<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:geo="http://www.w3.org/2003/01/geo/wgs84_pos#" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
	>

<channel>
	<title>Blog Matematika Pak Satria</title>
	<atom:link href="https://ariaturns.wordpress.com/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://ariaturns.wordpress.com</link>
	<description>Ada yang mau baca blog mengenai matematika, gak ya...??</description>
	<lastBuildDate>Sun, 03 May 2026 08:04:14 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.com/</generator>
<site xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">4518972</site><cloud domain='ariaturns.wordpress.com' port='80' path='/?rsscloud=notify' registerProcedure='' protocol='http-post' />
<image>
		<url>https://secure.gravatar.com/blavatar/a3951526d72fa5e282f5409199823915414b84a1e06535922b436b97fdfc0ac5?s=96&#038;d=https%3A%2F%2Fs2.wp.com%2Fi%2Fwebclip.png</url>
		<title>Blog Matematika Pak Satria</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com</link>
	</image>
	<atom:link rel="search" type="application/opensearchdescription+xml" href="https://ariaturns.wordpress.com/osd.xml" title="Blog Matematika Pak Satria" />
	<atom:link rel='hub' href='https://ariaturns.wordpress.com/?pushpress=hub'/>
	<item>
		<title>Teorema Rataan Geometrik dan Pertidaksamaan AM-GM</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/03/teorema-rataan-geometrik-dan-pertidaksamaan-am-gm/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/03/teorema-rataan-geometrik-dan-pertidaksamaan-am-gm/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 03 May 2026 08:04:14 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[geometri]]></category>
		<category><![CDATA[pembuktian]]></category>
		<category><![CDATA[aritmatik]]></category>
		<category><![CDATA[geometrik]]></category>
		<category><![CDATA[rataan]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12278</guid>

					<description><![CDATA[Di postingan sebelumnya, saya menyinggung mengenai teorema rataan geometrik. Sekarang mari kita bahas. Sebelumnya kalian harus tahu bawah ada 2 macam rataan (mean) Teorema Rataan Geometrik TRG: Diberikan garis tinggi berukuran pada segitiga siku-siku yang ditarik dari sudut-siku ke sisi miring. Garis tinggi ini akan membagi sisi miring menjadi 2 bagian dengan ukuran dan $ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Di <a href="https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/01/pembuktian-teorema-pythagoras-dengan-cara-kontradiksi/">postingan sebelumnya</a>, saya menyinggung mengenai teorema rataan geometrik. Sekarang mari kita bahas.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sebelumnya kalian harus tahu bawah ada 2 macam rataan (<em>mean</em>)</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong>Rataan Aritmatik</strong>/ <em>Arithmetic Mean (AM)</em>: Dua ukuran (atau lebih) dijumlahkan lalu dibagi dua: <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bp%2Bq%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bp%2Bq%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bp%2Bq%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{p+q}{2}" class="latex" /></li>



<li><strong>Rataan Geometrik/</strong> <em>Geometric Mean</em> (GM): Dua ukuran (atau lebih) dikalikan lalu diakarkan: <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csqrt%7Bpq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csqrt%7Bpq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csqrt%7Bpq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;sqrt{pq}" class="latex" /></li>
</ol>



<h2 class="wp-block-heading">Teorema Rataan Geometrik</h2>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>TRG:</strong> Diberikan garis tinggi berukuran <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="h" class="latex" /> pada segitiga siku-siku yang ditarik dari sudut-siku ke sisi miring. Garis tinggi ini akan membagi sisi miring menjadi 2 bagian dengan ukuran <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p" class="latex" /> dan $ q$ maka berlaku </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>h</mi><mo>=</mo><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h=\sqrt{pq}</annotation></semantics></math></div>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp"><img width="1024" height="531" data-attachment-id="12289" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/03/teorema-rataan-geometrik-dan-pertidaksamaan-am-gm/tgm-2/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp" data-orig-size="2048,1062" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;}" data-image-title="TGM" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=1024" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=1024" alt="" class="wp-image-12289" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=1024 1024w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp 2048w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=300 300w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=768 768w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=1440 1440w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">karena menjelaskan hubungan tinggi dengan sisi miring, TRG sering disebut teorema tinggi segitiga siku-siku (Right Triangle Altitude Theorem).</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti 1 dengan kesebangunan segitiga</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Karena sudut <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;angle ABC" class="latex" /> siku-siku maka sudut <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;angle ABD" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;angle DBC" class="latex" /> adalah sudut pelengkap. Karena segitiga <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+ABD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;bigtriangleup ABD" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cbigtriangleup+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;bigtriangleup BCD" class="latex" /> adalah segitiga siku-siku maka</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+BAD%3D%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+BAD%3D%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+BAD%3D%5Cangle+DBC&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;angle BAD=&#92;angle DBC" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD%3D%5Cangle+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD%3D%5Cangle+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cangle+ABD%3D%5Cangle+BCD&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;angle ABD=&#92;angle BCD" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Berdasarkan postulate sudut-sudut-sudut maka pebandingan panjang sisi yang bersesuaian adalah</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mfrac><mi>p</mi><mi>h</mi></mfrac><mo>=</mo><mfrac><mi>h</mi><mi>q</mi></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\frac{p }{h}=\frac{h}{q}</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>=</mo><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h^2=pq</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>h</mi><mo>=</mo><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h=\sqrt{pq}</annotation></semantics></math></div>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">□</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti 2 dengan rumus phytagoras</strong></p>



<span id="more-12278"></span>



<p class="wp-block-paragraph">Kita mendapatkan 3 persamaan</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3D%28p%2Bq%29%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3D%28p%2Bq%29%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3D%28p%2Bq%29%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2=(p+q)^2" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bh%5E2%3Da%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bh%5E2%3Da%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bh%5E2%3Da%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p^2+h^2=a^2" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=q%5E2%2Bh%5E2%3Db%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=q%5E2%2Bh%5E2%3Db%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=q%5E2%2Bh%5E2%3Db%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="q^2+h^2=b^2" class="latex" /></li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Subtitusi persamaan 1 dan 2 ke persamaan 3</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>=</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>p</mi><mo>+</mo><mi>q</mi><msup><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">p^2+h^2+q^2+h^2=(p+q)^2</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><mn>2</mn><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup><mo>=</mo><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><mn>2</mn><mi>p</mi><mi>q</mi><mo>+</mo><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">p^2+2h^2+q^2=p^2+2pq+q^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Kedua sisi kurangi dengan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bq%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bq%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%5E2%2Bq%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p^2+q^2" class="latex" /></p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>=</mo><mn>2</mn><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2h^2=2pq</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>=</mo><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h^2=pq</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>h</mi><mo>=</mo><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h=\sqrt{pq}</annotation></semantics></math></div>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">□</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Contoh</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Tentukan tingginya</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg"><img width="336" height="172" data-attachment-id="12295" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/03/teorema-rataan-geometrik-dan-pertidaksamaan-am-gm/contoh-trg/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg" data-orig-size="336,172" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;Howard, Brandon&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1502113731&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;}" data-image-title="contoh trg" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg?w=336" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg?w=336" alt="" class="wp-image-12295" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg 336w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg?w=300 300w" sizes="(max-width: 336px) 100vw, 336px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan TRG maka diperoleh</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>h</mi><mo>=</mo><msqrt><mrow><mn>4</mn><mo>⋅</mo><mn>9</mn></mrow></msqrt><mo>=</mo><msqrt><mn>36</mn></msqrt><mo>=</mo><mn>6</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">h=\sqrt{4\cdot 9}=\sqrt{36}=6</annotation></semantics></math></div>



<h2 class="wp-block-heading">AM-GM Inequality</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Ah..tanggung sekalian saja saya membahas pertidaksamaan AM-GM</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Untuk 2 bilangan non negatif <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cleq+p%2Cq&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cleq+p%2Cq&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cleq+p%2Cq&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="0&#92;leq p,q" class="latex" /> selalu berlaku  </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt><mo>≤</mo><mfrac><mrow><mi>p</mi><mo>+</mo><mi>q</mi></mrow><mn>2</mn></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\sqrt{pq} \leq \frac{p+q}{2}</annotation></semantics></math></div>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">GM akan selalu lebih kecil atau setidaknya sama dengan AM</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti</strong></p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>0</mn><mo>≤</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msqrt><mi>p</mi></msqrt><mo>−</mo><msqrt><mi>q</mi></msqrt><msup><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">0\leq (\sqrt{p}-\sqrt{q})^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Suatu nilai jika dikuadratkan akan selalu non-negatif, kita jabarkan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>0</mn><mo>≤</mo><mi>p</mi><mo>−</mo><mn>2</mn><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt><mo>+</mo><mi>q</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">0\leq p-2\sqrt{pq}+q
</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>0</mn><mo>≤</mo><mi>p</mi><mo>+</mo><mi>q</mi><mo>−</mo><mn>2</mn><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt></mrow><annotation encoding="application/x-tex">0\leq p+q-2\sqrt{pq}
</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt><mo>≤</mo><mi>p</mi><mo>+</mo><mi>q</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2\sqrt{pq}\leq p+q
</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Kalikan kedua sisi dengan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{2}" class="latex" /></p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msqrt><mrow><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></msqrt><mo>≤</mo><mfrac><mrow><mi>p</mi><mo>+</mo><mi>q</mi></mrow><mn>2</mn></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\sqrt{pq}\leq \frac{p+q}{2}
</annotation></semantics></math></div>



<p class="has-text-align-right wp-block-paragraph">□</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/03/teorema-rataan-geometrik-dan-pertidaksamaan-am-gm/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12278</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/tgm-1.webp?w=1024" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/contoh-trg.jpg?w=336" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Pembuktian Teorema Pythagoras dengan cara kontradiksi</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/01/pembuktian-teorema-pythagoras-dengan-cara-kontradiksi/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/01/pembuktian-teorema-pythagoras-dengan-cara-kontradiksi/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 01 May 2026 08:01:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[geometri]]></category>
		<category><![CDATA[pembuktian]]></category>
		<category><![CDATA[kontradiksi]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12268</guid>

