Die heeft jarenlang dienstgedaan, maar is uiteindelijk gesneuveld door een onfortuinlijke val. En die gelegenheid heb ik te baat genomen om het ontwerp opnieuw onder de loep te nemen.

Het resultaat is -al zeg ik het zelf- een verbeterde versie, die steviger in elkaar zit en eenvoudiger is qua constructie.

Het heeft een paar tussenversies en trial en error gekost, maar uiteindelijk ben ik tot weer tot een snijklaar ‘plug-n-play’ ontwerp gekomen:

Alle relevante bestanden en instructies kan je downloaden vanop Github. De vorige versie is ook nog steeds beschikbaar, via de v1 tag.

Ik vind het systeem een heel mooie balans van eenvoud en toch veel variatie en flexibiliteit. De visuele stijl van Johan Nohr is zeker ook een pluspunt om in de sfeer van het spel te komen. Maar bij het afdrukken van materiaal is de chaotische layout soms eerder een hinderpaal. Met name de standaard character sheets vind ik te chaotisch en moeilijk bruikbaar in de praktijk.

Ik vond online niet echt goeie printbare alternatieven, dus heb ik maar mijn eigen character sheet gemaakt, met hier en daar ook wat basic reminders over de regels, want dat komt vaak van pas bij het spelen.

Gratis te downloaden en te gebruiken, laat zeker weten als je het in de praktijk gebruikt en of er eventueel nog dingen beter kunnen!

Het principe van een dice tower is eenvoudig: je gooit er bovenaan de dobbelstenen in, en onderaan komen ze netjes met een willekeurige zijde bovenaan te liggen. Het voordeel is dat je dobbelstenen niet de tafel af rollen, en dat je zeker bent dat ze goed geschud zijn.

De basis van mijn exemplaar was een gebruikt Pringles blik, op een houten plaatje als voet, bekleed met air-dry klei van de Ava.

Om de dobbelstenen in de toren de toen tuimelen, stak ik er houten roerstokjes doorheen.

Onderaan in de toren, maakte ik van XPS (isolatieplaat) een helling, zodat de dobbelstenen op het einde makkelijk uit de toren rollen. Ik zorgde met smeltlijm voor een glooiende overgang van de helling naar de bodem vooraan de toren.

De buitenkant bekleedde ik met de air dry klei. Daarbij was een setje boetseertools erg handig om het geheel goed te sculpteren.

Op het einde schilderde ik alles met goedkope acrylverf (Action, Hema). Met wat plukjes kunstgras en nepbloemen voegde ik wat detail toe, en met groene flock maakte ik her en der wat ‘mos’. Met groene verf en zaagsel kan je dit overigens ook vrij goed zelf maken.

Om het af te werken, zette ik er nog een laag satijnglans vernis op uit een spuitbus. Als je dat niet doet, zal de verf heel snel beschadigd raken en krijg je weer de witte klei te zien.

Geslaagd project, en de zoon was er blij mee! Als afsluiter nog even het overzicht van materialen:

• Pringles blik
• Houten plaatje voor de basis
• Houten (roer)stokjes
• Air dry klei
• Boetseertools
• Smeltlijm (en lijmpistool)
• Acrylverf
• Spuitvernis
• Kunstgras
• Kunstbloemen
• Groene flock (gras voor modelbouw)
• XPS isolatieplaat

Voor een STEM-groepsproject moet mijn zoon een aantal motoren en UV-ledstrips aansturen vanop een Arduino. Door het relatief hoge vermogen dat dit vraagt, kan dat niet rechtstreeks via de pin op de Arduino (wat hij eerst geprobeerd had). Het is dus nodig om signaal en stroomvoorziening van elkaar te scheiden. Die stroomvoorziening heb ik gedaan op basis van een PC-voeding met een breakout-bordje, maar dat is een ander verhaal.

Dat kan met een relais, maar dat is een nogal overkill oplossing, en ook niet per se goedkoop. Dankzij wat onderzoek en hulp van Jef, kwam ik vrij snel uit op een MOSFET om dit op te lossen.

Om de pubers in kwestie te besparen van dat hele circuit telkens zelf te moeten bedraden, met alle risico’s op slechte contacten en losse draadjes van dien, besloot ik dat dit een goed idee was voor een eerste volledig zelfgemaakt PCB project.

Het is al een aantal jaren vrij betaalbaar om PCB’s in kleine oplage te laten maken, wat vaak toch eleganter -en ik denk ook betrouwbaarder- is dan zelf bij elkaar gesoldeerd stripboard-geknutsel. Maar ik wist nooit goed hoe te beginnen aan zoiets, en had geen idee waar ik op moest letten. Ik had ook niet meteen een project waarmee ik de uitgave kon verantwoorden. Tot nu.

