Anlatmak istediğim hikaye bir kitap ile ilgili. Yazıp, Amazon’da yayınladığım kitabım.

Bu kitabın yazılış hikayesi ve yayınlandıktan sonra beni şaşırtan taraflarından bahsedeceğim. Son olarak da, neden benim hayatım için bir dönüm noktası oldu, onu anlatacağım.

En samimi haliyle hislerimi paylaşmak istiyorum. Bu hisleri saklamayıp, herkesle paylaşmamın iki nedeni var;

1. Kendi kişisel tarihime bağlayıcılığı olan bir not düşmek.
2. Belki siz de benzer yollarda tıkanmışlık hissediyorsunuzdur. Belki bu yazı sonrası küçük bir “cesaret” fişeği alır, yıllardır yapmak istediğiniz ama yarım kalan hayallerinizi tamamlamaya karar verirsiniz.

Tam burada genişçe bir parantez açmak istiyorum. Erdem abinin sitesinde yazdığı duygu yoğun yazıların da bana bir ilham olduğunu söylemeden geçemeyeceğim. Aklı, dürüstlüğü bir yana, duygusal tarafını iş yapış şeklinin merkezinde tutması bana hep yol gösterici olmuştur.

Erdem abiyle yolumuz 4play zamanlarında kesişmişti. Hem şirket olarak hem de iş insanı olarak bizim bir yere gelmemizde payı çok büyüktür. Birçok insan için de bu şekilde, onu da biliyorum.

Kitaba, Türkiye’de iş aklına saygı duyduğum insanların görüşlerini, bakış açılarını da kendi notlarımın üzerine eklemek gibi basit bir niyetim vardı ve ilk Erdem abiyle görüşmüştüm. Sağolsun en samimi haliyle, uzunca bir zaman ayırmıştı bana ama çeşitli nedenlerle böyle bir kısım koyamadım kitaba. Burdan özürlerimi iletiyorum kendisine.

Şunu belirterek başlamakta fayda var; bu kitap beklediğimin fersah fersah üzerinde bir tepki aldı, yüzümü güldürdü.

Belki beklentimin çok düşük olmasından kaynaklı olabilir bu şaşırma ama olan bu.

Kitabı tamamlamanın ötesinde hiçbir beklentim yoktu. Tamamlayacaktım ve orda duracaktı. Bazen kitapta yer alan bir probleme çözüm isteyen tanıdık vs olursa da derli toplu paylaşabilecektim. Bu kadar.

“Hadi canım, artislik yapma şimdi” diyeceğinizi tahmin ediyorum. Ama durun, kitabın hikayesini anlatayım, bana hak vereceksiniz.

Bir kere, bu kitap uzun uzadıya üzerine düşünülmüş, alıcısı var mı, yok mu bakılmış, detaylıca tasarlanmış bir şey değil. Yıllardır Evernote’uma aldığım iş-notlarımın derlemesi gibi bir şey.

Neyin notunu alıyorum;

• Uzun zaman uğraştığım ama sonunda çözdüğüm bir problem oluyor, nasıl çözdüğümü adım adım yazıyorum ve beraber çalıştığım arkadaşlara paylaşıyorum.
• Bir şey yaşıyorum, etkiliyor beni, ders çıkarıyorum oraya yazıyorum.
• Çok işime yarayan, işimi kolaylaştıran bir araç-gereç buluyorum, tekrar işime yarar diye not alıyorum.
• İlham verici kitaplar, makaleler, insanlar, videolardaki çıkarımlarımı konuşur gibi özetliyorum ve kaydediyorum.
• Beni motive eden ya da doğru bakış açısını bulmamı sağlayan çok vurucu sözler oluyor, not alıyorum.

Neden yapıyorum bunları? Çünkü işim gereği, aynı anda onlarca farklı ürünün, onlarca farklı ihtiyacını, problemini çözmem gerekiyor ve bunu yukarıdakiler olmadan yapmam mümkün değil.

Fikirden, iş modeline, tasarıma, pazarlamaya, ekip içi kavgalara, global bir ürün büyütmeye kadar birçok farklı dert düşünün… Her gün bu dertlerle cebelleşiyorum.

Yanlış anlamayın, işimi çok seviyorum. Ve hayata tekrar gelsem, yine bu saydığım dertlerle ömrümü geçirmek isterim.

Özetle, bu notlar işimin bir parçası. İşimi hakkıyla yapmam için ne gerekiyorsa onu yapıyorum. Ne bir eksik, ne bir fazla. Abartılacak bir şey yok.

Bu notların en önemli özelliği, sevdiğim iş arkadaşlarımla sıklıkla paylaşmam. Ve bunu bilinçli yapıyorum. Çünkü hem benim, hem onların işine yarıyor. Dertlerin acısını dindiriyor.

Dört farklı şekilde işe yarıyor bu notlar;

1. Kendi halletmem gereken işleri kolaylaştırıyor. Atladığım adımları hatırlatıyor, kontrol noktam oluyor.
2. Delege ettiğim işlerin arkadaşlar tarafından kolayca yapılmasını sağlıyor
3. Aynı sorunlar defalarca başka başka ürünlerde tekrarlanıyor ve her seferinde aynı çözümü ya da deneyimi beraber çalıştığım yeni arkadaşlara tekrar tekrar anlatmam gerekiyor. İşimi çok sevdiğim için bu konularda sohbet etmek, kafa yormak, irdelemek benim için bir zevk ama bu “aktarım” o kadar çok zaman alıyor ki, notları paylaşmak benim için şahane bir kısayol.
4. Yıllar içinde, her ihtiyaç olduğunda, yeri geldiğinde bu notları seve seve paylaştığım –aynı firmada çalışmadığım– arkadaşlar çoğu zaman minnettarlıklarını dile getirmek için çok güzel şeyler söylüyorlar ve bu beni duygusal tatmin anlamında acayip besliyor.

