Bài viết Lật đổ chế độ đã được đăng trong TRE Magazine.

Máy Diisea C7 sẽ được bán với giá $349.

Bài viết Máy rửa xe xách tay đã được đăng trong TRE Magazine.

Hiện nay công ty còn đang tiếp tục thử nghiệm nâng cao với sự hợp tác của nhiều hãng xe trên thế giới. Mặc dù hiện nay chưa thể mua một xe có màn hình này nhưng dự đoán màn hình Ultraview này sẽ được sản xuất trong thời gian ngắn sắp tới với trù sẽ có 25 triệu xe trang bị Ultraview vào năm 2032

Bài viết Màn hình ảo cho xe hơi đã được đăng trong TRE Magazine.

“Người đàn ông đã chết”, David Baerten cùng với một nhóm quay phim, nhảy ra khỏi trực thăng và chào những người đến dự tang lễ của mình, khi họ đang khóc – Nguồn: el.tiktokeur2

“Sai con toán, bán con trâu”. Đôi khi con toán sai, mất luôn cả bầy trâu. Như trường hợp một chủ xe Tesla (khoảng 40,000 đô la) ở Chiết Giang, Trung Quốc, do tiết kiệm tiền vào tiệm rửa xe nên anh ta lái xuống sát bãi biển tự rửa. Nhưng đời không như mơ, thủy triều dâng, xe bị lún và chiếc Tesla không leo lên được, bị ngâm nước. Chủ xe phải gọi máy kéo tới giải cứu. Có lẽ chủ xe này không giỏi toán mấy, tiền câu xe 500 đô la, tiền thay bình điện và phụ kiện điện tử xe không dưới 20,000 đô la, trong khi tiền rửa xe chỉ 10 đô la. Nguồn: eZone

Dưới 80, hầu như ai cũng muốn thư nhàn, nghỉ ngơi. Ít người còn muốn làm việc. Trừ bà Nguyễn Thị Thược, 79 tuổi, cùng cháu ngoại Trần Thị Lan Anh (35 tuổi) lập tài khoản Telegram và tài khoản ngân hàng thu tiền bán ma túy. Bà Thược từng ăn cơm tù từ 1994 tới nay nhiều lần, đều dính dáng đến mua bán ma túy. Sau khi ra tù, bà gầy đường dây mới, tiếp tục “con đường xưa em đi…”, cho đến khi bị tóm. Nguồn: dantri.com.vn

Bài viết Chuyện khó tin nhưng có thật (09/03/2026) đã được đăng trong TRE Magazine.

Đạo quân bốc vác

Do nhu cầu của xã hội, hầu như nơi nào ở Việt Nam cũng có lực lượng làm thuê bằng nghề bốc vác, tập trung nhiều ở các bến cảng, bến xe, ga tàu lửa, kho bãi, chợ đầu mối, các công ty, doanh nghiệp… Theo điều tra của chúng tôi, hầu hết những người tham gia vào “đạo quân bốc vác” đều có gia cảnh đặc biệt. Họ xuất phát từ những vùng quê nghèo, không công ăn việc làm, không đồng vốn lận lưng nên tìm lên thành thị kiếm sống. Tại đây, nhiều người hành nghề bốc vác tự do (tức ai kêu gì làm nấy) và cũng có nhiều người xin vào làm công nhân của các công ty dịch vụ bốc xếp chuyên nghiệp.

Hiện tại riêng Sài Gòn có hơn 100 đơn vị và công ty cung cấp dịch vụ bốc xếp chuyên nghiệp để phục vụ cho nhu cầu kho bãi, logistics và vận tải logistics, chưa kể hàng ngàn đội nhóm tự phát hoặc dịch vụ đi kèm của những hãng vận chuyển lớn. Tuy nhiên, dù bốc vác “chuyên nghiệp” hay “tự do” thì đa số những người này đều thuộc dạng “lao động mùa vụ”, hiếm khi được “ký hợp đồng lao động” chính thức, cũng không có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và chẳng tổ chức nào đứng ra bảo vệ quyền lợi khi cần thiết. Nhìn chung, mối quan hệ giữa bên sử dụng lao động với người bốc vác thường là “thỏa thuận miệng”. Vì vậy, trường hợp không may khi xảy ra tai nạn lao động, rủi ro thì người bốc vác buộc phải tự mình gánh chịu!

Bốc vác ở chợ đầu mối Thủ Đức

Nói về các loại hàng hóa khuân vác, tùy nhu cầu nơi cần thuê mướn mà có các loại hình bốc xếp khác nhau. Ví dụ như  bốc xếp hàng hóa ở các chợ, siêu thị, công ty xí nghiệp hoặc bốc xếp tại các kho bãi, ga tàu, cảng sông, cảng biển… Thường, mỗi thùng/bao hàng có trọng lượng từ hàng chục ký trở lên, có khi lên đến 60kg/thùng, bao. Người bốc vác sẽ dùng bờ vai hoặc lưng để đỡ hàng và khuân tới nơi được chỉ định trước. Tiền công của họ được tính theo khối lượng hàng hóa cũng bằng “thỏa thuận miệng” với người bốc vác tự do. Riêng các công ty dịch vụ bốc xếp có mức phí cụ thể. Ví dụ bốc vác theo giờ: 60-80 nghìn VNĐ/giờ/người; bốc vác cho xe tải từ 2 – 5 tấn: 300 nghìn VNĐ đến 1 triệu VNĐ/xe; bốc vác cho container loại 20 hoặc 40 feet: 800 nghìn VNĐ đến 1.5 triệu VNĐ/container…