Fritzing

Het open source en gratis programma Fritzing is prima geschikt om (relatief) eenvoudige elektronische schakelingen op een virtueel breadboard in elkaar te zetten of schematisch voor te stellen. Je kan er ook een PCB mee ontwerpen, en meteen laten maken bij Aisler. Dat je meteen van Fritzing naar Aisler kon exporteren vond ik wel handig, omdat zo eventuele fouten bij het downloaden en uploaden van export-bestanden vermeden worden.

Na ongeveer twee weken wachten, kwamen de afgewerkte PCB’s aan met de post. De componenten om erop te solderen moest ik zelf voorzien, en het is dan toch bang afwachten of alles past. Dat bleek gelukkig het geval, hoewel de screw terminals die ik gekozen had eerder aan de kleine kant zijn.

Na bestukken, wat uitmeten en testen, bleek alles wonderwel te werken!

Het hele proces verliep vrij vlot, en is zeker een aanrader voor iedereen die eens wil experimenteren met het maken van PCB’s maar opziet tegen de complexe bestelformulieren en het jargon van PCBway of gelijkaardige diensten.

Waar je vooral op moet letten is dat je geen te ingewikkeld project neemt, ga bijvoorbeeld voor een eenvoudige ‘leer solderen’ LED badge op basis van een bestaand circuit. Check ook zeker of de componenten die je gebruikt in je ontwerp, vlot en betaalbaar te krijgen zijn, of eventueel al in je componentenschuifjes zitten. In Fritzing heb je voor hetzelfde component (bvb een 200Ω weerstand) vaak verschillende footprints, afhankelijk van de specifieke vorm. Die kan through-hole zijn, bijvoorbeeld, of surface mount. Of hij is afhankelijk van het maximale vermogen. Dat betekent vaak frustrerend online zoekwerk, het uitpluizen van datasheets, teleurstelling over astronomische verzendkosten, maar uiteindelijk ook voldoening als je precies vindt wat je nodig hebt. Er gaat in elk geval behoorlijk wat tijd zitten in dat zoekwerk.

Fritzing laat ook toe om extra componenten te importeren. De inbegrepen bibliotheek is niet super groot, maar online vindt je heel veel aanvullingen. Wie dapper is, kan ook zelf eigen componenten toevoegen aan de bibliotheek, dat proces is vrij goed gedocumenteerd.

Een tijd geleden leerde ik al OpenSCAD kennen, en dit bleek het ideale project om er eens iets nuttigs mee te doen.

Met een schuifmaat nam ik de precieze afmetingen van de oude clips, en in OpenSCAD maakte ik dan de aangepaste versies.

Ik vind het zelf een van de grote voordelen van OpenSCAD dat je een 3D object beschrijft in code, waardoor het heel makkelijk is om alles aanpasbaar te houden.

Hieronder vind je de clips in code. Ik had één extra library nodig om de wat complexere vormen te maken voor de afgeronde rechthoekige gaten.

include <BOSL2/std.scad>

h=27.5;
d=25.6;
w=10;
t=3;
hole_w=4.5;
hole_h=6.8;
studpos=(41.7/2)-2;
studbase=15;
studtop=9;
grabber_l=5.5;
grabber_t=2;
grabber_hole = 5.2;
grabber_w=6;
tophole_dist=2.9;

module Hole(hw,hh) {
    cuboid([hw,hh,t*2], rounding=hw/3);
}

module Grabber(gt,gd){
    grabpos1 = gt-studtop/2+grabber_t/2;
    grabpos2 = grabpos1+studtop-grabber_t;
    translate([0,gd,-grabpos1])
        cube([t,grabber_l,grabber_t],center=true);
    translate([0,gd,-grabpos2])
        cube([t,grabber_l,grabber_t],center=true);
}

module GrabberRound(gt,gd,hole){
    translate([0,gd-hole/2,gt])
    difference() {
        rotate([90,0,90])
            cylinder(h=grabber_w,d=hole+grabber_t*2, center=true, $fs=1);
        rotate([90,0,90])
            cylinder(h=grabber_w*2,d=hole, center=true,$fs=1);
        rotate([90,0,0])
            prismoid(size1=[grabber_w*2,hole-hole/3], size2=[t*2,hole+hole/3], h=hole*2);
    }
}