İşte bu notların kitaba dönüşme nedeni 4. madde; Notları başkalarıyla, derli toplu, bir düzen ve bütünlük halinde paylaşmak ve “Çok sağol, çok işime yarıyor” dediklerinde mutlu olmak.

Minnettarlıkla söylenen güzel sözler bazen “abartı” olabiliyor, biliyorum ve çoğu zaman üzerinde durmuyorum. “Olm bunları mutlaka kitaba dönüştürmen lazım” dediklerinde bunun bir minnettarlık abartısı olduğunu düşünürdüm.

Çünkü dünyada benim yaptığım işi yapan yüzbinlerce insan var ve ben de onlardan sadece biriyim. Sıradan biri. Hangi ünvanla ya da hangi inanılmaz başarım var ki kitap yazabilirdim ki? Haddime mi? Kimsenin tanımadığı bir ürüncünün ahkamlarıyla kim ilgilenir ki?

İşte beni en çok şaşırtan bu düşüncemin önyargı olduğunu farketmem oldu.

İnsanın herhangi bir şeyi başarmasının önündeki en büyük engel başkaları ya da koşullar falan değil. İnsanın beyninde dönen o önyargılı iç sesler var ya, işte onlardan daha güçlü engel yok.

Bundan 2 ay önce, acil halletmem gereken bir iş vardı. Google Drive’da bir döküman arıyorum. Sonuçlar arasında karşıma bu kitabın taslağı çıktı. 1 yıl önce yarım bırakılmış bir taslak. “Ben kimim ki kitap yazıyorum” iç sesinin beni yıldırması sonucu öylece bıraktığım taslak.

O an garip bir andı. Acil yetiştirmem gereken iş beni endişelendirirken, önümdeki taslak da beni utandırıyordu. Yarım bıraktığım onlarca “çaba“dan biri daha karşımdaydı. Çok kızdım kendime.

O kadar çok kızdım ki, elim ayağım titriyordu. Sanki hayatımda şikayet ettiğim her şeyin özeti gibiydi bu taslak.

“Sen kimsin ki…” ile başlayan iç seslerim, cesaretsizlik, rezil olma korkusu, mazeretler, başkalarının yaptıkları kötülükler, umursanmama olasılığı… Her ne derseniz deyin işte, bu hisleri biliyorsunuz.

İşte tüm bu hislerin toplamı beni yine güzel bir şeyden vazgeçirmiş 1 yıl önce. Bu taslak “vazgeçen Selim“in izi.

4 yaşında bir kızım var. Onunla birlikte hayatı tekrar öğrendim. Sabır nedir, sevgi nedir, keyif nedir, korku nedir, sonsuzmuş gibi hissettiğin mutluluk nedir… Onunlayken hayatın “eksiksiz” gelmesi, onunla kıkırdarken dünyada hiç kimse kimseye kötülük yapmamış ve gelecekte de hiç yapılmayacakmış gibi hissetme…

Kendime, kızımın gözünden bakmayı keşfetmiş olmak, şu hayatta bana verilen en güzel hediyelerden biri. Eşimin en güzel hediyesi. Çünkü, kızımın gözünden baktığımda her şey o kadar netleşiyor ki. Ne önemli, ne değil, ne yapılabilir, ne imkansız…

Kızımın gözünde “vazgeçen” olamazdım.

Taslağa tosladığım o günden 1 hafta sonra kitabın içeriğini, kapağını ve mizanpajını tamamlamıştım.

Kitap yazmak çok zor bir işmiş. Hele çalakalem aldığın notları kitaba çevirmek…

Tıkanıp kalmalar, beğenmemeler, en doğrusunu yazmak için deli gibi araştırmalar, günleri harcadığınız bölümleri silmek zorunda kalmalar, bıkkınlıklar, uykusuzluklar… Ama anladım ki, tüm bunlara rağmen “imkansız” ya da “gereksiz” de değilmiş.

Kitabın Amazon’da yayınlandığı email’ini aldığımda ilk korkular başladı. Oldum olası eleştirilmekle aram iyi olmadı. Şimdi bu kitapla, internet üzerindeki herhangi birinin beni yerin dibine sokabileceği kadar savunmasızdım. İlk oylayan kaç yıldız verecekti? Ne yazacaklardı kitap hakkında?

Günde kaç kitap yayınlanıyor diye araştırdım. Kendime “Sakin ol, binlerce kitap çıkıyor her gün, kimse seninkini görmeyecek” demeye çalışıyordum.

Öyle olmadı.

Önce “5 yıldız“lar gelmeye başladı. Sadece yıldız da değil, uzun, baya uzun yorumlarla birlikte. Değerlendirmeleri okurken yüzümdeki gülümsemeyi görmeniz lazım.

Sonra “Small Business Marketing” kategorisinde 1. oldu. İnanamadım. Birçok şey hayal ettim. Çok büyük şeyler ama bunu hayal bile etmemiştim. Amazon’da 1. olan bir kitabın yazarı olmak.

Sonra “Entrepreneurship Advertising” kategorisinde de 1. oldu. Buna da çok sevindim ama “Bunlar küçük kategoriler o kadar da büyütülecek bir şey yok” deyip sevincimi dizginlemeye çalışırken, “Startups” gibi acayip geniş bir kategoride 6. oldu.

Notları kitaba çevirmeye başladığımı sadece birkaç dostuma bahsetmiştim. Çoğu arkadaşım yukarıdaki görselleri paylaştığımda öğrenmiş oldu. Uzun zamandır görüşmediğim nice arkadaşım tebrik mesajları yazdı. Paylaştılar, önerdiler kitabı. Çok mutlu oldum.

