Nhận định của các tác giả:

BS Đỗ Hồng Ngọc

*Đuổi bắt một mùi hương? Tôi nghĩ nó sẵn đó rồi. Trong nếp ta sống ở đây và bây giờ, một thứ “vô tận hương” bay cao, bay xa, bay ngược chiều gió…?

Tâm Huy Huỳnh Kim Quang

*Nếu không phải là một hành giả Thiền, nếu không có tâm nguyện xiển dương Thiền Tông như Cư Sĩ Nguyên Giác thì đã không có những nỗ lực và tận tụy miệt mài qua nhiều năm tìm đọc các nguồn dữ liệu từ các bản dịch Anh ngữ của những bài Kinh này để chuyển sang Việt ngữ và giới thiệu đến độc giả Việt Nam.

Nguyễn Thị Khánh Min

hPhan Tấn Hải có lối cấu trúc truyện hư hư thực thực, không gian lẫn thời gian, cái hấp dẫn của nó là bắt đầu từ mấu chốt thực, rồi lan man đi vào mơ, rồi tan như ảnh ảo. Một bút pháp không bút pháp, chỉ giản dị như nghĩ tới đâu thì kể tới đó, không kỹ xảo, không hoa mỹ, nhưng văn có hấp lực ở chỗ chữ vô cùng bình thường nhưng sức chở thì sâu xa, độc đáo.

Trịnh Y Thư

Cho dù là một thiên khảo luận công phu về Thiền học hay một bản tin ngắn viết cho báo, anh luôn cẩn trọng với chữ nghĩa bằng tất cả tâm, trí của mình. Điều bất ngờ cho người đọc chúng ta là, chính ở loại hình sáng tác văn xuôi, truyện ngắn hoặc tùy bút, nét tài hoa thơ mộng cùng sự tưởng tượng phong phú bỗng trỗi dậy từ ngòi bút của anh.

Trích văn

Năm đó, tôi 17 tuổi, vào ngồi sân Chùa Xá Lợi để học thi. Có một nhóm bạn cũng ưa vào đây ngồi lê la sân chùa, vì ngồi đây học thi là tuyệt vời. Tìm đâu ra bóng mát dưới những trưa nắng để ngồi học bài. Dĩ nhiên, là ngồi bệt xuống đất, tựa lưng vào tường… bởi vì thư viện chùa nhỏ lắm, không có chỗ, và thường là đóng cửa hoài. Đôi khi đói bụng, xuống bếp xin ăn chùa, nếu lúc đó đám bạn không ai còn dư tiền để từ bi ra mua thứ gì cho cả nhóm chia nhau ăn.

Trong sân chùa có hai nhóm, nhóm trẻ là tụi tôi học thi; còn nhóm già hơn, là các anh hầu hết đã học xong đại học, đã ra đi làm. Trong nhóm lớn tuổi đó, có anh luật sư Lộc, bây giờ cũng ở Little Saigon, đã bỏ nghề luật để vào nghề báo. Đó là nói người gần thôi, còn các bạn bây giờ ở xa thì nhiều lắm, kể không hết.

Cô bé lúc đó học Gia Long, sau tôi cỡ hai lớp – hay một lớp, không nhớ rõ đâu. Giờ tan trường, cô bé đứng nơi hàng hiên bên hông chùa để chờ chị tới đón về nhà. Chỗ cửa tam quan cho người bộ hành vào, chứ không phải chỗ cửa cho xe hơi vào sân. Làm sao mà tôi quen được thì không nhớ nổi. Bởi vì tên nhóc khù khờ nhất trong nhóm là tôi thôi. Có thể quen vì mấy tên bạn giới thiệu. Mấy tên kia thì nhanh nhẹn, nói khéo; trong đó có tên đàn hay, hát giỏi, và vân vân. Trong khi tôi ngồi đâu là ngồi một chỗ, ưa lặng lẽ, một phần cũng vì thói quen tập thiền từ nhỏ – lúc đó, đã tự mua sách về tập thôi, chưa theo thầy nào hay dòng phái nào hết; chỉ khi vào Đại học, mới theo bạn lên Chùa Tây Tạng Bình Dương.

Bấy giờ mà kể chuyện nhớ tới một mùi hương ra hằn là bọn nó sẽ cười tới tắt thở, sẽ bảo là ngộ nhận rồi. Vì trong sân chùa có cây hoa ngọc lan. Có những đêm, mấy đứa ngủ lại trong chùa, nằm dưới hàng hiên trên lầu, thường có thoảng dịu dàng mùi hoa hoa ngọc lan. Các sư cấm bọn học trò vào chùa ngủ, nhưng chúng tôi chờ tới khoảng 9 hay 10 giờ tối là trèo cổng bên hông vào chùa, lên hiên tầng chánh điện ngồi học bài, tới mệt mới ngủ.

Hình ảnh ngồi học đêm ở hàng hiên nơi sân trên lầu, tầng chánh điện đẹp y hệt như ở cõi nào khác. Ánh sáng trắng từ đèn hàng hiên tỏa xuống, mấy tên ngồi học bài trong không khí thinh lặng, vắng vẻ. Chùa Xá Lợi chỉ có vài nhà sư, không nhiều. Đôi khi một thầy nửa đêm bước ra hiên, gặp, mới vào lấy mấy trái táo, trái cam ra cho bọn học trò. Nhưng rồi sư cũng dặn, trên nguyên tắc là cấm học trò vào ngủ đêm hiên chùa, vì như thế là phạm luật.

o O o

Để nói về mùi hương lạ. Một buổi chiều, lúc đó là chặp tối. Cô bé vẫn còn đứng chờ chị tới đón về. Có lẽ vì lý do gì, nên trễ lắm. Các nữ sinh khác đã về cả rồi. Không hiểu tại sao bọn học trò lúc đó chỉ có một mình tôi. Như tiền định, một mình tôi đứng, nói chuyện với cô bé. Chỉ có hai đứa thôi.

Cô bé bảo, bây giờ chơi trò này nhé, nhìn vào mắt nhau anh nhé.

Tôi nói, ừa thì nhìn vào mắt nhau.

Trời ạ, bây giờ tóc đổi màu trắng phau rồi, mới nghĩ lại, thấy mình sao khù khờ chi lạ. Đứng dưới cổng tam quan bên hông chùa lúc đó làm gì có bao nhiêu ánh sáng mà nhìn. Bóng tối nhiều hơn ánh đèn. Thêm nữa, con đường bên hông chùa tối lắm, chỉ có đèn đường nơi đầu một sở Mỹ sau chùa thôi.

Tôi nhìn, chỉ thấy mắt nàng đen lánh, tóc xõa chấm vai… Bất chợt, không hiểu sao, tự nhiên tôi nắm tay cô bé. Bây giờ nhớ lại, tôi nghĩ, có thể lúc đó cô bé tự động nắm tay tôi trước.

Tay tôi như điện chạy tê rần, hốt nhiên giật lại. Một mùi hương từ sân chùa theo gió bay ra. Tôi không nhớ chính xác rằng chị cô bé tới khi nào. Cũng không hiểu tại sao không nhớ. Vì chị cô bé đi xe Honda dame, hễ tới là mình phải thấy chớ. Khi nhìn lại, cô bé biến đi rồi.

o O o

Cảm giác từ bàn tay và mùi hương vẫn theo tôi về tận nhà đêm hôm đó. Giấc ngủ tôi bồng bềnh như bay. Sáng dậy, mùi hương vẫn thoang thoảng. Không phải hương hoa ngọc lan. Cũng không phải hương nước hoa hay gì hết, vì đây là hương từ sân chùa bay ra, tôi nghĩ, hẳn là hương trời. Nhưng, tại sao lại hương trời? Không hiểu nổi.