“Nạp năng lượng” lúc rảnh rỗi

Giọt mồ hôi mặn đắng

Lúc này hơn 22 giờ đêm, tại chợ đầu mối nông sản Thủ Đức hàng trăm lượt xe tải, xe container từ các tỉnh miền Tây, Tây Nguyên miền Trung hoặc ngoài Bắc bắt đầu đổ về với đủ loại trái cây, rau củ bắt đầu xuống hàng. Bên các thùng xe cao ngất ngưỡng, những bóng người lưng đẫm mồ hôi, vác trên vai từng thùng hàng nặng trĩu rồi nhanh chân đi vào các khu chợ giao cho bạn hàng. Ở một góc bãi cuối chợ, ông Thành (51 tuổi, quê Tiền Giang) một trong những thành viên lâu năm của đội bốc vác tư nhân Ba Long cho biết: “Nhóm chúng tôi có 10 người, một đêm bốc xếp bình quân khoảng 5-6 xe hàng loại 5-10 tấn, được trả từ 4 đến 6 triệu VNĐ, chia đều cho cả đội. Đêm nào xe về đều, “cày” từ 22 giờ tối đến gần 6 giờ sáng hôm sau mỗi người kiếm được khoảng 400 – 600 nghìn VNĐ!”.

Trong khi đó, ở các bến cảng sông nội địa như cụm cảng ICD Trường Thọ (Thủ Đức), cảng Phú Định (quận 8), cảng Nhơn Đức (Nhà Bè)… lại gắn liền với những mặt hàng nặng và độc hại hơn như xi măng, sắt thép, phân bón, gạch men, cát đá xây dựng… từ các sà lan miền Tây chuyển về. Tại một bến bãi thuộc cảng Long Bình (Thủ Đức), chúng tôi chứng kiến những người phu bốc vác phải đối mặt với nguy hiểm rình rập trên từng bước chân. Lý do vì đường di chuyển của họ là những tấm ván gỗ dài mỏng manh được bắc ngang tạm bợ từ mạn sà lan lên tới bờ dốc. Tấm ván cong oằn, nhún nhảy theo từng nhịp chân chịu lực của người vác những bao xi măng 50kg trên vai. Chỉ một bước sẩy chân, cả người và hàng sẽ rơi ngay xuống dòng nước sâu hoắm. Thu nhập của các phu cảng sông này nhỉnh hơn chút ít so với chợ đêm nhờ tính chất nặng nhọc, trung bình từ 700 – 800 nghìn VNĐ/người cho một ca làm việc.

Bốc vác ở bến sông

Thu nhập là thế song cuộc sống của các cư dân bốc vác vẫn là một vòng quay thắt lưng buộc bụng trước cơn bão giá thị trường. Chị Thảo (46 tuổi, quê Bình Định), nữ công nhân bốc vác thuộc công ty dịch vụ Tây Nguyễn Logistics cho biết: “Gia đình tôi gồm hai vợ chồng và hai đứa con. Chồng tôi chạy xe ôm còn hai đứa nhỏ còn đi học. Mỗi tháng phải trả tiền thuê phòng và điện nước khoảng 2.5 triệu VNĐ; ăn uống cơ bản cho 4 người 5 triệu VNĐ/tháng; các sinh hoạt khác, thuốc men 1.5 triệu VNĐ/tháng. Tính ra các khoản chi phí cố định đã 9 triệu VNĐ/tháng, trong khi đó, tổng thu nhập của tôi và chồng tôi nếu làm việc đều đặn không nghỉ ngày nào chỉ đạt khoảng 15 triệu VNĐ/tháng, đó là chưa kể tiền trường, học phí, sách vở, quà vặt cho các con…!”.

Dù vậy, khi được chúng tôi hỏi về ước mơ, hầu hết những người bốc vác dường như có chung câu trả lời: Luôn có đủ sức khỏe để làm việc và tích cóp được một số vốn tương đối để trở về quê nhà. Dù không ai bảo nhau nhưng tất cả họ đều hiểu rõ công việc này có “tuổi thọ” rất ngắn. Sau tuổi 50, khi các đốt sống cổ và thắt lưng bắt đầu lung lay, đau nhức, thoái hóa, cơ bắp trở nên rệu rã, những người phu bốc vác sẽ lập tức bị đào thải khỏi các chợ búa, kho hàng, bến bãi, nhường chỗ cho lớp người trẻ khỏe hơn từ dưới quê mới lặn lội tìm lên Sài Gòn…

Đời phu bốc vác

Bài và hình NS

Bài viết Đời phu bốc vác đã được đăng trong TRE Magazine.

Những độc giả muốn dùng thử phần mềm có thể bắt đầu với phiên bản dùng thử miễn phí. Kết quả nâng cấp độ phân giải có thể khác nhau khá nhiều tùy thuộc vào ảnh nguồn.

Topaz Gigapixel AI: Nâng cấp độ phân giải và khôi phục chi tiết cao cấp.

Đối với các nhiếp ảnh gia cần khả năng nâng cấp độ phân giải mạnh mẽ và sở hữu phần cứng tốt, Topaz Gigapixel là sự lựa chọn không cần phải suy nghĩ. Nó có 9 mô hình được tinh chỉnh cao, rất hữu ích cho việc nâng cấp độ phân giải của nhiều loại ảnh khác nhau, chẳng hạn như ảnh quét có độ phân giải thấp và ảnh cũ.

Theo kinh nghiệm của tôi, hầu hết các mô hình đều cho kết quả rất tốt. Các mô hình tạo sinh tiên tiến hơn, chẳng hạn như Wonder và Standard Max, tạo ra hình ảnh chi tiết cao và trông tự nhiên, ngay cả ở các hệ số phóng to lớn hơn. Thời gian xử lý có thể thay đổi tùy thuộc vào việc lựa chọn mô hình và cấu hình phần cứng, đặc biệt là với các thiết lập nâng cao hơn.