Kitabın ebook versiyonunu yollamış olmama rağmen, “Kitaplığımda ilk defa yakın bir dostumun kitabı olacak, bundan güzel şey var mı” diyerek basılı versiyonu satın alıp beni mahcup eden can dostlarım da cabası…

İşin en garip tarafına geliyoruz şimdi. Yukarıdaki “sevinçler” olurken, kitabı birkaç günde okuyup bitiren, hiç tanımadığım insanlardan gelen güzel mesajları okurken, değersiz hissettiren ve ket vuran iç seslerim hala arkada dönüyordu.

Neden hala bu sesleri duyuyorum? Evet, belki ilk okuyanlar sevdi, yerin dibine batırmalar sonra başlayacak, kitapta bir sürü yanlış falan çıkacak, olabilir ama sevinirken hala neden bu aşağı çeken sesleri duyuyorum. Bu neyin travması…

Kendimi kötü hissettiğim bir dönemde, bir TED videosuna rastlayıp ilgiyle takip etmeye başladığım budist keşiş Andy Puddicombe bir söyleşisinde şöyle diyor;

Hissettiğimiz duyguları “biz” zannederiz. Öfke, utanç, korku… Benliğimiz duygulardan ibaret değildir. Onlarla ilişkimiz otoyoldan geçen arabaları izlemek gibi olmalı. Onları durdurmayı denemek asıl sorunu yaratır. Her hissettiğimizle ilgili bir şeyler yapmak zorunda değiliz. Duyguları, yargılamadan, üst geçitte alttan geçen arabaları izler gibi izlemeliyiz. Bir süre sonra gelip geçeceklerini bilmek bize özgürlük ve duru bir görü kazandırır.

Andy Puddicombe, eski Budist Keşiş, Headspace app’inin kurucusu

Hepimizin gıptayla baktığı ünlü insanların başarıları kadar önemli ya da kayda değer bir şey olmadığının farkındayım bu kitabın. Ama benim kişisel tarihim adına –41 yaşına geldiğim bu yıl içinde– büyük bir dönüm noktası oldu. Hayatımı kökten değiştirecek kararı alma cesareti verdi.

Bugün Madduck‘taki arkadaşlarıma veda ettim. 5 yıl önce, sadece 3 kişi başlamıştık. O uykusuz günleri bugün gibi hatırlıyorum. Beraber aştığımız zorluklar, kurduğumuz hayaller… Şimdi 50 kişiye yaklaşan ekip, onlarca app, iş ortakları, gelirler, ödüller…

5 yıl önce toy bir Selim vardı, bugün –Madduck’ın kurucuları– Serter Varol ve Emre Yılmaz‘ın bana verdiği güç ve sorumluluklar sayesinde, global arenada en zorlu rakipler arasında iş üretmeyi, düzeltmeyi, büyütmeyi becerebilmiş bir Selim var. Çok düştük, çok kalktık, defalarca sıfırdan büyüttük… Verdikleri bu fırsat için Serter ve Emre’ye minnettarım.

5 yıl önce niyetim kendi app studio’mu kurmaktı, kendi hayallerimi gerçekleştirebileceğim zemini yaratmaktı. Ama aynen kitabın taslağı gibi yarım kalmıştı. Gayet rasyonel onlarca mazeretim vardı ve vazgeçtim. Madduck’ın hayallerine ortak oldum. Öğrendim, büyüdüm, büyüttüm.

Şimdi, yarım kalan hayalimi tamamlamak için yeni bir yola (Ne olduğunu merak edenlere seve seve anlatırım. Son 10 gündür her gün 2-3 görüşme yapıyorum, anlatıyorum) çıkıyorum. Çok zor biliyorum. Hemen de olmayabilir. Beynimde onlarca rasyonel “mazeret” dönüyor ama onlara rağmen tam bir adanmışlıkla yola çıkıyorum.

Hiçbir riskin ya da bilinmezin olmadığı, tüm çözümleri bildiğin ortamı beklemek, Godot’u beklemeye benziyor.

Tüm cevapları bilmesen de, bazı bilinmezleri yolda çözebileceğine dair sağlam bir inançla, zaman zaman düşeceğini bilerek yola çıkmak gerek. Rumi‘nin de dediği gibi;

“Sen yola çık, yol sana görünür”

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî

Kendimi bildim bileli, başarmak ya da gerçekleştirmek istediğim hep çok fazla şey koydum önüme. Her gün “daha iyisi olabilir” diye uyandım. Zevkle çalıştım. Şanslıyım, bazıları gerçeğe dönüştü ama ertelediğim, cesaret edemediğim hala bir dolu şey var.

Bugün dönüp bakıyorum, ertelediklerim için hep rasyonel bir “mazeret” bulmuşum. Garip ama insan rahat alanından çıkmamak için de aklını kullanıyor.

Önyargılı iç seslerim hep olacak, ama artık onları dinlerken önce kızım, sonra bu kitap ve sonuçlarını aklıma getirip, güç toplayacağım.

Yeni, güzel başlangıçlara

5 yıldır Madduck‘ta bu konu üzerine odaklanmış durumdayım. Ve bu hayali farklı farklı mobil app’lerle birkaç kez gerçeğe dönüştürebilme fırsatını yakaladım.

Yıllardır üzerine çalıştığım bu konunun detaylarını Üretim Bandı‘nda uzun uzun Eran Filiba ile konuştuk.

Bir ürüncü olarak Üretim Bandı’nı uzun zamandır takip ediyorum. Ve orada yer alıyor olmak, bildiklerimi aktarabiliyor olmak çok onur vericiydi. Eran’a teşekkür ederim.

Söyleşiyi alttaki Youtube videosundan izleyebilirsiniz.

Altta bu konu ile ilgili sunumu da bulabilirsiniz.

Bir uygulama geliştirdik, fikrimize çok güveniyoruz, umutlarımız yüksek ama hızlıca uygulamayı dükkana yüklemek için acele etmişiz, küçük bir detayı es geçmişiz; karşılama.