module Holder(){
    difference() {
        cube([w,t,h], center=true);
        rotate([90,0,0])
        // translate([0,(h/2)-tophole_dist,0])
        translate([0,(h/2)-hole_h/2-tophole_dist,0])
            Hole(hole_w,hole_h);
            // cuboid([hole_w,hole_h,t*2], rounding=hole_w/3);
            // cylinder(h=t*2, d=hole_d, center=true, $fs=0.5);
    }
    //stud
    rotate([90,90,0])
    translate([studpos-h/2,0,-t/2])
        prismoid(size1=[studbase,grabber_w], size2=[studtop,grabber_w], h=d);
    // Grabber(studpos-h/2,-d+t/2-grabber_l/2);
    GrabberRound(h/2-studpos,-d+t/2,grabber_hole);

    difference() {
    translate([-w/2,-t/2,-h/2])
        cube([h/2+hole_w+t,t,hole_h+2*t]);
        rotate([90,0,0])
        translate([h/2-t,-h/2+w/2+t/2,0])
            Hole(hole_w,hole_h);
    }
}

Holder();

translate([-h,0,0])
mirror([1,0,0]) 
    Holder();

Zelf heb ik (nog ) geen 3D printer, maar een vriend gelukkig wel. Vanuit OpenSCAD kon ik een STL bestand maken, dat hij probleemloos kon printen. De clips bleken perfect te passen.

Het plankje zit nu weer perfect op z’n plaats, hopelijk voor vele jaren. De oorspronkelijke clips zijn van een taai plastic, wellicht ABS. Het is nog afwachten of de nieuwe uit PLA even duurzaam zijn, maar de belasting is ook beperkt. Ik heb er alvast goeie hoop op.

Als je zelf aan de slag wil, kan je hieronder de OpenSCAD file en de STL downloaden. Het ontwerp is volledig geparametriseerd, dus kan aangepast worden aan je omstandigheden.

Gebruikte materialen zijn:

Tijdens een gesprek op de Makerfaire Gent ontdekte ik het bestaan van WLED. Een fantastische kant-en-klare firmware voor heel wat internet-connected microcontrollers (meestal ESP8266 denk ik?) die toelaat om erg snel internet-controlled lichteffecten te maken. Ik ben zelf redelijk comfortabel met elektronica en soldeerwerk, maar in het verleden keek ik altijd enorm op tegen het programmeerwerk dat komt kijken bij het creëren van lichteffecten met bvb FastLED. WLED neemt al die zorgen weg, en valt zelfs via de browser (Chromium-based) te flashen. Er is ook een smartphone app waarmee je WLED devices in je netwerk kan besturen. De recentste versie van WLED (0.14) was bij mij buggy, maar de meer stabiele 0.13 gaf geen enkele issue.

De elektronica

Iets wat ik doorheen de jaren geleerd heb, is om zo weinig mogelijk aan elkaar vast te solderen, om in de toekomst makkelijker wijzigingen of herstellingen te doen.

De ESP8266 werd dan ook in pin headers op het stripboard gezet, zodat ‘ie makkelijk in en uit te pluggen valt.

De knop kreeg ook een eigen printplaatje, dat puur diende om de knop en een draad met 2-pin JST connector op vast te solderen.

Ook de twee LED strips kregen een JST-stekker (3-pin) en werden zo verbonden met de ESP. Dat laat toe om achteraf makkelijk de lamp te demonteren, en de printplaat met de ESP helemaal los te maken en evt te vervangen door iets anders. Voor wie zich afvraagt waarom ik de termen WS2812 en WS2811 door elkaar gebruik: WS2812 combineren de LED en chip in één component, bij WS2811 zit de chip apart.

De grote individuele (WS2811) LEDs werden in de poten en hoorn van de eenhoorn vastgelijmd, en de flexibele LED strip (WS2812) werd rond een rietje gewikkeld in een spiraal en dan vastgelijmd in het lichaam van de eenhoorn. Het resultaat is dit effect:

Je hebt veel soorten knoppen, maar de eenvoudige drukknop met plastic kapje die ik toevallig nog had, blijkt ideaal:

De basis

De stronk waarop de eenhoorn zit is gemaakt uit XPS isolatieplaat dat met een breekmes (altijd scherpe messen gebruiken!) gesneden werd en rond een plastic potje dat ik toevallig nog had liggen werd gelijmd met hot glue (PVA lijm was hiervoor beter geweest, heb ik achteraf ontdekt). Daarna werd er een laag Gesso overgezet, en werd het geheel beschilderd met goedkope acrylverf volgens beproefde tabletop terrain technieken. De bloemetjes werden losgeknipt van het nep-gipskruid van de Action en vastgelijmd met PVA lijm. Het mos is groen strooisel (alweer van de Action) dat in natte verf werd gestrooid.

Een paar sprietjes van een stuk kunstgras dat ik nog op overschot had liggen, vormden vrij overtuigende stengels onkruid die tegen de stronk groeien

Om het geheel te beschermen, werd het afgewerkt met een laag spuitvernis. De ervaring leert dat dit erg nuttig is voor voorwerpen die geregeld aangeraakt worden, anders durft de verf makkelijk slijten. Dit zorgt er ook voor dat het mos-strooisel beter blijft zitten.