Giá cả: gói đăng ký $29/tháng

Aiarty Image Enhancer: Nâng cấp hình ảnh bằng AI với độ trung thực cao và bảo toàn chi tiết.

Aiarty Image Enhancer được thiết kế để tăng độ phân giải hình ảnh trong khi vẫn giữ được kết cấu tự nhiên và các chi tiết nhỏ. Trong các thử nghiệm của mình, tôi đã sử dụng nó trên nhiều loại ảnh khác nhau, bao gồm ảnh động vật hoang dã, ảnh chân dung và ảnh chụp trong điều kiện thiếu sáng, để xem hiệu quả hoạt động của nó trên các hình ảnh thực tế với các mức độ nhiễu, độ mờ và độ nén khác nhau.

Một điều tôi nhận thấy trong quá trình sử dụng là nó không chỉ hoạt động như một công cụ nâng cấp hình ảnh mà còn là một công cụ phục hồi chi tiết. Bên cạnh việc tăng độ phân giải, nó giúp tái tạo các kết cấu mịn hơn theo cách nhìn chung giữ cho kết quả trông gần giống với ảnh chụp tự nhiên, không có quầng sáng kỹ thuật số quá mức và vẻ ngoài “nhựa AI” giả tạo.

Giá cả: giấy phép trọn đời giá $79 (khuyến mãi giảm giá 49%)

Upscayl: Bộ nâng cấp độ phân giải nhẹ, mã nguồn mở miễn phí

Upscayl là một lựa chọn mã nguồn mở phổ biến trên Reddit và GitHub. Nó hoạt động trên các GPU tương thích với Vulkan và dựa trên các kiến trúc mã nguồn mở tổng quát (như các mô hình RealESRGAN tiêu chuẩn) để cung cấp phẩm  chất nâng cấp hình ảnh mạnh mẽ cho hầu hết các bức ảnh.

Trong các thử nghiệm của tôi, Upscayl không tích hợp tính năng giảm nhiễu cùng với nâng cấp độ phân giải. Để tận dụng tối đa phần mềm, tôi cần thêm các mô hình tùy chỉnh, chẳng hạn như RealESRGAN_General_WDN (có khử nhiễu). Vì vậy, nó đặc biệt hấp dẫn đối với những người dùng thích quy trình làm việc trực quan và có thể cấu hình nhiều hơn.

Giá cả: miễn phí (mã nguồn mở)

Adobe Super Resolution: Nâng cấp ảnh RAW chuyên nghiệp

Nếu bạn đang làm việc với ảnh RAW hoặc có các tệp ảnh sạch, và chỉ muốn nâng cấp độ phân giải nhanh chóng, dễ dự đoán lên gấp 2 lần, thì Adobe Super Resolution vẫn là một trong những lựa chọn tiên lợi nhất hiện có. Được tích hợp sâu vào hệ sinh thái Lightroom và Camera Raw, nó dựa trên thuật toán học máy được huấn luyện trên hàng triệu cặp ảnh độ phân giải cao để tăng gấp đôi độ phân giải theo chiều ngang và chiều dọc, tạo ra một tệp “Enhanced DNG” lớn.

Phần mềm này hoạt động đặc biệt hiệu quả với các tệp RAW sạch, vốn đã chứa nhiều chi tiết tốt. Là một công cụ tăng cường chất lượng ảnh RAW, nó được tối ưu hóa để đảm bảo tính nhất quán và tích hợp trong hệ sinh thái Adobe, rất phù hợp với nhiều quy trình làm việc chuyên nghiệp.

Giá cả: bao gồm trong Creative Cloud ($10-$55/tháng)

ON1 Resize AI: Tốt nhất cho bản in khổ lớn

ON1 Resize AI có thể là một lựa chọn tiết kiệm chi phí thay thế cho một số phần mềm trả phí theo gói. Nó nổi bật trong việc tạo ra các bản phóng to khổ lớn sắc nét với hình học nhất quán. Khi phóng to hình ảnh cho áp phích, tranh in trên vải hoặc các ấn phẩm khổ lớn, ON1 thường cho kết quả dễ dự đoán và bảo toàn cấu trúc tổng thể của hình ảnh tốt.

Giá cả: $69.99 giấy phép sử dụng độc lập

Let’s Enhance: Nâng cấp hình ảnh trên cloud chỉ với một cú nhấp chuột

Nếu bạn muốn tránh tải xuống các phần mềm nặng về máy tính và có đủ băng thông, nghĩa là bạn không phải liên tục xử lý các tệp RAW khổng lồ, thì các nền tảng dựa trên đám mây như Let’s Enhance là một lựa chọn tốt.

Giá cả: bắt đầu từ $9-12/tháng

Tóm lại

Sau khi thử nghiệm nhiều công cụ nâng cấp hình ảnh trên các loại ảnh khác nhau, tôi nhận thấy kết quả phụ thuộc phần lớn vào cách mỗi công cụ phù hợp với quy trình làm việc cụ thể. Một số công cụ được tối ưu hóa cho việc tái tạo chi tiết cao cấp, trong khi những công cụ khác phù hợp cho việc chỉnh sửa ảnh RAW, in ấn hoặc xử lý đám mây nhẹ.

Nhìn chung, Topaz Gigapixel AI thường được sử dụng để tái tạo chi tiết cao cấp, Adobe Super Resolution phù hợp với việc chỉnh sửa ảnh RAW trong Lightroom, ON1 Resize AI tập trung hơn vào đầu ra hướng đến in ấn, Upscayl là một tùy chọn mã nguồn mở linh hoạt cho quy trình làm việc cá nhân hoặc thử nghiệm, và Let’s Enhance cung cấp một phương pháp dựa trên cloud tiện lợi để có kết quả nhanh chóng.