Hôm sau, tôi vào sân chùa, đi khắp mọi nơi, từ sân chùa, tới chính điện, từ tháp thư viện cho tới nhà bếp, từ hàng hiên dưới cổng tam quan cho tới đứng trên cao, nơi đầu gió và cuối gió… để tìm xem mùi hương lạ đó ở đâu ra. Hoàn toàn không hiểu được, hoàn toàn không có mùi hương nào như thế.

Cũng lạ, từ hôm đó trở đi, cô bé không ra đứng ở hiên chùa nữa. Có thể là cô chị tới đón ngay trước cổng, đúng giờ hơn. Cũng có thể, cô chị rầy tại sao đứng nơi hàng hiên tối dưới cổng chùa… xã hội này bất trắc lắm. Và cũng có thể, cô bé không mong đợi là tôi khù khờ như thế.

Nhiều thập niên sau, khi đã đọc nhiều và xem phim nhiều, tôi nghiệm ra rằng, theo đúng kịch bản ở truyện và phim, lúc đó là phải ôm hôn. Thế thì liều quá. Rồi tôi cũng tin rằng, hộ pháp đã không muốn tôi liều như thế, ai mà ôm hôn nơi cổng chùa nhỉ… Hay mùi hương lạ đó là một cách ngăn cản khéo léo, vì muốn làm tôi khựng lại? Ai mà biết được.

PTH

Sách có bán trên BARNES & NOBLE

416 trang, bìa mềm, 6” x  9”, giá bán: US$25.00

Xin bấm vào đường dẫn sau:

https://www.barnesandnoble.com/w/duoi-bat-mot-mui-huong-phan-tan-hai/1149240376?ean=9798260319826

Nhóm từ tìm kiếm: duoi bat mot mui huong, phan tan hai

Hoặc liên lạc với NXB qua địa chỉ email sau để mua sách có chữ ký của tác giả: vanhocpress@gmail.com

Bài viết Đọc ‘Đuổi bắt một mùi hương’ của Phan Tấn Hải đã được đăng trong TRE Magazine.

Như ở Phần 1 đã kể, phàm chỗ nào có đông người tụ tập hoặc có nguồn lợi nhuận lớn thì “nhà nước ta” phải thò tay vô nắm, tôi làm chuyên viên quản lý du lịch thuộc Sở Thương Mại – Du Lịch tỉnh Bạc Liêu nên khu du lịch tâm linh Phật Bà Nam Hải ấp Nhà Mát tôi cũng có trách nhiệm “quản” luôn. Ngoài hệ thống nhà nước quản lý về mặt hành chánh thì Giáo hội Phật giáo cũng “quản”.

Phía Sở Thương Mại – Du Lịch quản về khách sạn, nhà trọ, nhà hàng, quán Karaoke. Mỗi lần tôi ra đó tìm kiếm tài liệu, hình ảnh để quảng cáo du lịch, thiệt tình rất là oải, mệt mỏi vô cùng. Thời tiết nóng như thiêu đốt, lại thêm nhang khói mù mịt, mùi nhang nến, mùi vàng mã, mùi thức ăn mới lẫn thức ăn thừa từ các hàng quán xông ra nồng nặc, cộng với mùi mồ hôi người từ đám đông tỏa ra dưới cái nắng gay gắt hòa vô không khí, thật vô cùng khó chịu. Tôi không dám uống một ly cà phê, cà phê không ngon, mà giá thì lảng vảng trên mây. Vào mùa hè, gió từ biển thổi vô đất liền tanh tanh mùi nước biển và bùn, nhưng không làm dịu chút nào cái nóng như thiêu như đốt. Trong bầu không khí ngột ngạt ấy, tôi ăn gì cũng không thấy ngon.

Ngoài sân xi-măng dưới chân tượng Phật Bà Nam Hải, người người hỗn loạn, sang trọng cũng có mà nhếch nhác cũng có, họ đứng ngồi lổn nhổn, trải tấm nilon bày biện ra ăn uống thản nhiên.

Tình trạng vệ sinh rất tệ lậu, chỗ nào cũng có rác, bọc nilon gói thức ăn đã dùng rồi màu xanh, đỏ, đen bay tán loạn, chạy rè rè trên mặt đất. Tôi muốn kiếm một chỗ trống sạch sẽ để ngồi nhưng kiếm không ra. Người ta “kinh doanh” trên nhu cầu bức thiết của khách hành hương. Đó là quý vị không bao giờ kiếm ra một khu vệ sinh công cộng, dù là vệ sinh có thu phí. Muốn đi vệ sinh quý vị bắt buộc phải vô hàng quán ăn, uống mới được xài ké nhà vệ sinh của chủ quán.

Ngoài ra, xuất hiện rất nhiều trẻ em, phụ nữ, người già, người tàn tật… (không phải là cư dân địa phương) lảng vảng quanh khu vực chân tượng Phật Bà Nam Hải để xin ăn, hoặc gạ bán nhang đèn với giá mắc mỏ.

Sẵn đây tôi xin phép quý độc giả cho tôi nói luôn chữ “kinh doanh” là chữ dùng ở Việt Nam hiện nay, được hiểu như chữ buôn bán, thương mại, tôi mạn phép xài cho ngắn gọn. Đưa chữ doanh vô khái niệm thương mại thông thường nó rất lạc nghĩa và vô duyên. Sau năm 1975, tôi đi ngang cửa hàng phở quốc doanh mà tôi biết đánh vần chữ doanh ra làm sao, và tôi không hiểu doanh nghĩa là gì, vì tôi không được học và không đọc thấy trong các sách, ngoài tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung là tên nhân vật Nhậm Doanh Doanh. Sau khi bỏ ra mấy tiếng đồng hồ tra 4 cuốn từ điển thì tôi hiểu rồi, chữ doanh trong Hán Việt nghĩa là tràn đầy, nhưng giải thích chữ doanh trong lĩnh vực kinh tế thì dài dòng, tôi xin hẹn với quý độc giả một dịp khác sẽ luận về chữ doanh.

Trở lại chuyện khu du lịch tâm linh Phật Bà Nam Hải, người ta đề ra chủ trương thu hút khách hành hương bằng cách thả nổi các hoạt động mê tín dị đoan và dùng truyền thông thổi phồng lên các chuyện “thần bí” không rõ nguồn gốc về Phật Bà Nam Hải. Nó cũng giống như các hoạt động hát hò đồng bóng ngoài miền Bắc ngày nay rộ lên dưới tên gọi khác là “di sản văn hóa phi vật thể” vậy.

Tại sao chọn tháng 3 âm lịch Vía Bà?

Thông thường, Phật giáo chọn ngày Quan Thế Âm Đản Sanh (19 tháng Hai âm lịch), ngày Quan Thế Âm xuất gia (19 tháng Chín âm lịch), ngày Quan Thế Âm thành Phật (19 tháng Sáu âm lịch) làm ngày vía Bà. Riêng ở Bạc Liêu người ta chọn các ngày 22, 23, 24 (tháng Ba âm lịch) là ngày Vía Phật Bà Nam Hải. Ai chọn, và lý do tại sao lại chọn các ngày này thì tôi không biết. Tuy nhiên, tháng 3 âm lịch là tháng có thời tiết tốt trong năm, thường rơi vào khoảng tháng 4 đến đầu tháng 5 dương lịch), ở giai đoạn cuối mùa khô và chuẩn bị chuyển sang mùa mưa, ban đêm gió nhiều và mát mẻ.

Các ngày lễ Phật giáo và Vía Bà Nam Hải được quảng cáo rầm rộ. Người phương xa tới “hành hương” mỗi ngày không dưới chục chiếc xe đò 52 chỗ ngồi. Ngày chánh Vía Bà vào tháng 3 mỗi ngày không dưới trăm chiếc xe đò, nói thiệt chớ không ngoa ngôn. Cứ qua khỏi cầu Quay hướng ra biển (đường Cao Văn Lầu) người, xe chật cứng, chỉ có thể nhích từng bước trong cái nóng ngột ngạt của hơi người tỏa ra.

