Bây giờ phở không những đã là món ăn phổ biến khắp cả nước mà còn được biết đến ở nhiều nơi trên thế giới. Cái ngon, cái hay của nó thì khỏi phải bàn, nhưng chuyện nó có từ bao giờ, ra đời như thế nào thì vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau. Tôi xin đưa ra một tư liệu để bạn đọc tham khảo.

Hồi năm 2000 gia đình tôi vẫn ở Nam Định, thi thoảng tôi vẫn đến ăn ở hiệu phở Đồng Nguyên. Ông chủ hiệu tên là Cồ Văn Minh trước đây làm ở Công Ty Ăn Uống TP Nam Định, đến lúc về hưu mới mở hàng này để có thêm tiền thu nhập nhưng cái chính là để lập nghiệp cho một người con trai.

Tôi hỏi ông chắc là người Dao Cù. Ông bảo ông người Vân Cù. Vân Cù và Dao Cù là hai thôn liền nhau, cùng một xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực. Tôi tra từ điển Hán Việt thì được biết “cù” có nghĩa là con đường thông bốn ngả (ngã tư). Con đường làm quan thì gọi là vân cù (đường mây). Còn “dao” là một thứ ngọc đẹp, dao cù có nghĩa là con đường đẹp. Dân vùng ấy, nói chung là dân mấy huyện miền nam tỉnh Nam Định, phát âm rất nặng âm r và thường lẫn lộn giữa r và d cho nên hồi xưa người ta thường viết là Rao Cù, không đúng, nhưng bây giờ tất cả đều viết là Giao Cù, cũng không đúng. Lịch sử vẫn nhắc đến tên “ông nghè Dao Cù’, đó là tiến sĩ Vũ Hữu Lợi, người tổ chức nghĩa quân chống Pháp sau khi Pháp chiếm thành Nam Định năm 1883 và đã anh dũng hy sinh. Người mang họ Cồ là dân làng Vân Cù, mang họ Vũ mới là người Dao Cù. Ông chủ hiệu Quảng Nguyên, một nhà hàng cao lâu rất nổi tiếng của Nam Định thời Pháp thuộc, tương tự như Phú Gia của Hà Nội, là một người họ Vũ ở thôn Dao Cù. Tôi hỏi ông liệu có liên quan gì với họ Cồ của ông và những cái tên làng Vân Cù, Dao Cù? Tôi chưa nghe thấy ở đâu khác có người mang họ Cồ, chỉ nghe thấy họ Cù như ông Cù Huy Cận, bà Cù Thị Hậu… Liệu họ Cù với họ Cồ có phải là một như họ Vũ với họ Võ không? Ông bảo không biết.

Ông Minh sinh năm Quý Dậu (1933) là người con thứ mười ba trong gia đình. Bố ông có ba vợ, ông là con bà ba, khi sinh ra ông thì bố ông đã sáu mươi mốt tuổi. Theo ông cụ nói, khi ông cụ được sinh ra thì phở đã có hai ba chục năm rồi. Theo đó mà tính ngược thời gian thì phở bắt đầu có vào khoảng những năm 1840-1850. Ấy là phở có ở Nam Định thôi, ở nơi khác thì có thể có sớm hơn.

Có một sự liên quan giữa phố và phở. Phải có phố mới có phở, mà dường như bây giờ hễ nơi nào có phố thì nơi ấy có phở mọc ra theo.

Thành Nam Định được xây vào đầu thời vua Gia Long (1804) đến thời Minh Mạng (1833) thì được xây lại bằng gạch. Cũng dưới thời Minh Mạng (1831) trấn Nam Định được đổi thành tỉnh Nam Định. Thành tỉnh là nơi thiết lập bộ máy hành chính của địa phương, đi cùng với nó là một đội quân đông đúc để bảo vệ. Có thành là có phố. Phố ở sát bên cạnh thành, đi liền với thành nhưng người ta chỉ gọi chung là thành (citadelle). Năm 1883 Pháp đánh chiếm thành Nam Định. Mười một năm sau, cô Tư Hồng sau khi đã phá dỡ xong thành Hà Nội lại đem đội nhân công ấy xuống phá dỡ nốt thành Nam Định. (Tư Hồng là một nhân vật thầu khoán nổi tiếng thời Pháp  đã trúng thầu phá dỡ thành Nam Định).

Thành Nam Định không còn, chỉ còn có phố, thành xưa hóa ra phố, bấy giờ người ta mới gọi là thành phố (ville). Để giảm bớt vị thế của kinh thành Thăng Long xưa, nhà Nguyễn cho đặt Bắc thành (thành Hà Nội) vào trong địa phận của tỉnh Hà Nội rộng lớn kéo dài xuống tận mấy huyện của tỉnh Hà Nam, gần giáp với thành phố Nam Định ngày nay. Đầu đời vua Đồng Khánh (1885) trường thi Hà Nội bị xóa bỏ, từ đấy sĩ tử của cả vùng đồng bằng Bắc Bộ đều dồn về thành phố Nam Định để thi. Có lẽ các phố phường của Nam Định phát triển mạnh mẽ nhất trong thời gian này. Có lẽ sau Hà Nội, không đâu có nhiều đường phố mang tên hàng nọ hàng kia như ở Nam Định: Hàng Sắt, Hàng Đồng, Hàng Nâu, Hàng Tiện, Hàng Cấp, Hàng Cau, Hàng Cót…

Có người nói phở bắt nguồn từ món bún sáo trâu. Lại có người suy ra từ canh bánh đa. Canh bánh đa thường nấu với cá rô hoặc cua đồng; nấu với thịt bò thì thành phở. Nhưng nhiều người khẳng định từ một món ăn của người Hoa là ngưu nhục phấn. Ông Minh bảo đúng thế, các cụ nhà ta xưa chỉ có bún, miến chứ không có phở.

Người Hoa có mặt ở Nam Định từ rất lâu nhưng đông đúc hẳn lên có lẽ cũng chỉ khi bắt đầu xây thành, Pháp chiếm rồi phá thành. Quả chuông của Hội quán Quảng Đông (phố Khách- Nam Định) được đúc vào năm 1834. Người Hoa sống tập trung chủ yếu ở phố Khách (nay là phố Hoàng Văn Thụ), đa số là người Quảng Đông, và ở phố Hàng Sắt dưới, nơi có đền Triều Châu (Sìu Châu) đa số là người Triều Châu, Phúc Kiến. Có người còn nhớ là hồi trước năm 1954 ở phố Hàng Sắt dưới có hàng phở của một người Hoa bán rất đông khách, phở thịt bò hầm nhừ. Hồi sau “Giải Phóng” tôi vào Sài Gòn nhiều khi cũng thích ăn hủ tiếu bò kho. Món này thường do người Hoa làm. Những tiếng như gầu, bạc nạm (hay nàm) cũng là theo cách phát âm của người Hoa.

Theo ông Minh, tất nhiên là do cha ông kể lại, phở của người Hoa bánh tráng dầy, thái to, ăn cứng; nước sánh và béo. Các cụ ngày xưa làm phở khó nhất là tráng bánh. Bánh phải thật mỏng, sợi phải thật mềm, mướt. Thời ấy đun bằng củi chứ chưa có than như bây giờ, khó giữ được đều lửa nên hay hỏng bánh, có khi mười mẻ hỏng đến ba bốn, bánh hỏng các cụ bảo rằng đó là do ma vầy. Thường là tráng bánh về đêm, khoảng tám, chín giờ tối đến bốn, năm giờ sáng hôm sau, trước khi tráng bánh các cụ phải thắp hương cắm vào các gốc cây quanh nhà, khấn xin các loại ma đừng làm hỏng bánh.

Món ngưu nhục phấn ở nhà hàng Grand Mercure Hanoi hoàn toàn không giống phở.

Làng Dao Cù nằm bên con sông Đào cách thành phố Nam Định chừng mười lăm kilômét, nếu bây giờ đi tới đó thì theo đường 55, chợ Dao Cù nằm ở ngay bên đường, đi tiếp nữa là tới huyện Nghĩa Hưng. Không hiểu vì lý do gì ngày xưa ở vùng này có nhiều người đi làm thuê cho các hiệu ăn của người Hoa, từ đó có nhiều người nấu ăn giỏi và mở hàng ăn. Người ta bảo ở phố Tạ Hiện (Hà Nội) có hồi mười người làm hàng ăn thì có đến sáu bảy người là dân Dao Cù. Gọi là Dao Cù nhưng thực ra không phải chỉ là dân làng Dao Cù mà còn cả Vân Cù và Lộng Điền nữa. Làng Lộng Điền cũng nằm cạnh đấy nhưng lại thuộc huyện Nghĩa Hưng. Một số hàng “phở gia truyền Nam Định” mở ở Hà Nội bây giờ hay trương cái tên họ Cồ có lẽ chính vì sự độc đáo ít lẫn vào đâu được, không mấy ai trương biển họ Vũ hay một họ nào khác. Vào khoảng những năm 1980 hai hiệu phở có tiếng nhất ở Nam Định là của ông Đán gầy và của ông Đán béo. Ông Đán béo, người đã dạy cho tôi những bài học vỡ lòng về phở là người Lộng Điền. Người ta cũng bảo ông Ngô Gia Khê, đầu bếp của khách sạn Phú Gia, nghệ nhân nấu ăn, được phong tước hiệu của Pháp, cũng là người Lộng Điền.

Từ một món ăn của người Hoa, qua tư duy ẩm thực của những người nông dân vùng đồng bằng Bắc Bộ, được nuôi dưỡng trong một môi trường phố thị, phở ngày càng phát triển và đi vào lòng mọi tầng lớp nhân dân. Ba năm một kỳ thi, vào mỗi dịp ấy hàng vạn sĩ tử từ Hà Nội và các tỉnh kéo về cái thành phố Nam Định khi ấy còn nhỏ bé, dân cư thưa thớt. Có thể những anh chàng khóa sinh ấy là những người hưởng ứng món phở tích cực hơn ai hết và định hướng cho nó, sau đó mới đến các tầng lớp thợ thuyền và công chức.

