Bảo tàng Ký ức Xã hội

Nhật ký Tiên Lãng

btkuxh@gmail.com — Sun, 26 Feb 2012 00:05:23 PST

BTKUXH - Trước sự kiện Cưỡng chế thu hồi đất tại xã Vinh Quang - huyện Tiên Lãng - Hải Phòng, BTKUXH xin tổng hợp một số hình ảnh xuyên suốt sự kiện này. Những hình ảnh này chủ yếu được tham khảo từ website của Tuổi trẻ online.

Khu vực xảy ra vụ cưỡng chế tại khu Cống Rộc, xãVinh Quang, huyện Tiên Lãng (Hải Phòng)- Ảnh: Nguyễn Khánh (Tuổi trẻ online [TTO])

Vụ việc xảy ra vào sáng 5/1 khi chính quyền tiến hànhcưỡng chế thu hồi đất đầm nuôi thủy sản (BBC Tiếng Việt [BBC])

Hàng trăm công an và quân đội đã vào cuộctrong vụ ở Tiên Lãng hôm 5/1. Bốn chiến sĩ công an và hai chiến sĩ quân độihuyện Tiên Lãng (Hải Phòng) bị bắn trọng thương trong khi tiến hành cưỡng chếthu hồi đất tại xã Vinh Quang vào sáng 5-1. (BBC)

Hàng chục bình chữa cháy được tập kết trên đê -Ảnh: Hải Phong (TTO)

Hàng ngàn người đến xem lực lượng chức năng truybắt hung thủ - Ảnh: Hải Phong (TTO)

Ngôi nhà của vợ chồng ông Đào Văn Vươn - nơi xảy ra vụviệc - Ảnh: Hải Phong (TTO)

Ngôi nhà của ông Vươn trước khi bị phá sập -Ảnh: H.H. - N.H.K (TTO)

Ngôi nhà của ông Vươn sau khi bị phá sập - Ảnh:H.H. - N.H.K.(TTO)

Bà Nguyễn Thị Thương (phải) - vợ ông Đoàn Văn Vươn -và bà Phạm Thị Hiền - vợ ông Đoàn Văn Quý - chuẩn bị bữa cơm tối trên nền đấtcăn nhà đã bị phá hủy - Ảnh: Hải Phong (TTO)

Vợ con ông Vươn ăn tết trong chiếc lều dựng tạm trênkhu đất căn nhà 2 tầng đã bị phá - Ảnh: Quang Vinh (TTO)

Bà Nguyễn Thị Thương (giữa) - vợ ông Vươn - vàem dâu ông Vươn là Phạm Thị Hiền (trái) đã được cho về nhà sau gần sáu ngày bịtạm giữ. Họ cho biết vì không còn nhà cửa nên đang tá túc tại nhà một người bàcon - Ảnh: L.K. (TTO)

Ngôi nhà của gia đình ông Vươn ở xã Vinh Quang (TiênLãng, Hải Phòng) giờ chỉ còn là đống gạch vụn bên đầm tôm - Ảnh: Đức Bình (TTO)

Ông Lê Văn Hiền, chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng, từchối trả lời phỏng vấn báo chí chiều 9-1 - Ảnh: Nguyễn Khánh (TTO)

Ông Ngô Ngọc Khánh - Chánh văn phòng Ủy ban Nhândân huyện Tiên Lãng - yêu cầu nghiêm trị 'côn đồ chống người thi hànhcông vụ' (BBC)

Văn bản được lập tại TAND TP Hải Phòng có tựa đề “tạođiều kiện để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án” - Ảnh:Nguyễn Khánh (TTO)

Chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng Lê Văn Hiền tạicuộc họp báo. Ông cho rằng quyết định giao đất và thu hồi đất của UBND huyện làđúng quy định của Luật đất đai. Ảnh: Viết Thắng (TTO)

Ông Đỗ Trung Thoại – Phó chủ tịch UBND tỉnh HảiPhòng trình bày tại cuộc giao ban báochí. Ông cho rằng dân phá nhà ông Vươn- Ảnh: N.H.K. (TTO)

Đại diện Mặt trận Tổ Quốc, Luật sư Lê ĐứcTiết đến thăm hiện trường vụ 'cưỡng chế'. Sau đó, còn nhiều pháiđoàn khác nhau đến nơi này. Báo chí bên ngoài Hải Phòng đã vào cuộcđặc biệt hăng hái và nhiều cựu lãnh đạo cao cấp lên tiếng. (BBC)

Luật sư Lê Đức Tiết (đứng) - phó chủ tịch Hội đồng tưvấn về dân chủ pháp luật của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - cho rằngđối thoại là cách tốt nhất để xóa bỏ sự nghi kỵ đang tồn tại giữa dân với chínhquyền - Ảnh: Hưng Dũng (TTO)

Ông Lê Đức Tiết cho rằng “Chính quyềnhuyện bất tuân luật pháp”, "Công lý là điều nhân dân khát khao. Thiếuăn, rách mặc có thể chịu đựng được, nhưng mỗi khi công lý bị chà đạp, bị viphạm thì lòng dân không yên" -Ảnh: LÊ KIÊN (TTO) [Ngày 28/1/2012]

Luật sư Nguyễn Duy Minh nhận bào chữa cho ôngVươn và những người thân trong gia đình (đã bị khởi tố các tội giết người vàchống người thi hành công vụ). [Ngày 29/1/2012]

Ngày 31-1, đoàn thanh tra, kiểm tracủa Bộ Tài nguyên - môi trường trong đợt thanh tra, kiểm tra đất đai ở huyện Tiên Lãng. Đoàn rời khỏi trụ sở UBND huyện Tiên Lãng và từ chối thông tin cho báo chí đã có mặt tại Hải Phòng - Ảnh: T.Hoàng (TTO)

Anh em ông Vươn - Quý (Giaoduc.net.vn)

Một lá thư dài hai trang được cho là của ôngĐoàn Văn Vươn viết và gửi đi từ trại tạm giam Công an Hải Phòng ngày 31-1 đềcập việc xin mời luật sư Nguyễn Việt Hùng bào chữa. (Dantri)

Chiều tối 3-2, Bí thư Thành ủy Hải Phòng NguyễnVăn Thành và Phó chủ tịch UBND TP Đan Đức Hiệp đã lần lượt đến gặp ba hộ dânthay mặt cho Liên chi hội Nuôi trồng thủy sản nước lợ huyện Tiên Lãng.

Ba đại diện hộ dân bị thu hồi đất ra về sau buổi làmviệc với lãnh đạo Hải Phòng chiều tối 3-2 - Ảnh: Xuân Long (TTO)

Bà Tuy (phải, vợ ông Thảo) kể lại câu chuyện gia đìnhbà bị UBND huyện Tiên Lãng thu hồi đất - Ảnh: Đức Bình (TTO)

ông Dương Anh Điền - chủ tịch UBND TP Hải Phòng (Thethaovanhoa.vn)

Chiều 4-2, ông Dương Anh Điền - chủ tịch UBND TPHải Phòng - đã dành gần hai giờ nghe đại diện Liên chi hội Nuôi trồng thủy sảnnước lợ Tiên Lãng phân tích những điểm sai của huyện này.

Ngày 6-2, ông Nguyễn Duy Lượng - phó chủ tịch Hội Nông dân VN - cho biết hội đã được đề nghị chuẩn bị ý kiến để tham dự cuộc họp về vụ việc cưỡng chế thu hồi đất ở huyện Tiên Lãng (TP Hải Phòng) do Thủ tướng Chính phủ chủ trì, dự kiến diễn ra sáng 10-2.

Phó Chủ tịch Hội Nông dân VN Nguyễn Duy Lượng phátbiểu tại buổi làm việc về vụ thu hồi đất ở xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng (HảiPhòng) ngày 10/2. Ảnh: Đức Tám (TTXVN)

Ba nhân chứng “tố” huyện, xã thuê máy xúc phá nhà ôngVươn (từ dưới lên): Vũ Văn Kết, Vũ Văn Đoàn và Đặng Văn Tài - Ảnh: Thân Hoàng (TTO) [Ngày 7/2/2012]

Bí thư Thành ủyHải Phòng Nguyễn Văn Thành công bố kết luận ban đầu của Ban thường vụ Thành ủyvề vụ cưỡng chế thu hồi đất tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng: “Nhiều cán bộ bị kỷ luật” - Ảnh: LÊ KIÊN. Ông Lê Văn Hiền(Ảnh nhỏ) vừa bị đình chỉ phó bí thư, chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH (TTO)

Ngày 8-2, Công an TP Hải Phòng đã khởi tố điềutra vụ án hủy hoại tài sản công dân tại khu đầm của gia đình ông Đoàn Văn Vươn(xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, Hải Phòng) (60s.com.vn)

Phó chủ tịch Hội Nghề cá Việt Nam Võ Văn Trác (thứ batừ trái qua) thăm hỏi vợ con ông Quý, ông Vươn ngay trên nền đất của căn nhàhai tầng đã bị phá hủy - Ảnh: Thân Hoàng (TTO)

Đại diện Hội Nghề cá VN nắm bắt thông tin thực tế tạiTiên Lãng - Ảnh: Thân Hoàng (TTO)

10-2 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chủtrì cuộc họp liên quan đến các vấn đề xung quanh vụ cưỡng chế thu hồi đất tạixã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng (Hải Phòng)

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng: “UBND huyện Tiên Lãng đã cónhững sai phạm trong giao đất, thu hồi đất, cưỡng chế thu hồi đất đã giao choông Đoàn Văn Vươn” (TTO)

Bí thư Thành ủy Hải Phòng Nguyễn Văn Thành, Chủ tịchUBND TP Hải Phòng Dương Anh Điền (thứ hai và thứ ba từ phải sang) trong buổilàm việc với Thủ tướng chiều 10-2 - Ảnh: Nhật Bắc (TTO)

“Hết hạn giao đất người dân vẫn được sử dụng”, đólà khẳng định của Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - môi trường Chu Phạm Ngọc Hiển,người trực tiếp phụ trách, chỉ đạo kiểm tra các vấn đề đất đai tại huyện TiênLãng, khi trao đổi về vấn đề tiếp tục giao đất hay thu hồi để chia lại khi thờihạn giao đất nông nghiệp cho người dân đang sắp hết hạn. (vietnamnet.vn)

Sáng 11-2, cuộc họp triển khaithực hiện kết luận của Thủ tướng về vụ việc cưỡng chế thu hồi đất tại xã VinhQuang, huyện Tiên Lãng đã được tổ chức với sự chủ trì của Chủ tịch UBND TP HảiPhòng Dương Anh Điền. Ông Lê Văn Hiền, chủ tịchUBND huyện Tiên Lãng và phó chủ tịch UBND Nguyễn Văn Khanh tạm bị đình chỉ chứcvụ để kiểm điểm theo quy định. Ông Đỗ Trung Thoại làm tổ trưởng tổ công tác xử lý những vấn đề liên quan đến vụ cưỡng chế đất đai tại huyện Tiên Lãng.

Ông Lê Văn Hiền, chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng (Tienphong.vn)

Ông Đỗ Trung Thoại - Phó chủ tịch UBND tp. Hải Phòng. (Tienphong.vn)

Ngày 12-2, UBND TP Hải Phòng đã phân công ôngĐan Đức Hiệp, phó chủ tịch thường trực UBND TP Hải Phòng, làm tổ trưởng tổ côngtác xử lý những vấn đề liên quan đến vụ cưỡng chế đất đai tại huyện Tiên Lãng,thay cho ông Đỗ Trung Thoại.

Ông Đan Đức Hiệp, phó chủ tịch thường trực UBND TP Hải Phòng. (Dantri.com.vn)

VỀ PHÍA NGƯỜI NÔNG DÂN TRƯỚC SỰ KIỆN NÀY

Không dám đầu tư nữa, chiều chiều ông Lương VănTrong (phó chủ tịch liên chi hội nuôi trồng thủy sản huyện Tiên Lãng) đẩythuyền đặt đó để đánh bắt vài con tôm cá cho đỡ nhớ đầm - Ảnh: Việt Dũng (TTO) [Ngày 16/1/2012]

Ông Vũ Văn Dũng - một chủ đầm - và quyết địnhđình chỉ giải quyết khiếu nại của UBND huyện Tiên Lãng - Ảnh: V.Dũng (TTO) [Ngày 16/1/2012]

Chủ đầm Dũng bên khu đầm 2,6 ha ở huyện TiênLãng (Hải Phòng) không dám đầu tư nuôi trồng gì nữa mà chỉ thả vịt để nuôi sốnggia đình - Ảnh: Việt Dũng (TTO) [Ngày 17/1/2012]

Đầm tôm của ông Lương Văn Loãng phải bỏ hoang vì huyệnTiên Lãng không cho đầu tư - Ảnh: XUÂN LONG (TTO) [Ngày 3/2/2012]

Năm 2008, huyện Tiên Lãng thu hồi 25,3ha trên tổng số30ha đất nuôi trồng thủy sản đã giao cho ông Lương Văn Trong từ năm 1992 và“cấm” gia đình đầu tư tiếp. gia đình ông Trong cố bám trụ bằng cách vớt rongbán kiếm sống qua ngày - Ảnh: X.LONG (TTO) [Ngày 3/2/2012]

Ý KIẾN CỦA CÁC CHUYÊN GIA

Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môitrường Đặng Hùng Võ cho rằng các quyết định giao đất do huyện Tiên Lãng banhành đều trái Luật đất đai. (TTO) [Ngày 14/1/2012]

GS.TS Võ Tòng Xuân - chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nông nghiệp – cho rằng “Nên giao đất vĩnh viễn cho dân”, ảnh: Đức Vịnh (TTO) [Ngày 17/1/2012]

Ông Nguyễn Quốc Cường- chủ tịch Hội Nông dân Việt

Nam

–cho rằng: Nhà nước phải nhanh chóng sửa Luật đất đai theo hướng nới rộng thờigian giao đất và hạn điền. Ảnh: Việt Dũng (TTO) [Ngày 6/2/2012]

Nguyên ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịchnước, đại tướng Lê Đức Anh cho rằng “Vụ Tiên Lãng trái cả hiến pháp” (TTO) [Ngày 11/2/2012]

Sự việc chưa có hồi kết...

10 giờ sáng ngày 15/2, bất ngờ có hai đoàn nông dân gần 200 người thuê nhiều xe khách từ Hưng Yên và Hà Nội về thẳng vùng đầm hồ gia đình anh Đoàn Văn Vươn. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, bà con đều quê ở xã Phụng Công, xã Xuân Quang, xã Cựu Cao huyện Văn Giang thuộc tỉnh Hưng Yên và bà con tổ dân phố Trung Bình, Dương Nội, Hà Đông ( Hà Nội).

Chiều 15/02, sau phiên tái thẩm kéo dài một ngày, Tòa Hành chính TANDTC tuyên hủy quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm ngày 22/04/2010 của TAND Hải Phòng và bản án hành chính sơ thẩm ngày 27/01/2010 của TAND huyện Tiên Lãng.

Ngày 17/02, Căn lều tạm và bản thờ của người nhà ông Vương bị phá và được đề xuất bố trí nhà công vụ. Nguồn ảnh: http://nguyencuvinh.wordpress.com

Tuy nhiên, bà Thương, vợ ông Vương cho biết, gia đình cảm ơn ý tốt của chính quyền song vẫn đắn đo chưa quyết định do căn nhà này "chỉ còn mỗi cái vỏ", không có điện nước, bếp núc để sinh hoạt. "Nguyện vọng của gia đình là được dựng lại nhà trên nền cũ", bà Thương nói. Nguồn ảnh: http://nguyencuvinh.wordpress.com

Chiều tối 23-2, Thành ủy, UBND thành phố Hải Phòng đã công bố các quyết định thi hành kỷ luật tập thể Ban Thường vụ Huyện ủy Tiên Lãng và các cá nhân có liên quan vụ cưỡng chế thu hồi đất tại xã Vinh Quang ngày 5-1.

Ông Lê Văn Hiền (đứng) đã bị cách chức chủ tịch UBND huyện Tiên Lãng vì thiếu trách nhiệm trong việc ra các quyết định thu hồi, cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế khu đầm nhà ông Đoàn Văn Vươn - Ảnh: THÂN HOÀNG

BTKUXH tổng hợp

Sách cổ bằng vàng Triều Nguyễn

btkuxh@gmail.com — Sat, 25 Feb 2012 23:59:37 PST

Đây là cuốn sách do vua Thiệu Trị (vị vua thứ ba thời nhà Nguyễn, trị vì từ năm 1841 đến 1847) tặng cho bà phi Vũ Thị Viên khi bà được phong từ thứ hạng Lương Tần lên Lương Phi (1846). Cuốn sách bằng bạc được dát vàng kích thước 14 x 23 cm, có 5 tờ, 10 trang, nặng gần 2 kg, với 186 chữ Hán nói về thân thế cũng như sự nghiệp của bà phi này. Bìa sách được chạm trổ hình rồng, bên trong là chữ Hán nói về tiết hạnh cũng như các đức tính của bà phi Vũ Thị Viên.

Nhà sưu tầm cổ vật Cao Xuân Trường cho biết, lần đầu tiên được cầm trên tay cuốn sách vàng, anh hồi hộp, tay run bần bật vì xúc động. Ảnh: Hà Đan.

Trong căn nhà số 31 Bà Triệu (Hà Nội) chứa đầy cổ vật với những bộ bình cổ thời Khang Hy, tủ gỗ từ thế kỷ 19, đôi bình phong cẩn vàng bạc của vua Bảo Đại..., nhà sưu tầm cổ vật Cao Xuân Trường cho biết, cuốn sách vàng là món đồ anh quý nhất. Anh nhớ lại, năm 2002, lần đầu tiên anh được nghe nói về cuốn sách quý qua lời một người bạn Việt kiều Pháp. "Nghe tin có cuốn sách như vậy, tôi rất xúc động, chỉ mong được tận mắt nhìn thấy, sờ vào từng trang sách", anh Trường bày tỏ.

Nhưng phải đến những năm 2004 - 2006, niềm ao ước này của người đàn ông mê cổ vật mới thực hiện được. Anh chia sẻ, đôi tay cầm sách run bần bật vì quá xúc động khi được cầm món cổ vật có một không hai. Từ lúc đó cho đến tận khi đấu giá được món đồ quý này vào năm 2011, anh mới chỉ được một lần chạm tay vào cuốn sách.

Nhà sưu tầm cổ vật Cao Xuân Trường kể, để mang được cuốn sách về Việt Nam, anh phải đi đi về về từ Canada sang Pháp không dưới 10 lần. Ban đầu, dò la và biết, cuốn sách vàng đang được một tướng viễn chinh Pháp trong cuộc chiến tranh Việt Nam lưu giữ, anh đã lặn lội đến tận nhà riêng và thuyết phục người này bán. Dù vậy, mỗi lần đề cập chuyện mua bán, anh đều bị người Pháp kia từ chối.

Cơ duyên đến với Cao Xuân Trường vào khoảng tháng 10/2010, trong một lần đến Pháp, anh biết được thông tin khối vàng nói trên được đưa ra bán đấu giá. "Vượt mặt" cả người Tây, Trung Quốc và một vị khách bí mật trả giá qua điện thoại và ít ai biết, phải bán cả một căn nhà tại Canada, Cao Xuân Trường mới đem được quyển sách vàng về Việt Nam. Ngày cuốn sách về Việt nam là cuối tháng 3 năm 2011.

Bìa sách được chạm trổ hình rồng tinh xảo. Các trang kết nối với nhau bằng 4 chiếc khuyên cũng được đúc từ vàng pha bạc. Ảnh: Hà Đan.

Anh kể lại, mức khởi điểm trong buổi đấu giá là 30.000 euro, tương đương hơn 830 triệu đồng (tỷ giá hiện tại). Ngay sau đó, một vị khách Tây trả 45.000 euro (khoảng 1,2 tỷ đồng). Người Trung Quốc chốt giá 55.000 euro (hơn 1,5 tỷ đồng). Một khách bí mật định giá 70.000 euro (trên 1,9 tỷ đồng) qua điện thoại. Cuối cùng, Cao Xuân Trường là người thắng cuộc, với mức giá cho cuốn sách là 72.750 euro (hơn 2 tỷ đồng).

Theo Cao Xuân Trường, có giá trị vật chất lớn, nhưng không thể sánh với giá trị tinh thần. Anh bày tỏ, bán một căn nhà, có thể mua lại căn khác, nhưng nếu không mua được cuốn sách trong buổi đấu giá tại Pháp, thì cơ hội để đem được về Việt Nam gần như rất khó. Nhà sưu tầm cổ vật này cũng cho hay, anh không có ý định bán cuốn sách vàng cho người khác. Cũng có khả năng, anh sẽ hiến tặng cuốn sách trên cho một bảo tàng tại Việt Nam để báu vật mãi mãi trong nước.

Trên An ninh thế giới tháng 6/2011, Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn- nguyên Giám đốc Bảo tàng mỹ thuật Cung đình Huế cho biết, cuốn sách nói trên là sách phong duy nhất bằng bạc mạ vàng vẫn tồn tại. Ở Việt Nam và hải ngoại, chỉ còn trông thấy một số sách bằng đồng (đồng sách), và thể sách (sách bằng lụa).

Hình ảnh Cuốn sách bằng vàng

Cuốn sách có 5 tờ, 10 trang với kích thước 14 x 23 cm được đúc từ vàng và bạc. Với trọng lượng hơn 2 kg, cuốn sách có giá trị khá lớn về vật chất. Tuy nhiên, theo chủ nhân cuốn sách- nhà sưu tầm cổ vật Cao Xuân Trường, giá trị tinh thần mới đáng trân trọng.

Anh Trường cho biết, để đấu giá thành công cuốn sách mang về Việt Nam, anh đã lặn lội từ Canada sang Pháp không dưới 10 lần. Mãi đến năm 2010, trong một cuộc đấu giá, với số tiền trả cho cuốn sách là 72.750 euro (hơn 2 tỷ đồng), anh mới chiến thắng và được sở hữu kim thư.

Chủ nhân của cuốn kim thư cho hay, mức giá khởi điểm trong cuộc đấu giá diễn ra tại Pháp năm 2010 là 30.000 euro, tương đương hơn 830 triệu đồng. Sau đó, có 3 vị khách lần lượt trả với mức cao nhất là 70.000 euro (hơn 1,9 tỷ đồng). Với giá chốt là 72.750 euro (hơn 2 tỷ), anh Trường mua được sách. Song ít ai biết, để là chủ nhân cuốn kim thư này, anh Trường bán cả một căn nhà tại Canada.

Bìa sách được chạm trổ hình rồng tinh xảo. Đến nay, đây là quyển sách bằng vàng duy nhất tại Việt Nam với niên đại 166 năm.

Bên trong là chữ Hán, nói về vợ của vua Thiệu Trị là bà Vũ Thị Viên. Các trang sách cũng được làm từ vàng và bạc.

Hình ảnh cuốn sách vàng (trái) và hoàng thái tử Bảo Long- con trai vua Bảo Đại(phải) trên poster đấu giá.

Hà Đan (theo Vnexpress.net)

Bộ sưu tập xế cổ Velo Solex của người Việt

btkuxh@gmail.com — Thu, 23 Feb 2012 21:12:15 PST

Những chiếc Velo Solex xuất hiện tại Việt Nam trong thập niên 50 từng làm ngẩn ngơ nhiều thế hệ. Ở Mỹ, một Việt kiều cũng cất công sưu tầm những chiếc xe nhỏ này.

Bộ sưu tập của anh Hoàng Hiền (Kevin), ông chủ tiệm sửa xe tọa lạc ở thành phố Westminster, California đã làm những tay chơi xe cổ “thèm thuồng”.

Anh Kevin chia sẻ Velo Solex đã lấy đi của anh nhiều thời gian để nghiên cứu và mua lại từ Việt Nam, Pháp, Anh. Điều thú là những chiếc xe cổ do đích thân anh cùng nhân viên của mình phục hồi và vẫn đang hoạt động tốt.

Hiện tại, anh sở hữu 10 chiếc và thường xuyên đón những vị khách từ khắp nơi đến tham quan. Với nhiều người Việt Nam, đặc biệt là những người sống tại Sài Gòn những năm 60 - 70 của thế kỷ trước Solex vẫn là hình ảnh không thể quên, thể hiện cho sự sang trọng, quý phái.Nguyên mẫu đầu tiên của Velo Solex hoàn thành vào năm 1941 sử dụng động cơ 38 phân khối. Đến năm 1946, Solex giới thiệu phiên bản động cơ 45 phân khối với công suất 0,4 mã lực.

Xem hình ảnh bộ sưu tập:

Trọng Khoa (theo Vnexpress.net)

Tìm lại tờ báo xuân đầu tiên

btkuxh@gmail.com — Sat, 18 Feb 2012 16:59:55 PST

Theo sách Báo chí Việt Nam - những sự kiện đầu tiên và nhất (1) thì tờ báo đầu tiên có ra số xuân là Nam Phong tạp chí, số xuân Mậu Ngọ - năm 1918. Nguồn: Tuổi Trẻ.

Có ý kiến cho rằng tờ báo đầu tiên trong làng báo Việt Nam có ra số đặc biệt kỷ niệm xuân là tờ Phụ Nữ Tân Văn xuân Canh Ngọ, ra năm 1930. Lý do của những người tìm kiếm tờ báo xuân đầu tiên mà bỏ qua tờ Nam Phong tạp chí là vì cho rằng đến nay không ai còn thấy tờ báo xuân ấy nữa.

