Bức tranh toàn cảnh

Trước đây, cờ bạc bịp thường gắn liền với hành vi diễn ra trong các sòng bài, nơi các tay chơi chuyên nghiệp sử dụng kỹ thuật tráo đổi bài, đánh dấu bí mật sẵn trên mỗi lá bài hoặc dùng xúc xắc nam châm. Ngày nay, tội phạm công nghệ cao đã nâng cấp toàn bộ hệ thống này lên không gian mạng. Vì vậy khi một số người tìm đến các trò chơi “tài xỉu”, “xóc đĩa”, “game bài đổi thưởng” trên các trang mạng với ý muốn giải trí hoặc mong “kiếm chác chút đỉnh” song sự thật là không hề có sự may mắn nào ở đây cả. Lý do vì hầu hết các App cờ bạc trên mạng đều được nhà cái thực hiện bằng các thuật toán công nghệ để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản người chơi. Một số chiêu trò phổ biến như:

– Ở các bàn chơi như Poker, tài xỉu, xóc đĩa, lắc bầu cua có rất nhiều tài khoản ảo do máy tính điều khiển hoặc do nhân viên nhà cái đóng giả, gọi là “tài khoản chim mồi”. Nhiệm vụ của chúng nhằm kích thích người chơi nhanh chóng xuống tay đặt cược, tạo hiệu ứng đám đông và đẩy số tiền cược càng lúc càng lên cao.

– Trong các hội nhóm cờ bạc online thường có những “chuyên gia soi kèo”, “boss kéo” tự xưng có “công thức bao thắng”, sẵn sàng “kéo người chơi về bờ”. Tuy nhiên thực chất chúng đều là đại lý của nhà cái, luôn tìm cách dẫn dụ người chơi liên tục nạp tiền để ăn phần trăm hoa hồng trên số tiền này.

– Đáng chú ý trong quá trình chơi ở giai đoạn đầu, hệ thống thường được lập trình sẵn bằng cách sử dụng các phần mềm A.I can thiệp kết quả theo thời gian thực. Kẻ lừa đảo gọi đây là bước “nuôi mồi”. Người chơi có cảm giác kiếm tiền khá dễ và bắt đầu nạp số tiền lớn hơn. Ở giai đoạn sau, khi số tiền người chơi nạp vào đạt đến một mức nhất định, thuật toán sẽ tự động bẻ cầu để người chơi luôn thua. Thậm chí nhiều trường hợp khi người chơi muốn rút tiền, hệ thống sẽ báo “hệ thống đang bảo trì”, lỗi mạng, khóa tài khoản hoặc yêu cầu nạp thêm tiền để “xác minh”. Cứ vậy, người chơi ngày càng sa lầy vào vòng xoáy vay mượn, cầm bán xe cộ, tài sản để cuối cùng đành trắng tay.

Đủ loại game cờ bạc trên mạng lôi kéo người chơi

Một số vụ việc nổi trội

Khoảng thời gian từ cuối năm 2025 tới nay, nhà chức trách VN đã tiến hành triệt phá nhiều ổ cờ bạc bịp trực tuyến quy mô lớn. Một số vụ việc nổi trội có thể kể: Vào cuối năm 2025, đường dây tài xỉu livestream đặt “đại bản doanh” tại Lạng Sơn và Thanh Hóa chuyên sử dụng chiêu trò cờ bạc “bịp” khi sử dụng phần mềm Demo nhằm chủ động can thiệp, điều khiển kết quả tài xỉu theo ý muốn. Bọn lừa đảo dàn dựng nhiều cuộc livestream lôi kéo, sử dụng ngân hàng ảo và sàn tiền số để chiếm đoạt của hàng trăm nạn nhân với số tiền giao dịch gần 15 tỷ VNĐ.

Hồi tháng 5/2026, công an Hà Tĩnh khởi tố nhóm 8 người chuyên vận hành mạng lưới đại lý cho các website cờ bạc lừa đảo xuyên quốc gia thuộc liên minh OKVIP (như 789Bet, Jun88, Shbet…), thu giữ hơn 10,000 sim điện thoại chuyên phục vụ việc tạo tài khoản ảo. Cùng trong tháng 5/2025, công an Thái Bình triệt phá hệ thống KUBET.net và B52.club.bid đặt tại Hưng Yên, bắt giữ 21 người gồm 4 người Đài Loan cấu kết với người VN đã quy tập được 131,320 tài khoản đánh bạc với tổng số tiền khoảng 500 tỷ VNĐ. Tương tự, vào tháng 6/2026, công an Hà Nội bắt giữ 18 người thuộc Công ty Siêu Thị Seo mang danh nghĩa bình phong là một doanh nghiệp nhưng thực chất chuyên cung cấp các dịch vụ backlink, chạy quảng cáo để rủ rê người chơi tham gia vào 22 website cờ bạc trái phép.

Gần đây hơn, vào tháng 8/2026, đường dây do một người Trung Quốc cầm đầu câu kết với khoảng 30 người Việt tại Hải Phòng bị triệt phá khi những người này cùng vận hành hệ thống phần mềm để trung chuyển tiền đánh bạc trực tuyến và rửa tiền lên tới 30,000 tỷ VNĐ cho nhiều cổng game cờ bạc quốc tế, đặt biệt là game online đánh bạc PinJoy.

Nhóm thành viên chuyên “săn gà” ở VN của một hệ thống cờ bạc qua mạng

Cờ bạc là bác thằng Bần!

Pháp luật Việt Nam vốn nghiêm cấm cờ bạc dưới mọi hình thức, nhưng cờ bạc online vẫn ngang nhiên tồn tại, thậm chí ngày càng lan rộng. Một trong những nguyên nhân chính là sự tinh vi trong cách thức hoạt động của chúng. Cụ thể: Nhiều sàn cá cược thường đặt máy chủ ở nước ngoài, sử dụng tên miền ẩn danh và liên tục thay đổi địa chỉ I.P, gây khó cho việc truy vết. Thêm vào đó, chúng còn sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram… để thu hút người chơi và hướng dẫn tham gia. Ngoài ra, lỗ hổng pháp luật cũng là một nguyên nhân lớn. Việc xử lý cờ bạc online hiện nay chủ yếu tập trung vào người chơi và các “chân rết” trong nước, trong khi những kẻ cầm đầu đường dây, điều hành các sàn cá cược phần lớn lại nằm ngoài tầm với của cơ quan chức năng do hoạt động ở nước ngoài. Lại còn phải kể tới công tác quản lý và kiểm soát các giao dịch tài chính liên quan đến cờ bạc online ở VN hiện khá lỏng lẻo. Các giao dịch ẩn danh qua ví điện tử, tiền ảo hoặc tình trạng “tẩy rửa tiền” qua các tài khoản ngân hàng trung gian khiến việc kiểm soát dòng tiền trở nên phức tạp…

Rõ ràng, cờ bạc online là chiếc “hố đen” mà người chơi càng lún sâu, càng khó thoát ra. Vì vậy mọi người lưu ý đừng để bản thân trở thành nạn nhân của nó. Nên nhớ rằng cờ bạc online không bao giờ là con đường làm giàu nhanh mà là vòng xoáy không điểm dừng, nơi bạn chỉ mất chứ không hề được và qua đó dẫn đến việc tự hủy hoại tương lai chính bản thân mình, đúng như lời ông bà ta xưa vẫn nói “Cờ bạc là bác thằng Bần”!.

Một nhóm cờ bạc bịp trên mạng bị bắt giữ

Bài và hình NS

Bài viết Cờ bạc bịp online đã được đăng trong TRE Magazine.

Đột nhiên, nó rẽ hướng khác thay vì về nhà. Ông gắt:

– Mầy đi đâu vậy, tao lệnh cho mầy về nhà mà!

– Tôi ghé tiệm thuốc tây.

– Làm gì, mày điên à?

– Mua bông băng, thuốc đỏ.

– Tao có bảo mầy đâu?

– Nhưng ông sẽ cần dùng đến. Vợ ông đang thủ cây gậy nấp sau cửa.

Bảo Huân

Phạm Thanh Vũ (sưu tầm)

Bài viết Xe thông minh đã được đăng trong TRE Magazine.

– Ở đây có món gì đặc biệt không cô?

– Dạ, phở đặc biệt có tái, nạm, gầu, gân, bò viên…

– Cho tôi một tô, nhưng đừng bỏ tái, nạm, gân, gầu và bò viên nha…

– Cô muốn ăn bánh phở với nước lèo thôi ạ?

–  Không, tôi đang giảm tinh bột. Đừng bỏ bánh phở luôn.

Cô quay vào gọi:

– Cho bàn 3 tô X nhe!

– Tô X là gì vậy?

– Dạ, là phở đặc biệt dành cho khách ăn xin hay bán vé số dạo ạ.

Bảo Huân

Truong Diem Chi (tự truyện)

Bài viết Tô đặc biệt đã được đăng trong TRE Magazine.

– Cho anh xin mật khẩu Wi-Fi được không?

–  Anh phải gọi một món trước ạ.

Anh miễn cưỡng gọi ly cà phê, rồi nói:

– Cho anh mật khẩu đi!

– Anh phải gọi một món trước ạ.

– Anh gọi rồi mà!

– Dạ, mật khẩu là “anhphaigoimotmontruoca”, viết liền, không dấu.