Tóm lại, sự lựa chọn tốt nhất không phụ thuộc nhiều vào một công cụ “tốt nhất” duy nhất, mà phụ thuộc nhiều hơn vào việc mỗi công cụ phù hợp như thế nào với quy trình làm việc và nhu cầu đầu ra cụ thể của nhiếp ảnh gia.

AN

Bài viết Phần mềm nâng cấp ảnh tốt nhất trên thị trường đã được đăng trong TRE Magazine.

LẦM TƯỞNG 1

Trời nhiều mây thì không cần dùng kem chống nắng.

SAI!

Các tia UV có thể xuyên qua mây và xuất hiện quanh năm. Vì vậy, ngay cả khi trời nhiều mây hoặc âm u, bạn vẫn cần sử dụng kem chống nắng.

LẦM TƯỞNG 2

Kem chống nắng chỉ quan trọng khi bạn ở ngoài trời trong thời gian dài.

SAI!

Ngay cả khi chỉ ra ngoài để đi mua sắm hoặc giải quyết một vài việc vặt, bạn vẫn tiếp xúc với ánh nắng. Ngoài ra, bạn cũng có thể tiếp xúc với tia UV khi ngồi gần cửa sổ trong nhà.

Những lần tiếp xúc với ánh nắng tưởng như không đáng kể sẽ tích tụ theo thời gian và góp phần làm da bị lão hóa cũng như làm tăng nguy cơ ung thư da.

LẦM TƯỞNG 3

Người có làn da sẫm màu không cần dùng kem chống nắng.

SAI!

Da sẫm màu chứa nhiều sắc tố melanin hơn da sáng màu. Melanin có thể mang lại một mức độ bảo vệ nhất định, nhưng nguy cơ ung thư da và lão hóa sớm vẫn tồn tại.

Ở những người có làn da sẫm màu, ung thư da thường được phát hiện ở giai đoạn muộn hơn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Đây càng là lý do quan trọng để sử dụng kem chống nắng.

LẦM TƯỞNG 4

Chỉ cần dùng mỹ phẩm có SPF là đủ để bảo vệ da.

SAI!

Phấn phủ hoặc kem nền có chứa chất chống nắng chỉ tốt hơn một chút so với việc không dùng gì cả. Bạn khó có thể sử dụng đủ lượng mỹ phẩm cần thiết để đạt được mức bảo vệ ghi trên sản phẩm, vì nếu thoa quá nhiều, khuôn mặt sẽ trông như đang trang điểm quá đậm.

Cách tốt nhất là chỉ coi SPF trong mỹ phẩm như là một sự bổ sung nhỏ. Hãy thoa kem chống nắng trước, sau đó mới trang điểm.

Bài viết Những hiểu lầm về kem chống nắng đã được đăng trong TRE Magazine.

Những thay đổi chính

– Không có cơ hội thứ hai: Viên chức Sở di trú có thể từ chối các hồ sơ yếu kém hoặc không đầy đủ.

– Không cần gửi thông báo trước: Sở di trú không bắt buộc phải gửi Yêu cầu bổ túc bằng chứng (RFE) hoặc Thông báo dự định từ chối (NOID) trước khi ra quyết định từ chối.

– Chấm dứt tình trạng nộp hồ sơ “giữ chỗ”: Biện pháp này nhằm ngăn việc nộp các hồ sơ chưa hoàn chỉnh chỉ nhằm mục đích lấy ngày ưu tiên sớm, hoặc để xin giấy phép làm việc tạm thời trong thời gian chờ đợi.

– Đẩy nhanh tiến độ công việc: Quy định mới giúp Sở di trú tập trung duyệt xét nhanh hơn các hồ sơ đầy đủ và hợp lệ.

Lý do quy định

được thay đổi?

– Quy định đã rõ ràng: Hướng dẫn của từng mẫu đơn đã liệt kê đầy đủ các giấy tờ cần phải nộp, vì vậy đương đơn được kỳ vọng phải chuẩn bị đúng và đầy đủ ngay từ lần nộp đầu tiên.

– Ngăn chặn việc lợi dụng hệ thống di trú (Trái với quy định cũ vốn yêu cầu viên chức luôn phải đề nghị đương đơn bổ túc giấy tờ còn thiếu.)

– Buộc đương đơn tuân thủ hướng dẫn: Đương đơn phải thực hiện đúng các yêu cầu của mẫu đơn ngay từ lần nộp đầu tiên.

Đẩy nhanh

hệ thống duyệt xét

Theo Sở di trú, quy định cũ cho phép nhiều người nộp các hồ sơ chưa hoàn chỉnh để được “giữ chỗ” sớm, sau đó chờ trong thời gian dài và vẫn có thể được hưởng các quyền lợi tạm thời như giấy phép làm việc… Quy định mới sẽ chấm dứt tình trạng này, qua đó giúp giảm lượng hồ sơ tồn đọng và đẩy nhanh việc duyệt xét cho các hồ sơ hợp lệ.

LMH

Bài viết Sở di trú tăng quyền từ chối các đơn xin di trú đã được đăng trong TRE Magazine.

Trong nhiều thập niên cái chết của Khái Hưng vẫn còn là một bí mật. Người ta biết ông bị hành quyết nhưng không biết hết chi tiết. Sưu khảo của Thụy Khuê là nghiên cứu đầy đủ nhất cho đến bây giờ.

[Trần Vũ]

Phần 2   |   kỳ 1

Thụy Khuê

Một bài viết của Hồ Hữu Tường có ảnh hưởng tai hại

Trong báo Văn số 22, tưởng niệm Khái Hưng, có hai bài viết của Hồ Hữu Tường, một bài tên là “Khái Hưng, người thứ nhứt muốn làm nguyên soái của “văn chương sáng giá” và bài thứ hai tên là: “Gửi mõ Làng Văn về Khái Hưng”.