Uygulamayı kim için tasarlamışsak, o insanın gözündeki ilk izlenimimiz çok önemli. Sokaktan geçerken gördüğümüz dükkanın vitrini gibi, evimize davet ettiğimiz misafirin kapıdan içeri attığı ilk adım gibi…

Sohbetimiz 1 saat sürdü. “Onboarding ile ilgili Doğru Bilinen Yanlışlar” temalı bir sunum hazırlamıştım, genelde onun üzerinden ilerledim ama konu çok temel olduğu için de birçok farklı yaramıza dokunduk.

Merak edenler için sohbetin video kaydını ve sunumu alta koyuyorum.

Yok sayılamayacak kadar hayati olan bu öngörü, bence 2024 yılındaki pazarlama trendlerini şekillendirecek yegane kırılımlardan biri olacak. 

Bu trendleri ele almadan önce tarihten iki kesit sunmak istiyorum.

İkinci Dünya Savaşı, insanlık tarihindeki en yıkıcı ve kanlı çatışmalardan biriydi. Savaşın maliyeti, maddi ve manevi olarak muazzamdı. Öyle ki, Amerikan hükümeti, savaş giderleri için vatandaşından para toplayabilmek için özel bir tahvil üretti.

Tahvilin teklifi şuydu;

“Şimdi %50 indirimli fiyatla bu tahvili al, 10 yıl sonunda %100’ünü + %2.9 faizli bir şekilde paranı geri al”

Savaş, vatandaşların milliyetçi duygularını arttırır ve tek bir ortak amaç altında bir araya getirir evet ama bunun gibi kaotik bir ortamda insanların ceplerindeki parayı kolayca alamazsınız. Daha güçlü “ikna” gerekiyordu. Ve ABD hükümeti de bunu biliyordu. 

Hazine bakanı Henry Morgenthau Jr., Amerikalıları savaş tahvili almaya ikna edecek bir plan hazırlamak için propaganda uzmanı Peter Odegard’la bir araya geldi. İlk adımları “Savaş Reklamı Konseyi” kurmak oldu. Bu konsey, var gücüyle, her fırsatta vatandaşlarına Savaş Tahvili satacak ve bunu vatanseverliğe, çoğunluğun iyiliği için kişisel fedakarlığa çağrıda bulunarak yapacaktı.

Hükümet, her türlü yayın organından “Savaşı kazanmamızı istiyorsan, Amerikan evlatlarının ölmesine engel olmak istiyorsan Savaş Tahvili al” temalı reklamlar yapmaya başladı. Bu reklam kampanyasının en önemli yüzü tabi ki dönemin başkanı Franklin D. Roosevelt’ti.

Konsey, tüm çabalarına rağmen hedeflediği satışa ulaşamayınca, hükümet tarafından iki önemli karar alındı; 

1. Savaş sırasında korku nedeniyle enflasyonun yükselmesini engellemek için her ürün için “tavan fiyat” uygulamasına geçildi.
2. Savaş Tahvili satışına destek olan “vatansever” markalar için çeşitli destekler ve imtiyazlar tanındı.

Birçok marka için “tavan fiyat” adeta bir depremdi. Ama o zamanlar çok da popüler olmayan bir viski markası olan Four Roses bunu bir fırsata dönüştürmeyi akıl etti.

Alttaki kampanya ile bir taşla birkaç kuş vurmayı başardı. ilk zorunlu görevi olan “tavan fiyatlarını açıklama”yı icra etti, aynı zamanda “vatansever” marka olarak hükümetin gözüne girdi ve en iyisi de satışları fırladı. Reklam’da “Four Roses almadan önce almanız gereken 4 şey” olarak Savaş Tahvili gösteriliyordu.

İnsanlık tarihinde her zaman bu tür çalkantılı dönemler olmuştur. Stratejik düşünmenin önemi bu günlerde belli olur.

Çok değil, 3 yıl önce, 2020 yılında Türkiye ve tüm dünya post-apokaliptik bir filmi yaşadı. Hızla yayılan pandemi nedeniyle dünya çapında bir “kapanma” yaşadık. Four Roses gibi stratejik düşünen KitKat bu dönemde fark yaratabilen ender markalardan biriydi. 

Veteran pazarlamacılar çok iyi bilir; Kit-Kat’ın “Have a break. Have a Kit-Kat.” tüm zamanların en ünlü ve en uzun süre kullanılan sloganlarından biridir. Hayatımıza bir “ara” vermek zorunda kaldığımız pandemi dönemi için bu slogan daha derin bir anlam taşıdı ve marka yetkileri yalnızca bu sloganın olduğu mesajları içeren hediye kutularıyla insanların birbirlerine moral verebilmesini sağladı. Ne kadar basit ama ne kadar güçlü bir fikir.

Tarih tekrardan ibaret. Savaş, pandemi… Her şey tekrar tekrar başımıza gelir. Bizim yapmamız gereken tarihten dersler çıkarmayı bilmek. Tüm markaların bu “kötü” olasılıklara karşı birden fazla oyun planı olması gerekiyor.

Bunun ışığında 2024 trendlerine geri dönmek istiyorum. Bence çok önemli olduğunu düşündüğüm 5 ana trend var;

Trend 1: Reklamdan Arınma

2024’te, markalar kendilerine “reklam” yapabilecek zaman bulmakta zorlanacak. İnsanların ilgileri daha hayati konularda olacak. Gelecekleri hakkında korku ve endişeli olacağı bu dönemde, bir şeyler satmaya çalışmak irrite edici olacak.