					<description><![CDATA[Saya paling suka metode pembuktian dengan kontradiksi. Bahasa kerennya Reductio ad absurdum (reduksi ke absurditas). Langkah pertama kita mengandaikan suatu dalil itu keliru lalu menunjukkan bahwa hal tersebut akan menimbulkan kontradiksi, tidak masuk akal. Sekarang kita akan membahas bagaimana teorema pythagoras dibuktikan dengan kontradiksi. Teorema Phytagoras: Diberikan segitiga siku-siku dengan panjang sisi dan serta sisi miring [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Saya paling suka metode pembuktian dengan kontradiksi. Bahasa kerennya <em>Reductio ad absurdum</em> (reduksi ke absurditas). Langkah pertama kita mengandaikan suatu dalil itu keliru lalu menunjukkan bahwa hal tersebut akan menimbulkan kontradiksi, tidak masuk akal.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang kita akan membahas bagaimana teorema pythagoras dibuktikan dengan kontradiksi.</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Teorema Phytagoras: </strong>Diberikan segitiga siku-siku dengan panjang sisi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="b" class="latex" /> serta sisi miring <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=c&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=c&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=c&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="c" class="latex" /> maka berlaku <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2=c^2" class="latex" />.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti:</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Diberikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=h&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="h" class="latex" /> tinggi dari sudut siku-siku ke sisi miring. Segitiga siku-siku <em>△abc</em> terbagi menjadi dua yaitu <em>△xha</em> dan <em>△hyb</em> yang keduanya sebangun dengan <em>△abc</em></p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg"><img width="276" height="194" data-attachment-id="12271" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/01/pembuktian-teorema-pythagoras-dengan-cara-kontradiksi/kontradiksi-pytagoras/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg" data-orig-size="276,194" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;}" data-image-title="kontradiksi pytagoras" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg?w=276" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg?w=276" alt="" class="wp-image-12271" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg 276w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg?w=150 150w" sizes="(max-width: 276px) 100vw, 276px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Suber: <a href="https://www.cut-the-knot.org/">https://www.cut-the-knot.org/</a></figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">kita akan menggunakan<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Geometric_mean_theorem"> teorema rataan geometrik</a> yang menyatakan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="h^2=xy" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita mulai metode kotradiksinya, asumsi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Dc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2=c^2" class="latex" /> itu keliru, asumsi  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2+%5Cneq+c%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2+%5Cneq+c%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2+%5Cneq+c%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2 &#92;neq c^2" class="latex" />. Itu artinya 2 kemungkinan</p>



<span id="more-12268"></span>



<ol class="wp-block-list">
<li> <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2&lt;c^2" class="latex" /></li>



<li> <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Ec%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Ec%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Ec%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2&gt;c^2" class="latex" /></li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Kita pilih kemungkinan pertama: <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2&lt;c^2" class="latex" /> berdasarkan kesebangunan diperoleh</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%2Bh%5E2%3Ca%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%2Bh%5E2%3Ca%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%2Bh%5E2%3Ca%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x^2+h^2&lt;a^2" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%2By%5E2%3Cb%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%2By%5E2%3Cb%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%2By%5E2%3Cb%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="h^2+y^2&lt;b^2" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Jumlahkan keduanya</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msup><mi>x</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>y</mi><mn>2</mn></msup><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>&lt;</mo><msup><mi>a</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>b</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left( x^2+h^2 \right)+\left( h^2+y^2 \right)&lt; a^2+b^2</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>x</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><mn>2</mn><msup><mi>h</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>y</mi><mn>2</mn></msup><mo>&lt;</mo><msup><mi>a</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>b</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">x^2+2h^2+y^2&lt; a^2+b^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Ingat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=h%5E2%3Dxy&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="h^2=xy" class="latex" /></p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>x</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><mn>2</mn><mi>x</mi><mi>y</mi><mo>+</mo><msup><mi>y</mi><mn>2</mn></msup><mo>&lt;</mo><msup><mi>a</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>b</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">x^2+2xy+y^2&lt; a^2+b^2</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>x</mi><mo>+</mo><mi>y</mi><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mn>2</mn></msup><mo>&lt;</mo><msup><mi>a</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>b</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left( x+y \right)^2&lt; a^2+b^2</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>c</mi><mn>2</mn></msup><mo>&lt;</mo><msup><mi>a</mi><mn>2</mn></msup><mo>+</mo><msup><mi>b</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">c^2&lt; a^2+b^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Lho padahal diasumsikan  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5E2%2Bb%5E2%3Cc%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a^2+b^2&lt;c^2" class="latex" />, terjadi kontradiksi. Disimpulkan teorema Pythagoras bener adanya.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Jika kita pilih kemungkinan 2 maka dengan cara yang sama kita akan mendapatkan kontradiksi yang sama pula.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/05/01/pembuktian-teorema-pythagoras-dengan-cara-kontradiksi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>1</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12268</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/kontradiksi-pytagoras.jpg?w=276" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Soal Olimpiade Matematika Uni Soviet tahun 1985 ( Identitas Proizvolov)</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/11/soal-olimpiade-matematika-uni-soviet-tahun-1985-identitas-proizvolov/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/11/soal-olimpiade-matematika-uni-soviet-tahun-1985-identitas-proizvolov/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 11 Apr 2026 01:43:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[pembuktian]]></category>
		<category><![CDATA[soal]]></category>
		<category><![CDATA[olimpiade]]></category>
		<category><![CDATA[rusia]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12248</guid>

					<description><![CDATA[Ada soal olimpiade Matematika Uni Soviet tahun 1985 yang menarik perhatian saya. Soal tersebut ditulis oleh Vyacheslav Proizvolov. Sebelum membuktikannya, kita lihat contohnya terlebih dahulu Contoh: Kita ambil n=5 maka 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Kita bagi dua secara acak, yaang pertama disusun naik dan yang kedua menurun 3, 4, [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Ada soal olimpiade Matematika Uni Soviet tahun 1985 yang menarik perhatian saya. Soal tersebut ditulis oleh <strong>Vyacheslav Proizvolov</strong>.</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Soal:</strong> Diberikan bilangan asli dari 1 sampai 2n. Jika kita pecah secara acak menjadi 2 himpunan berukuran n. Yang pertama kita susun dari kecil ke besar <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1+%3C+a_2+%3C%5Ccdots+%3C+a_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1+%3C+a_2+%3C%5Ccdots+%3C+a_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1+%3C+a_2+%3C%5Ccdots+%3C+a_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a_1 &lt; a_2 &lt;&#92;cdots &lt; a_n" class="latex" />, sedangkan yang kedua sebaliknya dari besar ke kecil <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_1+%3E+b_2+%3E%5Ccdots+%3E+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_1+%3E+b_2+%3E%5Ccdots+%3E+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_1+%3E+b_2+%3E%5Ccdots+%3E+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="b_1 &gt; b_2 &gt;&#92;cdots &gt; b_n" class="latex" /> . <strong>Buktikan</strong></li>
</ul>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mi>n</mi></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mi>n</mi></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>=</mo><msup><mi>n</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| a_1 &#8211; b_1 \right|+\left| a_2 &#8211; b_2 \right|+\cdots +\left| a_n &#8211; b_n \right|=n^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sebelum membuktikannya, kita lihat contohnya terlebih dahulu</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Contoh:</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita ambil n=5 maka</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita bagi dua secara acak, yaang pertama disusun naik dan yang kedua menurun</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">3, 4, 8, 9, 10 dan 7, 6, 5, 2, 1</p>



<p class="wp-block-paragraph">maka </p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">|3-7|+|4-6|+|8-5|+|9-2|+|10-1|= 4+2+3+7+9=25=5²</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kemungkinan lain</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">1, 3, 6, 8, 10 dan 9, 7, 5, 4, 2</p>



<p class="wp-block-paragraph">maka</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">|1-9|+|3-7|+|6-5|+|8-4|+|10-2|= 8+4+1+4+8=25=5²</p>



<p class="wp-block-paragraph">Silahkan kalian coba sendiri ya</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk sebarang <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D1%2C2%2C3%2C%5Ccdots+%2Cn&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D1%2C2%2C3%2C%5Ccdots+%2Cn&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D1%2C2%2C3%2C%5Ccdots+%2Cn&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="i=1,2,3,&#92;cdots ,n" class="latex" />, tepat satu bilangan dari pasangan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ a_i,b_i &#92;right&#92;}" class="latex" /> terletak di <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ 1,2,3&#92;cdots ,n &#92;right&#92;}" class="latex" /> dan satunya lagi pasti di <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ n+1,n+2,n+3&#92;cdots ,2n &#92;right&#92;}" class="latex" />. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Andaikan pasangan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ a_i,b_i &#92;right&#92;}" class="latex" /> keduanya termuat pada barisan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+1%2C2%2C3%5Ccdots+%2Cn+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ 1,2,3&#92;cdots ,n &#92;right&#92;}" class="latex" /> maka barisan tersebut akan berisikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%2Ca_2%2Ca_3%2C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%2Ca_2%2Ca_3%2C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%2Ca_2%2Ca_3%2C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a_1,a_2,a_3,&#92;cdots a_i" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%3Ca_2%3Ca_3%3C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%3Ca_2%3Ca_3%3C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a_1%3Ca_2%3Ca_3%3C%5Ccdots+a_i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a_1&lt;a_2&lt;a_3&lt;&#92;cdots a_i" class="latex" /> dan juga berisikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%2Cb_%7Bi%2B1%7D%2Cb_%7Bi%2B3%7D%2C%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%2Cb_%7Bi%2B1%7D%2Cb_%7Bi%2B3%7D%2C%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%2Cb_%7Bi%2B1%7D%2Cb_%7Bi%2B3%7D%2C%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="b_i,b_{i+1},b_{i+3},&#92;cdots b_n" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%3Eb_%7Bi%2B1%7D%3Eb_%7Bi%2B2%7D%3E%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%3Eb_%7Bi%2B1%7D%3Eb_%7Bi%2B2%7D%3E%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=b_i%3Eb_%7Bi%2B1%7D%3Eb_%7Bi%2B2%7D%3E%5Ccdots+b_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="b_i&gt;b_{i+1}&gt;b_{i+2}&gt;&#92;cdots b_n" class="latex" />. Jika ditotal akan berjumlah <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n+1" class="latex" /> jelas mustahil.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Asumsi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+a_i%2Cb_i+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ a_i,b_i &#92;right&#92;}" class="latex" /> keduanya termuat pada barisan  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%5C%7B+n%2B1%2Cn%2B2%2Cn%2B3%5Ccdots+%2C2n+%5Cright%5C%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left&#92;{ n+1,n+2,n+3&#92;cdots ,2n &#92;right&#92;}" class="latex" /> akan menimbulkan kontradiksi serupa.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hal tersebut berakibat</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>a</mi><mi>n</mi></msub><mo>−</mo><msub><mi>b</mi><mi>n</mi></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| a_1-b_1 \right|+\left| a_2-b_2 \right|+\cdots +\left| a_n-b_n \right|</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">[</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>2</mn><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mn>2</mn><mi>n</mi><mo fence="true" form="postfix">]</mo></mrow><mo>−</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">[</mo><mn>1</mn><mo>+</mo><mn>2</mn><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mi>n</mi><mo fence="true" form="postfix">]</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left[ \left( n+1 \right)+\left( n+2 \right)+\cdots +2n \right]-\left[ 1+2+\cdots +n \right]</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mrow><munder><munder><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mi>n</mi><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mi>n</mi></mrow><mo stretchy="true">⏟</mo></munder><mi>n</mi></munder></mrow><mo>=</mo><mi>n</mi><mo>⋅</mo><mi>n</mi><mo>=</mo><msup><mi>n</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\underbrace{n+n+\cdots +n}_n=n\cdot n=n^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;square" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Referensi dari <a href="https://www.cambridge.org/core/books/abs/mathematical-miniatures/arbitrary-proizvolov/13CC9FA9DB46EC23E5140F4794107BB8">sini</a></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/11/soal-olimpiade-matematika-uni-soviet-tahun-1985-identitas-proizvolov/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12248</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>Peluang, esok matahari terbit</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/03/peluang-esok-matahari-terbit/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/03/peluang-esok-matahari-terbit/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 03 Apr 2026 04:18:41 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[probabilitas]]></category>
		<category><![CDATA[matahari]]></category>
		<category><![CDATA[terbit]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12216</guid>