Sở Du Lịch giao tôi nhiệm vụ sưu tầm hình ảnh, kiếm tư liệu để viết sách quảng cáo du lịch “thật hấp dẫn, thật lôi kéo khách du lịch tới địa phương ta”. Những “truyền thuyết”, “huyền thoại” mới được ai đó “sản xuất” được thổi phồng lên nhờ sự tiếp tay của cơ quan quản lý nhà nước, nhằm bán được nhiều dịch vụ, thu được nhiều thuế. In xong cuốn sách tôi cảm thấy da mặt tôi dày lên vài phân, cảm giác mình lừa gạt người khác thật khó chịu.

Tín ngưỡng hay mê tín?

Tôi hỏi những khách “hành hương” sao không lễ Phật tại chỗ, ngồi xe hơn 10 tiếng đồng hồ, đi xa chi cho khổ? Họ trả lời nghe “Vía Bà” linh thiêng lắm nên phải cố đi. Hỏi rồi cầu xin cái gì, họ trả lời xin trúng số, xin làm ăn phát tài, xin hết bệnh, xin mua may bán đắt (y chang như khấn xin Cha Diệp), “Vía Bà xong sẽ quay xe xuống Tắc Sậy”. Ý trời, cái này là vì chữ lợi mà đi xin chớ đâu phải tín ngưỡng.

Nhà tôi gần chùa, lúc nhỏ tôi thường vô chùa chơi, hái rau càng cua, rau me đất mọc trong những chậu cây kiểng lớn, hoặc vô chánh điện đốt nhang, vô phòng khám Đông y ngồi. Chẳng phải tôi mộ đạo, mà vì trong chùa rộng rãi, trồng nhiều cây, nền nhà lót gạch bông, nên chùa thoáng mát hơn ở nhà mà lại có chuyện để chơi. Câu đối, hoành phi trong chùa tôi đọc đi đọc lại tới thuộc lòng, nhớ luôn câu nào thì treo ở phòng nào. Tôi nhớ ở chánh điện treo câu “Phật ở Tây phương Phật chẳng xa/ Tây phương Phật tự tại lòng ta/ Mỗi người đều có Tây phương Phật/ Bồ đề tâm niệm hóa Liên Hoa”. Sau này tôi biết câu trên ý nghĩa cũng tương tự câu trong Kinh Thánh “Chúa ở khắp mọi nơi.” Vì vậy, tôi thấy khách hành hương tới Bạc Liêu (mà tôi gọi là “hành xác”) tôi không mấy thiện cảm. Phật có ở nhà không lạy, chạy đi cho xa để lạy.

Đứa bạn thời đại học luật gọi điện thoại cho tôi, nói “Nghe nói mày bây giờ làm ngành du lịch tỉnh Bạc Liêu. Sắp tới tao có chuyến đi Bạc Liêu, Cà Mau công tác, theo ý mày thì tao nên đi chơi những chỗ nào?” Tôi trả lời, “Vì mày là bạn tao nên tao nói thiệt, chẳng có cái gì đáng để coi hết”. Nó ngạc nhiên quá, nói “Ủa sao tao đọc sách du lịch Bạc Liêu mày viết thấy hay quá?”. “Ừ, trách nhiệm của tao là phải nói xạo để dụ khách, ai tin ráng chịu”, tôi trả lời.

Cách đây mấy hôm, thấy Facebook có trang quảng cáo du lịch Việt Nam, ông bạn Facebooker comment hỏi “Đã có nhà vệ sinh công cộng chưa mà quảng cáo?” Không thấy bên kia “trả lời trả vốn” gì. Tôi mạn phép mượn 2 câu trong bài thơ “Những vị La Hán chùa Tây Phương” của Huy Cận thay cho câu trả lời của du lịch Việt Nam: “Một câu hỏi lớn không lời đáp/ Cho đến bây giờ mặt vẫn chau” (vì đau bụng).

TPT

Bài viết Nhà nước quản lý và thương mại hóa Phật Bà (kỳ 4) đã được đăng trong TRE Magazine.

“Người nhện” áo blouse

Người nhện (Batman) trong phim Mỹ thì ban ngày chỉ là một cậu bé bình thường, khi hữu sự mới thành… nhện. Nhưng không chỉ ở Mỹ, Việt Nam cũng có Batman, nhưng sang hơn, người nhện là bác sĩ, ban ngày làm việc ở bệnh viện, ban đêm mới tái xuất giang hồ.

Người nhện đó là Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1996, trú phường Thanh Thủy, TP Huế), vốn là bác sĩ Khoa Đột quỵ làm việc tại Bệnh viện Trung ương Huế. Anh tốt nghiệp Đại học Y Dược Huế, nhiều năm học giỏi, được Hội Sinh viên trường và Công đoàn cơ sở bệnh viện tặng giấy khen lia chia.

Giữa năm 2025, sau khi đầu tư trên mạng, anh lỗ te tua, lâm cảnh nợ nần. Anh nảy ra sáng kiến khảo sát các tiệm vàng, ghi nhớ chi li các vị trí đặt camera, đường lên mái và lối thoát hiểm. Ngoài ra, anh chuẩn bị đồ nghề khá chu đáo, trong đó có cả kìm cắt sắt, mặt nạ…

Tối 20-7-2025, lúc 9 giờ tối, sau giờ làm việc, Nhật thuê xe đến hiện trường, leo lên mái nằm chờ. Nửa đêm, anh ra tay, khoét một lỗ vừa đủ, thả dây thừng, đu vào tiệm vàng, dùng khăn che camera, cạy tủ rồi gom gọn gàng. Túi vàng được kéo lên mái trước khi anh tẩu thoát bằng lối vào. Trước đó, “người nhện” đã thực hiện thành công hai vụ tương tự tại tiệm vàng Kim Liên Chinh ở chợ Dạ Lê và tiệm vàng Kim Châu Lam ở chợ Thần Phù. Tổng giá trị tài sản trong 3 vụ trộm hơn 5 tỉ VND (khoảng 200 ngàn đô la).

Xong, người nhện nội địa đem đống vàng về Bệnh viện Trung ương Huế, phân loại, cất vào tủ rồi đi làm như bình thường.

Trưa 21-7-2025, Nhật đem ra Đông Hà (Quảng Trị) bán “nháp”, mẻ đầu thu được 286 triệu VND (khoảng 10,900 đô la). Nhưng khi anh vừa trở lại bệnh viện thì công an đã chờ sẵn, lục xét văn phòng, thu được 681 món còn lại. Người nhện mắc phải một sai lầm ấu trĩ, tất cả tiệm vàng trong và ngoài tỉnh đã được công an cung cấp mẫu mã để nhận dạng.

Ngày 28-7-2026, Tòa án nhân dân khu vực 1 – Huế tuyên phạt bác sĩ “người nhện” Nguyễn Duy Nhật 11 năm tù.

Nguyễn Duy Nhật trước tòa – Nguồn: Võ Thạnh/vnexpress.net    

Chuyện một cái ly bể

Mỗi ngày trên thế giới có hàng ngàn cái ly bị bể, có vô số lý do để nó bể, nhưng cái ly bể, sắp bể của Ben năm 2016 gây một làn sóng cảm thông khắp thế giới.

Tại sao cái ly của Ben lại quan trọng đến như vậy? Cậu bé khi ấy 14 tuổi, bị tự kỷ nặng. Cậu có vài thói quen kỳ dị như không chịu uống nước bất kỳ nơi nào khác, trừ nhà mình. Điều kỳ dị thứ hai là chỉ uống với chiếc ly màu xanh dương, hiệu Tommee Tippee. Chiếc ly bị nứt và Ben từ chối uống nước nếu không phải là cái ly quen thuộc.