De bodem heb ik ook nog afgewerkt met een rond triplexplaatje dat ik in Fablab Lier met de Xcarve heb uitgesneden. Maar je zou hier net zo goed stevig karton voor kunnen gebruiken.

De software

Behalve WLED installeren is er niet zo gek veel gebeurd. Je kan de software via een Chromium-based browser (Chrome, Edge, Vivaldi,…) installeren, en meteen de juiste Wifi-configuratie instellen. Als je dat niet doet, zal de ESP een accesspoint maken (WLED-AP) met wachwoord wled1234. Door hierop aan te melden, kan je dan de ESP configureren met andere Wifi-instellingen op ip-adres 4.3.2.1.

De voornaamste WLED-configuratie die ik nog gedaan heb, is het instellen van presets met bepaalde lichteffecten, en er dan voor zorgen dat die presets via een ‘long press’ doorlopen kunnen worden. Daarvoor heb ik de laatste preset (9) ingesteld met het commando P1=1&P2=8&PL=~. De syntax van deze commando’s is wel slecht/niet gedocumenteerd, ik heb een bestaand voorbeeld online gevonden en dat kunnen aanpassen. De P2=8 duidt erop dat de laatste preset die doorlopen moet worden nr 8 is. Als je meer presets hebt, moet dit dus aangepast worden.

Vervolgens bij ‘Time & Macros’ heb ik ingesteld dat knop 0 lang indrukken, preset 9 triggert. Een short press schakelt standaard de LEDs uit/aan.

Ik ben erg onder de indruk van WLED en de mogelijkheden hiervan, en in een volgend project hoop ik er nog meer toeters en bellen aan te hangen, door ook het internet te gebruiken. Een lamp die zich anders gedraagt op basis van de weersverwachtingen, of hoe vol je mailbox is, zoiets. En proberen om iets met synchroon geluidseffecten te doen, lijkt me ook leuk. Ik heb dat al vaker geprobeerd, maar het is me nog nooit echt goed gelukt.

Omdat ik een jaar houtbewerking achter de rug heb, leek me dit wel een leuk en relatief eenvoudig project om eens aan te pakken.

Na het doorploegen van YouTube kwam ik uiteindelijk op deze vrij rechtoe-rechtaan stevige box uit:

Onder het motto ‘waarom eenvoudig als het ook ingewikkeld kan’, besloot ik om de box eerst uit te werken in CAD software. Om een reproduceerbaar plan te hebben, met eenvoudig aanpasbare afmetingen.

Mijn eerste keuze, OpenSCAD, bleek niet ideaal, omdat het erg lastig is om goed werktekeningen te maken. OpenSCAD is eerder bedoeld voor het maken van 3D-printbare objecten.

De volgende keuze, FreeCad, was veel beter geschikt. Deze open source CAD software is hier en daar nog wat ruw, maar heeft erg veel mogelijkheden. Zo kan je bijvoorbeeld perfect geparametriseerd werken. Via een spreadsheet in het programma met een aantal sleutelafmetingen, kan je eenvoudig alle gerelateerde afmetingen van onderdelen automatisch aanpassen, en worden de werktekeningen ook aangepast. Erg handig als je een grind box wil maken die wat kleiner of groter is, of het ontwerp wil aanpassen aan de beschikbare materialen. Onderaan dit bericht vind je links naar de downloads van de FreeCad files en de werktekeningen als PDF.

De tabel met de belangrijkste afmetingen

Het werken met FreeCad is niet zo intuïtief, maar met de tutorials van deze kurkdroge meneer lukte het wel.

Materialen

• Betonplex van 12 mm
• Geschaafde grenen balken van 44×69 mm
• Metalen (aluminium) L-profiel van 30×30 mm en 2mm dikte
• Een metalen handvat
• 2 eenvoudige wielen
• Een heleboel houtschroeven

Bouwvolgorde

1. Het maken van beide (boven en onder) frames
2. De zijkanten (betonplex) bevestigen. Je schroeft ze eerst vast aan het ene frame, en die constructie keer je dan om zodat je het andere frame er gewoon kan inschuiven en vastschroeven aan de zijkanten.
3. De poten vastschroeven.
4. De bovenkant bevestigen.
5. De L-profielen bevestigen.
6. Handvat en wielen bevestigen.
7. Edge sealer aanbrengen.