Bài đầu, Hồ Hữu Tường kể lại câu chuyện Khái Hưng đã trích một đoạn trong sách “Muốn làm chính trị” của ông để đăng báo Chính Nghiã [15] mà “không xin phép” và ông đã cùng Khái Hưng bàn việc ra báo Thời Phong.

Bài thứ hai, là đối tượng được bàn tới ở đây, Hồ Hữu Tường cho biết ông giữ một bí mật, muốn viết ra mà ngần ngại, rồi cuối cùng “phải viết”, vì sao? Đây là lý do:

“Không viết, thế mà phải viết. Viết để thú tội với lịch sử rằng tôi gánh trách nhiệm rất lớn đối với cái chết của Khái Hưng, làm cho dân tộc mất một cây bút thiên tài. Bởi tôi đã xúi Khái Hưng “móc giò” Hồ Chí Minh một cái khá đau.

Câu ông xúi Khái Hưng “móc giò” Hồ Chí Minh” cực kỳ hấp dẫn, khiến người nào đã đọc đến đây, không thể ngừng. Ông kể tiếp:

“Số là, cuối năm 1946, ít ngày trước cuộc binh lửa Hà Nội, Khái Hưng đến nhà tôi giọng lo âu và sầu bi nói:

– Chết tôi rồi anh ơi! Tôi không phải là đảng viên của VNQDĐ mà chỉ vì cảm tình với anh em, nhứt là với anh Tam, ra gánh gánh nặng là chủ trương tờ Chính Nghiã và nhựt báo Việt Nam. Nay mấy anh đi đâu mất hết, không để lại một đồng bạc. Tôi phải lo viết cho đầy tờ báo, coi in, coi phát hành. Mà nhứt là chạy tiền. Vì chúng nó khủng bố độc giả, nên mỗi ngày chỉ bán được có chín chục số. Việt Nam là cái thùng thủng đáy tôi phải gánh nước mà châm vào hoài… Tôi ở vào tình trạng là chỉ còn tiền ra một số nữa thôi. Rồi phải đình bản. Nhưng như vậy còn gì là danh tiếng của anh Tam, của bao nhiêu bạn bè trong VNQDĐ? Anh bảo tôi nên xử trí làm sao?

Tôi an ủi Khái Hưng:

– Đủ tiền ra số chót là được rồi. Tôi có kế cứu thể diện của anh Tam, của VNQDĐ và rút anh ra khỏi guồng máy. Anh về viết bài tuyên bố như thế này đây… rồi đình bản.

Để bắt chước lối kể truyện Tầu, tôi nói với Khái Hưng như vầy…như vầy… Khái Hưng nghe xong mừng quá, nhảy lại ôm tôi khen: “Diệu kế! Diệu kế!” Rồi thoát đi ngay.

Hai ngày sau, vào lối mười giờ, Khái Hưng lại nhà tôi với vẻ hân hoan, nói:

– Tôi vừa gặp cụ Hồ, rồi đi ngay lại đây cho anh hay. Tôi đã viết bài y theo như anh đã vạch. Đại khái tôi nói: Sở dĩ bấy lâu nay chúng tôi kịch liệt công kích chánh phủ và đảng là chánh phủ và đảng đi đường lối thân Pháp, bắt tay với Pháp mà làm mất quyền lợi của nhân dân. Nay, sau việc xung đột ở Hải Phòng, việc chuẩn bị đánh nhau ở Hà Nội, chúng tôi thấy rằng  bây giờ chính phủ đi với dân tộc mà chống Pháp. Như vậy, sự đối lập của chúng tôi là thừa. Chúng tôi tuyên bố chấm dứt sự đối lập, đình bản báo chí, đem toàn lực đứng sau chánh phủ để ủng hộ chánh phủ chống Pháp.

Tôi hỏi Khái Hưng:

– Rồi sao nữa?

– Cụ Hồ đòi tôi đến hỏi tại sao tôi viết bài như vậy? Tôi đáp: “Bởi chúng tôi hết tiền để cho ra tờ Việt Nam”. Cụ Hồ nói: “Bài tuyên bố đó rất phương hại cho đường lối của chánh phủ. Chánh phủ đi cái chánh sách đứng thẳng với Pháp để điều đình mà mình được nhiều quyền lợi. Lại tuyên bố như vậy là gài chánh phủ vào đường chiến tranh với Pháp. Tôi yêu cầu VNQDĐ tiếp tục đường lối đối lập, chống chánh phủ để cho Pháp thấy rằng ý của chánh phủ là muốn bắt tay với Pháp. Nếu hết tiền ra báo, chánh phủ sẽ cấp đỡ cho.

Tôi hỏi:

– Anh trả lời ra làm sao?” [16]

Hồ Hữu Tường tiếp tục “ba hoa” thêm một đoạn nữa, ông đưa vào miệng Khái Hưng và cụ Hồ những lời ngớ ngẩn …. rồi ông kết luận, bằng một câu không có vẻ gì là đùa cợt cả:

“Bài tuyên bố của Khái Hưng viết đã gài cho Việt Minh đánh nhau với Pháp một phần nào. Họ đã trả thù bằng cách giết Khái Hưng” (chúng tôi in đậm) [17]

Bài viết của Hồ Hữu Tường, chỉ là một một bài văn hoạt kê, trong mục Mõ Làng Văn, nhưng sợ người đọc không tin nên ông đã mào đầu bằng những lời “trịnh trọng”: “Viết để thú tội với lịch sử rằng tôi gánh trách nhiệm rất lớn đối với cái chết của Khái Hưng. Bởi tôi đã xúi Khái Hưng “móc giò” Hồ Chí Minh một cái khá đau”. Ông tự cho mình vai trò “lịch sử”, coi mình là Khổng Minh, xem Khái Hưng như đứa nhỏ đến vấn kế và ông có cớ chế giễu cụ Hồ. Nhưng được ban biên tập báo Văn coi là đúng đắn, thậm chí còn chú thích cả về việc Hồ Hữu Tường “cho biết” báo Việt Nam lúc đó chỉ còn có “chín chục” người mua!