Ngay cả trong tập sách Báo chí Việt Nam - những sự kiện đầu tiên và nhất (NXB Trẻ tổ chức bản thảo và xuất bản tháng 6-2006), nhóm các tác giả sở dĩ xác định Nam Phong tạp chí là tờ báo đầu tiên có tổ chức làm báo xuân như một số đặc biệt kỷ niệm một dịp đặc biệt là do dựa vào một câu của Vương Hồng Sển trong quyển Thú chơi sách: "Nam Phong có cả thảy hai trăm mười một cuốn vì tết 1918 có cho ra một tập riêng, toàn thơ văn có giá trị và nếu không lầm, tập ấy là thủy tổ các số báo xuân, báo tân niên, báo đặc biệt vậy".

Dựa theo đó, các tác giả sách Báo chí Việt Nam - những sự kiện đầu tiên và nhất khẳng định: "Đây được xem là tờ xuân đầu tiên của làng báo Việt Nam". Bên cạnh đó, các tác giả sách còn kể thêm tờ báo xuân thứ hai là Đông Pháp thời báo năm 1928, Thần Chung xuân Kỷ Tỵ 1929, Phụ Nữ Tân Văn xuân Canh Ngọ 1930, Công Luận xuân Tân Mùi 1931...Như vậy, thứ tự ai trước ai sau trong số các tờ báo xuân đầu tiên trong làng báo Việt Nam đã được xác định rõ ràng.

Theo cái sự "nếu không lầm" của cụ Vương Hồng Sển thì Nam Phong ra số xuân đầu tiên vào năm 1918, và theo thứ tự ấy thì Phụ Nữ Tân Văn xếp hàng thứ 4, ra số xuân năm 1930, đứng sau các sự kiện làm báo xuân của Nam Phong tạp chí, Đông Pháp thời báo, Thần Chung, và cách số xuân của Nam Phong tạp chí những 12 năm.Lý do "không ai còn thấy tờ Nam Phong tạp chí xuân 1918" của giới nghiên cứu là có thể chia sẻ.

Ngay cả đến năm 2006, nhóm các tác giả sách Báo chí Việt Nam - những sự kiện đầu tiên và nhất cũng chỉ có cứ liệu từ cụ Vương Hồng Sển, chứ phần xác định tờ báo xuân đầu tiên sách này cũng không in hình số xuân đang bàn của Nam Phong tạp chí năm 1918.Nhưng cho đến nay, khi học giới trong và ngoài nước đã lần lượt số hóa các bộ báo cũ và quan trọng thì việc tìm kiếm và hệ thống lại các số Nam Phong tạp chí cũng nằm trong không khí này. Nay, chúng tôi xin giới thiệu và khảo tả sơ nét về bản chụp bìa số xuân đầu tiên của Nam Phong tạp chí, các bài viết đầu tiên của Phạm Quỳnh và tòa soạn Nam Phong.

Toàn bộ số xuân Nam Phong tạp chí có 126 trang, bìa màu có vẽ hình hai ông Thọ cầm biển Đinh Tỵ và Mậu Ngọ chào nhau. Bài đầu tiên ký Nam Phong, có tựa là "Kính chúc hoàng thượng và quan toàn quyền", cuối bài có câu "Đại Nam Khải Định hoàng đế vạn tuế".

Bài tiếp theo ký tên Phạm Quỳnh, có nêu lý do của việc Nam Phong quyết định ra số xuân. Đó là vì Nam Phong bấy lâu phê phán lối hư văn, chủ trương lập ngôn "thiên trọng sự thực hơn là sự phiếm", nên không chú ý đến "lối văn chương tiêu khiển".Nay Phạm Quỳnh cho rằng "nhưng cái thái độ nghiêm khắc tuy ngày thường là phải, mà gặp những thời tiết vui vẻ, như hội tân xuân này, đối với cảnh, đối với người, đối với lòng hoan hỉ của mấy triệu quốc dân, tựa như gẩy khúc đàn sai dịp (2) vậy".

Sau đó, Phạm Quỳnh nói cụ thể hơn: "Bản báo muốn cho khúc đàn riêng của mình không đến nỗi sai dịp với khúc đàn chung của xã hội trong buổi đầu năm xuân mới, giời ấm khí hòa, cảnh vật tươi cười, lòng người hớn hở, lại muốn không trái cái chủ nghĩa lúc bình thường, bèn định in riêng ra tập ngày tết này, ngoài những số báo thường, trước là để cùng quốc dân góp một phần vào cuộc vui chung, sau là để tặng các bạn đọc báo đã có bụng tin yêu gửi mua từ đầu đến nay một cái quà hợp với cảnh năm mới".

Sau bài của Phạm Quỳnh dài hai trang là bài của tòa soạn Nam Phong dài bốn trang, cũng nhân không khí báo xuân nhắc lại phận sự làm dân trong một nước sao cho tiến bộ...Như vậy, số xuân của Nam Phong tạp chí đúng là số đặc biệt, ra riêng số tết năm 1918, số tết này nằm giữa số 8 (tháng 2-1918) và số 9 (tháng 3-1918). Về nội dung thì chủ trương nói chuyện vui vẻ, khác phong cách thường ngày của tờ tạp chí chuyên bàn những chuyện nghiêm túc.

Lam Điền (theo Tuổi Trẻ)

Hình Bến Tre xưa - Kỳ cuối

btkuxh@gmail.com — Fri, 17 Feb 2012 18:56:20 PST

Tấm hình dọc sông Bến Tre ( đoạn từ cầu Cái cá ra bến Hàm Luông )

Dọc sông Bến Tre (từ cầu Cái Cá đến bến phà Hàm Luông đầu những năm 90)

Trước nhà bác sĩ Trần Quế Tử

Và đây là cổng hàng rào nhà bác sĩ Trần Quế Tử

(Hiện nay vẫn y như vậy, tuy hàng rào có thay đổi đôi chút, ngôi nhà vẫn như xưa.

Ở đây, ngày xưa có nuôi một con nai. Ngày nay không còn)

Lò bánh mì trên đường ra Vàm

Ngã Tư Phú Khương xưa (Ảnh chụp những năm 90)

Hình chợ Tú Điền ngày xưa chụp vào những năm 90

Hướng nhìn về cầu Bà Mụ (hình quý hiếm)

Ngã ba Tân Thành xưa

Hồ Trúc Giang: Nhìn về phía cây cầu và dãy nhà có nhà may Thiên Hương

(Dãy nhà này nay không còn)

Hình này chụp ở khu vực chợ Ba Tri năm 90

Cầu Móng (Cầu Hương Mỹ)-năm 90. Hướng nhìn về Thạnh Phú.

Hiện nay cầu này đã xây dựng bằng bê tông

Cầu Hương Mỹ - Nhìn về thị trấn Mỏ Cày

1994-Chùa Viên Giác P5

Khu Tháp Mộ

http://nam64.multiply.com/journal/item/3890/3890

Hình Bến Tre xưa - Kỳ 5

btkuxh@gmail.com — Fri, 17 Feb 2012 18:56:02 PST

Chợ Bến Tre, sau Tết Mậu Thân 1968

Hình chụp nhà lồng Chợ Bến Tre ngày 26 tháng 2 năm 1968 ( sau Tết Mậu Thân 1968 )

1969

Bến Tre năm 1970

Đường Phan Thanh Giản ngày xưa ( nay là đường Đồng Khởi - Từ cây xăng ( trong hình của Papa Sharky có chụp cây xăng - hiện nay đã bị phá bỏ ), nhìn về trường tiểu học Phan Thanh Giản ( nay là trường tiểu học Bến Tre )

Bến Tre năm 1970

Phà chuẩn bị cặp bến ( loại phà 60 tấn - thường thấy ở bến Hàm Luông )

Hành khách đi phà

Bộ chỉ huy Cảnh sát Quốc gia Kiến Hòa

Rạp chiếu bóng Thắng Lợi ( trước 75 là rạp Cộng Hòa - nằm phía sau trương TH Kiến Hòa nay là trường chuyên Bến Tre) : Rạp này trước 75 mặt tiền rạp được xây dựng có kiến trúc Ấn Độ. Rạp này chuyên chiếu phim Ấn Độ, phim chưởng Đài Loan. Trước 75 ít lâu mặt tiền rạp có sửa chữa lại và sau 75 đổi tên là rạp Thắng Lợi , được sửa lại như trong hình.

Hiện nay đã được phá bỏ và xây dựng thành trụ sở UBND phường 2.

Bến phà Hàm Luông năm 1975

Phía bờ Thị xã Bến Tre ( từ cổng nhìn xuống bến phà )

Phía bờ Mỏ Cày (từ cổng bến phà nhìn về phía Mỏ Cày )

Phà Hàm Luông năm 1975

Cầu Chẹt Sậy ngày xưa

(Còn tiếp)

http://nam64.multiply.com/journal/item/3890/3890

Câu chuyện từ một buổi đơn ca tài tử (2)

btkuxh@gmail.com — Fri, 17 Feb 2012 17:24:51 PST

Hôm nay có tổng cộng 13 người đến tham gia (không tính tôi và bạn tôi), vợ con anh Hòa vừa là phục vụ vừa là người tham gia ca hát. Suốt cả buổi sinh hoạt chỉ có duy nhất một người đàn ông phụ trách đờn guitare phím lõm điện tử ngồi trên sân khấu, vì là đàn điện nên khi nối với bộ loa, tiếng phát ra rất lớn. Buổi diễn có hai cái micro không dây, toàn bộ âm thanh đều được truyền qua bộ loa. Vì thế nảy sinh ra một vấn đề là muốn nói chuyện, trao đổi điều gì với nhau, người này phải ghé thật sát vào tai người kia, và hét lên. Khi âm thanh hét lên đủ để người kia nghe thấy, thì nó cũng vừa đủ để tạo thành những tiếng động không nghe rõ thành tiếng nhưng gây mất tập trung nếu muốn nghe nhạc.

Ảnh: sưu tầm Internet

Câu chuyện mà họ nói với nhau một cách đầy thú vị là những mẩu chuyện không liên quan gì đến đờn ca. Những người phụ nữ thì đang bàn luận việc muỗi dạo này nhiều quá, họ phải chống muỗi như thế nào, ruộng vườn mùa này khiến muỗi sinh sôi. Những người đàn ông ngồi hút thuốc, bàn luận chuyện đám giỗ, đám cưới của các gia đình trong ấp, họ phải chia nhau đi như thế nào . Tôi đang ngồi chăm chú nghe một người đàn ông hát, thì bỗng dưng người đàn ông đó dừng hát, nhoẻn miệng cười rất tươi, dù cho người đờn vẫn đang đờn rất hăng say và đoạn đó chưa thể kết thúc bài nhạc. Những người ngồi nghe ở dưới cũng cười. Lúc đó, Anh Thanh (người học trò đi cùng với chúng tôi) quay sang nhìn tôi, anh cũng cười, và hét vào chúng tôi bằng một thái độ vừa dịu dàng vừa rất tức cười: “Quên lời, quên lời!”. Tôi ngẩn người nhìn lên trên sân khấu, và chỉ một lúc sau, như chợt nhớ ra, người đàn ông đó hát tiếp như không có chuyện gì xảy ra. Mọi chuyện lại trở lại bình thường. Người đàn ông này hát xong, mọi người vỗ tay, anh Phương với tư cách chủ nhà và là trưởng câu lạc bộ liền cầm micro đứng lên nói bằng một giọng rất trang trọng mà tôi có thể hình dung rằng anh dùng cũng cái giọng đó để giới thiệu bài hát trong các show diễn của mình.

Tiết mục tiếp theo là bài “Mẹ anh hùng” (tác giả Nguyễn Việt Cường) do chính anh hát và ông Hòa đờn. Ông Hòa nhận lấy cây đàn của người nhạc công, ung dung ngồi xuống ghế, ôm cây đàn và chỉnh cây đàn. Anh Phương là người đã đạt giải nhất cuộc thi hát vọng cổ của Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh cách đây 2 – 3 năm, nên anh được nhiều người trong câu lạc bộ nể trọng. Khi ông lên đờn, tất cả đều im lặng lắng nghe. Không khí lúc đó dường như cô đặc lại, mọi người hoặc nhìn chăm chú lên sân khấu, hoặc nhìn vào một khoảng không nào đó, lắng nghe tiếng đờn lời ca. Mỗi lần xuống xề, mọi người đều đồng loạt vỗ tay tán thưởng, hưởng ứng. Không khí nghiêm trang và chăm chú đến mức không ai di chuyển chỗ ngồi, cũng không ai nói với nhau câu nào, chỉ có tiếng đập muỗi thi thoảng vang lên. Đến lúc ông dứt tiếng đờn, những tiếng vỗ tay lập tức vang lên, mạnh hơn và đồng loạt hơn tiếng vỗ tay dành cho người hát trước. Ông vừa đứng lên, mọi người liền trầm trồ, những câu tán thưởng được nói lớn để tất cả đều nghe thấy: “Quá trời mùi!”, “Chú Chín đờn bén quá!”, “Chú Chín đờn hay quá!” . Đáp lại những lời khen, ông chỉ cười, rồi ngồi ngay tại dãy bàn nhựa để nói chuyện với mấy người học trò.Anh Phương lại giới thiệu những tiết mục tiếp theo. Và không khí lại thay đổi khi người ngồi đờn không còn là ông Hòa nữa.

Sự khác biệt có thể thấy rõ trong hành động và trong nét mặt của mọi người. Những cái võng cứ lắc đều, những tiếng nói không rõ tiếng do phải hét vào tai nhau lại phát ra, với cường độ ngày càng lớn, và chẳng ai nhìn về phía sân khấu nữa. Dường như họ mất tập trung hoàn toàn, không khí loãng đến mức có vẻ họ đến đây không phải để xem và nghe. Người ca cứ ca. Người đờn cứ đờn. Người ngồi nghe cứ nhìn vào những khoảng không nào đó không rõ, hoặc nói chuyện với nhau và đập muỗi liên hồi , hoặc đi loanh quanh trong nhà, đi ra ngoài hút thuốc.Những bản được chọn để hát là những bản ngắn, mỗi người hát trung bình khoảng ba đến bốn phút. Mọi người cứ thay nhau quên lời, và mỗi lần quên lời họ lại cùng nhau cười, như một sự thông cảm cho nhau. Không chỉ quên lời, họ còn hát trật nhịp, và có những người mà tôi biết nhạc công phải khó khăn lắm mới theo được họ, đưa họ vào khớp với nhạc. Mỗi lần xảy ra sự cố, họ lại được dịp cười và tỏ ra cảm thông với nhau. Còn lại, họ như không có liên hệ gì với người đang biểu diễn. Có những người không tự vào nhạc được mà phải đợi nhạc công hô “Vô!”, mới bắt đầu hát. Lại có những người đang hát thì bỏ micro, không hát nữa, mặc cho người đờn vẫn ngồi đờn hăng say. Một lát sau, họ mới giải thích là đang bị bệnh, đau họng nên hát không nổi. Mọi người không ai nói gì, chỉ cười, dường như họ đã quá quen với việc này. Chỉ có tôi và bạn tôi ở dưới, tự hỏi chuyện gì đang xảy ra. Giống như chúng tôi đang xem một vở hài kịch, trong đó những người diễn nghiệp dư không hẳn là nghiệp dư, còn chuyên nghiệp thì chắc cũng không phải là chuyên nghiệp. Tính chất “tài tử”, với cái ý nghĩa là “tùy hứng”, “không chuyên nghiệp” thể hiện một cách rõ rệt từ cách họ biểu diễn cho đến cách họ thường thức. Biểu diễn quên lời, đang diễn bỗng nhiên đi xuống, những hành động này diễn ra thường xuyên đến mức họ đạt được thỏa thuận bỏ qua và xem như lẽ đương nhiên. Họ đến đây không phải để hòa đờn, hòa ca, mà để chính mình được hát và để có nơi chốn sinh hoạt. Nó dường như là thói quen nhiều hơn là một niềm đam mê. Cái không khí lộn xộn và nhốn nháo đó chỉ tạm dừng lại khi đến lượt ông Hòa lên diễn, giống như từ con người này tỏa ra một cái uy lớn đến mức họ bỏ qua những thói quen thường ngày của mình để trở thành một người khác. Quả thật vậy, mỗi lần ông được mời lên đờn thì không khí đổi khác. Một lần nữa, mọi người lại chăm chú ngồi nghe. Không ai nói với ai lời nào, chỉ có những tiếng đập muỗi, hoặc thi thoảng có người đứng lên vào nhà vệ sinh ở đằng sau. Họ vỗ tay nhiệt liệt ở những câu xuống xề, và còn nhiệt liệt hơn khi ông đờn dứt bài.Lúc này trên sâu khấu là một người phụ nữ tầm 55 tuổi, tên Lan. Cô ca “Mười hai câu vọng cổ”. Cô vừa ca vừa đuổi muỗi bu xung quanh mình, càng tối, muỗi càng nhiều. Vừa ca hết bài, chưa kịp buông micro, cô đã nói ngay, giọng nửa thật nửa đùa: “Em thấy anh Chín tự dưng em run quá, em không có dám ca!”. Cô đùa, nhưng chẳng ai cười cả. Trong câu đùa đó dường như chiếm hơn một nửa là sự thật. Buổi sinh hoạt diễn ra đến 21h30 thì kết thúc. Mọi người lần lượt ra về, sau Tết Ta họ mới có một buổi sinh hoạt tiếp theo, vì trong thời gian này gia đình anh Hòa bận giao hàng cho kịp đơn đặt hàng trước Tết. Không ai tỏ vẻ buồn vì điều này, mọi người cười nói như không có chuyện gì xảy ra.

Chúng ta sẽ tự hỏi rằng, không khí thi vị đáng lẽ một buổi đờn ca đã đi đâu mất? Sự không chuyên nghiệp không phải là vấn đề lớn trong trường hợp này, vì họ là những người dân bình thường, sáng sáng làm ruộng hoặc buôn bán, tối bỏ ruộng cày chợ búa để trở thành người đờn ca. Điều duy nhất họ đến đây là nhằm đạt được sự thư giãn về tinh thần, một nơi thỏa mãn sở thích đối với nhạc tài tử, vừa được trò chuyện, trao đổi với nhau những câu chuyện đời thường. Tài tử đối với họ là đam mê, là khi được đờn, được ca thì “Sướng lắm, sướng lắm!” , “Anh không biết dùng từ gì để diễn tả cái sướng khi mà anh biết đờn” . Với một mục đích rất đơn giản như vậy, họ chấp nhận không mảy may phiền lòng những quên lời, trật nhịp, giọng hát phô, bỏ hát giữa chừng, sự thiếu hụt về bài bản ca và thiếu các tay đờn cho đủ một ban nhạc Tài tử. Đó không phải là vấn đề quan trọng với họ, vì chỉ cần như buổi “Vầng trăng cổ nhạc” hôm nay, mục đích của họ đã đạt được. Đờn ca tài tử đã thực hiện được chức năng của nó một cách toàn vẹn trong tối hôm đó, dù nó không thi vị, không hoàn hảo như sách vở.Nhưng tại sao giữa họ và ông chủ nhà của tôi lại có một mối quan hệ kì lạ đến thế? Nếu đờn ca chỉ là một phương tiện để thỏa mãn tinh thần, thì tại sao họ lại có thái độ như thế? Đành rằng, trước một người tài, một người có uy tín, bất kì ai cũng sẽ nể phục. Nhưng cái mà tôi muốn tìm hiểu ở đây không hẳn chỉ là tài năng hay uy tín có được qua chức vụ. Ông chủ nhà của tôi, từ lâu đã nghỉ làm ở Ủy ban xã vì lí do sức khỏe. Ông là một người đàn ông hiền hòa với lối xóm, không xích mích với ai, rất rộng lượng và luôn sẵn lòng với mọi người. Nhưng vẫn có những người sợ ông, những người mà chỉ cần đang ngồi đờn với nhau, thấy ông đi ngang qua, liền sợ quá, không dám đờn nữa . Những người mà họ nửa đùa nửa thật, nói rằng có mặt ông ở đây họ không dám ca. Điều gì đã khiến cho ông và họ có một khoảng cách lớn như vậy? Tài năng, vâng, nhưng ngoài yếu tố đó ra, còn điều gì nữa ở đây? Vì như ông nói, nếu tài tử nghĩa là “không phải đi ăn tiền […] không cần tiền […].” thì những người ở đây đã đạt đến mức độ tài tử rồi. Họ biểu diễn không cần tiền, diễn cho nhau nghe, vì sở thích cá nhân. Nhưng kể cả với ý nghĩa đó, dường như họ vẫn chưa “đủ” để ông gọi là tài tử. Tối hôm đó, khi về đến nhà, khi tôi đang lọc cọc ngồi gõ những chữ đầu tiên của Nhật kí điền dã, ông đến ngồi gần tôi và bạn tôi, hỏi cảm nghĩ của chúng tôi về đêm nhạc vừa qua. Theo một phép lịch sự thông thường, và theo một quan điểm không phán xét, tôi trả lời ông rằng buổi biểu diễn rất ổn, rất tốt, lần đầu tiên chúng tôi được tham dự trực tiếp vào một buổi đờn ca tài tử như thế, chúng tôi vô cùng cảm ơn ông. Nhưng, trước mắt tôi, ông, chính ông, đang lắc đầu, và bảo với tôi, buổi biểu diễn này chưa là gì đâu, đờn sai nhiều. Thậm chí lúc còn ngồi cạnh tôi ngay trong buổi sinh hoạt, ông đã nói với tôi người đang đờn “cũng bình thường thôi”, “cũng chẳng là cái gì cả”. Ông nói ông vừa mới tổ chức một buổi lớn hơn, hoành tráng hơn, nhiều người đờn giỏi hơn, ca hay hơn, tiếc là lúc đó tôi không xuống được. Ông muốn cho tôi xem buổi sinh hoạt đó chứ không phải là buổi sinh hoạt này, mà bất đắc dĩ vì tôi không sắp xếp thêm được thời gian nữa nên ông đã quyết định đưa tôi đến vào tối nay.

Trở lại câu hỏi điều gì làm nên sự khác biệt đó nếu tạm thời bỏ qua yếu tố tài năng (mặc dù việc bỏ qua có vẻ hơi khập khiễng). Tôi mạn phép nghĩ rằng, có thể là do “chuẩn mực” của ông quá cao, cái chuẩn mực về thế nào là Tài tử, thế nào là hay, thế nào mới là “đúng chuẩn” của ông. Đờn ca tài tử, với ý nghĩa thông thường nhất của nó, là một thể loại âm nhạc của người dân Nam Bộ, nó tồn tại trong không gian sông nước thôn quê Nam Bộ, được nuôi dưỡng bởi những người nông dân chân lấm tay bùn, đến lúc cầm đàn thì tạm thời buông cày cấy, như một thú chơi thư giãn. Chức năng chính của đờn ca tài tử là món ăn tinh thần của người nông dân, nó được nuôi sống trong môi trường xã hội thôn quê. Đặt những sinh hoạt đờn ca của người dân bình thường dưới “chuẩn” của mình, ông đã xây dựng một “chuẩn” mới, cái chuẩn này được uy tín của ông nâng cao tới mức có thể trấn áp tinh thần của những người không theo chuẩn. Và một thực tế là ông còn là thầy dạy một số học trò đờn, những học trò của ông trực tiếp tiếp thu chuẩn của ông, và dần dần cũng trở thành “chuẩn” của họ.Vậy cái chuẩn đó là gì? Và chuẩn đó hình thành từ đâu? Qua “chuẩn mực” dường như chỉ tồn tại trong lĩnh vực âm nhạc này, chúng ta thấy được điều gì trong đời sống thôn quê hiện nay?

(còn tiếp)

Trần Ngân Hà
Tp.HCM, tháng 2/2012

Câu chuyện từ một buổi đờn ca tài tử (1)

btkuxh@gmail.com — Fri, 17 Feb 2012 17:24:23 PST

Đờn ca tài tử đã xuất hiện từ lâu đời, nó là loại hình âm nhạc thính phòng, nhưng lại được biểu diễn chủ yếu bởi những người dân bình thường, cho đối tượng là người bình dân Nam Bộ. Ngày nay, hình thức sinh hoạt đờn ca tài tử đã khác nhiều so với đờn ca tài tử trong truyền thống, những nét khác biệt này hình thành trên một khung cảnh kinh tế - xã hội đã biến đổi quá nhiều so với các phân kì trước trong lịch sử của nó. Qua quá trình thực hiện điền dã tại khu vực ấp Gò Me, chúng tôi sẽ trình bày ở đây một buổi đờn ca tài tử trong tiến trình biến đổi của nó, không hẳn là chuyên nghiệp, cũng không hẳn là nghiệp dư, không hẳn là hiện đại, nhưng đang chịu sự chi phối ngầm của tư duy duy lý, vốn là sản phẩm của quá trình hiện đại hóa.

