e-Berker

İş Zekası ve CRM

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Wed, 04 Jun 2008 10:11:00 +0000

İş zekası ve müşteri ilişkileri yönetimi konusundaki güncel gelişmeler ile ilgili hazırlamış olduğum bir ödevi burada paylaşmaya karar verdim. Tam metnin uzunluğu 9-10 sayfa olduğundan burada geniş özetine yer veriyorum. Arzu eden bu yazının sonundaki linki tıklayarak tam metnin (kaynaklar ile birlikte) yer aldığı dosyayı indirebilir.

Giriş

Sun Tzu’nun MÖ 6.yy’da askeri taktikler ve savaş hakkında yazdığı Savaş Sanatı adlı eserde belirttiği gibi, rakipler hakkında bilgi sahibi olmak ve geleceği öngörebilmek zaferi getiren en önemli silahlardandır. Hatta o dönemlerin yöneticileri, savaş kararı vermeden önce mutlaka kahinlere danışmakta ve onların söylediklerine göre önlemler almaktaydılar. Günümüzde ise bu durum biraz daha farklı bir boyut kazanmıştır.

İş zekası; bir firmanın tüm iş süreçlerinden toplanan verilerden, rekabet avantajı sağlayacak enformasyonu elde etme sanatı olarak tanımlanabilir. İş zekası, Gartner (Dresner, 1989) tarafından ortaya atılmıştır ve iş dünyasında karar verme süreçlerini iyileştiren, vaka/olay temelli destek sistemlerinde kullanılan kavramları ve yöntemleri kapsayan bir şemsiye terimdir. İş performansı yönetiminde önemli bir terim olan iş zekası, son yıllarda yeni boyutlar kazanmıştır. Bu yazıda sırasıyla iş performansı yönetiminde yeni trendler, İş Zekası 2.0, CRM 2.0, Web 2.0 ve İş Zekası 3.0 konularından bahsedilecektir. Çalışmanın amacı, iş zekasının günümüzde ve yakın gelecekte müşteri ilişkileri yönetiminde nasıl kullanılacağına ışık tutmaktır.

İş Performansı Yönetiminde Trendler

İş performansı yönetiminde son yıllardaki değişim incelendiğinde, 5 yeni trend göze çarpmaktadır.

Entegrasyon
Kullanıcı Dostu Olmak
Öngörücü Çözümleyiciler
Uzmanlaşma
Rekabet

Yukarıda sıralanan 5 yeni trend, iş zekasının yeni bir boyut kazanmasına neden olmuştur. Artık firmalar; tüm iş süreçlerini birbirine bağlayan, kullanımı görece olarak daha kolay olan ve belki de en önemlisi güncel veriyi öngörü yapmaya destek olan enformasyona dönüştürecek sistemler talep etmektedir.

İş Zekası 2.0

Perakende sektöründe potansiyel gelirin %3-4’ü, o anda rafta bulunmayan ürünler nedeniyle kaybedilmektedir. Stokların tükendiğini sistemden fark eden satın alma sorumlusu, olaya hemen müdahale ederek yeni sipariş verir ve ürün bir süre sonra yeniden rafta yerini alır. Ancak, sorumlunun stok durumunu fark etmesi, siparişin verilmesi, sevkiyatın yapılması ve rafa yerleştirme süreci boyunca geçen zamanda, o ürünü satın almak isteyen müşteriler bu isteklerini gerçekleştiremezler. Bununla birlikte stok durumunu eş zamanlı olarak satın alma sorumlusuna sunan, geçmiş satış verilerine göre o ay tahmini satış miktarını bildiren, buna göre yeni sipariş gerekliliğini ürün rafta tükenmeden uyaran bir sistem artık firmaların talep ettiği sistemdir.

Bir görüşe göre verinin dakika mertebesinde güncel olması bir zorunluluk değildir. Çünkü veri sisteme girildiği anda zaten eskiyecek, bu verinin analiz edilerek enformasyona dönüştürülme sürecinde de bayatlamış olacaktır. İşte bu görüş İş Zekası 1.0 düşüncesidir. Oysa İş Zekası 2.0’da güncel veri, karar destek sistemi sayesinde kolayca analiz edilebilmekte ve karar vericiye öngörü yapabilme imkanı sunmaktadır ve amaç sorunları çözmek değil daha oluşmadan önlemektir. İş Zekası 2.0’da sistemi kullananlar, sorunla karşılaştıklarında çözmek için raporlara göz atmak yerine, sorunların oluşmaması için raporları takip ederler.

İş Zekası 2.0’ın ayırt edici karakteristiklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

Olay/Süreç Güdümlülük
Gerçek Zamanlılık
Otomatik Analiz
Geleceğe Yönelik Olma
Sürece Yönelik Olma
Ölçeklendirilebilirlik

CRM 2.0

CRM uygulamalarına eklenen iş zekası teknolojileri genellikle geçmiş verilerin analiz edilmesini ve raporlama yapılmasını sağlayan araçlar hakkındadır. Bu sayede geçmişte verilen kararların doğrulaması yapılmakta ve gelecekte verilecek kararlar ile ilgili tavsiyeler elde edilmektedir. Gelecekte ise, önleyici analizler ve çözümlemelerin yaygınlaşması tahmin edilmektedir. Örneğin, tüketici davranışları modellenerek güncel bilgiler ışığında müşterinin hangi duruma ne tepki vereceği çözümlenebilmekte ve buna göre uygun hedef pazarlama faaliyetleri yürütülebilmektedir. Bu sayede müşteri karlılığı artırılmaktadır ve bu durum İş Zekası 2.0’ın yatırım geri dönüş oranı üzerindeki olumlu etkisine güzel bir örnektir.