Có thể phở cũng được hình thành ở Hà Nội và một vài nơi khác nữa vào khoảng thời gian và cách thức tương tự nhưng có lẽ nó chỉ thực sự thành danh là nhờ ba sáu phố phường Hà Nội. Ăn phở ở ngay phố chợ Dao Cù cũng chả ngon. Thợ nấu phở dù là quê quán ở đâu cũng đều muốn về Hà Nội để thi thố tài năng và lẽ dĩ nhiên phải đạt được chuẩn mực và sở thích của người Hà Nội. Chính vì thế mà hễ nói đến phở là người ta nghĩ ngay đến Hà Nội và khi nói đến ẩm thực Hà Nội không thể nào không nhắc đến phở. Phở đi vào văn chương cũng bắt đầu từ các nhà văn của Hà Nội như Thạch Lam, Vũ Bằng, Nguyễn Tuân…

ĐHN

Bài viết Phở có từ bao giờ? đã được đăng trong TRE Magazine.

Một chiếc Concorde của hãng Air France

Một số phi công chính, nhân viên phục vụ và hành khách may mắn có mặt trên chiếc Concorde nối liền Paris và New York thời đó, kể lại cảm tưởng, suy nghĩ, cảm xúc, niềm hạnh phúc của họ… như sau!

Henri Gilles Fournier, phi công chính Concorde trong chuyến bay thương mại đầu tiên Paris – New York kể lại: “Tôi yêu mến tất cả máy bay tôi từng có mặt trên đó. Nhưng với chiếc Concorde, cảm xúc của tôi rất đặc biệt”.

Charles Lindbergh, phi công Mỹ, minh họa: “Nó là chiếc máy bay siêu thanh… bay với tốc độ Match 2, tức gần 2,500 km / giờ, gấp 2 lần tốc độ âm thanh. Nói nôm na, giống như bạn đặt 100 hành khách vào trong một viên đạn và bóp cò bắn nó đi”.

Charles Lindbergh nhớ lại: “Hồi đó, nếu một chiếc máy bay thông thường mất 33 giờ 30 phút để bay từ New York đến Paris thì chiếc Concorde chỉ mất có 3 giờ 30 phút, tức 10 lần ít hơn”.  “Một khi Concorde bay vào bầu khí quyển bình lưu, tức ở độ cao trên 15,000 km, hành khách có thể nhìn thấy trọn vẹn trái đất: bầu trời màu xanh thẫm, trái đất hiện ra là một vật tròn trĩnh”

Concorde bay nhanh hơn mặt trời

Jean-Claude Penaud, một phi công Concorde khác, vui vẻ thuật lại: “Hiện tượng giãn nở do thân máy bay nóng lên khi bay, dẫn đến thân nó dài thêm khoảng 20 centimet. Ngoài tuyến Paris – New York, Concorde còn nối liền Paris với Washington, Rio De Janeiro, Caracas, Mexico, Dakar… Trong một chuyến bay để xem mặt trời vào giữa khuya ở Aixlen, chúng tôi đã đuổi kịp mặt trời khi bay theo hướng Tây Bắc, và chúng tôi đã chiêm ngưỡng nó suốt đêm cho đến sáng hôm sau. Một thể nghiệm khác không kém phần thú vị: trong chuyến bay đi Caracas, tôi đã chứng kiến 3 lần bình minh và 3 lần hoàng hôn trong cùng một ngày…”

Ông cho biết thêm: “Phi công lái Concorde được chọn lọc rất kỹ và thời gian đào tạo cũng rất dài. Concorde rất dễ điều khiển, thậm chí dễ hơn nhiều so với các đời máy bay mà tôi lái sau này. Nó rất mạnh còn nổi tiếng bay nhanh hơn mặt trời nếu bay về hướng Tây. Sải cánh rộng 25 mét giúp nó chuyển hướng rất nhanh. Khi lọt vào tầng khí quyển bình lưu, nó lướt tới rất êm ả vì ở độ cao này không có nhiễu loạn khí quyển và nó bay một cách thoải mái tuyệt đối”.

Hành khách cần đi nhanh

Nhờ sự thoải mái chuyến bay mang lại, hành khách sẽ nhanh chóng quên đi diện tích khá hẹp bên trong thân máy bay. Anik Boglino, nữ chiêu đãi viên hàng không trên chiếc Concorde từ 1981 đến 1989, chia sẻ: “Chuyến bay được phục vụ thật tuyệt vời. Thực đơn được các đầu bếp danh tiếng lựa chọn. Rượu vang thuộc loại hảo hạng… Việc phục vụ cùng lúc cả trăm hành khách khá vất vả – hầu hết các chuyến bay đều đông khách. Nhiều người là hành khách quen thuộc của tuyến bay, đến độ phi hành đoàn xếp họ vào nhóm hành khách thường xuyên. Trong đó có ông Rostropovich, nhạc sĩ, luôn lên máy bay với cây violoncello màu cánh gián. Ông gọi chúng tôi bằng tên hẳn hoi. Các chuyến bay Concorde thường được vận hành bởi cùng nhóm nhân viên phi hành đoàn. Điều này tạo ra sự thân thiện giữa họ”.

Nữ chiêu đãi viên hàng không Air France

Món khai vị trên dĩa bằng sứ

Douglas Halewell, chiêu đãi viên trên Concorde từ 1980 đến 1982, hồi nhớ bộ đồng phục do hãng cung cấp cho chiêu đãi viên mặc trên máy bay trước khi hành khách lên, nhằm tránh ánh mắt ganh tị của các đồng nghiệp hãng khác. “Đó là một chiếc áo dài đặc biệt, do nhà thiết kế y phục Jean Patou tạo ra. Lần đầu tiên chứng kiến cảnh các nữ chiêu đãi viên thay đồng phục trên máy bay, tôi thật sự ngạc nhiên, vì tôi không biết trước!”

Sự vận hành máy bay rất trơn tru. Trước khi vào bên trong, áo khoác của khách được các chiêu đãi viên nhận và xếp trong buồng gởi quần áo. Và trước khi cất cánh, hành khách được phục vụ ly rượu vang. Chiêu đãi viên không được phạm sai sót. Họ phối hợp với nhau rất ăn ý nhằm phục vụ hành khách bữa ăn còn nóng, kèm thức uống giữa các món ăn. Món khai vị như cá hồi và trứng cá tầm muối, caviar, đựng trên dĩa bằng sứ sang trọng.

Theo phi công Jean-Claude Penaud: “Hãng Air France chăm sóc khách hàng từng li từng tí, đến độ hãng gởi phương tiện đến đón hành khách nếu họ gặp vấn đề. Tôi đã từng chứng kiến trực thăng bay đến Orly để chuyển khách của chuyến bay Concorde về sân bay Roissy!”

Tôi hạnh phúc đến chảy nước mắt khi Concorde cất cánh

Concorde không chỉ là những chuyến bay sang trọng (năm 2001, vé khứ hồi Paris – New York thấp nhất là 8,000 euros). Hành khách đi Concorde còn được cấp giấy chứng nhận!

Yannick Potters, một hành khách đi Concorde, mô tả cảm xúc: “Năm 1997, người thân tặng tôi vé đi Concorde nhân ngày sinh nhật thứ 25 của tôi. Nhưng vé không bao gồm trọn gói nên tôi phải chi thêm một khoản tiền túi kha khá. Nhưng tôi không tiếc về khoản chi đó”.

Frederic Arnould, nữ hành khách Concorde, có cùng cảm xúc: “Tôi đi Concorde nhân sinh nhật 30 tuổi, năm 1997. Chuyến đi cho tôi một kỷ niệm kỳ diệu không bao giờ quên. Trong lúc bay, tôi được vào tận phòng lái, thời đó còn cho phép. Hành khách không nói ‘tôi đi máy bay’ mà nói ‘tôi đi Concorde’. Trên chuyến bay, tôi gặp nhiều người có cùng cảm xúc vui vẻ như tôi. Họ sống những giây phút vô cùng thích thú, những giây phút mà họ mong chờ rất lâu mới có được”.

Patricia Thuillier, nữ hành khách Pháp, đi chuyến bay Concorde vào tháng 5 năm 1998, tường thuật: “Do bay với vận tốc Match 2 nên hơi ồn hơn loại máy bay khác, nhưng không sao. Tôi thật sự hạnh phúc được thể nghiệm chuyến bay với Concorde! Chúng tôi được uống rượu vang khi máy bay đạt tốc độ Match 2. Máy bay có bảng ghi tốc độ hành trình hẳn hoi… Tôi rất vui được vào xem buồng lái nhỏ nhắn với hệ thống nút nhấn khắp nơi”.

Chỉ có duy nhất 20 chiếc Concorde

Philippe Gallini, phóng viên chuyên về hàng không quân sự và dân sự, cho biết: “Chỉ có 20 chiếc Concorde được sản xuất, trong đó 14 chiếc được sử dụng chuyên chở khách, 2 chiếc làm mẫu và 4 chiếc còn lại được sử dụng để thử nghiệm cải tiến kỹ thuật trong hàng không như hệ điều khiển kết hợp điện và công nghệ, thắng carbon nhằm giữ bánh xe không trượt…”

Những kỹ thuật đặc thù này khiến cho chi phí bảo hành tăng cao. Một giờ bay phải mất đến 18 giờ bảo trì! Việc ứng dụng nhiều kỹ thuật công nghệ mới mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, Concorde vẫn chưa hoàn thiện. Sức chứa tối đa của nó là 100 hành khách và phạm vi hoạt động cũng còn hạn chế vì bình chứa nhiên liệu nhỏ mà Concorde lại tiêu hao quá nhiều. Nó chỉ có thể nối liền hai bờ Đại Tây Dương mà không phải tiếp liệu!

Tiếng nổ khi bay vượt âm có thể ảnh hưởng đến mặt đất, nên Concorde chỉ bay tốc độ tối đa trên bầu trời đại dương và vùng sa mạc để tránh rắc rối với các nước khi bay ngang. Henri Gilles Fournier cho biết: “Concorde bay theo quỹ đạo rất chính xác đã được vạch sẵn. Nó tiêu thụ 1 tấn kérosène cho một hành khách! Nó là một hỏa tiễn!”

Giây phút Concorde cất cánh để lại dấu ấn mạnh nơi mọi người. Philippe Gallini thuật lại: “Hành khách buộc dây an toàn, người dán chặt vào ghế trong thời gian rất ngắn. Concorde đạt tốc độ 100 km / giờ trong 8 giây và 370 km sau 30 giây…!”

Douglas Hallewell giải thích: “Concorde luôn được ưu tiên sử dụng phi đạo để cất cánh do tiêu hao quá nhiều nhiên liệu. Thời gian từ lúc nổ máy cho đến khi cất cánh không được quá 15 phút, nếu không sẽ thiếu nhiên liệu. Có một lần tại phi trường John F. Kennedy, New York, Concorde không thể cất cánh trong 15 phút, và buộc phải quay lại để đổ thêm nhiên liệu. Tôi nhớ đã giải thích cho hành khách khi sự việc này xảy ra!”