Về việc đình bản, báo Việt Nam có thuê đăng “lời kính cáo” trên báo Vì Nước (2-12- 46) như sau:

“Kính cáo độc giả. Vì chưa đủ điều kiện mới thuận tiện về phương diện ấn loát, báo Việt Nam phải tạm ngừng xuất bản ít lâu. Vậy xin có lời thanh minh mong các độc giả thể tình cho”. Báo Việt Nam.

Việc đình bản báo Việt Nam, được trình bày cặn kẽ trong bài xã luận tựa đề: Quân dân nhất trí đăng trên báo Chính Nghiã số 27 (9-12-46), chúng tôi sẽ đề cập đến ở phần dưới. Không có câu nào “móc giò” ai cả.

Câu chuyện của Hồ Hữu Tường chỉ là phóng bút, dựa vào chuyện báo Việt Nam đình bản, để tạo một chuyện tiếu lâm. Nhưng những gì ông viết ra không thể “cứu vãn” được; bởi vì người ta tin và chép lại, tạo ảnh hưởng không tốt đến tận bây giờ: Trong một bài báo mới đây viết về Khái Hưng, người ta vẫn còn trích lời của Hồ Hữu Tường, để đổ tội cho Khái Hưng đã “gây ra” chiến tranh Pháp-Việt!

Hoạt động báo chí của Khái Hưng 1945-1946

Sau khi đi tù Vụ Bản năm 1942, trở lại Hà Nội đầu năm 1943, Khái Hưng bị quản thúc nên không thể làm báo như trước, nhưng có lẽ trong thời kỳ này, ông đã dịch Liễu trai chí dị, và viết truyện cho nhi đồng.

Đến khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9-3- 45, hoạt động báo chí dần dần sống lại, trong số đó có tờ Bình Minh, cơ quan của Đại Việt Tân Thanh Niên, do Nguyễn Giang (con Nguyễn Văn Vĩnh) làm chủ nhiệm, Khái Hưng làm chủ bút, số 1 ra ngày 20-3-45, đăng những thông tin của báo Domei (Nhật) [18].

Tháng 5-45, Tự Lực văn đoàn ra tờ Ngày Nay kỷ nguyên mới, số 1 (5-5-45) Giám đốc Nguyễn Tường Bách và trị sự: Nguyễn Trọng Trạc. Khái Hưng rút khỏi tờ Bình Minh, Phan Huy Đán (bác sĩ Phan Quang Đán) sẽ thay thế làm chủ bút.

Hơn ba tháng sau:

Ngày 19-8-45, Việt Minh lên nắm chính quyền.

Nhóm Tự Lực ngừng hoạt động trong hai tháng.

Đến giữa tháng 10-45, Khái Hưng, Hoàng Đạo và Nguyễn Tường Bách ra Việt Nam thời báo, số 1 (22-10-45), do Nguyễn Trọng Trạc, Giám đốc, Trần Khánh Giư, chủ bút. Việt Nam thời báo ra đến số 20 (14-11-45) thì trở thành nhật báo Việt Nam, Cơ quan của Việt Nam Quốc Dân Đảng, số 1 (15-11-45). Đây là tờ báo đối lập đầu tiên, như chúng tôi đã trình bày trong chương Hợp tác và đối đầu.

Báo đối lập hồi đó còn có tờ Thiết Thực của Phan Huy Đán, Khái Hưng có cộng tác, và tờ Hồn Công Giáo của Mai Ngọc Liệu [19], người đi tù ở Lạc Quần, đã viết bài về Khái Hưng.

Tờ Việt Nam không đề tên chủ nhiệm, chủ bút, ở dưới cùng trang báo, có hàng chữ nhỏ: Nhà in Việt Nam, quản lý Hoàng Thúc Gị.

Lúc đầu, tờ Việt Nam có Nguyễn Tường Bách và Nguyễn Tường Long, dễ nhận diện qua những bài chính luận đanh thép ký tên TL hoặc không ký tên, nội dung chống Pháp hoặc chỉ trích một số quyết định của chính phủ. Nhưng từ tháng 2-1946, Nguyễn Tường Bách lên làm việc ở Trung ương đảng bộ Quốc Dân Đảng, và Nguyễn Tường Long bận việc trong chính phủ Liên Hiệp, một số người viết trẻ thay thế.

Tháng 5-46, Khái Hưng cho ra tờ Chính Nghĩa tuần báo, cơ quan khảo cứu và tranh đấu của V.N.Q.D.Đ, song song với nhật báo Việt Nam. Chính Nghiã ghi: quản lý Phạm Tất Thắng.

Chính Nghĩa số 1 ra ngày 20-5-46 và số chót, 28 ra ngày 16-12-46. Chính Nghiã sẽ là tờ báo cuối cùng của Khái Hưng, nội dung: chính luận, văn chương và lịch sử.

Toà soạn Việt Nam và Chính Nghĩa trong đêm đầu chiến dịch Ôn Như Hầu

Khi Võ Nguyên Giáp phát động chiến dịch Ôn Như Hầu, tờ Chính Nghiã ra được hai tháng.