Bu bakış açısı ile yapılacak pazarlama kampanyaları, eskiye göre çok daha farklı tasarlanacaktır ve kampanyanın hedefi 12’den vurması daha mümkün olacaktır. Müşteriler ile ilgili güncel çözümlemelerin kolayca yapılması sayesinde, yatırım geri dönüş oranı artacak ve satın alma davranışları öngörülerek müşteri ihtiyaç ve beklentilerine cevap vermek için uygun miktarda kaynak kullanılacaktır.

Web 2.0

Son yıllarda blog kullanımının ve vikilerin (wikipedia benzeri sitelerin) hızla artması firmaların dikkatini çekmektedir. Potansiyel müşterileri ile daha yakın ilişkiler kurmak isteyen firmalar, fikir paylaşımını artırmak ve daha müşteri odaklı bir kimlik kazanmak için, Web 2.0 teknolojilerinden faydalanmaktadırlar. Bu durum aynı zamanda firmaların geleceği öngörmelerine, trendleri takip etmelerine ve hedef kitleye yönelik faaliyetlerin gerçekleştirilmesine imkan vermektedir. Economist Intelligence Unit (EIU) araştırmasına göre, büyük firmaların yaklaşık %80’i Web 2.0 teknolojilerinin firma gelirlerini ve kar marjlarını artıracağına inanmaktadır (Bu araştırma yıllık geliri 2.5 milyar $ seviyesinde olan 406 firmanın yöneticileri ile yapılmıştır). Müşteri hizmetleri ve desteği maliyetlerini azaltmak için de kullanılan Web 2.0 teknolojileri, İş Zekası 2.0 açısından daha çok trend takibi, tüketici davranışlarının tahmini ve öngörü konularını kapsamaktadır.

Araştırmaya katılan firmaların %71’i pazarlama ve ürün geliştirme faaliyetlerinde online toplulukları kullandıklarını veya 2 yıl içerisinde kullanmayı hedeflediklerini belirtmişlerdir. Büyük firmaların %60’ı artık ürünlere yönelik destek, promosyon ve geliştirme süreçlerine kullanıcıları dahil etmeyi planlamaktadır (ör: müşteri şikayetlerini yine müşterilerin yanıtlaması). 2005 yılında General Motors, FastLane isimli bir blog ile aracın tasarım sürecine müşterilerini dahil etmiştir. Böylelikle GM’nin ürün odaklı kimliği müşteri odaklıya dönüştürülmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda yeni çıkartılan aracın tasarım sürecinde doğrudan müşteriden bilgi toplanmış ve eş zamanlı müdahale edilerek müşteri memnuniyeti artırılmıştır.

İş Zekası 3.0

İş zekası konusunda güncel gelişmelerden birisi ‘İş Zekası 3.0’ yazılımlarıdır. Örnek olarak Contour Components firmasının sunduğu İş Zekası 3.0 çözümünün faydaları şu şekilde belirtilmiştir:

Hızlı raporlama ve enformasyon dağıtımı
Farklı veritabanlarını kullanabilen tek bir raporlama sistemi
Görsel zenginlik, interaktif raporlama, anlaşılabilirlik
Ofis dışı çalışanlar için rapor dağıtım sistemi
Yerel network, web ve e-posta için otomatik raporlama

Sonuç

Geleceği öngörebilmenin zaferi getiren en önemli silahlardan biri olduğu yıllar öncesinden ilan edilmiş bir gerçektir. Eskiden krallar bir karar vermeden önce kahinlerine danışmaktayken; günümüzde firmalar, iş zekası uygulamalarını bir karar destek sistemi ve öngörü yapmaya yarayan kristal küre olarak kullanmaktadırlar.

Artık müşteri ile görüşmeye giden firma temsilcisinin, görüşme öncesi cep telefonundan şirketinin web sunucusuna bağlanıp görüşeceği müşteri hakkındaki güncel verileri görmesi ve arzu ettiği enformasyona ulaşması, bunun sonucunda da müşteri ile yapacağı görüşmede hangi noktalara dikkat edeceğine karar vermesi mümkündür.

Müşteri ilişkileri yönetiminde parasal ve parasal olmayan kayıpların en aza indirilmesini vaat eden iş zekası uygulamaları, gelişen teknoloji ile birlikte yeni boyutlar kazanmaya devam etmektedir.
_______________________________

Not: Yazının tamamı için lütfen tıklayınız.

Neler Oluyor? Kısa...Kısa...