Alle kopse kanten van het hout en de randen van de platen werden behandeld met edge sealer, zodat de box beter bestand is tegen weer en wind. Dat product was niet zo courant te vinden, en heb ik in de (semi-)professionele houthandel gevonden. Daar komen ook de alu profielen vandaan, want in Hubo, Gamma en Brico vind je enkel profielen van ten hoogste 2 meter lengte. En ook het handvat en de wielen. Echt een verademing, eigenlijk, zo’n pro-handel met een ruim assortiment aan kwalitatief materiaal.

Het plaatmateriaal heb ik op maat laten zagen zodat het wat handiger te transporteren was, de grenen balken heb ik zelf op maat gezaagd.

Daarbij ontdekte ik ook dat ik nét wat balklengte te kort kwam, dus heb ik de middenste poten niet over de hele hoogte gezet, maar ze ingekort en tussen het bovenste en onderste frame gezet (zie foto).

Bouwfoto’s

• Link in Bio

De hele bouw heeft alles bij elkaar een dag of twee geduurd, en verliep vrij vlot. Het gewicht van de box had ik wel wat onderschat. Het oorspronkelijke plan om ‘m rechtstaand op de smalste kant te stockeren heb ik dus laten varen wegens levensgevaarlijk als ‘ie dan gaat kantelen.

Door de wielen en het handvat is de box vrij handig te verplaatsen, de wielen moet ik wel nog vervangen door grotere exemplaren, nu moet je de box behoorlijk hoog tillen om de wielen de grond te laten raken.

Zin om zelf ook een box te maken, of om FreeCad onder de knie te krijgen? Je kan mijn files downloaden en naar believen gebruiken:

• FreeCad file (113kb)
• Gecombineerde werktekeningen (PDF, 500kb)

Have fun!

Dus heb ik me ondertussen gewaagd aan een nieuwe oplossing, die hopelijk langer mee kan en wat geleerde lessen integreert.

Om de signaaloverdracht wat robuuster te maken, heb ik gekozen voor CANbus, een protocol dat vrij gangbaar is in de industrie voor elektronische communicatie in ‘uitdagende’ omstandigheden.

Verder heb ik er ook voor gezorgd dat je iets van indicatie krijgt van het resterende niveau. Dat bleek wat lastiger dan gedacht, omdat het toch op centimeters aankomt, maar met wat tweaken.

Zoals op bovenstaand schema te zien is, bestaat het geheel uit twee delen. Het rode deel hangt in de put en heb ik Neptunus gedoopt. Het zwarte deel hangt binnenshuis en heet Jupiter.

De kern van het hele verhaal zijn twee Arduino’s: een Arduino MKR Zero en een Arduino MKR Wifi 1010. De MKR Zero is een compacte versie van de Arduino Zero, die -kort gezegd- op zich weer een snellere versie is van de oude vertrouwde Arduino Uno. De MKR Wifi 1010 heeft ook nog standaard WiFi.

Mijn keuze voor deze Arduino is eigenlijk vooral ingegeven door het beschikbare CAN shield, en ook wel de compacte MKR form factor. Want je hebt snel plaats te kort in zo’n behuizing. Wellicht niet de goedkoopste optie, maar qua eenvoudige opbouw wel zo handig.

Qua ultrasone sensor heb ik een speciale waterdichte versie gekocht, die ziet er een beetje uit als de parkeersensor van een auto, maar dan groter. Schijnbaar worden ze gebruikt in boten om de bodem te detecteren.

Ik heb deze keer ook wat meer zorg aan de behuizing en bouwkwaliteit willen besteden, en daarom dus echt dedicated electronicabehuizingen gekocht. Ik heb ook een paar kleine onderdelen laten lasersnijden. Met name twee montageplaten om alle onderdelen op vast te schroeven, en een diffuser voor de niveau-leds.

Om de sensor te plaatsen heb ik in het deksel van de ronde enclosure een gat geboord met een stappenboor, de sensor geplaatst en het geheel vervolgens langs binnen afgekit met siliconen.

De verbinding tussen Neptunus en Jupiter is nu met een Ethernetkabel die afgeschermd is tegen het vocht en aan beide zijden gewoon inplugt met een RJ45-jack (aan Neptunus dus met een waterdichte stekker).

Jupiter is de enige van de twee die rechtstreeks stroom krijgt van het net. Via een basic USB-blokje (wel best 2A) en een micro-USB kabel. De 5V wordt dan op een lijn van de Ethernet kabel gezet tot bij Neptunus.

De code voor het hele verhaal is relatief eenvoudig en gebaseerd op die van de vorige versie. Met uiteraard wat extra code voor de CAN interface en het weergeven van het niveau via de LEDs. Daarvoor zijn de CAN library en de FASTLed library nodig in je Arduino omgeving.

