– A lô…

– Vợ ông đang nằm trong tay chúng tôi! Giao ngay $100,000 đô la, nếu không ngày này năm sau sẽ là ngày giỗ của bà ấy.

– Mấy anh muốn làm gì thì làm.

Lát sau:

– $10, 000 cũng được.

– Không một xu!

– Thôi ông cho địa chỉ, chúng tôi chở về tận cửa. Tụi tôi chịu hết nổi bả rồi!

Bảo Huân

Mặc Yên Đỗ  (sưu tầm)

Bài viết Lỗ vốn đã được đăng trong TRE Magazine.

– Tụi tao cãi nhau suốt vì phân chia công việc nhà…

– Đàn ông chỉ làm việc lớn thôi, phụ nữ việc nhỏ. Tao chia vậy là êm…

– Chia sao?

– Tao làm việc lớn: clean nhà, cắt cỏ. Cổ chỉ làm việc nhỏ như dũa móng tay, tỉa lông mày…

Bảo Huân

Ngọc Khuê  (sưu tầm)

Bài viết Việc lớn việc nhỏ đã được đăng trong TRE Magazine.

Một ngày nọ, một ông bảo:

– Nhỡ ai đi trước thì nhớ tìm cách báo mộng cho người ở lại biết xem trên Thiên đàng có tổ chức đá bóng không nhé.

Vài tháng sau, một ông qua đời. Đúng như lời hứa, ông về báo mộng:

– Tôi có một tin vui và một tin buồn cho ông đây! Tin vui là trên thiên đàng phong cảnh tuyệt đẹp, sân bóng xanh mướt, các siêu sao bóng đá đầy nhóc. Giải đấu được tổ chức liên miên mỗi tuần, vui lắm!

– Tuyệt quá! Thế còn tin buồn là gì?

–  Tin buồn là ông có tên trong danh sách trọng tài trận chung kết Chủ Nhật tuần này.

Bich Ly Truong  (sưu tầm)

Bài viết Tin vui đã được đăng trong TRE Magazine.

Sáng sớm. Sương lạnh vẫn còn đọng những giọt lấp lánh trên lớp lông măng của hàng cà chua đầy trái, đang chín tới. Chị Sira cào lớp đất chung quanh vun lên những gốc cây. Ánh mặt trời đã ửng vàng trên lớp cỏ xanh của ngọn đồi nằm giữa khe núi Bacha Murda. Farooq đang lùa đàn cừu.

– Beh! Beh! Beh

Những con cừu kêu nhau, đi thành một đàn lên ngọn đồi cỏ xanh, nằm sát chân núi.

Farooq để túi vải xuống tảng đá bên bụi cỏ gai. Anh nhìn một vòng quanh ngọn đồi. Tay phải chỉ từng con cừu, tay trái anh bấm từng đốt… Miệng đếm.

– 1!  2!  3!… 8! 9… 10!… 14! 15! 16!

Farooq đếm thêm một lần nữa.

– … Đúng 16 con!

Farooq ngồi xuống tảng đá, lôi trong túi vải 2 miếng bánh mì kẹp thịt cừu nướng, cục phô mai, chai rượu nho. Anh ăn bữa trưa. Bên chân núi. Những con cừu đang chăm chỉ gặm lớp cỏ xanh rì, mọc sát lớp đất đỏ. Làn gió mát luồn qua khe núi, hiu hiu trên mặt Farooq. Anh uống hết hớp rượu nho, mắt lim dim. Farooq nằm xuống, kéo một giấc.

– Beh! Beh! Beh!

Tiếng cừu kêu lớn! Farooq bật dậy, anh chụp cây gậy, chạy tới bầy cừu đang lao xao. 3 con cừu chạy ra.

– Êh! Êh!

Hồ Đắc Vũ

Farooq đập cây gậy xuống đất. 3 con cừu chạy vô đàn. Farooq đứng thẳng, anh đưa tay phải chỉ từng con cừu, tay trái anh bấm từng đốt… Miệng đếm.

– 1!  2!  3!… 8! 9… 10!… 14! 15! 16!…

Farooq thở một hơi dài.

– 17!… 17? 18!… 18?!

Farooq há miệng. Anh bước vô bầy cừu. Tay phải vỗ lưng từng con, tay trái bấm đốt… Anh đếm lớn.

– 1!  2!  3!… 8! 9… 10!… 14! 15! 16!… 17!… 18!

Farooq vỗ trán! Đi tới đi lui!… Anh bước ra xa. Nhìn đàn cừu. Farooq cầm cây gậy. Đếm!

– Một! Hai! Ba!… Tám! Chín… Mười!… Mười bốn! Mười lăm! Mười sáu!… MƯỜI BẢY! MƯỜI TÁM!

Farooq ngồi bệt xuống tảng đá. Anh chống hai cùi chỏ vô đầu gối, hai bàn tay ôm mặt. Farooq nhìn đàn cừu của anh… 16 con + 2 con cừu lạ của ai đó chạy lạc vô đàn!… Hoặc… Từ trên trời rớt xuống… Không lẽ Ala ban cho mình?

Lùa đàn cừu vô chuồng. Farooq đếm lại một lần.

– 1!  2!  3!… 8! 9… 10!… 14! 15! 16!… 17!… 18!

Farooq vô nhà.

– Sira!

Sira từ trong bếp, nói ra.

– 4 lát bánh mì nướng sẵn trên bàn! Em đang làm cừu hầm đậu!… Sắp xong!…

Farooq càu nhàu.

– Không phải chuyện ăn!… Chuyện mấy con cừu!

– Cừu bị sói ăn?…

Sira cầm tô thịt hầm, để xuống bàn. Chị cười.

– Xong rồi!… Chuyện gì! Cừu đực…. Đẻ?

Giọng Farooq nghiêm trọng.

– Có 2 con cừu… Không biết của ai! Không biết từ đâu… Nhập vô đàn cừu của mình!… Mình có 16!… Bây giờ thành 18!

– Tưởng gì! Chuyện cừu lạc vô đàn khác là chuyện bình thường!

– Mình phải trả lại cho người ta!… Nếu giữ luôn!… Thì mình là kẻ ăn cắp!

– Không phải ăn cắp! Vì anh đâu có bắt trộm cừu của người khác!… Tự nó chạy vô đàn của anh!

Farooq lớn tiếng.

– Nhưng!… Họ sẽ không nghĩ như vậy! Phải trả lại cho người ta!

Sira đưa hai tay, mắt mở lớn.

– Biết của ai mà trả?

– Thì… Đi tìm!

Sira chống nạnh, cúi sát mặt Farooq.

– Biết ở đâu mà tìm?… Hả?

Chị đứng lên, nói dứt khoát.

– Anh tiếp tục nuôi 2 con cừu! Khi có người tới nhận, trả cho người ta!… Vậy thôi!

Nhưng Farooq là một thương binh giải ngũ của Taliban. Anh đã bị thương trong bao năm sống chết giữa bom đạn, nên anh rất tin vô lòng cứu giúp của Ala… Anh không muốn nuôi 2 con cừu, vì việc này phạm vô lời răn. “Không ăn cắp của người!”

Sau 3 ngày cắn rứt vì chuyện 2 con cừu đi lạc. Farooq quyết định ra chợ phiên.

Sáng sớm! Sương mù vẫn còn là đà trên những bụi cỏ gai ven đường. Mặt trời vẫn nằm im trong đám mây mù bên sườn núi Bacha Murda. Trên con đường đá. Farooq ngồi ngủ gật sau chiếc xe lừa của Hakim. Người bạn hàng xóm. Hai người đang tới chợ phiên ở Cheha kent, một làng gần Quti.

Farooq đứng ngay đầu chợ.

– Shalom! Ông có lạc 2 con cừu?