Henri Gilles Fournier, phi công chánh Concorde trong chuyến bay đầu tiên Paris – New York

Tai nạn Gonesse

Những ai yêu thích đi Concorde đều không thể quên sự kiện ngày 25 tháng 7 năm 2000 khi Concorde, niềm kiêu hãnh của ngành hàng không Pháp – Anh, bị rơi trên khách sạn Gonesse, Vail-d’Oise, Pháp. Hôm đó, một trong các bánh xe của nó cán phải một mảnh thép của máy bay trước rơi xuống phi đạo. Bình nhiên liệu bị chạm, bốc lửa và một phút sau phát nổ. Toàn bộ phi hành đoàn, hành khách và 4 người trên mặt đất, tổng cộng 113 người tử vong.

Vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 làm suy giảm đáng kể lượng hành khách đi máy bay. Chiến tranh Irak nổ ra dẫn đến giá dầu hỏa tăng cao. Giá các bộ phận thay thế cao ngất ngưởng đã giáng một phát ân huệ đưa Concorde về hưu vĩnh viễn.

Ngày 27 tháng 6 năm 2003, Henri Gilles Fournier, cũng may mắn được chọn làm phi công chính cho chiếc Concorde cuối cùng từ Paris về Toulouse, nơi sản xuất Concorde, để nó nghỉ hưu. Hôm đó, 20,000 khán giả có mặt chứng kiến chiếc Concorde đáp xuống phi đạo phi trường Toulouse Blagnac, kết thúc 27 năm hoạt động (1976-2003) của dòng máy bay siêu thanh có một không hai này.

Bài và hình ĐDH

Bài viết New York – Paris / London 3 giờ 30 phút! đã được đăng trong TRE Magazine.

Nguồn gốc của grapefruit bắt đầu từ vùng Caribbean vào khoảng thế kỷ 18, đặc biệt là trên đảo Barbados. Trong thời kỳ này, các loại cây có múi như cam, chanh, bưởi được các thương nhân và thực dân mang đi khắp thế giới. Khi bưởi lớn (pomelo) từ Đông Nam Á được đưa đến Caribbean và trồng gần với cam ngọt, tiến trình thụ phấn tự nhiên đã xảy ra mà không có bàn tay của con người. Kết quả là một loại quả lai mới ra đời – chính là grapefruit ngày nay. Vì vậy, về mặt khoa học, grapefruit là sự kết hợp giữa pomelo và cam ngọt, mang đặc điểm kích thước lớn của bưởi và vị ngọt pha đắng đặc trưng.

Ghi chép sớm nhất về loại quả này xuất hiện vào năm 1750, khi một mục sư người xứ Wales tên là Griffith Hughes mô tả nó trong một cuốn sách về Barbados và gọi nó là “trái cấm”, có thể lấy cảm hứng từ hình ảnh trong Kinh Thánh. Đến đầu thế kỷ 19, các nhà thực vật học đặt tên khoa học cho nó là Citrus paradisi – nghĩa là “trái cây thiên đường”, cho thấy người châu Âu thời đó xem nó là một loại quả kỳ lạ và hấp dẫn.

Tuy nhiên, cái tên “grapefruit” lại đến từ một lý do rất đời thường: cách quả mọc trên cây. Không giống như cam hay chanh thường mọc riêng lẻ, grapefruit lại mọc thành từng chùm dày đặc. Những chùm quả tròn treo sát nhau này trông giống như chùm nho, khiến những người quan sát đầu tiên liên tưởng và gọi nó là “fruit that grows like grapes” (quả mọc giống nho). Dần dần, cụm từ này được rút gọn thành “grapefruit” và trở thành tên gọi chính thức. Điều đáng chú ý là tên gọi này hoàn toàn dựa trên hình thức bên ngoài, không liên quan đến hương vị hay nguồn gốc thực vật.

Về đặc điểm, grapefruit có vị đắng đặc trưng do hợp chất naringin tạo nên, khiến nó trở thành loại trái cây “kén người ăn”: có người rất thích, có người lại không chịu được. Theo thời gian, con người đã lai tạo thêm nhiều giống mới như grapefruit hồng và đỏ, có vị ngọt hơn nhờ các sắc tố carotenoid, giúp loại quả này dễ được chấp nhận hơn.

Ban đầu, grapefruit không phổ biến và bị xem là kỳ lạ. Nhưng đến cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nó bắt đầu được trồng rộng rãi ở các tiểu bang ấm áp của Mỹ như Florida, Texas và California. Nhờ năng suất cao và hình ảnh tươi mát, grapefruit nhanh chóng được quảng bá như một loại thực phẩm tốt cho sức khỏe, đặc biệt trong các chế độ ăn kiêng. Nó trở thành món ăn sáng quen thuộc của người Mỹ, thường được cắt đôi và rắc đường để giảm vị đắng.

Tóm lại, câu chuyện của grapefruit cho thấy nhiều từ ngữ quen thuộc trong đời sống không hề được đặt tên một cách khoa học hay logic, mà chỉ bắt nguồn từ những quan sát giản dị của con người. Một cái nhìn thoáng qua về những chùm quả trên cây đã tạo ra một cái tên tồn tại hàng trăm năm, minh chứng cho sự sáng tạo tự nhiên và đôi khi “ngẫu nhiên” của ngôn ngữ.

Bài viết Tại sao gọi là “grapefruit”? đã được đăng trong TRE Magazine.

Trung tâm phi trường Munich về đêm. nguồn: foravisit.com    

Cẩn thận vẫn hơn!

Trước bối cảnh đó, con gái tôi nhắc Ba Mẹ chuẩn bị thêm bản dịch thẻ hưu trí. Cạnh đó sẽ gửi về chứng từ mua bảo hiểm y tế bên này. Và đừng quên vé giấy máy bay khứ hồi cũng như hộ chiếu. Biết đâu bên an ninh phi trường người ta sẽ hỏi đến. Tình hình bây giờ hơi khác với lúc trước! Chúng tôi có visa hết hạn đến Đức, cuối năm 2026. Ngày 12/3 con gái gửi từ Berlin về hai bộ hồ sơ mua bảo hiểm cho chúng tôi bên Đức.

Rắc rối hai tập, y chang!

Tập 1

Lần này thay vì nhập cảnh Frankfurt chúng tôi lại nhập cảnh Munich rồi nối chuyến vào tiếp Berlin! Trước đây nhiều lần nhập cảnh từ Frankfurt không quá phức tạp… Chiều tối 30/3/2026, từ Đà Nẵng bay vào Sài Gòn. 23h55 bay tiếp Sài Gòn-Munich. Đến phi trường Munich lúc 07h05 sáng 31/3. Theo lộ trình thì 9h ngày 31/3 chúng tôi sẽ bay tiếp trên chuyến bay của hãng Lufthansa Đức đến phi trường Berlin.

Đến phi trường Munich thì gặp… chuyện. Khi vào phòng soi chiếu an ninh, tôi được an ninh phi trường… mời đứng lại hơi lâu vì họ nghi ngờ trong cặp đựng laptop… có vấn đề!? An ninh phi trường giữ lại hộ chiếu của mình tôi và tiến hành kiểm tra cặp xách. Họ dùng một miếng nhựa tẩm hóa chất gì đó quẹt vào bên trong rồi bảo tôi đứng yên đó chờ khoảng 2 phút.

Trong căn phòng quá hẹp có hai cảnh sát mang súng dài đi đi lại lại… thỉnh thoảng liếc nhìn tôi. Chưa biết sau khi xong cái việc cặp xách thì sẽ còn những việc gì… ách tắc nữa. Anh an ninh đi trở vào, nói gì đó với ông bụng bự, râu rậm, mặc áo vét xanh… Thời gian rất căng thẳng. Trước đó chị vợ tôi mặt xanh như tàu lá hỏi anh có đựng cái chi trong cặp không? Tôi trả lời chắc có chất cấm chi đó ai đã bỏ vô nên họ mới làm căng rứa chớ! Khùng, vợ tôi gằn giọng. Tôi nói thêm, không biết bàn tay đen của ai đó đã lén đưa “nàng Mai Thúy” vào trong cặp! Nếu có thật thì mình đưa tay chịu còng! Có vậy thôi chứ biết làm sao nữa? Nhưng mà thiệt vàng thì sợ chi lửa!

Mất gần vài phút nữa. Tim tôi đập thình thịch. Anh an ninh quay nhìn tôi. Vẻ mặt còn lạnh tanh rồi nói ô kê ngắn gọn, trả lại hộ chiếu. Chúng tôi rời khỏi căn phòng… đáng ghét.

Tưởng kiếp nạn đã qua nhưng khi đến chỗ xuất nhập cảnh thì… đớ luôn! Thời gian lên máy bay nối chuyến đến Berlin của chúng tôi bị kéo dãn ra… May mà hành lý ký gửi từ Đà Nẵng qua tuốt Berlin chứ không thôi mệt phải biết!

Chứng từ mua bảo hiểm bên Đức

Tập 2

Tôi đi theo nhân viên phục vụ xe đẩy, họ dẫn chúng tôi và hai người Đức, ngồi xe lăn. Hai anh nhân viên có chìa khóa riêng. Họ đẩy xe đi băng băng. Chúng tôi đi bộ bám riết theo. Qua nhiều ngõ ngách lên xuống thang máy mới tới chỗ đóng dấu nhập cảnh. Cô cảnh sát khó tính với anh cảnh sát đầu trần, đeo súng ngắn còn kẹp cả tiểu liên rất ngầu… bắt đầu tra hỏi. Anh ta nói gì tôi cũng giơ cao hai tay nói “no”… “No” là không biết tiếng Đức lẫn tiếng Anh và “No” như thể không muốn ăn gì nữa mà chỉ muốn …thông quan vì thời gian lên máy bay còn rất ngắn. Hai người cảnh sát trao qua đổi lại. Xem tới, đọc lui hai cuốn hộ chiếu… Anh cảnh sát nói gì đó với một nhân viên đẩy xe lăn. Đợi cho anh nhân viên đẩy xe lăn gọi điện cho ai đó xong rồi đưa điện thoại cho tôi nghe. Tình huống hơi lạ nhưng tôi cũng cầm máy. Bên kia giọng Bắc của một người đàn ông nói cháu chào bác. Rồi, tôi nghe đây. Bác cho cháu hỏi mình sang Đức làm gì và thời gian bao lâu ạ? Cảnh sát họ cần biết… Tôi nói không cần suy nghĩ là tôi sang Đức lần này là lần thứ tám, thăm gia đình con gái trong vòng chín mươi ngày. Bác có mang theo tiền không, nếu có thì bao nhiêu? Có gì để chứng minh là các bác sẽ quay về? Các bác có vé về chưa? Tôi có cả bản sao công chứng quyết định nghỉ hưu và thẻ hưu trí bằng tiếng Đức. Chúng tôi mang theo cả hai người gần ba nghìn ơ-rô con gái cho lận lưng đi đường phòng bất trắc thôi… Được rồi, tôi sẽ chứng minh bằng giấy tờ và tiền mặt với cảnh sát. Cảm ơn bác! Sau đó người thông dịch này nói chuyện qua máy điện thoại với anh cảnh sát. Đồng thời tôi xuất trình các giấy tờ mang theo …

Bản sao có công chứng thẻ hưu trí và quyết định nghỉ hưu.