Ảnh: sưu tầm Internet

Dường như tôi không có duyên với những buổi đờn ca tại địa phương. Cứ mỗi lần tôi xuống ấp Gò Me, thì trước đó vài ngày, hoặc sau đó vài ngày sẽ có một buổi đờn ca, nhưng chẳng bao giờ tôi có thể xếp thêm thời gian được, vì lịch học ở trường quá trùng khít. Đến lần thứ ba, tôi mới được tham dự trực tiếp vào một buổi đờn ca như mong muốn.Ngày hôm đó, chúng tôi đến khu vực ấp Gò Me khi trời đã tối. Người dân đã ngủ cả, chỉ có ông Hòa là còn thức để đợi chúng tôi. Ông đã đợi chúng tôi từ tối, khi chúng tôi đến ông thậm chí đã đứng sẵn ngoài cửa trông chờ. Vừa thấy chúng tôi, ông đã ôm và xoa đầu chúng tôi mừng rỡ như cháu trong nhà, rồi nói ngày mai có một buổi đờn ca của học trò ông, mai chúng tôi sẽ đi cùng ông đến đó. Tôi mừng rỡ, vui vẻ hết sức và chuẩn bị mọi thứ cho những lịch hẹn phỏng vấn ngày mai, dành nguyên một buổi tối cho việc đi nghe tài tử.Đến tối hôm sau, ngày 22 tháng 12 năm 2011, tôi lại gặp một chuyện mà đáng lẽ vì nó, tôi có thể không tham dự buổi đờn ca này. Buổi chiều hôm đó, không hiểu vì lí do gì, tôi bị trúng gió. Nó đột ngột tới mức tôi trở tay không kịp, tôi không ngồi nổi, không ăn được, thậm chí không nói nổi. Bạn tôi và bác Hòa rất lo lắng, họ bảo tôi ở nhà, không nên đi đâu, vì đường cũng khá xa. Đến cả thầy tôi, từ Sài Gòn, cũng nhắn tin bảo rằng tôi hãy ở nhà, để bạn tôi quay phim lại cũng được. Nhưng vì nghĩ đến công sức của bác Hòa đã giúp tôi dò hỏi, tôi đã mong ngóng ngày này suốt thời gian vừa qua, nên cuối cùng tôi cũng đi[1]. Và nhờ thế, tôi đã may mắn được tham gia trực tiếp một khung cảnh đờn ca thú vị, của những người bình dân khu vực Gò Công.Tôi sẽ trình bày ở đây khung cảnh của một buổi sinh hoạt đờn ca tài tử trong đời sống thường ngày của người dân. Với tôi, đây là dạng sinh hoạt đờn ca mà những người đến nghe và những người biểu diễn đều chỉ nhằm một mục đích duy nhất là thỏa mãn sự yêu thích của mình đối với đờn ca tài tử. Quy mô của buổi biểu diễn không lớn như các hội thi, cũng không có tiền bạc như diễn trong đám hay trong khu du lịch. Những hoạt động này vẫn diễn ra thường xuyên trong màn đêm của những ngóc ngách miền quê.

Khung cảnh đờn ca
Trước hết, tôi cần phải giải thích nguyên do nào để tôi được tham gia vào buổi sinh hoạt này. Đó là nhờ công sắp xếp của vị chủ nhà của tôi, ông Hòa. Ông 57 tuổi, là ông của bốn đứa cháu nội ngoại đầy đủ, một người hòa nhã với hàng xóm, bạn bè, và có tiếng trong giới tài tử cả nước. Sau khi bị tai nạn, ông không đứng ra tổ chức đờn ca tài tử tại nhà nữa[2]. Nhưng bù lại, vốn là một nghệ sĩ nổi tiếng khắp miền Nam trong giới tài tử, học trò và đàn em của ông rất đông. Những buổi diễn của học trò ông thông thường diễn ra một lần mỗi tháng, hoặc vài ba tháng một lần. Sau rất nhiều lần sắp xếp không thành và do một số nhầm lẫn[3], cuối cùng ông cũng đã sắp xếp cho tôi đến dự được một buổi giao lưu đờn ca của một người học trò tên Phương. Anh Phương trước đây học bác ca tài tử, bây giờ anh không học nữa mà buôn bán ở chợ với vợ và sắm một bộ loa để đi show các đám tiệc.Bình thường ông Hòa không đến những buổi sinh hoạt như thế này. Ở cấp độ của ông, những người cùng đến hòa đàn hòa ca phải có trình độ cao hơn, hoặc phải là bạn bè cực kì thân thiết. Ông rất xem trọng việc người nghe có hiểu được tiếng đờn của mình không, có cảm và có bình luận được gì về ngón đờn, giọng ca hay không. Tuy nhiên, vì tôi đã đợi mãi và nhờ ông, nên lần này, đích thân ông liên lạc với học trò và đích thân bác dắt tôi đi. Tôi đi cùng với một người bạn của mình, hai chúng tôi được thầy trò ông chở đi bằng xe máy.Nhà anh Phương ở xã Tân Tây, cách nhà ông Hòa khoảng 7km, tức khoảng 30 phút đi bằng xe máy. Buổi biểu diễn bắt đầu lúc 19 giờ 30 phút. Trên đường đi, tôi cứ hình dung mãi trong đầu về buổi đờn ca này, giống như những buổi đờn ca tôi đã đọc trong các sách và hồi kí. Đó là một không gian tĩnh mịch, trong một khu vườn trước nhà, những con người quê chân chất bình dân ôm những cây đàn quây quần trên chiếc chiếu hay trên tấm phản, cất tiếng đàn, lời ca giữa đêm thâu. Sự thi vị đến từ tiếng đàn và từ bản thân sinh hoạt vì mục đích giải trí, nghệ thuật thuần túy của người dân nơi đây.Nhưng khi tôi đến nơi thì mọi ảo mộng tan vỡ. Hoặc có thể do tôi đã quá mơ mộng về khung cảnh trong những cuốn sách, những tài liệu mô tả mà tôi đã từng đọc. Buổi đờn ca và khung cảnh của buổi đờn ca này không diễn ra như thế.Nhà của anh Phương vốn là một quán nước[4], đồng thời là nơi ở nên mọi thứ được sắp xếp bừa bộn và không theo một trật tự nào. Quán nước ở vùng này cũng chỉ là một ngôi nhà lợp mái tôn, xung quanh vách lá đơn sơ. Quán được trang trí bằng những chiếc đèn màu phát ra thứ ánh sáng tù mù treo dọc theo mái hiên. Người ta lấy ba cái võng chăng trên những cây cột nhà để khách ngồi uống nước. Sàn nhà bằng xi măng, vì thế mọi người đều đi giày dép vào nhà. Ở giữa gian phòng là một dãy bàn nhựa màu xanh và một dãy ghế nhựa màu đỏ cho những người tham gia ngồi. Giường ngủ, vật dụng trong nhà, tủ lạnh, bàn thờ... lộn xộn và để chồng lẫn lên nhau. Ở góc nhà có năm thùng loa lớn được xếp chồng lên nhau, cao gần chạm đến nóc, phát ra thứ âm thanh lớn đủ để biểu diễn cho một buổi tiệc lớn, đi từ xa đã có thể nghe thấy tiếng đờn ca phát ra từ đây.Anh Phương dùng một bờ tường để làm sân khấu. Phông sân khấu là một miếng vải nho nhỏ căng ra trên tường, trên miếng vải dán dòng chữ “Vầng trăng cổ nhạc” cắt bằng mút sơn màu. Trên trần, ngay chỗ sân khấu treo một quả cầu xoay lấp lánh (hay còn gọi là đèn cầu xoay trung tâm), phía sau sân khấu là hai cái đèn màu chiếu thẳng lên cái đèn xoay để tỏa ánh sáng đủ màu chạy vòng vòng trên sân khấu.Những người tham dự ngồi trong một gian phòng như vậy. Họ đờn ca với nhau trong không gian tù túng giữa những bức tường, một không gian nửa truyền thống (với ngôi nhà theo kiểu quê, chiếu nằm, những bộ bàn ghế lụp xụp, bàn thờ ông bà, bàn thờ ông địa), nửa hiện đại (dàn loa, bộ đèn chiếu, sân khấu), nửa kinh tế (quán nước vẫn hoạt động và mọi người vào tham gia đều gọi nước uống), nửa phi kinh tế (chia sẻ đờn ca với nhau). Đúng ra, nó là buổi tự trình diễn cho nhau xem, hơn là trao đổi giữa những người cùng yêu thích loại hình nghệ thuật này.
(còn tiếp)

Trần Ngân Hà
Tp.HCM, tháng 2/2012

[1]Thật may mắn, vì cuối cùng phim quay lại không xem được, lí do là khung cảnh ởđó quá tối.

[2]Gần đây, ông bắt đầu tổ chức lại và bắt đầu sinh hoạt lại, nhưng tôi đều bận lịchhọc nên không thể xuống được.

[3]Trường hợp đáng tiếc nhất là tôi phải về thành phố ngay trước buổi biểu diễnhai ngày, do người liên lạc nhớ nhầm ngày diễn.

[4]Vốn dĩ nghề chính của gia đình anh Phương là kết hoa giả bán ở chợ, còn nghềtay trái là đi ca ở đám tiệc, vợ con tối tối mở quán nước. Khi tôi đến thì chỉcòn vài ngày nữa là Tết Tây, đơn đặt hàng làm hoa rất nhiều, nên gia đình anhPhương không dọn dẹp kịp, chỉ để bừa ra trong nhà để tối kết hoa tiếp, buổisáng mang ra chợ bán.

Từ Hà Nội đến Sài Gòn 1954-1975

btkuxh@gmail.com — Fri, 10 Feb 2012 18:12:57 PST

Đường phố Hà Nội, hình chụp vào tháng 7 năm 1954.

(HÌNH ẢNH: VNCTLS sưu tầm)

Hình chụp vào tháng 9 năm 1954 với một số người Bắc di cư trên tàu USS Bayfield khi tàu vừa cặp bến Saigon. Sau Hiệp Định Geneve, tàu USS Bayfield là một trong những vận-chuyển hạm của Hải Quân Hoa Kỳ được giao phó nhiệm vụ chở người tị nạn từ Bắc vào Nam. (HÌNH ẢNH: Trung Tâm Quân Sử Hải Quân Hoa Kỳ).

Hình chụp tại Saigon vào tháng 10 năm 1954 trong một trại định cư với hàng trăm căn lều. Lúc đó, một trong những trại định cư lớn nhất ở Saigon là trại Phú Thọ Lều được thiết lập tại Quận 10 sát bên trường đưa Phú Thọ. Trại này có lúc đã chứa đến 10,000 người di cư. (HÌNH ẢNH: VNCTLS sưu tầm).

Sài Gòn năm 1975

Nguồn: http://ongvove.wordpress.com/2009/04/26/t%E1%BB%AB-ha-n%E1%BB%99i-d%E1%BA%BFn-sai-gon-1954-1975/

Dòng họ Đoàn (Thúy Nẻo) ở miền Nam

btkuxh@gmail.com — Wed, 01 Feb 2012 14:19:33 PST

Vụ cưỡng chế nhà ông Đoàn Văn Vương ở Hải Phòng làm dư luận xã hội bức xúc, qua thông tin báo chí chúng tôi thấy có nhắc tới những người họ Đoàn ở Thúy Nẻo (hay còn gọi là Thúy Liễu) ở Hải Phòng, chợt nhớ đến những người họ Đoàn (Thúy Nẻo) ở Cái Sắn, Cần Thơ. Xin trân trọng giới thiệu quý độc một chút tư liệu về cộng đồng Thúy Nẻo ở Cần Thơ.

Trong đợt điền dã vào tháng 5 năm 2009, chúng tôi có dịp tiếp xúc với một người đàn ông họ Đoàn, 46 tuổi, quê gốc ở làng Súy Nẻo (tên khác là Thúy Liễu) - Kiến An - Hải Phòng, hiện đang sống ở xã Thạnh Lợi, huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ và được ông này cho biết về mô hình liên họ của dòng họ Đoàn với tên gọi là “người làng Súy”. Theo ông, làng Súy là một ngôi làng có một dòng họ chính là họ Đoàn tại Hải Phòng. Trước đây, dòng họ được tổ chức theo từng chi họ, đứng đầu họ là ông trưởng họ, mang tính chất cha truyền con nối giống như các dòng họ khác vùng đồng bằng Bắc bộ Việt Nam. Năm 1954, khi các gia đình họ Đoàn là dân làng Súy di cư vào miền Nam, vì nhiều lý do khác nhau nên có một số gia đình mang họ Lương, một số gia đình mang họ Nguyễn. Những giai đoạn sau này, những gia đình này phát triển nhanh về số thành viên nhưng họ vẫn không điều chỉnh lại giấy tờ vì cho rằng thủ tục làm giấy tờ phức tạp. Tuy nhiên, họ vẫn luôn gắn kết với cộng đồng họ Đoàn. Trước kia, chỉ có người gốc họ Đoàn, theo dòng nam mới được tham gia liên tộc họ làng Súy. Thời bấy giờ, người thuộc làng Súy sống thành một khu dọc theo cây số 09 thuộc kênh C2. Sau này, một số con gái của họ này kết hôn với người làng khác và một số hộ dân ngoài tộc họ đến cư trú trong khu vực của người làng Súy. Chính vì vậy, bắt đầu từ thập kỷ 90 của thế kỷ trước, những gia đình là con rể của liên họ làng Súy và cả những hộ không có liên quan gì đến liên dòng họ này cũng được tham gia vào cộng đồng người làng Súy.Tuy nhiên, việc tham gia vào cộng đồng liên họ cũng hạn chế trong một số điều kiện như những người muốn tham gia liên tộc học phải được xét tư cách đạo đức bởi những người trong tộc họ, với các điều kiện như: có tư cách đạo đức tốt, có nhiều đóng góp cho liên dòng họ, phải làm đơn xin gia nhập và phải chấp thuận các quy định của cộng đồng liên tộc họ. Điều này gợi cho chúng tôi nhớ đến hình ảnh mà Max Weber mô tả hiện tượng việc gia nhập các giáo phái, hay đoàn hội của những người theo Tin Lành ở Mỹ. Một cá nhân muốn gia nhập một giáo phái hay cộng đoàn nào đó phải thông qua việc những người trong cộng đoàn xem xét tư cách đạo đức, năng lực để biểu quyết cho cá nhân đó gia nhập. Bởi việc gia nhập một giáo phái hay đoàn hội nào đó là đồng nghĩa với việc cá nhân đó có một tấm vé thăng tiến trong địa vị xã hội mới.Trong đợt điều tra điền dã của chúng tôi vào tháng 5-2009, chúng tôi thống kê có tám hộ con rể và ba hộ không liên quan họ hàng đã được xét vào cộng đồng người làng Súy. Hiện nay, những người “rặt làng Súy” nhà ở phía giáp với Rạch Giá, còn khoảng 10 hộ không phải rặt làng Súy (con rể, người ngoài họ) thì ở phía giáp Long Xuyên. Có thể thấy, mô hình dòng họ làng Súy là một hình thức cơ cấu tổ chức làng Họ, hay nói chính xác làng dòng họ, có sự thích nghi với điều kiện cư trú vùng Nam bộ.Khi mới đến định cư, cơ cấu dòng họ vẫn được tổ chức thành từng chi họ như ở làng gốc (khoảng 10 chi họ). Tuy nhiên, sau đó, họ Đoàn bỏ cách chia cơ cấu dòng họ theo chi họ, người trưởng họ cũng không còn mang tính chất cha truyền con nối mà được dân làng bầu cử. Người đàn ông này cũng cho chúng tôi biết việc bầu cử này thay cho vị trí trưởng tộc theo kế tục truyền thống có từ trước năm 1975 nhưng việc tổ chức bầu bán bài bản phải kể từ sau những năm 90 của thế kỷ trước. Điều đặc biệt đối với dòng họ Đoàn, chúng tôi nhận thấy trong cơ cấu dòng họ có hai vị trí trưởng họ: một ông lãnh đạo chung, một ông lo thủ quỹ, hậu cần, tổ chức ngày mừng lễ thánh Quan thầy, đám tang.

Cơ cấu liên tộc họ của ngưới Công giáo di cư vùng Cái Sắn
-- Tư liệu điền dã của tác giả, tháng 8 năm 2009

Mỗi nhiệm kì trưởng họ kéo dài năm năm. Hết nhiệm kì, mỗi gia đình trong làng cử một đại diện, nam hay nữ đều được (thường là nam) đi họp để bầu trưởng họ. Mọi người trong làng họ có quyền đề cử và ứng cử làm trưởng họ. Ứng viên cho vị trí này phải là nam giới. Sau khi có danh sách các ứng viên, cả làng tiến hành bầu cử bằng cách giơ tay biểu quyết, nhưng những năm về sau thường tiến hành bầu cử bằng cách bỏ phiếu kín. Ai cao phiếu nhất sẽ được làm trưởng họ thứ nhất phụ trách lãnh đạo chung, ai nhiều phiếu thứ nhì thì làm trưởng họ thứ hai. Tới nay đã có ba người được bầu làm trưởng họ hai nhiệm kì. Hiện tại, người trưởng họ thứ nhất là ông Nguyễn Văn Vinh, người trưởng họ thứ hai là Đoàn Văn Đệ. Ông trưởng họ thứ nhất là người đại diện đứng ra vận động quyên góp tiền cho quỹ họ, là người đứng ra tổ chức chính lễ thánh Quan thầy của họ. Hai lễ thánh Quan thầy của người làng Súy này là Lễ ông Thánh Phê-rô vào tháng chín và Lễ bà thánh Terexa được mừng kính vào tháng 11 hằng năm. Đây là hai vị thánh được dân làng Súy suy tôn làm thánh Quan thầy của mình. Ông thánh thì bảo trợ cho đàn ông, bà thánh thì bảo trợ cho phụ nữ.

Chúng tôi cũng nhận thấy các giáo xứ vùng Cái Sắn hiện nay không chỉ có dân làng Súy mà còn có dân làng Xuân Vân, Đông Côn, Kim Côn, Đông Xuyên, Kim Phúc, Ba Đông …. thuộc các huyện Kiến An, Tiên Lãng, Hải Phòng và Thanh Miện, Hải Dương cũng có cơ cấu tổ chức cộng đồng liên họ như người làng Súy. Đặc biệt, làng họ Xuân Vân, chủ yếu là những người thuộc dòng họ Khuất hiện vẫn đang tồn tại cơ cấu tộc họ vừa theo chi tộc vừa theo mô hình hiệp hội. Từ cuốn gia phả họ Khuất, chúng tôi được biết làng Xuân Vân ở Sơn Tây, Bắc bộ. Năm 1954, một bộ phận cư dân của làng này vào Nam nhưng phải đến năm 1960 mới thành lập làng họ Xuân Vân. Vào ngày 01 tháng 10 hằng năm, dòng họ có ngày lễ thánh Quan thầy, họp mặt những người ở trong làng. Hiện nay, ông trưởng họ đã mất, không còn duy trì vị trí trưởng họ mà tồn tại hình thức Ban điều hành gồm ba người: hai người họ Khuất, một người họ Đỗ và một ban cố vấn có hai người. Theo những người trong làng họ Xuân Vân, từ những năm mới tái thành lập cơ cấu tổ chức tộc họ tại vùng Cái Sắn đã có lập bản qui ước về quyền lợi và nghĩa vụ của các thành viên khi tham gia. Đặc biệt là qui định các khoản đóng góp để dùng vào việc xin lễ cho người trong họ qua đời. Nhưng kể từ những năm đổi mới trở lại đây, dòng họ này còn dùng khoản ngân quỹ này cho những người trong làng vay mượn, làm ăn với mục đích vừa để tương trợ những người khó khăn, vừa để sinh lợi cho nguồn quỹ. Chính vì vậy, hoạt động tương trợ của dòng họ không chỉ là xin lễ cầu nguyện cho người đã trong họ qua đời mà còn tổ chức thăm hỏi các thành viên khi bị ốm đau, bệnh tật và tương trợ kinh tế cho các thành viên khi khó khăn.

Nguyễn Đức Lộc

ĐH KHXH&NV TP.HCM

Đầu xuân trẩy hội Chùa Bà

btkuxh@gmail.com — Sat, 28 Jan 2012 20:02:45 PST

Thiên Hậu Thánh Mẫu là một huyền thoại và không cần phải chứng minh là có thật hay không, chỉ biết mọi người luôn tin vào Bà, mong Bà phù hộ cho muôn sự bình an, vạn điều phúc lộc. Mỗi dịp xuân về, nhà nhà người người nô nức kéo nhau đi trẩy hội Chùa Bà để tái sinh cho mình một nguồn năng lượng mới dồi dào, đầy sinh khí…

Hình 1: Chùa Bà rực rỡ những đêm cuối năm (Ảnh: tác giả)

Truyền thuyết về người con gái hiển linh

Có nhiều truyền thuyết về Thiên Hậu nhưng ở Chùa Bà Bình Dương phổ biến câu chuyện về người con gái tên Lâm Mỵ Châu, quê ở huyện Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Dù sinh ra trong một gia đình ngư phủ nhưng ngay từ nhỏ, Lâm Mỵ Châu đã nổi tiếng là thông minh, xinh đẹp và phán được nhiều việc lạ. Ngày nọ, khi đang ngồi dệt lụa, bỗng nhiên nàng nhắm nghiền mắt, tay đưa về phía trước như ra sức níu kéo một ai đó. Bà mẹ thấy vậy vội lay gọi, Lâm Mỵ Châu thu tay lại rồi ứa nước mắt báo tin cho mẹ rằng phụ thân nàng đã chết trong cơn bão giữa biển khơi, chỉ cứu được hai anh. Sự việc xảy ra đúng như lời nàng. Từ đó, dân chúng trong vùng mỗi khi ra khơi đều mong sự linh nghiệm của Lâm Mỵ Châu phù hộ đi về bình an. Tiếng lành đồn xa, nhân dân khắp nơi sùng bái và xem nàng như vị thần phù hộ cho người đi biển. Năm 20 tuổi, Lâm Mỵ Châu đột nhiên biến mất, không hề bệnh tật, nhưng vẫn thường xuyên hiện thân báo mộng và cứu người bị nạn trên biển. Với công đức đó, Lâm Mỵ Châu được vua Khang Hy phong Thiên Hậu Thánh Mẫu.Trong quá trình di cư, người Hoa đã mang theo mình tín ngưỡng thờ Bà và xem Thiên Hậu như vị nữ thần quan trọng nhất phù hộ mình vượt sóng gió an toàn, ăn nên làm ra trên vùng đất mới. Ngày nay, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu không chỉ bó hẹp trong cư dân đi biển mà còn phổ biến trong các tầng lớp khác, đặc biệt là người làm ăn buôn bán. Nơi bà ngự trị, không còn là nơi thờ tự của riêng người Hoa mà đã trở thành nơi lui tới cầu an cho cư dân khắp vùng Nam Bộ.

Hình 2: Các thiếu nữ gánh hoa xinh đẹp (ảnh: Minh Tâm,nguồn: nhansuvietnam.vn)

Vào chùa xin lộc, cầu may…

Theo Địa chí Bình Dương xuất bản năm 1975, Chùa Bà được xây dựng lần đầu tiên vào giữa thế kỷ XIX, tại thôn Phú Cường, sát rạch Hương Chủ Hiếu, Chánh Nghĩa, TX.Thủ Dầu Một, Bình Dương (đúng như truyền thống của hầu hết các miếu thờ Thiên Hậu thường được xây dựng gần sông, gần biển), do một số người Hoa hành nghề thủ công gốm sứ khởi xướng. Lúc bấy giờ, Chùa chỉ là một ngôi nhà cổ, kiến trúc làm bằng gỗ đơn giản nhưng thường xuyên được đông đảo người dân chăm sóc và lễ bái. Đến năm 1923, Chùa được dời về trung tâm thôn Phú Cường, góc đường Yersin – Nguyễn Du và tồn tại cho đến ngày nay. Chùa Bà là cách gọi dân gian nhưng thực tế đó là miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu hay còn gọi Thiên Hậu cung, do bốn bang người Hoa ở Bình Dương trực tiếp quản lý, khai thác và tổ chức cúng rước Bà hàng năm.Chùa Bà Bình Dương vào ngày lễ cũng như ngày thường đều tấp nập người ra vào lễ bái. Nhưng đông nhất là vào dịp tết Nguyên đán - từ tháng Chạp năm trước kéo dài đến hết tháng Giêng năm sau. Vào những ngày này, không có thời gian cho sự lới lỏng, lúc nào chùa và khu vực quanh đó cũng nghẹt người. Bạn chỉ cần đứng một chỗ, dòng người hành hương tự khắc sẽ đẩy bạn di chuyển vào sân, rồi vào chính điện và trở ra, không tốn chút hơi sức (chỉ đôi lúc hơi khó thở vì đông và nhang khói nghi ngút).Gia đình tôi không phải người Hoa nhưng trong danh sách những việc phải làm đầu năm luôn có “tiết mục” đi Chùa Bà. Với người lớn, đi là để trả nợ đã vay của Bà từ năm trước. Đó là khoảng tiền nhỏ đựng trong bao lì xì đỏ (có lần tôi lén mở ra thì thấy có 500 đồng). Dù chỉ là một số tiền tượng trưng nhưng đã tạo động lực cũng như niềm tin về sự phò trợ của bà, những người đi vay sẽ luôn ý thức phải nỗ lực thật nhiều để sang năm mới có tiền mang trả. Số tiền trả cũng không là bao nhiêu, chỉ vài ngàn hoặc vài chục ngàn góp vào trùng tu chùa, trả xong rồi lại vay tiếp, như một vòng quay tín ngưỡng bất tận, hay nói đúng hơn là vòng quay cần thiết của sự tái sinh. Với các chị, các em đến tuổi cập kê, đi chùa để nhỏ to tâm sự cầu mong duyên may phước lành. Có cô vừa cầu khấn vừa tủm tỉm cười, chắc là mong ước điều gì khiến cô mắc cỡ? Thậm chí có người đi vòng ra bức tường sau lưng bà, chắp tay rì rầm đầy tâm trạng, chắc là trò chuyện sau lưng thì bà dễ cảm thông hơn? Trong không gian trầm ấm khói hương, mỗi người một kiểu cầu xin nhưng gương mặt ai cũng toát lên sự mãn nguyện thanh thản vì đã có một người đủ đức độ, quyền uy chứng giám chuyện của mình.Còn với trẻ nhỏ, Chùa Bà dịp đầu xuân lại hấp dẫn theo cách khác, đó là được tham gia vào “lễ hội đường phố hoành tráng nhất trong năm”- lễ hội rước kiệu Bà (hay còn gọi là cộ Bà). Ngay từ sáng ngày Rằm tháng Giêng, sân chùa đã rộn rã tiếng trống kèn, những trò biểu diễn khôi hài của ông Địa, các pha nhào lộn chọc ghẹo du khách của ông lân khiến không khí xung quanh chùa lúc nào cũng vui tươi, nhộn nhịp. Nếu ở lễ hội Chùa Bà Chúa Xứ (Châu Đốc – An Giang) người ta đem đấu giá áo của Bà với niềm tin “thấy áo là thấy Bà”, thì ở chùa Bà Bình Dương, 12 chiếc đèn lồng rực rỡ tượng trưng cho 12 tháng trong năm sau khi hấp thụ tinh hoa đất trời và được Thiên Hậu ban phước lành sẽ được đem ra bán đấu giá để góp tiền gây quỹ công ích tại địa phương. Nói như cách trên, thì “có đèn như có Thiên Hậu”, đèn sẽ thắp sáng những điều tốt lành trong suốt một năm cho vị chủ nhân đã đấu giá thành. 12 chiếc đèn lồng với 12 tên gọi mỹ miều gắn với những câu chúc phúc, người tham dự sẽ tùy vào tâm trạng, mong ước của mình mà đấu giá cho chiếc đèn lồng có tên gọi tương ứng. Nếu bạn là người kinh doanh thì hãy đấu giá chiếc đèn “Nhất phàm phong thuận” (thuận buồm xuôi gió, mọi việc dễ dàng), còn nếu đang cầu tình duyên hay con cái thì hãy chọn chiếc “Song hỷ lâm môn” (chuyện vui liên tiếp),… Chiếc đèn thứ 12 thường có tên là “Kim ngọc mãn đường” với ý chúc cho chủ nhân của nó luôn được viên mãn, giàu sang.Khi chiếc đèn cuối cùng được trao, kèn trống cờ hoa dấy lên rộn rã, hàng chục đoàn lân từ phía tam quan kéo vào sân biểu diễn, chúc tụng báo hiệu thời khắc rước kiệu Bà sắp bắt đầu.