Bảo Huân

Huy Cào Cào (sưu tầm)

Bài viết Mật khẩu Wi-Fi đã được đăng trong TRE Magazine.

Chép lại từ bản thu âm phát thanh trên youtube dưới tựa “Chồng Tuẫn Tiết ở Lai Khê, Vợ Ôm 4 Con Sang Mỹ và Từ Chối Mọi Vinh Danh”, tôi chọn thay tựa, vì quá dài, bằng tựa “Chiếc rương gỗ mang từ Hải Phòng”. Vì gia đình cô Phan Thị Minh Yến khi di cư từ Hải Phòng mang theo chiếc rương gỗ chứa những gì quý giá nhất và gìn giữ cho đến cuối tháng 4-75. Nếu Phan Thị Minh Yến buộc phải rời Sàigòn không thể mang theo vì quá nặng, chiếc rương đó hiện diện trong suốt đời bà. Nếu bà đành bỏ lại hòm gỗ, bà đã mang theo được những gì trân quý cất giữ bên trong.

Trang Ký Sử 1975 ẩn danh, không nêu tên người viết thoại và đọc, nhưng là một văn bản thu thanh hoàn chỉnh.

[Trần Vũ]

4 kỳ – kỳ 1

Người thợ cắt tóc

Suốt 30 năm, một người thợ cắt tóc ở Virginia không hề nói mình là ai. Khách quen chỉ gọi bà là cô Yến. Họ biết bà cắt tóc khéo, gội đầu nhẹ tay và rất ít nói. Họ không biết chồng bà từng là một vị tướng. Họ càng không biết ông đã chết như thế nào. Tên ông là Lê Nguyên Vỹ, tư lệnh Sư đoàn 5 Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Ông là một trong 5 vị tướng miền Nam đã tự sát trong ngày 30 tháng 04 năm 1975. Người phụ nữ đứng sau chiếc ghế cắt tóc kia năm ấy chưa tròn 30 tuổi. Bà rời Sài Gòn cùng 4 đứa con nhỏ. Đứa lớn nhất 10 tuổi, đứa út mới lên 6. Bà đi mà không biết đó là lần cuối cùng còn nhìn thấy chồng. Bà cũng không biết rằng chỉ ít ngày sau ông sẽ chọn ở lại và chết theo đơn vị của mình. 30 năm sau, bà vẫn đứng nguyên ở chỗ ấy trong một tiệm tóc nhỏ làm công cho người khác. không huân chương, không bục vinh danh, không một dòng tiểu sử nào nhắc đến tên bà. Vậy nên câu hỏi ở đây rất giản dị mà khó trả lời. Một người phụ nữ có đủ tư cách để cả một cộng đồng phải cúi đầu. Vì sao lại im lặng lâu đến thế? Và điều gì đã giữ bà đứng vững suốt ngần ấy năm chỉ với một cây kéo trong tay, một tiệm tóc nhỏ ở Virginia.

Cây kéo trong tay bà gần như chưa từng được nghỉ. Buổi sáng của bà bắt đầu trước khi trời sáng hẳn. Bà đến tiệm sớm bật đèn, lau gương, xếp lại những chiếc lược trên khay. Mùi thuốc uốn tóc lẫn mùi dầu gội bám vào áo bà từ nhiều năm trước và không bao giờ chịu bay đi.

Khách đầu tiên thường là những người Mỹ lớn tuổi trong vùng quen mặt đến mức không cần đặt hẹn. Họ ngồi xuống kể chuyện con cái, chuyện thời tiết, chuyện xe hỏng máy. Bà nghe gật đầu, thỉnh thoảng đáp lại bằng thứ tiếng Anh chậm rãi và cẩn thận. Tiếng kéo lách cách đều đặn trên tóc như một nhịp gõ nhỏ giữ cho cả buổi sáng trôi đi. Bà đứng suốt 8 tiếng mỗi ngày, đôi khi lâu hơn. Hai bàn chân sưng lên vào cuối tuần và bà giấu chuyện đó rất giỏi. Người chủ tiệm quý bà vì bà không bao giờ nghỉ đột xuất, không than phiền, không tranh khách với ai. Nhiều lần có người khuyên bà nên mở tiệm riêng vì tay nghề bà đã đủ vững. Bà chỉ cười và lắc đầu. Bà có lý do của mình. Một lý do mà bà không giải thích với ai trong tiệm.Mở tiệm nghĩa là phải lo thuê mặt bằng, lo giấy tờ, lo thợ, lo khách. Mở tiệm nghĩa là tối về nhà đầu vẫn còn đầy con số. Mà ở nhà thì có 4 đứa trẻ đang lớn từng ngày. Ở một đất nước mà chúng chưa hiểu hết bằng một thứ tiếng mà bà chưa nói sõi. Bà chọn làm thợ làm công ăn lương đúng giờ về. Với người ngoài, đó là một người đàn bà thiếu tham vọng. Với bà, đó là một quyết định đã cân nhắc rất kỹ.

Trong chiếc ví bà mang theo mỗi ngày có một tấm ảnh đen trắng, ảnh góc đã sờn được bọc lại bằng một lớp nhựa mỏng. Không ai trong tiệm từng nhìn thấy nó. Bà không lấy ra khoe, không đặt lên bàn trang điểm như những người thợ khác vẫn làm với ảnh gia đình. Tấm ảnh nằm im trong ngăn khuất nhất sau mấy giấy tờ tùy thân. Trong ảnh là một người đàn ông mặc quân phục, gương mặt gầy, ánh mắt thẳng. Có lần một bà khách quen hỏi bà từ đâu đến. Bà đáp rằng bà đến từ Việt Nam. Bà khách hỏi tiếp, “Thế còn chồng bà?” Bà im lặng một lúc rồi nói rằng, “Ông không sang được”. Câu chuyện dừng ở đó, người khách chuyển sang bàn chuyện màu tóc và bà tiếp tục công việc của mình như chưa có gì xảy ra. Cả tiệm không ai biết rằng câu trả lời ngắn ngủi kia che giấu một điều lớn đến nhường nào. Người ta thường hình dung vợ của một vị tướng bại trận sẽ sống trong hoài niệm kể mãi về những ngày cũ. Bà thì ngược lại bà gần như không kể gì, không phải vì bà quên mà vì bà hiểu rất rõ một điều thực tế. Ở nơi đất khách này, không ai biết hoàn cảnh của bà và điều đó lại tiện cho bà.

Không ai thương hại, không ai tò mò. Bà cứ việc mình làm, căn hộ nhỏ sau giờ đóng cửa. Buổi tối mới là ca làm việc thứ hai trong ngày của bà mà về nhà với mùi thuốc uốn còn vương trên áo, nấu cơm, rửa bát rồi ngồi xuống bên bàn học của các con.

Ba đứa con trai tên Quang, Minh, Chính. Đứa con gái út cả nhà gọi là em Đại, còn ra ngoài lớp học thì mang cái tên mềm hơn nhiều. Tường Vi. Bốn cái tên ấy không phải do bà đặt. Chúng được đặt theo tâm niệm của người cha. Một người lính đã sống trọn đời mình với những chữ đó. Mỗi buổi tối, bà lại nhìn 4 cái tên ấy trên bìa vở của các con. Có những chuyện mà một người mẹ có thể xoay sở được. Chuyện ăn, chuyện mặc, chuyện ốm đau, chuyện tiền học.Nhưng có những chuyện thuộc về phần việc của người cha và bà phải làm luôn cả phần ấy.

Ba cậu con trai đang bước vào tuổi thiếu niên ở một xứ sở xa lạ. Chuyện bạn bè, chuyện đánh nhau ở trường, chuyện chọn nghề, rồi sau này là chuyện yêu đương và hôn nhân. Mọi quyết định bà đều phải tự đưa ra một mình, không có ai để bàn bạc trong đêm. Bà làm mẹ từ hồi còn ở Việt Nam nên phần ấy đã quen tay, phần khó là làm cha.

Có những buổi tối, bà ngồi rất lâu trước một tờ giấy của nhà trường mà chưa biết ký thế nào. Có những lần một đứa con trai về nhà với vết bầm trên mặt và không chịu nói vì sao. Bà không có ai để hỏi cho ra lẽ, cũng không có ai để trút giận. Bà đành làm cái việc mà bà đã tập rất nhiều năm là ngồi xuống hỏi từ từ rồi tự quyết định. Sáng hôm sau bà lại dậy sớm, lại đến tiệm, lại bật đèn và lau gương. Cuộc đời bà chia làm hai ca như thế, ngày này qua ngày khác, suốt hơn 30 năm, người ta hay nghĩ rằng một người đàn bà mất chồng trong chiến tranh sẽ sống bằng nỗi đau. Trường hợp này thì khác, bà sống bằng thời khóa biểu, 7 giờ mở tiệm, 6 giờ ra về, cuối tuần đi chợ. Chính cái nhịp lập đi lập lại ấy đã giữ bà lại năm này qua năm khác khi mọi thứ khác đã mất hết.