					<description><![CDATA[Ketika materi peluang, sebagai guru matematika, saya sering menyampaikan bahwa peluang matahari terbit esok hari adalah satu. Sebuah kepastian, sebuah keniscayaan. Landasan saya mengatakan hal ini cuman pengalaman saya, yang selalu melihat matahari terbit di pagi hari, sehingga saya menyimpulkan esok matahari pasti terbit. Namun ada matematikawan yang menghitung, merumuskan peluang matahari terbit esok hari. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg"><img loading="lazy" width="650" height="366" data-attachment-id="12225" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/03/peluang-esok-matahari-terbit/ilustrasi-matahari-terbit_169/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg" data-orig-size="650,366" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;}" data-image-title="ilustrasi-matahari-terbit_169" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg?w=650" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg?w=650" alt="" class="wp-image-12225" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg 650w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg?w=300 300w" sizes="(max-width: 650px) 100vw, 650px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">iStock/AlexSava</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Ketika materi peluang, sebagai guru matematika, saya sering menyampaikan bahwa peluang matahari terbit esok hari adalah satu. Sebuah kepastian, sebuah keniscayaan. Landasan saya mengatakan hal ini cuman pengalaman saya, yang selalu melihat matahari terbit di pagi hari, sehingga saya menyimpulkan esok matahari pasti terbit. Namun ada matematikawan yang menghitung, merumuskan peluang matahari terbit esok hari.  Beliau adalah <strong>Pierre-Simon Laplace</strong>. Pada abad ke-18, Laplace mengatakan jika kita mengamati matahari terbit selama <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n" class="latex" /> hari berturut maka peluang matahari terbit esok hari adalah</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mfrac><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>2</mn></mrow></mfrac><annotation encoding="application/x-tex">\frac{n+1}{n+2}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Rumusan ini dikenal dengan sebutan <strong>aturan suksesi</strong> (<em>Rule of succescion)</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Misal kita mengamati selama 1000 hari berturut-turut matahari selalu terbit maka peluang esok matahari terbit adalah </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mfrac><mrow><mn>1000</mn><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow><mrow><mn>1000</mn><mo>+</mo><mn>2</mn></mrow></mfrac><mo>=</mo><mfrac><mn>1001</mn><mn>1002</mn></mfrac><mo>=</mo><mn>0,999001996</mn><mo>=</mo><mn>99,9</mn><mi>%</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\frac{1000+1}{1000+2}=\frac{1001}{1002}=0,999001996=99,9\%</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sains saat ini memperkirakan umur bumi sekitar 4,5 miliar tahun atau 1,6 trilyun hari, kalau kita masukkan ke rumus di atas maka hasilnya bisa dibilang 1. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Darimana Laplace memperoleh aturan suksesi? </h2>



<span id="more-12216"></span>



<p class="wp-block-paragraph">Asumsi yang digunakan Laplace adalah:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Kejadian matahari terbit adalah kejadian independent</li>



<li>Peluang matahari terbit adalah <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p" class="latex" />, kita tidak tahu nilai <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p" class="latex" /> namun diasumsikan terdistribusi seragam dengan interval [0,1]</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Misalkan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S_n" class="latex" /> adalah kejadian matahari terbit selama <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n" class="latex" /> hari berturut-turut maka berdasarkan asumsi peluangnya adalah </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>P</mi><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><msub><mi>S</mi><mi>n</mi></msub><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow><mo>=</mo><msubsup><mo movablelimits="false">∫</mo><mn>0</mn><mn>1</mn></msubsup><msup><mi>P</mi><mi>n</mi></msup><mi>d</mi><mi>p</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">P\left\{ S_n \right\}=\int_{0}^{1}P^ndp=\frac{1}{n+1}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sedangkan peluang matahari terbit <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n+1" class="latex" /> hari berturut-turut</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>P</mi><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><msub><mi>S</mi><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow></msub><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow><mo>=</mo><msubsup><mo movablelimits="false">∫</mo><mn>0</mn><mn>1</mn></msubsup><msup><mi>P</mi><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow></msup><mi>d</mi><mi>p</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>2</mn></mrow></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">P\left\{ S_{n+1}\right\}=\int_{0}^{1}P^{n+1}dp=\frac{1}{n+2}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang kita gunakan peluang bersyarat. Peluang <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_%7Bn%2B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_%7Bn%2B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_%7Bn%2B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S_{n+1}" class="latex" /> dengan syarat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S_n" class="latex" /> terjadi adalah</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>P</mi><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><msub><mi>S</mi><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow></msub><mi>|</mi><msub><mi>S</mi><mi>n</mi></msub><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow><mo>=</mo><mfrac><mfrac><mn>1</mn><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>2</mn></mrow></mfrac><mfrac><mn>1</mn><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow></mfrac></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">P\left\{ S_{n+1} |S_n\right\}=\frac{\frac{1}{n+2}}{\frac{1}{n+1}}</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mo>=</mo><mfrac><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow><mrow><mi>n</mi><mo>+</mo><mn>2</mn></mrow></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">=\frac{n+1}{n+2}</annotation></semantics></math></div>



<h2 class="wp-block-heading">Asumsi yang keliru</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Laplace mengasumsikan bahwa matahari terbit setiap pagi adalah kejadian saling bebas, padahal kita tahu sekarang tidak demikian. Matahari terbit adalah akibat langsung dari rotasi bumi. Matahari terbit kemarin, hari ini, esok dan 1000 tahun akan datang disebabkan oleh hal yang sama. Yang harus ditanyakan bukanlah peluang esok matahari terbit melainkan:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li> Apa yang menyebabkan bumi berhenti berrotasi?</li>



<li>Berapa peluang ada kejadian kosmik seperti astroid raksasa menabrak bumi yang menyebabkan bumi berhenti berrotasi?</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/04/03/peluang-esok-matahari-terbit/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>50</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12216</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/04/ilustrasi-matahari-terbit_169.jpeg?w=650" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Mustahil bilangan bisa sekaligus genap dan ganjil</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/29/mustahil-bilangan-bisa-sekaligus-genap-dan-ganjil/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/29/mustahil-bilangan-bisa-sekaligus-genap-dan-ganjil/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 29 Mar 2026 07:14:09 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[pembuktian]]></category>
		<category><![CDATA[ganjil]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12210</guid>

					<description><![CDATA[Waktu SD, kita belajar bahwa bilangan bulat dapat dipecah menjadi 2 macam: ganjil dan genap. Bilangan genap adalah bilangan yang habis dibagi 2 sedangkan ganjil sebaliknya tidak habis dibagi 2. Dengan kata lain bilangan genap berbentuk sedangkan bilangan ganjil berbentuk , untuk suatu bilangan bulat dan . Teorema: Tidak ada bilangan bulat yang sekaligus genap [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Waktu SD, kita belajar bahwa bilangan bulat dapat dipecah menjadi 2 macam: ganjil dan genap. Bilangan genap adalah bilangan yang habis dibagi 2 sedangkan ganjil sebaliknya tidak habis dibagi 2. Dengan kata lain bilangan genap berbentuk <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="2k" class="latex" /> sedangkan bilangan ganjil berbentuk  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="2l+1" class="latex" />, untuk suatu bilangan bulat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="k" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="l" class="latex" />.</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Teorema: </strong>Tidak ada bilangan bulat yang sekaligus genap dan ganjil.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti:</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita buktikan secara kontradiksi. Andaikan ada bilangan bulat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x" class="latex" /> yang sekaligus  genap dan ganjil. Berdasarkan definisi genap terdapat bilangan bulat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="k" class="latex" /> yang memenuhi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=2k" class="latex" />. Berdasarkan definisi ganjil terdapat bilangan bulat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="l" class="latex" /> yang memenuhi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2l%2B1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=2l+1" class="latex" />. Kita mendapatkan persamaan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><mi>k</mi><mo>=</mo><mn>2</mn><mi>l</mi><mo>+</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2k=2l+1</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><mi>k</mi><mo>−</mo><mn>2</mn><mi>l</mi><mo>=</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2k-2l=1</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>k</mi><mo>−</mo><mi>l</mi><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo>=</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2(k-l)=1</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Misalkan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%3Dk-l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%3Dk-l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=p%3Dk-l&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="p=k-l" class="latex" /> maka</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mn>2</mn><mi>p</mi><mo>=</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">2p=1</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Itu artinya 1 adalah genap, padahal diketahu 1 adalah ganjil. Terjadi kontradiksi. Disimpulkan tidak ada bilangan bulat yang sekaligus genap dan ganjil </p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/29/mustahil-bilangan-bisa-sekaligus-genap-dan-ganjil/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>26</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12210</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>Mengapa kita bisa mendefinisikan bilangan imajiner tapi tidak dengan 1/0?</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/17/mengapa-kita-bisa-mendefinisikan-bilangan-imajiner-tapi-tidak-dengan-1-0/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/17/mengapa-kita-bisa-mendefinisikan-bilangan-imajiner-tapi-tidak-dengan-1-0/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 17 Mar 2026 12:41:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analisis]]></category>
		<category><![CDATA[imajiner]]></category>
		<category><![CDATA[pembagian dengan nol]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12196</guid>