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Fri, 23 May 2008 18:22:00 +0000

Uzun bir aradan sonra tekrar merhaba. Mayıs ayı içerisinde birçok gelişme yaşandı ve benim için oldukça yoğun bir dönem oldu. Hal böyle olunca yazmayı düşündüğüm konular da epey birikti. Bu yazıda takip ettiğim dergilerde rastladığım ve ilgi çekebileceğini düşündüğüm bazı başlıklardan bahsetmek istiyorum.

Dijital Pazarlama

Time dergisinin 24 Mart 2008 tarihli sayısında, küresel iş dünyasında yaşanan satın almalar ile ilgili bir bölüm bulunmaktadır. Burada dikkatimi çeken, son dönemde dijital pazarlama alanında yaşanmış 3 büyük satın alma oldu. Söz konusu satın almalar:

Google'ın DoubleClick'i (13 Nisan 2007),
Yahoo!'nun Right Media'yı (12 Temmuz 2007),
Microsoft'un aQuantive'i (13 Ağustos 2007) satın alması şeklindedir.

DoubleClick web yayıncıları, pazarlamacılar ve reklam ajansları gibi aktörlere dijital pazarlama konusunda çözümler sunmakta ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Right Media daha çok dijital reklamcılık alanına odaklanmış, aQuantive ise özellikle küresel firmalar ile de çalışmakta ve benzer şekilde dijital pazarlama ve reklamcılık konularında hizmet vermektedir. "Bir pazarlama kanalı olarak internet" konusuna ilgi duyanların bu 3 firmanın web sitelerini incelemeleri faydalı olacaktır.

Müzik Endüstrisinde Yaşanan Değişim

Yine Time dergisinin bu kez 31 Mart 2008 tarihli sayısında, müzik endüstrisinde yaşanan değişim ve firmaların karşı karşıya oldukları yeni durum anlatılmaktadır.

Müzik şirketleri 2007 yılında cirolarında %6'lık yani toplamda 19.3 milyar dolarlık kayıp yaşamışlardır. Şirketlere bu zararı yaşatan neden; fiziksel satışların azalması, buna karşın dijital satışların artmasıdır. Küresel müzik şirketlerinin satış rakamların incelendiğinde ortaya çıkan sonuç; 2004-2007 yılları arasında fiziksel satışların 21.2 milyar dolardan 19.3 milyar dolara düşmesi, dijital satışların ise 0.4 milyar dolardan 2.9 milyar dolara çıktığıdır. PricewaterhouseCoopers araştırmasına göre ise 2003-2006 yılları arasında Avrupa'daki CD fiyatlarında %4'lük düşüş yaşanmıştır. Tüm bu rakamlardaki değişim yıllara göre incelendiğinde, grafik bize bu azalış ve artışların ileride devam edeceğini söylemektedir.

Radiohead "In Rainbows" albümünde EMI ile çalışmayarak, hayranlarına şarkıları arzu ettikleri ücreti ödeyerek download edebilme imkanını sunmayı tercih etmiştir. Tüm bu değişimler ile birlikte, ayrıca son yıllarda t-shirt, konser turları gibi doğrudan albümden elde edilmeyen gelir kalemlerinde patlama derecesinde artış yaşandığı söylenebilir.

İnternetin müzik satışlarında önemli bir kanal olarak ortaya çıkışı, günümüzün dev müzik şirketlerini gelecekte daha küçük aktörlere dönüştürebilir. Tabiki bu boşluğu dolduran diğer firmalar da ileride devleşebilir. Ancak bu süreçte "format savaşları" yaşanması da söz konusu olacaktır (ör: iTunes-Apple ilişkisi). Cep telefonu devleri ise müzik dinleme alışkanlıklarındaki değişime gecikmeden cevap vermektedir. Nokia "Comes With Music" servisi ile ve LG önümüzdeki dönemde sunacağı benzer bir hizmet ile bu değişimden kazanç sağlamayı hedeflemektedirler.

Müziğin dijitalleşmesi ile ilgili önemli ortaklıkların anlatıldığı Business Week Türkiye 14. sayısında ise, Warner Music Group ve MySpace ortak girişimine yer verilmiş. "Apple ve Wal-Mart gibi perakendeciler üzerinden müzik satışı yaparak endüstrinin egemen iş modelinin ötesine geçmek" ana fikir olarak ortaya konmuştur. News Corp.'un bir parçası olan MySpace'in bu girişime ileride EMI gibi firmaların da dahil olacağını öngörmek pekala mümkün. Dünya genelinde 110 milyon kullanıcısı bulunan MySpace, müzik firmaları için iyi de bir pazar sunuyor. Müzik böylelikle bedava dinlenebilecek ve firmalar da reklam gelirleri gibi diğer gelir kalemlerini paylaşacaklar. MySpace Music ortak girişiminin yanı sıra firmalar Facebook gibi sosyal ağ siteleri ile de temas halindeler.

İnsanların müzik ihtiyaçlarını internet üzerinde gidermek istemelerine şaşırmamak gerekiyor. Buna engel olmaya çalışan firmalar sadece fiyatların düşmesine, korsan satışların artmasına ve rekabetin kızışmasına neden oldular. Ancak görünen o ki bu durum değişiyor ve işbirlikleri ile internette çeşitli müzik platformları oluşturulması hedefleniyor.