Theo Nguyễn Công Hoan, trong bài Hành động và tư tưởng phản động của Phan Khôi cho đến thời kỳ toàn quốc kháng chiến [20], đêm 12-7-46, công an bao vây số 80 Quan Thánh, Phan Khôi bị bắt.

Trong bài này, Nguyễn Công Hoan tố cáo sự “phản động” của Phan Khôi, chủ nhiệm chi bộ Quốc Dân Đảng ở Quảng Ngãi, đã lộ rõ từ tháng 6-46: trong một buổi mít-tinh ở Quảng Nam, Phan Khôi lên diễn đàn đả kích thậm tệ hiệp định sơ bộ 6-3-46. Đêm 12-7-1946, công an bao vây 80 Quan Thánh, Phan Khôi bị bắt và bị đưa lên Việt Bắc [21].

Về việc “tấn công” toà soạn báo Việt Nam và Chính Nghiã, nhiều bài viết khác nhau và khó tin, kể chuyện hai bên bắn nhau dữ dội, có người kể cả Khái Hưng cầm súng nữa. Hoàng Văn Đào cũng viết sai như thế.

Duy chỉ có nhà văn Huy Quang Vũ Đức Vinh [22] trong bài “Từ vụ tấn công tòa báo Việt Nam 1946, Nhớ về nhà văn Khái Hưng” [23], giọng đặc biệt thành thực, sống động, ghi lại rất chi tiết vụ “tấn công” này. Bài viết của Huy Quang không hề nói tới “súng nổ, người chết”, hai bên “bắn nhau mấy tiếng đồng hồ” như một số bài khác. Lúc đó Huy Quang Vũ Đức Vinh cùng bạn là Việt (tức nhà văn Thanh Nam sau này) là hai thiếu niên 14, 15 tuổi, đến toà soạn Việt Nam học lớp Quốc gia Thanh niên đoàn của Quốc Dân Đảng do cụ Hể [Phạm Văn Hể] giảng dạy; tình cờ rơi vào cuộc bao vây tòa báo; sau này ông thuật lại đầy đủ chi tiết trong một bài rất dài, ở đây xin trích một số ý chính:

“Chiều hôm đó, sau lớp học thường lệ của cụ Hệ [Hể], Việt và tôi rủ nhau xuống nhà chữ [nhà in] xem mọi người làm việc (…) Khi chúng tôi tính ra về thì trời đã sẩm tối. Ngay lúc đó chợt có tiếng chân người dầm dập [rầm rập] từ phía cổng lớn bên đường hàng Bún chạy vào, rồi cả từ phía cổng nhỏ đường Quan Thánh nữa. Tiếp theo là tiếng chân chạy lên phía cầu thang và liền sau đó thì tôi thấy các công an xung phong tiến vào nhà chữ người nào cũng cầm súng trên tay chiã về phía trước (…). Khoảng một tiểu đội công an xung phong xâm nhập nhà chữ. Họ bố trí đứng chặn ở cửa chính và các cửa sổ. Các nhân viên trong nhà chữ lúc đó khoảng hơn mười người đều ngơ ngác chưa hiểu chuyện gì xẩy ra. Một lúc sau thì toán công an khác áp giải những người của tòa báo từ trên gác xuống, trong số đó có mấy nhân viên tòa soạn và cả vợ chồng ông Khái Hưng. Tất cả đều phải giơ tay cao và đi trước mũi súng của công an. Trong số những người từ trên gác đi xuống tôi còn thấy một người khách lạ, mặc âu phục trắng, đeo cà-vạt đen. Người này khoảng gần 60 tuổi, vóc dáng cao gầy vẻ mặt quắc thước và để râu dài chấm ngực. Vị khách lạ đi vào rồi dừng lại bên dàn hộp chữ cao ở phiá bên trái, còn ông bà Khái Hưng đứng sang phía bên phải gần chỗ đặt bàn dao cắt giấy. Tổng số người bị dồn vào nhà chữ lên khoảng gần 20 người. Tất cả đều im lặng. (…)

Chợt vị khách lạ lên tiếng nói với nhóm công an là cụ giơ tay đã lâu thấy mỏi và muốn biết cụ có thể bỏ tay xuống được không? Không ai trả lời, nhưng một nhân viên công an đứng gần cụ bỏ ra ngoài, rồi mấy phút sau viên chỉ huy toán công an bước vào. Hắn là một thanh nhiên tuổi trạc 30, thân hình rắn chắc khoẻ mạnh, nét mặt sáng sủa thuộc thành phần có học. Hắn nói với vị khách lạ:

– Thưa thày Phan Khôi. Con là học trò của thày. Xin thày bỏ tay xuống. Nhưng sao thày lại ở trong tòa báo này.

Tôi ngạc nhiên một cách thích thú khi biết vị khách lạ là cụ Phan Khôi (…) Cụ Phan Khôi từ từ buông tay xuống rồi đáp:

– Tôi mới ở Trung Bộ ra Hà Nội và hôm nay đến thăm ông Khái Hưng, bạn của tôi. Chẳng may tôi bị đau bụng diarrhée, nên ông bạn tôi mời ở lại. Ở đây có nhà xí tốt.

Câu đáp khiến người nghe có thể cười, nhưng lúc đó trước mũi súng chẳng ai cười, ngoại trừ ông Khái Hưng. Ông mỉm cười nhẹ nhàng, gật đầu xác nhận lời nói của cụ Phan Khôi, rồi yêu cầu viên chỉ huy công an cho mọi người bỏ tay xuống với lý do không ai có vũ khí. Nhưng viên chỉ huy này chỉ đồng ý để thêm bà Khái Hưng được buông tay mà thôi. Ông Khái Hưng nhìn sang bà vợ ra hiệu chấp nhận điều đó và bà Khái Hưng bỏ tay xuống (…).