Ik heb geprobeerd om zo weinig mogelijk logica in Neptunus (de eenheid in de put) te stoppen, want die herprogrammeren is uiteraard een heel gedoe. Er is een vaag toekomstplan om Jupiter (de eenheid binnenshuis) pushberichten te laten sturen als de put leegraakt. Er is een nog vager plan om die pushberichten enkel te sturen als er binnen de X uren geen of onvoldoende regen verwacht wordt. de MKR Wifi 1010 heeft immers WiFi.

De verbindingen tussen alle onderdelen heb ik zo demonteerbaar mogelijk proberen houden. Dus veel extra stekkertjes, pinheaders en protoboard waar de effectieve verbindingen op lopen. De ervaring leert dat het handig is als je relatief makkelijk alles kan uitpluggen, onderdelen kan verwijderen, wisselen, etc. Ik gebruik hiervoor vaak JST-connectoren en ook wel Grove-connectoren. Die laatste zijn makkelijk verkrijgbaar, compact en stevig, en handig voor overal waar je 4-draads-verbindingen nodig hebt.

3v3 vs 5v logica

De MKR Wifi 1010 is een 3v3 device. Dat wil zeggen dat de logica op de pinnen 3,3 Volt is, ipv 5 Volt bij een Arduino Uno. Voor de WS2812 LED strip is dit een probleem, want de signaallijn daar verwacht 5 Volt. Als je dit gewoon aansluit op een 3v3 pin, is het resultaat onbetrouwbare weergave met flikkerende LEDs en wisselende kleuren. Niet ideaal.

Om dat op te lossen heb ik een eenvoudige step-up level shifter gebruikt met twee diodes en een weerstand. Zoals je kan zien in onderstaand schema. De condensator op de WS2812 strip is er als buffer om stroompieken op te vangen.

Doe het zelf

Voor wie het zelf thuis wil gaan nabouwen, ik heb een heuse Bill of Materials voor het hele project. Die is voorzien van links naar catalogi allerhande en zal dus wellicht snel verouderen. Maar het kan een hulpmiddel zijn. Ik heb ook de lasercut- en Arduino files in een download (zip) gestoken.

Foto’s van Neptunus en Jupiter

Jarenlang zocht ik tevergeefs naar de perfecte laptopstand, om naast mijn vaste scherm te zetten. Maar mijn zoektocht leverde niets op. Ofwel te duur, ofwel te onpraktisch, ofwel te lelijk.

Dus dan heb ik er zelf maar één ontworpen en gemaakt. ‘Hoe kan dat?’ denk je dan? Wel.

Sinds vorig jaar vind je me (bijna) elke twee weken in Fablab Lier, op de eerste verdieping van de Sint-Ursula Middenschool. Eigenlijk is dat het STEM- en technieklokaal, dat regelmatig opengesteld wordt voor het grote publiek.

Samen met wat enthousiaste leraren en een enkele vrijwilliger, verwelkomen we daar tweewekelijks op maandagavond mensen met allerhande maakprojecten. In de praktijk is het de lasercutter die de grootste publiekstrekker is.

Ik ben zelf ook fan van dat toestel, meer dan van de 3D-printers die er uiteraard ook staan. Een lasercutter is snel, nauwkeurig en vrij intuïtief qua wat je ermee kan. Op een 3D print moet je toch al snel ettelijke uren wachten, en 3D objecten maken is een complexe zaak.

Nee, dan maar de heerlijk eenvoudige tweedimensionaliteit van de lasercutter. Al wat je nodig hebt is een stel lijnen in een vlak. En laat dat nu net iets zijn waarmee ik prima overweg kan.

Mijn eigen laptopstand, volledig volgens mijn wensen voorkeuren, ongehinderd door de perfide businessplannen van Big Laptopstand, tekende ik volledig uit in Illustrator, wat echt het uiterste van mijn ruimtelijk voorstellingsvermogen vergde. Een 3D puzzel die je zelf moet maken terwijl je ‘m oplost, of zo.

Na dat ontwerp volgde dan uiteraard eerst een prototype in karton (ik zeg ‘uiteraard’, maar dat is een les die ik in de praktijk geleerd heb). Ondertussen staat ‘ie in rustiek MDF nuttig te wezen op mijn bureau.

En ga er nu zelf één maken!

Sharing is caring, dus je kan de svg van die laptopstand zelf downloaden en eventueel pimpen via Github. Daarvoor heb je een vectorieel tekenprogramma nodig als Inkscape (gratis), Adobe Illustrator of Affinity Designer.