Anh hỏi ông già đang dắt 3 con dê vô chợ.

– À! Không! Tôi nuôi dê!

Farooq quay qua anh nông dân mặc áo choàng xanh biển đang đeo cái thùng gỗ đầy những cuộn da cừu trên lưng.

– Nầy! Anh có bị lạc 2 con cừu không?

Anh nông dân cười.

– Có! Nhưng không phải bị lạc! Vợ tôi làm thịt tặng cho sinh nhật của mẹ cô ta!

Farooq bước tới quầy bán thịt dê, cừu của ông già râu bạc.

– Ông có bị lạc hai con cừu?

Ông già cười hề hề.

– Có! Tôi lạc mất bà vợ! Bà ta về với Ala hôm kia!…

Farooq đi lòng vòng trong chợ phiên, hỏi nhiều người về 2 con cừu đi lạc. Rất tiếc! Không một ai nhận!

– Anh viết dùm tôi. “Có ai bị lạc 2 con cừu” vô tấm bìa!… Bao nhiêu?

Anh thợ viết lấy tấm bìa cạt tông màu đỏ.

– Tấm này! 10 xu!

– Được!

Farooq đứng ngay giữa chợ. Cầm tấm bìa. “Có ai bị lạc 2 con cừu” đưa lên khỏi đầu. Lâu lâu, anh xoay một vòng. 4 giờ chiều, chợ bắt đầu tan. Những người buôn bán dọn dẹp, cất hàng hóa lên xe lừa, ra khỏi chợ. Không một ai nhìn tới tấm bìa trên tay của Farooq, hoặc hỏi thăm anh về 2 con cừu lạc. Farooq chán nản, ném tấm bìa vô thùng rác. Anh leo lên xe lừa của Hakim. Về nhà.

– Vậy! Anh coi như 2 con cừu là của Ala cho! Giữ nuôi luôn! Quên đi chuyện bị lạc!

Sáng mai. Farooq lùa đàn cừu 18 con đi ăn ở khe núi Bacha Murda. Những con cừu kêu nhau, đi thành một đàn qua khe núi, lên đồi cỏ.

Farooq để túi vải xuống mặt tảng đá bên bụi cỏ gai. Anh nhìn bầy cừu. Tay phải Farooq chỉ từng con, tay trái bấm từng đốt… Miệng đếm.

– 1! 2! 3!… 8! 9… 10!… 15! 16! 17! 18!

Farooq đếm thêm một lần nữa.

– … Đúng 16 con + 2 con đi lạc!

Farooq ngồi xuống tảng đá, lấy túi vải, lôi ra 2 miếng bánh mì dẹp, kẹp thịt cừu nướng, cục phô mai, chai rượu nho trắng, anh ăn buổi trưa. Trên đồi. Những con cừu đang chăm chỉ gặm lớp cỏ xanh. Làn gió mát hiu hiu trên mặt Farooq. Anh uống hết hớp rượu nho, mắt lim dim. Farooq nằm xuống tảng đá, kéo giấc ngủ trưa.

– Beh! Beh! Beh!

Tiếng cừu kêu. Farooq ngồi dậy, ngáp dài. Anh đứng trên tảng đá, đưa tay phải chỉ từng con cừu, tay trái anh bấm từng đốt… Miệng đếm.

– 1! 2! 3!… 8! 9… 10!… 14! 15! 16!… 17!… 18! … Đúng 16 con + 2 con đi lạc!

Farooq lên đồi, lùa đàn cừu về nhà. Chị Sira dọn bữa tối ngon lành với đùi cừu nướng tỏi. Sira cắt miếng thịt, bỏ vô đĩa cho chồng. Farooq xé bánh mì, bốc miếng thịt cừu, nhai.

– Mai anh làm thịt 2 con, em mang ra chợ bán chung với cà chua, bắp cải.

Tiếng kèn xe cảnh sát, từ dưới đường làng chạy lên đồi.

– Rét… ttttt!

Xe thắng gấp ngoài cổng nhà Farooq. Ánh đèn đỏ chớp nháy ửng trên khuôn mặt lo lắng của Sira. Farooq hé cửa. Hai cảnh sát Taliban nhảy xuống từ chiếc xe cảnh sát màu xanh lá đang chớp đèn đỏ, rọi luồng đèn pha sáng rực vô nhà Farooq. Anh cảnh sát thứ 3. Râu xồm, đeo mắt kính đen, mặc đồng phục đen, ngồi trong xe. Hai anh cảnh sát quỳ xuống hai bên, chĩa 2 khẩu Ak vô cửa chính. Anh cảnh sát râu xồm xuống xe, bước tới, đứng dạng chân. Tay đặt lên khẩu súng, đeo xệ bên hông như cao bồi Mỹ.

– Ê! Farooq! Ra đây!…

Anh râu xồm la.

Farooq nép sau cửa, Sira sau lưng anh.

– … Farood! Thằng ăn trộm! Ra đây chịu tội!

Cánh cửa vẫn đóng kín.

– Farooq! Mầy ra đây chịu tội trộm cắp với Ala và cảnh sát Taliban!

Cửa chính mở hé. Giọng Farooq nói lớn.

– Tao không phải thằng trộm cắp! Tao không có tội với Ala… Càng không có tội với tụi cảnh sát!

– Ha ha! Hôm qua mầy ra chợ, thông báo có hai con cừu đi lạc vô đàn cừu của mầy!…

– Đúng! Nhưng không có ai bị lạc mất cừu! Cũng không ai hỏi tao về 2 con cừu đi lạc!

– Có! Nhưng anh ta tới chợ quá trễ! Mầy đã trốn về nhà!

– Ai? Ai mất cừu?… Mầy nói sai! Tao không trốn về nhà!

– Thằng em tao mất 2 con cừu!… Tụi nó nhập vô đàn cừu của mầy!

– Hahaha!

Farooq cười.

– Bằng chứng?

– Đùng!

Anh cảnh sát râu xồm bắn một phát thị uy.

– Tao là Habid! Đại úy cảnh sát của chính quyền! Là người đại diện cho pháp luật và công lý! Tao là bằng chứng!

Farooq nhét khẩu súng ngắn sau lưng, đẩy cánh cửa, chị Sira kéo anh lại.

– Để anh vạch mặt thằng cảnh sát chuyên áp bức người dân để kiếm tiền! … Nó đang muốn cướp cừu của mình!

Farooq bước ra.

– Tao là Farooq! Cựu chiến binh Taliban! Tao là người đứng về lẽ phải và sống với lòng trong sạch của Ala! Tao không ăn cắp 2 con cừu đó! Tụi nó lạc vô bầy cừu của tao! Tao đã rao cả chợ! Không ai nhận!…

– Và mầy lấy luôn 2 con cừu?

– Tao nuôi đó! Ai nhận thì trả cho người ta!

– Sao mầy không đưa cho cảnh sát? Họ có thể tìm được người bị mất!

– Cảnh sát rất tham ô!… Tụi mầy sẽ cướp luôn 2 con cừu!

– Vậy là mầy đã giữ 2 con cừu của người khác!…

Anh cảnh sát râu xồm cười lớn

– Hahaha! Đó gọi là “Ăn cắp!”

Chị Sira nhảy ra, chỉ vô mặt anh cảnh sát.

– Mầy vu oan cho chồng tao! Anh ta không bao giờ ăn cắp của người!… Ngay cả một sợi chỉ!

Anh cảnh sát đưa tay trái lên.

– Ăn cắp là trọng tội với luật pháp của Taliban hiện nay! Có mức án từ 10 tới 20 năm. Riêng với luật Quran. Kẻ trộm bị chặt 2 bàn tay và bị người dân ném đá cho tới chết!

Chị Sira lẩm bẩm sau lưng Farooq.