Muốn hiểu vì sao người phụ nữ ấy đủ sức gánh cả hai vai trong ngần ấy năm phải quay ngược về rất xa. Không phải về tháng Tư năm 1975, cũng không phải về những ngày đầu ở nước Mỹ mà phải trở lại một mùa hè cách đó hơn 20 năm ở một con phố mang tên Cầu Đất, thành phố Hải Phòng. Ở đó có một cô bé sắp phải rời khỏi nhà mình và cô bé ấy còn quá nhỏ để hiểu vì sao. Từ Cầu Đất đến tiệm tóc ở Virginia là một quãng đường dài hơn nửa vòng trái đất. Trên quãng đường ấy, bà lần lượt là con gái của một gia đình di cư rồi là nữ sinh trường đầm ở Sài Gòn. Sau đó, bà thành vợ lính thành phu nhân của một vị tướng rồi thành góa phụ. Mỗi vai trò đến rồi đi theo một biến động của thời cuộc, không vai nào do bà chọn. Chỉ có vai cuối cùng là bà tự chọn và giữ đến tận cùng. Vai ấy không có tên gọi trang trọng nào cả. Nó chỉ đơn giản là làm mẹ.

Trong tiệm tóc có một điều nhỏ mà những người làm chung để ý thấy nhưng chưa bao giờ hỏi. Cả năm bà không nghỉ ngày nào kể cả khi cảm sốt chỉ có đúng một ngày vào những ngày cuối cùng của tháng Tư bà xin nghỉ trước cả tháng. Bà không giải thích, bà chỉ nói rằng nhà bà có giỗ. Người chủ tiệm gật đầu ghi vào sổ và không hỏi thêm. Còn lũ trẻ ở nhà thì biết rõ hơn một chút. Chúng biết vào ngày đó mẹ dậy rất sớm thắp hương bày một mâm cơm nhỏ. Chúng biết không được bật nhạc, không được cãi nhau, không được hỏi. Và chúng biết rằng người được cúng trong ngày ấy là bố chúng dù đã nhiều năm trôi qua mà chưa đứa nào được nhìn thấy mộ ông ở đâu.

Cầu Đất Hải Phòng, mùa hè năm 1954

Cả con phố đang lặng lẽ thu dọn để ra đi. Trên phố Cầu Đất năm ấy, cửa hàng vẫn mở, xe kéo vẫn chạy nhưng không khí đã khác hẳn. Người lớn nói chuyện với nhau bằng giọng thấp hơn thường ngày. Họ nhắc đến một hiệp định vừa ký ở Genève. đến một đường ranh giới chạy ngang đất nước đến những chuyến tàu sẽ rời cảng. Trẻ con thì chưa hiểu gì, chúng chỉ thấy nhà mình bỗng dưng bày ra giữa sàn một chiếc rương gỗ lớn và mẹ chúng ngồi bên cạnh xếp đi xếp lại mấy bộ quần áo. Trong số những đứa trẻ ấy có một cô bé tên Yến.

Cô còn rất nhỏ, nhỏ đến mức sau này khi kể lại cô chỉ nhớ được vài mảnh rời dạc, nhớ mùi nước biển ở cảng. Nhớ tiếng người gọi nhau lẳng giọng, nhớ bàn tay mẹ nắm chặt cổ tay mình chặt đến mức hơi đau và không chịu buông ra suốt cả buổi. Cha mẹ cô đã quyết định vào Nam như hàng trăm nghìn gia đình miền Bắc khác trong năm đó. Cuộc di cư ấy kéo dài suốt nhiều tháng, đưa gần 1 triệu người rời khỏi nơi họ đã sống nhiều đời. Chiếc rương gỗ được đóng lại cả một đời sống cũ nằm gọn bên trong nó. Người ta chỉ mang theo được những thứ thật cần. Vài bộ quần áo, ít giấy tờ, mấy tấm ảnh, một chút tiền, bàn ghế bỏ lại, nhà cửa bỏ lại, hàng xóm bỏ lại. Có những gia đình chia đôi ngay trên bến cảng người đi kẻ ở và họ hẹn nhau 2 năm sau sẽ gặp lại theo lời của bản Hiệp định. Rất nhiều lời hẹn trong số đó đã không bao giờ được thực hiện.

Cô bé Yến bước xuống tàu, tay vẫn nắm áo mẹ, mắt nhìn ngược lại phía bờ, bến cảng lui dần nhỏ lại rồi mất hẳn sau lớp sương biển. Trên bong tàu chật cứng người, có tiếng trẻ khóc, có tiếng cầu kinh, có người nôn thốc vì sóng.

Chuyến đi kéo dài mấy ngày liền. Khi tàu cập bến ở miền Nam, cái nóng ập vào mặt mọi người như một bức tường. Đó là thứ đầu tiên mà những người từ Hải Phòng nhận ra ở vùng đất mới. Nơi không có mùa đông.

Sài Gòn những năm sau đó, gia đình cô Yến bắt đầu lại từ đầu như mọi gia đình di cư khác. Cha mẹ cô xoay sở tìm chỗ ở, tìm việc, tìm trường cho các con. Ở thành phố ấy, người Bắc mới vào, nói giọng khác, ăn uống khác, gọi tên các món đồ cũng khác. Trẻ con bị bạn học trêu vì cái giọng của mình. Cô bé Bắc Kỳ nhỏ nhắn ngày nào ở Cầu Đất được đi học hòa vào đám đông và học rất nhanh. Gia đình quyết định cho cô theo học chương trình Pháp ngay giữa lòng Sài Gòn. Đó là một lựa chọn không hề rẻ và nó nói lên nhiều điều về kỳ vọng mà cha mẹ đặt vào cô.

Trường Đầm khi ấy là nơi con gái nhà khá giả theo học, học trò mặc đồng phục, nói tiếng Pháp trong lớp đọc sách Pháp, viết chính tả Pháp. Cô Yến học ở đó nhiều năm và vốn tiếng Pháp ấy theo bà đi suốt cuộc đời kể cả khi bà đã sang tới nước Mỹ. Chỉ có điều thứ vốn liếng ấy sẽ không bao giờ được dùng vào việc mà người ta hình dung. Chiếc rương gỗ từ Hải Phòng vẫn còn nằm trong góc nhà đựng đồ cũ.

Những năm cuối thập niên 50, Sài Gòn là một thành phố đang phình ra rất nhanh. Người từ miền Bắc vào, người từ miền Trung xuống, người từ các tỉnh miền Tây lên. Ngoài đường, xe nhà binh chạy chung với xe xích-lô trong các rạp chiếu bóng phim Pháp chiếu bên cạnh phim Mỹ. Chiến sự thì vẫn ở đâu đó xa tại những vùng quê mà báo chí nhắc bằng những cái tên nghe rất lạ. Với một nữ sinh trường Đầm chiến tranh khi ấy còn là chuyện của người lớn. Rồi năm cô 17 tuổi, có một người bước vào đời cô. Người ấy là một sĩ quan quân đội, hơn cô hơn 10 tuổi. Đó là một khoảng cách không nhỏ ở một thời mà con gái lấy chồng sớm. Ông đã đi lính từ khi cô còn là đứa trẻ ở Hải Phòng. Ông đã qua nhiều cuộc hành quân, đã sống trong doanh trại nhiều hơn ở nhà. Còn cô thì vẫn đang mặc đồng phục nữ sinh, vẫn học chính tả tiếng Pháp mỗi sáng. Vậy mà giữa hai người ấy có một điều rất hiếm. Từ khi biết yêu cho đến lúc thành hôn, cô Yến chỉ có duy nhất một mối tình. Không có mối tình nào trước đó cũng không có ai khác xen vào giữa. Trong 2 năm quen nhau, ông vẫn đi hành quân, vẫn vắng mặt liên miên. Cô ở lại thành phố đi học, đợi thư, đợi những lần ông về phép ngắn ngủi. Đó là kiểu tình cảm rất đặc trưng của một xứ sở đang có chiến tranh nên người ta yêu nhau bằng những khoảng cách và những lần gặp vội. Cô gái ấy chưa hình dung được cái giá của việc lấy một người lính.

Trong nhà cha mẹ cô cũng có phần đắn đo. Gả con gái cho một sĩ quan tác chiến, nghĩa là chấp nhận rất nhiều điều bất trắc. Nghĩa là con mình sẽ sống ở những nơi đơn vị đóng quân chứ không phải ở đô thị. Nghĩa là mỗi lần có tin chiến sự cả nhà lại phải nín thở chờ. Nhưng cô Yến đã quyết và cô là người con gái rất ít khi đổi ý. Về phía chú rể, gia đình nhà trai gần như không có ai ở bên cạnh.

Ông vô Nam một mình, không anh em ruột thịt đi cùng, không họ hàng gần để nương tựa. Đơn vị chính là gia đình của ông suốt 10 năm trời. Vì vậy, đám cưới năm ấy vừa là ngày vui của hai người trẻ. Vừa là ngày một người lính lẻ loi bắt đầu có một mái nhà thật sự. Có lẽ đó cũng là lý do khiến ông đặt tên các con sau này một cách rất nghiêm cẩn như đặt vào đó cả những gì ông tin.

Một buổi chiều Sài Gòn trước ngày cưới

Người trong họ nhìn cô và thấy một đám cưới đẹp. Chú rể là sĩ quan có tương lai. Cô dâu là nữ sinh trường Pháp. Hai gia đình cùng gốc Bắc di cư. Trên bàn thờ nhà trai hôm ấy có một điều mà rất ít khách để ý. Không có mặt mẹ chồng. Không phải bà cụ ốm. Cũng không phải bà cụ giận. Bà cụ đang ở lại phía bên kia vĩ tuyến tại một làng quê thuộc tỉnh Sơn Tây. Người đàn ông sắp cưới cô cũng là dân Bắc di cư năm 1954. Đúng như gia đình cô, ông sinh ngày 22 tháng 10 năm 1933 tại Sơn Tây, đi lính từ đầu thập niên 50 rồi theo dòng người vào Nam.