De bestanden zijn gemaakt voor een plaatdikte van 4 millimeter. Je kan dit aanpassen door overal waar rekening gehouden is met die dikte, de afstanden aan te passen. Iets wat ik ook allemaal manueel heb moeten doen als een soort digitale monnik. Er zijn geen handige bronbestanden die ik voor jullie verborgen hou. In een perfecte wereld was ik erg goed in Fusion 360 en waren alle afmetingen geparametriseerd, maar we leven nu eenmaal niet in een perfecte wereld.

Gaat heen en fork!

Ooit, in de verre jaren ’90, vroeg ik me af hoe dat dan zou zijn, 2019. Blade Runner is een dystopische film, dus dat had ‘ie al goed voorspeld. Jeuj!

Maar ik maak graag ook wat meer in detail een overzicht van al dan niet gerealiseerde voorspellingen uit Blade Runner (en een beetje uit Do Androids Dream of Electric Sheep, het boek waar de film op is gebaseerd)

Vliegende auto’s

Een van de meest zichtbare elementen uit de film zijn de Spinners, vliegende voertuigen die verdacht veel van auto’s weg hebben. Ze bestaan, en ze bestaan eigenlijk al behoorlijk lang. Maar ze zijn ook allerminst zuinig, maken ongelooflijk veel lawaai, zijn niet echt veilig en heel erg duur. Ordinaire vierwielers blijven dan ook de norm.

Dus: Ze bestaan, vliegende auto’s, maar ze zijn zo onpraktisch dat niemand ze wil.

Intelligente robots

In (oude) science fiction is toch altijd een beetje aandoenlijk hoe de evolutie van computers overschat wordt, vaak op een naïeve manier. En, vooral in de Westerse traditie, hoe mensachtige robots vaak als waarschuwing dienen tegen de menselijke hoogmoed om zelf voor schepper te spelen. In Blade Runner vervullen ontsnapte Replicants, niet van mensen te onderscheiden androïdes, die rol.

We leven in het echte 2019 in een tijd waar digitale assistenten ons op vrij intelligente wijze kunnen ondersteunen bij het uitvoeren van dagelijkse taken. Een route plannen, afspraken maken, eenvoudige zinnen vertalen, voorwerpen, dieren en mensen herkennen in foto’s, enzovoort. In de science fiction van vroeger zou zoiets voorgesteld worden met een mensachtige robot. Of ook wel een stem-uit-de-muur, zoals in 2001: A Space Oddyssey of Star Trek, The Next Generation. De voice assistants die we vandaag hebben, zitten helaas bijlange nog niet op dat niveau.

Fysieke robots die zich ietwat menselijk gedragen, hebben we eigenlijk wel. De robots van bijvoorbeeld Boston Dynamics kunnen zich op erg natuurlijke manier kunnen voortbewegen en zelfs salto’s maken. Maar ze denken of praten niet.

De niet van een mens te onderscheiden androïde is nog erg ver weg, als ‘ie er ooit al komt. Er is om te beginnen zoiets als de Uncanny Valley, die ervoor zorgt dat wij robots die er net niet menselijk uitzien, als heel erg creepy ervaren. Die laatste betekenisvolle details helemaal goed krijgen, blijkt extreem moeilijk. Zelfs bij volledig virtuele CGI niet eenvoudig, laat staan bij een fysieke robot. En de vraag blijft dan: waarom? Het is makkelijker en goedkoper om een robot te maken die er schattig en lief uitziet, maar wel als een robot, dan om een namaakmens te maken die onze hersenen niet als een wandelend lijk interpreteren.

In Blade Runner wordt gesuggereerd dat de lichamen van de Replicants mogelijk gemaakt worden met genetische manipulatie. Dat is natuurlijk een andere piste (en in 1982 best wel een geavanceerd idee), waarmee je de Uncanny Valley omzeilt. Of toch fysiek. Want als je in zo’n lichaam dan een soort Alexa-brein steekt, lijkt het gesprek daarmee me ongelooflijk creepy.

Dus: helaas, we hebben nog geen namaakmensen. En de vraag is of we die ooit zouden willen.

Totale ecologische ineenstorting

In de film Blade Runner is het de hele tijd slecht weer, is de lucht ongezond en zijn min of meer alle dieren uitgestorven.

We zijn goed op weg om dat ook in de praktijk te brengen. Het tempo waaraan dieren vandaag uitsterven, is vergelijkbaar met andere massa-extincties uit de geschiedenis. Maar er is ook goed nieuws.

Lucht- en waterkwaliteit zijn kwakkel, maar de kwaliteit van het oppervlaktewater, alleszins in West-Europa, verbetert gestaag en overheden doen actief aan milieubescherming. In Blade Runner is dat allemaal niet aan de orde. Daar is alles gewoon naar de kloten.