Hình 3: Biển người trẩy hội (ảnh: Minh Tâm, nguồn:nhansuvietnam.vn)

Ra Chùa trẩy hội, rước Bà du xuân.

14giờ (có năm là 15giờ) ngày Rằm tháng Giêng, lễ rước kiệu Bà xuất hành. Từ Chùa Bà, đám rước diễu hành qua các con đường chính của thị xã, rồi quay trở về chùa, kết thúc lễ hội vào khoảng 18 giờ cùng ngày. Không ai bảo ai, cả người dân lẫn du khách thập phương đều thuộc làu hành trình của kiệu. Cho nên từ lúc nào, đường phố hai bên đã đông nghịt người đứng đón. Những nhà cao tầng trên những con đường kiệu đi qua đều lấy làm tự hào vì trước đó cả tháng đã có vô số người đăng ký xin vào đứng xem. Đó có thể là bà con, bạn bè nhưng cũng có khi chỉ là khách vãng lai, và gia chủ nếu còn chỗ thì cũng không nỡ lòng từ chối. Đi đầu đám rước là bốn con hẩu của bang Phước Kiến, có chức năng mở đường. Múa hẩu là hình thức múa lốt đặc trưng của riêng người Hoa Phúc Kiến ở Bình Dương mà không nơi nào có được. Đầu hẩu là một chiếc mặt nạ tròn vẽ nhiều màu sắc rất hung tợn, quanh đầu râu ria xồm xoàm gắn với thân là một tấm vải vàng rực. Đuôi hẩu được làm từ đuôi thật của con trâu, bò phơi khô, cột chặt vào tấm vải. Hẩu không được nhún nhẩy, leo trèo, không múa mua vui cho người mà phải trình diễn nghiêm trang để tạo uy thế cho toàn đám rước. Sở dĩ hẩu đi đầu là có hai lý do: thứ nhất, hẩu là cốt vật linh của bang Phúc Kiến – bang đầu tiên lập ra miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu trên đất Bình Dương; Thứ hai hẩu cũng chính là con kim mao sư (sư tử lông vàng) nên phải đi đầu để dẹp đường cho bà du xuân, nếu đi sau sẽ ăn hết những linh vật của các bang khác như ngựa (bang Triều Châu), dê (bang Quảng Đông), chó (bang Sùng Chính) khiến cho các bang đó làm ăn không thuận lợi. Tiếp sau đoàn hẩu là tấm biển đỏ đề bốn chữ vàng “Thiên Hậu xuất du” cùng với hai thanh niên cầm cờ lệnh của Bà và cờ nước. Đoàn nữ tướng vai mang siêu mác, trường thương, tượng trưng cho các tiên nữ tập luyện võ nghệ, diệt trừ yêu ma, bảo vệ tiên cung. Các bé gái trong trang phục truyền thống sặc sỡ, tươi tắn gánh hoặc cầm những giỏ hoa trên tay, di chuyển theo điệu nhạc. Để được chọn vào đội hình thiếu nữ gánh hoa, các cô bé này phải vừa học giỏi, vừa hát hay và trải qua vòng tuyển chọn rất khắt khe trong cộng đồng mình.Vì vậy, được gánh hoa rước kiệu là niềm hãnh diện và mơ ước lớn lao của bất kỳ bé gái người Hoa nào (Khi còn bé, mỗi lần đi xem rước cộ, tôi thường ước ao và tưởng tượng mình được hóa thân làm tiên nữ thì sẽ xinh đẹp lắm, nhưng ước mơ chỉ là ước mơ vì tôi là người Việt mà). Đi chính giữa là kiệu Bà. Bốn mái, hai tầng được sơn son thiếp vàng, trang trí nhiều cờ hoa lộng lẫy. Tám chàng trai tráng kiệng sẽ lãnh trọng trách khiêng kiệu. Họ cũng phải trải qua nhiều đợt tuyển chọn gắt gao, nhà nào có con trai khiêng kiệu, nhà đó sẽ có phúc lộc đầy năm. Kiệu đi đến đâu, người dân đều cúi đầu chào bái trang trọng. Những gia đình người Hoa thì bày hương án trước nhà để nghênh đón. Khi kiệu Bà đi khỏi, họ sẽ cho đốt pháo (là tập tục cũ trước khi có lệnh cấm) để tiếp tục duy trì linh khí may mắn của Bà. Với du khách thập phương, họ sẽ tranh thủ (đôi khi chen lấn, xô đẩy) đặt tay lên kiệu vì tin rằng Bà sẽ truyền sức mạnh và sự thông tuệ cho mình. Gọi lễ hội Chùa bà là “lễ hội đường phố” cũng không ngoa, vì đi sau kiệu bà là một không khí vô cùng nhộn nhịp. Bát Tiên, Tây Du Ký, Quan Âm Bồ Tát,… những kỳ nhân trong các tích truyện Trung Hoa sẽ lần lượt xuất hiện và họ sẵn sàng tặng cho bạn một bông hoa, một loại quả ngọt, một phong bao lì xì đỏ thắm,…hay một cái phất cành liễu từ bình nước cam lồ của Phật Bà cũng làm du khách sung sướng vì sẽ được đón nhận điều lành suốt năm. Rồi tiếp đến là đoàn lân sư rồng với số lượng vài chục con, nhảy múa tưng bừng. Phố chợ chật hẹp, người đông như nêm cối vậy mà các võ sinh vẫn trình diễn rất điêu luyện mà không gây thương tích cho một ai. Đoạn đường diễu hành kéo dài hơn ba cây số, vậy mà cứ tiếng trống nổi lên thì phượng lại bay, rồng lại múa, lân lại nhảy như chưa bao giờ biết mệt. Cứ thế đám rước đi đến đâu, người dân lại nối đuôi theo đến đó, cho đến khi về đến Chùa rồi mà người ta vẫn còn đứng lại tiếc ngẩn ngơ.Khi phố phường lên đèn, du khách thập phương mới lục tục kéo nhau ra về, trên tay ai cũng có lộc của Bà: người vài nhành huệ, người thì một cây nhang to, khiêm tốn hơn thì một quả quýt,… Những người công nhân vệ sinh làm công việc cuối cùng của lễ hội. Những đứa trẻ luyến tiếc chưa muốn về nhà, giật mình khi có tiếng trống lân của ai còn “rớt” lại. Người lớn vội vã nấu bữa cơm chiều muộn rồi nghỉ ngơi sớm, chuẩn bị cho ngày làm việc sáng mai. Dường như sau Tết, cuộc sống người Bình Dương chỉ trở lại guồng quay bình thường khi lễ hội Chùa Bà kết thúc.

Quỳnh Anh

Thủ Dầu Một, Bình Dương

Về Bắc Ninh xem hội chém lợn

btkuxh@gmail.com — Sat, 28 Jan 2012 17:01:38 PST

Sáng mùng 6 Tết, đông đảo người dân làng Ném Thượng, huyện Tiên Du (Bắc Ninh) đổ về sân đình để chứng kiến lễ rước và chém lợn tế thần truyền thống dịp đầu xuân.

Quang cảnh tại sân đình làng Ném Thượng trước giờ hành lễ. Đây là lễ hội có truyền thống từ nhiều đời để tưởng nhớ vị tướng Đoàn Thượng thời chống giặc ngoại xâm. Sử sách ghi lại, tướng Đoàn Thượng khi chống giặc đã thua chạy lên tận làng Ném Thượng. Do thiếu thốn lương thực trong khi lợn rừng nhiều vô kể, quân tướng đã chém lợn nuôi quân.

Trước nghi lễ rước lợn là tiết mục hát quan họ Bắc Ninh của các liền anh liền chị.

10h sáng, nghi lễ rước lợn quanh làng trước giờ chém tế thần.

Ngay từ tháng 8 năm trước, dân làng đã chọn 2 lợn giống và 2 người chủ nuôi hợp tuổi, có gia cảnh tốt để giao nhiệm vụ chăn nuôi, chờ đến ngày lễ. Do tôn thờ ngày lễ long trọng này, người dân gọi 2 chú lợn là 2 ông ỉn, lợn được nhốt trong 2 cũi hồng, mỗi con nặng trên dưới 1,5 tạ.

Đoàn rước đi đến đâu, người dân đổ xô ra đấy thả tiền vào thùng cầu may mắn cho năm mới.

Thậm chí còn mời chào mọi người trong đoàn rước ăn bánh kẹo, thịt hoặc nhắm rượu.

Khi 2 ông ỉn về đến sân đình là lúc cảnh chen lấn xảy ra. Ai mấy đều mong ngóng vào sát tận nơi để chứng kiến màn chém của 2 ông thủ đao.

Trước giờ hành lễ, vị Tướng cờ làm lễ phất cờ. Vị Tướng này cũng phải được lãnh đạo làng lựa chọn. Tuổi Tướng phải là 57, gia đình hạnh phúc, thành đạt.

Hai ông ỉn được trói chặt giăng ra sân đình chuẩn bị cho Thủ đao chém.

Sau màn chém lợn, người dân và khách tham dự tranh nhau tiếp cận để sờ vào tiết lợn dây đầy trên sân.

Hoàng Hà (theo Vnexpress.net)

Hãy là công dân danh dự của Hoàng Sa

btkuxh@gmail.com — Fri, 27 Jan 2012 18:14:47 PST

TT - “Điều quan trọng hơn bây giờ là phải chuẩn bị cho một phiên tòa quốc tế và việc kết nạp công dân danh dự cho Hoàng Sa là cách huy động lực lượng nhằm chuẩn bị cho việc đấu tranh vì công lý: Hoàng Sa là của Việt Nam!”. Đó là một hiến kế mà ông Bùi Văn Tiếng - trưởng Ban tổ chức Thành ủy kiêm chủ tịch Hội Nghiên cứu lịch sử TP Đà Nẵng.

Ông Bùi Văn Tiếng nhấn mạnh: “Mong muốn trở thành công dân của mình như là một tâm nguyện, một sự gắn bó, một lời khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa”.

Bia chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa trước năm 1974 - Ảnh tư liệu

Ai cũng có quyền trở thành công dân của Hoàng Sa

- Trước hết phải tăng cường xuất bản các ấn phẩm nghiên cứu về Hoàng Sa. Việc thứ hai, theo tôi, lâu nay huyện đảo Hoàng Sa đã có chức danh chủ tịch và có công chức phụ trách huyện. Nếu xem chủ tịch và các công chức này là công dân Hoàng Sa thì cũng được, nhưng nói chung Hoàng Sa mới dừng lại ở công chức chứ chưa có công dân.
* Với tư cách là người nghiên cứu lịch sử, ông có hiến kế gì để đòi lại Hoàng Sa bằng giải pháp hòa bình?

Chính vì vậy để huyện đảo Hoàng Sa trở thành một thực thể chính trị xã hội sinh động, góp phần vào công cuộc đấu tranh đòi lại Hoàng Sa thì Hoàng Sa của chúng ta phải có công dân. Từ đó tôi mới nghĩ đến việc nên chăng chúng ta phát động một cuộc đăng ký trở thành công dân danh dự của huyện Hoàng Sa.

Trên thế giới việc trở thành công dân danh dự cũng khá phổ biến. Ví dụ những TP lớn, người ta mời những người ưu tú, tất nhiên là số ít, một vài người trở thành công dân danh dự của TP. Đó là một hình thức tôn vinh. Còn ở bối cảnh của chúng ta lại hoàn toàn khác. Trở thành công dân danh dự cho một vùng đất đang bị tạm chiếm trái phép thì công dân danh dự thể hiện tình cảm của người đăng ký với quê hương của mình. Mong muốn trở thành công dân của mình như là một tâm nguyện, một sự gắn bó, một lời khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa chứ không phải là một hình thức nhằm tôn vinh cá nhân nào đó như các nước trên thế giới.

Ông Đặng Công Ngữ (chủ tịch UBND huyện đảo Hoàng Sa, TP Đà Nẵng):

Một ý tưởng rất hay

Đó là một ý tưởng rất hay, nhất là đối với người nước ngoài hoặc là người Việt nhưng có quốc tịch nước ngoài.

Điều này sẽ giúp ích rất lớn cho huyện đảo Hoàng Sa của TP Đà Nẵng trong việc tìm kiếm tài liệu tại các tàng thư quốc tế phục vụ cho sau này. Bản thân tôi tán thành, tuy nhiên đây chỉ là ý tưởng của một cá nhân và cần phải xem xét thêm nhiều yếu tố khác nữa có liên quan đến vấn đề công nhận công dân danh dự, nhất là đối với công dân trong nước. Làm gì thì làm, vấn đề cốt lõi vẫn là làm sao đấu tranh để đòi lại Hoàng Sa bằng giải pháp hòa bình.

* Vậy đối tượng sẽ như thế nào?

- Tôi là người Đà Nẵng, tôi ở quận Hải Châu, quận Thanh Khê hay bất kỳ quận nào trên địa bàn TP này đều có quyền đăng ký để trở thành công dân danh dự của Hoàng Sa. Không chỉ ở Đà Nẵng mà tất cả các địa phương khác trên cả nước, thậm chí người nước ngoài ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài hay tất cả mọi người trên thế giới này đều có quyền đăng ký để trở thành công dân danh dự Hoàng Sa.

* Nhưng thưa ông, làm sao để tổ chức hoạt động cho những công dân danh dự này. Tức là khi đã trở thành công dân danh dự rồi thì họ sẽ làm những gì để cống hiến, đóng góp?

- Theo tôi, họ có thể làm rất nhiều việc cho quê hương của mình, nhưng trước tiên là làm ba việc. Với những người giỏi ngoại ngữ (Anh, Hoa, Nhật, Pháp, Bồ Đào Nha...), đặc biệt là những người ở các nước sở tại hoàn toàn có thể sử dụng năng lực ngoại ngữ của mình “thâm nhập” vào các thư khố, trung tâm tư liệu để tìm kiếm tài liệu cổ trong các thư tịch cổ nhằm góp phần khẳng định chủ quyền Hoàng Sa của Việt Nam. Mà cái đó hiện nay bản thân người Việt chưa có nhiều điều kiện, đặc biệt là người Việt trong nước. Lâu nay người Việt cũng có một số người làm (các nghiên cứu sinh, làm luận án về Hoàng Sa) nhưng họ chỉ làm trong phạm vi luận án của họ thôi.

Còn với những người giỏi về luật pháp, nhất là luật pháp quốc tế, họ sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ hơn về việc tranh chấp chủ quyền biển đảo, quyền tài phán trên biển... Tất cả những vấn đề này nhằm giúp tư vấn cho Chính phủ Việt Nam khi vấn đề Hoàng Sa được đưa ra tòa án quốc tế, khi đó chúng ta có đầy đủ tài liệu để tranh tụng trước tòa. Đó là nhóm những chuyên gia về ngôn ngữ và chuyên gia về luật pháp.

Với số đông các công dân danh dự khác thì tùy theo điều kiện sinh sống, làm việc và đang ở bất kỳ đâu đều có thể trở thành những tuyên truyền viên về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa. Một người hay một nhóm người nói thì có thể chưa có sức mạnh, nhưng một trăm nghìn người, một triệu người hay cả trăm triệu người cùng đồng lòng nói thì vấn đề sẽ khác đi nhiều.

Hợp với ý nguyện, lòng dân

* Nhưng để triển khai trong thực tế thì phải như thế nào, thưa ông?

- Vâng, đó là ý tưởng, còn để triển khai được thì cần phải có ý kiến từ cấp Chính phủ. Chính phủ phải cho phép vì nó liên quan đến đối nội, đối ngoại và Bộ Ngoại giao phải vào cuộc cùng với UBND huyện đảo Hoàng Sa của TP Đà Nẵng. Khi ấy UBND huyện đảo Hoàng Sa chỉ cần mở một trang web và người dân vào đó để đăng ký trở thành công dân danh dự cho huyện của mình. Không chỉ người Việt mà chương trình này mở cho tất cả mọi người, tất cả những ai yêu quý Hoàng Sa, yêu quý chân lý Hoàng Sa là của Việt Nam đều có quyền đăng ký tham gia.

* Khi đã trở thành công dân danh dự của Hoàng Sa thì Nhà nước có cấp cho những công dân danh dự ấy một loại giấy tựa như giấy CMND hiện nay không?

Xây dựng trụ sở cho Hoàng Sa

* Cách đây ba năm, UBND huyện đảo Hoàng Sa có đưa ra một đề án xây dựng trụ sở riêng cho huyện đảo Hoàng Sa tại bán đảo Sơn Trà, nhưng sau đó đề án này không được triển khai. Bây giờ đề án này như thế nào rồi, thưa ông?

- Tôi có biết, và thông tin mới nhất mà tôi biết được thì đề án này đang triển khai trở lại. Cách đây mấy năm khi tôi còn làm bí thư quận Thanh Khê, tôi có đi dự một cuộc họp và tại cuộc họp này lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam có đề xuất đưa ra một phương án mở rộng địa giới hành chính đối với huyện đảo Hoàng Sa bao gồm quần đảo Hoàng Sa hiện nay và một vài phường ven biển của Đà Nẵng để trở thành huyện đảo Hoàng Sa và có trụ sở huyện lỵ đóng tại Đà Nẵng. Thật ra trước giải phóng, chính quyền Sài Gòn cũng đã làm điều này rồi.

- Theo tôi, sau khi tập hợp được rồi thì chúng ta sẽ tiếp tục tính đến vấn đề đó. Cái quan trọng trước mắt bây giờ là làm sao tổ chức cho họ đăng ký và tập hợp được lực lượng theo từng nhóm, từng vùng, từng quốc gia. Khi ấy, đại diện cho chính quyền huyện Hoàng Sa có thể sang Ý, sang Pháp, sang Bồ Đào Nha... để kết nối gặp gỡ nhóm các công dân danh dự của huyện mình thông qua đại sứ quán tại các nước. Nói một cách nôm na là giống như họp đồng hương vậy, rồi thông qua đó có thể nhờ họ làm một số việc gì đó liên quan đến tư liệu Hoàng Sa...

Hay như trong nước thì bằng cách làm này chúng ta có thể huy động nhiều nhà nghiên cứu, nhiều công dân có trách nhiệm với Tổ quốc có thể vào thư khố của các chế độ cũ tại Đà Lạt hay tại TP.HCM để tìm kiếm, sao chụp tài liệu chuyển cho UBND huyện đảo Hoàng Sa.

* Ông có nghĩ ý tưởng của ông sẽ được chấp thuận?

- Tôi nghĩ cấp trên sẽ chấp thuận vì qua dư luận ban đầu cho thấy hầu như 100% đều đồng tình ý tưởng trên. Ngay như ngư dân Mai Phụng Lưu (Lý Sơn, Quảng Ngãi) khi gặp tôi cũng trăn trở là làm sao để ông có thể trở thành công dân Hoàng Sa. Chứ một năm có đến cả chục lần bước chân lên các đảo ở Hoàng Sa mà chưa phải là công dân của vùng đất mình yêu quý đó thì nghe vô lý quá. Vậy nên tôi nghĩ Chính phủ nên cho triển khai ý tưởng này và tôi tin rằng ai là người Việt cũng sẽ đăng ký là “công dân danh dự của Hoàng Sa”.

Ngay sau lời phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, mọi vấn đề xem ra rõ ràng rồi. Và tất cả những điều mà chúng ta đang nói ra đây nếu trở thành hiện thực sẽ rất tốt cho chúng ta sau này. Mọi thứ quan trọng hơn rất nhiều bây giờ là chuẩn bị cho phiên tòa quốc tế và việc kết nạp công dân danh dự cho Hoàng Sa là một cách huy động lực lượng. Cả trăm người cùng tìm ra một bản đồ giống như nhau ở nhiều quốc gia khác nhau sẽ khác xa với một người tìm ra một bản đồ ở một quốc gia nào đó chứ!

* Thưa ông, trên thế giới đã có quốc gia nào làm như cách mà ông đề xuất chưa?

- Tôi chưa thấy quốc gia nào làm nhưng tôi tin rằng đây là một cách làm hợp ý nguyện với lòng dân nước Việt.

ĐĂNG NAM - TẤN VŨ (theo Tuổi Trẻ)

Ký ức Tết Việt

btkuxh@gmail.com — Wed, 25 Jan 2012 17:05:48 PST

Người Việt xưa rất coi trọng các giá trị tinh thần. Tết đến, ở các phiên chợ quê hay ở những nơi đông người qua lại, xuất hiện hình ảnh những ông đồ ngồi viết chữ...

Mỗi năm hoa đào nở

Lại thấy ông đồ già

Bày mực tàu, giấy đỏ

Bên phố đông người qua..

(Vũ Đình Liên)

Giá trị tinh thần nổi bật của Tết truyền thống Việt Nam thể hiện ở tình yêu HOA. Các làng hoa ven đô vui mừng khi thấy những cành hoa mình chăm sóc nở đúng vào dịp Tết.

Ở các hè phố xuất hiện những em bé cầm cành đào đứng bán bên đường:

Những cô gái, chàng trai… chào bán hoa đào…

Loài hoa quý phái nhất được người Hà Nội truyền thống ưa chuộng trong dịp Tết là hoa thủy tiên

Chợ hoa Tết Hà Nội mọc lên khắp nơi. Ảnh dưới là cảnh bán hoa Tết bên Hồ Gươm:

Thật ấm lòng khi thấy những thiếu nữ thướt tha trong tà áo dài bán và mua hoa Tết:

Khách mua hoa Tết có thể gặp từ những người thuộc tầng lớp thượng lưu lịch sự

Đến giới bình dân:

Chợ Hoa Xuân đầu tiên ở Thủ Đô sau ngày giải phóng (1954) thật tưng bừng nhộn nhịp:

Quầy hàng Tết ở các cửa hàng mậu dịch thời chống Mỹ luôn đông người

Chen lấn xếp hàng:

Món không thể thiếu thời đó là những hộp mứt Tết và những chai rượu Tết ("rượu mùi"):

Gần Tết, người ta chuẩn bị cây nêu:

Rồi trồng cây nêu để xua đuổi ma quỷ:

Và đi chợ mua gà (trống) về cúng đêm giao thừa:

Mua lá dong về gói bánh chưng:

Bắt tay vào gói và luộc bánh chưng:

Rồi vớt bánh chưng ra và dùng cối đá để nén cho ráo nước:

Cuối cùng, mâm cỗ cúng 6 món đầy ắp đã chuẩn bị xong:

Vào những ngày giáp Tết, phố xá dường như khoác lên mình bộ cánh mới (ảnh 3D):

Tết xưa không thể thiếu những tráng pháo đỏ, phong tục của một xứ nông nghiệp muốn qua tiếng pháo để nghe thấy tiếng sấm cầu mưa:

Thú vị nhất là lúc xem đốt pháo và bịt tai nghe tiếng pháo nổ:

Sau lúc pháo nổ là xác pháo đỏ dầy đặc trên mặt đường (những năm sau này pháo làm dối, màu đỏ chỉ có ở lớp bọc ngoài nên nhìn trên mặt đường sẽ thấy màu đỏ ít mà màu trắng nhiều). Trẻ em tranh nhau lượm pháo xịt để đốt lại:

Cảnh thường thấy ở trên đất Bắc vào sáng ngày 1 Tết: đường phố vắng người, trời mưa bụi, vỉa hè đầy xác pháo (trong hình dưới đây là phố Khâm Thiên) - một không khí ấm (do Tết, do màu đỏ) trong giá rét...

Mồng 4, mồng 5 là bắt đầu tưng bừng Hội Xuân:

Mà trong đó đu xuân là trò chơi không thể nào thiếu được:

Các trò chơi Tết được khắc họa lại dày đặc dưới con mắt tò mò của người phương Tây trong sách của Samuel Baron:

Còn đây là bộ ảnh "Tết xưa" do nhà thiết kế Võ Việt Chung “phục chế”, thực hiện vào dịp Xuân Kỷ Sửu 2009 (Netlife.com.vn) với sự tham gia của Kim Khánh, Kim Cương, Tạo Đỗ, Quang Vinh, Phương Linh, bé Bin, bé Tường và thân mẫu Võ Việt Chung - bà Ngô Thị Bê tại Củ Chi. Một quang cảnh Tết xưa luôn đầy ắp tiếng cười và niềm vui sum họp...