– Cũng tại em xúi anh giữ 2 con cừu!… Bây giờ bị rắc rối với pháp luật!

Anh cảnh sát đưa tay phải cầm khẩu súng lên.

– Đại úy cảnh sát Habid! Đại diện tòa án và luật pháp của Taliban! Đại diện những điều răn của Ala! Sẽ bắt giữ và tống anh Farooq kẻ trộm cừu… Vô tù. Đợi ngày chịu án 20 năm!

Anh cảnh sát râu xồm gọi phôn, anh cười ha hả!

– Ngay bây giờ! Lực lượng hành pháp! Đại diện cảnh sát, tòa án và Ala… Tôi! Đại úy cảnh sát Habid! Tịch thu đàn cừu 18 con của phạm nhân Farooq.

– Đùng!

Habid bắn một phát, anh ta và 2 anh cảnh sát cầm Ak lên xe. Chiếc xe cảnh sát mở kèn.

– Ò e! Ò e! Ò e!

Chạy ra chuồng cừu sau nhà. Hai cảnh sát cầm Ak vô chuồng. Bắt 2 con cừu…

– Đùng! Đùng! Đùng!

3 phát súng ngắn của Farooq quật ngã 2 anh cảnh sát. Farooq lăn tới, chụp khẩu Ak.

– Tạch! Tạch! Tạch!

Bắn một tràng vô xe cảnh sát.

– Crack! Crick! Kleng! Kleng!

Kèn tắt! Đèn đỏ tắt. Những mảnh thủy tinh văng ra.

Anh râu xồm ló đầu qua cửa xe.

– Tạch! Tạch! Tạch!

Bắn vô Farooq đang nằm ngay chuồng cừu. Farooq bò nhanh ra khỏi chuồng, tránh cho những con cừu khỏi bị lạc đạn. Farooq bắn vô đầu máy xe cảnh sát, anh hy vọng xe sẽ bốc cháy, nổ tan xác anh cảnh sát Taliban. Nhưng anh ta đã chui ra khỏi xe, lăn về phía Farooq.

– Tạch! Tạch! Tạch!

Farooq đứng lên. Bắn anh cảnh sát đang lăn dưới đất.

– Ahhhh!

Anh ta trúng đạn. Cố bò về phía xe cảnh sát. Farooq lom khom chạy tới, đưa khẩu Ak lên, nhưng anh cảnh sát nhào vô trong xe, cặp chân lòi ra. Farooq kéo cò.

– Tạch! Tạch! Klick! Klick!

Ak hết đạn. Hai viên cuối cùng đã cắm vô chân anh cảnh sát râu xồm…

Anh ta rút chân vô, bàn tay chụp ngay cửa. Đầu anh râu xồm ngấp nghé sau cửa xe. Trái đạn B-40 ló lên.

– Ầm!

Quả cầu màu cam đỏ bùng lên với làn hơi chấn động. Chuồng cừu nhỏ bung ra, những mảnh gỗ bốc cháy. Đàn cừu 18 con, không một con sống sót.

Sira lặng yên nhìn cái xác nát bấy của chồng mình nằm chung với xác 2 con cừu đi lạc trong góc chuồng.

Sira quỳ xuống. Chị áp má vô cái mặt cháy khét của Farooq.

– Cũng tại 2 con cừu đi lạc!

Chị khóc!

HĐV

Bài viết 16 + 2 đã được đăng trong TRE Magazine.

Vì sao lấy chồng nước ngoài?

Báo cáo quốc gia về đăng bộ và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024 do Cục Thống kê VN công bố cho biết: vào năm 2021 cả nước chỉ có hơn 2,000 cuộc kết hôn có yếu tố nước ngoài, chiếm 0.5% tổng số cuộc kết hôn trong cả nước (do dịch Covid-19?). Tới năm 2022, số cuộc kết hôn có yếu tố nước ngoài là hơn 14,000; năm 2023 khoảng 19,000 và năm 2024 là 18,870 cuộc. Với hầu hết trường hợp kết hôn với người nước ngoài, số lượng nữ giới chiếm 89.5%, cao hơn nhiều so với đàn ông VN lấy vợ nước ngoài. Những nước và vùng lãnh thổ có nhiều công dân đăng bộ kết hôn với người Việt là Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Vì sao nhiều người Việt lấy chồng/vợ nước ngoài? Một số nguyên nhân được báo cáo này chỉ ra, đứng đầu là kinh tế: Việc kết hôn với người nước ngoài được xem là một trong những giải pháp giúp sớm thoát nghèo. Thực tế cho thấy nhiều người sau một thời gian kết hôn đã có nhiều tiền gửi về giúp gia đình xây dựng hoặc sửa sang nhà cửa, góp vốn cho người nhà đầu tư, kinh doanh, sản xuất. Lại có một số kết hôn với người ngoại quốc không vì nguyện vọng bản thân mà do sức ép từ gia đình hoặc muốn báo hiếu cha mẹ. Nhiều gia đình khi chứng kiến người cùng làng xã lấy chồng nước ngoài “thành công” cũng muốn con cái hoặc bản thân mình được như vậy.

Phụ nữ Việt kết hôn với chồng ngoại quốc

Đáng chú ý, những quốc gia đang có tình trạng mất cân bằng về giới cũng là đích đến của nhiều cuộc hôn nhân có yếu tố nước ngoài. Chẳng hạn như Hàn Quốc ước tính 800,000 thanh niên sinh từ giữa những năm 1980 tới nay vẫn không tìm được đối tượng kết hôn. Tại Trung Quốc, tình trạng mất cân bằng giới suốt 40 năm qua khiến hơn 30 triệu đàn ông khó lấy vợ. Một thống kê khác tại Hàn Quốc năm 2024 trong 20,100 cuộc hôn nhân quốc tế đã có hơn 5,200 trường hợp nam giới nước này kết hôn với cô dâu VN, chiếm 25.8%. Chỉ có 801 cuộc (khoảng 4%) phụ nữ Hàn Quốc lấy chồng người Việt, xếp thứ 3 sau Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Dù vậy, lý do nhiều người Việt chấp nhận lấy chồng/vợ nước ngoài gần đây cũng đang có chút thay đổi. Nếu như nhiều năm trước, phần lớn những cuộc hôn nhân với người nước ngoài thường là hôn nhân “có kế hoạch”, thể hiện qua việc xuất hiện phổ biến những đường dây môi giới lấy chồng/vợ nước ngoài. Còn hiện nay ngày càng nhiều những câu chuyện tình xuyên quốc gia được bắt đầu khá tự nhiên. Những cặp đôi này đến với nhau hoàn toàn không vì tiền hay cơ hội phát triển cao, mà họ tìm thấy ở nhau sự đồng điệu về lối sống và quan điểm sống.

Thu Trang (37 tuổi, Thủ Đức) khẳng định cách ứng xử của người chồng Mỹ gốc Hoa là điều thu hút cô. “Anh ấy thẳng thắn, biết lắng nghe. Theo tôi, đa số đàn ông nước ngoài hay đàn ông VN đều biết tôn trọng phụ nữ, nhưng sự rõ ràng, quyết đoán trong hành động của anh khiến tôi cảm mến và lựa chọn. Tôi quyết định kết hôn không phải vì quốc tịch Mỹ của chồng mà từ tính cách và sự chân thành. Đó là những điều khiến tôi tin tưởng” – Thu Trang chia sẻ.

Lấy chồng Tây sớm đổi đời?