Google ve Yerçekimi

Geçtiğimiz aylarda Google'ın hisse fiyatlarında ciddi düşüşler yaşandı. Bu düşüşü tetikleyen birçok neden sıralamak mümkün. Wall Street'deki endişeli hareketlilik bu nedenlere örnek olarak gösterilebilir. Doğrudan Google ile ilgili olan nedenlere bakılırsa farklı birtakım tespitler yapmak da mümkün (Business Week Türkiye, Sayı.14).

Google'da görev almış birçok üst düzey çalışan, diğer internet devlerinin takibi altında. Satıştan sorumlu başkan yardımcısı Sheryl Sandberg Facebook'ta operasyon bölümünün başına, başkan yardımcısı Douglas Merrill ise EMI Music'in dijital bölümü başkanlığına geçmek üzere Google'dan ayrılıyor. Bu örnekleri çoğaltmak mümkün ve gelecekte de yaşanması bekleniyor.

İşin bir diğer boyutu ise büyümesini hızla sürdüren Google'ın yeni rakipler edinmesi. DoubleClick ve YouTube satın almaları Google'ın rakiplerini de artırıyor. Özellikle Microsoft-Google kapışması her geçen gün daha da kızışıyor. Microsoft Yahoo!'yu satın almak için 45 milyar dolarlık teklifte dahi bulunmuş durumda. Yahoo şu an için bu teklife sıcak bakmıyor ancak bu uzun bir süreç ve kesin sonucun belli olması biraz zaman alabilir.

Düşman kazanmıyorsanız hiçbir iyi iş yapmıyorsunuz demektir. Google bir dev olmak yolunda ilerlerken birçok problem ile de başa çıkmak zorunda. Finans dünyasında yaşanan belirsizlik ve dalgalanmalar ise küresel firmaları yakından ilgilendiren bir konu. Google'ın yerçekimine yenik düşmesi ise bana göre dönemsel bir gelişmeydi ve uzun vadede devam edeceğini düşünmüyorum.

Yoğurtistan: Ya Tutarsa?

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Thu, 01 May 2008 21:29:00 +0000

Nasreddin Hoca'ya sormuşlar:

- Hocam, Türk kullanıcısı internet üzerinden alışveriş yapmaya yeni alışıyor. Ortak içerik oluşturulan sitelere katılım da henüz potansiyelin altında. Peki bu durumda Second Life benzeri sanal bir dünya fikri Türkiye'de tutar mı?
Hoca şöyle bir bakmış ve demiş:
- Ya tutarsa.

Sanallaşıyoruz

Aslında daha erken duyurmak istediğim, 8 Mart Cumartesi günü Milliyet Gazetesi'nde yayınlanmış bir haber olan Yoğurtistan'dan bahsediyorum. Kendisine yatırımcı (Business Angel) bulmayı başarmış bir proje olan Yoğurtistan'ı proje haline getiren Cemil Türün, 12 Mart 1971 darbesinin ünlü ismi Orgeneral Faik Türün'ün oğlu aynı zamanda. Cemil Türün daha önce Türk yapımı ilk 3 boyutlu bilgisayar oyunu olan Pusu'nun altına da imzasını atmış. Kısacası yazılım dünyasında tanınan bir isim olmayı başarmış. Golden Horn yatırım şirketi kurucuları olan işadamı Can Paker ve Eşfak Aykaç 650 bin YTL sermaye sağlayarak, Türün ile birlikte Yoğurt Bilgi Teknolojileri'ni kurdular. Yoğurtisan ise Second Life benzeri olması düşünülen sanal dünya projesinin kod adı, ismi sonra değişecek. Ücretsiz üyeliğin planlandığı projede, çok yüksek sistem ve bağlantı hızı gereksinimi olması istenmediğinden bu konuda altyapı çalışmalarına ayrıca önem veriliyor.

Pusu'dan Bir Sahne

e-Ekonomi

Proje maliyetinin 1 milyon doları bulması bekleniyor. Tıpkı Second Life'daki gibi 3 boyutlu sanal karakterler ile sokaklarda gezilebilecek, dükkanlar açılabilecek, ticaret gerçekleşebilecek. İlk etapta sanal bir ekonomi oluşturulması planlanıyor, yani gerçek para kullanılmayacak. Ancak ileride sanal ortamda gerçek bir ekonomiye geçiş planlanmakta. Diğer ülkelerden katılımın sağlanması amacı ile de sanal dünyaya otomatik tercümanlar yerleştirilmesi düşünülüyor. Proje şu aşamada ilgi görmeye başlamış ve bazı bankalar ve şirketler ile görüşmeler gerçekleşmiş.

Türk yapımı sanal dünya gerçekten ilgi çekiyor. Erişimin yaygınlaştırılması ve bağlantıda daha az sıkıntı yaşanması için yapılan çalışmalar ise Türk kullanıcısı odaklı güzel bir yaklaşım. Ancak dikkate alınması gerektiğini düşündüğüm bir nokta var. Telemarketing ve katalogdan sipariş gibi fiziksel olmayan alışveriş yöntemleri ile daha erken tanışmış olan ABD ve AB kullanıcıları, Second Life'da daha rahat para harcayabiliyor. Fakat bu durum, yani gerçek paranın kullanılacağı bir ekonomi oluşturulması Türk kullanıcıları tarafından nasıl karşılanır ve alışma/benimseme süreci ne kadar sürer, bunu iyi tahmin etmek gerekir.