Ngày ông bước lên tàu, mẹ ông ở lại.Từ khoảnh khắc ấy, hai mẹ con mất liên lạc hoàn toàn.Không thư từ, không tin tức, không một lần biết được người kia còn sống hay đã mất. Khoảng cách ấy không phải là mấy trăm cây số, nó là một đường ranh giới không thể bước qua. Nghĩa là khi cô Yến về làm dâu, cô về làm dâu một người mà cô chưa từng nhìn thấy mặt. Suốt những năm sau đó, cô sinh 4 đứa con và không đứa nào được bà nội bế lấy một lần. Bà cụ ở Sơn Tây không hề biết con trai mình đã cưới vợ, không biết mình đã có cháu nội, không biết tên chúng là gì.

Sự im lặng ấy kéo dài đúng 21 năm và điều nghiệt ngã nhất nằm ở kết thúc. Mãi đến sau tháng Tư năm 1975 khi gia đình đã sang tới nước Mỹ, họ mới tìm được đường báo tin về miền Bắc. Lá thư ấy mang theo hai tin cùng lúc. Bà cụ biết mình có một cô con dâu và 4 đứa cháu ở bên kia trái đất. Và ngay trong cùng một lá thư đó, bà cụ biết con trai mình đã chết. Nhưng đó là chuyện của hơn 20 năm sau.

Chiếc rương gỗ mang từ Hải Phòng

Sài Gòn mùa xuân năm 1964. Cô gái gần 19 tuổi ấy chưa biết gì hết. Cô chỉ biết mình sắp lấy người mà mình đã yêu từ năm 17 tuổi. Chiếc rương gỗ mang từ Hải Phòng được lôi ra khỏi góc nhà lau sạch, dùng để đựng đồ cưới. Cái rương từng chở một cuộc đời cũ băng qua biển, giờ chở một cuộc đời mới sắp bắt đầu.

Trong đám cưới hôm ấy có một tấm ảnh được chụp lại và tấm ảnh đó sẽ đi rất xa. Nó theo bà qua cuộc chiến. Nó theo bà lên máy bay rời Sài Gòn. Nó nằm trong chiếc ví bà mang tới tiệm tóc ở Virginia mỗi ngày phía sau giấy tờ tùy thân. Lớp nhựa mỏng bọc ngoài đã ngả vàng theo năm tháng. Người đàn ông trong ảnh mặc quân phục, gương mặt gầy, ánh mắt thẳng. Tên ông là Lê Nguyên Vỹ.

Sài Gòn mùa xuân năm 1964, một đám cưới giữa thời buổi không ai dám hẹn xa. Hôm ấy, cô Phan Thị Minh Yến vừa tròn 19 tuổi, chú rể 31 tuổi mang cấp bậc Đại úy. Trong ảnh cưới, cô đứng nhỏ nhắn bên cạnh người đàn ông cao gầy mặc lễ phục. Cô cười kiểu cười khép nép của con gái Sài Gòn thời ấy. Ông thì nghiêm gần như không cười, đôi mắt nhìn thẳng vào ống kính. Nó là gương mặt của một người đã quen đứng trước hàng quân hơn là đứng trước máy ảnh. Tấm ảnh ấy được lồng khung treo lên tường căn nhà đầu tiên của hai vợ chồng. Cuộc sống mới bắt đầu ngay lập tức và nó không giống chút nào với đời sống của một nữ sinh trường Đầm.

Chồng cô là sĩ quan tác chiến nên gia đình phải ở gần nơi đơn vị đóng quân. Từ những dãy phố có cây me và tiệm bánh Pháp, cô chuyển về sống trong khu gia binh. Nhà cửa ở đó đơn sơ vách mỏng mái tôn nóng hầm hập vào buổi trưa. Hàng xóm đều là vợ lính con lính, ai cũng nói cùng một thứ ngôn ngữ của sự chờ đợi.

Người vợ trẻ học rất nhanh. Như hồi bé, cô từng học cách hòa vào đám bạn Sài Gòn. Cô học cách nấu ăn cho đông người vì lính của chồng hay ghé nhà. Cô học cách nhận ra tiếng động cơ của loại xe nào đang vào cổng. Cô học cách không hỏi chồng đi đâu vì có hỏi ông cũng không được phép nói. Và cô học điều khó nhất là ngủ được trong những đêm ông vắng nhà. Trên tường tấm ảnh cưới vẫn treo đó. Ngày càng ngả màu vì hơi ẩm và khói bếp.

Trong 10 năm làm vợ lính, cô đã dọn nhà nhiều lần đến mức không buồn đếm. Chồng cô là người xuất thân từ binh chủng Nhảy dù được thăng Đại úy từ năm 1955. Sau đó ông rời Nhảy dù về Sư đoàn 5 Bộ binh. Ông lần lượt nắm tiểu đoàn, làm chi khu trưởng ở Bến Cát. Rồi đến năm 1965 thì chỉ huy một trung đoàn. Với người ngoài đó là một quân ngũ đẹp. Với người vợ mỗi cái tên đơn vị mới đồng nghĩa với một lần đóng gói đồ đạc.

Chiếc rương gỗ ngày xưa mang từ Hải Phòng giờ lại được dùng đúng vào việc cũ. Bên trong khu gia binh một buổi sáng những đứa con lần lượt ra đời. Đứa đầu là con trai đặt tên Quang, đứa thứ hai cũng trai đặt tên Minh, đứa thứ ba lại con trai đặt tên Chính. Ba cái tên đứng cạnh nhau đã thành một câu và người cha rõ ràng đã tính sẵn từ đầu đến đứa thứ tư, một bé gái chào đời. Và cái tên còn lại được đặt là Đại – Quang, Minh, Chính, Đại ghép lại thành 4  chữ mà người xưa vẫn dùng để nói về cách sống ngay thẳng sáng rõ đàng hoàng. Đó không phải là tên chọn cho đẹp, nó là tâm niệm của một người lính gửi vào các con mình giữa một đất nước đang nghiêng ngả vì chiến tranh. Ông không viết di chúc, không để lại hồi ký nhưng ông đã ghi điều mình tin vào giấy khai sinh của cả 4 đứa trẻ. Riêng cô con gái út thì có tới 2 cái tên và câu chuyện về nó rất dịu dàng. Ở nhà cả gia đình gọi em là em Đại đúng theo cái tên trong bộ 4 chữ kia. Nhưng khi ra ngoài lớp học, cô bé lại mang một cái tên mềm hơn nhiều là Tường Vi.

Người mẹ gốc Hải Phòng đã chọn thêm cái tên ấy cho con gái mình. Một bên là chữ của cha mang khí chất của người lính, một bên là chữ của mẹ mang dáng của một loài hoa. Đứa con gái út lớn lên với cả hai cái tên đó và sau này em giữ cả hai.

(còn tiếp)

TV chép lại và hiệu đính từ bản thâu âm phát thanh trên youtube Ký sử 1975.

Bài viết Ký Sử 1975 – Chiếc rương gỗ mang từ Hải Phòng đã được đăng trong TRE Magazine.

Sự hào phóng không phải lúc nào cũng mang lại điều tốt lành. Cụ thể là Alexander, anh bị bắt vì tội xâm nhập gia cư trái phép và đóng tiền bảo lãnh tại ngoại 250 đô la. Anh ta hùng dũng rút 4 tờ 100 đô la đưa cho tòa và nói “Khỏi thối”. Khi nhân viên tòa kiểm tra thì nhận ra tiền giả. Kết quả là vụ trước chưa xong, Alexander lãnh thêm án cáo buộc giả mạo, án tăng, tiền bảo lãnh cũng tăng thành 6,000 đô la. Nguồn: facebook.com

 Hễ bị bệnh là xui, bệnh nặng đến mức phải có xe cứu thương đến đón càng oải hơn, nhưng xui nhất có lẽ là xe cứu thương gặp phải Marshall Leese. Buổi tối ngày 25-3-2026, y đi ngang qua Bệnh viện Royal Stoke University Hospital ở Stoke-on-Trent, Anh, thấy chiếc xe cứu thương đang nổ máy nên nhảy lên lái đi. Y không biết trong thùng xe lúc ấy có một bệnh nhân, một nhân viên y tế và người nhà bệnh nhân. Khi nhận ra xe cảnh sát chớp đèn bao bọc tứ phía, Leese hoảng hồn tấp vào một trạm xăng rồi phóng vào rừng. Cảnh sát thả chó nghiệp vụ K9 truy đuổi, Leese bỏ cuộc chỉ sau vài phút. Nguồn: staffordshire.police.uk

Bài viết Chuyện khó tin nhưng có thật (09/24/2026) đã được đăng trong TRE Magazine.

Từ mờ sáng, lúc sương đêm lạnh ngắt còn ướt những tảng đá núi sau nhà. Ông Rahim đã dậy. Ông ăn miếng bánh mì khô với tô sữa dê, rồi ra chuồng con Hala, con lừa già đã kéo xe chở hàng, chở người, nuôi sống ông mấy năm nay. Ông Rahim lấy cỏ khô, trộn với lon lúa mạch, cắt vài củ cà rốt, củ cải, bỏ vô máng. Con Hala cúi đầu ăn. Ông cầm bàn chải, chải lớp lông đã bắt đầu rụng trên lưng con lừa tới tuổi.