Và những vụ bạo hành gây rúng động

Tháng 7-2025, cảnh sát tỉnh Nam Jeolla (Hàn Quốc) tiến hành bắt giữ người đàn ông 38 tuổi của nước này vì tội bạo hành vợ người VN ngay trước mặt đứa con nhỏ trong suốt 2 giờ đồng hồ. Cô dâu Việt bị đánh gãy đến 2 chiếc xương sườn. Vài người hàng xóm đã trình báo sự việc với cảnh sát và cho biết anh ta đánh vợ vì cô sống ở Hàn Quốc đã lâu (gần 4 năm) nhưng nói tiếng Hàn không tốt (?). Tương tự, nhiều cô dâu Việt tại Đài Loan, Trung Quốc… cũng từng gánh chịu nỗi đau bị chồng ngoại quốc bạo hành. Một vụ án xảy ra cuối năm 2025 tại Đài Loan từng gây bức bối dư luận. Theo đó, vào giữa năm 2024, thông qua mai mối, chị Mỹ (28 tuổi, Tân Phú, Sài Gòn) kết hôn với ông chồng Đài Loan 46 tuổi. Những tưởng lấy được chồng ngoại cuộc sống sẽ hạnh phúc, nhưng Mỹ không thể ngờ có ngày lại bị người chồng muốn ra tay sát hại mình. Chồng chị này hay uống rượu say và khi về nhà thường xuyên mắng chửi, bạo hành vợ thậm tệ. Trong một lần mâu thuẫn, ông ta đã dùng con dao cắt bánh ngọt lia đứt cổ vợ gây chảy nhiều máu khiến nhiều người chung quanh nghe tiếng la hét đã giúp đưa chị Mỹ đi cấp cứu, suýt nguy cấp đến tính mạng!.

Việc những ông chồng ngoại không có sự thấu hiểu sẻ chia, lại hành xử bạo lực với vợ là hành động không thể chấp nhận được. Điều này xảy ra một phần còn do trào lưu lấy chồng nước ngoài quá vội vàng, không qua tìm hiểu mà chỉ nhờ môi giới, xem hình ảnh… Thêm vào đó do tính gia trưởng, học thức kém của một số người càng khiến nạn bạo lực gia đình trong các gia đình đa văn hóa càng có xu hướng gia tăng. Đó là chưa kể còn có sự phân biệt giữa những người vợ vốn là người nhập cư từ nước khác đến và những người dân sở tại.

Rất nhiều người (phần lớn là chị em phụ nữ) những tưởng rằng mình kết hôn, sinh sống ở nước ngoài sẽ có được cuộc sống giàu sang, sung sướng nên cứ nhắm mắt lấy chồng ngoại. Họ hoàn toàn không hề điều tra, tìm hiểu kỹ về người chồng tương lai cũng như gia đình nhà chồng, nếp văn hóa nước sở tại nên không ít người sau khi kết hôn, ra nước ngoài sống mới bị “sốc”. Có người đành an phận cam chịu, có người bị nhà chồng bạo hành đánh đập, thậm chí không ít trường hợp phải bỏ mạng nơi xứ người…

Người chồng Hàn bị bắt vì tội bạo hành vợ

Bài và hình NS

Bài viết Lấy chồng ngoại quốc đã được đăng trong TRE Magazine.

Cách trung tâm Quy Nhơn khoảng 3km về hướng Đông Nam, Ghềnh Ráng là một địa điểm du lịch nổi tiếng.

Ghềnh Ráng là khu đồi nằm dưới chân núi Xuân Vân rộng khoảng 35ha. Biển bên dưới là sự hợp thành của những bãi đá nối tiếp nhau, uốn lượn theo đường cong của núi. Bên trên có những khối đá thật lớn mà người đời thêu dệt nhiều huyền thoại càng làm cho bước chân tò mò của du khách thêm thú vị.

Từ cổng chào đi lên đồi, có thể dừng lại chụp hình và ngắm thành phố Quy Nhơn dọc theo bờ biển hình vòng cung. Khung cảnh trời, mây, nước thật đẹp và hữu tình.

Điểm ghé đến đầu tiên của chúng tôi hôm ấy là mộ Hàn Mặc Tử, ngôi mộ được cải táng di dời đến đây vào năm 1959 để thuận tiện cho khách thăm viếng. Mộ nằm ở vị trí cao, có bậc cấp đi lên hai bên hai hàng cau. Khu mộ đơn giản, sạch sẽ, quang cảnh đẹp và thanh bình. Mộ có tượng Đức Mẹ nhìn xuống. Nơi đây rất nhiều du khách là văn nhân thăm viếng thường xuyên nên không có vẻ lạnh lẽo, hoang phế mà ngược lại rất ấm cúng.

Đường đi ở Ghềnh Ráng      

Có một điểm mà khách hay bỏ qua là Nhà thờ Núi (tên gọi dân giã) do không biết hay không chú ý bởi, tuy nằm đối diện với khu mộ Hàn Mặc Tử nhưng cổng vào nhà thờ bị khuất sâu phía bên dưới, về hướng biển. Bước qua cổng gỗ đơn sơ, một không gian xanh mát khiến bước chân tò mò của du khách bị cuốn theo (lên và xuống) con đường lát đá, càng đi càng thú vị bởi khung cảnh yên bình và ấm áp.

Tên nhà thờ là Trung tâm Thánh Thể và Thánh Mẫu Ghềnh Ráng, giáo phận Quy Nhơn. Nhà thờ mặt hướng ra biển, do nằm trên triền dốc nên mặt bằng rất hạn chế, lối đi vào nhà thờ khá quanh co, tuy nhiên chính không gian xanh và cách trang trí có chủ đề làm cho khách cảm thấy gần gũi.

Theo các tài liệu nhà thờ được khởi công ngày 11/2/1963 và khánh thành ngày 15/8/1964 do Linh mục Phạm Châu Diên đứng ra xây cất. Từ cổng vào có hàng cau, dây trầu, có những cụm đá ong làm nên một không gian Việt. Trong không gian Việt này có phù điêu Chúa Giêsu Thánh Thể; có tượng Á Thánh Anrê Phú Yên, Thánh Anrê Kim Thông, Thánh Giám mục Têphanô Thể, những chứng nhân Tin Mừng tiêu biểu của Hội Thánh Việt Nam và của Giáo phận Quy Nhơn.

Mộ Hàn Mặc Tử cũ

Phần giữa là nhà thờ, mặt tiền tháp nhà thờ hướng về phương Bắc, được thiết kế theo ý tưởng “con tàu Nôê”, hình bầu dục, trên phần tháp phía Nam dưới chân Thánh giá, có hình chim bồ câu ngậm cành lá. Phần dưới nhà thờ là các phòng ở. Tượng Thánh Giuse ngự trị trên một tảng đá ngay đầu lối đi phía Đông nhà thờ. Chặng đàng Thánh Giá đặt ngoài trời, được khởi đi từ đầu phần sân phía Tây nhà thờ, có dòng suối nhỏ phát xuất từ chặng thứ nhất gợi nhớ dòng suối ơn cứu chuộc của Chúa tuôn chảy. Dòng suối chảy đến chặng thứ tám, rơi xuống thác, chảy vào chân đồi hang đá Đức Mẹ, từ chân đồi này, nước chảy xuống hồ trước hang đá và được tiếp tục bơm lên thành chu kỳ khép kín. Bốn chặng cuối cùng của chặng đàng Thánh Giá ở trước mặt tháp nhà thờ, có phù điêu Chúa Giêsu phục sinh bằng đá cẩm thạch màu.

Song song phía Tây tháp nhà thờ là hang đá Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp bồng Chúa Giêsu. Sân trước hang đá bao gồm hồ nước, bàn thờ dâng lễ với phù điêu cảnh Tiệc ly. Trên bức tường phòng sinh hoạt có phù điêu bài giảng trên núi. Chung quanh sân được tường kín bao bọc có tiểu cảnh tiệc cưới Cana, tiểu cảnh tường than khóc, tất cả khung cảnh tạo nên bầu khí cầu nguyện ấm cúng.