					<description><![CDATA[Persamaan kuadrat tidak mempunyai solusi pada bilangan real , karena tidak terdefinisi pada , dalam sistem bilangan real, domain pada akar haruslah positif. Untuk mengatasi hal tersebut, matematikawan menciptakan bilangan baru yang di luar sistem bilangan real, yaitu , bilangan ini namanya bilangan imajiner, dengan sifat Jadi bilangan imajiner sengaja diciptakan sebagai solusi dari . [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Persamaan kuadrat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x^2=-1" class="latex" /> tidak mempunyai solusi pada bilangan real <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;mathbb{R}" class="latex" />, karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=&#92;sqrt{-1}" class="latex" /> tidak terdefinisi pada <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cmathbb%7BR%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;mathbb{R}" class="latex" />, dalam sistem bilangan real, domain pada akar haruslah positif. Untuk mengatasi hal tersebut, matematikawan menciptakan bilangan baru yang di luar sistem bilangan real, yaitu <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%3D%5Csqrt%7B-1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="i=&#92;sqrt{-1}" class="latex" />, bilangan ini namanya bilangan imajiner, dengan sifat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=i%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="i^2=-1" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Jadi bilangan imajiner sengaja diciptakan sebagai solusi dari <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%5E2%3D-1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x^2=-1" class="latex" />. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Nah..sekarang pertanyaan</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Mengapa para matematikawan tidak melakukan hal serupa, menciptakan bilangan baru untuk medefinisikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}" class="latex" />?</strong></p>



<span id="more-12196"></span>



<p class="wp-block-paragraph">Matematika sebenarnya seperti permainan, ada aturan-aturan dasar yang harus kita sepakati. Aturan dasar ini dinamakan <strong>aksioma</strong> atau ada juga menyebutnya <strong>postulate</strong>.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png"><img loading="lazy" width="934" height="540" data-attachment-id="12202" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/17/mengapa-kita-bisa-mendefinisikan-bilangan-imajiner-tapi-tidak-dengan-1-0/aturan-aljabar-pada-bilangan/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png" data-orig-size="934,540" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="aturan aljabar pada bilangan" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=934" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=934" alt="" class="wp-image-12202" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png 934w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=300 300w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=768 768w" sizes="(max-width: 934px) 100vw, 934px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Di atas adalah aturan dasar aljabarik pada bilangan yang saya kutip dari Buku <em>Introduction to real analysis, Bartle</em>. Buku wajib mahasiswa matematika yang mengambil mata kuliah analisis real.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Coba kita tengok aturan M3, dengan jelas mengatakan  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7Ba%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7Ba%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7Ba%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{a}" class="latex" /> terdefinisi kecuali untuk <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5Cneq+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5Cneq+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%5Cneq+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a&#92;neq 0" class="latex" />. Dengan kata lain dari awal aturan dasar melarang kita untuk mendefinisikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}" class="latex" />.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tentu saja yang jadi pertanyaan:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Mengapa demikian?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Andaikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}" class="latex" /> terdefinisi dengan sifat  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Ctimes%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes+0%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Ctimes%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes+0%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Ctimes%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes+0%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="0&#92;times&#92;frac{1}{0}=&#92;frac{1}{0}&#92;times 0=1" class="latex" />.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Selanjutnya kita lihat A3 yang mengatakan</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%2B0%3Da&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%2B0%3Da&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%2B0%3Da&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a+0=a" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Ambil <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a=0" class="latex" /> maka</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%2B0%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%2B0%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%2B0%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="0+0=0" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Kalikan kedua sisi dengan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"> <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Cleft%28+0%2B0+%5Cright%29%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Cleft%28+0%2B0+%5Cright%29%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Cleft%28+0%2B0+%5Cright%29%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D%5Ctimes0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}&#92;left( 0+0 &#92;right)=&#92;frac{1}{0}&#92;times0" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Berdasarkan aturan D, sifat distributif</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%2B%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%2B%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%2B%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D%3D%5Cfrac%7B0%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{0}{0}+&#92;frac{0}{0}=&#92;frac{0}{0}" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%2B1%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%2B1%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%2B1%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="1+1=1" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="2=1" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Nah..inilah alasan kita tidak mendefinisikan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B0%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{0}" class="latex" /> karena akan merusak aturan dasar aljabarik. Pada bilangan imajiner <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=i&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="i" class="latex" /> lain ceritanya dia aman-aman saja, dia sejalan dengan aturan dasar, tidak merusaknya. </p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/17/mengapa-kita-bisa-mendefinisikan-bilangan-imajiner-tapi-tidak-dengan-1-0/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>25</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12196</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/aturan-aljabar-pada-bilangan.png?w=934" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Rokok itu menyehatkan (Paradoks Simpson)</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/14/rokok-itu-menyehatkan-paradoks-simpson/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/14/rokok-itu-menyehatkan-paradoks-simpson/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 14 Mar 2026 00:00:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Paradoks]]></category>
		<category><![CDATA[paradoks]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12171</guid>

					<description><![CDATA[Pada tahun 1972-1974, dilakukan survei kepada warga di Whickham, Inggris. Surveynya sangat sederhana cuman bertanya Anda merokok atau tidak? Survey juga mendata umur dari responder, 20 tahun kemudian survey tersebut ditindaklanjuti dengan melihat apakah para responder masih hidup atau tidak. Perokok Non-perokok Hidup 443 139 Meninggal 502 230 Total 945 369 Angka kematian perokok justru [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg"><img loading="lazy" width="554" height="554" data-attachment-id="12187" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/14/rokok-itu-menyehatkan-paradoks-simpson/images/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg" data-orig-size="554,554" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="images" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg?w=554" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg?w=554" alt="" class="wp-image-12187" style="width:413px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg 554w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg?w=300 300w" sizes="(max-width: 554px) 100vw, 554px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Sumber: Google</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Pada tahun 1972-1974, dilakukan survei kepada warga di Whickham, Inggris. Surveynya sangat sederhana cuman bertanya</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Anda merokok atau tidak?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Survey juga mendata umur dari responder, 20 tahun kemudian survey tersebut ditindaklanjuti dengan melihat apakah para responder masih hidup atau tidak.</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>443</td><td>139</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>502</td><td>230</td></tr><tr><td>Total</td><td>945</td><td>369</td></tr></tbody></table></figure>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Angka kematian perokok:</strong> <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B502%7D%7B945%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D53%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B502%7D%7B945%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D53%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B502%7D%7B945%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D53%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{502}{945}&#92;times 100&#92;%=53&#92;% " class="latex" /></li>



<li>Angka kematian non-perokok: <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B230%7D%7B369%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D62%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B230%7D%7B369%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D62%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B230%7D%7B369%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D62%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{230}{369}&#92;times 100&#92;%=62&#92;% " class="latex" /></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Angka kematian perokok justru lebih redah dari non-perokok, kesimpulannya</p>



<h2 class="wp-block-heading has-text-align-center"><strong>Rokok itu menyehatkan </strong></h2>



<span id="more-12171"></span>



<p class="wp-block-paragraph">Mmm..sekarang coba kita pecah data tersebut berdasarkan kelompok umur</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 18-24 Tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>53</td><td>61</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>2</td><td>1</td></tr><tr><td>Total</td><td>55</td><td>62</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%7D%7B55%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D4%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%7D%7B55%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D4%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%7D%7B55%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D4%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{2}{55}&#92;times 100&#92;%=4&#92;% " class="latex" /></td><td><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B62%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B62%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B1%7D%7B62%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{1}{62}&#92;times 100&#92;%=2&#92;% " class="latex" /></td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 25-34 Tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>121</td><td>152</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>3</td><td>5</td></tr><tr><td>Total</td><td>124</td><td>157</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B3%7D%7B124%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B3%7D%7B124%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B3%7D%7B124%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D2%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{3}{124}&#92;times 100&#92;%=2&#92;% " class="latex" /></td><td><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B5%7D%7B157%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D3+%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B5%7D%7B157%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D3+%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B5%7D%7B157%7D%5Ctimes+100%5C%25%3D3+%5C%25+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{5}{157}&#92;times 100&#92;%=3 &#92;% " class="latex" /></td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 35-44</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>95</td><td>114</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>14</td><td>7</td></tr><tr><td>Total</td><td>109</td><td>121</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td>13%</td><td>6%</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 45-54 Tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>103</td><td>66</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>27</td><td>12</td></tr><tr><td>Total</td><td>130</td><td>6</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td>21%</td><td>15%</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 55-64 tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>64</td><td>81</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>51</td><td>40</td></tr><tr><td>Total</td><td>95</td><td>121</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td>44%</td><td>33%</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 65-74 tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>7</td><td>28</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>29</td><td>101</td></tr><tr><td>Total</td><td>36</td><td>129</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td>81%</td><td>78%</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Umur 75+ tahun</p>



<figure class="wp-block-table"><table class="has-fixed-layout"><tbody><tr><td></td><td>Perokok</td><td>Non-perokok</td></tr><tr><td>Hidup</td><td>0</td><td>0</td></tr><tr><td>Meninggal</td><td>13</td><td>64</td></tr><tr><td>Total</td><td>13</td><td>65</td></tr><tr><td>Angka Kematian</td><td>100%</td><td>100%</td></tr></tbody></table></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang terlihat hampir di semua kelompok umur, angka kematian perokok justru lebih tinggi, kecuali pada kelompok umur 75+, ya wajar sih 20 tahun kemudian pada sudah dikubur. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Inilah yang dinamakan <strong>Paradoks Simpson</strong> (dicetuskan oleh Edward H Simpson pada tahun 1951). Dimana suatu data menyimpulkan hasil yang berbeda bahkan bertolak belakang ketika data dipecah menjadi kelompok-kelompok yang lebih kecil. Sebaliknya juga berlaku, kesimpulan beberapa data akan berubah, bertolak belakang jika data digabung menjadi satu.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Mengapa Paradoks Simpson terjadi?</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Intuisi kita mengatakan jika data dipecah atau digabung maka kesimpulan akan selalu sama, padahal cara kerjanya tidak demikian</li>