Đi chợ về…

Vào bếp…

Dọn dẹp nhà cửa, đánh bóng đồ thờ…

Cả nhà cùng gói, nấu bánh chưng…

Các thiếu nữ thêu thùa, chuẩn bị những tà áo dài, đồ trang sức…

Ướm thử…

Giúp nhau mặc và trang điểm…

Rồi chị em từ trong buồng thập thò ngó ra, ngóng khách…

Chúc tết và lì xì…

Không gì vui bằng gia đình sum họp…

Rồi cùng vui chơi, hội hè…

Nguồn: sưu tập từ nhiều nguồn trên internet ( TNT sưu tầm và viết lời bình) - Theo Vanhoahoc.edu.vn

Hương xuân

btkuxh@gmail.com — Wed, 25 Jan 2012 17:02:52 PST

John Balaban đã đặt nhan đề cho tuyển tập thơ Hồ Xuân Hương bằng tiếng Anh là Hương xuân (Spring Essence). Đó là một nhan đề hay và ý nghĩa.

Chàng với thiếp đêm khuya trằn trọc, Đốt đèn lên đánh cuộc cờ người.

Có thể nói, thơ Nôm Hồ Xuân Hương, hay hiện tượng những bài thơ được cho là của Hồ Xuân Hương, là một làn hương mùa xuân quyến rũ ngọt ngào và sâu lắng lan tỏa trong không gian thơ nửa cuối thế kỷ XIX. Hương xuân trong thơ Hồ Xuân Hương, hay vẻ đẹp của sự quyến rũ và sâu lắng, đến từ những khao khát xuân tình và những cảm nghiệm tinh tế và sâu sắc về hạnh phúc trong một hình thức ngôn ngữ đẹp và đầy cảm giác. Hương xuân ấy lại càng thêm chan chứa và nồng ấm độ xuân về.
Mùa xuân đến, cô thiếu nữ đón xuân trong niềm vui trẻ trung, náo nức và cháy bỏng những khát khao:
“Tối ba mươi khép cánh càn khôn, ních chặt lại kẻo ma vương đưa quỷ tới, sớm mồng một lỏng then tạo hóa, mở tung ra cho thiếu nữ rước xuân vào”.
Những khoảnh khắc thời gian khép mở lúc giao mùa trở thành nhịp phép mở của lòng người và của cả vũ trụ càn khôn. Chữ nghĩa nôm na như đôi cánh bướm xuân chạm vào thời gian, chạm vào đất trời, chạm vào cả hình thể người thiếu nữ, ngát lên một áng hương xuân ngôn từ. Mùa xuân đã nở hoa nơi người thiếu nữ tự lúc nào.
Không gian hội xuân trở thành không gian cho trai gái đánh đu, hình ảnh và màu sắc mượt mà, quyến rũ, xuân tình.

Bốn cột khen ai khéo khéo trồng,

Người thì lên đánh, kẻ ngồi trông.

Trai đu gối hạc khom khom cật,

Gái uốn ưng ong ngửa ngửa lòng.

Bốn mảnh quần hồng bay phấp phới,

Hai hàng chân ngọc duỗi song song.

Chơi xuân đã biết xuân chăng tá,

Cọc nhổ đi rồi lỗ bỏ không.

Cả mùa xuân hội tụ lại nơi đôi trai gái, trai đu gối hạc, gái uốn lưng ong. Chữ “trai”, “gái” nôm na kết hợp với những hình ảnh ước lệ “gối hạc”, “lưng ong”, “quần hồng”, “chân ngọc” làm cho hình ảnh thơ vừa hồn nhiên, vừa mang vẻ đẹp cổ điển trang nhã. Những họa tiết thân thể điểm xuyết cho không gian cảnh xuân thêm rạo rực, mà ý nhị, tinh tế. Thơ Hồ Xuân Hương là vậy, nét tự nhiên của tạo vật nên thơ trong nét diễm lệ của ngôn từ.
Mùa xuân đẹp và rạo rực, nhưng mùa xuân chỉ là khoảnh khắc, đâu phải là vĩnh cửu; vì chỉ mai chốc nữa thôi, cọc nhổ đi rồi lỗ bỏ không. Câu thơ trùng lại, ngữ điệu của lời thơ hóa thành ánh mắt xa xăm, chống chếnh…

Cọc nhổ đi rồi lỗ bỏ không…

Không gian thơ chợt hóa thành hư ảo…

Mùa xuân và hạnh phúc liệu có thực ở cuộc đời này, hay đó chỉ là “chơi xuân”?
Xuân trong thơ Xuân Hương không chỉ là xuân của thiên nhiên, của đất trời, mà còn là những khát khao xuân, nỗi niềm xuân, và cảm nghiệm xuân trong tâm hồn của con người yêu đời, khát sống. Từ người thiếu nữ mở tung ra để đón xuân đến một chiêm nghiệm về nỗi trống vắng mênh mang mà mùa xuân sẽ bỏ lại sau lưng là một khoảng cách của bao nhiêu trải nghiệm, bao nhiêu niềm vui, nỗi buồn của kiếp đời.
Hương xuân trong thơ Xuân Hương là vậy, quyến rũ ngọt ngào nhưng cũng sâu lắng suy tư.

Hoàng Phong Tuấn.

28/12/2011 (XHNV)

Cuộc di cư của chữ nghĩa - Kỳ cuối

btkuxh@gmail.com — Wed, 11 Jan 2012 01:07:00 PST

Phong kiến qua lối xưng hô bị dẹp bỏ

Có lẽ không ở đâu, không ở nước nào cách xưng hô lại phức tạp lầy nhầy như miền Bắc. Mới đây, trong một chương trình Vidéo, người viết thấy một cô ca sĩ trẻ được người điều khiển chương trình phỏng vấn... Lúc phải trả lời, cô lúng ba, lúng búng, vì không biết phải xưng bằng anh, chú, bác hay nhà văn với người điều khiển chương trình. Bác có vẻ già quá, anh thì có vẻ hơi sỗ sàng. Ông thì xa lạ. Cậu tớ thì xấc quá. Trong cái cách học ăn, học nói của người Bắc thì bài học vỡ lòng là học cách xưng hô. Trẻ con nào mà không được bố mẹ dạy phải xưng hô tùy theo tuổi đã đành, theo quan hệ họ hàng, theo chức vụ và theo xã giao nữa. Những tiếng thầy bu, thầy u, thầy đẻ, thầy mẹ, cậu mợ, đằng ấy, cậu tớ, người nhớn, con nọ, con kia, huynh, đệ, quan bác, thằng cu, con đĩ, mẹ đĩ nhà tôi, nhà con, ông mãnh, thằng trời đánh thánh vật, thằng chết băm chết bằm... tùy trường hợp mà dùng. Nhưng bắt chước người Tầu, ta còn có chữ Gia phụ, Gia Mẫu, Gia Huynh, chỉ bực bề trên hay xá đệ, xá muội chỉ bực dưới. Bấy nhiêu lối xưng hô vào đến miền đất mới như lạc lõng , thi nhau bị "cáp duồn" hết. Không ai nói nữa. Do sức ép hay do tự mình cảm thấy lỗi thời, thấy dởm, thấy cầu kỳ, thấy rắc rối, thấy "không giống ai", thấy cần phải bỏ. Có lẽ thấy cái không giống ai là lý do của sự ra đi không trở lại của các cách xưng hô trên.

"Trong cái cách học ăn, học nói của người Bắc thì bài học vỡ lòng là học cách xưng hô"

(Hình ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Các chữ dùng để gọi, xưng danh quan tước chức sắc cũng nhiều lắm. Cũng phiền lắm. Nhiêu khê lắm. Không xưng đúng danh phận, có thể bị trách, bị giận, bị trù ếm nữa. Nhiều không đếm xuể. Nó đã dần biến mất khi vào đến trong Nam. Nó biểu tỏ một xã hội phong kiến, đẳng cấp, trên dưới không thích hợp ở miền Nam. Người dân miền Nam cũng là di dân, có cái may mắn không thừa hưởng di sản của một xã hội phong kiến, hủ lậu. Xã hội đó lo kiếm miếng ăn, làm giầu, không nghĩ đến chữ nghĩa thánh hiền, cũng chẳng bận tâm đến kẻ trên người dưới... Xã hội vừa ổn định, chưa mọc ra những mầm mống của thứ ổn định kiểu trên đè dưới, quan lại, thứ dân, giai cấp thống trị. Làng xã mở toang, không hàng rào vây kín.. Xã hội cũng mở toang mọi phía mà dân là chính, dân là chủ. Sự xưng hô vì thế giản tiện và tuỳ tiện, đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Ba má thì là ba má. Khi cần gọi chung là ông già bà già. Nội việc xưng hô cũng thấy miền Nam đuợc cởi trói nhiều theo tinh thần tự do, dân chủ. Người Bắc từ xa tới, lẽ nào không thấy cái hay đó. Lẽ nào không theo, tự ý theo. Để gọi một người ở, người trong Nam chỉ gọi chung chung là người làm, vừa giản dị, vừa không có khinh miệt, rẻ rúng. Vì thế, nếu còn ai gọi cụ đốc thì thay vì là một trân trọng, nó đã biến thành trò cười, mai mỉa. Hóa cho nên, chữ nghĩa có cái thời của nó, thời để sống và thời để chết.
Cách làm ăn có khác, chữ nghĩa cũng đổi khác.

Cũng là xứ nông nghiệp, nhưng cách làm ruộng, cách sinh sống cũng khác miền Bắc nhiều lắm. Chữ nghĩa cũng vì thế cũng đổi theo. Rất nhiều chữ, từ miền Bắc , vào Nam không ai dùng nữa, vì đời sống kinh tế, xã hội đã thay đổi. Nghề hàng xáo (xay giã gạo, trong Nam không có nghề này), ruộng chân nhất đẳng, nhị đẳng, ruộng mật điền (Ruộng tốt nhất) gian buồng, khóa dãy, rau muống lợn, đi đong gạo, dậm lại mái nhà, hòm gian (Hòm to để đựng đồ trong nhà), nhà pha (nhà tù), nhà giây thép, xe hòm (Xe hơi sang trọng) ngày con nước, đi lưới, cái niêu, nồi đất, chỉnh dầu, rổ rá, dao quay, dao nhựa, một bồ, vuông thóc, giây lạt, dùi đục, cái cũi, đóng cũi, cái cưa xẻ, cái gáo, cái chum, cái lọ độc bình, cái phên nứa, bát chiết yêu, đi bể (biển), tậu ba mẫu ruộng, vác thúng, đèn măng xông, cái lồng ấp, cái hỏa lò than. Chữ sau đây cũng xưa lắm rồi, nhưng đến là hay: nhà xí. Nay thì nguời ta văn minh hơn gọi là nhà vệ sinh, trong Nam gọi là nhà cầu, siêu đun nước, cái áo quan, cái nhị tẩu (tẩu hút thuốc phiện), khay đèn, quạt lông, tràng biên (thân thế một người), đèn ló, cái mả, cái sập, cái phản, quần nái (quần dệt bằng một thứ hàng tơ tầm sợi thô, nhuộm đen), cái bình phong, con thò lò, đỉa phải vôi, giọng kẻ bể, cái trõng che, cót lúa, một bồ, vuông thóc, gạch bát tràng, gạch lát bổ cau (Lát xiên và dựng nghiêng viên gạch ) gạch vồ, cái mả , rồi có cải mả, đề lao, cái lọ. Tỉ dụ: sách hai cái lọ đi Kín nước. Chữ kín nước nghe thật hay, nhưng cũng ít được ai dùng tới nữa. Cái màn. Rồi từ đó thay vì nói đi ngủ, người ta còn nói vào màn . Thợ ngõa.

Người miền Bắc chân lấm tay bùn, làm ăn vất vả. Miền Nam, ruộng thẳng cánh cò bay, làm chơi ăn thật. Đi mút mùa lệ thủy không thấy nhà thấy cửa, nhất là không thấy tháp chuông nhà thờ, không thấy đình, thấy chùa. Cái nhìn về con người, về đời sống, về cách sinh hoạt làm ăn của người Bắc đã đổi khác. Chẳng mấy chốc cái ngậm ngùi lúc ra đi nay quên hết. Cứ gì chữ nghĩa bỏ quên, đất lề quê thói, phong tục, tập quán, đạo nghĩa cứ thế mà rơi rụng dần dần. Thay vì so đo, khép kín, bảo thủ, giữ lời ăn tiếng nói, giữ phép nhà bắt đầu buông thả. Thay vì chiếu trên , chiếu dưới, có phép có tắc... nay ăn nói thả dàn, chả kiêng nể gì nữa. Con gái, con đứa nay tụm năm tụm ba đàn đúm, hát xướng, thích thì ra rặng trâm bầu tán tỉnh, mọi chuyện hạ hồi phân giải.

Thành trì cuối cùng : văn minh miệt vườn đối đấu với văn hóa miền Bắc

Người miền Nam, chữ nghĩa chỉ vừa đủ dùng, nếu không nói là còn sơ xài lắm so với miền Bắc. Nó là thứ văn minh miệt vườn không đủ để ba hoa trên trường văn trận bút. Cái điều đó đã được nhà học giả Phạm Quỳnh nhận xét một cách khá bất công trong cuốn Một Tháng ở Nam Kỳ: "Chữ Quốc ngữ thì đã thông dụng lắm rồi, đàn bà con trẻ thường biết đọc, biết viết cả.. Nhưng đến văn Quốc Ngữ thì xem ra cái trình độ Quốc Văn đại để hãy còn kém."

Nhận xét đó, có lẽ người trong Nam chả bao giờ quên và thành kiến đó người Bắc cũng chả bao giờ thay đổi. Cho đến giờ phút này, cái văn minh miệt vườn đó, cộng với 20 năm văn học miền Nam đến sau 75 vẫn chưa được nhìn nhận.

Thành ngữ hay lối nói miền Bắc là vốn liếng ngôn ngữ của một dân tộc. Nó tích lũy, thải loại kết tinh những đặc thù, những sắc cạnh của ngôn ngữ, của vốn liếng hiểu biết truyền thừa. Nó không thừa, không thiếu, nó vừa đủ. Nó được sử dụng trong đời sống hằng ngày như kim chỉ nam, nó đưa ra những tiêu chỉ đời sống, phán xét, nhận định phải trái tốt xấu. Nó là thứ ngôn ngữ đã được đãi lọc, được truyền thừa của sự khôn ngoan, thu gọn lại. Phải là người địa phương, nhuần nhuyễn sắc thái văn hóa bản địa mới có thể sử dụng đúng cách, đúng trường hợp. Người ngoại cuộc, nhất là người ngoại quốc, dù có ở lâu năm tại đất nước đó, chưa dễ giầu gì nắm bắt được tình ý, nội dung hàm ẩn của những thành ngữ đó. Miền Bắc, cái nôi văn hóa lâu đời cả nước giầu dân tộc tính nhờ những lối nói, lối viết đó. Nó chuyên chở cả thời kỳ 1000 năm thủ đô Hà Nội, văn hoá Thăng Long, văn hóa cho cả nước với không biết bao tên tuổi lẫy lừng. Nó không phải tự cao rao, quảng cáo vô bằng. Người và chứng tích văn học còn đầy ra đấy. Viết ngàn trang giấy cũng chưa đủ.

Vậy mà lên khỏi tầu há mồm, cập bến Nhà rồng, tất cả những thứ đó đổ xuống sông hết. Bài chiếu Lý Công Uẩn dời đô không lẽ mang ra dọa. Lý Thường Kiệt, bà huyện Thanh Quan cất đi cho rồi vì chóa mắt với xe cộ chậy hà rầm... Đường phố rộng thênh thang, tấp nập người qua lại, xe gắn máy ba bánh nổ bành bạch điếc con ráy. Xe thổ mộ lách cách vui tai thong thả dời chợ Bến Thành đi Ngã Ba Ông Tạ, hay đi chợ Bà Chiểu. Chú lái xe thổ mộ ngồi nghiêng bên thành cán xe ngựa thòng chân xuống đất, mồm kêu toóc toóc như dục chú ngựa ráng tí nữa, ráng tí nữa đi cưng. Hoa trái bầy la liệt mua một chục ê hề đủ loại. Bà bán hàng ra giá mua một chục có đầu., nghĩa là chục có thể 11, 12 đến 13 trái tùy theo thỏa thuận. Nội thế thôi, mua bán kiểu kỳ cục Nam Kỳ cũng thấy đủ sướng rồi. Thật đến là kỳ lạ cái xứ Nam Kỳ. Chẳng ai bảo ai, ngay cả đám sĩ phu Bắc Hà, đám trí thức thành thị cũng rứa. Quên hết chơn, hết chọi. Câu chuyện văn hóa ngàn năm chẳng chống đỡ nổi một ngày.

Người Hà Nội, người di cư có văn hóa cao, hoặc các nhà văn thường sử dụng chúng một cách nhuần nhuyễn trong lúc giao tiếp, viết lách. Nói văn hay chữ tốt, nói có văn hóa đương nhiên phải biết sử dụng thành ngữ đó, lối viết đó như một thuật ngữ, nói ít hiểu nhiều. Miền Bắc có những nhà văn tiêu biểu sử dụng vốn liếng các thuật ngữ này như Trần Tiêu, Vũ trọng Phụng, Tô Hoài, Vũ Thư Hiên, Nguyễn khắc Trường. Đọc họ cũng lý thú lắm.

Vậy mà chữ nghĩa đó vào đến trong Nam đã bị gạt, thải loại không chừa một chữ nào. Không muốn nghe, nghe thì gạt đi, muốn nói cũng không được. Nói ra thì nó đớ đờ đờ. Có duyên, được kính nể ở ngoài Bắc, trong Nam trở thành vô duyên, không ngửi được. Đã thế, chữ nghĩa không có cơ tồn tại, nếu nó được các nhà văn dùng thì đỡ biết mấy. Chính các nhà văn di cư vào Nam như nhóm Sáng Tạo cũng quăng thùng rác không thương tiếc. Chúng bơ vơ, lạc lõng, đầu đường, góc nhà, góc phố, nơi từng nhóm người rồi biến dạng. Không có đám ma. Không kèn không trống. Cái này không phải hoàn toàn lỗi người bản địa mà chính tại người dân du nhập không muốn giữ. Hình như có một thói quen xấu, có mới nới cũ. Ít ai muốn nhắc nhở, bàn, viết về những chói sáng văn học miền Bắc.

Có lẽ cái mất lớn nhất của dân di cư là mất lối nói, lối viết, nếp sống văn hoá thành ngữ đã bị biến dạng. Nếu còn một thứ văn hoá gì là thứ "Văn hóa chảy", Chảy tuốt luốt. Với cái độ nóng trung bình 35 độ, cái gì cũng có thể chảy được. Bù vào chỗ đó, họ phải đi tìm một hướng viết mới, mới có nghĩa là khác với tiền chiến, khác với Tự lực Văn đoàn. Mới thực sự thì chưa biết là thế nào, chưa biết hình thù nó ra sao, nhưng điều rõ rệt là dứt bỏ truyền thống, cái cũ, trong đó có các thuật ngữ cũ của miền Bắc. Họ không thích ngồi lau đồ đồng, đánh bóng chữ cũ mà đùa cợt mầu mè, son phấn với chữ nghĩa cho là mới, kêu rổn rảng, lặp đi lặp lại đến lập dị. Chữ nghĩa đó mà phần đông họ nói để họ nghe hoặc dành cho một thiểu số trí thức thành thị vốn chẳng đại diện cho cái gì, ngay cả cho chính họ. Chữ nghĩa đó gặp lần đầu thấy lạ thì muốn làm quen. Quen rồi thì chán ngấy muốn lỉnh, vì chẳng nói được điều gì. Chính ở chỗ đó, chữ nghĩa văn minh miệt vườn trở thành nhu cầu tinh thần của đa số dân miền Nam. Cả cái văn hoá miền Bắc đưa vào bị cháy rụi chỉ còn trơ lại ít cột kèo đen thui. Không ai đếm xỉa đến nữa.

Phần người viết, bắt gặp lại nó thấy gần gũi như người bạn cố tri lâu ngày gặp lại. Tự nhiên chẳng khác gì thấy người bạn đầy những tính tốt mà trước đây đã không lưu ý tới. Phải nói nó hay lắm, đượm mầu sắc dân tộc, quê hương, xứ sở
Thay lời kết luận

Nhà văn trước hết là người sử dụng ngôn ngữ như một người đầu bếp dùng rau cỏ, thịt thà, gia vị nấu món ăn. Làm văn không nhất thiết là sáng tạo từ mới, chữ mới. Chùi đồ đồng, đồ cổ không nhất thiết là nhai lại. Bởi vì, cùng một từ, một chữ được dùng đúng trong từng cảnh huống, nó vẫn có chỗ đắc địa. Rất tiếc là trong tất cả các nhà văn miền Bắc di cư vào Nam đã tự mình cắt cái đuôi quá khứ mở ra một lối viết mới. Hay cũng có, mà dở cũng không thiếu. Tuy không vay mượn vốn cũ, vay mượn cái cũ của người làm cái mới của mình thì tự nó vẫn là vay mượn, vẫn là cái cũ, vẫn là đi chùi đồ cũ. Cho đến nay, những suy tư, những trăn trở hiện sinh về sự tồn tại, về ý nghĩa đời sống của các nhà văn ấy, sau 54, xét ra cũng chẳng có đất sống nữa. Chẳng nói đâu xa, lối viết, lối suy nghĩ của trí thức thành thị, trưởng giả vay mượn, đượm không khí phòng trà với cà phê, thuốc lá, ánh đèn mầu, tiếng nhạc xập xình tự nó đã không có đất đứng nữa sau biến cố Phật giáo 63. Từ đó, chiến cuộc leo thang, lối viết hưởng thụ, suy tư trưởng giả về ý nghĩa đời người, về cái đáng sống hay dư thừa nhường chỗ cho lối viết nhập cuộc, dấn thân. Các nhà văn thời buổi 54-55 một lần nữa trượt dốc, bơ vơ, lạc lõng trong cuộc đu giây chữ nghĩa. Cuộc di cư năm 1954 đáng nhẽ là một cuộc hành trình chữ nghĩa, tiếp nối cái sợi giây văn hoá nối dài hai miền, tự nó đánh mất đi khúc ruột liền sản sinh ra một thứ văn chương không gốc. Lẽ dĩ nhiên, cạnh đó, nhiều trào lưu tư tưởng, văn học cũng góp vào các dòng chảy chung đó. Người viết gợi lại những chữ nghĩa của thời xa xưa miền bắc, có những chữ tự nó cũng không còn được dùng nữa ở miền Bắc. Điều đó thật tự nhiên và dễ hiểu. Nhưng phần đông, chúng vẫn là cái vốn liếng văn hóa của đất nước, của dân tộc nói chung vượt lên trên những đối lực chính trị vốn lúc nào cũng là kẻ thù của văn hóa. Nghĩ như thế mới thấy vai trò và sứ mệnh nhà văn quan trọng đến bực nào. Bài viết này, đã hẳn chưa đầy đủ, vì còn rất nhiều chữ bị bỏ quên chưa được nhắc tới, lại chưa hệ thống hóa đúng mực, nhưng trong chừng mực của một bài báo, thiết tưởng cũng là một hoài niệm của những người di cư nay di tản ra xứ người để có dịp nhâm nhi, dịp nhớ lại và hồi tưởng về một dĩ vãng đã qua. Và có lẽ đó là mục dích chính của bài nầy theo cái nghĩa : Vang bóng một thời của chữ nghĩa.

Nguyễn Văn Lục

Cuộc di cư của chữ nghĩa - Kỳ 2

btkuxh@gmail.com — Tue, 10 Jan 2012 00:08:53 PST

Phần 2. Cuộc di cư của chữ nghĩa

Cuộc di cư năm 1954 không phải chỉ là vấn đề chính trị của một tập thể người chọn lựa một thể chế chính trị. Điều đó đúng nhưng không đủ. Một triệu người di cư chuyên chở theo cả một nếp sống văn hóa, phong tục, tôn giáo, cách làm ăn, cách suy nghĩ, sinh sống, tính nết và cuối cùng cách ăn cách nói. Chữ nghĩa đã làm một cuộc di cư không tiền khoáng hậu trong lịch sử của người Việt từ Bắc vào Nam.

"Chữ nghĩa đã làm một cuộc di cư không tiền khoáng hậu trong lịch sử của người Việt từ Bắc vào Nam." (Hình ảnh minh họa - Nguồn: Internet)

Khi lần đầu tiên tiếp xúc lại với chữ nghĩa miền Bắc sau 20 năm xa cách. Người viết có cái cảm giác sung sướng đến ngạc nhiên, đến bỡ ngỡ vì nhớ lại những chữ nghĩa tưởng chừng đã quên nay nhớ lại. Sau bao năm xa cách, hình như bắt lại được mình, nối lại được dĩ vãng thân thuộc, gần gũi. Chẳng hạn, lúc đọc nhà văn miền Bắc Vũ Thư Hiên trong cuốn Miền thơ ấu và nhất là cuốn Chuyện ở tỉnh lỵ, hay Tô Hoài trong O chuột (1942), Nhà nghèo (1944) và nhất là Cát bụi chân ai (1992), Nguyên Hồng, trong Cửa Biển, Nguyễn Tuân Người Lái đò trên sông Đà, Nam Cao với Chí Phèo, Đôi mắt. Nguyễn Khải với Mùa lạc. Lê Lựu với Một thời xa vắng. Và gần đây thôi Nguyễn khắc Trường với Mảnh đất lắm người nhiều ma. Họ, những nhà văn, đã làm sống lại từ trong mồ nhiều chữ mà người viết đã nghe, hoặc chính mình đã dùng và nay đã quên, đã không dùng nữa. Người viết cảm động như một khám phá, như một sưởi ấm lại dĩ vãng đã quên. Chẳng hạn thay vì nói, ông ấy bệnh nặng, sắp chết, hay ông ấy đang hấp hối, đã cấm khẩu, tay bắt chuồn chuồn. Nhưng hạ một câu: Ông ấy sinh thì rồi thì đã quá. Và cứ như thế dàn trải ra khắp các cuốn sách quê hương cũ tìm về, dấu chân kỷ niệm và niềm thơ ấu sống lại.