Thời gian họ xem giấy tờ như ngừng trôi còn thời gian chúng tôi lên máy bay như thúc sát rạt bên mông. Nét mặt anh cảnh sát có vẻ giãn ra. Cô cảnh sát khó tính bớt căng thẳng hơn, ra hiệu cho chị vợ tôi đặt 4 ngón tay lên máy chụp dấu vân tay rồi đến chụp khuôn mặt. Đến lượt tôi cũng y chang như vậy… Hú cả hồn! Năm ngoái làm thủ tục nhập cảnh, xuất cảnh tại phi trường Frankfurt cũng lăn tay, chụp ảnh như vậy nhưng không có hạch hỏi gì.

Đến được cửa ra máy bay thấy người ta nhích từng bước một. Cả hàng người dài rồng rắn. Lấy thế mạnh… người cao tuổi, chúng tôi trình hộ chiếu và vé giấy để lấy thẻ lên máy bay. Anh nhân viên hãng Lufthansa làm thủ tục rẹt rẹt… Chúng tôi hăm hở ra cửa lên máy bay. Chị vợ tôi đi trước. Đến cửa máy bay thì cô tiếp viên ra hiệu để lại va li xách tay, chỉ đi mình không thôi… Cô ta đẩy cái va li ra khỏi cửa máy bay. Nhìn thấy chẳng hiểu đầu cua tai nheo gì hết. Tôi rời hàng đứng qua một bên. Không thèm hỏi gì, hai tay đẩy hai va li xách tay chen vào cửa máy bay. Lần này cô tiếp viên giành từ hai tay tôi, đẩy hai va li ra lại! Chẳng hiểu mô tê răng rứa gì hết. Quá mệt mỏi! Cô ta cười, ra hiệu tôi cứ vào tìm chỗ ngồi. Một hành khách người Việt nói với tôi là hai cái va li của bác sẽ đi cùng về Berlin đó nên yên tâm đi! Thì ra là thế!

Vé đi Berlin và về Đà Nẵng

Đến Berlin an toàn

Đúng mười giờ tám phút máy bay hạ cánh tại phi trường Berlin. Con gái điện thoại hỏi đến chưa, tôi nói đang chờ nhận hành lý. Tôi vẫn hồi hộp khi đến nơi nhận hành lý… Kia rồi hai cái va li xách tay và kia nữa, hai cái va li ký gửi từ Đà Nẵng đi suốt hành trình đến Berlin… đã đoàn tụ! Còn một cửa ra khỏi nơi này không biết có cảnh sát ách lại như lần đầu tiên năm 2019? Hãy sẵn sàng mở hết va li cho họ khám xét, thu cái gì thì cứ thu. Tôi cứ đẩy bốn cái va li ung dung đi trước mặt cả nhóm cảnh sát, hai nhân viên Zoll (kiểm soát hàng hóa và thuế) và nói trong bụng: “Có mấy chục con cá chuồn, cá thu đã hút chân không với vài thẩu mắm dưa, mắm cái, đòn chả bò… mang qua như thường lệ. Nếu có thu tôi cũng vui lòng để lại. Lỡ có phạt thì chúng tôi cũng có tiền mặt đây”…Đến khi nghe chộn rộn, ồn ã thì ra là cả nhà con gái đã đợi sẵn!

Đức siết chặt an ninh cửa ngõ xuất nhập thì rất tốt. Nhưng tiếc là siết không đúng đối tượng mà thôi! Người nhập cư lậu vào Đức vẫn không dứt… Mới đây, ngồi trong xe hơi khi dừng đèn đỏ. Tôi nhìn bên trái thấy trên vỉa hè nhiều cô gái bé con, tóc đen đẩy xe nôi đơn, xe nôi đôi. Nhìn bên phải thấy các cô có người đội khăn, có người trùm mặt đẩy xe nôi lại dắt theo vài đứa bé… Tôi tự hỏi đây là thủ đô nước Đức sao?

Chúng tôi không có nhu cầu tạm cư hoặc định cư vĩnh viễn ở đây. Mà có muốn cũng chắc… không đủ tiền, không có đường dây!? Chỉ qua Đức thăm chơi, đi đó đi đây cho biết rồi về, mỗi năm một lần, có năm hai lần… Qua đây bằng con đường hợp pháp để học hành, kinh doanh chỉ dành cho người trẻ tuổi, biết tiếng Đức, có ý chí phấn đấu hướng đến cuộc sống tốt đẹp hơn… “Thất thập cổ lai hi” cả rồi, trẻ trung chi nữa, động cơ làm giàu… xin thưa, chúng tôi không có!

Hàng người rồng rắn tại cửa lên máy bay. Nguồn: Aerobernie.com

Bài & ảnh LKD

Bài viết Đức siết chặt an ninh đã được đăng trong TRE Magazine.

Đây không chỉ là một khoảnh khắc đời thường, mà là hình ảnh sống động về tình mẫu tử, về sức mạnh và sự kiên cường của những người mẹ, những người luôn âm thầm gánh vác cả gia đình trên vai.

Vào năm 1933, Nhật Bản đang trải qua những ngày tháng khó khăn. Cuộc Đại Suy Thoái toàn cầu đã ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế, khiến đời sống của người dân lao động, nhất là những gia đình ở nông thôn, trở nên chật vật hơn bao giờ hết. Lúc bấy giờ, lao động ngoài đồng chủ yếu là đàn ông, còn phụ nữ đảm nhận phần việc nhà, chăm sóc con cái, đồng thời vẫn tham gia vào những công việc đồng áng nhẹ hơn. Người mẹ trong bức ảnh chính là đại diện cho hàng vạn phụ nữ Nhật Bản – những người gánh trách nhiệm kép, vừa là trụ cột tinh thần, vừa là người lao động chăm chỉ trong cuộc sống thường nhật.

Chiếc thùng trên đầu bà không chỉ là phương tiện chuyên chở con cái. Nó còn là biểu tượng của sự chịu đựng, của khả năng cân bằng giữa chăm sóc gia đình và lao động vất vả. Mỗi bước chân của bà, dù nặng nhọc, vẫn thể hiện lòng kiên nhẫn, tình thương và sự hy sinh thầm lặng. Người mẹ ấy, bằng tất cả sức lực, bằng cả trái tim, đã dựng nên mái ấm cho con cái giữa những ngày tháng gian khó. Nhìn vào ánh mắt bà, người ta thấy được niềm yêu thương vô bờ, niềm tin rằng mọi gian lao sẽ qua đi, miễn là con cái được sống trong vòng tay yêu thương.

Một người phụ nữ Nhật Bản đội chiếc xô đựng con trên đầu, thập niên 1900 – nguồn reddit.com

Trong bối cảnh xã hội lúc bấy giờ, phụ nữ Nhật Bản phải đối mặt với nhiều chuẩn mực khắt khe. Lao động hằng ngày tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự kiên nhẫn phi thường. Không chỉ làm tròn nhiệm vụ nội trợ, chăm sóc con cái, họ còn phải tham gia lao động ngoài đồng, chịu nắng mưa, và giữ gìn mái nhà. Nhưng chính nhờ những nỗ lực ấy, gia đình mới được vững chãi, con cái mới được lớn lên trong đủ đầy tình thương và kỷ luật.

Bức ảnh này còn cho thấy trí sáng tạo và tháo vát của người mẹ. Chiếc thùng tưởng chừng đơn giản, nhưng trong hoàn cảnh thiếu thốn, nó trở thành công cụ linh hoạt giúp bà vừa di chuyển con cái, vừa làm việc. Điều đó cho thấy, sức mạnh của người phụ nữ không chỉ nằm ở thể chất mà còn ở khả năng ứng biến, sự thông minh và ý chí kiên định.

Ngày nay, nhìn lại bức ảnh hơn một thế kỷ, chúng ta thấy ở đó bài học vượt thời gian: tình mẫu tử là sức mạnh lớn nhất, là ngọn đèn soi sáng trong những ngày tối tăm của đời sống. Người mẹ Nhật Bản đội thùng con trên đầu, dẫu trải qua bao nhiêu gian khó, vẫn kiên cường và tràn đầy tình yêu thương. Bà là minh chứng cho việc, sức mạnh của một gia đình bắt nguồn từ trái tim người mẹ – nơi mà hy sinh thầm lặng nhưng vô cùng quý giá.

Trong xã hội hiện đại, đầy đủ tiện nghi, hình ảnh này vẫn giữ nguyên giá trị nhắc nhở chúng ta: gia đình là bến đỗ, là nơi nuôi dưỡng và bảo vệ các thế hệ tiếp theo. Tình mẫu tử không biên giới, không phân biệt thời gian, không gian; nó luôn vẹn nguyên, bất chấp gian nan. Nhìn người mẹ trong bức ảnh, ta thấy sự kiên nhẫn, sự tận tụy, lòng hy sinh – những điều làm nên sức mạnh thật sự của con người.

Chiếc thùng trên đầu, những bước chân chậm rãi nhưng đầy quyết tâm, chính là biểu tượng của tình mẫu tử thiêng liêng. Người mẹ ấy đã trao trọn cuộc đời mình cho con cái, gánh cả nỗi nhọc nhằn, lo toan hằng ngày, để các con được lớn lên trong vòng tay ấm áp. Tình yêu thương của bà không cần lời nói, chỉ cần hành động và ánh mắt dịu dàng, đã đủ để con cái cảm nhận.