Pazarlamacılar, bu dönemde “reklamlardan arınma” stratejileri geliştirmek zorunda kalacaklar. Bu, daha fazla kişiselleştirilmiş ve hedefli mesajlar göndermeyi, daha yaratıcı ve ilgi çekici içerikler oluşturmayı ve tüketicilerle daha anlamlı ilişkiler kurmayı içerebilir.

Trend 2: Korku ve Endişeye Hitap Eden Ürünler

Korku ve endişe temel duyguları yatıştırmaya talip ürünleri pazarlamak daha kolay olacak. Bu ürünler arasında, kişisel güvenlik sağlayan ürünler, sağlık ve refahı destekleyen ürünler ve belirsizlikten kaçınmaya yardımcı olan ürünler yer alacak.

Örneğin, güvenlik kameraları, panik butonları ve hatta kişiselleştirilmiş savunma silahları gibi ürünler, insanların kendilerini daha güvende hissetmelerine yardımcı olabilir. Sağlık takviyeleri, egzersiz ekipmanları ve hatta meditasyon uygulamaları gibi ürünler, insanların kendilerini daha sağlıklı hissetmelerine yardımcı olabilir. Ve gelecek hakkında daha fazla bilgi edinmelerine yardımcı olan kitaplar, yayınlar ve hatta kurslar gibi ürünler, insanların belirsizlikten kaçınmalarına yardımcı olabilir.

Trend 3: Generative AI ile Yaratıcı İçerikler

Şirketler, Generative AI’ı bolca kullanmak isteyecek. Reklam değil şaşırtıcı, ilgi çekici içerikler oluşturanlar markalar müşterinin sınırlı olan ilgisini markasına çekebilecek.

Red Bull bu konuda en iyi örneklerden biri. Başından beri tüm stratejisini “reklam” üzerinde değil, içerik üzerine kurmuş ve çok da başarılı olmuştu. Bu gün tüm markaların Red Bull’dan ilham alması gerekiyor. Üzerine bir AI sosu ile tadından yenmeyecek.

Trend 4: TikTok First Ürünler

Bu yıl hayatımıza “TikTok First Product” diye bir kavram girdi; Sosyal mecralarda, viral videolarla yayılan DTC (Direct to Consumer) ürünler bunlar. İnsanların ihtiyaçlarını, ilgilerini, neyi neden paylaştıklarını analiz ederek şekillendirdikleri ürünleri daha fazla konuşacağız.

Özetle TikTok gibi sosyal mecralar, insanların yeni ürünler ve hizmetler keşfetmek için giderek daha popüler bir yer haline geliyor. Bu nedenle, pazarlamacıların, TikTok ve benzeri yerlerde öne çıkabilecek, viral olabilecek bir konumlandırma tasarlamaları gerekecek.

Trend 5: Ekonomik Özgürlük Kazandıran Ürünler

Ekonomik özgürlük kazandırmaya talip ürünler “hayati ihtiyaç” haline gelecek. Birçok marka bunun üzerine yan ürünler geliştirerek ana markasını pazarlamaya çalışacak. Benzer bir şekilde “tutumlu olma” yolları gösteren, kullanıcılara kendi ürünlerini daha ucuza kullanma yollarını anlatan markalar samimiyetle davrandıkları için bağlılık kazanacak.

Ekonomik krizler, insanların daha fazla tasarruf etmesine ve daha bilinçli harcama yapmasına neden olur. Bu nedenle, ekonomik özgürlük kazandırmaya talip ürünler, bu dönemde daha çekici hale gelecektir.

Savaş ya da pandemi pek tabi her şeyi, ekonomiyi ve dolayısıyla markaları da derinden etkiler. Bu tür olağanüstü durumlarda insanlar için “hayatta kalmak” ne kadar zorsa, markalar da benzer bir ölüm kalım meselesi içinde olurlar.

İlk yapılması gereken, bu gerçeği “ölümcül” bir tehdit olarak algılayıp, önce markanın olağanüstü durumları atlatmasını sağlayacak önlemler almak gerekiyor, sonra da aynen Kit-Kat ve Four Roses gibi durumu fırsata çevirmenin yollarını aramak.

Dip not: Bu yazı “2024 Dijital Pazarlama Trendleri Neler Olacak?” isimli e-kitap’ta yayınlanmıştır.

Ticaret Bakanlığı, ülkeye döviz kazandıran dijital şirketleri desteklemek ve sayılarını arttırmak istiyor ve buna yönelik şahane destekler veriyor. Bu sayede maliyetlerinizi azaltabilir, iş modelinizi daha karlı hale getirebilirsiniz.

Bu desteği düşünen, tasarlayan ve uygulayan devlet yöneticilerini alkışlıyorum. 

Başar Kaya, bu destekleri alabilmenin süreçlerini adım adım, anlaşılır ve çok detaylı bir şekilde yazmış. Makaleye buradan ulaşabilirsiniz. Eline sağlık Başar.

Aslında şurada listelenen bir sürü adımın üzerinden teker teker, itinayla geçmek gerekir ama hayatın gerçekleri öyle değildir.

Anlatan arkadaş, fikrinin şahane olduğundan emin olduğu için “Ama şöyle bir risk var“, “Kullanıcı siparişi tamamlamadan çıkarsa ne yaparız?“, “Çok uzun yazarsa nasıl gözükecek?” gibi soruları geçiştirip bir an evvel aşkına kavuşmak yani fikrini geliştirmeye başlamak ister.

Hallederiz abi bunları. Detay bunlar. Bunları UI’da çok kolay çözeriz

— Yılların Ürün Tasarımcısı

Malesef, bizim iş yapma kültürümüzün en temelinde var bu alelacele iş yapmak. Her şey acil, her şey önemli. O yüzden bekleyip düşünecek vakit yoktur.