– Ăn nhiều cho khỏe Hala!

Ông ôm con lừa.

– Cám ơn mầy đã cưu mang tao mấy năm nay…

“Trận phục kích tại vùng núi Kampirak của 30 tay súng Taliban đã bị trung đội lính sơn cước và 2 chiếc máy bay không người lái đánh tan nát. 3 người sống sót, trong đó có ông Rahim được giải ngũ. Về tới làng Nauwarid. Ủy Ban Taliban cho ông miếng đất với căn nhà nhỏ và 500 đồng. Ông Rahim vay của Ủy Ban thêm 500 đồng, mua con lừa. Mỗi ngày ông chở người, chở hàng thuê trong vùng. Món tiền lợi tức ít ỏi từ con lừa cũng đủ cho ông Rahim sống qua ngày.

Nhưng! Cũng như ông. Con lừa Hala, ngày một già. Sức kéo xe của nó ngày càng yếu đi.

– Shalom! Ông Rahim!

Bà hàng xóm Hira đang đứng trước cửa.

– Shalom!

Ông Rahim bước ra.

– Ông chở giùm 4 bao lúa mì và tôi ra máy xay! Bà Hira nói.

– Được!

– Ông tính bao nhiêu?

– Bà trả cho 250 đồng!

Bà Hira lắc đầu.

– Mắc!… Xe lừa, đâu phải xe hơi!

– Vậy bà muốn bao nhiêu?

– Tôi trả anh 200… Với điều kiện anh phải khiêng 4 bao lúa mì ra xe và khiêng vô máy xay!

“Vậy là bữa nay chắc mình khá! Sáng sớm đã có người thuê, mình còn cả một ngày dài để làm việc!”

Hồ Đắc Vũ

Ông Rahim khiêng 4 bao ra xe, chở tới máy xay.

Ông quẹo vô con đường bên núi, vòng ra chợ. Người ra vô mua bán, tiếng rao hàng, tiếng trả giá, cười nói. Ông đậu xe trước cổng chợ. Nhìn mọi người, đợi một cái ngoắt tay hoặc một tiếng kêu “Xe lừa”.

Từ 8 giờ sáng! Ông Rahim và con lừa đã đứng chờ khách ở cổng chợ cả tiếng đồng hồ.

Mặt trời bắt đầu nóng. Mồ hôi đã lấm tấm hai bên thái dương ông Rahim, mùi lông của con lừa già bốc lên ngai ngái. Ông Rahim đắp cái bao tải nhỏ lên đầu và cổ cho con lừa. Ông lấy thùng nhựa, vô chợ xin nước, đem ra cho nó uống. Ông Rahim ngồi dựa lưng vô xe, kiên nhẫn nhìn những người ra vô chợ.

Thêm một tiếng trôi qua. Ông Rahim vẫn chưa có khách gọi. Bên kia. Hai xe lừa đã có người thuê, họ đang chất những bao tải lên xe.

– La!… la! La!… la!

Con Hala kêu nhỏ, nhìn ông Rahim. Biết nó đói, ông lấy bao cỏ treo dưới xe, đổ hết vô thùng nhựa. Để ngay miệng con lừa già. Ông Rahim vô chợ, mua 3 củ cà rốt, ông bẻ đôi, đút cho con lừa. Hala giậm chân, đầu gục gặc như cám ơn ông.

– Xe lừa!

Ông Rahim ngước lên. Chị đàn bà bịt mặt nói.

– Tôi cần chở mấy bao rau cải, cà rốt về nhà…

– Mấy bao? Thưa bà!

Ông Rahim hỏi.

– 5 bao…

Chị ta chỉ 5 bao tải để trước hàng rau.

– … Và tôi!

Ông Rahim thấy 5 bao tải cộng với chị ta, chắc cũng nặng cho sức kéo của con lừa già … Ông nhìn con lừa, nhìn qua chị đàn bà và 5 bao tải nằm phía xa, đắn đo.

“Nhưng ế quá! Từ sáng sớm tới giờ, sau bà Hira, mới có được một người”

Cũng như bà Hira, chị đàn bà nói.

– Ông phải khiêng hàng ra xe, về tới nhà, ông phải khiêng vô cho tôi!

Biết chuyến hàng nặng, nhưng ế khách nên Ông Rahim quyết định.

– 500 đồng cho mọi chuyện!

– Ala! Chị đàn bà la.

– Tôi đã không tính tiền khiêng cho chị!

Ông Rahim đưa hai tay phân trần.

– Tôi có thể gọi mấy xe kia…

Chị ta chỉ tay vô 2 người chạy xe lừa đứng bên kia cổng chợ.

– … Họ chỉ lấy 400!

Hai người xe lừa bên kia đang nhìn chằm chằm vô ông Rahim.

– Được! 400!

Ông Rahim vô chợ khiêng mấy bao tải. Bây giờ thì ông biết là 5 cái bao nặng hơn bình thường! Ông nhìn con Hala đang ăn cà rốt, nó ngước mặt nhìn ông.

– La!… la! La!… la!

Nó kêu lớn, như muốn nói

“Tôi chở được!”

Ông Rahim khiêng hàng ra xe, chị đàn bà leo lên. Để giảm sức nặng cho Hala. Ông cầm sợi dây cương, dắt con lừa đi. Đường về nhà chị ta qua một đoạn dốc. Ông Rahim lo lắng nhìn 4 cái chân con Hala run run, leo từng bước lên dốc.

– Soạt!

Hai bánh xe lừa cán vô những viên đá, xe nghiêng nhẹ qua. Chị đàn bàn la lên.

– Ê! Lật xe!

Chị chồm qua chụp thành xe, chiếc xe nghiêng qua bên kia, 2 chân sau của con Hala tuột trên lớp đá. Ông Rahim chạy qua hông xe đẩy mạnh. Con Hala bám 2 chân trước, 2 chân sau cố đẩy chiếc xe.

– Nguy hiểm quá!…

Chị đàn bà nạt vô mặt ông Rahim.

– Con lừa kéo không nổi! Mẹ! Lật xe, tôi rớt xuống đồi thì sao?

Ông Rahim phân trần.

– Con lừa bị tuột chỉ vì xe cán lên đá… Nó thừa sức kéo! Chị đừng lo!

– Tôi sẽ bớt tiền ông!

Xe tới nhà. Ông Rahim khiêng hàng vô.

– Tôi bớt ông 20 đồng vì tính mạng bị nguy hiểm.

Chị đàn bà ném tiền trên xe, bước vô nhà.

Biết con Hala đã chở một chuyến hàng quá sức mình, ông Rahim cũng không ngồi trên xe, ông nắm dây cương, dắt con lừa trở lại chợ.

Chỉ mới 2 giờ chiều. Ông Rahim hy vọng sẽ chở được chuyến hàng nữa, Ông vô chợ, mua 5 trái táo, bó cà rốt cho con Hala và một miếng bánh mì cuốn phô mai cho mình. Ông kéo chiếc xe qua bóng mát bên mấy cây ô liu trước chợ. Ông Rahim bỏ táo và cà rốt vô thùng nhựa cho Hala ăn. Ông ngồi dựa lưng xe, cắn miếng bánh mì, mắt vẫn chăm chú nhìn vô cổng chợ, hy vọng có thêm được chuyến hàng, trước khi chợ tan. Ông Rahim ăn xong, vô chợ xin thùng nước, ông uống một ít, còn lại ông cho Hala.

Đang lim dim, ông Rahim mở to mắt! Hình như trong cổng chợ, có người đàn ông đưa tay vẫy… Đúng rồi!

Ông ta kêu.

– Xe lừa!

Ông Rahim mừng quá, chạy vô.

Một ông mập, đầu trọc, nhìn ông Rahim, hỏi.

– Chở hàng không?

– Dạ có! Sẵn sàng chở!

Ông Rahim vui mừng.

Ông mập chỉ chiếc thùng gỗ.

– Ông chở tôi và thùng này về nhà… rất gần! qua dốc núi là tới!

– Dạ được! Tới đâu cũng được!

– Tôi trả ông 500 đồng!

“Ala ơi! Con trúng rồi! 500 đồng! Từ đây tới nhà ông ta chỉ qua cái dốc trước mặt… 15 phút là tới!”

Ông Rahim mừng trong bụng.

– Tốt! Ông đem thùng này ra xe.

Ông mập nói.

Ông Rahim khiêng thùng ra xe. Ông mập đi theo. Ông Rahim giữ càng xe. Ông mập lên xe, 2 càng xe chổng cao, ép sát bụng con Hala. Ông Rahim bối rối nhìn bụng con lừa siết lại vì sức nặng của xe nghiêng về phía sau.

– Xin lỗi! Ông có thể ngồi tới phía trước một chút để xe có thăng bằng, dễ cho con lừa kéo.

Ông mập xích ra phía trước.

– Được rồi! Cám ơn ông!

Ông Rahim kéo xe đi, con Hala bắt đầu từng bước chậm.

– Ông có thể cho con lừa đi nhanh hơn không? Tôi cần về nhà sớm!

Ông mập cằn nhằn.