Testleri Mayıs ayında başlayacak ve Eylül ayında da Türkiye'de kullanıma açılacak proje ile ilgili gelişmeleri merakla takip ediyoruz.

Özgür Alaz'dan Farklı Bir Yaklaşım

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Wed, 23 Apr 2008 12:31:00 +0000

15 Nisan günü misafir ettiğimiz bir diğer konuğumuz Özgür Alaz. Bu yazıda önce Özgür Alaz kimdir, neler yapar kısaca bundan bahsetmek istiyorum. İkinci olarak Özgür’ün bilgisayar oyunlarındaki mekanikleri internet ortamına nasıl taşıdığını ve bu sayede internet sitelerinin nasıl rekabet üstünlüğü elde edebileceğini anlattığı sunum hakkında bilgiler aktaracağım. Son olarak da sunumla ilgisi olmasa da, Özgür Alaz hakkında bilgi toplarken fark ettiğim bir konu hakkında kişisel yorumlarımı yazacağım. Özellikle belirtmek istiyorum, bu Özgür’ün sunum sırasında bahsettiği bir konu değil, tamamen kişisel olarak fark ettiğim ve yorumladığım bir konu.

Özgür Alaz Kimdir?

United Plankton kurucularındandır. Sundukları hizmetler ile ilgili ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
Marketallica.com ve aynı isimdeki blogların sahibidir.
Google Bize Logo Yapsana kampanyasında görev almaktadır.
Internet konusunda pek çok danışmanlık hizmeti vermektedir.
Şu an Yapı Kredi’ye pazarlama ve yeni trendler hakkında danışmanlık hizmeti vermektedir.
Havamızı atalım, İTÜ İşletme Mühendisliği lisans mezunudur.
Hakkında detaylı bilgiye Linkedin sitesindeki sayfasından ulaşılabilir. Buyurun linki de benden.

Bilgisayar Oyunlarındaki Mekanikler

Aklınıza zamanında oynadığınız veya halen oynamaya devam ettiğiniz bilgisayar oyunlarını getirin. Mümkünse bu oyunlar belirli bir popülerliğe sahip olan ve başarıyı yakalamış oyunlar olsun. Birkaç örnek ben vereyim: World of Warcraft, Championship/Football Manager, Sims, Diablo, Second Life vb. Özgür Alaz, bu oyunlardaki ortak birtakım mekanikleri önce tanımlıyor, sonrasında ise bu tanımlamalardan yola çıkarak söz konusu kavramları internet siteleri ile ilişkilendiriyor. Konunun netleşmesi için daha fazla uzatmadan hemen açıklıyorum.

1. Toplayıcılık: Bin yıllardır toplayıcıyız, bu bir gerçek. Artık öyle bir içgüdü haline gelmiş ki bebekleri gözlemlersek onlarda da çeşitli toplayıcılık davranışları görürüz. Çünkü insan sahip olmayı seviyor, ne olduğu bazen çok da önemli olmuyor. Oyunlara bakalım neler topluyoruz. Menajerlik oyunlarında futbolcu topluyoruz, kupa topluyoruz, para topluyoruz. Diablo veya WoW’a bakalım, silah topluyoruz, yetenek topluyoruz. Sims’de eşya topluyoruz, arkadaş topluyoruz. Kısacası sürekli topluyoruz. Peki bunu internet sitelerine nasıl taşıyabiliriz. Aslında bu yaklaşımla bakarsanız bunun zaten uygulandığını görmek mümkün. Örneğin Facebook’da arkadaş topluyoruz, hediye topluyoruz. Çocukken turbo sakız toplamak nasıl bir statü göstergesi ise, Facebook’da arkadaş toplamak da bazen bu hale dönüşebiliyor. En çok arkadaşa sahip olmak, çok fazla hediye almak, en popüler olmak istiyoruz.

2. Puanlama: İlkokuldan beri puanlanıyoruz. Adeta hayatımızı aldığımız puanlar belirliyor veya en azından yönlendiriyor. Oyunlara bakacak olursak, ligde kaçıncı olduk, kaç maçta kaç gol attık/yedik, level kaç olduk, bir kerede en çok damage nasıl verdik vb. İnternet sitelerine bakacak olursak; Facebook’daki “nasılım” uygulamasını düşünün veya YouTube’da eklediğimiz videoların aldığı puanları düşünün. Hiçbir işe yaramasa da bir tatmin veriyor ve bir şekilde dikkatimizi siteye vermemize neden oluyor.