Diğer taraftan, yöneticiler uzmanlıklara prim vermediği için de “Patron öyle istiyor yapacak bir şey yok” diretmeleri de boyun büker. Aslına bakarsanız patronlar da haklıdır. İşinin uzmanı olmasını beklediği insan işini layıkıyla yerine getiremez. Uzmanlığını, yeteneklerini geliştirmek için kendine yatırım yapmaz, araştırmaz, okumaz, gelişmez. İşin uzmanı olan insanlar da vardır ama patronlar için de o uzmanlar “pahalı“dır.

Aslında bu ülkenin tüm kültürel kodlarının altında alım gücümüzün sınırlı, paramızın değersiz olmasından kaynaklı, kaliteli her şeyin “pahalı” olması yatar. Batı kültüründe para, imkan ve zaman boldur. Bizde ise tam tersi. İmkanlar az ve her şeyi “olduğu kadar” yapmak zorundayız.

İşte tüm bunlar hepimizi aşağı çeken, işin çıktısını vasatın altına indiren, içinden çıkılması zor, kültürel kodlara işlemiş bir sarmaldır, sürer gider.

Tüm bu ayıplarımızı bir bir ortaya çıkaran, halının altındaki pislikleri avcuna alıp “Bu ne bu!” diye soran şahane insanlar* keşfettim. UI’da Çözeriz isimli Youtube kanalından bahsediyorum.

Ürün tasarlama sürecindeki özensizlikleri, hataları, olması gereken çözümleriyle birlikte anlatıyorlar. Çok iyi ürünler geliştirmek isteyen herkesin izlemesi lazım.

Fikrine aşık olan arkadaşlar için de önerim; “Aklındaki Fikri Kenara Koy“.

* Ammar Çeker, Oktay Elipek ve diğer arkadaşlar ile yeni tanıştım. Mehmet Emin Ciddi ile geçmiş bir hukukumuz var. Selam Emin, nasılsın : )

Çalışırken, yürürken, işten gelirken dinleyip, her bölüm bittiğinde, kanıma “Ne kadar az şey başardım” hormonu pompalanmasına neden olan, iyi niyetli, azimli, dürüst, üretgen bir insan olabilmek için gaza getiren bir podcast.

Hedefleri olan, bir şeyler başarmak isteyen, anlam arayan, kısacası hayatla derdi olan herkesi doyurabilecek hikayeler dinleyeceksiniz. Farklı bir dünya görüşü, harika bir yöntem, acayip bir güç ya da bir yeni bir fikir bulabilirsiniz. Durdurup o “Aman Yarabbi!” dedirten cümleleri tekrar dinlemek isteyebilirsiniz, telaşlanmayın, normal bir yan etki.

Çocukluklarına, gündelik meşgalelerine, tutkularına, meraklarına ortak oldum, hayatlarındaki ince detayları gülümseyerek dinledim ve çok keyif aldım. Serdar Kuzuloğlu, Selçuk Şirin, Bekir Ağırdır, Can Gürses, Serdar Erener, Yekta Kopan, Murathan Mungan, Harun Tekin, Bager Akbay ve niceleri…

Başta Nilay Örnek’e ve konuk olan o güzel insanlara, hayatıma kattıkları sonsuz ilham için teşekkür ederim.

100. bölümde –ilk bölümün konuğu– Serdar Kuzuloğlu‘nun sesini “Bitiyor mu?” korkusuyla dinledim. Neyse ki korkulan olmadı. Meğer roller değişmiş ve konuk Nilay Örnek‘miş. Bu yukarıda tariflemekte zorlandığım güzellikteki podcast için “Nasıl Olunur” yapmışlar. Fiyuuu…

Podcast dinlediğiniz her yerde “Nasıl Olunur“u bulabilirsiniz. Ya da tüm bölümleri arka arkaya, saatlerce, hiç kesmeden, bir güzel insandan diğerine geçerekten Youtube üzerinden de dinleyebilirsiniz.

O yüzden çoğu insan uzmanlık, yetenek ve kapasite kısımlarını dikkate almadan, en yakınlarında “güven” duydukları arkadaşlarıyla, akrabalarıyla ortak olmaya çalışır. Çünkü en kısa yol budur. Sonsuz güvenebilmek…

Bazen, o sonsuz güven boşa çıkıverir. İş değişir, hayat değişir, insanlar değişir… Şaşırtmaz dediğin insan seni yarı yolda bırakıverir. Güvenme duyguna güvenin kaybolur.

O an dünya başına yıkılır ama sonra her şey düzelir. Belki de en hayırlı şeyler o düşüşten sonra başlar…

Bizim kültürde iş ortağına çok soru sormak ayıp karşılanır ama işin başarıya ulaşması için en sağlıklısı, daha önce hiç irdelenmemiş “varsayılan” tüm noktaların netleştirilmesi ve “iş hedefleri – duygusallık” ayrımını becerebilmektir. Batı kültürü bu “laiklik” ilkesine daha yakındır…

İnsan ilişkilerine daha matematik ve faydacı bakılan batı kültürünün iş ahlakı da kurallar ve yöntemler üzerine kuruludur. İş ortaklıklarına da bu pencereden bakarlar. O yüzden adeta bir dedektifmişcesine çapraz sorgu yapar gibi ortak bulma yöntemleri geliştirmişler.

First Round, eğer girişiminize bir ortak arıyorsanız ve adaylar arasından nasıl bir kriter setiyle seçim yapabileceğinizi bilmiyorsanız sormanız ve emin olmanız gereken tüm önemli soruları çıkartmış.

Güveni kaybettiğiniz o noktada bu matematik işe yarayabilir. İnsanların en garip durumlarda nasıl tepki verebileceklerini varsaymak yerine, kendi ağızlarından çıkacak yeni sözlerle ortaya çıkartmak güven eksikliğinin yerini dolduran geçici bir yöntem olabilir.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

“Whatsapp artık mesajlarımızı okuyacakmış! Hemen sil onu, başkasını kullanmaya başlayalım”

Ne bu şimdi? Neye hizmet ediyor? Çözüm mü bu? Başkasına gitmek… Ya da neyden kaçıyoruz, korkumuz ne?