Ben và những cái ly màu xanh được sản xuất riêng cho cậu – Nguồn: Twitter

Bố của Ben, Marc Carter, đã quen với sự kỳ cục của con, ông chịu đựng được mọi thứ, ngay cả việc tìm chiếc ly mới, cho dầu có đắt đỏ. Nhưng loại ly đó đã “tuyệt chủng”, chúng đã ngưng sản xuất cách đây hơn 20 năm. Ông bố đăng bức hình chiếc ly khổ sở cầu cứu cư dân mạng.

Ông bố Marc Carter và sự giúp đỡ từ những người trên thế giới, trong ảnh là một người ở Úc – Nguồn: Twitter

Thế là khắp nơi trên thế giới, từ Mỹ, Úc, Canada, các nước Âu châu… người ta lục tìm trong tủ bếp, kho để gửi cái ly cho Ben. Thậm chí có người bay sang Anh để tận tay giao chiếc cốc họ tìm được. Nhưng nỗ lực của mọi người đành đổ sông ra biển, vì không có cái ly nào thực sự giống của Ben.

Ban lãnh đạo hãng Tommee Tippee nghe tin; họ cử một đội nhân sự lục lọi khắp các nhà kho trên toàn cầu. Đáng tiếc, họ không tìm thấy một chiếc nào còn sót lại; tuy nhiên, họ phát giác ra khuôn đúc gốc vẫn còn lưu giữ tại một nhà máy ở Trung Quốc. Hãng đã cho sản xuất luôn 500 cái, chỉ dành cho Ben; toàn bộ chi phí nhân sự, sản xuất và vận chuyển đều do Tommee Tippee đài thọ 100%.

Marc Carter nghẹn ngào trong nước mắt. Ông chưa bao giờ thấy hạnh phúc như thế. Ông không thể ngờ rằng một chuyện bé xíu của con trai ông lại có thể được nhiều người lưu tâm đến thế, đặc biệt là sự tử tế của hãng Tommee Tippee. Ông nói lòng tốt và tình yêu thương giữa người với người vẫn luôn đầy ắp, ấm áp và tỏa sáng theo những cách diệu kỳ nhất.

Bài viết Chuyện ở trển (08/20/2026) đã được đăng trong TRE Magazine.

Một góc chợ nổi Ngã Năm   

Khi mọi người còn đang ngon giấc, các khu chợ nổi đã bắt đầu hình thành, rộn ràng, ồn ào cho đến sáng, với hàng trăm chiếc ghe, tàu lớn nhỏ đủ loại đậu san sát vào nhau. Ban đêm đứng trên bờ sông nhìn xuống thấy lung linh với đủ loại sắc màu của ánh đèn như đêm hội hoa đăng. Dưới ánh trăng lờ mờ, phảng phất những cơn gió hanh lạnh, cùng với những bóng đèn Led sáng tỏa trong từng chiếc ghe, tàu lớn, nhỏ…Cảnh nhộn nhịp thú vị hơn cả là cách thức gọi hàng, cùng thương lượng giá cả, người bán người mua, người tung người đỡ hệt như những nghệ sĩ xiếc đang biểu diễn trên sông. Do là vùng quê thuần nông nên sản phẩm trao đổi, mua bán chủ yếu là các loại nông sản thực phẩm, trái cây, hoa màu sản xuất tại các địa phương hay những vùng lân cận chuyển đến phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại chỗ hoặc đưa đi tiêu thụ các chợ huyện, chợ xã xa hơn…

Riêng Ngã Năm vốn là một huyện của tỉnh Sóc Trăng, cách nay ít lâu được chia tách ra từ huyện Thạnh Trị. Đây cũng là nơi gặp nhau giữa các tuyến kinh: Quản Lộ – Phụng Hiệp, Xẻo Chích, Xáng Chìm, Trà Ban, Phú Lộc. Cũng từ nơi này, có hướng về Cà Mau, Bạc Liêu, đi qua Cần Thơ, Phụng Hiệp hay ra Phú Lộc rồi xuôi dòng Mỹ Thanh qua cửa Trần Đề và hệ rừng ngập mặn ven biển Sóc Trăng. Riêng Ngã Năm là điển hình cho địa bàn vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long với những nét văn hóa riêng vô cùng đặc sắc. Ở đây, chợ nổi luôn đóng vai trò to lớn trong giao lưu thương mại, thúc đẩy sự chuyển động đi lên của một vùng đất.

Mặc dù trên địa bàn huyện Ngã Năm cũng có khá nhiều chợ nổi như chợ nổi Long Tân, chợ nổi Mỹ Quới, chợ nổi Tân Long… Song chợ nổi ngay tại thị trấn Ngã Năm được nhiều người biết tiếng hơn cả. Nghe đâu chợ nổi Ngã Năm được hình thành từ rất lâu và nếu muốn nói thật chính xác thì quả là cũng khó khẳng định lúc nào. Nhiều ý kiến cho rằng có lẽ buổi ban đầu chợ tự phát từ nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa của người dân nông thôn. Dần dần nhận thấy sự tiện lợi, nên chợ nổi ngày càng thêm sầm uất, phồn thịnh như ngày nay.

Kiếp thương hồ

Khi thử hỏi về lai lịch, một cụ già tóc bạc da mồi có tên ông Ba Long ước khoảng hơn 80 tuổi với “gia tài” là chiếc xuồng chèo nhỏ bán tạp hóa trên chợ nổi nhiều năm qua cho chúng tôi biết hồi cụ còn nhỏ xíu vào những ngày giáp Tết Nguyên Đán đã từng được mẹ dắt theo đi chợ nổi. Ông cho biết đó thật sự là những ngày tưng bừng miền thôn dã. Xuồng ghe đan kín cả một khúc sông. Trên thuyền chất đầy ắp các loại hàng hoá, nhiều nhất vẫn là trái cây, mùa nào thức nấy: chôm chôm, xoài, cam, quít, bưởi, măng cụt, sầu riêng… Hoặc những sản vật vùng sông nước kênh rạch như: cá, rùa, rắn, cua, tôm, chim đồng, bông súng, rau tươi… không thiếu một thứ gì. Quang cảnh không khác gì những chợ đầu mối trên bộ mà ta thường hay gặp.

Một anh bạn khác là nhà báo ở Sóc Trăng cho biết vào dịp Tết Nguyên Đán hàng năm về chợ nổi Ngã Năm muốn qua sông khỏi phải lụy đò. Bởi ta cứ việc hỏi xin phép và bước lần từ từ qua các con thuyền đậu ken dày dưới sông là xong, thật là nhất cử lưỡng tiện! Nói điều đó để thấy rằng lượng ghe xuồng và người đi chợ nổi – nhất là vào những ngày lễ Tết – rất đông. Thế nhưng trong những ngày đó, ở chợ nổi Ngã Năm vui nhất phải nói là ngay lúc màn đêm vừa buông xuống.

Khi xung quanh vạn vật đã chìm trong cảnh u tịch thì khu vực chợ nổi đèn sáng giăng giăng. Đây cũng là thời điểm các dịch vụ ăn uống, giải khát, cà phê, bia rượu hoạt động mạnh nhất. Các gian hàng bày bán đồ ăn thức uống đáp ứng đủ mọi nhu cầu của thực khách. Có điều khác ở chỗ các gian hàng đều được bày trí, gói gọn trên những chiếc xuồng cơ động nhỏ cứ len lỏi qua hết chuyến ghe thương hồ này đến chuyến ghe thương hồ khác.