3. Geri Bildirim: Olup bitenden haberdar olmak çok önemlidir. Pearl Harbor filmini izleyenler bilir. Başroldeki kız savaşa giden erkek arkadaşından haber alamayınca onu nasıl da unutuverdi ve başka birini buldu. Bu örnekten hemen internete zıplıyorum. Eğer kullanıcılarınızı sürekli haberdar etmezseniz ve geri bildirimler yapmazsanız onlar da aynı şekilde sizi unutur ve bir başkasını bulur. Oyunlarda oynanabilirliği ve sürekliliği sağlamak için bu sıkça uygulanır. Yine Facebook üzerinden bir örnek verelim: “notification” özellikleri. Kullanıcılarınızı olup bitenden haberdar edin ve bilgilendirin.

4. Etkileşim: Bilgisayar oyunlarında bu özellik giderek daha sık görülmeye başlandı. Artık oyun-oyuncu etkileşimi çift yönlü. Oyunların ilerleyişleri doğrusal olmamaya başladı ve oyuncunun tercihlerine göre birden farklı ilerleme ve son mümkün hale geldi. Internet ile olan ilişkisine gelirsek etkileşimden kasıt biraz daha farklı. Bilgisayar oyunlarındaki çoklu-oyuncu (multiplayer) seçenekleri bu kapsamda ele alınabilir. Facebook’dan bir örnek verirsek belki konu daha netleşir. Örneğin wall-to-wall özelliği ile kullanıcıların etkileşim içerisinde bulunmasını sağlamak, doğum günü hatırlatmaları veya etkinliklere katılım (event application) ile kullanıcıların sosyalleşmesine fırsat oluşturmak, etkileşim özelliğine örnek olarak gösterilebilir.

5. Kişiselleştirme: Bu tanım da şunu anlatıyor. Bilgisayar oyunlarında karakterinizin görünüşünü ayarlama seçeneği gibi internet sitelerinde de renk, yazı karakteri, menü yerleşimi vb. ayarlar yaparak kişiselleştirebilme özelliği bulunması.

Yeni bir e-fikir geliştirilirken Özgür Araz’ın bahsettiği bu 5 özelliğin dikkate alınması ve fikre entegre edilmesinde fayda var.

Google Earth CV

Gelelim kişisel olarak yorumlarımı yazacağım dediğim konuya. Bu yazıyı yazmadan önce Özgür Alaz hakkında bilgi toplarken karşılaştığım bir şey oldu. Özgür, Google Earth kullanarak kendisine bir CV hazırlamış ve altında da belirtmiş, aynen aktarıyorum. İsteyen yazının orijinal haline buradan ulaşabilir.

"Geçen gece deneysel bir projeye girişerek kendim icin dünyanin Google Earth üzerindeki ilk cvsini yaptım. Fikir şuydu, insanlar google earth üzerinde favori yerlerini işaretleyip paylaşabiliyor. Ben de bu özelligi cv hazırlamak için kullandım. Bir cv’de olması gereken maddeleri farklı renklerde Google Earth üzerinde işaretleyerek kendi cvmi oluşturdum. Örneğin eğitim maddesi için, İTÜ’yü işaretledim. Not kısmına da her maddenin açıklamasını yazarak kaydettim…

…Bu cv’nin ne kadar etkili olduğu tartışılabilir. Ama bu fikirde benim sevdiğim iki nokta oldu. İlki, yeni teknolojilerle kendi hikayeni anlatabilme fikri, ikincisi ise daha iyi, daha güzel ve daha dolgun değil tamamen farklı bir kanaldaki cv fikri."

Bu fikrin resimlerinin yer aldığı birkaç siteyi daha inceledim ve özellikle yabancılar tarafından yapılan yorumların çoğunlukla olumlu olduğunu gördüm. Türkçe yorumlar da genellikle olumlu. İnsanlar fikri beğenmişler, yaratıcı bulmuşlar ve başka kullanım alanları bakımından da ilham verici olduğunu söylemişler. Bana sorarsanız bence de farklı bir bakış açısı ve daha önce düşünülmemiş olduğundan da yaratıcı buldum. Özgür’ün belirttiği gibi bu deneysel bir çalışma ve Google Earth ile ilgili farklı uygulama alanlarının mümkün olabileceğine güzel bir örnek.

Eleştirmek istediğim konu ise bu fikre yönelik Hürriyet İK’da yer alan bir haber. İsteyen habere buradan ulaşabilir. Başlık “Bir Zihni Sinir Procesi Coğrafi CV” . Haberi okursanız burada sanki Özgür’ün bir iş aramak için böyle CV oluşturduğunu ve kötü, uygulaması zor bir fikir olduğu için hiç iş teklifi gelmediği gibi bir sonuç ortaya çıkıyor. En altta yorumlara da yer vermişler ve açıkçası bu kadar olumsuz yorum özenle mi toplanmış bilemiyorum. Fikrin tartışmaya açık olduğu zaten belirtilmiş, eleştirilerin gelmesi çok normal. Ancak haber “Sonuçta iş teklif eden de olmadı. Ancak bu Alaz’ın iş aramadığını belirtmesinden mi, yoksa CV’nin işlevsel bulunmamasından mı kaynaklandı, işte burası biraz şüpheli.” diye başlıyor. Sanırım Özgür’ün bu fikri bizimle paylaşma nedeni biraz farklı anlaşılmış.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlu olsun!