– Xin lỗi! Ông và thùng hàng rất nặng! Con lừa không thể đi nhanh hơn!

– Nhưng tôi không trả tiền để đi xe rùa! Con lừa đi quá chậm!

Ông mập la.

– Con lừa đã làm hết sức của nó! Không thể nhanh hơn được! Xin lỗi!

“Xe bắt đầu lên dốc, một cái dốc không cao lắm… Xuống dốc là tới nhà ông mập, và được 500!”

Ông Rahim nghĩ.

Ông mập ngồi quay đầu về phía sau, nên ông không thấy đầu con lừa cúi thấp xuống, 2 chân sau run run, đang từng bước kéo xe tới. Ông Rahim vòng ra sau, dựa lưng vô xe, hai chân đẩy tới, con Hala bước được mấy bước. Ông mập nhìn ông Rahim.

– Nặng lắm sao?

Ông Rahim gật đầu.

– Vậy sao ông nhận chở hàng cho tôi?

Ông Rahim ngừng lại, nhưng ông vẫn đẩy lưng vô xe, vì sợ nó tuột xuống dốc.

– Tôi không nghĩ rằng sức nặng của ông và thùng hàng đã quá khả năng của con lừa… Và tôi!

Ông Rahim thúc con lừa.

– Hala! Đi! Cố lên! Sắp lên hết dốc rồi!

Ông Rahim đẩy xe. Con Hala bắt đầu những bước run rẩy, chậm chạp. Được chừng vài bước, nó cúi đầu, kêu lên.

– La!… la!

Giọng nó khàn lại, hụt hơi, tiếng kêu tắt trong cổ họng. Ông Rahim biết phải làm gì. Ông cúi xuống, lấy cây gỗ dài sau thùng xe, kê ngay 2 bánh xe.

– Thưa ông! Con lừa đã hết sức, không kéo xe lên tới dốc được…

Ông Rahim nói với người khách.

Ông ta chồm vô mặt ông Rahim.

– Tôi không cần biết! Nó phải kéo! Vì tôi trả tiền cho ông để mang thùng hàng và tôi về nhà…

Ông chỉ tay.

– … Ngay dưới dốc này!

– Tất nhiên! Tôi sẽ chở ông và thùng hàng về tới nhà! Nhưng trong hoàn cảnh bây giờ…

Ông Rahim tới bên con lừa ôm cổ nó.

– … Cuộc sống tôi nằm trong sức khỏe của con lừa! Nó đã nuôi tôi bao nhiêu năm… Nếu cố kéo ông qua dốc, con lừa kiệt sức… Nó sẽ chết!…

Ông Rahim đưa hai tay

– … Coi như tôi… Chấm hết!

– Ô! Đó là chuyện của ông! Con lừa phải chở tôi về nhà … Như tôi đã thuê!

– Vì quá nặng, nên khi kéo lên dốc, xe bật về sau, sợi dây từ càng xe siết ngang bụng… Con lừa bị nghẹt thở…

Ông Rahim cúi mặt

-… Nó sẽ chết!

Ông đưa hai tay.

– Cho nên!… Tôi sẽ thay thế con lừa, kéo xe, đưa ông lên dốc!

Ông Rahim mở dây cổ, dây bụng cho con Hala. Ông bước tới cầm 2 càng xe, cúi mình, lấy hết sức kéo chiếc xe từ từ lên dốc. Xe đã tới trên đầu con dốc. Ông mập chỉ tay.

– Nhà tôi kia! Xuống dốc là tới!

Ông Rahim cột dây cổ, dây bụng cho con Hala. Ông cầm dây cương, kéo chiếc xe từ từ xuống dốc.

– Xuống dốc mà chậm vậy sao?

Ông mập hỏi.

Ông Rahim không trả lời, ông đang nhìn những bước chân run rẩy của con Hala ghìm từng bước vì sức nặng đang đẩy nó xuống dốc, nó bỗng tuột đi mấy bước trên lớp đá.

Ông mập la.

– Chết! tuột dốc!

Ông ta nằm xuống xe. Ông Rahim chạy ra trước, tay chụp 2 càng xe. Ông quỳ xuống thọc cây gỗ dài, kê ngay 2 bánh xe.

– Không sao! Ông bình tĩnh!

– Bình tĩnh mẹ gì!

Ông mập nổi cộc.

– Còn chút xíu là xe tuột dốc, con lừa chưa chắc chết… Nhưng tao sẽ chết! Tao đâu có thuê mày giết tao?… Mẹ! Mầy làm việc không an toàn!

Ông Rahim nhỏ nhẹ!

– Ông yên tâm! Xe không tuột dốc, và ông cũng không chết!…

Ông Rahim tháo dây cổ, dây ngang bụng cho con Hala, cột nó sau xe.

– Thưa ông! Với một lượng hàng lớn hơn khả năng kéo của con lừa già và tôi!

Ông Rahim xuống giọng.

– … Nên khi xuống dốc! Toàn bộ sức nặng của ông với thùng hàng sẽ đè xuống sợi dây da trên cổ con lừa…

Ông Rahim nghiêng bàn tay giống như 2 càng xe đè xuống cổ con lừa!

– … Nó có thể bị gãy cổ… Chết!

Ông Mập đưa hai tay lên trời!

– Mẹ! Lên dốc cũng chết! Xuống dốc… Cũng chết!…

Ông chỉ mặt ông Rahim.

– Vậy thì tao mướn xe mầy làm gì?

– Không! Tôi chỉ giải thích với ông tình trạng của con lừa! Tôi…

Ông Rahim chỉ vô mình.

– … Chính tôi sẽ đưa ông xuống dốc về nhà an toàn!

Ông Rahim đeo vòng, cầm 2 càng xe, ghìm từng bước khó nhọc, mồ hôi đầy trên mặt, hai hàm răng ông cắn chặt, miệng run run, kéo chiếc xe lừa quá nặng, từng bước xuống dốc…

Tới cuối dốc, ông Rahim mặt xanh lè, đứng thở như bị hụt hơi. Ông đẩy con Hala, tròng dây cổ, cột dây bụng, kéo xe đi.

Ông mập nói.

– Nhà tao kia!

Chiếc xe lừa ngừng trước nhà ông mập. Ông Rahim khiêng thùng hàng vô. Nhận tiền thù lao.

Quá mệt vì kéo xe. Đi được mấy bước, ông Rahim quỵ chân, ngước mặt lên trời, miệng hớp như con cá thiếu nước. Ông leo lên xe, nằm xuống, tay kéo sợi dây cương. Con lừa còn mất sức hơn ông, nó cũng kéo chiếc xe được vài bước, bỗng té xuống, chiếc xe lật nghiêng, con lừa la yếu ớt.

– La!… la!

Ông Rahim lăn bên đường. Ông cố đứng dậy, đẩy con lừa lên xe. Ông lấy cây gỗ bẩy chiếc xe đứng lên. Ông kéo xe chở con lừa già về nhà…

Sáng hôm sau, bà hàng xóm Hira cần ra chợ.

– Shalom! Ông Rahim! Ông Rahim!

Không thấy ông ta trả lời. Bà chạy qua, đẩy cửa.

Ông Rahim nằm trên giường, đầu quẹo qua một bên, vệt máu bầm trên khóe miệng, bất động.

Bà ra chuồng lừa.

Con lừa già Hala nằm trên lớp cỏ khô, đầu cũng quẹo qua một bên, bất động, vệt máu bầm vì xuất huyết chảy trên khóe miệng.

HĐV

Bài viết 2 con lừa già đã được đăng trong TRE Magazine.

Ơ-rê–ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.

Lớn lên tại Chicago, Lily Born có một người ông mắc chứng Parkinson. Thuở ấu thơ, cô thường xuyên chứng kiến ông vô tình làm đổ nước bởi những cơn run rẩy cản trở việc cầm nắm ly thông thường. Lên bảy tuổi, Lily đã bắt đầu trăn trở một vấn đề: làm sao để ly khó bị lật hơn?

Ý tưởng cốt lõi khá giản đơn: thay thế đáy tròn truyền thống bằng ba chiếc chân xòe rộng xung quanh, nhằm tạo bệ đỡ thật vững chãi. Lily cùng bố mình, ông Joe Born, sử dụng loại nhựa dẻo tạo hình thủ công để gắn thêm chân vào chiếc ly cũ. Dù nguyên mẫu đầu tiên thất bại, hai cha con vẫn kiên trì tinh chỉnh.

Khoảng một năm sau, chứng kiến cảnh cha lúng túng cứu chiếc máy tính khỏi vũng cà phê đổ, Lily đã nặn tặng ông một phiên bản gốm tại xưởng gần nhà. Là chuyên gia phát triển sản phẩm, ông Joe lập tức thấy rõ tiềm năng thương mại to lớn từ sáng kiến của cô con gái. Hai người sau đó bay sang Cảnh Đức Trấn, thủ phủ gốm sứ trứ danh của Trung Quốc, nhằm hoàn thiện bản mẫu và chuẩn bị sản xuất.

Sản phẩm mang tên Kangaroo Cup, mượn ý tưởng từ việc chuột túi dùng đuôi làm điểm tựa cân bằng. Năm 2012, mẫu gốm này bắt đầu ra mắt trên các nền tảng gọi vốn cộng đồng. Chỉ riêng đợt gọi vốn cộng đồng trên Kickstarter đầu tiên đã thu về 6,750 đô la, vượt mốc 6,000 đô la.