<li>Data tidak terdistribusi secara merata. Bobot setiap kelompok tidak sama Dalam kasus diatas perokok banyaknya di usia muda, yang usia tua jarang yang merokok. Begitu pula peluang hidup 20 tahun kemudian kelompok umur yang muda secara alami jelas lebih besar daripada kelompok umur tua. Karena itulah ketika data digabung atau dipecah maka kesimpulannya akan berubah.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Refernsi:</strong> <em>Analyzing Categorical Data</em>, J. Simonoff (2003).</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/14/rokok-itu-menyehatkan-paradoks-simpson/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>41</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12171</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/images.jpg?w=554" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Lingkaran dan Tali Sepatu</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/05/lingkaran-dan-tali-sepatu/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/05/lingkaran-dan-tali-sepatu/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 05 Mar 2026 12:10:01 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[geometri]]></category>
		<category><![CDATA[lingkaran]]></category>
		<category><![CDATA[luas]]></category>
		<category><![CDATA[tali sepatu]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12150</guid>

					<description><![CDATA[Ini lanjutan postingan sebelumnya, kita akan membahas bagaimana memperoleh rumus luas lingkaran dari teorema tali sepatu. Diberikan lingkaran dengan titik pusat di dan jari-jari . Kita akan mendekati lingkaran dengan segi-n beraturan di dalam lingkaran (regular n-sided polygon inscribed in a circle). Dengan sudut-sudutnya kita namakan Itu artinya . Dengan menggunakan rumus trigonometri, kita mendapatkan [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Ini lanjutan <a href="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/">postingan sebelumnya</a>, kita akan membahas bagaimana memperoleh rumus luas lingkaran dari teorema tali sepatu.</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png"><img loading="lazy" width="539" height="565" data-attachment-id="12167" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/05/lingkaran-dan-tali-sepatu/screenshot-2026-03-05-131030/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png" data-orig-size="539,565" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="Screenshot 2026-03-05 131030" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png?w=539" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png?w=539" alt="" class="wp-image-12167" style="aspect-ratio:0.9539810282364003;width:369px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png 539w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png?w=143 143w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png?w=286 286w" sizes="(max-width: 539px) 100vw, 539px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Diberikan lingkaran dengan titik pusat di <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=O&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=O&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=O&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="O" class="latex" /> dan jari-jari <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=r&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=r&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=r&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="r" class="latex" />. Kita akan mendekati lingkaran dengan segi-n beraturan di dalam lingkaran (<em>regular n-sided polygon inscribed in a circle</em>). Dengan sudut-sudutnya kita namakan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mn>0</mn></msub><mo separator="true">,</mo><msub><mi>A</mi><mn>1</mn></msub><mo separator="true">,</mo><msub><mi>A</mi><mn>2</mn></msub><mo separator="true">,</mo><mo>⋯</mo><mspace width="0.1667em"></mspace><mo separator="true">,</mo><msub><mi>A</mi><mrow><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn></mrow></msub></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_0,A_1,A_2,\cdots,A_{n-1} </annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Itu artinya <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A_0=A_n" class="latex" />. Dengan menggunakan rumus trigonometri, kita mendapatkan sembarang sudut <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_k&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A_k" class="latex" /> memiliki koordinat</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mi>k</mi></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>k</mi><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>k</mi><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_k\left( r\cos\frac{2k\pi}{n},r\sin\frac{2k\pi}{n} \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">untuk <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cle+k%5Cle+n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cle+k%5Cle+n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=0%5Cle+k%5Cle+n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="0&#92;le k&#92;le n" class="latex" />.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita mendapatkan</p>



<span id="more-12150"></span>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mn>0</mn></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_0\left( r\cos 0,r\sin0 \right)</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mn>1</mn></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_1\left( r\cos\frac{2\pi}{n},r\sin\frac{2\pi}{n} \right)</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mn>2</mn></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_2\left( r\cos\frac{4\pi}{n},r\sin\frac{4\pi}{n} \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">:</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">:</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mrow><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn></mrow></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_{n-1}\left( r\cos\frac{2(n-1)\pi}{n},r\sin\frac{2(n-1)\pi}{n} \right)</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mi>A</mi><mi>n</mi></msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo separator="true">,</mo><mi>r</mi><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A_n\left( r\cos 2\pi,r\sin2\pi \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Jelas <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Ccos+0%3D+%5Ccos+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Ccos+0%3D+%5Ccos+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Ccos+0%3D+%5Ccos+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;cos 0= &#92;cos 2&#92;pi" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin+0%3D+%5Csin+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin+0%3D+%5Csin+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin+0%3D+%5Csin+2%5Cpi&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;sin 0= &#92;sin 2&#92;pi" class="latex" />. Dengan kata lain <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A_0%3DA_n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A_0=A_n" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Kita gunakan rumus tali sepatu </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>−</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\left\{ \left( r^2\cos 0 \sin\frac{2\pi}{n} + r^2\cos \frac{2\pi}{n} \sin\frac{4\pi}{n} +\cdots + r^2\cos \frac{2(n-1)\pi}{n} \sin2\pi \right)-\left( r^2\sin 0 \cos\frac{2\pi}{n} + r^2\sin \frac{2\pi}{n} \cos\frac{4\pi}{n} +\cdots + r^2\sin \frac{2(n-1)\pi}{n} \cos 2\pi \right) \right\}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Kita susun ulang</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>−</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>0</mn><mrow><mspace width="0.1667em"></mspace><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>−</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>4</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo>−</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mi>n</mi><mo>−</mo><mn>1</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mrow><mi>cos</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mn>2</mn><mi>π</mi><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}r^2\left\{ \left( \cos 0 \sin\frac{2\pi}{n}-\sin 0 \cos\frac{2\pi}{n} \right)+\left( \cos \frac{2\pi}{n} \sin\frac{4\pi}{n}-\sin \frac{2\pi}{n} \cos\frac{4\pi}{n} \right)+\cdots +\left( \cos \frac{2(n-1)\pi}{n} \sin2\pi -\sin \frac{2(n-1)\pi}{n} \cos 2\pi \right) \right\}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Kita gunakan identitas trigonometri <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin%5Cleft%28A-B+%5Cright%29%3D%5Csin+A+%5Ccos+B-%5Ccos+A+%5Csin+B+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin%5Cleft%28A-B+%5Cright%29%3D%5Csin+A+%5Ccos+B-%5Ccos+A+%5Csin+B+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csin%5Cleft%28A-B+%5Cright%29%3D%5Csin+A+%5Ccos+B-%5Ccos+A+%5Csin+B+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;sin&#92;left(A-B &#92;right)=&#92;sin A &#92;cos B-&#92;cos A &#92;sin B " class="latex" />, diperoleh</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mrow><mo fence="true" form="prefix">{</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mspace width="0.1667em"></mspace><mo fence="true" form="postfix">}</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}r^2\left\{ \sin\frac{2\pi}{n}+ \sin\frac{2\pi}{n}+\cdots \right\}</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo>⋅</mo><mi>n</mi><mo>⋅</mo><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mo>⋅</mo><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo></mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\cdot n\cdot r^2\cdot \sin\left( \frac{2\pi}{n} \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang tinggal kita hitung, apa yang akan terjadi jika <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n&#92;to &#92;infty" class="latex" />. Untuk mempermudah perhitungan kita lakukan sedikit manipulasi, subtitusi </p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mfrac><mi>n</mi><mn>2</mn></mfrac><mo>=</mo><mfrac><mi>π</mi><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\frac{n}{2}=\frac{\pi}{\frac{2\pi}{n}}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">diperoleh</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mi>π</mi><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mo>⋅</mo><munder><mi>lim</mi><mrow><mi>n</mi><mo>→</mo><mi>∞</mi></mrow></munder><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace><mfrac><mrow><mrow><mi>sin</mi><mo>⁡</mo><mspace width="0.1667em"></mspace></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac></mrow><mfrac><mrow><mn>2</mn><mi>π</mi></mrow><mi>n</mi></mfrac></mfrac></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\pi r^2\cdot \lim_{n \to \infty} \frac{\sin\frac{2\pi}{n}}{\frac{2\pi}{n}}</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Jika <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cto+%5Cinfty&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n&#92;to &#92;infty" class="latex" /> maka <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%5Cpi%7D%7Bn%7D+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%5Cpi%7D%7Bn%7D+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B2%5Cpi%7D%7Bn%7D+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{2&#92;pi}{n} &#92;to 0" class="latex" />, di sisi lain <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B%5Csin+x%7D%7Bx%7D%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B%5Csin+x%7D%7Bx%7D%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B%5Csin+x%7D%7Bx%7D%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{&#92;sin x}{x}=1" class="latex" />, untuk <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x+%5Cto+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x &#92;to 0" class="latex" />. So disimpulkan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mi>π</mi><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup><mo>⋅</mo><mn>1</mn><mo>=</mo><mi>π</mi><msup><mi>r</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\pi r^2\cdot 1=\pi r^2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Viola</em>, kita mendapatkan rumus lingkaran dengan teorema tali sepatu</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/05/lingkaran-dan-tali-sepatu/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>20</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12150</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-03-05-131030.png?w=539" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Tali Sepatu</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Mar 2026 07:12:01 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[geometri]]></category>
		<category><![CDATA[segitiga]]></category>
		<category><![CDATA[tali sepatu]]></category>
		<category><![CDATA[gauss]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12091</guid>

					<description><![CDATA[Bagaimana cara kita menghitung luas segi-6 sembarang seperti gambar di atas, jika diketahui hanya koordinat sudutnya saja? Tenang saja sang legenda kita carl friedrich gauss menyusun metode nan elegan bagaimana kita menghitung segi-n hanya menggunakan koordinat sudutnya. Pertama-tama pilih satu sudut kemudian kita keliling/berputar searah jarum jam ( berlawan juga boleh) sampai kembali ke sudut [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png"><img loading="lazy" width="601" height="502" data-attachment-id="12122" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/segi-6-sembarang/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png" data-orig-size="601,502" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="segi 6 sembarang" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png?w=601" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png?w=601" alt="" class="wp-image-12122" style="aspect-ratio:1.1972371739375918;width:267px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png 601w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 601px) 100vw, 601px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Bagaimana cara kita menghitung luas segi-6 sembarang seperti gambar di atas, jika diketahui hanya koordinat sudutnya saja? Tenang saja sang legenda kita <strong>carl friedrich gauss </strong>menyusun metode nan elegan bagaimana kita menghitung segi-n hanya menggunakan koordinat sudutnya.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pertama-tama pilih satu sudut kemudian kita keliling/berputar searah jarum jam ( berlawan juga boleh) sampai kembali ke sudut awal.</p>