23 Nisan ile ilgili Vikipedi'de ne yazdığını merak edenler, tıklayın.

Arda Kutsal Netten Bildiriyor

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Tue, 22 Apr 2008 14:03:00 +0000

Blograzzi ve Webrazzi sitelerinin sahibi olan Arda Kutsal, 15 Nisan tarihinde Burak Büyükdemir’in yürütmekte olduğu e-ticaret dersi kapsamında misafirimiz oldu. Arda Kutsal ayrıca kurulalı yaklaşık 6 ay olan ve internet sitesi henüz hazır olmayan Crenvo Bilişim Danışmanlık şirketinin de kurucusu. Kendisi yaptığı sunumda Crenvo üzerinden internet ile ilgili genel bilgilerden, melek yatırımcılardan, web 2.0'dan ve yeni trendler bahsetmiş, ayrıca sorularımızı yanıtlamıştır.

Crenvo

Crenvo henüz yeni bir şirket olduğundan, hakkındaki bilgileri doğrudan birinci ağızdan aktarmakta fayda var. Aşağıda aktarılan Crenvo’nun hedeflenen fonksiyonları ile ilgili bilgiler Webrazzi’den alınmıştır.

Crenvo ana işi olarak internet şirketlerine danışmanlık hizmetleri sağlamaktadır. Bu hizmet kapsamını strateji, pazarlama, ürün, yönetim ve yatırım danışmanlığı gibi alt konulara bölmek mümkün.

Eğitim: Crenvo‘nun danışmanlığa bağlı sağladığı alt hizmetler de araştırma ve eğitimdir. Eğitim alanında şu an için Web 2.0 ve Enterprise 2.0 gibi tamamen kurumlara özel seminer/eğitim programları mevcuttur.
Araştırma: Araştırma hizmetinin kapsamı ise tahmin edileceği gibi dönem dönem Webrazzi‘de kısa parçalarına yer verilen özel araştırma raporlarıdır. “Türkiye’de sosyal ağlar”, “potansiyel yatırım alanları”, “Türkiye’de web girişimi satın alma trendleri” gibi. Bu raporlar şirketlere özel hazırlandığı için detaylarının paylaşılması herzaman mümkün olmuyor.
Yatırım: Crenvo‘nun danışmanlık dışında bir süredir bağlantılar kurarak hayata geçirilmeye çalışılan bölümü ise yatırımdır. Burada tercih edilen model melek yatırım olup, Crenvo‘nun küçük çaplı kendi kaynağı ile birlikte şirket dışından önemli melek yatırımcıların sağladığı kaynağın yönetilmesi şeklinde çalışmaktır.

Y-Combinator

Henüz hayata geçmemiş, çok erken zamandaki projeler için, henüz ortada ürün olmasa da yapılan yatırımlar melek yatırım (Business Angel) olarak adlandırılmaktadır. Bu yatırımların miktarları genellikle çok büyük olmuyor. Arda Kutsal’ın söylediğine göre Türkiye’de uygulanacak yatırım sisteminin benzeri, ABD’de yer alan Y-Combinator kuruluşu tarafından bir süredir uygulanmakta. Bu kuruluş internet sitesinde belirttiğine göre “yaşlı olanlardansa zeki olanlara” ve “formal iş planlarındansa yeni fikirlerin kalitesine” daha çok önem veriyor. Yatırım miktarı genellikle 25000$ seviyesini geçmiyor ve gelirin %5-6’sına ortak olunuyor. Türkiye’de bu yüzdenin daha fazla olması düşünülüyor çünkü aynı paraya daha çok fırsat yakalamak mümkün. Yatırımcı kuruluş, yatırım geri dönüşleri konusunda aceleci olmuyor.

Web 2.0

Web’in gelişimi ile ilgili bir yazıyı önümüzdeki günlerde detaylı bir şekilde yazmayı düşündüğümden burada kısaca bahsediyorum. Web 2.0 öncesine kadar alışılmış durum, içeriğin internet sitesi tarafından verilmesi ve kullanıcıların takip etmesi iken Web 2.0 ile birlikte artık kullanıcılar da içerik oluşturmaya dahil olmaktadır. Peki tek fark bu mu? Hayır.
Web 2.0 ile birlikte çok daha kapsamlı bir değişim sürecine girilmiştir. Bu süreçte;

Tasarıma göre içerik değil içeriğe göre tasarım dönemi başladı.
Site tasarımları önem kazandı ve teknoloji, belirleyici bir unsur haline geldi.
RSS takibi gibi modüler paylaşımlar mümkün oldu.
Süslü ve gösterişli grafik kullanımı azaldı.
Kullanıcıya güven önem kazandı. İçerik oluşturmaya dahil edildi (ör: wikipedia).

Peki bunun bir adım sonrasına, yani Web 3.0’a bakacak olursak, artık semantik (anlamlı) arama motorları ve veri tabanları görmekteyiz. Web 3.0’ın yaygınlaşmaya başlaması 2010 yılı olarak öngörülmekte, peki ama Türkiye bunun neresinde?