Whatsapp’ın savunucusu değilim. Çok sevdiğimden, ölümüne savunuyorum gibi düşünenler olur diye söylüyorum. Benim durduğum yer; danışıklı dövüş.

Açıklanan ya da gizlenen her şeyi bir kenara bırakın. Ticari amaçları ve kaygıları olan şirketler bunlar. Ne yapmalarını bekliyoruz? Ben bunun bilincinde olarak Whatsapp’tayım, Google’dayım, Twitter’dayım. Hoş, daha güvenli olduğunu bildiğim örneklerini para vererek kullanmak isterdim. Onlara doğurduğum maliyetim neyse %20 hatta %50 fazlasını ödeyerek. Ama “bedava” olmadıkları için, herkes ve her şey buralarda olmayacak, dolayısıyla şu an faydalandığım “network etkisi“nden faydalanamıyor olacağım.

Nedir bu etki? Birine mesaj atacaksam “Kesin WhatsApp’ta vardır“, birinin topluma açık görüşlerini takip etmeye çalışıyorsam “Kesin Twitter’da vardır“, bir şey arıyorsam “kesin Google’da vardır” En güzel örnekleri. Bu servisler paralı olsaydı bunların hiçbirini diyemezdik. Örnekleri kendi bedava kullandığınız servisler için çeşitlendirebilirsiniz.

Ben de dahil hepimiz bile isteye her türlü dijital verimizi verdik. E tabiki bu veriler binbir türlü şekillerde kullanılıyor, ordan oraya satılıyor. Ne olacaktı? Bunu bilmiyor muyduk anlamıyorum? Ya da düşünemiyor muyduk?

Bizim verilerimiz acayip değerli. Ben “Selim“, sen “Ali/Fatma” olarak değerli değil. Ne yapsınlar bizim mesajlarımızda kime ne demişiz, hangi siteye girmişiz. Önemli olan, kurulmak istenen “manipülasyon” sisteminin daha isabetli çalışması için daha fazla örneğe ihtiyaç duyması. Bu örnekler de bizim verilerimiz. Bütün mesele bu.

Verilerimiz makine öğrenme algoritmaları sayesinde analiz ediliyor ve içinde sürekli tekrar eden örüntüler, korelasyonlar var mı bulunmaya çalışılıyor. “Karar alma” yöntemlerimizi, mekanizmalarımızı deşifre ediyorlar ve sonrasında yolladıkları reklam, makale, video, fotoğraf ve benzeri iletişim yollarıyla alışverişlerimizi, ihtiyaçlarımızı, dünya görüşümüzü, politik ve dini görüşlerimizi değiştiriyorlar minik minik, biz farkında olmadan.

Özetle bu şirketlerin ana işi mesajlaşma uygulaması yapmak, arama motoru olmak, fotoğraf yüklettirmek vs değil. Ana işleri bizim karar mekanizmalarımızı manipüle etmek. Çünkü reklam verenleri, sponsorları ya da yatırımcılarının hedefleri bunu gerektiriyor. Büyük kitlelerin kararlarını ekonomik, politik ya da farklı bir menfaat amacıyla manipüle etmek.

Bunu ben ilk günden beri biliyorum. Buna rağmen “evet” dedim sözleşmelerine. Ve bu mecralardaki “iz“lerimi bu bilgiyle birlikte bırakmaya çalışıyorum. Memnun muyum durumdan “Hayır“. Dedim ya danışıklı dövüş.

Bu arada bu yazdığımı da bir komplo teorisiymiş gibi de okumayın. Rothschild’lere falan da bağlamayın. Reklam ile çalışan ve ücretsiz olan teknoloji girişimlerinin çoğunun iş modeli budur zaten. Bunda gizemli bir yer yok.

Zaten anlamadığım da burası. Bu şirketlerin apaçık iş modeli “senin verini başkalarına satmak” zaten. Sen Whatsapp’ı silmişsin ne farkeder. Facebook’tasın hala. Ya da Google’da. Neyi çözüyorsunuz onu anlamıyorum. Ha dersiniz blockchain* altyapısı ile çalışan bir mesajlaşma uygulamasına ya da sosyal ağa taşınıyoruz bütün dünya, o zaman koşa koşa gelirim. O zamana kadar bu tartışmaların, hangi app daha iyiydi akıl yürütmelerinin içinde değilim haberiniz olsun.

Diğer taraftan Facebook ve dolayısıyla Whatsapp hayatının en kötü iletişim krizi içinde. Hak ettiler. Aslında yaptıkları “açık iletişim” kurmaktı. Yani “Ne yapıyorsak gizlemeden açık açık söyleyelim. Sonra olmadık bi olayla patlıyor iyice önünü alamıyoruz” mantığı. Ama ters tepti. Facebook’un karanlık bir algısı varken “açık iletişim“in işe yarayacağını düşünmeleri zaten saçmalıktı.

Bir de işin “Asıl hükümetten korkun. Onların elinde olan uygulamalar kullanılır mı” argümanı var. Buraya hiç girmiyorum. Yukarıda anlattığım gibi şirketlerin elindeki bilgilerimizin hali ortadayken, daha güçlü yapıların bizim verilerimize her türlü erişebileceklerinin farkında olarak yaşamayı tercih ediyorum.

Son olarak İnternet’i bu hale getirenin de hepimizin içindeki o “bedavacılık ruhu” olduğunu söylemeliyim. Bu oldukça derin bir konu, burada detaya girmiyorum. Merak edenler “Dijital Medya Ekseninde 15 Küçük Egzersiz” başlıklı yazıyı okuyabilirler.