Bức ảnh cũ kỹ này, dù thời gian đã trôi qua hơn một thế kỷ, vẫn còn nguyên sức sống. Nó nhắc nhở mỗi người về lòng can đảm, về sự hy sinh thầm lặng của mẹ, về giá trị của gia đình và tình yêu thương vô bờ. Người mẹ Nhật Bản đội thùng con trên đầu, đứng giữa đời sống khắc nghiệt, vẫn mỉm cười trong từng khoảnh khắc chăm sóc con, vẫn kiên định với trách nhiệm của mình, vẫn trao trọn tình mẫu tử – chính là minh chứng sống động rằng, tình mẹ là vĩnh cửu, là thứ sức mạnh không gì sánh bằng trên đời.

Dẫu cuộc sống hiện đại có đưa ta đi xa, hình ảnh ấy vẫn nhắc chúng ta về gốc rễ, về những giá trị thiêng liêng của tình mẫu tử, về trái tim người mẹ – nơi bắt đầu mọi ấm áp và hạnh phúc. Người mẹ ấy, trong sự im lặng của bức ảnh đen trắng, đã nói lên một chân lý: “Dù đời có khắc nghiệt, dù gian nan có chồng chất, tình mẫu tử vẫn vẹn nguyên, và hy sinh thầm lặng của mẹ là điều thiêng liêng nhất trên đời.”

DXT

Bài viết Một người Mẹ Nhật Bản đã được đăng trong TRE Magazine.

(Nguồn: Hanh Duc)

Bài viết Facebook có gì ngộ (05/07/2026) đã được đăng trong TRE Magazine.

Nợ (trái) theo nghĩa thông thường là một người bỏ tiền ra cho ai đó vay (gọi là trái chủ), người vay (gọi là người thụ trái/có nợ) có nghĩa vụ trả tiền vốn và tiền lời cho trái chủ. Khi chúng ta bỏ tiền ra cho chính phủ vay và nhận về tờ trái phiếu của chính phủ ghi nhận việc mượn tiền, gọi là công trái. Theo nghĩa rộng, nợ không chỉ là vay mượn tiền bạc, tài sản, mà còn có những thứ trừu tượng nhưng lại sức nặng ngàn cân, đó là nợ nhân nghĩa, nợ ân tình, không thể cân đong đo đếm được bằng cách thông thường.

Về nghĩa, duyên và nợ là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau và không ăn nhập gì với nhau, nhưng trong thực tế người Việt lại gắn duyên với nợ thành cặp từ đi chung, từ nhỏ tôi đã nghe riết rồi quen không thấy chỏi bản họng gì hết. Xứ tôi người ta nói hai người xa lạ gặp nhau kết thành vợ chồng là nhờ có duyên, vợ chồng sống chung với nhau lâu ngày chầy tháng thì gọi là người này thiếu/mắc nợ người kia, vợ chồng ly dị gọi là hết nợ.

Ngày xưa người ta rất tin vô chữ duyên. Trong tiểu thuyết của cụ Hồ Biểu Chánh thường kể hai bên nam nữ gặp nhau qua mai mối, chạm mặt rồi, thấy vừa ý thì coi ngày tổ chức đám cưới luôn, đó là duyên. Còn những cặp trai gái yêu nhau trước thường gặp chuyện trắc trở mà tình đứt đoạn.

Mấy năm trước một ông ở Tiền Giang gia cảnh rất nghèo, chưa từng biết xài điện thoại smartphone. Tình cờ ông mua được cái điện thoại cũ (giá 30 Mỹ kim,) ông lò dò tập tành lên mạng xã hội, rồi quen với một bà ở Sóc Trăng. Ông tỏ tình, bà đồng ý, vậy là hai người thành vợ chồng một cách không ai ngờ tới. Chữ duyên là đây chớ đâu. Dù nghèo rớt mồng tơi nhưng vợ chồng nhà này sống tử tế, được lối xóm quý mến.

Chữ duyên không chỉ bao gồm mối quan hệ tình duyên, mà còn nhiều lãnh vực khác. Tỷ như tôi không có bà con, thân nhân, bạn bè gì ở Mỹ, ngay cả Campuchia tôi cũng chưa từng bước tới biên giới, thì làm sao mà tôi nghĩ có ngày tôi lại sống ở Mỹ. Nhưng đùng một cái thấy mình lù lù ở Mỹ, nói theo thuyết nhà Phật thì “vạn sự tùy duyên”, còn nói theo Ki-tô giáo là “Ý Chúa muốn sao con xin vâng.”

Khi “duyên” tới thì e ấp, ít ai nói ra, nhưng nợ tới thường hiển hiện rần rần, làng trên xóm dưới đều biết. Xóm tôi có vợ chồng kia ngày nào không chửi lộn, không đánh lộn rượt nhau chạy lòng vòng khắp xóm là ăn cơm hổng vô. Nhưng năm nào cũng đẻ sòn sòn, nhà có năm đứa con trai gái đầy đủ, lớn nhỏ lít nhít, mũi dãi thò lò, suốt ngày đi chơi rong rểu đầu trần chân đất ngoài đường.

Ông hàng xóm tôi làm chủ vựa trái cây, mướn thêm ba nhân viên phụ bán hàng. Sáng sớm đã ra khỏi nhà, tối 6 giờ mới về tới nhà, gặp bà vợ ngồi coi phim tình cảm Hồng Kông, vừa coi vừa khóc mắt mũi sưng chù vù. Ông chồng vô bếp mở nồi ra không thấy vợ nấu món gì bèn tự làm mì gói ăn một mình. Vậy mà kiếm được bao nhiêu tiền thì bà vợ gom hết, chừa cho ổng đủ tiền uống cà phê ăn hủ tiếu sáng thôi. Hàng xóm nói “Ông Bảy mắc nợ bà Bảy.” Lúc hai đứa con khoảng 14 – 15 tuổi thì đùng một cái ổng có vợ bé, dẫn về nhà và đòi ly dị bà vợ ở nhà. Coi lại thấy bà vợ sau xấu hơn vợ ổng nhiều. Ly dị xong, ông chồng để nhà cửa lại cho vợ trước và con ở, ổng và bà sau ra vựa trái cây ở. Hàng xóm cũng nói “Ông Bảy hết mắc nợ bà Bảy.”

Khoảng thời gian hạnh phúc của đôi vợ chồng khuyết tật người Trung Quốc

Một ông khác ở Little Sài Gòn, đã trọng tuổi rồi, mà về Việt Nam cưới vợ. Bây giờ mỗi tháng phải kiếm tiền gởi về cho vợ 40 triệu (tương đương 1,500 Mỹ kim) cho vợ xài chơi, mà vợ chê ít, nói không đủ xài, nằng nặc đòi xin thêm. Người ta nói đây là trâu già còng lưng kéo cày nuôi công chúa.

Trường hợp ở trên gọi là nợ cũng được (nợ đời), mà nói là bị đào mỏ cũng đúng. Không thấy mùi vị của tình yêu mà thấy mùi đổi chác bằng tiền. Thực tế có cặp đôi kia người phụ nữ thấy người đàn ông bệnh tật, tình nguyện “làm vợ” để săn sóc và kiếm tiền nuôi bệnh nhân, mà không hề có yếu tố tình dục trong cuộc hôn nhân. Là duyên cũng được, là nợ (đời) cũng đúng, tự dưng mang gông tròng vô cổ. Cũng có trường hợp ngược lại, chồng sức khỏe bình thường nhưng vợ liệt hai chân, chồng là người chăm sóc bệnh cho vợ.

Khoảng 7 năm trước, ở Trung Quốc rộ lên câu chuyện người vợ làm đôi chân cho chồng. Cô vợ tầm vóc trung bình, mặt mũi dễ coi, chồng cũng vậy. Ở nhà chồng ngồi hoặc nằm, vợ cơm bưng nước rót tận nơi. Mỗi lần ra đường vợ cõng chồng trên lưng. Hai vợ chồng sanh được đứa con trai khoảng 6 tuổi. Gặp thời mạng xã hội ở Trung Quốc phát triển, vợ chồng nhà này làm video “lên sóng” không ngừng. Ban đầu là để bán nông sản kiếm sống, không ngờ càng về sau tình yêu của cặp đôi “hai người hai chân” này nổi tiếng quá. Họ không cần bán nông sản nữa mà họ trở thành “influencers” (người có sức ảnh hưởng) trên mạng xã hội, có thu nhập nhờ quảng cáo cho các nhãn hàng, hoặc cho khách du lịch chụp hình chung được trả công, được nhận quà tặng. Bất ngờ hơn, chỉ vài năm sau khi đã là “influencers” thì một hôm người chồng tuyên bố không cần vợ cõng nữa và đòi ly dị. Người vợ quá bất ngờ, không đồng ý nhưng chồng nhứt quyết ra tòa ly hôn. Đồng thời, tại nhà vợ chồng họ xuất hiện một cô gái đỏm dáng, ăn mặc hợp thời trang, son phấn diêm dúa, cặp tay “anh anh em em” tình tứ với người chồng. Họ sinh hoạt trong ngôi nhà ấy như không nhìn thấy người vợ. So với cô kia, người vợ không khác nào gà mái già đứng cạnh chim công. Người vợ bèn đồng ý ly dị, dẫn con ra đi. Dư luận bất bình, chửi rủa dữ dội, nhưng anh chồng và cô gái kia coi như không nghe, không thấy. Sau khi cô vợ mới đã tung một lô “hình cưới” tình tứ lên mạng xã hội, đăng báo, thì cô ta cũng rời bỏ căn nhà đó. Bỏ lại người đàn ông phụ bạc chơ vơ một mình không còn cái chân nào. Không biết sau đó anh ta có tìm thấy người vợ cũ không, và cô có chịu trở lại khom mình cõng anh ta trên lưng để làm đôi chân cho anh ta nữa hay không? Đây là duyên hay là nợ, nên khóc hay nên cười cho người trong cuộc?

Nói cho cùng, đến được với nhau là duyên, sống lâu “nhìn mặt chán thấy tía” nhưng vẫn cứ sống chung là nợ đời, nhưng quanh đi quẩn lại vẫn quy về một chữ nghĩa. Ông bà xưa nói, “Hết tình thì còn nghĩa”. Nho gia nói, “Phu phụ tương kính như tân”. Chỉ đối xử với nhau bằng chữ nghĩa thì mới sống chung được bền lâu. Bất nghĩa thì cuối cùng cũng “của thiên trả địa” như anh chồng người Trung Quốc ở trên.

TPT

Bài viết Duyên nợ đã được đăng trong TRE Magazine.

Ý Nhi

Hai câu thơ tôi mượn làm tựa đề cho bài viết này nằm trong bài lục bát Theo nhau của Trần Đình Sơn Cước:

Đôi ta từ thuở vợ chồng

Theo nhau khi cạn, khi sông lở, bồi

Theo nhau gió dạt mưa trôi

Theo nhau cơm áo một đời long đong

Theo nhau theo hết tấm lòng

Theo nhau theo hết đục trong kiếp người

Dù mai bóng ngả cuối trời

Theo nhau huyệt mộ theo hồi tái sinh.