<p class="wp-block-paragraph"> Kita pilih sudut A dan berputar searah jarum jam </p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">A (1,1)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">B (2,6)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">C (4,4)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">D (6,6)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">E (7,3)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">F (4,1)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">A (1,1)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kemudian kita lakukan perkalian silang, secara diagonal </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>D1 (dari x ke y)=1×6+2×4+4×6+6×3+7×1+4×1=6+8+24+18+7+4=67</li>



<li>D2 (dari y ke x)=1×2+6×4+4×6+6×7+3×4+1×1=2+24+24+42+12+1=105</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Maka luasnya adalah</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>D</mi><mn>1</mn><mo>−</mo><mi>D</mi><mn>2</mn><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mn>67</mn><mo>−</mo><mn>105</mn><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo>⋅</mo><mn>38</mn><mo>=</mo><mn>19</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\left| D1-D2 \right|=\frac{1}{2}\left| 67-105 \right|=\frac{1}{2}\cdot 38=19</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Ah..aku gak mau dari A, aku maunya dari F dan berlawanan arah jarum jam</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">F (4,1)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">E (7,3)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">D (6,6)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">C (4,4)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"> B (2,6)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">A (1,1)</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">F (4,1)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Diperoleh</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>D1=4×3+7×6+6×4+4×6+2×1+1×1=12+42+24+24+2+1=105</li>



<li>D2=1×7+3×6+6×4+4×2+6×1+1×4=67</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Lihat nilai D1 dan D2 sama saja maka jelas luasnya juga pasti sama</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>D</mi><mn>1</mn><mo>−</mo><mi>D</mi><mn>2</mn><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mn>67</mn><mo>−</mo><mn>105</mn><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo>⋅</mo><mn>38</mn><mo>=</mo><mn>19</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\left| D1-D2 \right|=\frac{1}{2}\left| 67-105 \right|=\frac{1}{2}\cdot 38=19</annotation></semantics></math></div>



<span id="more-12091"></span>



<h2 class="wp-block-heading">Teorema Tali Sepatu</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Metode ini dikenal dengan sebutan teorema tali sepatu, karena perkalian silang yang kita lakukan polanya seperti tali sepatu</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png"><img loading="lazy" width="964" height="1023" data-attachment-id="12127" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/shoelace3/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png" data-orig-size="1102,1170" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="Shoelace3" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=964" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=964" alt="" class="wp-image-12127" style="aspect-ratio:0.9423149995250308;width:314px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=964 964w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=141 141w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=283 283w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=768 768w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png 1102w" sizes="(max-width: 964px) 100vw, 964px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Sumber: Wikipedia</figcaption></figure>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Teorema Tali Sepatu: </strong>Diberikan segi-n <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=P&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=P&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=P&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="P" class="latex" /> dengan koordinat sudut-sudutnya: <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%28x_1%2Cy_1%29%2C+%28x_2%2Cy_2%29%2C%28x_1%2Cy_1%29%5Ccdots+%28x_n%2Cy_n%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%28x_1%2Cy_1%29%2C+%28x_2%2Cy_2%29%2C%28x_1%2Cy_1%29%5Ccdots+%28x_n%2Cy_n%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%28x_1%2Cy_1%29%2C+%28x_2%2Cy_2%29%2C%28x_1%2Cy_1%29%5Ccdots+%28x_n%2Cy_n%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="(x_1,y_1), (x_2,y_2),(x_1,y_1)&#92;cdots (x_n,y_n)" class="latex" /> maka luasnya</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>D</mi><mn>1</mn><mo>−</mo><mi>D</mi><mn>2</mn><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\left| D1-D2 \right|</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mi>n</mi></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>−</mo><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><mo>⋯</mo><mo>+</mo><msub><mi>y</mi><mi>n</mi></msub><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L=\frac{1}{2}\left| \left( x_1y_2+x_2y_3+\cdots +x_ny_1 \right)-\left( y_1x_2+y_2x_3+\cdots +y_nx_1 \right) \right|</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Mengapa dimutlakkan? Jelas, karena luas tidak bisa negatif.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Bukti</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Err..ini bukan pembuktian secara formal matematis. Kita akan menjelaskan untuk segitiga, segiempat dan segilima sehinga kita bisa melihat pola umumya untuk segi-n</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Segitiga </strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Menurutmu bagaimana cara menghitung luas segita yang diketahui koordinat dari sudut-sudutnya dan salah satu sudut yaitu sudutA berada di titik asal (0,0)?</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png"><img loading="lazy" width="598" height="562" data-attachment-id="12092" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/segutiga-00/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png" data-orig-size="598,562" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="segutiga (0,0)" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png?w=598" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png?w=598" alt="" class="wp-image-12092" style="width:300px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png 598w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 598px) 100vw, 598px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Salah satu pendekatan yang bisa lita lakukan adalah kita menggabar persegi dengan sudut A juga sudut persegi, sedangkatnsudut B dan C berada pada 2 sisi persegi</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png"><img loading="lazy" width="531" height="445" data-attachment-id="12097" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/persegi-segitiga-00/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png" data-orig-size="531,445" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="persegi segitiga (0,0)" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png?w=531" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png?w=531" alt="" class="wp-image-12097" style="width:260px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png 531w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 531px) 100vw, 531px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang kita bisa mengatakan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>D</mi><mo>−</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>C</mi><mi>F</mi><mi>B</mi><mo>−</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>C</mi><mi>E</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=L.ABD-L.CFB-L.ACE</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow></mrow><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow></mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mo>−</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow></mrow><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=x_2y_1-\frac{1}2{}x_1y_1-\frac{1}2{}\left( x_2-x_1 \right)\left( y_2-y_1 \right)-\frac{1}2{}x_2y_2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Tinggal kita jabarkan diperoleh</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=\frac{1}{2}\left| x_1y_2-x_2y_1 \right|</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Tidak ada yang di titik asal</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Selanjutnya bagaimana jika segitiganya tidak ada sudut di titik asal</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png"><img loading="lazy" width="583" height="439" data-attachment-id="12105" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/segitiga-x1y1/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png" data-orig-size="583,439" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="segitiga x1y1" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png?w=583" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png?w=583" alt="" class="wp-image-12105" style="aspect-ratio:1.3280281690140845;width:275px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png 583w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 583px) 100vw, 583px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Mudah saja, kita tinggal menggeser segitiganya sehingga sudut A berada di titik </p>



<p class="wp-block-paragraph">asal. Penggesaran ini jelas tidak akan mengubah bentuk, luas segitiga. Wong cuman digeser doang. Kita mendapatkan koordinat yang baru</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msup><mi>A</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><mn>0,0</mn><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo separator="true">,</mo><msup><mi>B</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo separator="true">,</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo separator="true">,</mo><msup><mi>C</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo separator="true">,</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A'(0,0),B'(x_2-x_1,y_2-y_1),C'(x_3-x_1,y_3-y_1)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sehingga luasnya</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><msup><mi>A</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><msup><mi>B</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><msup><mi>C</mi><mo lspace="0em" rspace="0em" class="tml-prime">′</mo></msup><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo>−</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo form="prefix" stretchy="false">(</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo form="postfix" stretchy="false">)</mo><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=L.A&#8217;B&#8217;C&#8217;=\frac{1}{2}\left| (x_2-x_1)(y_3-y_1)- (x_3-x_1)(y_2-y_1)\right|</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=\frac{1}{2}\left| x_1y_2+x_2y_3+x_3y_1-y_1x_2-y_2x_3-y_3x_1 \right|</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Yang merupakan rumus <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="L=&#92;frac{1}{2}&#92;left |D1-D2&#92;right |" class="latex" /> dengan jalur A-B-C-A searah jarum jam</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Segiempat</strong></p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png"><img loading="lazy" width="766" height="503" data-attachment-id="12137" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/screenshot-2026-02-28-172518/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png" data-orig-size="766,503" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="Screenshot 2026-02-28 172518" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png?w=766" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png?w=766" alt="" class="wp-image-12137" style="aspect-ratio:1.522893878334293;width:346px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png 766w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 766px) 100vw, 766px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Yang namanya segiempat dapat dipotong menjadi 2 segitiga, dengan kata lain</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mi>D</mi><mo>=</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>+</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>C</mi><mi>D</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABCD=L.ABC+L.ACD</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Baik △ABC dan △ACD, kita pilih sudut A sebagai sudut awal dan rotasi searah jarum jam</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">△ABC </p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A(x_1,y_1)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=B%28x_2%2Cy_2%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=B%28x_2%2Cy_2%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=B%28x_2%2Cy_2%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="B(x_2,y_2)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="C(x_3,y_3)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A(x_1,y_1)" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Maka luas segitiga ABC</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABC=\frac{1}{2}\left( x_1y_2+x_2y_3+x_3y_1-y_1x_2-y_2x_3-y_3x_1 \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Segititiga selanjutnya</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">△ACD</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A(x_1,y_1)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=C%28x_3%2Cy_3%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="C(x_3,y_3)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=D%28x_4%2Cy_4%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=D%28x_4%2Cy_4%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=D%28x_4%2Cy_4%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="D(x_4,y_4)" class="latex" /></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A%28x_1%2Cy_1%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A(x_1,y_1)" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Maka luas segitiga ACD</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>C</mi><mi>D</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>4</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>4</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>4</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>4</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ACD=\frac{1}{2}\left( x_1y_3+x_3y_4+x_4y_1-y_1x_3-y_3x_4-y_4x_1 \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang jumlahkan keduanya diperoleh</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mi>D</mi><mo>=</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>B</mi><mi>C</mi><mo>+</mo><mi>L</mi><mi>.</mi><mi>A</mi><mi>C</mi><mi>D</mi></mrow><annotation encoding="application/x-tex">L.ABCD=L.ABC+L.ACD</annotation></semantics></math></div>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>4</mn></msub><mo>+</mo><msub><mi>x</mi><mn>4</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>4</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>y</mi><mn>4</mn></msub><msub><mi>x</mi><mn>1</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow></mrow><annotation encoding="application/x-tex">=\frac{1}{2}\left( x_1y_2+x_2y_3+x_3y_4+x_4y_1-y_1x_2-y_2x_3-y_3x_4-y_4x_1 \right)</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Ini adalah  <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=L%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5Cleft+%7CD1-D2%5Cright+%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="L=&#92;frac{1}{2}&#92;left |D1-D2&#92;right |" class="latex" /> dengan jalur A-B-C-D-A searah jarum jam</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kalau kita analisis, jalur △ABC dan △ACD akan bertabrakan di sisi A-C, dengan kata lain sisi A-C dilalui 2 kali dengan arah berlawanan sehingga saling menghilangkan. Jika jalur △ABC dan △ACD maka hasilnya jalur persegi ABCDE.</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Segilima</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Segilima dapat kita potong menjadi segititiga dan segi empat. Secara umum segi-n tersusun dari segitiga dan segi-(n-1)</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png"><img loading="lazy" width="600" height="538" data-attachment-id="12143" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/segi-5/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png" data-orig-size="600,538" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="segi-5" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png?w=600" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png?w=600" alt="" class="wp-image-12143" style="aspect-ratio:1.1152449827190614;width:292px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png 600w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Segilima ABCDE, kita pecah menjadi segiempat ABCE dan segitiga CDE. Segiempat ABCD jalurnya A-B-C-D-A dan segitiga CDE jalurnya C-D-E-C (kedua jalur punya arah rotasi yang sama berlawana jarum jam, ini yang terpenting arah rotasi harus sama). Kedua jalur akan bertabrakan di sisi E-C. Disimpulkan penjumlahan 2 jalur akan menjadi jalur A-B-C-D-E-A. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Hal yang sama juga berlaku untuk segi-n yang lebih tinggi.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/03/01/tali-sepatu/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>6</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12091</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-6-sembarang.png?w=601" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/shoelace3.png?w=964" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segutiga-00.png?w=598" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-segitiga-00.png?w=531" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/segitiga-x1y1.png?w=583" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/screenshot-2026-02-28-172518.png?w=766" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/03/segi-5.png?w=600" medium="image" />
	</item>
		<item>
		<title>Teorema Monsky (Membagi persegi menjadi segitiga berukuran sama)</title>
		<link>https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/</link>
					<comments>https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Nursatria]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 20 Feb 2026 16:07:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[pembuktian]]></category>
		<category><![CDATA[geometri]]></category>
		<category><![CDATA[teorema]]></category>
		<category><![CDATA[persegi]]></category>
		<category><![CDATA[segetiga]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://ariaturns.wordpress.com/?p=12064</guid>