* Dip not: Peki her şeye rağmen bütün dünyanın kullanması gereken mesajlaşma uygulaması nedir diye soranlar için; Session diyebilirim. Birçok uzmanın ve hatta girişimcilerin tanrısı gibi görülen Elon Musk‘ın önerdiği Signal‘ın bir fork’u ve sizden ne email ne de telefon numarası istiyor, merkezi bir yapısı olmayan bir şekilde blockchain altyapısı kullanıyor, yolladığınız mesajları bir süre sonra her yerden siliyor. Detay bilgi için alttaki makaleyi okuyabilirsiniz.

İşin özü şu; Session bile sizin duymak istediğiniz anlamda “güvenilir” değil. Çünkü arkalarında Loki firması var. Ve blockchain üzerinde izi tutulamayan yatırım emirleri ve gizli para transferlerini yönetiyorlar. Ve Session’u “bedava” sunmalarının nedeni de aynen WeChat‘te olduğu gibi içerisinden rahatlıkla para transferi ve ödeme yapabildiğiniz ve bunu gizli bir şekilde yapabildiğiniz bir mesajlaşma uygulamasına dönüştürmek istiyorlar. Bu ticari modeli de belli bir kullanım yaygınlığına ulaştıktan sonra ortaya koyacaklardır.

Dijital olarak saklanan herhangi bir veri hiçbir zaman %100 güvenilirdir diyemiyoruz ve diyemeyeceğiz.

decrypt.co

A blockchain messaging app for the truly paranoid - Decrypt

Session is a blockchain-based messaging app that’s so private it doesn’t even want your phone number.

Dört girişimin doğmasına, o zorlu ilk aylarına şahit oldum. Kan, ter, gözyaşı döktüm. Batacak mıyız? Hakkaten para kazanacak mıyız? İki üç kişiyiz, işlere yetişecek miyiz? Büyük rakipler bizi ezip geçmeyecek mi? Sonsuz bir endişe, adeta risk yağmuru…

Bu kadar ölüm kalım meselesi içinde, çalışma şekilleri, organizasyonel yapı, insan kaynakları, ofis işleri gibi “eften püften” şeyleri düşünecek değiliz ya. Şöyle bir yere kaçarız;

Amerika’yı yeniden keşfetmeyelim abi. Bi’ bakalım bizim rakipler, Google, Amazon vs nasıl yapıyorsa biz de öyle yapıp geçelim.

Başkalarını kopyalamak en kısa yol ama bu “eften püften” dediğimiz şeyler şirketin her gününün nasıl geçeceğini belirliyor. Haliyle kopyalanmış alışkanlıkla geçen her yeni gün şirketin geleceğine bir zayıf, bozuk, yamuk tuğla daha koyuyor.

İki üç kişilik girişimde her şey acil, önemli biliyoruz. Hemen itiraz etmeye kalkma. Önce sattığın ürünün şahane olduğundan, müşterilerin mutlu mesut olduğundan, seni etraflarına tavsiye ettiğinden emin ol pek tabi. İlk işin bunları halletmek. Sattığın şeyin gerçekten insanların verdiği paraya değdiğini hissetmiyorsan, organizasyon, uzaktan çalışma, kurumsal hedefler vs teferruattır, emin ol. Bir damla gözyaşıyla dağılacak göze sürme gibi bir şeydir.

Sattığın şey paranın hakkını vermeye başladıktan sonra artık bu “eften püften“leri de sattığın ürünü tasarlar gibi tasarlamak lazım diyorum. Çünkü o da aslında müşterine sattığın şeyin görünmeyen ama büyük bir parçası.

Gumroad adında bir servis var. Üretmeyi ve ürettikleri üzerinden para kazanmayı seven insanlar için geliştirilmiş ödeme alma sistemi.

2011’de kuruluyor. 2015’te 23 kişilik kocaman bir girişime dönüşüyor. Yatırım alamıyorlar ve 2016’da tüm çalışanları işten çıkartıyor kurucusu.

Servis güzel bir ihtiyacı karşıladığı için, aldığı paranın hakkını verdiği için, hiçbir çalışanı olmasa da büyümeye devam ediyor. Ve kurucusu parasal zorluklardan kaynaklı ne bir ofis tutabiliyor ne de tam zamanlı çalışan.

Parasının hesabını daha iyi yapabilmek için her işi uzmanı olduğundan emin olduğu insanlara saat bazlı yaptırmaya karar veriyor. Tam zamanlı maaş alan çalışanı olmadan bütün işleri -uzun da sürse- yaptırabildiğini görünce, işleri alışılmışın dışında yapmanın cesaretini kendinde bulmaya başlıyor.

Herkesin tavsiye ettiği çalışma modellerinin dışına çıkıp, kendi yollarını, yöntemlerini buluyor tek tek. Diyor ki, diğer girişimlerin inandığı “canavarca büyümezsem ölürüm” umurumda değil. İşleri yetiştirmeye çalışırken insanlıktan çıkmak istemiyorum, o yüzden teslim tarihiyle uğraşmıyorum. Bırak iş uzasın…

Milyon dolarlarım olmasın, acayip çekici bir girişim olmayayım yatırımcıların gözünde ziyanı yok, hayatımı özgürleştirecek kadar para bıraksın bana yeter diyor kurucu ve gece gündüz girişimiyle yatanlardan olmuyor.

İşin güzeli bu garip yollar çalışıyor; Yıllık 11 milyon dolarlık gelir, her yıl %85 büyüme, servisin müşterileri yıllık 175 milyon dolar kazanıyor ve bu şirketin tam zamanlı çalışanı yok.

Herkesin yaptığı gibi değil, sizde ne çalışıyorsa, siz neye inanıyorsanız onu yapın.

Hikayenin devamını ve şirketi nasıl yönettiğinin detaylarını kurucunun ağzından dinlersiniz.