Mùa nào thức ấy

Giống như nhiều chợ nổi khác, tại chợ nổi Ngã Năm cũng có một quy luật bất thành văn. Đó là treo thứ gì bán thức nấy. Thường chủ ghe bán loại hàng hóa gì đều cột lên một ngọn sào cao dựng trước mũi ghe để người mua dễ dàng nhận ra. Ví dụ như ghe bán khoai lang, khoai mì thì người ta treo khoai lang, khoai mì. Ghe bán bầu bí thì treo bầu bí, ghe bán hàng bông, rau cải thì treo rau cải, hàng bông. Tuy vậy, cũng có một tiền lệ. Có thứ treo không bán và cũng có thứ bán không treo. Chẳng hạn như xăng dầu chính là thứ bán không treo. Còn quần áo (cũ) là thứ treo lên để phơi phóng cho khô chứ không ai mang bán.

Một chị chuyên bán cà phê, giải khát ở khu vực này còn cho biết chợ nổi Ngã Năm hiện tại được giới ghe thương hồ chọn làm điểm dừng chân để nghỉ ngơi, mua sắm, chuẩn bị hậu cần cho những chuyến đi dài hơn. Ví dụ như từ Tiền Giang qua thì ghé lại chợ nổi Ngã Năm trước khi đi vào các thôn xóm mua lúa gạo, mua nông sản hàng hóa. Khi đã no hàng thì tiếp tục neo đậu lại chợ nổi vài hôm tạm nghỉ ngơi dưỡng sức trước khi tiếp tục chuyến “hải hành thiên lý”. Mỗi lần như thế lại có thêm nhiều bạn bè mới quen để lúc chia tay ghe đã nhổ sào rồi mà lòng còn bồi hồi lưu luyến. Thôi thì hứa nhau mai này đến hẹn lại lên. Quả tình sinh hoạt chợ nổi không chỉ đơn thuần là một chốn mua bán miền sông nước đặc thù mà còn lưu giữ trong lòng những giá trị văn hóa vô giá.

Nếu như ngày trước, chợ nổi là một phần không thể thiếu được trong đời sống kinh tế, văn hóa xã hội người dân thị trấn Ngã Năm và vùng phụ cận thì ngày nay nó tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giao thương của khu vực giáp ranh giữa 3 tỉnh Sóc Trăng, Hậu Giang, Bạc Liêu. Bởi nơi này còn thuộc diện vùng nông thôn sâu, đường đi lối lại còn nhiều trắc trở nhưng tương đối giàu về các tiềm năng kinh tế. Nào là nông sản hàng hóa, lúa gạo, thủy hải sản, hoa màu. Từ lâu, khu vực này cũng được xem là vựa lúa lớn của mạn nam sông Hậu và bán đảo Cà Mau. Chợ nổi Ngã Năm vô hình trung trở thành địa bàn trung chuyển quan trọng không thể thiếu được. Chính vì vậy mà hoạt động của chợ nổi Ngã Năm cứ ngày một sung túc, phồn thịnh hơn ngày xưa thập bội…

Bài và hình TL

Bài viết Chợ nổi Ngã Năm (Sóc Trăng) đã được đăng trong TRE Magazine.

Đánh giá trên do đơn vị nghiên cứu Economist Intelligence Unit (EIU) đưa ra hôm 7 tháng 7. Đúng là đã hai năm liên tiếp thành phố Copenhagen đạt danh hiệu này.

Đài CNN bình luận: Trong bối cảnh thế giới dường như đang thay đổi với tốc độ chóng mặt, thật đáng mừng khi vẫn có những điều không đổi, ít nhất là khi nói đến thành phố đáng sống nhất thế giới.

Dựa vào đâu để đưa ra nhận định như thế

– Sự ổn định, giáo dục và cơ sở hạ tầng

Vậy là, Copenhagen một lần nữa vượt qua Vienna (Áo) – thành phố từng thống trị bảng xếp hạng này suốt ba năm liên tiếp – để đứng đầu danh sách những thành phố đáng sống nhất thế giới năm 2026.

Bảng xếp hạng của EIU cho thấy Copenhagen đạt điểm tuyệt đối 100 ở ba tiêu chuẩn: sự ổn định, giáo dục và cơ sở hạ tầng. Thành phố này cũng đạt một trong những mức điểm cao nhất về văn hóa và môi trường trong số các thành phố được đánh giá.

Tại thủ đô Copenhagen của Đan Mạch, người dân đi làm bằng xe đạp nhiều hơn xe hơi, mở cửa ra là thấy công viên và việc đi học, đi khám bệnh được miễn phí.

Theo Đài BBC, đối với người dân, điều đó đồng nghĩa với một lối sống nơi những niềm vui bình dị đã trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống đô thị.

“Bạn có thể đạp xe đi làm, sau đó xuống tắm ở bến cảng và về nhà ăn tối. Đó chẳng phải một ngày đặc biệt nào cả, mà chỉ là một ngày thứ Ba bình thường” – Laura Amira Kassem, một nghiên cứu sinh đã sống ở thành phố này 8 năm, chia sẻ.

Người này chỉ ra thêm: “Sự kết hợp giữa hệ thống hạ tầng dành cho xe đạp, vùng nước đô thị có thể bơi lội và quy mô thực sự thuận tiện cho việc đi bộ và đạp xe là điều tôi chưa từng tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác”.

Người phát ngôn EIU giải thích thành công bền vững của Copenhagen trong việc liên tiếp giữ vị trí số 1 đến từ “sự kết hợp hoàn hảo giữa điểm số xuất sắc về mức độ ổn định và cơ sở hạ tầng, văn hóa và môi trường tuyệt vời, cùng các dịch vụ công chất lượng cao”.

DH (tổng hợp từ tin Internet)

Bài viết Copenhagen. thành phố đáng sống đã được đăng trong TRE Magazine.

Sand Display   

Giải Lướt Sóng hằng năm thường được diễn ra ở chân cầu Huntington Beach, California, Hoa Kỳ, năm nay cũng vậy. Mỗi năm đều có một tổ chức thương mại có đủ tài chánh đứng ra đài thọ giải, năm nay do công ty Lexus phụ trách. Khoảng thời gian 9 ngày từ July 25 tới August 2 đã khiến vùng thành phố biển này lúc nào cũng tấp nập người ùa đến. Giải năm nay bao gồm hai nội dung thi đấu: WSL Longboard Tour và WSL Challenger Series, Short Board. Các hoạt động bao gồm những màn trình diễn và thi đấu với toàn những tay lướt sóng có đẳng cấp đến từ khắp nơi trên thế giới.

Những ngày đầu cuối tuần cuối tháng 7, Giải Long Board được khai mạc trong thời tiết nóng bỏng mùa hè đã thu hút được bao nhiêu là khách thưởng ngoạn. Người ta vừa đi tránh cái nóng, vừa có nơi giải trí cho gia đình cuối tuần, vừa được xem lướt sóng, tiện lợi gì bằng.

Valon Gall

Sau những ngày thi đấu gian khổ giải Long Board đã kết thúc. Phái Nam: Tommy Coleman (22 tuổi) đến từ San Clemente, USA đánh bại Declan Wyton người Úc, giật giải Quán Quân Nam. Phái Nữ: Avalon Gall (23 tuổi) đến từ Laguna Beach, USA đánh bại Hiroka Yoshikawa người Nhật lấy Quán Quân Nữ.

Nói thêm về Tom Coleman. Anh là một người tôn sùng các giá trị truyền thống, Tom Coleman đã bắt đầu lướt sóng từ khi mới lên 2. Sinh ra và lớn lên tại San Clemente, California, anh đã gặt hái được nhiều thành tích nổi bật khi còn rất trẻ, bao gồm việc vô địch giải Noosa Festival of Surfing 2 năm liên tiếp cũng như giải MSA Invitational – tất cả đều diễn ra trước cả khi anh đủ tuổi để được cấp bằng lái xe.