Cổng nhà thớ Núi

Đẩy nhẹ cánh cửa gỗ vào bên trong nhà thờ, khách khá bất ngờ khi thấy cách bài trí ban thờ khá đơn giản và đặc biệt là ánh sáng được lấy từ các ô kính phía trên nên trông rất sáng sủa.

Chính bởi quần thể khu di tích với cảnh quan đẹp và cách trang trí hài hòa khiến bất cứ ai đến đây sẽ cảm nhận được sự thân thiện và gần gũi.

Cạnh nhà thờ Núi còn có một nơi nữa để ghé thăm là Đền Bà Chúa Ngọc.

Rời khỏi Nhà thờ Núi, từ trên nhìn xuống biển sẽ thấy các bãi tắm như Bãi Tiên, hay Bãi Trứng với đá được bàn tay sắp xếp của thiên nhiên trông rất đẹp và kỳ lạ, nơi này còn được gọi là Bãi tắm Hoàng Hậu. Tương truyền rằng, trong những lần theo vua Bảo Đại đi kinh lý các tỉnh miền Trung, hoàng hậu Nam Phương đã chọn nơi đây là bãi tắm riêng cho mình.

Làng phong Quy Hòa

Làng phong Quy Hòa

Theo con đường bê tông mà đi, phía trên là rừng, bên dưới là biển. Cảnh đẹp hoang sơ. Vòng vèo theo núi, chúng tôi dừng lại trên một vị trí cao và nhìn xuống bãi biển Quy Hòa bên dưới trông rất nên thơ với biển xanh, cát trắng, tiếng sóng xa xa vọng lên, tiếng cây rừng cựa mình, tiếng chim ríu rít…

Rồi từ đây chúng tôi bắt  đầu đổ dốc và đến cổng Bệnh viện Phong – Da liễu Trung ương Quy Hòa. Sau khi mua vé vào cổng chúng tôi bắt đầu thăm thú khu vực Quy Hòa. Theo các tài liệu, thung lũng Quy Hòa được linh mục người Pháp Paul Maheu (1869 – 1931) tìm ra cách đây hơn 80 năm, khi ông cảm nhận vẻ yên bình hiếm có, cách biệt với thế giới bên ngoài, thật lý tưởng để xây dựng một khu điều trị bệnh nhân phong mang tên Bệnh viện Laproserie de Quy Hòa. Năm 1932, Giám đốc bệnh viện, sơ Charles Antoine và người phụ tá là sơ Ozithe – vốn là kiến trúc sư, đã đặt ra chương trình xây dựng lại bệnh viện và xây dựng nhà ở để người mắc bệnh phong có nơi trú ngụ kiên cố, lâu dài dựa vào việc vận động các nhà hảo tâm. Khu điều trị phong Quy Hòa được đánh giá là một trong những bệnh viện đẹp và độc đáo nhất thế giới.

Biển đẹp

Chúng tôi đến mộ (cũ) Hàn Mặc Tử. Đây là nơi chôn ông sau khi mất. Biển Quy Hòa sóng vỗ hiền hòa, tượng Chúa Giê-Su trên cây thập tự nhìn ra biển, một hang đá có tượng các thiên thần trông rất bình yên. Theo con đường bê tông chúng tôi đến khu vực vườn tượng. Ở đây có hơn 50 bức tượng của danh nhân Y học thế giới. Ngồi trên ghế đá, dưới bóng hàng dương, nhìn ra biển quanh năm sóng vỗ, những bức tượng trầm mặc, những con người hy sinh cuộc đời mình cho y học, mới cảm nhận được cuộc sống có ý nghĩa vô cùng. Nơi đây còn có Tu viện Phan Sinh Thừa sai Đức Mẹ.

Chúng tôi tiếp tục dạo quanh làng phong, ghé thăm Nhà Trưng bày các di vật Hàn Mặc Tử và cảm thấy ngoài cuộc sống bình yên của những người bất hạnh còn có sự ấm áp tình người sẻ chia. Trong làng có nhiều tượng Chúa, hang đá Đức Mẹ, có ghế đá ngồi đọc kinh, cầu nguyện.

Rời khỏi làng phong, chúng tôi bắt đầu lên dốc. Trên đường ra chúng tôi thấy cơ sở chính của Bệnh viện Da Liễu Quy Hòa khang trang nằm đường lớn về lại Quy Nhơn.

Chân Phước Marie De La Possion, người sáng lập Dòng Phan Sinh Thừa Sai Đức Mẹ

Dự án bất động sản, du lịch nghỉ dưỡng

Trích đoạn bài trên báo Tuổi Trẻ ngày 19/5/2026: Di dời làng phong Quy Hòa để làm dự án bất động sản, du lịch nghỉ dưỡng.

“Bệnh viện Phong – Da liễu Trung ương Quy Hòa và khu nhà ở bệnh nhân phong tại phường Quy Nhơn Nam, Gia Lai (tên tỉnh mới), sẽ di dời để nhường chỗ cho siêu dự án bất động sản, du lịch 2.878ha”.

Tôi không biết dự án này lớn đến đâu, như thế nào và làng Quy Hòa bình yên bên bờ biển xanh dịu dàng, nên thơ sẽ dời đi đâu, nhưng sẽ rất tiếc nếu trong thời gian này bạn không làm một chuyến thăm Ghềnh Ráng và làng phong Quy Hòa trước khi nó bị xóa sổ.

Bệnh viện phong (cũ)

Bài và hình ĐTTT

Bài viết Ghềnh Ráng, Làng phong Quy Hòa &… dự án đã được đăng trong TRE Magazine.

Chơi với bụt mặc áo cà sa, chơi với ma mặc áo giấy. Cô Yadira ở Mexico hình như biết câu này nên khi băng đảng Los Tequileros bắt cóc chồng chị, kỹ sư Isauro, để tống tiền, Yadira không thèm báo cảnh sát mà rủ một nhóm dân làng đi bắt cóc mẹ của tay trùm. Sau đó, chị đăng video: “Trả chồng tôi nguyên vẹn, tôi thả má ông cũng nguyên vẹn”. Cuộc thương lượng thành công, Isauro về với vợ. (Nguồn: bbc.com)

Tiệm ăn nào được Michelin chọn là lên đời như gió. Trừ tiệm phở Chị Mơ ở Quận 2, Sài Gòn. Khi Michelin Guide Việt Nam 2026 xướng tên tiệm phở Chị Mơ vào danh sách Bib Gourmand (quán ngon giá phải chăng) thì đúng vào dịp quán của chị cũng tuyên bố treo niêu, đóng cửa. Điều đáng tiếc là ban giám khảo đã bí mật thăm dò từ mấy tháng trước. Đến khi họ âm thầm bình chọn thì chị Mơ cũng chịu đời không thấu, dẹp tiệm. Biết đâu họ tuyên bố sớm thì chị Mơ tấp nập khách khứa, có cơ may chuyển bại thành danh. (Nguồn: Facebook Chị Mơ)

Bài viết Chuyện khó tin nhưng có thật (06/18/2026) đã được đăng trong TRE Magazine.

Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.

Khi chiếc điện thoại thông minh nghiễm nhiên trở thành cái máy ảnh chính yếu nằm gọn trong túi áo của hàng tỉ người, có hai món đồ nghề nhỏ bé đã âm thầm thay đổi cách nhân loại lưu giữ khoảnh khắc: gậy selfie stick và tay cầm chống rung (gimbal).