Chữ nghĩa như có hồn được vực dậy, thổi thêm sinh khí. Phần lớn những thứ chữ này có vào thời tiền chiến và gần như bị “đoạn tuyệt” với Tự Lực Văn Đoàn (TLVĐ). TLVĐ chẳng những đoạn tuyệt với phong tục, nếp sống cũ mà cả với chữ nghĩa cũ nữa. Như vậy, song song với nhóm TLVĐ, vẫn còn sót lại một dòng văn học ngược chiều với nhóm Văn Hoá Ngày nay và cứ thế nó kéo dài đến bây giờ. Và một lần nữa, nó lại phải đương đầu với những nhà văn trẻ, thế hệ sau 1975, thế hệ sau cởi trói hay sau nữa Hậu Hiện đại.

Cũng một cách thức tương tự, người ta tìm thấy ở miền Nam với Nhóm Sáng Tạo đổi mới nội dung, giải phóng chữ nghĩa bằng cách sử dụng những từ có vóc dáng triết lý thời thượng. Bên cạnh đó có một dòng chảy văn học chữ nghĩa như khe suối nguồn, lau lách, rỉ giỏ giữ lại cội nguồn, giữ lại bản sắc của mình với Sơn Nam, Bình nguyên Lộc và đặc biệt nhất là nhà văn Lê Xuyên. Đây là một hiện tượng văn học có vóc dáng và đáng nể.

Nhưng chuyện phải đến đã đến. Càng đọc các nhà văn miền Bắc, càng thấy chữ nghĩa mất nhiều lắm. Đếm không hết, nói mấy cũng không đủ.

Luật của đa số

Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài. Coi vậy mà đúng lắm. Người mới đến phải vào khuôn, phải thích ứng, phải hội nhập. Sức ép của đa số buộc người mới tới vứt lại hành lý mang theo. Ngôn ngữ, tiếng nói phải vứt đầu tiên vì nó khác người ta quá. Tiếng nói là cái phải điều chỉnh đầu tiên. Phải vặn lại đinh ốc hàm đưới, điều chỉnh lưỡi, điều chỉnh tần số âm thanh ở tai, nhất là một thảo trình mới cho bộ óc. Càng ít, càng thiểu số, càng vào nhanh, càng giống khuôn đúc... Cái mà còn giữ lại cuối cùng là giọng nói.

Thoạt đầu là các chữ chửi của dân miền Bắc vốn là sắc thái văn hoá bản địa, đặc thù và cá biệt. Ai chửi hay và chửi có bài bản, có nghệ thuật, có vần điệu, ví von, có tay nghề bằng miền Bắc. Chửi hay như thế nên có kẻ làm nghề chửi thuê kiếm ăn. Chẳng hạn, trong chuyện Chí Phèo của Nam Cao, Chí Phèo chửi để lấy tiền uống rượu đến tay sừng sỏ trong làng như lão Bá cũng chào thua.

Thứ đến các chữ liên quan đến bộ phận sinh dục, các hành vi liên quan đến chuyện sinh lý, bài tiết, đến chuyện ăn nằm giữa hai vợ chồng. Người Bắc có văn hoá cao, tránh cái thô tục không cần thiết nên đã có trăm cách, trăm lối diễn tả xa xôi, bóng gió được coi là tao nhã. Vào trong Nam dẹp hết tất tần tật. Cái nào ra cái nấy phân minh, đơn giản và vắn gọn. Đi cầu là đi cầu. Đụ là đụ. Không bầy đặt hoa hòe, hoa sói. Cái đơn giản, cái thực tiễn không hàm ngụ, không gợi ý đôi khi lại thanh tao gấp mấy lần cái thanh tao thứ thiệt. Khi viết chữ C, nửa chừng, chữ L, nửa chừng, tưởng rằng kín đáo, tưởng rằng thanh tao đã là cách để cái đầu làm việc, cái đầu nghĩ bậy. Chữ là thế, nghĩa lại khác. C viết tắt. L. viết tắt thì tha hồ cái đầu lùng bùng nghĩ bậy.

Tính chơn chớt , thật thà, có sao nói vậy đánh văng chữ nghĩa miền Bắc.

Bên cạnh chửi tục, người Bắc còn có lối nói mát, nói mỉa, nói xéo, chê bai cũng độc địa lắm. Chửi cha không bằng pha tiếng là vì vậy. Những lối nói này sử dụng trong những liên hệ, tương quan gần như người quen thuộc, người làng, người hàng xóm, bạn bè. Nó có nhiều cấp độ từ chê bai, khinh bỉ, trách móc, coi thường giận hờn, bực bội... Nó chứa chất chút gì độc ác, bơi móc từ tính nết, chi li từng cử chỉ, gia cảnh, cái nghèo, cái đói, cái bần tiện, rạch ròi từng cái dốt nát, cái ngu xuẩn, cái kém cỏi, cái độc ác của mỗi người.

Tỉ dụ nói mỉa mai : Cái mặt nó vác lên, trông nó đú đởn, ăn cơm hớt ấy, cho chó ăn. Thường sự mỉa mai nhắm vào sự nghèo khổ, sự ăn uống, vào tính nết, về phái tính và sự đe dọa.

- Về nghèo khổ : Dân miền Bắc túng quẫn nên lấy cái ăn, cái uống làm đầu. Lúc giận rủa nhau cũng mang cái ăn uống ra mà nhiếc móc nhau kể cũng không lấy làm lạ. Tỉ dụ diếc móc người ta như : nghèo rớt mồng tơi, nghèo lõ đít, thí cho nó tí tiền, cứ gọi là đói vàng mặt, đói dã họng. Nghe những chữ diếc móc trên đôi khi đau lòng còn quá chửi. Vì thế, người đời mới sợ tiếng diếc móc đến cầm bát cơm lên ăn không nổi. Vì thế có tâm trạng khác nhau: Khi nghe chửi, ta thấy tức giận, khi bị diếc móc, ta cảm thấy nhục. Từ tâm trạng đó kéo ra hai lối phản ứng. Khi bị chửi, ta chửi lại hoặc muốn đánh trả lại, ăn miếng trả miếng trong tương quan bình đẳng và rất có thể tương quan bất bình đẳng, kẻ yếu chửi kẻ mạnh. Nhưng khi bị diếc móc, bị xỉ nhục thì tương quan lệch, kẻ trên-kẻ dưới, nên nạn nhân hầu như không có đòn để đỡ, vì yếu thế không dám đáp trả, cam chịu ẩn nhẫn và cùng lắm nuôi hận trả thù. Cho nên, về mặt tâm lý, bị diếc móc vẫn đau hơn bị chửi. Thông thường những người có văn hoá, những người có địa vị, ở trên người khác có giáo dục thường ít chửi mà nói diếc, nói móc, nhẹ hơn là nói bóng, nói gió...

- Về tính nết : Phải quen biết, phải qua lại mới biết nhau, biết từ chân tơ kẽ tóc, đến lúc giận hờn thì mang tính xấu người khác ra rủa. Chẳng hạn rủa: mắt ông viền cải tây rồi, đồ thông manh, trông vậy mà đáo để ra phết, đồ ông mãnh, cứ giãy lên như đỉa phải vôi, nhanh nhẩu đoảng, lanh cha lanh chanh... Tất cả những lối nói trên đều dựa vào một sự vật, vào một biểu tượng cụ thể có thật để gợi lên một ý tưởng xấu, biến cái cụ thể thành một ý niệm trừu tượng.

Cả một nếp sống văn hóa, truyền thừa, kinh qua kinh nghiệm mới nhận ra cái tế vi, cái dị biệt mà biên giới nghĩa chỉ cần xảy chân một cái là dùng sai, hiểu sai. Xử lý đúng chỗ, đúng trường hợp hẳn không phải là dễ. Đồ thông manh thì nặng hơn mắt ông viền cải tây. Đồ cám hấp thì nặng hơn đồ dở hơi. Đồ láu cá láu tôm thì nặng hơn đồ ông mãnh. Nói không đâu vào đâu thì khác nói chua như dấm. Cân nhắc vụ việc, đánh giá từng trường hợp, xử lý người – việc, rồi dùng từ thích đáng. Tất cả đòi hỏi sự khôn ngoan, tính toán và trải đời. Đó là thứ văn hoá chửi mà không ăn mòn bát mòn đĩa ở miền Bắc không hiểu thấu đáo được. Vào đến miền Nam sau này, người dân miền Nam với nếp sống giản dị đã trấn áp người miền Bắc, qui kết là khôn ranh. “Bỏ đi Tám, nói gì thì nói mẹ nó đi cho rồi, vòng vo tam quốc hoài, mệt quá”. Vậy là phải dẹp cái thói xỏ xiên, văn hoa chữ nghĩa. Người miền Bắc di cư chỉ có mỗi một con đường trong lối sống và cư xử mới là dẹp bỏ tất cả những từ chửi bới, diếc móc ở trên. Vì thế, mấy ai còn nhớ đến những lối diếc móc trên.

- Về phái tính : Người phụ nữ miền Bắc vốn là nạn nhân của nhiều thứ, của đủ thứ đến cái gì xấu đích thị là của phụ nữ. Đến cái gì khen thì thật sự cái đó có lợi cho đàn ông. Khen tứ đức tam tòng là lời khen chết người, buộc chặt, trói chân người phụ nữ thành tên nô lệ không công. Khen tiết hạnh khả phong là lời khen trớ trêu nửa khóc, nửa cười. Khen trinh tiết làm đầu là một lối khen hoạn, khen thiến không hơn không kém, chẳng khác gì hoạn quan. Nói tách bạch ra, con C… là chúa, là vua.

Nhưng những lời nguyền rủa quả không thiếu mà có thừa.

Tôi muốn đứng ra, nghểnh cao cổ, hò hét bênh đàn bà cũng không được. Vì tìm đến nửa ngày cũng không kiếm đâu ra chữ để chửi bọn đàn ông. Thử xem nào : đồ đàn ông đĩ ngựa. Nghe không ổn. Đồ lẳng lơ. Cũng không nghe ra tai. Cuối cùng tìm ra được vài chữ đáng đời: Đồ súc sinh và một chữ dấm da dấm dớ: Đồ cha căng chú kiết. Thật đến là tức, tự nhiên xổ ra được một lô chữ cho hạ hoả: đồ du côn du kề, đồ ăn mày ăn xin, đồ gì nữa nào... đồ lính tráng.

Cái may của phụ nữ miền Bắc là vào đến trong Nam, họ đã không bao giờ còn bị ai diếc móc như thế nữa.

Than vãn hay dọa nạt : đã nói thì phải nói hết. Bên cạnh đó, ở mức độ chừng mực vừa phải dễ dung nhận được là các lối nói than vãn, hăm đe. Trong lối nói này, người ta tỏ ra một oai quyền, một sự khôn ngoan già dặn, một sự từng trải, sự hiểu đời, cái hơn người. Chẳng hạn: "Các người đừng có vội tí ta tí toét, cứ ỉm đi, cứ im thin thít, thời buổi nhiễu nhương, trắng đen lẫn lộn, hơi đâu mà, có dỗi hơi, kêu giời kêu đất". Tôi vội vàng mát mẻ nói "đừng có bắt bí nhau, liệu cái thần hồn, bà truyền đời cho mà biết, cứ tẩn cho nó một trận đến lòi tù và ra, vả vào miệng cho tôi, cái giống nhà mày, không có tao thì cả họ này ăn bùn, nó bôi tro trát trấu vào mặt, mấy đứa kia thì đáng vật một nhát cho chết, nó lo xanh mắt và thức suốt đêm. Hừ, ngỡ là gì, hóa ra hắn nằm vạ, giận cá chém thớt, bà truyền đời báo danh cho mày biết, tôi biết tỏng tòng tong trong bụng ông nghĩ gì, chớ nói gở nó vận vào mình, e xúi quẩy đấy."

Người miền Nam nghe những câu trên là sùng rồi: "rắc rối tổ mẹ, cái gì mà ví von qua không hiểu. Qua nói thiệt, qua có sao nói dzậy. Còn mấy cha nội, nói dzậy mà không phải dzậy. Có ngon ra đây, kiểu gì qua cũng chơi ráo trọi. Kiểu gì nó cũng chơi thì né đi cho được việc, dở sách thánh hiền ra đã có câu thánh dậy : tránh voi chẳng xấu mặt nào."

(Còn tiếp)

Nguyễn Văn Lục

Cuộc di cư của chữ nghĩa - Kỳ 1

btkuxh@gmail.com — Mon, 09 Jan 2012 03:16:15 PST

Năm 1954, người ta nói đến cuộc di cư người, thật ra còn có cuộc di cư chữ nghĩa nữa. Người đi, chữ cũng đi theo. Chữ nghĩa miền Bắc cũng lềnh kềnh, lếch thếch nối đuôi nhau lên tầu há mồm. Chuyến đi gian nan của nguời di cư thế nào thì chữ nghĩa cũng vậy. Chữ ở lại, chữ ra đi, chữ nào còn, chữ nào mất? Hình như chẳng còn ai tâm trí đâu để lưu tâm tới điều đó. Chữ được di cư vào miền Nam, chở đi rồi, bao nhiêu chữ đã rơi rụng, vung vãi dọc đường? Bao nhiêu chữ đã sống còn sau khi đã hội nhập với chữ bản địa?

Phải đợi đến sau ngày 30 tháng tư 1975, người ta mới có thể biết được sự còn mất này một phần nhờ so sánh chữ nghĩa giữa hai miền. Hình như cũng ít ai để ý đến cái mất, cái còn của chữ nghĩa, vì có quá nhiều cái mất cái được được lớn hơn. Cái mất lớn hơn đó để người khác lo, người viết lạm bàn về số phận chữ nghĩa người di cư sau 1954 và nếu có dịp về chữ nghĩa của người di tản.

"Người đi, chữ cũng đi theo" (hình ảnh do tác giả cung cấp)

Phần 1. Chữ mòn theo thời gian.

Cho dù không có cuộc di cư, chữ nghĩa cũng cách này cách khác bị sói mòn. Sự mất còn này trước hết là do sự sói mòn của thời gian. Chữ nghĩa như một vật dùng một lần thì còn ngon, nhưng dùng nhiều lần thì mòn hay cùn đi. Như cái kéo cắt mãi cũng phải cùn. Dao băm mãi cũng lụt đi. Khen đi khen lại đâm nhàm tai. Yêu nhau lắm, cắn nhau đau, hay ít ra cũng chán. Đùa dai hoài đâm nhạt như nước ốc. Hình như chữ nghĩa dị ứng với cái lập đi lập lại. Tất cả những ngữ nghĩa trên chỉ ra một điều: Thời gian và sự lập đi lập lại có thể làm sói mòn, hoen rỉ chữ nghĩa. Tâm lý con người lại ưa chuộng cái mới, cái lạ. Như trong tình yêu, dùng chữ đó với nhau lần đầu, trọng lượng của chữ nặng lắm, thấm thía lắm, cảm động lắm. Dùng lần thứ hai thấy nhẹ đi rồi. Phải tăng cường độ nghĩa bằng những chữ lắm, nhất, số một. Có khi cả bằng tay chân vẫn chưa đủ. Tăng lời thề… Hình như vẫn hụt.
Trong văn chương, ta cũng gặp cảnh ngộ tương tự. Nhất là trong lãnh vực thơ . Thơ là khơi nguồn cho sáng tạo chữ mới, văn ảnh mới, biểu tượng mới. Còn nhớ, hồi thơ Nguyên Sa xuất hiện đúng lúc khi mà cuộc di cư đã hoàn tất. Chữ nghĩa thơ của ông còn nóng hổi, thơm phức như bánh mì mới ra lò. Nhiều cô cậu, ghi ghi chép chép để dùng lại:

Áo nàng vàng, tôi về yêu hoa cúc.

Áo nàng xanh, tôi mến lá sân trường.

Chữ nghĩa đó được truyền tay, đến người cuối cùng có thể chỉ là chiếc bánh mì nguội. Cứng như đá. Thật ra, thơ đó có một vài văn ảnh mới. Mới với người đọc thôi. Nguyên Sa đã gợi nguồn cảm hứng từ người tình là cô Nga (sau này là bà Trần Bích Lan). Có thể lúc mà thơ đó mới ra lò, đối với ông, thơ văn đó chả có ấn tượng gì nữa. Nhưng mới người cũ ta. Có lẽ vì vậy mà nhà thơ suốt đời mang cái nghiệp phải sáng tạo cái mới. Sáng tạo không ngừng.

Số mệnh chữ nghĩa mỏng manh như số phận con người. Thời gian như thước đo chiều dài ngắn của chữ nghĩa, đồng thời cảnh báo về cái hữu hạn của nó. Sự sợ hãi của Nguyễn Du phải chăng cũng từ đấy mà ra?

Chữ có thế vắn số nên có nhiều chữ đã trở thành chữ cổ ít ai nhắc tới. Còn nhớ, hồi mới di cư dzô Nam, người Bắc sửng sốt nhất, nghe lạ tai nhất là chữ Mã Tà. Mã tà thời tây gọi là Hiến Binh, sau này trong Nam gọi là Cảnh sát, ngoài Bắc gọi là Công An. Không biết vì lý do gì, chữ Mã tà sau khoảng hai năm gì đó, không còn nghe ai nói nữa. Cũng vậy, theo sách vở, chữ manh nghĩa là nhỏ mọn. Người đời chỉ còn nhớ váng vất khi nó đi với chữ khác như mong manh, tan manh, chiếu manh, manh áo, manh mún. Một chữ khác như chữ Khem, nghĩa là kiêng cữ. Nếu nó không cặp bạn với chữ Kiêng thì người ta không còn nhận ra nó như Kiêng khem ra nắng, ra gió. Chữ khác như chữ Lụn, nghĩa là hết, người ta cũng chỉ dùng trong một số trường hợp hiếm hoi: Tim lụn có nghĩa tim đèn cháy hết, lụn năm, lụn ngày, mềm lụn, lụn xuống, lụn mạt. Mấy ai còn nhớ, còn biết, còn xử dụng những chữ cổ trên.

Nhưng có chết đi mới có sống lại, cái chết đi ung mầm ra cái mới. Nhờ vậy mà chữ nghĩa thay đổi và tiến bộ, mỗi ngày một đa dạng, một phong phú và chuẩn xác hơn. Thời gian đã là một nhẽ, cộng thêm dụng ý của người xử dụng chữ làm chữ nghĩa sống dở, chết dở. Từ nay, chữ có thêm nghĩa. Chữ và nghĩa. Chữ dùng giống nhau, nhưng nghĩa thì mỗi người hiểu một nghĩa. Rầy rà từ đấy mà ra.

Huyền thọai về việc xây tháp cổ Babel phải chăng là một bằng cớ báo trước về sự sa đà của ngôn ngữ, chữ nghĩa và đến cả số phận của nó nữa.

Số phận chữ nghĩa, cái sống, cái chết của nó là sống mòn, chết mòn, chết từ từ. Mỗi ngày của nó là một bước ngắn lại. Cả làng, cả nước đang dùng, vậy mà không đâu biến đi đằng nào… Từ mòn đến là hay, nó gợi lên văn ảnh của một đồ vật mới đầu bóng loáng , sáng choang, mầu sắc rực rỡ, hấp dẫn người ta. Ai ai cũng mê, cũng nói, cũng dùng. Chữ trở thành thời thượng. Càng được dùng, càng nhiều người nhắc đi nhắc lại, càng phổ biến thì cái nguy cơ mất lúc nào không hay. Chữ vẫn đó, mà nghĩa đã mất dần. Cái xe chở chữ, lúc chở chữ này, lúc khác chở chữ khác, hoặc dán nhãn hiệu khác. Nó đã chở như thế bao nhiêu chuyến, đã thay hình đổi dạng bao nhiêu lần.

Nói như thế thì chữ mòn hay nghĩa mòn? Cái nào mòn trước, cái nào mòn sau? Chữ là cái chuyên chở nghĩa và một chữ có thể có nhiều nghĩa, tùy theo vị trí của nó trong câu nên nghĩa dễ bị mòn hơn chữ. Chẳng hạn , chữ cái và con. Chữ chỉ có hai, nhưng nghĩa thì nhiều lắm nên nghĩa lúc thế này, lúc thế khác. Cũng là con, nhưng con dao, con với cái, nhỏ con, con dại cái mang, con đĩ, cỏn con. Nhưng cũng không thiếu trường hợp cả hai đều mệnh yểu.

Chữ càng mòn nhanh nếu nó chuyên chở nhiều nội dung, ý hướng của người dùng. Tất cả tuỳ thuộc vào ý hướng người sử dụng. Nhưng làm sao nắm bắt được ý hướng đó. Dĩ nhiên khó lắm. Vấn đề nay đã lây lan sang một chủ đề triết lý là: sự ngộ nhận, sự thông cảm hay sự bất lực trong việc tìm hiểu tha nhân mà các triết gia hiện sinh thường đề cập tới. Vì có dụng ý chữ nghĩa đôi lúc trở thành gian dối, lừa phỉnh và trong chính trị trở thành tuyên truyền. Một thứ bạo lực ngôn ngữ, một thứ vũ khí như con dao, khẩu súng. Chẳng hạn chữ Việt gian thời Việt Minh, hay chữ tay sai Cộng Sản thời bây giờ.

Với cái nhìn nhân bản thì chữ nghĩa có một cuộc sống , có dòng sinh mệnh, có thể mất, có thể còn, trôi nổi như đời sống một người. Nhiều chữ nay đã chết, nằm chôn vùi trong nghĩa địa của các Bảo tàng hay sách cổ. Nói ra cũng ngậm ngùi.
Xin trích dẫn một số chữ nghĩa làm bằng chứng về sự mất còn này. Trong lời mở đầu báo Nam Kỳ địa phận, số đầu tiên, năm 1907 có những câu như sau
: “Bổn báo kỉnh cáo, tòa báo đã ước ao cho con nhà Annam, đua nhau tấn tài, tấn đức, thông phần đạo, ngoan việc đời… Tờ báo có ý khai đàng văn minh cho nhân dân đặng tấn phát cho mọi bề, việc đạo việc đời đều thông thuộc.”
Xin trích dẫn một đọan khác: “Lời rao cần kíp. Bổn báo gửi cho mỗi người hai số nhựt trình đầu hết mà xem thử, như ai bằng lòng mua thì đem ba đồng bạc đến mượn cha Sở mua dùm...” Trong một lần trả lời bạn đọc, chúng ta nghe thử lời rao sau đây: “Bổn báo có nhận được một mandat của một ông nào đó không đề tên, không đề địa chỉ, nhưng yêu cầu gửi báo.”

Tức cười thật. Nhưng 25 năm sau, trong tờ L’Impartial viết vào ngày 20-11-1929, ta thấy lối viết đã nhẹ nhàng thông thoát hơn:“Sự giải phóng người Annam về phương diện thương mại và kỹ thuật chỉ là một huyền thoại.”

Bạn đọc thấy có nhiều chữ được sử dụng cách nay một thế kỷ đã không còn được dùng nữa như bổn báo kỉnh cáo, nhựt trình, con nhà Annam, tấn tài tấn đức, khia đằng văn minh. Nhưng có nhiều chữ vẫn được dùng cho đến ngày nay như Chữ Cha Sở và nhất là những chữ khá chuyên môn cách nay 70 năm như giải phóng, phương diện thương mại và kỹ thuật, huyền thoại vẫn còn được dùng. Nhất là chữ Huyền thoại mà người viết có cảm tưởng là nó chỉ được dùng sau này trong Triết học Tây Phương mà thôi. Hóa ra nó đã có một nguồn gốc lâu đời đến thế.

Trong những chữ bị mòn, mất đi..ở trên. Vấn đề là tìm hiểu xem, tại sao chúng không còn được dùng nữa.

Sự mất còn của một chữ trước hết là thói quen, rồi sự xói mòn, sự được dùng ít hay dùng nhiều, tính địa phương, sự sáng tạo của các nhà văn, nhà báo, dụng ý chính trị và cuối cùng là các cuộc di dân. Và đặc biệt nhất là cuộc di cư năm 1954 cũng là mục tiêu của bài viết này.

(Còn tiếp)

Nguyễn Văn Lục

Ký ức một thời tem phiếu

btkuxh@gmail.com — Wed, 14 Dec 2011 03:04:08 PST

25 năm sau đổi mới, nhiều người dân vẫn không thể quên ký ức về thời kỳ dùng tem phiếu để mua bán các nhu yếu phẩm từ cân thịt, quả trứng, dầu hỏa, vải vóc cho tới đường sữa trẻ em...

Dưới đây là những hình ảnh về thời kỳ trước đổi mới được trưng bày tại triển lãm "Việt Nam 25 năm trên đường đổi mới 1986-2011 qua tài liệu lưu trữ", khai mạc sáng 8/12 tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (Hà Nội).

Chuyến tàu điện ở Hà Nội luôn trong tình trạng chật kín khách.

Người dân xếp hàng mua lương thực, thực phẩm theo tem phiếu thời kỳ bao cấp trước năm 1985.

Cuốn sổ đăng ký mua lương thực năm 1988 của gia đình ông Phan Văn Sinh, xã Duyên Hà, Thanh Trì, Hà Nội.

Phiếu thực phẩm loại C năm 1973 của Bộ Nội thương phát hành được Xí nghiệp sửa chữa đồng hồ cấp cho bà Nguyễn Thị Bảy ở phố Hàng Khoai (Hà Nội).