Tommy Coleman

Valon Gall, thì dường như cô sinh ra là để dành cho biển cả. Hawaii và Laguna Beach nơi cô ở, là hai môi trường cô sống và tập luyện lướt sóng thường xuyên. Từ khi mới 5 tuổi, cô đã thi đấu tại Waikiki. Sau đó cô liên tiếp chiến thắng và đoạt giải ở Hawaii rồi ra đấu trường quốc tế. Cô cũng đã đạt chiến thắng trong giải US Open Surfing 2025.

Khi Giải Lướt Sóng dành cho Short Board bắt đầu, số người hiện diện tại thành phố biển này tăng lên gấp bội. Những trận thư hùng của Short Board luôn luôn hào hứng, sôi nổi và quy tụ những tay lướt sóng kỳ tài quốc tế. Nhất là ngày Chủ Nhật, giờ cuối kết thúc cuộc tranh tài, đường phố và các bãi đậu xe không còn chỗ đậu. Trên cầu tàu, dưới bãi biển, người ta đứng kín mít nơi diễn ra cuộc quyết đấu. Các loa phóng thanh, các màn ảnh truyền hình cuộc thi đấu và nơi nào có thể xem được đều chật ních những người.

Jake Marshall

Không phụ lòng mong đợi của đám đông, Jake Marshall, (27 tuổi) một tay lướt sóng chuyên nghiệp của Hoa Kỳ đã thắng vẻ vang, mang lại Giải Quán Quân Lướt Sóng Nam Challenger Series Short Board. Anh đã đánh bại Kanoa Igarashi người Nhật trong trận chung kết cuối cùng.

Phái nữ thì Sierra Kerr, 19 tuổi người Úc đã đánh bại Isla Huppatz, cũng người Úc để đoạt giải Short Board.

Sierra Kerr

Jake Marshall đã bắt đầu sự nghiệp lướt sóng tại giải WSL Junior Tour vào năm 2011. Năm 2021, anh xếp thứ 6 tại giải Challenger Series, lọt vào trận chung kết giải US Open of Surfing ở Huntington Beach và giành quyền tham dự mùa giải CT năm 2022 và 2024.

Sierra Kerr là con gái của Josh Kerr – nhà vô địch thế giới về kỹ thuật bay trên không (airshow) kiêm vận động viên kỳ cựu tại giải WSL Championship Tour – Kerr lớn lên giữa môi trường thi đấu đỉnh cao và phát triển kỹ năng lướt sóng dưới sự ảnh hưởng của những tên tuổi hàng đầu thế giới. Bảng thành tích của Kerr bao gồm chức vô địch WSL World Junior, 4 chiến thắng tại giải Stab High trên 4 địa điểm thi đấu hoàn toàn khác biệt, cùng sự công nhận quốc tế với tư cách là một trong những tay lướt sóng trẻ có kỹ thuật điêu luyện bậc nhất thế giới.

Bài và hình TTT

Bài viết Giải Lướt Sóng Lexus US Open 2026 đã được đăng trong TRE Magazine.

1. Cô đơn vì những thay đổi về cấu trúc cuộc sống.

Bắt đầu từ tuổi hưu trở về sau, cuộc sống của chúng ta sẽ có rất nhiều thay đổi đưa tới cảm giác cô đơn:

– Mất vợ/chồng: đây là một trong những yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất về sự cô đơn. Người góa chồng/vợ thường mất đi cả sự bầu bạn và một phần mạng lưới giao tiếp xã hội của họ.

– Mất bạn bè và người quen: khi những người cùng độ tuổi, cùng thời lần lượt qua đời, các mối quan hệ xã hội bị thu hẹp lại. Người sống lâu năm ở Mỹ ai cũng nhận thấy rằng ở Mỹ chúng ta có ít bạn bè hơn so với cuộc sống ở quê nhà. Một phần vì cộng đồng người Việt nhỏ, một phần là lối sống Mỹ kín kẽ, riêng tư hơn so với lối sống của người Việt.

– Nghỉ hưu: đây là lúc mất đi cấu trúc sinh hoạt hàng ngày đã quen trong nhiều năm và các mối liên hệ xã hội mà công việc mang lại. Nghỉ hưu sẽ tự động xóa bỏ đi những giao tiếp này mà không có gì để thay thế.

– Khoảng cách địa lý với gia đình: con cái trưởng thành thường sống xa nhà, làm việc ở thành phố khác hay tiểu bang khác. Sự tách rời này làm giảm sự tiếp xúc thường xuyên cũng góp phần vào tình trạng cô đơn của người lớn tuổi.

– Suy giảm về sức khỏe và khả năng vận động: người lớn tuổi bị suy giảm về thính lực, thị lực, bị nhiều bệnh mãn tính và khả năng vận động cũng suy giảm làm cho việc tham gia các sinh hoạt xã hội khó khăn hơn. Tuổi tác làm cho việc di chuyển khó khăn, không lái xe được, đưa tới mất đi cơ hội giao tiếp với người khác.

2. Cô đơn vì yếu tố tâm lý và cảm xúc.

– Cảm thấy mình vô hình hoặc không quan trọng: rất nhiều người lớn tuổi cho biết họ không chỉ cảm thấy cô đơn mà còn cảm thấy mình không quan trọng nữa. Làm việc bằng sức lực thì không còn khả năng, mà ý kiến đưa ra cũng không được coi trọng. Cảm giác này làm cho người già dễ bị trầm cảm

– Sự cô đơn bất đắc dĩ: cô đơn khác với cô độc. Cô độc là cách người ta tự nguyện sống một mình do sở thích, còn cô đơn là bị bắt buộc. Người cô đơn không có lựa chọn, họ bị đẩy vào hoàn cảnh đó. Vì vậy cô độc có thể mang lại sự bình yên, nhưng cô đơn lại đưa tới những tổn hại về tâm thần và thể chất.

(còn tiếp)

Bài viết Cô đơn ở tuổi già đã được đăng trong TRE Magazine.

Bến tập trung vỏ tĩn bên sông Cà Ty (Bình Thuận) trước năm 1945 (Ảnh tư liệu)  

Má tôi làm nghề buôn bán gạo lẻ một thời gian, rồi sau đó có người đến mời bán kèm thêm nước mắm, hàng bỏ theo kiểu gối đầu, bán xong tháng nào thanh toán tháng đó, lại nhận đợt hàng tiếp theo không cần phải bỏ vốn. Lúc ấy, tôi nghĩ bán nước mắn cả tĩn cho bà con xóm lao động quen mua từng chén ở tiệm chạp phô liệu có được không. Nhưng má tôi có “giang buôn bán”, thứ gì vào tay bà cũng đều suông sẻ. Mỗi tháng có khi hai đợt xe lam chở các tĩn nước mắn đến chất đầy nhà bếp. Nhìn núi tĩn chất cao kiểu hình kim tự tháp dựa lưng vào vách tường, lòng tôi cảm thấy vui vui.

Đó là vào những năm cuối thập niên 60 của thế kỷ trước. Bây giờ nhớ lại nhận ra má tôi có thể là một trong những người bán nước mắm tĩn cuối cùng trước khi nước mắm bắt đầu xuất hiện trong chai dán nhãn hiệu nhìn hấp dẫn hơn hình thù bề ngoài thô kệch của tĩn nước mắm. Tĩn nước mắm làm bằng đất sét nung, phình ở giữa, thô ráp quét lớp vôi trắng bên ngoài, miệng chụp cái dĩa đất nung, bao quanh bằng lớp xi măng, dán phủ miếng nhãn hiệu to đùng “Nước mắm Liên Thành” có in hình con voi màu đỏ. Thế nhưng khách hàng trong xóm đến mua, má tôi lại ít gọi tên thương hiệu “Liên Thành” mà cứ gọi chung chung nước mắm Phan Thiết – cội nguồn vùng đất sản xuất nước mắm lớn nhất miền Trung thời đó, tuỳ theo màu giấy dán trên miệng để phân biệt tĩn nào là nước mắm ngon dùng để ăn sống; tĩn nào là nước mắm thường dùng để nêm nếm nấu ăn.