Gậy selfie có một lịch sử khá thú vị. Ông Hiroshi Ueda, một kỹ sư của hãng Minolta tại Nhật Bản, cùng với ông Yujiro Mima từng chế ra một “thanh nối dài” gắn máy ảnh loại nhỏ, có thêm tấm gương phía trước để người chụp tự canh khung hình. Bằng sáng chế này được cấp vào ngày 23-7-1985. Ý tưởng này manh nha từ những chuyến du lịch Âu châu của Ueda, khi ông muốn có ảnh chung với vợ mà không phải nhờ người lạ.

Hai thập niên sau, nhà phát minh Canada Wayne Fromm gặp tình huống tương tự khi du lịch Florence với con gái Sage năm 2002.Thế là ông sáng chế ra Quik Pod, một phiên bản tân thời hơn dành cho máy ảnh kỹ thuật số, rồi sau này được cải tiến cho điện thoại thông minh. Ông được cấp bằng sáng chế Mỹ mang số hiệu US7684694B2 vào ngày 23-3-2010.

Về nguyên lý, gậy selfie là một thanh kéo dài thụ động. Nó đưa máy ra xa hơn, giúp người dùng lấy được khung hình rộng hơn khi chụp cá nhân, chụp nhóm hoặc ghi lại cảnh du lịch. Những đời sau có thêm ngàm kẹp, nút bấm dây, kết nối Bluetooth, chân đứng và cả bộ điều khiển từ xa. Chừng khoảng năm 2014 đến 2015, nhờ sự bùng nổ của mạng xã hội, cây gậy từ chỗ là một món đồ kỳ lạ, đôi khi gây gai mắt, đã thong dong bước vào đời sống, trở thành vật bất ly thân của khách lữ hành, gia đình và những ai trót mê việc ghi bóng hình mình.

Gimbal đi theo một nhánh kỹ thuật khác. Cơ cấu giữ vật ổn định bằng các vòng xoay đồng tâm đã được mô tả từ thời cổ đại, thường được coi là phát kiến của kỹ sư Hy Lạp Philo of Byzantium. Đến thời hiện đại, ý tưởng ổn định máy quay đơm hoa kết trái với hệ thống Steadicam của ông Garrett Brown trong thập niên 1970, rồi tiến tới các gimbal điện tử ba trục ngày nay.

Dụng cụ này dùng cảm biến và động cơ để bù đắp chuyển động theo ba trục: lia ngang, ngửa cúi và nghiêng xoay. Nhờ vậy, khung hình vẫn êm ru dẫu người cầm đang rảo bước, xoay mình hay lọt giữa chốn rung lắc. Tân tiến hơn, nhiều tay cầm chống rung ngày nay còn tích hợp công nghệ theo dõi bằng trí tuệ nhân tạo (AI tracking), tự động xoay chuyển để “giam” nhân vật chính vào ngay trung tâm khung hình. Với trào lưu video ngắn, phỏng vấn dã chiến hay truyền thông, gimbal biến chiếc điện thoại thành dàn máy quay thu nhỏ, chuyên nghiệp hơn bội phần.

Gậy selfie giúp ta không phải cúi mình nhờ vả người lạ, gimbal giúp ta bước đi thong dong mà chẳng sợ vấp váp khung hình. Tóm lại, cả gậy selfie lẫn gimbal đều sinh ra để suy tôn cái “tôi” muôn thuở, khi mỗi con người ngày càng cô đơn giữa đám đông.

Bài viết Đi chơi một mình… đã được đăng trong TRE Magazine.

Ở nước Úc xa xôi, nhiều năm qua, các tai nạn mỏ vẫn âm thầm diễn ra, để lại những câu chuyện vừa đau lòng vừa cảm phục về ý chí sinh tồn của những con người lao động nơi sâu thẳm.

Trong số những sự việc nổi bật, phải kể đến những lần thợ mỏ bị kẹt trong các hầm mỏ than, nơi họ phải vật lộn với bóng tối, độ ẩm ngột ngạt, và không khí loãng khó thở. Một số trường hợp may mắn được cứu, nhưng nhiều người khác không thể trở về, bỏ lại gia đình và những giấc mơ dang dở. Các cộng đồng địa phương, từng chứng kiến bi kịch này, họ tổ chức những buổi tưởng niệm ngắn nhưng xúc động, thắp nến cho những linh hồn đã khuất, đồng thời nhắc nhở nhau về tầm quan trọng của an toàn lao động trong ngành khai thác mỏ – một công việc tưởng chừng bình thường, nhưng luôn tiềm ẩn rủi ro chết người.

Những nỗi đau ấy cũng là minh chứng cho sự gắn bó, lòng can đảm và tinh thần đồng đội của những người thợ mỏ. Dù trong cảnh hiểm nguy, họ không bỏ rơi đồng nghiệp. Họ san sẻ nước uống, chia nhau thức ăn, giữ gìn tinh thần và hy vọng rằng một ngày nào đó, bàn tay cứu trợ sẽ đến với họ.

Năm 2010, 33 thợ mỏ đã bị chôn vùi tại sa mạc Atacama của Chile – những gì diễn ra sau đó đã trở thành một trong những câu chuyện sinh tồn phi thường nhất trong lịch sử hiện đại.nguồn vocal.media

Chuyện người thợ mỏ bị kẹt tại mỏ San Jose, Chile. Ngày 13 tháng 10 năm 2010, thế giới thở phào nhẹ nhõm khi 33 thợ mỏ tại mỏ San Jose, gần Copiapo, Chile, cuối cùng được cứu sau 69 ngày kẹt dưới lòng đất.

Chuyện bắt đầu vào ngày 5 tháng 8, khi phần trên của hầm mỏ đồng và vàng bất ngờ sụp đổ, làm 33 con người kẹt ở độ sâu 690 mét. Trong khoảnh khắc ấy, các thợ mỏ hoàn toàn biệt lập với thế giới bên ngoài, không biết liệu ai có biết họ đã mất tích hay không?

Ban đầu, họ tìm được một khu trú ẩn khẩn cấp, nơi chỉ còn thức ăn và nước uống đủ cho hai ngày. Không có cách nào liên lạc với bên ngoài, họ phải tự xoay xở, vượt qua nỗi sợ hãi, đói khát và độ ẩm ngột ngạt. Một số người mô tả cảm giác bị “ăn mòn từ bên trong,” khi cơ thể bắt đầu tự tiêu hao năng lượng để tồn tại. Richard Villaroel, một trong những người sống sót, từng kể lại với tờ Guardian: “Chúng tôi chờ đợi cái chết. Chúng tôi gần như tự ăn chính mình… cơ thể mòn dần, da bọc xương, đói cồn cào.”

“Cabin cấp cứu” hình hỏa tiễn đưa từng người một lên mặt đất . nguồnwikinews

Để duy trì trật tự, họ lập một “xã hội thu nhỏ” ngay trong hầm mỏ. Mỗi người nhận một vai trò: linh mục, bác sĩ, nhà thơ, người dẫn chương trình truyền hình, và quản đốc. Các công việc được phân chia cẩn thận, từ duy trì vệ sinh đến giữ nhịp sinh hoạt hàng ngày, nhằm bảo toàn tinh thần và hy vọng.

Họ chỉ còn một lon cá ngừ duy nhất, phải chia đều cho 33 người, bổ sung bằng một chiếc bánh quy và một ngụm nước. Bữa ăn kham khổ này được tiêu thụ mỗi 48 giờ, để kéo dài nguồn lực cạn kiệt. Khi đội cấp cứu gửi xuống các thiết bị tiếp tế thức ăn, nước uống và thư từ từ người thân, niềm vui như bùng lên trong lòng từng thợ mỏ.