In de film wordt de oorzaak hiervan niet echt uitgelegd, maar in het boek Do Androids Dream of Electric Sheep wordt gewag gemaakt van ‘World War Terminus’, een nucleaire wereldoorlog. Die verklaart de totale ecologische catastrofe, en ook wel de onverschillige houding tegenover het milieu van de bevolking. Er zijn wellicht andere zorgen.

Dus: een nucleaire wereldoorlog en daaraan gekoppelde ecologische ramp hebben we (nog) niet gehad, maar vervuiling en klimaatverandering zijn wel een ding.

Buitenaardse kolonies

De reclamezeppelin in Blade Runner probeert toehoorders warm te maken voor een nieuwe start in de Off World Colonies. Dat zijn dus nederzettingen op andere planeten, eventueel de maan.

Dat soort kolonies zijn er nog steeds niet, tot grote teleurstelling van de twaalfjarige in mezelf.

In 1982, het jaar waarin Blade Runner uitgebracht werd, leek het redelijk waarschijnlijk dat we tegen 2019 wel ergens iets zouden hebben op Mars of de maan. Hoewel toen ook al de space race enigszins was stilgevallen, en het duidelijk werd dat de Space Shuttle niet de goedkope ruimtependel was die voorspeld was.

Dat was al een behoorlijke verschuiving tegenover de jaren ’60. Als je aan iemand uit 1969 zou vertellen dat we in 2019 niet eens meer iemand op de maan zouden kunnen zetten als we wilden, zou ‘ie je gek verklaren.

Dus: Geen buitenaardse kolonies en die zitten er ook niet meteen aan te komen.

Duistere megacorps

In Blade Runner is Tyrell een gigantisch bedrijf dat min of meer de overheid controleert. Op geen enkel moment in de film horen of zien we iets van burgemeesters, presidenten of andere politici. Het wordt wel duidelijk dat het LA van dit fictieve 2019 een politiestaat is, vanuit het citaat van Bryant: “If you’re not cop, you’re little people”.

Grote bedrijven hebben altijd al veel macht gehad, de vraag is of daar veel in veranderd is sinds 1982. Wat mij vooral opvalt is dat Tyrell uit Blade Runner toch vooral een hardwarebedrijf lijkt te zijn: ze maken Replicants. Facebook, de duistere megacorp van vandaag, doet iets helemaal anders, wat op geen enkele manier in Blade Runner voorspeld wordt. Van internet is immers geen sprake, Rick Deckard leest zelfs nog een papieren krant. Geen fake news of social media.

Dus: Grote anonieme multinationals zijn evil, maar dat is niet nieuw.

Videotelefoon

Als je in de wereld van Blade Runner iemand opbelt, doe je dat met een videotelefoon. Van in de vliegende auto, of in een Vid-phon hokje. En met een dikke vette beeldbuis, uiteraard.

Dit is zo’n voorspelling die uitgekomen is, maar op een heel andere manier. Videobellen is doodgewoon, maar toch doen we het niet vaak. Want het is een gedoe. Je kan niet tegelijk videobellen en iets anders doen, je moet zien dat je er toch ietwat presentabel uitziet, enzovoort.

Zoals het science fiction betaamt, wordt het videobellen in Blade Runner ook gepresenteerd als een soort ’telefoneren-met-extra’s’ terwijl het in realiteit iets anders is. Mensen houden videogesprekken in Skype, WhatsApp of Facetime, maar zullen dat niet als ’telefoneren’ omschrijven. Het is iets wat je doet als je de ander wil zien. Een ver familielid, een vergadering, verjaardagswensen aan je nichtje van twee.

Dus: videobellen is keihard echt, maar nogal meh.

Conclusie

Ik begon met te stellen dat het dystopische van Blade Runner alvast goed voorspeld was. Maar dat valt eigenlijk best mee. We hebben geen buitenaardse kolonies, da’s waar. Maar in Blade Runner is de Aarde zo onbewoonbaar dat iedereen onder een stolp op Mars wil gaan wonen, en enkel de kneusjes op Aarde achterblijven. In die situatie zitten we toch ook nog niet.

We hebben geen ‘more human than a human’ androïdes om ons vuil werk op te knappen, maar ook geen Blade Runner Units die ze opjagen wanneer ze ontsnappen.

Blade Runner speelt zich vooral af in een versie van 2019 waar iedereen enkel overleeft. Er is geen hoop en geen geluk. Enkel de korte termijn telt, want dat is het enige waar je op kan rekenen. Alles is in verval. Hoewel er vanalles misgaat, wordt er in het echte 2019 wel gewerkt aan de wereld, en is de realiteit minder duister dan wat voorspeld werd in Blade Runner. Phew!

Maar zo’n appartement als dat van Deckard, dat wil ik toch nog altijd stiekem.