Thật ra từ khi tôi chưa ra đời, nước mắm của nhiều nhà thùng đã chứa trong chai một lít hoặc thùng thiếc 20 lít để bán ra thị trường. Nghe má tôi kể lại vào giữa thập niên 60, Phú Quốc đã chứa nước mắm trong thùng nhựa rồi. Nhưng thị hiếu người mua đa phần vẫn thích mua nước mắm tĩn dù rằng dung tích mỗi tĩn đến 3,5 lít vì mua cả tĩn tính ra rẻ hơn nước mắm chai, ngày nào người ta lại không dùng nước mắm cho việc nấu ăn, mỗi tháng có nhiều nhà ăn hết cả tĩn. Chỉ một số gia đình lao động nghèo trong xóm mua nước mắm lẻ ở các tiệm chạp phô. Trước khi má tôi bán thêm hàng nước mắm, mỗi ngày tôi vẫn thường xách chén chạy u ra tiệm ông Tàu đầu ngõ mua vài đồng nước mắm. Ông Tàu cầm vài đồng bạc cắc, mặt cười vui, mở cái nắp tĩn bằng đất nung, thọt cái gáo tre nhỏ múc đầy hai gáo.

Kho tĩn nước mắm của chi nhánh Liên Thành nằm trên bến Chương Dương Sài Gòn thập niên 1960 (Ảnh: Fred Mucciardi)

Nói đến đây, tôi có cảm nhận hồi xưa người ta ăn nước mắm nhiều hơn bây giờ. Theo một vài thông tin của Cục Chế Biến nông lâm thuỷ sản và nghề muối thuộc Bộ Nông nghiệp hiện nay cho biết sản lượng tiêu thụ nước mắm hằng năm của cả nước rất nhiều, khoảng 215 triệu lít. Con số này không nhiều so với số dân 15 triệu hồi năm 1920 mà nhà nghiên cứu dinh dưỡng người Pháp tên là Mesnard Rose làm việc tại Viện Pasteur Sài Gòn ghi nhận trong một bài viết về thực phẩm chế biến từ cá. Chỉ riêng năm 1921 tỉnh Bình Thuận sản xuất ra hơn 46 triệu lít nước mắm. Số nhà thùng trải dài từ đảo Phú Quốc đến Hải Phòng còn rất nhiều. Chuyện này cũng dễ hiểu, đời sống kinh tế của người dân trăm năm trước còn nghèo khó. Người ta tính bình quân, mỗi năm một người tiêu thụ đến 10 lít nước mắm. Giá nước mắm từ 3 đến 20 xu tuỳ loại ngon dở, đặc biệt 40 xu một lít là loại hảo hạng.

Nước mắm dở tức là nước mắm làm ra từ xác mắm sau khi chắt lọc loại nước mắm nhĩ (nhất) rồi đến loại nhì. Nước mắm rẻ tiền người ta pha thêm muối và nước vào xác mắm để thêm một thời gian lọc tiếp bán ra thị trường cho dân nhà nghèo tiêu thụ. Một loại nước mắm khác cũng thuộc loại không ngon là nước mắm đồng (dùng cá đồng làm mắm như cá linh, cá phèn…) thường được người dân miền Tây Nam bộ làm ra khi thu hoạch lượng cá lớn trong mùa nước nổi mỗi năm, còn gọi là nước mắm trong. Mãi cho đến những năm 1940, người Nam bộ mới làm quen với nước mắm làm từ cá biển, do đó nghề nước mắm Phú Quốc bắt đầu sản xuất mạnh hơn, chứ trước đó nước nắm Phú Quốc không mấy ai biết tiếng. Đến thập niên 60, nước mắm Phú Quốc mới đạt được phẩm chất cao từ nguyên liệu con cá cơm sọc tiêu làm ra nước cốt tinh tuý. Và cũng trong thời gian sau này, sự cạnh tranh lên ngôi của nước mắm Phú Quốc đã làm suy giảm sản lượng nước mắm Phan Thiết.

Nước mắm ngon Phú Quốc, Phan Thiết ai cũng biết tiếng, ấy thế mà hồi học tiểu học tôi chưa bao giờ nghe đến một câu ca dao về nước mắm ngon của các vùng này mà chỉ nhớ độc hai câu ca sản vật địa phương trong sách giáo khoa: “Dưa La, cà Láng, nem Báng, tương Bần / Nước mắm Vạn Vân, cá rô Đầm Sét” đâu tận ngoài miền Bắc. Mãi cho đến giờ, thứ nước mắm Vạn Vân tôi chưa được nếm thử để xem ngon ra sao nhưng người làm ra loại nước mắm là ông Đoàn Đức Ban thân sinh của nhạc sĩ lừng danh Đoàn Chuẩn. Tôi mê dòng nhạc trữ tình của ông nhạc sĩ Đoàn Chuẩn lãng mạn qua giọng ca Khánh Ly và Tuấn Ngọc. Ca từ của ông nghe thật sâu lắng chạm thẳng vào lòng. Chỉ có người con trai cả và cô con gái là theo nghiệp làm nước mắm truyền thống của gia đình ở Cát Hải, Hải Phòng.

Tín nước mắm Phú Quốc có bụng phình to là điểm khác biệt với tĩn nước mắm Liên Thành (Ảnh: Tư liệu

Nước mắm Vạn vân đã xuất cảng sang Pháp vào năm 1939 và một số nước ở châu Âu. Tuy nhiên, vào thời đó tôi không biết nước mắm miền Bắc có chứa trong tĩn như nước mắm miền Trung và miền Nam hay không. Tôi quan tâm đến chuyện này vì cái tĩn trông mộc mạc gần gũi và hình dáng thật phù hợp cho loại bao bì đặc biệt chứa giữ thứ nước chấm làm ra từ cá. Người ta không dùng tĩn để đựng nước tương. Nước tương ngày xưa chứa trong vại sành (sau này đóng chai cùng thời nước mắm) trông sang hơn cái tĩn quê mùa thô kệch. Theo nhà khảo cứu A. G. Van Veen viết trong cuốn sách về Thực phẩm chế biến từ cá ở Đông Dương do trường Đại học Cornell ở New York xuất bản năm 1974 cho biết, từ hơn nửa thế kỷ, nước mắm ở miền Nam đưa ra thị trường chứa trong các tĩn từ 3 đến 3,5 lít; còn nước mắm miền Bắc chứa trong vại lớn hơn 100 lít. Tĩn và vại đều được hàn kín dán thương hiệu với lời ghi rõ ràng “Nước mắm miền Nam” hoặc “Nước mắm miền Bắc” bằng 3 thứ tiếng: Pháp, Hoa và Quốc ngữ. Tuy nhiên, tác giả không giải thích việc phân biệt nước mắm hai miền mang ý nghĩa gì với nước mắm hoặc chỉ phân biệt hình thức bao bì giữa tĩn và vại to.

Theo lịch sử, nước mắm thành phẩm từ xa xưa đã chứa trong các thùng gỗ, vại, tĩn tuỳ theo địa phương sản xuất. Nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Quân có nhắc đến Phan Huy Chú chép trong Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí từ thời Lê Thái Tổ, nước mắm là một trong sáu thổ sản phải nạp thuế. Đến đời Lê Cảnh Hưng thứ tư, phường làm nghề nước mắm có phương tiện đánh bắt cá phải nộp thuế ba tĩn, người làm thuê một tĩn. Qua khoảng giữa thời Nguyễn, người làm nghề nước mắm phải nộp thuế mỗi người một thùng nước nắm hoặc vò mắm tép. Riêng trong Đại Nam Nhất Thống Chí thì lại ghi thuế biệt nạp thời Minh Mạng ở tỉnh Bình Thuận, người làm nghề nước nắm mỗi năm nộp tám vò. Và tác giả chưa kết luận, thùng, vò, tĩn hay các loại hũ mắm có dung tích chứa bao nhiêu.