					<description><![CDATA[Diberikan suatu persegi dengan mudah kita bisa memotong menjadi n segitiga berukuran sama dengan n genap. Untuk n=2, oh.. itu mudah sekali, kita tinggal memotong garis diagonalnya maka kita akan mendapatkan 2 segitiga berukuran sama. Untuk genap, ini juga masih mudah tinggal kita potong secara vertikal menjadi potongan berbentuk persegi panjang dengan panjang yang sama [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Diberikan suatu persegi dengan mudah kita bisa memotong menjadi n segitiga berukuran sama dengan n genap. Untuk n=2, oh.. itu  mudah sekali, kita tinggal memotong garis diagonalnya maka kita akan mendapatkan 2 segitiga berukuran sama. Untuk <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cge+2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cge+2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n%5Cge+2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n&#92;ge 2" class="latex" /> genap, ini juga masih mudah tinggal kita potong secara vertikal menjadi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bn%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bn%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7Bn%7D%7B2%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{n}{2}" class="latex" /> potongan berbentuk persegi panjang dengan panjang yang sama kemudian setiap persegi panjang kita potong diagonalnya. Kita akan mendapatkan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n" class="latex" /> segitiga berukuran sama. </p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png"><img loading="lazy" width="535" height="196" data-attachment-id="12066" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/teorema-monsky/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png" data-orig-size="535,196" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="Teorema Monsky" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png?w=535" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png?w=535" alt="" class="wp-image-12066" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png 535w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 535px) 100vw, 535px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Proses memotong persegi menjadi n segitiga berukuran sama</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang bagaimana jika n ganjil. Ambil n=3 aja, kebayang tidak bagaimana caranya memotong persegi menjadi 3 segitiga berukuran sama? Mmm..saya sih tidak kebayang.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pada tahun 1965, Fred Richman profesor dari Universitas New Mexico mengajukan suatu pertanyaan</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph">Bisa tidak kita kita memotong persegi menjadi n segitiga berukuran sama dengan n ganjil?</p>



<span id="more-12064"></span>



<p class="wp-block-paragraph">Pertanyaan sederhana namun anehnya tidak ada referensi, tidak ada literatur yang membahasnya. Dia lalu berusaha menjawab pertanyaannya sendiri tapi dia tidak mampu. Dia juga memasukkan pertanyaan tersebut ke ujian master para mahasiswa tetap tidak ada yang bisa menjawabnya. Pada tahun 1967 dia melempar pertanyaan tersebut ke jurnal matematika bulanan AM Math Montly. Baru pada tahun 1970 pertanyaan tersebut dapat dijawab oleh Paul Monsky</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Teorema Monsky:</strong> Jika suatu persegi dipotong menjadi segitiga-segitiga dengan luas yang sama maka banyak segitiga haruslah genap.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Bukti:</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Ada 2 bahan utama untuk membuktikan teorema ini, yaitu:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Lemma Spenner </li>



<li>Valuasi 2-adic (2-adic valuations)</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Kita bahas dulu point 1</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Lemma Spenner</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Lemma ini mengatakan</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Lemma Spenner:</strong> Diberikan segi-n ( poligon) yang sudut-sudutnya diwarnai dengan 3 warna berbeda (sebut saja warna 1, 2 dan 3) lalu lakukan triangulation (dipecah menjadi segitiga-segitiga kecil) maka paritas (ganjil-genap) seitiga kecil yang lemgkap (punya tiga warna) sama dengan sisi 1-2 ( sisi segi-n yang diapit sudut berwana 1 dan 2)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk lebih jelasnya perhatikan gambar berikut</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png"><img loading="lazy" width="435" height="411" data-attachment-id="12069" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/lemma-spenner/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png" data-orig-size="435,411" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="lemma spenner" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png?w=435" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png?w=435" alt="" class="wp-image-12069" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png 435w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 435px) 100vw, 435px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Sisi kanan segitiga utama adalah sisi 1-2 dan mempunyai 3 segitiga kecil yang lengkap, jelas keduanya sama-sama ganjil.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Selanjutnya bahan kedua.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Valuasi 2-adic</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk memahami Valuasi 2-adic, pertama-tama kita harus apa itu valuations atau valuasi. Valuasi adalah mengukur seberapa besar suatu bilangan. Nilai mutlak <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Ccdot+%5Cright%7C+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Ccdot+%5Cright%7C+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Ccdot+%5Cright%7C+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| &#92;cdot &#92;right| " class="latex" /> adalah bentuk valuasi yang umum kita gunakan. Yang namanya valuasi harus memenuhi 3 sifat berikut</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cge+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cge+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cge+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x &#92;right|&#92;ge 0" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%3D+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%3D+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%3D+0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x &#92;right|= 0" class="latex" /> jika hanya jika <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=0" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+xy+%5Cright%7C%3D%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+xy+%5Cright%7C%3D%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+xy+%5Cright%7C%3D%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| xy &#92;right|=&#92;left| x &#92;right|&#92;left| y &#92;right|" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x%2By+%5Cright%7C+%5Cle+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%2B%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x%2By+%5Cright%7C+%5Cle+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%2B%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x%2By+%5Cright%7C+%5Cle+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C%2B%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x+y &#92;right| &#92;le &#92;left| x &#92;right|+&#92;left| y &#92;right|" class="latex" /></li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Nah.. 2-adic Valuations adalah valuasi yang mengukur banyaknya pangkat 2 pada suatu bilangan. </p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Definisi:</strong> Suatu bilangan rasional <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Cfrac%7Bp%7D%7Bq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Cfrac%7Bp%7D%7Bq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D%5Cfrac%7Bp%7D%7Bq%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=&#92;frac{p}{q}" class="latex" /> bisa ditulis menjadi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2%5En%5Cfrac%7Ba%7D%7Bb%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2%5En%5Cfrac%7Ba%7D%7Bb%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=x%3D2%5En%5Cfrac%7Ba%7D%7Bb%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="x=2^n&#92;frac{a}{b}" class="latex" /> dengan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=a&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="a" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=b&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="b" class="latex" /> ganjil serta <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=n&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="n" class="latex" /> boleh bernilai negatif. Nilai 2-adic Valuasi dari $;atex x$ didefinisikan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>x</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><msup><mrow><mo fence="true" form="prefix">(</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo fence="true" form="postfix">)</mo></mrow><mi>n</mi></msup></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| x \right|_2=\left( \frac{1}{2} \right)^n</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Contoh:</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| 1 &#92;right|_2=1=&#92;frac{1}{2}^0" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%3D2%5E0%5Cfrac%7B1%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%3D2%5E0%5Cfrac%7B1%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=1%3D2%5E0%5Cfrac%7B1%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="1=2^0&#92;frac{1}{1}" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+20+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B4%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+20+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B4%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+20+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B4%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| 20 &#92;right|_2=&#92;frac{1}{4}=&#92;frac{1}{2}^2" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=20%3D2%5E4%5Cfrac%7B5%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=20%3D2%5E4%5Cfrac%7B5%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=20%3D2%5E4%5Cfrac%7B5%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="20=2^4&#92;frac{5}{1}" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+15+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+15+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+15+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| 15 &#92;right|_2=1=&#92;frac{1}{2}^0" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=15%3D2%5E0%5Cfrac%7B15%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=15%3D2%5E0%5Cfrac%7B15%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=15%3D2%5E0%5Cfrac%7B15%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="15=2^0&#92;frac{15}{1}" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B8%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B8%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D+%5Cright%7C_2%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B8%7D%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| &#92;frac{8}{25} &#92;right|_2=&#92;frac{1}{8}=&#92;frac{1}{2}^3" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D%3D2%5E3%5Cfrac%7B1%7D%7B25%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D%3D2%5E3%5Cfrac%7B1%7D%7B25%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B8%7D%7B25%7D%3D2%5E3%5Cfrac%7B1%7D%7B25%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{8}{25}=2^3&#92;frac{1}{25}" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D+%5Cright%7C_2%3D8%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E%7B-3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D+%5Cright%7C_2%3D8%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E%7B-3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D+%5Cright%7C_2%3D8%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E%7B-3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| &#92;frac{25}{8} &#92;right|_2=8=&#92;frac{1}{2}^{-3}" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D%3D2%5E%7B-3%7D%5Cfrac%7B25%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D%3D2%5E%7B-3%7D%5Cfrac%7B25%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B25%7D%7B8%7D%3D2%5E%7B-3%7D%5Cfrac%7B25%7D%7B1%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{25}{8}=2^{-3}&#92;frac{25}{1}" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D+%5Cright%7C_2%3D1%3D%5Cfrac%7B1%7D%7B2%7D%5E0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| &#92;frac{7}{3} &#92;right|_2=1=&#92;frac{1}{2}^0" class="latex" /> karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D%3D2%5E0%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D%3D2%5E0%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D%3D2%5E0%5Cfrac%7B7%7D%7B3%7D&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;frac{7}{3}=2^0&#92;frac{7}{3}" class="latex" /></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Untuk bilangan ganjil dan juga pecahan yang penyebut dan pembilangnya bernilai ganjil maka valuasi 2-adic bernilai 1. Dengan kata lain bilangan yang tidak punya unsur 2 maka valuasi 2-adic bernilai 1. Untuk bilangan bulat genap <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="m" class="latex" /> maka <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| m &#92;right|_2&lt;1" class="latex" />. (<em>Nah..ini point penting</em>)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sifat-sifat valuasi 2-adic:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+0+%5Cright%7C_2%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+0+%5Cright%7C_2%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+0+%5Cright%7C_2%3D0&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| 0 &#92;right|_2=0" class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+mn+%5Cright%7C_2%3D%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+mn+%5Cright%7C_2%3D%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+mn+%5Cright%7C_2%3D%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2+&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| mn &#92;right|_2=&#92;left| m &#92;right|_2 &#92;left| n &#92;right|_2 " class="latex" /></li>