Phiếu mua hàng ở mỗi địa phương lại khác nhau...

...và có nhiều loại.

Phiếu mua 2 kg thịt năm 1972.

Phiếu mua thịt lợn, thịt bò, cá, gia cầm, trứng...

Phiếu mua hàng năm 1989, tức 3 năm sau đổi mới.

Trong thời kỳ bao cấp, các mặt hàng từ chất đốt...

...cho tới cả vải vóc, phụ tùng xe đạp... đều dùng tem phiếu.

Và mỗi loại tem phiếu lại ghi rõ số lượng hàng hóa có thể được mua, như 0,2 - 0,5 - 1 mét vải.

Và vải của nam, nữ cũng được quy định trong tem phiếu.

Gia đình có trẻ em sẽ được phát phiếu mua sữa...

...và phiếu mua đường.

Còn phụ nữ nông thôn có phiếu bồi dưỡng dành cho người sinh con.

Sau khi đất nước thống nhất, suốt giai đoạn 1976-1986, người dân cả nước đã quen với việc hàng hóa không được mua bán trên thị trường mà chỉ được phân phối theo chế độ tem phiếu. Năm 1986, đất nước bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện và dần bỏ lại những ký ức về một thời tem phiếu.

Tiến Dũng

(Nguồn: http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2011/12/ky-uc-mot-thoi-tem-phieu/)

Dân số Việt Nam gần 87 triệu người

btkuxh@gmail.com — Sat, 03 Dec 2011 02:26:12 PST

Tổng cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình cho hay dân số Việt Nam đang là 86,9 triệu người và mỗi năm tăng 1 triệu.

Thông tin đưa ra tại cuộc họp báo nhân Tháng hành động quốc gia về dân số ở Hà Nội hôm 30/11 nói tuổi thọ trung bình của người Việt Nam nay là 73, tăng 33 tuổi trong nửa thế kỷ qua.

“Mỗi năm Việt Nam thêm 1 triệu người”

Việt Nam hiện là quốc gia đông dân thứ 14 trên thế giới; mức tăng dân số đang gây áp lực ngày càng lớn lên xã hội và nền kinh tế.

Mật độ dân số ở trong nước là 260 người/km vuông, đứng thứ 13 thế giới.

Tuy nhiên mức tăng dân số ở Việt Nam, nhờ chính sách kiểm soát sinh đẻ, đã giảm mạnh. Năm 2011, mức tăng dân số chỉ còn 1,04%, thấp nhất trong 5 năm qua.

Trung bình mỗi bà mẹ trong tuổi sinh đẻ ở Việt Nam có 1,9 con.

Dù đã hết sức kiểm soát, ước tính mỗi năm Việt Nam vẫn có thêm 1 triệu dân, tương đương dân số một tỉnh thuộc loại vừa.

(Nguồn: http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2011/12/111201_viet_population.shtml)

Phó thủ tướng Đức: "Tôi từng mơ là hoàng tử Việt Nam"

btkuxh@gmail.com — Sat, 26 Nov 2011 19:12:43 PST

Báo Der Spiegel của Đức vừa có cuộc trò chuyện khá cởi mở với Phó thủ tướng Đức kiêm Bộ trưởng Kinh tế Philipp Rösler. Cuộc trò chuyện tập trung vào vấn đề nguồn gốc Việt

Nam

của ông cũng như sự hòa nhập vào nước Đức.

* Bộ trưởng Philipp Rösler, ông là người Việt Nam và được cha mẹ Đức nhận làm con lúc 9 tháng tuổi. Vậy lúc nào ông nhận ra mình không giống những người Đức khác?

- Khi tôi bốn hay năm tuổi, ba tôi đặt tôi trước gương cùng ông ấy. Ông nói: "Hãy nhìn con, rồi nhìn ba - con với ba khác nhau. Nhưng dù cho điều gì xảy ra hay người ta nói cái gì thì ba là ba của con".

Ông Philipp Rösler - Ảnh: Der Spiegel

* Lúc nhỏ có bao giờ ông bị bạn bè chọc vì vẻ bề ngoài?

- Chưa bao giờ. Tôi từng mơ mình là một hoàng tử Việt Nam bị lạc. Và có đôi lúc tôi hỏi ba ở Việt Nam có hoàng tử không. Vào những năm 1980, ba tôi trả lời rằng Việt Nam đã từng có vương triều nhưng bây giờ không còn nữa.

* Với bề ngoài của mình, từ khi còn thiếu niên có bao giờ ông nghĩ mình sẽ trở thành Phó thủ tướng?

- Một thiếu niên có thể tưởng tượng sẽ trở thành phó thủ tướng? Tôi cảm thấy người Đức chấp nhận sự thật rằng tôi không giống "một người Đức bình thường". Lâu nay, điều này vẫn luôn xảy ra.

Ông Philipp Rösler - Ảnh: Der Spiegel

* Người Việt

Nam

có tự hào với Philipp Rösler?

- Những tour du lịch Việt Nam thường dừng ở văn phòng của tôi và với nhiều người Việt Nam, điều đó thật đặc biệt. Nếu một người con nuôi Đức được làm trong chính phủ Việt Nam thì bản thân người Đức cũng cảm thấy rất thích thú.

* Ba ông có nói nhiều về Việt Nam?

- Trong thời gian làm phi công cho quân lực Đức, cha tôi đã gặp nhiều người Việt Nam. Trong những năm 1970, ông thường sang Mỹ tập huấn và gặp những người Việt Nam được tập huấn ở đây. Chiến tranh Việt Nam đã ảnh hưởng nhiều đến ông, cũng như đa số những người thuộc thế hệ này. Lúc đó ông chỉ có hai lựa chọn, hoặc xuống đường biểu tình phản đối hoặc giúp đỡ một cách thiết thực nhất. Ông đã chọn cách thứ hai, nhận một đứa con nuôi Việt Nam - đó là tôi.

* Có bao giờ ông ước được giống một người Đức?

- Không, bởi vì tôi là người Đức và luôn cảm thấy mình là người Đức. Tôi đi học trường tiểu học công giáo ở Hamburg, nơi có nhiều học sinh từ Ý và Tây Ban Nha. Sau ngày đi học đầu tiên, tôi nói với ba: "Ba, ở lớp con có nhiều học sinh nước ngoài". Và ông đã cười rất lớn.

* Là một bộ trưởng kinh tế, ông có làm việc theo hướng nới lỏng luật nhập cư vào Đức?

- Tôi chủ trương nước Đức đi theo hướng này. Nước Đức cần những người nhập cư có chất lượng. Thật nực cười khi Đức bỏ công sức, tiền bạc để đào tạo những sinh viên nước ngoài nhưng chỉ cho phép ở lại Đức một năm sau khi tốt nghiệp.

* Có bao giờ ông gặp khó khăn trong sự nghiệp chính trị vì người ta thường nghĩ dân châu Á hiền và thân thiện?

- Tại sao thân thiện lại có thể là một trở ngại?

* Tại sao phải đợi đến năm 33 tuổi ông mới lần đầu tiên trở về Việt Nam?

- Tôi đi bởi vì vợ nói với tôi: "Chúng ta rồi sẽ có con và em muốn có thể kể cho chúng nghe về đất nước nơi anh đã sinh ra".

* Cảm xúc của ông khi đó? Giống như một du khách bình thường?

- Có lẽ giống một du khách đặc biệt thích thú. Những người tôi tiếp xúc cho rằng tôi không sinh ra và lớn lên ở Việt

Nam

và hầu hết đều nghĩ rằng tôi là Việt kiều Mỹ về thăm quê.

Phó thủ tướng Philipp Rösler cùng vợ và hai con gái sinh đôi - Ảnh: Der Spiegel

* Ông có biết gì về cha mẹ ruột của mình?

- Không. Các sơ phải chăm đến hơn 3.000 trẻ. Họ đã phải tự nghĩ ra tên và dòng họ của ngần ấy đứa trẻ để điền vào các phiếu. Vì vậy tôi không biết bất cứ điều gì về cha mẹ ruột của mình.

* Ông thích nhất ở Việt Nam điều gì?

- Cảnh đẹp và thức ăn. Khi bạn ăn nhà hàng châu Á ở Đức, nó đã bị Đức hóa. Nhiều người châu Á thậm chí không đi ăn nhà hàng châu Á vì hương vị của nó không giống ở quê nhà.

Ông Philipp Rösler - Ảnh: Der Spiegel

* Tại sao ông lại muốn là một người Đức hơn những người Đức?

- Tôi không như vậy. Đơn cử như việc đã từ lâu tôi không có cờ Đức trong văn phòng của mình.

* Như là việc ông thích ca sĩ Đức Udo Jürgens. Ông đặt tên hai con gái là Grietje và Gesche. Ông là thành viên của Ủy ban trung ương công giáo Đức... Ông còn hơn một người Đức, ông là người Đức mẫu mực.

- Để tôi nói lại: Tôi đúng là fan của Jürgens nhưng chắc chắn không phải vì anh ta hát tiếng Đức. Và để tôi nói thêm vài bí mật - ở nhà chúng tôi không treo cờ Đức. Xe hơi riêng của tôi là một chiếc xe Pháp đơn giản là vì nó là chiếc duy nhất nó đủ chỗ để chở nôi cho hai đứa song sinh. Về tên của chúng, do vợ tôi đã đổi họ Rösler theo tôi nên cô ấy sẽ là người chọn tên cho con. Và thật ra thì cái tên Grietje nghe có vẻ Hà Lan còn Gesche nghe có vẻ frisia (một ngôn ngữ sử dụng thông dụng ở nhiều vùng tại Hà Lan và Đức) hơn.

(Nguồn: http://tuoitre.vn/The-gioi/Nguoi-Viet-xa-que/447479/Pho-thu-tuong-Duc-Toi-tung-mo-la-hoang-tu-Viet-Nam.html)

Nguyễn Trường Tộ-Người đi trước thời đại

btkuxh@gmail.com — Wed, 23 Nov 2011 14:00:05 PST

Hơn hai năm ở Paris, chẳng những ông hiểu biết nhiều về khoa học - kỹ thuật, có trình độ như một kiến trúc sư, một người biết khai mỏ, mà còn đọc rộng về các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, pháp luật, v.v... và tìm hiểu được một số hoạt động công nghệ của nước Pháp.

Nguyễn Trường Tộ

Nguyễn Trường Tộ sinh năm 1828, ở làng Bùi Chu, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An, trong một gia đình theo đạo Gia tô, nhưng Nguyễn Trường Tộ học thông tứ thư ngũ kinh của Nho giáo. Năm 27 tuổi, ông được giám mục Gauthier đưa vào chủng viện Tân ấp thuộc xứ đạo Xã Đoài để dạy chữ Hán cho giám mục, và được giám mục dạy lại cho chữ Pháp cũng như kiến thức khoa học châu Âu. Năm 1858, giám mục Gauthier đưa Nguyễn Trường Tộ sang Pháp để tạo điều kiện học tập, nâng cao kiến thức nhiều mặt.

Hơn hai năm ở Paris, chẳng những ông hiểu biết nhiều về khoa học - kỹ thuật, có trình độ như một kiến trúc sư, một người biết khai mỏ, mà còn đọc rộng về các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, pháp luật, v.v... và tìm hiểu được một số hoạt động công nghệ của nước Pháp.

Trên đường đi sang Pháp và trở về Việt Nam, Nguyễn Trường Tộ còn có dịp ghé qua Rome, dừng chân ở Singapore và Hongkong. Năm 1861, Nguyễn Trường Tộ trở về Tổ quốc, phải cập bến Sài Gòn, khi tỉnh thành Gia Định đã bị quân viễn chinh Pháp và Tây Ban Nha chiếm đóng.

Gần ba năm sống trong lòng địch, Nguyễn Trường Tộ bất đắc dĩ phải làm việc với quân Pháp, phiên dịch các công hàm trao đổi giữa triều đình Huế với Soái thủ Pháp ở Gia Định. Nhiều lần ông sửa bớt chữ nghĩa trong công hàm của đôi bên, tránh những lời lẽ quá khích, xúc phạm tới triều đình hoặc phương hại cho việc "tạm hòa". Nhiều lần ông tìm cách thông báo cho các sứ thần của triều đình như Nguyễn Bá Nghi, Phan Thanh Giản, Phạm Phú Thứ một số âm mưu quỷ kế của giặc Pháp.

Năm 1863, Nguyễn Trường Tộ tìm cách thoát ra khỏi khu vực chiếm đóng của quân Pháp, liên hệ được với triều đình Huế. Từ đây cho đến cuối đời ông viết hàng loạt điều trần, luận văn, tờ bẩm, trình nhiều kiến nghị có tầm chiến lược nhằm canh tân đất nước, tạo thế vươn lên cho dân tộc để giữ nền độc lập một cách khôn khéo mà vững chắc.

Hơn sáu mươi di thảo của Nguyễn Trường Tộ đã sưu tầm được, bàn về nhiều phương diện:

- Về mặt kinh tế, Nguyễn Trường Tộ vạch ra đường lối làm cho "nước giàu mà dân cũng giàu". Ông khuyên triều đình ra sức mở mang nghề nghiệp, học cách làm ăn của các nước văn minh Tây Âu, tránh bế quan tỏa cảng, mời các công ty kinh doanh nước ngoài đến giúp Việt Nam khai thác tài lợi để có thêm của cải và học cho được kỹ thuật cũng như cách làm ăn tiên tiến của họ. Có như vậy mới giữ được độc lập trong tư thế làm chủ đón khách... (xem Dụ tài tế cấp bẩm từ).

- Về mặt văn hóa - xã hội, Nguyễn Trường Tộ khuyên triều đình tìm mọi cách nâng cao văn hóa đất nước theo hướng coi trọng khoa học - kỹ thuật, để sớm nâng cao đời sống của nhân dân. Ông phê phán tình trạng kinh đô Huế luộm thuộm, mất vệ sinh, công thự dột nát, lương bổng quan lại quá ít ỏi,v.v... Ông nêu hàng loạt vấn đề quan trọng như: nên sáp nhập các tỉnh để giảm bớt số quan lại và có điều kiện tăng lương cho quan lại nhằm giảm tệ tham nhũng, khuyến khích tính liêm khiết; đề nghị sửa đổi chính sách thuế, đánh thuế nhà giàu nặng hơn nhà nghèo, đánh mạnh vào xa xỉ phẩm, mặt khác không nên cấm dân dùng đồ đẹp, đồ sang khiến cho văn vật ngày càng kém, áo xiêm ngày càng tồi; đề nghị sửa đổi chế độ thi cử, chú trọng bồi dưỡng nhân tài về nhiều mặt, thành lập các môn học thực dụng, dùng quốc âm trong công văn thay cho chữ Hán, lập địa đồ quốc gia và các tỉnh, kiểm kê dân số, lập trại tế bần, viện dục anh (nhà trẻ), v.v... (xem Điều trần về cải cách phong tục, Học tập bồi dưỡng nhân tài, Tế cấp bát điếu...).

- Về mặt ngoại giao, Nguyễn Trường Tộ phân tích cho triều đình thấy rõ cục diện chính trị trên toàn thế giới, để biết ứng xử một cách linh hoạt (xem Thiên hạ đại thế luận). Ông chỉ ra những mâu thuẫn giữa Pháp với Anh và Tây Ban Nha và khuyên triều đình nên chủ động mở rộng bang giao với nhiều nước, nhất là với nước Anh, để chế ngự bớt tham vọng và khả năng xâm lược của Pháp. Khi nước Pháp có sự biến lớn năm 1870 - 1871, vua Napoléon III mất ngôi, chế độ cộng hòa Pháp phục hồi, Nguyễn Trường Tộ nêu một loạt kiến nghị, hướng dẫn triều đình xúc tiến ngoại giao trực tiếp với Chính phủ Pháp, khéo léo đối phó, ngăn chặn bọn chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Soái phủ Sài Gòn, nhằm tìm cách thu hồi lại sáu tỉnh đã bị chiếm (xem Lục lợi từ và các tờ bẩm cuối năm 1866 đến tháng 2-1871).

- Về mặt quân sự, Nguyễn Trường Tộ tuy là một người "chủ hòa", nhưng không có tư tưởng "chủ hàng" hoặc hòa bình vô nguyên tắc. Năm 1867, ông khuyên triều đình "ra sức cải tu võ bị", đề phòng quân Pháp từ Nam Kỳ đánh lan ra cả nước. Ông là người đầu tiên nêu lên một chính sách quân sự có hệ thống như: trọng võ ngang trọng văn, quý trọng người lính, ưu đãi sĩ quan, biên soạn lý luận binh pháp, đào tạo cán bộ chỉ huy, tạo dựng một quốc thể về mặt binh bị, chuẩn bị điều kiện tác chiến trong thành phố, tìm cách dùng người trong vùng địch chiếm, v.v...

Ngoài những bản điều trần và luận văn tạo nên một công trình trí tuệ vĩ đại vô giá, Nguyễn Trường Tộ còn để lại một số hoạt động thực tiễn xuất sắc như: Năm 1862 - 1863, ông thiết kế xây dựng tòa nhà nguyện của dòng tu nữ ở Sài Gòn. Năm 1864 - 1866, ông thiết kế xây dựng bốn ngôi nhà trong giáo khu Xã Đoài. Mấy công trình này của ông thuộc về những công trình kiến trúc đầu tiên theo kiểu châu Âu ở Việt Nam giữa thế kỷ 19. Cũng giữa những năm 60 thế kỷ 19, khi hoạt động ở quê nhà, ông đã giúp Tổng đốc Nghệ An Hoàng Tá Viêm đào Kênh Sắt, một công trình xưa kia Cao Biền rồi Hồ Quý Ly dự định làm mà không làm nổi. Ngoài ra, ông còn vận động dân chúng ở Xuân Mỹ, quê hương bên nhà vợ ông, cùng nhau dời làng từ trong núi rừng đầy lam chướng ra nơi thoáng đãng, thuận lợi canh tác.

Trí tuệ lỗi lạc của Nguyễn Trường Tộ đã vượt hẳn lên trên tầm thời đại giữa thế kỷ 19 ở Việt Nam. Vua Tự Đức tuy đã có lúc triệu ông "vào kinh để hỏi việc lớn" và phái ông sang Pháp thuê thầy thợ, mua sách vở, máy móc, định du nhập kỹ thuật (năm 1866 - 1867), nhưng nói chung, triều đình nhà Nguyễn cũng như các nho sĩ, văn thân thời ấy chưa hiểu nổi luồng tư tưởng của ông, nên chưa coi trọng đúng mức những kiến nghị cách tân của ông. Trí tuệ lỗi lạc của Nguyễn Trường Tộ bị lãng quên như một luồng ánh sáng rọi vào đám sương mù dày đặc.

Ông chết âm thầm ở làng quê Bùi Chu ngày 10 tháng 10 năm Tự Đức thứ 24, tức 23 tháng 11 năm 1871.

Theo www.ugvf.org

'Người chết đầu thai' náo loạn đất Hòa Bình

btkuxh@gmail.com — Wed, 23 Nov 2011 06:10:59 PST

Những trường hợp “đầu thai” tại bản Chiềng Châu (Mai Châu, Hòa Bình) diễn ra từ hàng chục năm nay. Những đứa trẻ khi sinh ra hoàn toàn bình thường, đến khi ba-bốn tuổi lại nhận mình là… con của những gia đình khác xa đến cả chục cây số.
Trưởng phòng Tôn giáo (Sở Nội vụ tỉnh Hoà Bình), ông Nguyễn Trường Sơn xác nhận: “Những trường hợp người dân gọi là đầu thai ở huyện Mai Châu là có thật...".
“Kiếp trước cháu là con trai”
Hà Thị Mai Anh (sinh năm 1995, hiện đang học lớp chín, trường phổ thông cơ sở thị trấn Mai Châu), con gái duy nhất của anh Hà Văn Bái và chị Hà Thị Tý là một trường hợp như thế. Anh Bái cho biết, vợ chồng anh lấy nhau từ năm 1990 nhưng hiếm muộn, mãi năm năm sau mới sinh được Mai Anh. Từ lúc mới sinh cho tới khi cháu bốn tuổi, mọi biểu hiện cũng bình thường như những đứa trẻ khác và vì chỉ có một mình con nên đi đâu vợ chồng cũng cho con đi cùng.

Trong một lần đi dự đám cưới một người quen tại bản Nhót (xã Nà Mèo là xã kế bên), vợ chồng anh bận giúp chủ nhà làm cỗ nên gửi cháu cho mọi người trông giúp. Khi công việc đã xong, anh quay ra tìm thì thấy cô con gái của anh đang lẵng nhẵng theo một phụ nữ tầm tuổi vợ anh khóc mếu “Mẹ ơi”.
Lạ lùng ở điểm nhìn thấy cha mẹ đẻ thì cô bé cứ “bơ” đi mà bám chặt lấy người phụ nữ lạ mặt liên tục gọi “mẹ”. “Lúc đầu vợ chồng tôi nghĩ chắc con mình tưởng nhầm. Thấy lạ, mọi người trong đám cưới xúm vào hỏi thử: “Vậy bố mẹ cháu tên là gì, nhà ở đâu?”. Chúng tôi chết điếng người khi rõ ràng mình đẻ ra nó mà nó không nhắc đến, lại nhận là con của ông bà Lường Văn Tuấn - Hà Thị Ân lạ hoắc nào đó. Nó còn nói “Cháu có anh trai tên Lường Văn Tú còn cháu tên là Lường Văn Hải nhà ở bản Nhót, trước nhà có cây muỗng to, nhà được làm bằng đất hai tầng (ý nói nhà sàn)”. Đến lúc này mọi người trong đám cưới mới ồ lên kinh ngạc”, anh Bái thuật lại.
Nghĩ con mình bị… dở hơi nhưng anh vẫn phải chiều theo ý con, đưa cháu theo người phụ nữ lạ về nhà thì càng ngạc nghiên hơn khi mọi điều cháu nói đều chính xác. Ông bà, cô bác tới chơi cháu đều gọi tên chính xác từng người, cháu còn nhận ra quần áo, nơi “con là Lường Văn Hải thường ngủ”. Cả làng xôn xao: “Đúng là nhà này trước đây bốn năm có đứa con trai tên Lường Văn Hải đã mất, đúng vào dịp sinh con bé này”.
Lòng dạ của anh Bái rối bời, đợi đến gần tối thì con gái anh mới chịu theo về nhà. Trên đường đạp xe trở về, vừa sợ chuyện lạ kỳ vừa sợ mất con, anh ngã dúi dụi mấy lần. Người mẹ đẻ của cháu gái lúc về đến nhà ngồi trấn tĩnh lại mới nhớ lại đúng là có lần chị đi qua bản Nhót mua hàng và đó cũng chính là thời điểm chị có mang cháu.
Mấy hôm sau, bé gái liên tục bị ốm sốt cao, chẳng chịu ăn uống, miệng luôn đòi về “nhà ở kiếp trước”. Cuối cùng anh chị cũng phải chở cháu về nơi cháu đòi và vừa đến “nhà kiếp trước”, dù vừa ốm lăn lóc nhưng nay đã không còn biểu hiện gì của ốm sốt nữa, sắc mặt tươi tỉnh hẳn lên.
Anh Bái trầm ngâm: “Tôi phải mổ lợn làm 10 mâm cỗ để xin vía cháu về dưới này, tôi cũng chỉ có duy nhất mình cháu là con. Từ đó, hai gia đình từ chỗ không quen biết nay trở thành thân thiết như hai anh em. Con bé khi nào thấy nhớ bố mẹ trên ấy là lại lên với bố mẹ, với anh, chán thì lại về đây. Những dịp lễ Tết, nghỉ hè có khi nó lên ở cả tuần, nếu lâu không lên là lại lăn ra ốm”.
Khách lạ len lén nhìn mặt cô bé “người Trời đầu thai” Mai Anh thì cô bé chợt khanh khách khiến giật thót mình: “Kiếp trước cháu là con trai đấy. Cháu có tới hai bố, hai mẹ và một anh trai, mọi người đều yêu thương cháu”.
Bỗng dưng con mình thành… con người khác
Trường hợp “người Trời đầu thai” trong nhà anh Hà Văn Tuốt và chị Hà Thị Tuỗn thì xảy ra cách đây đã hơn 20 năm. Anh chị năm nay đã ngoài 40 tuổi, có cậu con duy nhất là Hà Văn Dược (21 tuổi) hiện đang theo bố làm nghề dựng nhà sàn. Mọi người cho biết chàng trai này cũng là “con truyền kiếp”.
Mẹ đẻ của Dược cho biết vợ chồng chị lấy nhau từ năm 1990, một năm sau đó thì sinh con trai. Năm lên 3 tuổi, đang chơi với các bạn ngoài sân, thấy một người thu mua sắn là anh trai của một người trong làng đi qua, Dược nói với các mọi người: “Đấy là bác của em đấy”.
“Nghe bọn bạn nó nói lại nhưng vợ chồng tôi nghĩ là trẻ con nói nhảm nên cũng không để ý đến. Chuyện lạ xảy ra tới khi đi học mẫu giáo, mỗi lần bố mẹ đưa Dược đi học qua nhà một người tên Vì Văn Xiêm thì cậu bé đều nhắc đi nhắc lại: Nhà của con đây này”.
Thấy con nói liên thiên, cha mẹ đẻ thậm chí còn khi phát con đến đỏ mông nhưng sau đó, cậu bé bỗng lăn ra ốm và ngày ngày đều đòi bố mẹ đưa ra “nhà bố Xiêm”. Anh chị cũng đánh liều bế con đến nhà lạ và kỳ lạ thay, mọi bệnh tình của cậu bé đều biến mất. Cậu bé không chỉ biết hết mọi người trong gia đình lạ mà còn nói rõ mình chết từ lúc mới được 5 tháng tuổi và bố mẹ chưa kịp đặt tên con.
Vợ chồng ông hàng xóm tên Xiêm cũng ngã ngửa người ngạc nhiên bởi những điều bí mật sâu kín đó chỉ có ông bà mới biết. Vậy là ông hàng xóm cũng làm lễ xin được nhận bé Dược làm con nuôi.
Cậu bé Dược nay đã trưởng thành và vẫn nhận mình là người “đầu thai”. Khi được hỏi: “Em có cảm giác gì khi nhận gia đình nhà lạ hươ lạ hoắc làm bố mẹ, các em”, cậu trả lời: “Em cũng chẳng biết vì sao nữa, nhưng khi gặp bố mẹ em ở kiếp trước thì em nhận ra một cảm giác gần gũi, thân thiết và sau đó em cứ nhớ dần đấy từng là bố mẹ và các em mình… Những lần bố mẹ bên ấy đau ốm em cũng đều có linh cảm báo trước”.