Trụ sở hãng nước mắm Liên Thành trên bến Vân Đồn còn tồn tại đến ngày nay (Ảnh: Hoàng Vy)

Riêng tĩn nước mắm có dung tích 3,5 lít xuất hiện tại miền Trung, tại Phan Thiết là chính trong thời gian Hãng nước mắm Liên Thành thành lập năm 1906 cùng thời phong trào Duy Tân do Phan Chu Trinh khởi xướng và Liên Thành thương quán là nhà tài trợ chính cho phong trào canh tân giáo dục. Cũng theo nhà nghiên cứu dinh dưỡng Mesnard Rose ghi chép hồi năm 1918 nước mắm bán ra thị trường chứa trong tĩn và đây là một loại bao bì an toàn hơn chứa trong thùng thiếc, thuận tiện trong việc di chuyển nhờ có cái quai xách bằng mây. Nước mắm trong tĩn nung chín bằng đất sét có ưu điểm giữ được chất, khi phơi nắng lâu ngày, nước mắm sánh lại và ngon hơn nước mắm mới chiết xuất ra khỏi nhà thùng.

Tĩn nước mắm miền Trung có bụng phình ở giữa cho nên dung tích chứa được nhiều hơn tĩn nước mắm làm ở miền Nam, đặc biệt là ở Phú Quốc có hình đáy hơi thon, eo không nở nên dung tích nhỏ hơn một chút. Đấy là cách má tôi giải thích với khách hàng mua nước mắm thắc mắc tĩn ở chỗ hàng này nhỏ, chỗ kia to. Riêng tôi, khi viết đến đây lại nghĩ rằng, đó là mánh khoé của thương trường cạnh tranh bằng hình thức. Cái tĩn to hơn dễ làm người thích mua hơn, cho dù trả thêm chút tiền, lợi cho việc tăng sản lượng tiêu thụ.

Đến những năm đầu thập niên 1970, tĩn nước mắm bỗng dưng biến mất trong đời sống của các gia đình, rồi nước mắm can nhựa, bình nhựa thay thế một thời gian dài cho đến khi nước mắm chai sống lại với đa dạng loại hình. Chính điều đó làm cho ta lại nhớ chuyện nước mắm tĩn ngày xưa.

TN

Bài viết Nước mắm tĩn đã được đăng trong TRE Magazine.

Hồ Xuân Hương

thiếu nữ ngủ ngày

Mùa hè hây hẩy gió nồm đông,

Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng.

Lược trúc chải cài trên mái tóc,

Yếm đào trễ xuống dưới nương long.

Đôi gò Bồng đảo sương còn ngậm,

Một lạch Đào nguyên nước chửa thông.

Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt,

Đi thì cũng dở, ở không xong.

HXH

Trân Sa 

thời gian

Sóng đã xóa

những dấu chân trên bờ biển

con dã tràng

chạy khuất bãi im

bão cát lấp mù

những gì thoáng hiện

sa mạc lặng thinh

nhân chứng không lời

Vườn tuổi nhỏ

trái ổi vàng

chim rỉa khoét

trên đường gió

chim ngậm hạt bay biền biệt

cây ổi già

ngủ mộng trái xanh

Thời gian đi và đi thật nhanh

Sợi tóc ai tiếng thở dài nuối tiếc.

TS

Tô thùy Yên 

vườn hạ

(trích đoạn)

Mai kia mốt nọ, anh về chơi

Vườn ủ đêm dư, nắng mật ngời.

Thơ ấu, dậy đi, mừng dụi mắt,

Cùng anh chạy nhảy tiếp thời vui.

Ăn trái chín cây mùa hạ trước,

Thấy nhành ớt động bóng chim quen,

Hỏi em, em lấy chồng xa xứ,

Hỏi bạn, bạn lìa quê bặt tin.

Thời gian đứt quãng dài vô định

Như sợi dây diều băng mất tăm.

Lòng anh thảng thốt, sông chao sóng,

Kỷ niệm buông tay rú ngất chìm.

Ai ngắt giùm anh cây cỏ sướt,

Làm đôi gà đá, đá ăn cười.

Mùa hè đi khuất kêu không lại.

Bãi mía điêu tàn gốc cháy thui.

…

Ve kêu như biển lâng lâng dậy

Xô giạt hồn anh mộng chập chờn

Ngủ chín giấc chiều trên xác lá,

Tàn măng âu yếm đắp thân đơn.

…

Đây rồi, chú dế giang hồ ấy

Vẫn hát say sưa dưới cỏ buồn,

Nghe tiếng chân người, chợt nín lặng…

Cô tịch bưng ồn như máu tuôn.

…

Cọc xu thảy hết ra ngoài mức.

Đồng cái thua buồn cũng liệng sông.

Tím hận một đời tay cứng vụng,

Chơi cầu âu cả cái tâm ngông.

Em có tìm không mùa hạ trước?

Chiếc vành xưa đánh lạc về đâu?

Đám tranh thuở ấy cao là vậy,

Vành lạc, chân không, ngại bước vào… 

TTY

Nguyễn Xuân Thiệp 

có một mùa hè

Có một mùa hè như thế

những cánh diều

bay đầy dải gaza

những cánh diều mang giấc mộng trẻ thơ

và một thế giới bình yên

không hận thù. không chia ly. không đói khổ

và tôi nhớ

tuổi thơ tôi

trên cánh đồng làng lại thế

ôi em. có thấy con diều giấy. và vầng trăng của tôi. ngày nào

đã cháy

hoàng hôn

có một mùa hè như thế

tiếng kèn vuvuzela. òa vỡ

khán trường. world cup

đường bóng bay. như tim anh. sớm mai tháng sáu

nhưng rồi em đã bỏ đi

ngày hôm ấy. để lại tôi

cùng mùa hè

và tiếng kèn

nức nở

vâng. có một mùa hè như thế

ở lục địa. đen

tiếng kèn vuvuzela. nức nở

một người. quay mặt

bỏ đi

NXT

Bài viết Thơ Mùa Hạ đã được đăng trong TRE Magazine.

Lắp quạt thông gió (attic fan) để tăng cường lưu thông khí. Quạt thông gió giúp thoát khí nóng tích tụ dưới mái nhà, có thể giảm nhiệt độ gác mái từ 300F đến 500F. Có 2 loại quạt mà bạn có thể cân nhắc. Quạt chạy bằng năng lượng mặt trời hoặc quạt chạy điện.

Dùng lớp phủ mái phản xạ nhiệt hoặc tấm lợp mái sáng màu. Các vật liệu này giúp phản xạ ánh sáng mặt trời và giữ cho nhiệt độ gác mái được mát hơn.

Bổ sung lớp cách nhiệt. Lớp cách nhiệt ngăn hơi nóng xâm nhập ngay từ đầu. Cách nhiệt phản xạ nhiệt (Reflective insulation) là một trong những giải pháp làm mát gác mái hiệu quả nhất cho ngôi nhà. Nó phản xạ nhiệt bức xạ trước khi nhiệt làm nóng không khí trong gác mái. Từ đó giảm lượng nhiệt truyền xuống trần nhà.

Dùng quạt thông gió (whole-house fan) vào những buổi tối mát trời. Những đêm trời mát, việc dùng quạt thông gió toàn bộ căn nhà có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Loại quạt này hút khí mát từ bên ngoài qua các cửa sổ mở, đồng thời đẩy khí nóng lên gác mái và thoát ra ngoài qua các lỗ thông gió. Phương pháp này giúp làm mát và lưu thông không khí trong lành khắp ngôi nhà.

Bài viết Làm mát gác mái (attic) đã được đăng trong TRE Magazine.