Gốm tuy đẹp mắt nhưng lại dễ vỡ và khó lưu trữ. Nhóm Lily tiếp tục chế tạo bản nhựa không BPA với ưu điểm bền bỉ, dễ xếp chồng và trụ vững trên bề mặt gồ ghề. Chiến dịch Kickstarter năm 2014 đặt mốc 25,000 đô la, song nhận về tới 62,053 đô la nhờ vào 1,843 cá nhân tin tưởng ủng hộ dự án.

Ngày 12-9-2017, Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ chính thức cấp bằng US 9,756,970 B2 có tựa đề Tip-resistant cup with handle, vinh danh hai nhà phát minh Lily Ann Born và Joseph Born. Năm 2015, sau khi đã bán được hơn 10,000 chiếc Kangaroo Cup, Lily vinh dự đem sáng chế đến White House Science Fair.

Qua thời gian, Lily và cha của cô không ngừng cải tiếp Kangaroo Cup để có sản phẩm tốt nhất cho người cao niên mắc chứng Parkinson. Chiếc ly Kangaroo ấy dẫu không mang phép mầu chữa dứt bệnh, nhưng đã trao cho những trái tim già nua một nhịp đập thoải mái mỗi khi uống nước.

Bài viết Sáng chế từ trái tim đã được đăng trong TRE Magazine.

Nhưng vẫn có một điều đáng mừng: Không bao giờ là quá muộn để làm chậm những tổn thương tiếp theo, cải thiện làn da và giảm nguy cơ ung thư da. Những gì bạn bắt đầu làm từ hôm nay đều có ý nghĩa, bao gồm những biện pháp chăm sóc đơn giản tại nhà và bảo vệ da khi ra nắng.

Những nguy cơ từ tia UV

Tuy ánh nắng có thể khiến da bạn thấy dễ chịu, nhưng tia UV lại gây nhiều tổn thương ở bên dưới bề mặt da.

Tia UVA có thể xuyên vào những lớp da sâu hơn, làm suy yếu elastin – chất giúp da săn chắc – và collagen – chất giúp da giữ được độ đầy đặn, căng mịn. Những dấu hiệu nhìn thấy bên ngoài có thể là các đường nhỏ, nếp nhăn, đốm nâu và da chảy xệ.

Tia UVB chủ yếu tác động lên lớp da ngoài cùng và là nguyên nhân chính gây cháy nắng.

Cả UVA và UVB đều gây tổn thương cho da ở cấp độ tế bào. Tia UV có thể gây ra những đột biến trong DNA của tế bào da, từ đó có thể dẫn đến ung thư da. Hệ miễn dịch có khả năng sửa chữa phần nào những tổn thương này, nhưng khả năng đó giảm dần theo tuổi tác.

Tác hại của ánh nắng mang tính tích lũy. Làn da gần như không bao giờ “quên” những tổn thương bạn từng gặp phải khi còn trẻ. Vì vậy, bảo vệ da khỏi ánh nắng vẫn rất quan trọng.

Những vấn đề về da thường gặp và cách giải quyết

Tiếp xúc với ánh nắng có thể gây ra hoặc góp phần làm xuất hiện nhiều vấn đề về da – một số nghiêm trọng, một số chủ yếu ảnh hưởng đến vẻ ngoài. Bảo vệ da khỏi ánh nắng là việc quan trọng nhất, nhưng một số biện pháp khác cũng có thể giúp ích.

UNG THƯ DA

Ung thư da là nguy cơ đáng lo ngại nhất của việc tiếp xúc với ánh nắng nhiều lần. Hơn 80% các trường hợp ung thư da có liên quan đến bức xạ UV.

Ung thư biểu mô tế bào đáy (basal cell carcinoma) và ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma) là hai loại ung thư da phổ biến nhất và dường như đang gia tăng ở người lớn tuổi. Theo một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên tạp chí Scientific Reports, tỷ lệ mắc hai loại ung thư này ở những người từ 60 tuổi trở lên đã tăng hơn 60% trong khoảng thời gian từ năm 1990 đến 2021. Cả hai loại ung thư này thường có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, nếu không điều trị, chúng có thể gây biến dạng và lan sang các mô hoặc xương.

Ung thư hắc tố (melanoma) nguy hiểm hơn và có thể gây tử vong nếu không được điều trị. Mặc dù tương đối hiếm, số ca bệnh đang tăng khoảng 1.4% mỗi năm ở nam giới và 2.8% ở nữ giới, theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society). Phát hiện sớm là yếu tố rất quan trọng: Melanoma ở giai đoạn đầu có tỷ lệ sống thêm 5 năm lên tới 99%.

Cần làm gì?

Mỗi tháng một lần, hãy kiểm tra toàn bộ làn da từ đầu đến chân, chú ý đến những đốm mới xuất hiện hoặc những thay đổi về kích thước, hình dạng và màu sắc của một đốm da đã có.

Ngoài ra, nên đi khám bác sĩ da để kiểm tra da định kỳ theo lịch mà bạn và bác sĩ cùng nhau quyết định.

(còn tiếp)

Bài viết Tác hại của ánh nắng đã được đăng trong TRE Magazine.

Bán chiếu trước năm 1975 ở Đà Nẵng (Ảnh trên Internet)    

Những làng chiếu tiếng tăm

Ðà Nẵng và Quảng Nam trước kia có nhiều nơi dệt chiếu. Xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng có làng chiếu Cẩm Nê, có nguồn gốc từ Thanh Hóa, nổi tiếng hơn 500 năm. Ở thôn Đông Bình, xã Duy Vinh, huyện Duy Xuyên, Quảng Nam (cũ) nay thuộc xã Nam Phước, TP. Đà Nẵng, có làng chiếu Bàn Thạch, nơi gần 80% người dân dệt chiếu cói, nổi tiếng hơn 300 năm.

Làng chiếu Triêm Tây, Điện Phương, Điện Bàn, Quảng Nam, quê tôi cũng khá nổi tiếng dệt chiếu bền đẹp. Sản phẩm từng được ngành Thương nghiệp đặt mua để xuất sang Liên Xô và một số nước Đông Âu trước năm 1991. Nhà hai ông bác ruột và chú ruột đến đời các anh chị, các em tôi và mấy đứa cháu cũng như bà con họ hàng ở thôn Triêm Tây đều sống nhờ dệt chiếu chẻ một thời trước năm 1975 kéo dài cho đến thập niên 1980.

Tôi nhớ mỗi lần về quê nội, xuống xe đò Đà Nẵng – Hội An, ngay chợ cá Cẩm Hà. Từ đó đi ghe chèo, ngang qua một nhánh sông Thu Bồn. Muốn vào thôn phải đi qua một bãi cát trắng, nắng chói chang. Tại đây bà con trong thôn tận dụng mặt bằng phơi khô đay, lác đã được tước thành từng sợi nhỏ. Nhìn khá vui mắt nhất là khi sợi đay, lác nhuộm nhiều màu sặc sỡ. Phơi khô rồi dồn lại, vác vô nhà dệt. Nhà ai cũng có khung dệt chiếu. Những chiếc chiếu ngấm đầy tâm huyết nhiều thế hệ nông dân chất phác, cần cù, cặm cụi bên khung dệt ngày đêm. Mấy đứa nhỏ đi học về là nhận đổi ca từ người lớn, ngồi vào khung dệt. Nhiều khi thị trường cần, nhất là dịp Tết, nhà nhà trong thôn chong đèn dệt cho kịp ngày thương lái đến gom ra Đà Nẵng, xuống Hội An…

“Chổi đây!”

Mỗi đôi chiếu, trừ tiền nguyên liệu chỉ lãi có vài chục nghìn đồng. Ngồi còng lưng, tê tay, mỏi mắt nhưng thu nhập chẳng là bao. Đến khi chiếu công nghiệp (chiếu nhựa), chiếu Trung Quốc tràn ngập thị trường thì chiếu dệt thủ công rơi vào cảnh lao đao. Nhiều làng nghề dệt chiếu của Đà Nẵng, Quảng Nam thưa thớt thợ. Những người trẻ tuổi thì bỏ nghề dệt chiếu, tha hương kiếm sống. Người làm thợ hồ, kẻ làm công nhân… Thêm nguyên liệu (đay, lác) không còn dồi dào như xưa. Ao, ruộng, đìa, lạch thu hẹp dần. Lác, đay không mấy người trồng nữa. Nguyên liệu phải nhập từ tỉnh khác về nên đã khó càng thêm khó. Những làng chiếu một thời tiếng tăm nay gần như bặt tăm. Họa hoằn mới có vài người cao tuổi, đau đáu với nghề truyền thống nên cố gắng bám khung dệt, lưu giữ nghề… phục vụ cho khách du lịch đến thử nghiệm!