Ở một văn bản khác, bài thơ có tên là Bạn đời.

Trần Kiêm Trinh Tiên 

Và ở những bài thơ khác, ta lại gặp những vần thơ tình yêu đằm thắm, chân thành nhất: Yêu em thời con gái/ Yêu gót hồng bàn chân/ Yêu em tròn tuổi mộng/ Dạt dào ngày sống chung… Khi em sống cùng anh/ Một năm rồi nhiều năm/ Tình yêu là biển mặn/ Thời gian là nếp nhăn… Khi em sống cùng anh/ Một năm rồi nhiều năm/ Thời gian là vết nứt / Trên gót hồng bàn chân… (Thời gian) hay Bốn mươi năm vẫn tưởng ban đầu/ Ngập ngừng như thuở mới yêu nhau/ Ngày mưa tháng nắng chung vai gánh/ Ngoảnh lại. Ô hay. Tóc bạc màu… (Ban đầu).

Những câu thơ này phải chăng là lời giải thích chân xác nhất cho việc họ, Trần Kiêm Trinh Tiên và Trần Đình Sơn Cước “theo nhau” đứng tên chung cho tập thơ Vẫn sống cùng ngụ ngôn của họ.

Họ, Trần Kiêm Trinh Tiên và Trần Đình Sơn Cước, có chung tuổi trẻ, có chung bè bạn – những “cổ vật của một thời lãng mạn”, theo cách nói của Trần Đình Sơn Cước, họ có chung Huế: “nhỏ xíu và luôn cay như một chén rượu” theo cách nói của Trần Kiêm Trinh Tiên và “Huế nhỏ nhắn ngậm ngùi, diễm lệ trong tàn phai, đài các giữa phong trần… Huế phập phồng lo âu trong chiến tranh, với những đêm đại bác vọng về thành phố…” theo cách nói của Trần Thuỳ Mai [*].

Họ có chung tình yêu văn chương, hội hoạ, âm nhạc.

Và, họ có chung niềm hoài hương dằng dặc tháng năm: Mưa… mưa San Jose/ Mưa… mưa chi như Huế rứa… Mưa… mưa chi như Huế miền (Mưa như Huế/ Trần Đình Sơn Cước), Có ai hái bông hoa của phương trời này/ Gửi theo trăng xanh về nơi con sông u hoài/ Nơi vườn xưa đọc thơ Tô Đông Pha/ Thấy mình ngoài ngàn dặm/ Cánh hạc vàng bay qua/ Thả rơi tình khúc cũ (Nỗi buồn/ Trần Kiêm Trinh Tiên)

Nhưng, thơ là vẻ đẹp, là giọng nói cá nhân. Sự riêng biệt không phải là cần thiết mà là điều kiện đầu tiên, là bắt buộc.

Bởi vậy, người đọc có hai phần thơ trong một tập thơ: Thơ Trần Kiêm Trinh Tiên và Thơ Trần Đình Sơn Cước.

Thơ Trần Kiêm Trinh Tiên – “Bài tâm khúc nhiều nốt lặng”

Trong bài thơ Những giòng viết rời, Trần Kiêm Trinh Tiên từng thổ lộ: Tôi viết tản mạn, như gà đẻ trứng rơi/ ngoài bụi, ngoài bờ, trang trước vài giòng, trang sau vài chữ/ cách nhau năm năm/ mười năm.

Nhưng đó là những câu thơ của: Người nằm liệt giường/ Sau cơn đau dài tập đi/ Như người câm muốn nói/ Như người hoạ sĩ/ trước khung vải trống không/ những tảng màu chảy trong ký ức.

Chỉ viết khi không thể không viết.

Tôi nghĩ đó là tuyên ngôn cho việc viết của Trần Kiêm Trinh Tiên, không riêng cho Thơ – một tuyên ngôn khiêm nhường mà quả quyết và có chút tự trào.

Trần Kiêm Trinh Tiên viết ít nhưng mỗi truyện ngắn, mỗi bài thơ của chị đều là sự chẳng đặng đừng, đều là tiếng nói bật lên trong những khoảnh khắc đau đớn nhất, buồn khổ nhất, chua xót nhất.

Đó là khoảnh khắc: “Mẹ nằm trong hũ tro/ Con ôm tròn lấy mẹ/ Con ôm tròn giọt lệ/ Thương mẹ đời dâu bể” (Mẹ và con), là một đêm khuya nào, gió thổi lạc về “cơn mưa quê” và nỗi nhớ  “lặn dần/ trong từng trái ớt kim/ mảnh như vành trăng thượng huyền” (Khuya mưa), là hình ảnh người đàn ông  đi như đi lạc giữa cánh rừng Natick, trò chuyện cùng con chim Cardinalis: “Kể cho nó nghe về nỗi buồn/ Hôm nay, ngày đưa tang người bạn/ Ở cách ông ba múi giờ và sáu tiếng đường bay” (Ông già rừng Natick), là giây phút đứng trước “bức tranh ba chiều/ Màu xám tối/ Tràn xuống bậc thềm/ Màu vàng nắng ải” để  chua xót nhận ra: “Mảnh pháo nằm im trong tim/ Kỷ vật sau cùng/ Chiến tranh gửi lại” (Bức tranh chiều 30-4), là tiếng khóc uất nghẹ trước sự ra đi của người phụ nữ: “Đã đi nhặt từng mảnh vụn/ của Lương tri thất lạc/ gắp từng đốt xương của sự thật/ về ráp lại cho nguyên hình” (Chim Phượng), là giọt nước mắt khôn cầm  khi người mẹ rời bỏ bé Olivia lúc cháu vừa cất tiếng khóc chào đời: “Chiếc mặt nạ che không cho em nhìn thấy/ Mẹ đã được mang đi/ Tấm drap trắng/ Kéo lên đắp kín ngàn vết thương” (Viết cho Olivia).

Và, hơn một lần, trong những khoảnh khắc đứng kề bên vạch tử sinh, chị đi tìm: “Những lời ca thơ/ Đẹp như nước mắt/ Như nhánh phù dung đớn đau/ Trôi hoài trong hoàng hôn biển… Tiếng hát đã bay qua những nỗi buồn/ Không pha được bằng sắc màu/ Bay qua những giấc mộng lỡ/ Bay qua những vết thương im…”. Và, chỉ còn lại: “Một trái tim trong veo/ hình giọt lệ/ Thay cho lời chia phôi” (Đêm nghe Nắng Hoàng Hoa) …

Vâng, Một trái tim trong veo hình giọt lệ!

Đây không phải là lần duy nhất Trần Kiêm Trinh Tiên nói đến giọt lệ, nhắc đến nước mắt. Trong thơ chị, ta từng gặp một ngôi sao mai “sáng lẻ loi như giọt lệ”, “Những giọt lệ đã xanh từ thiên cổ”, con tò vò làm tổ “với đất khô và giọt lệ”, hay “con ôm tròn lấy mẹ/ Con ôm tròn giọt lệ” …

Trong một dòng chảy chậm rãi, thâm trầm, đượm buồn, thơ Trần Kiêm Trinh Tiên phải chăng là hành trình đi tìm “Những lời ca thơ/ Đẹp như nước mắt”, là niềm mơ ước được viết Bài tâm khúc nhiều nốt lặng lên bầu trời khuya mênh mông kia.

Thơ Trần Đình Sơn Cước – “Tình xưa không vỡ bao giờ”

Trong một trao đổi qua thư điện tử ngày 8/7/2025, Trần Đình Sơn Cước viết cho tôi: “Vẫn sống cùng ngụ ngôn” phủ đầy kỷ niệm một thế hệ các anh văn nghệ sĩ mà chúng tôi yêu mến và cảm phục. Họ để lại dấu ấn rất sâu đậm trong chúng tôi nói riêng, và thế hệ chúng tôi nói chung. Họ là Ngô Kha, Trịnh Công Sơn, Đinh Cường… Vẫn sống cùng ngụ ngôn là tâm ý tôi muốn nhắc nhớ về họ, lấy cảm xúc từ tập thơ nhan đề Ngụ ngôn người đãng trí của Ngô Kha…”

Quả vậy, ngoài những bài thơ viết về gia đình, cha mẹ, quê hương như Mẹ tôi, Bát canh của mẹ, Chiều Sausalito, Tiễn mẹ, Vọng quê nhà, Theo nhau, Thời gian, Ban đầu… Trần Đình Sơn Cước đã dành gần như trọn vẹn thơ mình cho những kỷ niệm với thế hệ đàn anh, những trí thức, văn nghệ sĩ tài hoa – những kỷ niệm đẹp đẽ nhất, giàu cảm xúc nhất và không ít nỗi đau, niềm chua xót qua biết bao thăng trầm của lịch sử dân tộc.

Trần Đình Sơn Cước

Trong thơ Trần Đình Sơn Cước, họ – những trí thức, văn nghệ sĩ ấy đã hiển hiện với một niềm ngưỡng vọng chân thành:

Khi tôi lớn lên

Các anh như bầy chim di

Trốn xa thành phố

…Khi tôi lớn lên

Các anh như huyền thoại

Xao xuyến lòng các cô gái đôi mươi

Các chàng trai ôm giấc mộng đổi đời

Mơ các anh

Như mơ thần tượng

…Đâu những con đường các anh đã qua

Dáng tài hoa bay trong chiều nắng lạ

Môi đắng cà phê, vàng tay thuốc lá

Trắng đêm dài

Bài thơ sầu

Bức hoạ rối

…Ai qua cầu, rất triết gia

Khắc khoải tồn sinh, trầm tư hiện thực

Bài thơ tình và tuyên ngôn hành động…

(Kỷ niệm)

Họ là Đinh Cường, Trịnh Công Sơn, Bửu Chỉ, Hoàng Ngọc Biên, Ngô Kha… Thế hệ rực rỡ bởi tài năng, bởi khát vọng sáng tạo, bởi cuộc dấn thân cho niềm tin của mình.

Nhưng những bậc tài hoa cũng chẳng tránh được tai ương, cách nào đó, sự tổn thương của họ còn sâu sắc hơn, cay đắng hơn.

Trần Đình Sơn Cước đã dõi theo họ, đã ghi lại những bức chân dung về họ, như một biểu lộ của lòng thuỷ chung, của sự quý trọng.