Hàng nghìn người tụ tập tại mỏ, mắt dán màn hình, trong khi khoảng 1 tỷ người trên khắp thế giới theo dõi sự kiện qua truyền hình. Cuối cùng, một chiếc “cabin cấp cứu” hình hỏa tiễn được chế tạo, đưa từng người một lên mặt đất trong những chuyến đi ngột ngạt kéo dài 15 phút. Khi đặt chân lên bề mặt, họ được chào đón bởi những tràng pháo tay, nước mắt, và niềm hân hoan của những người chờ đợi bên ngoài.

Bức ảnh chụp 5 trong số 14 thợ mỏ đã được giải cứu sau khi bị mắc kẹt trong mỏ Amonate số 31, sau vụ nổ khí mê-tan khiến 11 đồng nghiệp của họ thiệt mạng vào ngày 27 tháng 12 năm 1957. | Ảnh: facebook

Chuyện người thợ mỏ bị kẹt và chết ở Virginia – nguồn gốc Father’s Day, Ngày của Cha, Hoa Kỳ

Câu chuyện về các thợ mỏ không chỉ dừng lại ở Chile hay Úc. Ở Virginia, Hoa Kỳ, thảm kịch từng xảy ra tại các hầm mỏ than, để lại những di chứng đau thương và là nguồn gốc cảm xúc cho Ngày của Cha. Vào đầu thế kỷ 20, nhiều gia đình lao động ở Appalachia sống trong cảnh thiếu thốn, nơi cha là trụ cột chính. Khi tai nạn mỏ xảy ra, nhiều người cha mất mạng, để lại vợ và con nhỏ trong cảnh bơ vơ.
Một trong những vụ tai nạn nổi bật ở Virginia khiến công chúng bàng hoàng, khi hàng chục thợ mỏ bị mắc kẹt dưới lòng đất. Những người may mắn sống sót kể lại về nỗi tuyệt vọng, nỗi đói khát và sự cô đơn không thể tưởng tượng. Họ phải san sẻ từng miếng bánh, từng giọt nước, trong khi cầu nguyện cho sự cứu rỗi đến. Những mất mát này khắc sâu trong tâm trí người Mỹ, góp phần hình thành truyền thống tôn vinh những người cha đã hy sinh và bảo vệ gia đình – mà Ngày của Cha sau này là dịp để tưởng nhớ.

Qua từng câu chuyện, từ hầm mỏ San Jose ở Chile, những vụ kẹt thợ mỏ tại Úc, đến Virginia của Hoa Kỳ, một sợi dây nhân văn rõ ràng xuất hiện: ý chí sống còn, lòng dũng cảm, sự hy sinh thầm lặng, và tình đồng đội. Chúng nhắc nhở con người rằng, dù bị kẹt trong bóng tối, vẫn luôn có ánh sáng của hy vọng, tình yêu và sự cứu giúp đang chờ đón. Những thợ mỏ ấy không chỉ là nạn nhân của tai nạn – họ là biểu tượng sống động về nghị lực phi thường của con người trước thử thách tử sinh .

DXT

Bài viết Chuyện người thợ mỏ đã được đăng trong TRE Magazine.

Những cao ốc ngộ nghĩnh mọc lên ở Tirana    

Tirana là thủ đô của Albania với gần 700,000 cư dân. Trước kia, với tôi, thành phố này cũng chỉ là một cái tên xa lạ nằm đâu đó một góc trên bản đồ, nhưng rồi hôm nay, tôi cũng đã mạnh dạn viết tên nó trong hành trình khám phá thế giới của riêng mình.

Điều đầu tiên đập vô mắt tôi là màu sắc. Tirana không khoác lên mình vẻ cổ kính kiểu châu Âu. Không trầm mặc như Prague, không kiêu sa như Paris, cũng không giản dị như Oslo. Thành phố này hiện ra bằng những màu sắc mạnh mẽ, đôi khi có phần ngẫu hứng, như thể ai đó đã cầm cọ và quyết định tô lên những bức tường cũ kỹ kia một sức sống mới. Bởi vì kiến trúc ở đây lạ lắm. Không phải cái lạ được tính toán kỹ lưỡng như những thành phố hiện đại cố tình tạo dấu ấn, mà là cái lạ rất bản năng, rất bộc phát, vì thỉnh thoảng giữa những dãy nhà cũ kỹ, vuông vức và có phần khắc khổ của một thời bao cấp, lại bất ngờ mọc lên một tòa cao ốc bóng loáng, kiêu hãnh vươn lên như muốn chứng minh rằng mình thuộc về một thời đại khác.

Đâu đó, bao quanh thành phố, vẫn là những khối nhà bê tông cũ kỹ của thời cộng sản. Chúng đứng im lặng, xám xịt, vuông vức và lạnh lùng như những ký ức chưa bao giờ thật sự rời đi. Không cầu kỳ, không phô trương, cũng chẳng có ý định làm đẹp lòng ai. Chúng được xây ra để tồn tại, để phục vụ, để nhắc nhở về một thời mà cái đẹp có lẽ là thứ xa xỉ. Với những ô cửa sổ nhỏ giống hệt nhau, những mặt tiền phẳng lì, những dãy ban công cũ bạc màu mưa nắng. Tất cả mang một vẻ nghiêm nghị rất lạ, như thể vẫn còn lưu lại chút kỷ luật cứng nhắc của quá khứ. Rồi ngay bên cạnh chúng, một cao ốc bằng kính, sáng lấp lánh bất ngờ mọc lên, ngạo nghễ.

Tirana 2 Bunk`Art

Thế nên Tirana giống như một cuộc đối thoại chưa bao giờ ngã ngũ giữa hai thời đại. Một bên là quá khứ lặng lẽ nhưng dai dẳng. Một bên là hiện tại đầy tham vọng, nóng lòng muốn chứng minh mình bằng những nét uốn lượn, phá cách, thu hút ánh nhìn với những màu sắc riêng.

Khi trèo lên những bực thang của Pyramid Hoxha, một khối bê tông kỳ quái bị bỏ quên giữa lòng Tirana. Không đẹp, nhưng cũng chẳng xấu. Nó chỉ nằm đó với vẻ lặng lẽ, có phần ngượng ngùng, như một ký ức mà người ta chưa biết nên cất đi hay giữ lại. Đứng trên đây, người ta sẽ thấy cả thành phố như một người vừa thoát khỏi quãng đời dài sống trong khuôn phép. Bên trong vẫn còn những thói quen cũ chưa bỏ được, nhưng bên ngoài đã bắt đầu thử đủ mọi kiểu quần áo, đủ mọi cách sống, đủ mọi giấc mơ từng bị giữ kín. Có lẽ vì thế nên thành phố này có những nét hơi vụng về, hơi lộn xộn.

Pyramid Hoxha được xây vào năm 1986, để tôn vinh Enver Hoxha, biểu tượng quyền lực của một thời cộng sản khép kín. Hẳn ngày ấy, nó được dựng lên với tất cả sự trang nghiêm và tuyệt đối, nhưng lịch sử luôn có cách riêng để trêu ngươi những thứ tưởng như vĩnh viễn. Thời gian trôi qua, chế độ thay đổi, và cái kim tự tháp từng là biểu tượng của quyền lực ấy bỗng trở thành một dấu hỏi khổng lồ nằm giữa thành phố. Điều thú vị là Tirana đã không phá bỏ nó. Người ta để nó ở đó, rồi biến nó thành thứ gì đó hoàn toàn khác. Người trẻ leo lên những mặt dốc của nó như leo lên một sân chơi khổng lồ. Tiếng cười vang trên chính lớp bê tông từng đại diện cho sự nghiêm nghị và kiểm soát. Có gì đó rất ngộ trong sự chuyển hóa ấy. Y như thể thành phố này đã chọn cách đối diện với quá khứ, không phải bằng lãng quên, mà bằng cách viết lại ý nghĩa của nó; một biểu tượng của sự khép kín, cuối cùng lại trở thành nơi mở ra cho ánh sáng, cho tiếng cười, cho những bước chân tự do. Và có lẽ vì thế nên chẳng nơi nào kể câu chuyện về Tirana rõ hơn kim tự tháp mang tên Hoxha ấy.