Tổ dân phố Triêm Tây, phường Điện Bàn, Đà Nẵng còn 2 người dệt chiếu… phục vụ khách du lịch là hai chị em, bà Năm Biên (73 tuổi) là chị dâu và bà Vui (65 tuổi) là em chồng. Không có khách thì tháo khung dệt ra, có khách thì lắp vào. Thỉnh thoảng khách nước ngoài đi theo đoàn đến xem dệt hoặc tập dệt chiếu. Xong họ thưởng cho người hướng dẫn dệt 250 nghìn đồng. Khách lẻ thích thú được trải nghiệm dệt chiếu thì chung tiền lại rồi thưởng cho hai chị em… May mắn lắm mới có khách bỏ ra hai, ba trăm nghìn đồng mua loại chiếu nhỏ dùng trải tập yoga. “Dễ chi bán mấy loại chiếu mét tư, mét sáu. Tây hắn có thích cũng không mua vì nó to, cồng kềnh”, bà Vui nói.

Bà L.T.Ng, đại lý chiếu ở cạnh chợ Bàn Thạch chia sẻ: “Nghề truyền thống này dần dần mai một. Chừ dệt chiếu còn đâu chỉ vài người. Dệt đôi chiếu bán được 180 nghìn đồng mất mấy tiếng đồng hồ… Lớp trẻ thì qua Hội An, ra Đà Nẵng tìm việc làm. Chừ chiếu dệt máy chứ dệt tay không cạnh tranh nổi… Chiếu dệt máy tôi cũng nhập về từ Bình Định, Cà Mau, Đồng Tháp, Ninh Bình rồi bỏ sỉ cho mấy chợ ở huyện Quế Sơn, Hiệp Đức (cũ)… Chừ người ta nằm nệm nhiều, nhất là giới trẻ. Anh biết không, chiếu Trung Quốc nhiều loại tràn ngập thị trường như chiếu trúc, chiếu tre, chiếu lạnh, chiếu điều hòa, chiếu tơ tằm rất đẹp… Nhưng giá lại rẻ. Anh nghĩ chiếu chẻ, chiếu lác mình dệt làm răng chống lại nổi?”. Chị hỏi tôi, tôi biết hỏi ai?

Nhớ hồi còn nhỏ, theo bà ngoại về quê thôn Thi Lai, xã Điện Phong, huyện Điện Bàn, Quảng Nam (cũ). Tối, bà cháu ngủ lại nhà cậu Phấn. Cậu kêu bà ngoại tôi bằng cô. Cậu có dáng người cao, gầy, có tiếng trong thôn là uống rượu đế không biết say nhưng hay…lè nhè! Trời lành lạnh, bà ngoại tôi ưu tiên được ngủ đắp mền nhà binh. Tôi ngủ với cậu trên cái phản gỗ. Hai cậu cháu đắp chiếc chiếu trơn, dày phủ đầu phủ chân thấy ấm hẳn. Cậu trùm chiếu, chiếu ngắn nên nằm xỏ cả hai chân vào cái bao tời giữ ấm. Tôi còn nhỏ, nằm gọn bên cạnh… nghe trọn tiếng ngáy của cậu. Thỉnh thoảng còn nghe tiếng đại bác vọng về ầm ầm bên tai. Thất kinh hồn vía!

Thợ dệt chiếu làng Triêm Tây, Điện Bàn, Quảng Nam (cũ) …còn sót lại!

Bán chiếu kèm bán chổi!

“Chiếu, chổi anh chị ơi!”. Tiếng rao dài ra… như năn nỉ ỉ ôi. Khi nghe tôi gọi, anh bán chiếu, chổi lộ vẻ mừng, hỏi luôn anh mua chiếu hay chổi. Mừng bao nhiêu thì thất vọng bấy nhiêu khi nghe tôi nói chỉ mua một cây chổi thôi mà mua đem ra nước ngoài dùng. Tôi nói mua một cây dùng thử đã. Thật ra ở Chợ Đồng Xuân, Berlin bên Đức, cũng có chổi. Tính ra tiền VNĐ một cây hơn 200 nghìn đồng nhưng dùng đúng là… ba bảy hăm mốt ngày!

“Anh không mua biếu tặng ai nữa hả? Anh đo va li, em cắt gọt bớt cho vừa. Qua bên nớ kiếm cây nối thêm vô. Chổi mình sản xuất bền lắm, cũng phải một năm mới bỏ. Đót chỉ mòn chứ không sổ, không sút, rụng. Bện chặt tay lắm đó anh! Cán làm bằng tre ngâm, nhẹ. Cây chỉ 75 nghìn thôi. Tết em bán tới 95 nghìn đồng/cây lận! Mình dùng chổi là lao động nhẹ cho khỏe người…”, anh ta quảng cáo… rầm rộ. Trước đây có vài người cao tuổi kể cả một ông lão mù cũng vác bó chổi đi bán dạo trong xóm. Có nhiều người mua ủng hộ. Giá có rẻ hơn. Nên chi nó tỉ lệ thuận với… thời gian sử dụng! Anh kể thêm: “Em bán cho trường học là anh biết chổi tốt như thế nào rồi. Không phải dễ vô trường học đâu. Mỗi lần khai giảng là em bán bảy, tám chục cây. Ngày công làm chổi ni không được 70 nghìn anh nghe! Chỉ mấy người cao tuổi làm chớ không còn ai bện nữa!”.

Tôi gợi chuyện về chiếu, anh vui miệng kể, mình tên X. sinh năm 1968. Thâm niên bán chiếu, chổi dạo hơn 30 năm. “Bán chiếu không đủ ăn phải kèm bán chổi… Mấy ông lão làng em nghỉ hết rồi. Hồi trước họ gánh trên vai bằng đòn xóc gần chục đôi chiếu, đi bộ nhẹ như không. Mình chừ trẻ mà không địch lại anh nghe! Còn chiếu, bán ngày mười mấy đôi là trước kia. Nay thì khó lắm, Tết mà chỉ bán được 5 đôi là mừng húm. Bán chiếu, chổi kèm đồ lặt vặt như chổi quét màng nhện, ki nhựa xúc rác, võng… Chiếu cói Hà Nội loại bình dân cỡ ngang 1,6m, dài 2m giá 160 nghìn; loại 1,4m thì 140 nghìn. Hình thức không đẹp nhưng trải nằm vẫn bền. Chiếu Cẩm Nê hoa văn đẹp hơn, bền hơn nên đắt, giá gần gấp đôi, từ 250 nghìn đến 300 nghìn đồng/đôi… Mấy năm trước bán ngày có thể lời bốn, năm trăm nghìn đồng nhưng gần đây sụt giảm thê thảm”, anh X. thở dài”

Xe đẩy bán chiếu, chổi

Mỗi sáng sớm, anh X. từ Hòa Tiến kéo theo xe sắt chở chiếu, chổi xuống Đà Nẵng rồi gửi xe máy, đẩy đi bán dạo. Chiều kéo xe về, dùng bạt đậỵ kín lại gửi nhờ (phí một tháng 300 nghìn đồng). Chạng vạng chạy xe máy về lại nhà. Cả ngày 2 vòng hơn 30 cây số. Vừa đẩy xe hàng vừa rao cả ngày. Nếu không khỏe e khó trụ lại với nghề đi bán chiếu, chổi dạo….

Ông S.. (61 tuổi) quê Thăng Bình, Quảng Nam (cũ). Trước đây ông chuyên mua heo con, heo nái ở chợ Bà Rén, Hương An ra Đà Nẵng bán dạo. Từ chở heo trên xe đạp, đi xe buýt đến chở heo trên xe máy len lỏi vào các kiệt hẻm rao bán. Khi thành phố có lệnh cấm nuôi heo trong khu dân cư do gây ô nhiễm môi trường thì ông cũng giã từ… heo quéo! Về nhà nghỉ một thời gian ông chuyển qua bán chổi dạo. “Đót mua ở huyện Phước Sơn, cán mua ở huyện Núi Thành. Đót được phơi nắng nhưng đừng nắng quá đót giòn sẽ gãy. Đến buộc bện giũ sạch bông đót rồi đóng cán. Mình tự làm. Giá bán chỉ có 45 nghìn đồng/cây. Còn loại xuất khẩu sang Đài Loan thì “đếm” (mua) của công ty về bán lại. Giá 65 nghìn đồng/cây…Chở chổi bằng xe máy ra mấy cái chợ ở Hội An, Đà Nẵng. Gửi xe máy rồi vác chổi đi bộ rao bán… Cũng hên xui. Bữa được bữa mất thôi anh ơi!”, ông X. cười hì hì.

Đại lý nhập chiếu trong nước và chiếu TQ về phân phối

Vĩ thanh

Theo thời gian, những người bán chiếu dạo vắng bóng dần… Hình ảnh ông bán chiếu đầu đội nón nhựa trắng, quần áo bà ba trắng sạch sẽ khắc đậm dấu ấn trong tôi vào lúc 9, 10 tuổi cũng phai tàn dần. Thật cám cảnh: “…Tôi vác đôi chiếu bông mà cõi lòng tan nát, bước chân đi như thể xác không hồn… Công tôi cực lắm mưa nắng dãi dầu…Còn chi buồn hơn đời bán chiếu…” (Lời vọng cổ “Tình anh bán chiếu” của cố soạn giả Viễn Châu). Nay ghe chiếu Cà Mau…không còn cắm sào bên bờ kinh Ngã Bảy! Anh bán chiếu không phải vác đôi chiếu bông đi tìm người đã đặt dệt ngày trước… Nay có các đại lý mua gom chiếu dệt máy, chiếu Trung Quốc về phân phối cả rồi!

Bài & ảnh LKD

(Một số ảnh trên Internet)

Bài viết “Chiếu, chổi đây!” đã được đăng trong TRE Magazine.