Họ đã khước từ “cao sang bục giảng/ Sa xuống chợ đời gột rửa lương tâm” (Lời nguyện).

Họ bị buộc “nằm im/ Nhưng không chịu/ lặng” (Chứng ngôn).

Họ, dù cho bị ai đó hòng: “đẩy trái tim ra khỏi ngực” vẫn đặt bút ký vào “bản kiến nghị trả tự do”, vẫn giữ lại cho mình nước mắt yêu thương, vẫn cố giữ: “một vài trang bản thảo nát nhàu” lưu dấu của một thời (Chân dung người mất trái tim)

Họ, không ngừng dằn vặt không ngừng tự vấn: “Có phải chúng ta/ Ngây thơ/ Hay sách vở dối lừa?/ Có phải trái tim/ bốc lửa/ Hay cái đầu chúng ta/ Chọn lựa?” (Chén đắng), không ngừng cầu ước cho một đất nước được “chữa lành vết thương”, một đất nước không còn “hận thù-tội lỗi” (Sám hối)

Họ, với Trần Đình Sơn Cước là bằng hữu, là ruột rà, là sống chết.

Cách nào đó, thơ Trần Đình Sơn Cước gần với một tập lưu ảnh, trong đó, hiển hiện những khuôn mặt bạn bè thân thiết nhất, yêu thương, quý trọng nhất qua thời gian: “Phút giây đã quý lắm rồi/ Huống hồ đã có một thời bên nhau”. (Tình xưa).

Bên cạnh Đinh Cường, Bửu Chỉ, Hoàng Ngọc Biên… là Lê Khắc Cầm (Lời nguyện), là Nguyễn Ngọc Lan (Chứng ngôn), là Chân Tín (Sám hối), là Nguyễn Hữu Doãn (Tưởng niệm), là Bùi Chánh Thời (Hoá thân), là Mai Thái Lĩnh (Lời của thác), là Nguyễn Thanh Văn (Chén đắng), là Đoàn Thanh Liêm (Yên nghỉ) rồi ĐT, Hà Thuỳ, Ngữ An, rồi Vũ Hùng, K, Palh…

Và rồi, sau tất cả, giữa bao nhiêu khuôn mặt, ta nhận ra khuôn mặt hằn vết ưu tư của người gìn giữ tập lưu ảnh: nhà thơ Trần Đình Sơn Cước.

Có thể nói, thơ Trần Đình Sơn Cước là cuộc tìm kiếm một câu trả lời cho sự lựa chọn chí hướng của mình và bạn bè. Những câu hỏi day dứt, xót xa từng trở đi trở lại nhiều lần trong thơ anh.

Và rồi, sau tất cả, Trần Đình Sơn Cước đã có lời đáp cho chính mình. Cụm từ “Tôi tưởng tôi đã quên” trong bài thơ Vẫn sống cùng ngụ ngôn là cách nói khác của cụm từ “Tôi không quên” vậy.

Vẫn sống cùng ngụ ngôn là vẫn sống cùng những kỷ niệm thiêng liêng của tuổi trẻ, mặc cho vật đổi sao dời, mặc cho bao nhiêu xa cách, bao nhiêu ngày tháng trôi qua:

Tôi tưởng tôi đã quên

Chính ngôn ba mươi năm giông bão

Chàng trí thức dấn thân

Máu nóng-trái tim-dẫu một thời

Lầm lẫn

Nhìn lại nửa đời ư

Nửa đời ai phụ bạc

Còn lại nửa đời ư

Máu nóng – trái tim – vẫn không thể khác…

Còn nhớ, cách nay ít lâu, Trần Đình Sơn Cước đã lấy câu nói “Tình xưa không vỡ bao giờ”, lời trong nhạc phẩm Hẹn một ngày về của giáo sư Lê Hữu Mục làm đề từ cho một chùm thơ của anh trên trang mạng Văn Việt.

Câu nói đó không chỉ đúng với một chùm thơ mà là đúng với toàn bộ thơ Trần Đình Sơn Cước.

Cách khác, thơ Trần Đình Sơn Cước chính là lời chứng cho câu nói: “Tình xưa không vỡ bao giờ”.

Viết về một tập thơ luôn là việc làm khó khăn, bởi, không có gì chứng thực cho những điều mình viết là đúng, là đủ.

Xin hãy coi đây như một lời tâm sự, một chia sẻ bầu bạn.

Một lời chúc mừng, từ nơi rất xa.

ÝN – Sài Gòn 13/7/2025

[*] Trần Thuỳ Mai: Nhẹ nhàng mà day dứt khôn cùng, https://vanviet.info/nghien-cuu-phe-binh/nhe-nhang-ma-day-dut-khon-cung/

Bài viết Theo nhau theo hết tấm lòng Theo nhau theo hết đục trong kiếp người đã được đăng trong TRE Magazine.

Luôn tự nhận mình là một “người nhà quê”, nhưng ai cũng hiểu là cách nói khiêm cung của một học giả, kiến thức quảng bác, như bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trìu mến nhận định “Nó là văn chương miệt vườn. Sau này muốn biết về miền Nam mưa nắng hai mùa ra sao thì phải đọc Sơn Nam và Hai Trầu thôi.”.

Mời bạn cùng chúng tôi dạo chơi cùng mưa nắng miền Nam…

(tiếp theo)

Năm nhuần tháng hạn

Kinh xáng Bốn Tổng ngày… tháng 6 năm 2004

Chú Tám Thanh,

Nay là bước qua tháng năm âm-lịch rồi chú Tám, vì năm nay nhuần hai tháng Hai, nên nắng hạn quá mạng chú Tám à! Ông bà xưa có nói “năm nhuần tháng hạn”. Mà trong trời đất, tiết Hạ như thuận với lẽ tuần-hoàn của tạo-vật hơn, nên nắng dai hơn mọi năm nghe chú. Do vậy mà dân ruộng tụi tui tin người xưa nên năm nào có tháng “nhuần”, cứ y như mùa-màng cứ lai-rai mà mần, không vội-vàng gấp-gáp gì cho lắm. Và tui lại có câu-chuyện này muốn kể cùng chú vì sắp nhỏ bên kinh xáng này nó lo chạy theo đời nên cũng ít chú tâm mà nghe chuyện người già. Thôi thì, đời nào sanh ra con người đời ấy vậy! Tui nhớ đến chú khoái chim-chóc, nên tui lui-cui viết mấy hàng này bày-tỏ cùng chú để giải-khuây giữa cơn nắng hạn tháng năm âm lịch này vậy mà!

Số là biết liệu cơm gắp mắm, nên hồi mới khai mở đất lâm, tui mới lựa vùng nào có nhiều lung vũng là cha con tui mới đem hết sức bình sinh ra phá lâm làm ruộng. Vì vùng đất nhiều lung như vậy làm ruộng có hơi khó, nhưng bù lại lúa đất lung lại chắc hột; mà cá tôm lại quây-quần về lung trú ngụ dữ lắm. Thành ra, sau mùa cắt gặt, ở ruộng vùng tui là tới mùa tát đìa, làm lóng, tát mương. Mà cá thì khôn giàng trời mây, nó đâu có chịu lên đất gò, thảy thảy đều dồn xuống lung ráo trọi chú Tám à. Và nhờ vậy nên mùa đìa năm nào tui cũng có mắm mà ăn với cơm gạo lúa nàng tây mới giã chày ba còn lức lức để sống đắp đổi qua ngày. Cho tới bây giờ đầu bạc răng long như ngày nay là nhờ liệu cơm ngày trước khi mới bắt đầu cắm sào ngay cái bến kinh xáng, chỗ cái nhà tui bây giờ đó chú Tám!

Chú biết hông, năm nào tới mùa lúa gần chín, là tui lui cui vạch lỗ lúa cắm câu nghe chú. Tháng chạp, tháng giêng là cá bắt đầu già rồi; nếu chú cắm câu bằng mồi ốc, mồi cua, thì ôi thôi, cá lóc con nào con nấy cái đầu bằng đầu gối, vẩy đen ngòm, khi nó phập phải miếng mồi rồi, cái miệng mắc tòn ten cái lưỡi câu đúc, cứ thế mà lôi nhợ câu bán mạng, quấn vô gốc lúa làm đục nước một vùng bằng cái thúng giạ. Chỉ cực muỗi mòng chút đỉnh vậy thôi mà cá gánh dìa cả giỏ đầy nhóc.

Vườn cò Bằng Lăng Cần Thơ – nguồn zoomtravel.vn  

Nơi đất lung, cá nhiều thì chim muông cũng nhiều. Đó cũng là lẽ sinh hoá theo nhau mà có. Đất lành chim đậu mà! Đất lung đối với dân ruộng là quý; đối với các loài chim càng quý vô cùng. Vì ở đó có đủ loại cá tép, ốc, cua như một cái lẫm chứa đủ các thứ mồi màng và còn cái tiện nữa là chim cò không sợ khát nước; mà quan trọng nhứt ở đó còn có lúa cao phủ kín một vùng tiện bề cho việc lót ổ đẻ trứng vui thú một đời mà không lo mỏi cánh bay xa…

Mà nói đến chim chóc ở ruộng là phải nói đến “cái cò, cái vạc, cái nông” phải hông chú Tám. Không nói giấu gì với chú, đời sống ở đồng bái này một ngày nào đó mà không còn thấy bóng dáng những đàn cò bay lượn lờ trên trời vào mỗi buổi chiều xuống là cứ y như rằng lòng mình bâng khuâng buồn nhớ những ngày!!! Nhớ cảnh thanh bình, nhớ thời đạm bạc mà xum vầy, nhớ những bữa cơm ngồi trên chiếc đệm rách ngoài bờ tre mà vui thú cày bừa… Cò dìa như thuyền buồm đi xa dìa, những cánh cò trắng từ từ xếp lại rồi mới chấp chới trên một chòm tre nào đó dừng bước giang hồ, ngơi nghỉ sau một ngày lặn lội trên vũng trên lung mò cua bắt ốc. Một đàn cò trắng, rồi một đàn cò trắng, hằng hằng lớp lớp rủ nhau dìa đậu rợp các vườn tre. Vui thú biết là bao!

Vậy mà rồi, cái giống chim trời cá nước ấy, dân ruộng tụi tui tưởng chừng không khi nào có ai có thể làm cho nó bị tản lạc hết được. Thế mà nó lại tản lạc ráo trọi nghe chú. Ngày nay, năm thì mười họa mới thấy bóng dáng vài con cò trắng bay ngang qua vùng kinh xáng Bốn Tổng này. Đặc biệt, nơi xứ tui ngày nay cái giống diệc mốc, diệc lửa, gà đãi, vạc, nông gì gì cũng hổng còn chú Tám à! Bỗng bóng xưa hơn nửa thế kỷ mới qua thôi mà những giống chim trời này trở nên hiếm quí quá mạng!