Pyramid of Tirana

Nếu kim tự tháp Hoxha là ký ức nằm trên mặt đất, phơi mình giữa nắng gió như một câu hỏi bỏ ngỏ, thì Bunk’Art lại là ký ức nằm sâu dưới lòng đất, vừa tối, vừa lạnh, vừa kín như một bí mật không ai được phép chạm vào. Tirana có hai Bunk`Art, và tôi đã ghé Bunk`Art 2.

Bước xuống những bậc thang, tôi có cảm giác như mình đang đi ngược về một thời đại khác. Cánh cửa thép dày khép lại phía sau, tiếng ồn ào của thành phố biến mất rất nhanh. Không khí đột ngột trở nên nặng hơn, như thể chính những bức tường bê tông này vẫn còn giữ lại nỗi sợ của hàng chục năm trước, khi mà nơi đây vẫn còn là hầm trú ẩn dành cho giới lãnh đạo, được xây để chuẩn bị cho một cuộc chiến có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Một thế giới ngầm được tạo nên từ nỗi bất an, từ sự cảnh giác kéo dài đến mức trở thành cách sống.

Đi qua từng hành lang hẹp, từng căn phòng nhỏ, tôi thấy hiện lên một đất nước từng sống trong tâm thế phòng thủ tuyệt đối. Mọi thứ được tính toán cho sự sống còn, nhưng lại khiến người ta cảm nhận rõ hơn về sự ngột ngạt. Điều khiến tôi nghĩ nhiều nhất không phải những hiện vật trưng bày, mà là ý tưởng về việc cả một xã hội từng chuẩn bị sống dưới lòng đất. Người ta đã xây những «bunker» như thể chiến tranh là điều chắc chắn sẽ đến, như thể thế giới bên ngoài luôn là mối đe dọa, và cách duy nhất để tồn tại là thu mình lại, khóa kín mọi cánh cửa.

Tirana 3. Ngay lối vào BunkArt

Đứng trong không gian ấy, tôi chợt hiểu vì sao Tirana hôm nay lại có vẻ bùng nổ đến thế. Phải chăng khi một thành phố đã từng sống trong bóng tối quá lâu, nó sẽ học cách yêu ánh sáng dữ dội hơn bất cứ nơi nào khác? Có lẽ vì từng bị giữ kín quá lâu, nên khi được mở ra, nó chẳng còn muốn sống dè dặt nữa? Và có lẽ vì thế, khi bước từ lòng đất trở lại mặt đất, nhìn nắng chiều trải trên những quảng trường đầy người trẻ cười cười nói nói, tôi thấy Tirana đẹp hơn rất nhiều. Không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó đã đi rất xa để được là chính mình.

Rồi thì giữa tất cả những mảng màu đối chọi, những khối bê tông cũ kỹ và các tòa nhà hiện đại đang vươn lên cao, quảng trường Skanderbeg nằm đó như một khoảng lặng hiếm hoi. Không bị choáng ngợp như khi đứng giữa những quảng trường nổi tiếng ở các nước khác, Skanderbeg không cố phô trương, không ép người ta phải ngước nhìn hay phải trầm trồ, mà nó chỉ đứng đó, rất rộng, rất thoáng. Người ta đi qua đi lại với dáng vẻ vội vàng mà vẫn ung dung.

Dọc theo những con đường lớn, những quán cà phê nhỏ nằm san sát, lúc nào cũng đông người. Tiếng trò chuyện rộn ràng hòa vào tiếng xe cộ, tạo nên thứ âm thanh rất đời thường, rất thật. Bước vào một quán nhỏ, nhấp một ngụm espresso đậm đặc, hoặc một ly bia mát lạnh với giá 2€, chúng ta có thể ngồi hằng giờ để nhìn dòng người qua lại. Còn nếu như thấy đói bụng thì gọi một dĩa tapas truyền thống để nhâm nhi. Ẩm thực ở đây cũng giống như thành phố này, mộc mạc, không kiểu cách, không bày biện cầu kỳ, và không có nhiều lớp hương vị phức tạp. Mọi thứ đều đơn giản; thịt nướng, bánh mì nóng, phô mai béo, rau củ quả, dầu olive v.v… những món ăn được nấu như thể để dành cho gia đình hơn là cho khách du lịch. Ở đây, người ta không cố biến bữa ăn thành nghệ thuật trình diễn, người ta chỉ nấu thật tử tế. Một đĩa Byrek nóng hổi, với lớp vỏ mỏng giòn ôm lấy phần nhân phô mai hay thịt bằm bên trong, giản dị đến mức khi ăn xong tôi cũng sẽ không nhớ. Tuy nhiên, ngồi ở một góc phố Tirana, vừa ăn vừa nhìn dòng người qua lại, nó cũng sẽ mang một hương vị rất riêng của thành phố này. Và rồi luôn có cà phê.

Ở Tirana, cà phê không đơn thuần là một thức uống, mà là nhịp sống. Người ta ngồi rất lâu bên một ly espresso nhỏ xíu. Không ai có vẻ sốt ruột. Không ai uống vội để đi tiếp.

Một góc phố, nơi dành cho người đi bộ

Điều khiến tôi ngạc nhiên hơn, không chỉ là những cao ốc mới hay những khối bê tông cũ của thời cộng sản, mà là sự hiện diện rất rõ của tôn giáo.

Đi giữa thành phố, thỉnh thoảng lại bắt gặp một mosque với tháp minaret vươn lên thanh mảnh giữa trời. Đi thêm vài con phố nữa, lại thấy một nhà thờ với thánh giá lặng lẽ trên mái. Có nơi cổ kính, có nơi mới tinh như vừa bước ra từ một chương khác của lịch sử. Chúng hiện diện gần bên nhau rất tự nhiên. Không phô trương, không đối chọi, không cố lấn át nhau, chỉ đơn giản là cùng tồn tại. Đây là điều khiến Tirana có một vẻ bình yên rất lạ, nhất là khi tôi biết rằng Albania từng là quốc gia vô thần đầu tiên trên thế giới. Đã có một thời, đức tin bị xem là điều cần xóa bỏ. Mosque đóng cửa. Nhà thờ im tiếng chuông. Vậy mà hôm nay, tất cả lại hiện diện giữa thành phố như chưa từng bị cấm.

Có lẽ đó là cách Tirana đối diện với lịch sử của mình. Không cố phủ nhận những năm tháng từng khước từ tôn giáo mà chỉ lặng lẽ mở cửa trở lại cho con người quyền được tin, được nguyện cầu, được tìm một khoảng lặng cho riêng mình giữa thế giới quá ồn ào.

Và đứng giữa thành phố ấy, nhìn mosque và nhà thờ cùng hiện diện dưới một bầu trời, tôi chợt nghĩ: có lẽ trưởng thành không phải là quên đi những sai lầm của quá khứ, mà là học cách sửa đổi chúng bằng sự dịu dàng.

Rời Tirana, tôi không mang theo cảm giác choáng ngợp như khi đi qua những thành phố quá đẹp, quá hoàn hảo mà đến đây để thấy rằng, châu Âu có những nơi mang trong mình nhiều đối lập, những dấu vết lịch sử nặng nề dường như vẫn còn đâu đó, nhưng lớp trẻ lại được lớn lên với một tinh thần cởi mở và đầy hy vọng. Tirana giống như một con người từng đi qua rất nhiều biến động, nhưng vẫn chọn cách mỉm cười và bước tiếp.

TH

Bài viết Tirana thành phố bước ra từ bóng tối đã được đăng trong TRE Magazine.