Tất cả nhân viên tòa báo Việt Nam bị bắt giữ ngày hôm đó được đưa lên hai chiếc xe loại vận tải kín bưng chờ sẵn ở phiá cổng sau tòa báo (…)

Ngày hôm sau, tất cả phải trả lời thẩm vấn, rồi trở về phòng giam thêm một đêm nữa trừ cụ Phan Khôi và những người làm trong nhà chữ, đã được về. Khoảng 2, 3 giờ chiều hôm sau thì tất cả được lên xe chở về tòa soạn.

Ông Khái Hưng đẩy cánh cổng mở rộng và tất cả chúng tôi đi thẳng vào nhà chữ. Một cảnh tượng đồ đạc bề bộn ngổn ngang phơi bầy trước mắt chúng tôi. Các hộp chữ bị kéo đổ tung toé. Giấy báo bị rỡ tung. Các ngăn kéo đều bị rút ra khỏi bàn. Nhiều chiếc ghế bị đạp đổ hoặc xô nghiêng. Có những bộ phận máy in bị gỡ xuống sàn nhà” [24].

Huy Quang viết rất rõ: số người bị bắt khoảng 20, một nửa là thợ nhà in và một nửa nhân viên tòa báo. Những người thợ sắp chữ được tha trước, cùng với Phan Khôi. Sau đó cụ Phan được nguời em họ Phan Bôi, là Thứ trưởng Nội vụ, đưa lên Việt Bắc. Những người làm việc trong tòa báo cũng được tha về. Theo sự mô tả của Huy Quang, việc “tấn công” tòa báo, cơ quan “đầu não” của Quốc Dân Đảng, không có gì “sắt máu” như các vụ Ôn Như Hầu khác. Mặc dù đã xẩy ra đêm 12-7-46, đúng là đêm Võ Nguyên Giáp phát động chiến dịch.

Khái Hưng là trường hợp đặc biệt chăng? hay Võ Nguyên Giáp không “dám” bắt Phan Khôi và Khái Hưng, hai cây đại thụ của văn học?

Dù sao chăng nữa điều này càng khiến chúng ta nghĩ đến cái chết của Khái Hưng sau đó: có rất ít khả năng do các nhà chính trị hay quân sự gây ra, mà có thể chỉ là “thành tích” của đồng nghiệp nhà văn.

(còn tiếp 2 kỳ)

[15] Đó là bài phiếm luận Cuộc đàm phán giữa Thích Ca và Karl Marx hay là ba lần giác ngộ sau chót của Thích Ca, đăng trên Chính Nghiã từ số 2 (27-5-46) đến số 4 (10-6-46).

[16] Hồ Hữu Tường, Gửi Mõ Làng Văn về Khái Hưng, Văn số 22, trang 47-49.

[17]Hồ Hữu Tường, Gửi Mõ Làng Văn về Khái Hưng, Văn số 22, trang 49.

[18] Theo thông tin của Aki Tanaka gửi cho tôi ngày 3-9-2020.

[19] Theo Phạm Ngọc Lũy, Vụ thủ tiêu Khái Hưng, in trong Khái Hưng, Kỷ vật đầu tay và cuối cùng, tập 2, t. 878.

[20] Nguyễn Công Hoan, Hành động và tư tưởng phản động của Phan Khôi cho đến thời kỳ toàn quốc kháng chiến, Văn Nghệ số đặc biệt thứ 2 chống Nhân Văn Giai Phẩm, số 12 (5-1958).

[21] Theo Nguyễn Công Hoan, Hành động và tư tưởng phản động của Phan Khôi cho đến thời kỳ toàn quốc kháng chiến, Văn Nghệ số đặc biệt thứ 2 chống Nhân Văn Giai Phẩm, số 12 (5-1958).

[22] Huy Quang Vũ Đức Vinh (1931-2005), nhà văn quân đội, sáng lập tạp chí Đất Mới, một trong những tạp chí văn nghệ đầu tiên tại hải ngoài từ tháng 7-1975, Thanh Nam (chồng Tuý Hồng) làm chủ bút, tại Seattle, Hoa Kỳ.

[23] Huy Quang Vũ Đức Vinh, Từ vụ tấn công báo Việt Nam 1946, Nhớ về nhà văn Khái Hưng in trong Khái Hưng, Kỷ vật đầu tay và cuối cùng, tập 1, do Nguyễn Thạch Kiên sưu tầm và biên soạn, Nxb Phượng Hoàng, California, 1998, trang 315-341.

[24] Huy Quang Vũ Đức Vinh, Từ vụ tấn công báo Việt Nam 1946, Nhớ về nhà văn Khái Hưng, in trong Khái Hưng, Kỷ vật đầu tay và cuối cùng, tập 1, do Nguyễn Thạch Kiên sưu tầm và biên soạn, nxb Phượng Hoàng, California, 1998, trang 325-336.

Bài viết Khái Hưng những tác phẩm sau cùng đã được đăng trong TRE Magazine.

– Thưa ông, sao ở đây nhiều đồng hồ vậy? Một cái đủ coi giờ rồi ạ.

Thánh Peter trả lời:

– Đây không phải đồng hồ xem giờ, mà đồng hồ Đạo Đức của từng quốc gia. Hễ nơi đó xảy ra một lừa đảo, dối trá, đồng hồ sẽ nhích một nấc. Đó, mấy cái kim nhích ào ào đó là của Cambodia, Somalia, Venezuela, Syria, Triều Tiên…

Anh ta nhìn quanh rồi hỏi:

–  Thế đồng hồ của nước con đâu?

– À, trên trần kìa. Nó được dùng làm cái quạt.

Bảo Huân

Bài viết Đồng hồ đã được đăng trong TRE Magazine.