Bà mẹ “kiếp trước” của Dược cũng khăng khăng: “Nó chính là đứa con đầu của tôi đã chết. Vợ chồng tôi sinh cháu đầu năm 1982 được 5 tháng thì cháu bị bệnh vàng da, dù đã đi bệnh viện, nhờ nhiều thầy lang nhưng cháu không qua khỏi. Thật bất ngờ là cháu lại lộn vào làm con gia đình nhà hàng xóm. Với linh cảm của người mẹ, tôi nhận thấy Dược cũng giống như hai đứa con đẻ của tôi. Hoàn cảnh của gia đình bên ấy neo người nên gia đình tôi cũng chỉ nhận cháu làm con nuôi, khi nào nhà có công việc thì cháu mới tới”.

Con nhiều tuổi hơn… bố mẹ
Thế nhưng hàng chục năm qua, trường hợp “đầu thai” rùng rợn nhất mà mọi người thường nhắc đến là trường hợp xảy ra tại gia đình anh Khà Văn Ôn (bản Nà Sài). Biết chúng tôi muốn tìm hiểu về trường hợp bất thường trong gia đình, anh Ôn xúc động thắp nén nhang, thì thầm đến trước di ảnh cô con gái Khà Thị Dịu Hiền (SN 2007) khấn con bằng tiếng dân tộc Thái. Trong di ảnh trước bàn thờ là một bé gái kháu khỉnh, được anh giới thiệu là “con đầu thai” của mình.
Anh Ôn nhẩm tính, nếu con mình còn sống thì đến nay đã được khoảng 5 tuổi 1 tháng. “Khi mới sinh ra cháu hoàn toàn bình thường như những đứa trẻ khác trong bản. Lạ là lúc lên 3 tuổi, ai hỏi “Cháu con nhà ai, ở đâu?” thì cháu lại chẳng nói tên vợ chồng tôi mà nói: “Tên bố là Lò Văn Chún, mẹ là Hà Thị Nguyên, anh chị là Lò Văn Ngọc, nhà ở xóm Vãng, trên thị trấn Mai Châu” (cách đó gần chục cây số). “Thực sự trước đó đến tôi cũng chẳng biết những người này là ai, chứ nói gì đến nhà người ta như thế nào”, vẫn lời anh Ôn buồn rầu thuật lại.
Dù trước đó ở địa phương đã có những trường hợp “con đầu thai” nhưng anh chị vẫn không tin và chỉ nghĩ cháu còn nhỏ nên nói vu vơ. Thế nhưng thấy cháu nhắc nhiều quá thì buộc họ phải lần theo địa chỉ cháu “hướng dẫn” để tìm hiểu.
Cặp vợ chồng vô cùng kinh ngạc vì cháu bé mới hơn 3 tuổi nhưng cháu kể chính xác tên những người trong gia đình này, còn còn nói rõ trước nhà có cây dừa, nhà rộng 3 gian và tả cụ thể đường vào nhà như thế nào, phải qua bao nhiêu khúc quẹo. Anh Ôn khi đó ướm hỏi con: “Vì sao con lại theo bố mẹ về đây?”. “Con đã ở nhà cũ nhiều năm thì bị đuổi đánh nên chạy ra khỏi nhà. Lúc ấy gặp mẹ đang nấu cơm bên đường nên con theo mẹ về”.

Nghe con nói, anh chị giật mình, ngồi xâu chuỗi lại thời gian thì đúng là vào thời điểm đó anh chị đi công nhân làm đường trên địa bàn xóm đó và chị chuyên nấu cơm cho tổ công nhân. Đó cũng chính là thời điểm vợ anh mang thai.
Anh kể tiếp, khi con gái mình được 4 tuổi thì cháu có những hành động rất lạ như lục tìm và cắt nát hết những tấm ảnh của mình. Thời gian sau cháu kên đau đầu gối, anh chị đưa cháu lên bệnh viện khám, qua chụp X quang, theo kết luận của bệnh viện cháu bị khuyết xương đầu gối và viêm khớp. Bệnh viện khuyên anh chị nên đưa cháu về Hà Nội chữa trị.

Tại bệnh viện Nhi trung ương, các bác sĩ đã điều trị và bó bột rồi cho về, hẹn gia đình sau hai tuần cho cháu lên kiểm tra lại. Tuy nhiên, đến ngày 5/6/2010, thấy cháu bệnh tình không giảm lại kèm theo sốt cao, anh chị đưa cháu xuống khám ở bệnh viện K. Qua khám bệnh kết luận, các bác sĩ khuyên gia đình nên đưa cháu về nhà chăm sóc, vì cháu bị bệnh bạch cầu cấp (ung thư máu) hiện y học trên thế giới vẫn đang bó tay trước căn bệnh nan y này.
“Có điều lạ là dù cháu đau thế nào nhưng cháu đều mím môi chịu đựng không để bố mẹ và mọi người trong gia đình biết. Ông ngoại đến làm vía (cúng vía theo phong tục địa phương) cho cháu thì cháu bảo: “Con không khỏi bệnh đâu, ông cho con đi chơi nhà các cô, các bác”. Đến hôm sau thì cháu mất”, anh Ôn thuật lại.
Thế nhưng điều kinh hoàng nhất với vợ chồng anh Ôn xảy ra khi gia đình mời ông thầy mo trong bản đến làm lễ cúng ma cho con theo phong tục địa phương. “Ông thầy mo ban đầu gọi hồn là cháu thì kiểu gì cũng cúng không thành, phải đến khi gọi cháu là… chị thì mới ngồi làm lễ được. Thầy mo bấm tuổi rồi bảo chúng tôi: Người trời này hơn 40 tuổi, là con chúng mày nhưng còn… nhiều tuổi hơn cả chúng mày”, anh Ôn sợ hãi kể.
Anh Ôn hiện đang là cán bộ UBND xã Chiềng Châu, anh buồn rầu cho biết: “Vợ chồng mình làm cán bộ nên cũng không tin vào những chuyện ma quái. Nhưng thật sự chuyện con mình là như vậy. Nó là đứa con đầu thai, nó chê nhà mình nghèo, nó không ở thì mình cũng đành phải chịu”.
Để kiểm chứng câu chuyện của anh Ôn, chúng tôi cũng đã vượt quãng đường hơn 10 cây số tìm đến nhà anh Lò Văn Ngọc tại xóm Vãng được cho là người có cô em gái đã “đầu thai” làm con anh Ôn. Đúng như lời anh Ôn kể, đó là một căn nhà sàn 3 gian, phía trước nhà có cây dừa. Anh Ngọc cho biết: “Bố mẹ tôi chỉ sinh được hai anh em. Tôi sinh năm 1964, còn cô em gái sinh năm 1966 nhưng nó bị bạo bệnh mất sớm. Đêm con anh Ôn mất, chẳng hiểu vì sao mà cả gia đình tôi không ai ngủ được, cứ lục sục xuốt đêm. Về sau mới biết tin em gái mình đã đầu thai vào nhà dưới ấy”.
Cơ quan chức năng cũng chưa thế giải thích
Những “nghi án đầu thai” không phải là chuyện mới, và cũng đã từng có ý kiến cho rằng người ta dựng chuyện “đầu thai” để lợi dụng việc cho nhận con nuôi hay mục đích vụ lợi gì khác. Đem ý kiến này đến những người cao tuổi trong bản Chiềng Châu để hỏi, chúng tôi được cụ Hà Văn Thẩm (80 tuổi) cho biết, chuyện con đầu thai ở đây không phải giờ mới có, mà trước đây cũng đã có nhiều trường hợp như vậy.
Trước năm 1954, thời lang đạo và thực dân Pháp cai trị, có những người vì nhận nhà lang làm nhà mình nên cả gia đình bị nhà lang hãm hại vì sợ tranh giành quyền thế, nhiều gia đình phải bỏ đi biệt xứ hoặc bị đánh đến chết. Còn bây giờ muốn nhận con nuôi thì Nhà nước mình có cấm đoán gì đâu mà họ phải bịa chuyện để lách luật?”.
Một thầy lang cao tuổi khác trong xã cho biết: “Tôi đi chữa bệnh nhiều, gặp trường hợp như vậy nếu các cháu muốn nhận bố mẹ mà lại hay đau ốm luôn thì tôi cũng khuyên gia đình nên cho các cháu nhận. Điều lạ là hầu như các trường hợp con đầu thai đều rơi vào trường hợp con một và những bệnh các cháu mắc phải đều khó tìm ra nguyên nhân, nhưng khi nhận bố mẹ, anh em “kiếp trước” thì bệnh tình đều qua khỏi”.
Ông Hà Trọng Lưu, Chủ tịch UBND xã Chiềng Châu cho biết: “Con luân hồi, đầu thai ở địa phương không phải là trường hợp cá biệt. Trong xã đã có nhiều trường hợp xảy ra và hai bên gia đình đều nhận anh em hoặc con nuôi. Tôi cũng nghe có nơi người ta nhận như thế cho hợp lý hóa việc nhận con. Nhưng ở Chiềng Châu, tôi khẳng định không có một trường hợp nào mang tính vật chất hay đánh đổi. Gần như những gia đình có con truyền kiếp đều có kinh tế khá hơn những gia đình các cháu nhận là gia đình kiếp trước”.
Cũng theo Chủ tịch xã Hà Trọng Lưu, việc nhận con nuôi như thế đã diễn ra nhiều năm nay ở địa phương, dù xôn xao dư luận nhưng không gây ảnh hưởng xấu đến đời sống, phong tục tập quán của người Thái ở đây.
“Vì vậy chúng tôi coi đó cũng là những câu chuyện hết sức bình thường giống như chuyện cây lúa trên nương, con thú trên rừng vậy. Có chăng bà con trong bản cũng chỉ nói: Thì ra con nhà ấy lại là con ông bà ở bản này, bản kia lộn về. Các gia đình sau đó đều nhận bố mẹ, anh em, con cái và coi nhau như người một nhà, quây quần đù bộc nhau qua sợi dây luân hồi - tiền kiếp”, nguyên văn lời ông Lưu.
Trưởng phòng Tôn giáo (Sở Nội vụ tỉnh Hoà Bình), ông Nguyễn Trường Sơn cũng xác nhận: “Những trường hợp người dân gọi là “đầu thai” ở huyện Mai Châu là có thật. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Hoà Bình còn một vài trường hợp ở huyện Lương Sơn và Lạc Sơn. Tôi cũng đã từng đến tận nơi tìm hiểu nhưng kết quả chỉ là ngạc nhiên và không giải thích nổi. Có những đứa trẻ khi sinh ra chẳng đi đâu mà biết rõ gia đình nhà người khác cách hàng chục cây số như trong lòng bàn tay, như việc mình đã trải qua”.
Theo ông Sơn, trong những trường hợp này dân gian sẽ dựa vào quan điểm Phật giáo để giải nghĩa. “Phật giáo không cho rằng con người chết là hết mà có linh hồn bất tử tiếp tục đầu thai vào kiếp khác. Cứ như thế con người vào vòng luân hồi không ngừng từ đời này qua đời khác, từ kiếp này sang kiếp khác. Con người của quá khứ là nhân của con người hiện tại, con người hiện tại là nhân của con người tương lai. Dù khoa học chưa chứng minh được quan niệm này là đúng hay sai, nhưng những người tin theo quan điểm Phật giáo thì vẫn cho rằng có kiếp trước – kiếp sau”, ông Sơn cho biết.

(Nguồn:http://vietnamnet.vn/vn/tin-nhanh/49547/-nguoi-chet-dau-thai--nao-loan-dat-hoa-binh.html)

Nỗi niềm một giảng viên nhân ngày Nhà giáo Việt Nam

btkuxh@gmail.com — Sat, 19 Nov 2011 17:30:07 PST

"Ước gì đừng có ngày 20/11", Thạc sĩ giáo dục Phạm Phúc Thịnh, Giảng viên Khoa Toán ứng dụng tin học trường Đại học kinh tế kỹ thuật Bình Dương mở đầu lá thư gửi VnExpress.net, tâm sự nhà giáo đang "cô đơn" giữa cộng đồng.

Ước gì đừng có ngày 20/11.

Ngày 20/11 lại đến, một ngày lúc đầu mang ý nghĩa tôn vinh những người làm công tác giáo dục, nhưng theo dòng đời trôi cùng với tác động của cơm áo gạo tiền trở thành “ngày lễ thầy” với đúng nghĩa đen của từ lễ.

Sự nghiệp giáo dục không chỉ nhiệm vụ của thầy cô giáo mà còn là trách nhiệm của cả gia đình và cộng đồng cùng chung tay. Ảnh: Thiên Chương

Thật vậy, cách tổ chức mừng ngày này của các trường na ná giống nhau về hình thức. Các thầy cô giáo phải đến trường, nghe những lời huấn dụ phải thế này, thế kia... Điều quan trọng nhất là làm gì để cho vị thế của giáo viên trong xã hội được nâng cao, được tôn trọng thì lại chia ở thì tương lai với động từ “sẽ...” mà không biết bao nhiêu năm “sẽ...” đã trôi qua. Tại sao trong ngày này, giáo viên không được nghỉ ngơi thư giãn, đi chơi đâu đó để có thể đón nhận những niềm vui thật sự từ học trò, từ người thân, từ bạn bè...

Có ngày 20/11 để làm gì, khi những món quà tặng thầy cô bị biến tướng thành phong bì, voucher quà tặng với 1 chữ số khác 0 đứng trước và đi kèm theo đó là 5 hoặc 6 chữ số 0. Để rồi sau đó, các phương tiện truyền thông và một bộ phận xã hội người dân nhìn, nói những lời xúc phạm nặng nề đến nhân cách của giáo viên. Là giáo viên chân chính không ai muốn điều đó cả. Nhưng hình như mọi người quên rằng, có những phụ huynh thật sự có điều kiện về kinh tế, họ không được tặng cho người thầy cô mà con cái họ yêu quý những món quà có giá trị lớn sao? Và người giáo viên nhận những món quà này có gì sai chăng?

Có ngày 20/11 để làm gì khi mỗi ngày trong cuộc sống, người giáo viên đang là những “Don Quixote” cố gắng giáo dục cho học trò viết đúng tiếng Việt, tôn trọng những chuẩn mực đạo đức của xã hội, tuân thủ luật pháp; thì hàng loạt “cối xay gió” kiểu “sát thủ đầu mưng mủ” lại in vào đầu các em những câu văn vô nghĩa, những câu nói vớ vẩn mà một số người lớn lại biện minh đó là “sự sáng tạo của tiếng Việt hiện đại”. Những hành động vô cảm trước hoạn nạn của người khác, thậm chí còn hưởng lợi từ sự thiếu may mắn của người khác. Để rồi đến một ngày khi đám trẻ trở thành sát thủ, giải quyết mọi mâu thuẫn bằng bạo lực, mọi nguyên do lại được quy về “không biết thầy cô dạy dỗ như thế nào?”.

Có ngày 20/11 để làm gì khi có những phụ huynh vì không nhìn thấy cái sai của quý tử nhà mình, sẵn sàng hành hung giáo viên, hả hê khi thấy giáo viên bị kỷ luật chỉ vì không kiềm chế được trong lúc nóng giận đã lỡ quất vào mông của quý tử đó một roi. Chưa bao giờ, giáo viên lại là người dễ bị “bắt nạt” như bây giờ, giáo viên bị phụ huynh hành hung, bị học sinh tấn công thì mọi chuyện sẽ không có gì ầm ĩ. Nhưng chỉ cần giáo viên có một hành động gì đó không đúng chuẩn mực lắm thì ngay lập tức hàng loạt "cơn mưa đá" sẽ trút xuống người giáo viên tội nghiệp, mà hình như mọi người ném đã quên mất rằng giáo viên cũng có đầy đủ hỷ nộ ái ố của một con người bình thường.

Khi cuộc sống đời thường của người giáo viên quá nghèo khổ thì bị nhìn với cặp mắt thương hại. Nhưng khi người giáo viên vươn lên thoát nghèo bằng chính nghề nghiệp của mình thì bị xã hội mỉa mai gọi là “bán chữ”, thậm chí còn bị xem đó như hành vi phạm tội, lập ra đội chống dạy thêm để hạch sách.

Xã hội đòi hỏi giáo viên phải sống thanh bạch như những cụ đồ ngày xưa trong làng xã, nhưng quên mất rằng những cụ đồ ngày xưa chỉ chăm lo việc dạy, còn cuộc sống được dân trong làng đảm bảo không để thầy phải bận tâm về cơm áo gạo tiền. Những người thầy mẫu mực được gọi là “vạn thế sư biểu” trong lịch sử như Chu Văn An, Khổng tử... đều có một cuộc sống đời thường thanh bạch giản dị nhưng không phải thiếu thốn những nhu cầu cần thiết.

Có lẽ, rất nhiều giáo viên đều ước rằng thay vì một năm có một ngày 20/11 với đủ các lời chúc hoa mỹ, quà tặng, với những lo lắng “đua quà” của phụ huynh, thì suốt cả năm cha mẹ hãy cùng chung tay với thầy cô trong việc giáo dục con em mình trở thành những người có ích trong xã hội, nói đúng ngôn ngữ tiếng Việt.

Cả xã hội thay đổi cách nhìn, nâng cao vị thế và cuộc sống thực tế của giáo viên để người thầy không còn là những “Don Quixote” trong cuộc chiến chống lại những cái xấu; để giáo viên xuất hiện trước mắt học sinh thân yêu với hình ảnh đẹp và mẫu mực của một thầy cô giáo đúng nghĩa.

Làm được như thế, ngày 20/11 không còn là một ngày của riêng ngành giáo dục mà mang một ý nghĩa to lớn hơn rất nhiều. Đó là ngày toàn dân vì tương lai của thế hệ trẻ sau này.

Phạm Phúc Thịnh

(Nguồn: http://vnexpress.net/gl/doi-song/cau-chuyen-cuoc-song/2011/11/noi-niem-mot-giang-vien-nhan-ngay-nha-giao-viet-nam/)

Thầy và trò

btkuxh@gmail.com — Sat, 19 Nov 2011 17:22:41 PST

« - Máu của trò quý giá hơn máu của ta nhiều ».

Đấy là lời của một thầy giáo nói với một học sinh, lời của Hiệu trưởng trường Hogwarts nói với Harry Potter, ở tập 6 của bộ phim dài tập nổi tiếng Harry Potter, tập này có nhan đề là « Harry Potter và hoàng tử lai ». Vị phù thủy già Dumbledore tự cắt tay lấy máu của mình mở lối đi, để bảo vệ dòng máu của cậu học trò Harry Potter.

"Máu của trò quý giá hơn máu của ta nhiều"

(Nguồn: Internet)

Và đến khi phải uống chất độc tự làm suy yếu bản thân để có thể lấy được Trường Sinh Linh Giá, Dumbledore cũng giành lấy cái quyền uống, tức là nhận nguy hiểm về mình. Đáp lại câu hỏi của Harry : « Sao không để con uống ? », ông nói : « Vì ta già hơn, tinh khôn hơn và không quý giá bằng con ».

Khi nói rằng máu mình không quý bằng máu của Harry, khi nói rằng bản thân mình không quý giá bằng Harry, ông thầy phù thủy vĩ đại nhất của mọi thời đại có tự hạ giá mình không ? Không. Trái lại, ông ấy tự nâng cao giá trị của mình lên, vì không những ông biết nhận ra giá trị của Harry, mà ông còn biết bảo vệ các giá trị đó. Harry là một kẻ mạnh trong số những phù thủy tốt. Harry là kẻ được chọn để đối đầu và tiêu diệt thủ lĩnh hắc ám. Harry cần được bảo vệ. Cách ứng xử của các nhân vật ở đây hoàn toàn tương ứng với triết lý của Nietzsche, người kêu gọi : « phải luôn luôn bảo vệ kẻ mạnh… » Phải bảo vệ kẻ mạnh là Harry thì giới phù thủy mới có cơ may tiêu diệt cái ác. Những người tốt phải mạnh thì thế giới mới có thể được xây dựng theo nguyên tắc của cái thiện, cái đẹp. Nếu người tốt suy yếu, nếu trong mỗi người, phần tốt yếu hơn phần xấu thì cái xấu cái ác sẽ thắng và thế giới sẽ được thiết lập theo nguyên tắc của cái xấu và cái ác.

Vì thế mà phải bảo vệ kẻ mạnh, vì thế mà mỗi người phải bảo tồn phần mạnh mẽ trong chính mình để chống lại sự trỗi dậy của cái xấu và cái ác.

Harry, khi được thầy mình nói cho rằng mình quý giá hơn ông ấy, liệu có trở nên kiêu ngạo không ? Không ! Bởi vì nếu ông thầy hiểu được giá trị của trò, thì trò cũng sẽ hiểu được giá trị của thầy, hiểu được tầm lớn lao, vĩ đại của « sự hiểu biết ». Ở đây, hành động của Dumbledore không phải là biểu hiện của đức tính khiêm nhường, mà chính là sự thấu hiểu, là khả năng đánh giá được giá trị và năng lực của người khác, cũng tức là tự đánh giá được giá trị và năng lực của mình. Dumbledore biết mình có thể làm gì và không thể làm gì, biết rằng dù được thừa nhận là phù thủy vĩ đại, ông không thể đánh bại Voldemort, điều mà Harry có thể làm được. Vì thế mà ông hy sinh để bảo vệ Harry, bảo vệ kẻ mạnh nhất của cộng đồng phù thủy tốt, cũng tức là bảo vệ tương lai của cái thiện, bảo vệ thế giới khỏi bị chiếm lĩnh bởi cái ác.

Chính ở ví dụ này ta thấy được tinh thần của thầy và trò trong quan niệm của người phương Tây, ta hiểu sức mạnh của người phương Tây được tạo ra từ đâu. Từ cái ý thức bảo vệ kẻ mạnh của họ, từ ý thức sử dụng kẻ mạnh của họ. Tinh thần này được khẳng định khắp nơi. Có thể chọn ngẫu nhiên bài phát biểu của Bill Gates tại lễ tốt nghiệp của Ðại Học Harvard năm 2007[1]. Trong bài đó Bill Gates đưa ra yêu cầu này : « Hãy cho tôi có một yêu cầu cho các Trưởng khoa và các vị giáo sư – các nhà lãnh đạo trí tuệ ở đây, tại Đại học Harvard: Khi vị tuyển chọn giảng viên mới, bổ nhiệm chức vụ, xem xét lại chương trình giảng dạy, và xác định các yêu cầu của bằng cấp, xin hãy tự hỏi chính mình: Nên chăng những bộ óc tuyệt vời nhất của chúng ta được dành để giải quyết các vấn đề lớn nhất của chúng ta? »

Ông ta yêu cầu rằng những bộ óc mạnh nhất, những bộ óc tuyệt vời nhất phải được dùng để giải quyết các vấn đề lớn nhất. Yêu cầu đó không nằm ngoài cái nguyên lý phải bảo vệ kẻ mạnh, phải sử dụng kẻ mạnh. (Kẻ mạnh hiểu theo nghĩa của Nietzsche : là kẻ có khả năng sáng tạo, có các giá trị để dâng hiến, chứ không phải là kẻ dẫm đạp lên người khác, buộc người khác khuất phục quyền uy của mình).

Trong thực tế, nhiều bộ óc mạnh, nhiều trí tuệ mạnh đã chỉ được sử dụng để giải quyết những việc rất nhỏ nhặt, đôi khi buộc phải dùng chỉ để giải quyết vấn đề mưu sinh cá nhân mà thôi. Lúc ấy không những sức mạnh của những bộ óc đó suy giảm, mà sự suy thoái sức mạnh của các bộ óc đó sẽ kéo theo sự suy thoái sức mạnh của cả cộng đồng. Phải hiểu một cách đầy đủ về điều này: cần bảo vệ kẻ mạnh, cần tạo điều kiện cho kẻ mạnh phát triển sức mạnh của mình. Ở nhiều nơi trên trái đất này, kẻ mạnh – kẻ mang thiên hướng thiện- vẫn đang bị hủy hoại ; sức mạnh đang bị hủy hoại, từng giờ từng ngày, mà người ta không ý thức được, không thấy xót xa và tiếc nuối.

Trở lại với thầy trò nhà Harry Potter để thấy mối quan hệ thầy trò có thể được thiết lập theo phương thức : Thầy không chỉ truyền dạy cho trò, mà còn đánh giá được các giá trị của trò. Khi cần thầy sẵn sàng thừa nhận sự vượt trội của trò, giúp trò ý thức được vai trò và các năng lực của mình. Và có những lúc thầy phải hy sinh để bảo vệ trò, nếu điều đó là cần thiết cho tương lai chung của cả cộng đồng.

[1] Có thể tham khảo bản dịch tiếng Việt tại websirte của Khoa VHNN, ĐHKHXHNVTPHCM :

http://khoavanhocngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=2515%3Anhng-mong-i-ln-lao&catid=115%3Agiao-dc&Itemid=189&lang=en

Nguyễn Thị Từ Huy