Nhiều lúc buồn nhớ ngày xa xưa ấy, tui mới nghĩ cách là mình dụ khị mấy con diệc mốc dìa cánh đồng mình chơi. Tui mới mua dìa vài con diệc làm bằng đất sét từ bên Tàu để dài dài theo cái miệng đìa trên vạt đất lung. Làm chơi vậy mà linh nghe chú. Chỉ vài ba ngày sau là có chú diệc mốc từ đâu bay vòng vòng rồi sà xuống gần bên con diệc giả đứng bất động bên thềm đìa. Chú diệc thiệt này thấy chú diệc giả sao cứ đứng lặng thinh hoài, nó mới bèn bước nhè nhẹ xem coi cá mú có động tĩnh gì hông. Và rồi nó nhận ra, cá thì có, bông súng có, bông sen có, lục bình rau dừa đều có nhưng sao chú diệc đứng đây hoài mà không tìm mồi, xem ra cái bầu dìu chú diệc mốc đứng sẵn đây từ hồi nào coi mòi còn lép xẹp. Chú diệc trời này hơi nghi nghi chủ ruộng không biết có cắm câu gài bẫy cò-ke gì hông. Nó mới bước vài bước nữa và y như rằng đìa cũ mà yên, ruộng xưa mà mát, cá tép lội đầy, thế là được một bữa no.

Ngồi rình con diệc mốc trong trại ruộng cất gần bờ kinh, tui mới thấy trong trời đất, mình muốn dụ loài nào cứ lấy ngay loài đó ra mà dụ. Chẳng hạn như muốn dụ cò ma, diệc mốc, cu cườm, quốc lũi, trích cồ, gà nước, gà đãi thì cứ nuôi mấy cái giống chim chóc đó làm mồi chú Tám à. Còn muốn hù nhát cho nó bay đi thì cách hay nhứt là mình dùng mấy con nào dữ dằn hơn nó là nó sợ mà bỏ đi liền hà! Chính vì vậy mà ở nhà quê tui, mỗi khi bầy gà con vừa mới nở trên ổ, muốn khi xuống ổ mà khỏi bị qụa nó xớt, thì cách hay nhứt là mình lấy cái vỏ dừa khô làm dáng con diều rồi treo lủng lẳng nơi chuồng gà là nó hoảng hồn hết dám chập-chờn bén-mảng tới lui. Quạ sợ diều mà mặc dù hồi đời năm nẳm quạ diều cùng rủ nhau dìa cù lao Ông Chưởng sông sâu đồng lớn có nhiều cá tôm!!!

Chim áo già – nguồn youtube

Trở lại chuyện chú diệc mốc này dìa ruộng xưa, lòng mình cũng theo cái bóng xưa mà vui biết mấy nhe chú! Nhưng khi nó vớt một bụng cá tép vào đầy cái bầu dìu rồi, tui mới nghĩ bụng thế là mình lại mắc bẫy con diệc mốc này rồi chứ con diệc không bị mình gài bẫy. Tự dưng thời buổi khó khăn, cơm khô mắm gáo mà lại nuôi thêm một miệng ăn chùa này quả là mình làm mình chịu rồi. Giả tỉ như bây giờ mà mình gài bẫy cò-ke bắt được nó đi, thì lấy mồi đâu nuôi nó cho nổi. Còn nếu rình lấy nạng giàng-thun mà bắn nó, thì lại mang tội với chim muông. Nên tui phân vân quá, không biết tính sao. Nửa đêm thức giấc, tui mới nhớ ra hồi làm lúa sốc-so, một giống lúa mùa nhưng lúa này không cao giàn và chín sớm vào khoảng tháng chín âm-lịch, chim áo già bu quanh đám lúa hằng ngàn, hằng ngàn con ăn lúa rào rào như giặc châu chấu, tụi tui hồi đó còn nhỏ, không làm sao đuổi chim cho kịp. Mấy ông anh tui mới lấy mấy cái áo rách, rồi căng ra làm hình nộm, thêm cái nón lá trên đầu; vậy mà rồi cắm dài dài giữa miếng lúa sốc-so đang trổ bông sái mùa này, thế mà chim chóc dạt ra ráo trọi nhe chú. Và tui bắt chước làm y như hồi đời trước, cũng làm cái hình nộm cắm bên thềm đìa, vậy mà rồi chú diệc mốc ghé chơi vài ngày bên miệng đìa dưới vạt đất lung của tui lại thêm một bận tha hương nữa rồi chú Tám à! Không còn con diệc mốc lui tới nữa, tui bây giờ cũng gom góp mấy cái hình nộm mà tui đem ra xài đỡ bên thềm đìa theo câu chữ người xưa “điểu tận cung tàng”vậy!!!

Chú Tám Thanh,

Trên đây, tui kể qua với chú về việc “hết chim thời cất cung”. Tui mới sực nhớ chuyện đời xưa Từ-Thức lấy Giáng-Hương rồi nhớ trần gian quá muốn dìa thăm, nhưng chưa đi được bèn hay đề thơ. Chỗ Giáng-Hương ở có bức bình-phong màu trắng và Từ-Thức hay đề thơ lên đó, và tui nhớ có câu như vầy:

“Nhất điểu mộ xuân phi bất tận

Liên không đạm tảo bích du du.”

Và đời xưa ông nội tui có dịch ra như vầy:

“Xuân muộn con chim bay lạc lõng

Vòm không quang sạch biếc làu-làu.”

Một con diệc mốc về thềm đìa mấy bữa rồi đi bặt luôn tới nay, không thấy tăm hơi gì, không biết có phải hồn Từ-Thức đời xưa nhớ ruộng mà dìa thăm chăng?!? Chuyện đời thực hư làm sao ai dám chắc được phải hông chú Tám???

Nay thư,

Hai Trầu

Tết Ất Dậu

Kinh xáng Bốn Tổng, ngày mùng năm Tết Ất Dậu

(nhằm ngày13-2-2005)

Chú thím Út sắp nhỏ,

Hôm nay ngày mùng Năm Tết rồi chú Út à! Lật bật rồi ngày tháng cũng qua cái vù như gió thổi mây bay, lẹ quá mạng! Hồi đời ông bà mình còn sống, tui với chú còn nhỏ xíu, ở kinh xáng Bốn Tổng mình ăn Tết lâu lắm, qua khỏi mùng Bảy tháng Giêng mới hết Tết. Chứ đâu có như bây giờ Tết nhất gì mới sáng mùng Một lại lội ruộng lội đồng xịt thuốc sâu ba cái lúa thần nông rần trời.

Hồi đời trước, Tía mình làm lúa mùa, trâu bò cày bừa cực khổ lắm để khai mở đất lâm, nên nhớ ơn loài vật giúp mình, tổ tiên xưa mới nghỉ Tết lâu để cho trâu bò đuợc nghỉ cho lấy lại sức lực. Chẳng những vậy mà còn có Tết Trâu Bò nữa đó chú. Nhà nông mang bánh tét bánh cắp ra lột vỏ cho sạch rồi mời trâu ăn bánh sau khi cúng thần chuồng thần trại cho trâu bò mạnh giỏi. Chứ quanh năm cứ bắt nó hì hục cày bừa hoài, rồi cứ khuyên “trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta” để rồi “bao giờ cây lúa còn bông, thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn”, thiệt tình tội nghiệp kiếp bò trâu quá mạng. Tưởng có được mùa lúa trúng, chủ cho mình hột lúa hột gạo, ai dè chỉ cho ăn “cỏ ngoài đồng”!!! Mà lúa trúng rồi, cỏ làm gì mà còn được chú Út. Lúa với cỏ là khắc mà. Hễ còn cỏ thì lúa thất, mà có lúa thì cỏ bị diệt. Cỏ và lúa không thể cùng một lúc mà tốt tươi trên cùng miếng đất màu mỡ được.

Bài ca dao xưa có nhiều ví von ẩn dụ trong đó chú Út à. Đâu có nhà nông nào bạc đãi loài vật giúp mình có hạt ngọc của trời. Chú còn nhớ mấy năm bò trâu bị “rộn”, ông ngoại mình có một bầy trâu ba bốn chục con, nhưng khi chúng bị đau lưỡi không kiếm được cây chuối tiêu trị bịnh dịch này kịp thời, trâu của ông ngoại chết hai ba con một lượt, ông ngoại đâu cho ai ăn thịt trâu đâu chú.

Cúng chuồng trâu bò nhân ngày Tết

(còn tiếp)

Bài viết Lá Thư Từ Kinh Xáng 1 (kỳ 37) đã được đăng trong TRE Magazine.

Kiểm tra định kỳ. Cần kiểm tra xem có tấm ván nào bị lỏng hoặc nứt vỡ, các dấu hiệu mục nát (đặc biệt là ở phần chân trụ) và tình trạng rỉ sét trên các hàng rào kim loại hay không. Kiểm tra bản lề và chốt khóa trên cổng, tra dầu bôi trơn nếu cần thiết. Kiểm tra xem các cột trụ có bị nghiêng hay không và bảo đảm chúng vững chắc dưới nền đất.

Làm sạch hàng rào. Nên làm sạch hàng rào vài năm một lần bằng vòi nước hoặc máy phun rửa áp lực thấp. Dùng dung dịch vệ sinh chuyên dùng phù hợp với chất liệu của hàng rào nếu cần thiết. Loại bỏ rỉ sét bằng giấy nhám hoặc dung dịch tẩy rỉ.

Sửa chữa. Thay thế kịp thời các tấm ván vị hư. Siết chặt các ốc vít và đinh bị lỏng. Sửa chữa các vết nứt và vết lõm trên hàng rào kim loại hoặc nhựa vinyl. Thay thế các trụ bị nghiêng nếu cần thiết.

Lớp phủ bảo vệ. Sơn hàng rào để ngừa hư hại do nước, tia UV hay côn trùng.

Bảo đảm hệ thống thoát nước quanh chân hàng rào hoạt động tốt để ngăn nước đọng gây mục nát. Giữ củi và các vật dụng khác cách xa hàng rào để tránh thu hút mối mọt. Nên giữ khoảng cách nhỏ giữa các thanh rào cho sự giãn nở và co ngót của vật liệu.

Bài viết Bảo trì hàng rào đã được đăng trong TRE Magazine.