<li><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%2B%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%2B%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2%2B%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| m+n &#92;right|_2 &#92;le &#92;left| m &#92;right|_2+&#92;left| n &#92;right|_2" class="latex" /></li>



<li>Jika <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m+%5Cright%7C_2+%5Cle+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| m &#92;right|_2 &#92;le &#92;left| n &#92;right|_2" class="latex" /> maka <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%3D+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%3D+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+m%2Bn+%5Cright%7C_2+%3D+%5Cleft%7C+n+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| m+n &#92;right|_2 = &#92;left| n &#92;right|_2" class="latex" /></li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Sekarang mari kita olah 2 bahan utama tadi</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Aturan pewarnaan</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sudut-sudut segitiga kita warnai dengan aturan 2-adic sebagai berikut</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Warna 1 <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S1" class="latex" /> titik dimana <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x &#92;right|_2&lt;1" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3C1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| y &#92;right|_2&lt;1" class="latex" />. Keduanya &#8220;genap&#8221; menurut 2-adic</li>



<li>Warna 2 <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S2" class="latex" /> titik dimana <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x &#92;right|_2&#92;ge 1" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x &#92;right|_2&#92;ge &#92;left| y &#92;right|_2" class="latex" /></li>



<li>Warna 3 <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=S3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=S3&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="S3" class="latex" /> titik dimana <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| y &#92;right|_2&#92;ge 1" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3E+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3E+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y+%5Cright%7C_2%3E+%5Cleft%7C+x+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| y &#92;right|_2&gt; &#92;left| x &#92;right|_2" class="latex" /></li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Luas segitiga lengkap.</strong></p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Lemma:</strong> Jika <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A" class="latex" /> adalah luas segitiga lengkap (yang punya 3 warna) maka luasnya menurut 2-adic adalah <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| A &#92;right|_2&gt; 1" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Bukti:</strong> Tanpa mengurangi perumuman, ambil  sudut-sudut segitiga adalah <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( 0,0 &#92;right)" class="latex" /> warna 1, <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_1%2Cy_1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_1%2Cy_1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_1%2Cy_1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( x_1,y_1 &#92;right)" class="latex" /> warna 2 dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_2%2Cy_2+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_2%2Cy_2+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+x_2%2Cy_2+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( x_2,y_2 &#92;right)" class="latex" /> warna 3. Dengan menggunakan <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Shoelace_formula">teorema tali sepatu</a> luas segitiga adalah</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><mi>A</mi><mo>=</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo>⋅</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub></mrow><annotation encoding="application/x-tex">A=\frac{1}{2}\cdot x_2y_3-x_3y_2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Valuasi 2-adic kedua sisi</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>A</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo>⋅</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| A \right|_2=\left| \frac{1}{2}\cdot x_2y_3-x_3y_2 \right|_2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Gunakan sifat-sifatnya</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>A</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| A \right|_2=\left| \frac{1}{2} \right|_2\left|  x_2y_3-x_3y_2 \right|_2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Berdasarkan aturan pewarnaan, diketahui <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x_2 &#92;right|_2&#92;ge &#92;left| y_2 &#92;right|_2" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+x_3+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+x_3+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2%5Cge+%5Cleft%7C+x_3+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| y_3 &#92;right|_2&#92;ge &#92;left| x_3 &#92;right|_2" class="latex" /> dengan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%2C%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2+%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%2C%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2+%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2+%5Cright%7C_2%2C%5Cleft%7C+y_3+%5Cright%7C_2+%3E+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x_2 &#92;right|_2,&#92;left| y_3 &#92;right|_2 &gt; 1" class="latex" />. Itu berarti <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2y_3+%5Cright%7C_2%3E%5Cleft%7C+x_3y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2y_3+%5Cright%7C_2%3E%5Cleft%7C+x_3y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+x_2y_3+%5Cright%7C_2%3E%5Cleft%7C+x_3y_2+%5Cright%7C_2&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| x_2y_3 &#92;right|_2&gt;&#92;left| x_3y_2 &#92;right|_2" class="latex" />, disimpulkan</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>A</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mfrac><mn>1</mn><mn>2</mn></mfrac><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo>−</mo><msub><mi>x</mi><mn>3</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><mn>2</mn><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><mn>2</mn><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>x</mi><mn>2</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><msub><mi>y</mi><mn>3</mn></msub><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>≥</mo><mn>2</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| A \right|_2=\left| \frac{1}{2} \right|_2\left|  x_2y_3-x_3y_2 \right|_2=2\left| x_2y_3 \right|_2=2\left| x_2 \right|_2\left| y_3 \right|_2\ge 2</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Ini membukktikan lemma diatas</p>



<p class="wp-block-paragraph">Selanjutnya kita buktikan teorema Monsky</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><strong>Teorema Monsky:</strong> Jika suatu persegi dipotong menjadi <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="m" class="latex" /> segitigadengan luas yang sama maka <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="m" class="latex" /> haruslah genap,</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanpa mengurangi perumuman, 4 sudut persegi memiliki memiliki koordinat <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( 0,0 &#92;right)" class="latex" /> , <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C0+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( 1,0 &#92;right)" class="latex" />, <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+1%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( 1,1 &#92;right)" class="latex" /> dan <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%28+0%2C1+%5Cright%29&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left( 0,1 &#92;right)" class="latex" />   </p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large is-resized"><a href="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png"><img loading="lazy" width="544" height="477" data-attachment-id="12080" data-permalink="https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/persegi-berwarna/" data-orig-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png" data-orig-size="544,477" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="persegi berwarna" data-image-description="" data-image-caption="" data-large-file="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png?w=544" src="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png?w=544" alt="" class="wp-image-12080" style="width:544px;height:auto" srcset="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png 544w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png?w=150 150w, https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png?w=300 300w" sizes="(max-width: 544px) 100vw, 544px" /></a><figcaption class="wp-element-caption">Pewarnaan 4 sudut persegi satuan </figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Luas persegi adalah 1 satuan, dengan kata lain <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+1+%5Cright%7C_2%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| 1 &#92;right|_2=1" class="latex" />. Sisi yang menghubungkan (0,0)-(1,0) adalah sisi 1-2 maka lemma Spenner menjamin ada segitiga lengkap yang luasnya <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=A&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="A" class="latex" /> dan nilai valuasi 2-adicnya <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%5Cge+1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| A &#92;right|_2&#92;ge 1" class="latex" />. Tidak semua segitiga yang terbentuk adalalah segitiga lengkap yang penting luasnya sama. Banyak segitiga m buah dan luas persegi  1 satuan itu berarti</p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=mA%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=mA%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=mA%3D1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="mA=1" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph">Dalam valuasi 2 adic</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>m</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>A</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>=</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| m \right|_2\left| A \right|_2=1</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Karena <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Cleft%7C+A+%5Cright%7C_2%3E1&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;left| A &#92;right|_2&gt;1" class="latex" /> maka mau tidak mau</p>



<div class="wp-block-math"><math display="block"><semantics><mrow><msub><mrow><mo fence="true" form="prefix">|</mo><mi>m</mi><mo fence="true" form="postfix">|</mo></mrow><mn>2</mn></msub><mo>&lt;</mo><mn>1</mn></mrow><annotation encoding="application/x-tex">\left| m \right|_2&lt;1</annotation></semantics></math></div>



<p class="wp-block-paragraph">Dengan kata lain <img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=m&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="m" class="latex" /> genap.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><img src="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002" srcset="https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002 1x, https://s0.wp.com/latex.php?latex=%5Csquare&#038;bg=ffffff&#038;fg=000&#038;s=0&#038;c=20201002&#038;zoom=4.5 4x" alt="&#92;square" class="latex" /></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://ariaturns.wordpress.com/2026/02/20/teorema-monsky-membagi-persegi-menjadi-segitiga-berukuran-sama/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>6</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">12064</post-id>
		<media:content url="https://0.gravatar.com/avatar/3507bab14113023d941e95cd09dbfb9b387a89d38175b725cd438e6f2ae3bca9?s=96&#38;d=identicon" medium="image">
			<media:title type="html">Aria Turns</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/teorema-monsky.png?w=535" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/lemma-spenner.png?w=435" medium="image" />

		<media:content url="https://ariaturns.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/02/persegi-berwarna.png?w=544" medium="image" />
	</item>
	</channel>
</rss>