Arda Kutsal, Türkiye’de kullanıcıların henüz Web 2.0’a hazır olmadığını belirtiyor ve örnek olarak Vikipedi’nin (Türkçe Wiki) içeriklerinin yeterli olmadığını söylüyor. Henüz ortak bilgi oluşturulmasının, bilgi paylaşımının yeterli düzeyde olmadığı Türk kullanıcılar Web 3.0’a geçebilir mi? Evet geçebilir. Bu noktada Arda Kutsal, “zaten Türkiye’de bazı aşamalar tam sindirilmeden bir sonrakine geçilmeye alışılmış, bunu da yaparız” diyor ve örnek veriyor:

“Alışveriş alışkanlıkları ile ilgili olarak şu karşılaştırmayı yapalım. ABD ve Avrupa’da tüketiciler klasik alışveriş tarzının yanı sıra, telefon ile sipariş, katalog ile sipariş ve telemarketing gibi süreçleri de yaşamıştır. Bu nedenle şu an fiziksel satın almanın alternatifi olarak internet üzerinden satın alma konusunda bir sıkıntı yaşanmıyor. Ancak Türkiye’de insanlar dün marketten alışveriş yaparken bugün bir anda karşılarına internetten alışveriş seçeneği çıktı ve doğal olarak bu geçişte birtakım sorunlar yaşanıyor.”

Facebook’un Öğrettikleri

Bundan birkaç yıl önce tasarımı sıradan olan, sadece İngilizce içeriği olan ve kullanımı da oldukça karmaşık olan bir sosyal ağ sitesinin Yonja.com’u sarsacağı söylenseydi pek de ciddiye alınmazdı. Ancak sunduğu yenilikler, içerik oluşturulmasına kullanıcının ortak edilmesi, geri bildirimler ile ilgiyi sürekli taze tutma, çeşitli puanlama seçenekleri ve kişiselleştirmeler ile rakiplerinden farklılaşan Facebook, bugün rakip olarak ele alabileceğimiz Yonja’yı oldukça sarsmıştır. Bundan sonrası ne olur? Arda Kutsal’a göre artık sosyal ağları bir kenara bırakma zamanı geldi, çünkü yeni trend topluluklar (community) olacak. İnsanlar artık, iş arkadaşları ile buluştu, ilkokul arkadaşları ile buluştu, herkesle buluştu. Bundan sonra artık önem kazanacak olan, ortak yönleri olan insanları bir araya getirecek içerikler sunmak ve topluluk ağları oluşturmak.

2008’in Bombası

Friendfeed bu yıl adından çokça söz ettireceğe benziyor. Arda Kutsal’ın deyimiyle “2008’in Twitter’ı” olan Friendfeed; youtube, flickr, del.icio.us, twitter gibi farklı sitelerde hesaplara sahip olan kullanıcıların bu hesaplarını tek bir çatı altında topluyor ve geri bildirimler ile yapılan her değişiklikten kullanıcı haberdar ediliyor.

Arda Kutsal son olarak e-ticaret alanında Türkiye’de hala çok potansiyel olduğunu ifade ediyor. Öyle ki tüm bu yeni gelişmelere rağmen hala klasik e-ticaret bile yapmanın mümkün olduğunu, bunun yanında niş alanlara yönelmek veya yeni uygulamaları takip etmek gibi seçeneklerin de olduğunu belirtiyor. Biz de kendisine, bize aktardığı değerli bilgiler için teşekkür ediyoruz.

Çember.net: Çağlar Erol

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Wed, 16 Apr 2008 20:18:00 +0000

İnternetin Jurassic dönemlerini yaşamış olanlar, telefon ile internete bağlanıldığı ve Superonline gibi servislerin kullanıldığını hatırlayacaklardır. Bu dönemlerde MIRC ve sonrasında ICQ gibi sosyal chat odaları ve chat programları ile kişiler etkileşim içerisinde bulunmaktaydılar. İlerleyen dönemlerde internet teknolojilerinin gelişmesi, kullanıcı sayısının hızla artması ile MSN’in ortaya çıkışı ve sohbet odalarının sayılarının artması ile birlikte, kişiler arası fiziksel mesafeler görece olarak kısalmaya başladı. Bilgisayar başından tek tıkla arkadaşlar bulduk, konuştuk, buluştuk, hatta evlendik. Facebook ile ilkokul arkadaşlarımıza kadar herkese ulaştık. Sanal sosyalleşmemiz son hızla bir bilinmeyene doğru yol alırken, bu sosyal ağ yapısını iş dünyasına uyarlama düşüncesi de geliştirilmiştir.

Sosyal Ağlarda Yeni Trend

20. yüzyılın ilk yarısına bakıldığında kitlesel üretim ve kitlesel pazarlama düşüncesinin hakim olduğunu görmekteyiz. Sonrasında ise artan rekabet ve arz bolluğu nedeni ile üretimde ve pazarlamada uzmanlaşmaya gidildiğini ve pazar bölümlemelerinin yapıldığını görüyoruz. Artık dünya daha hızlı dönüyor ve internet sektörüne baktığımızda bu sürecin daha hızlı yaşandığı ortaya çıkıyor. Yonja.com gibi herkese hitap eden sosyal ağların artık belirli kullanıcı gruplarına hitap eden yapılara dönüştüğünü anlıyoruz. Söz konusu dönüşüm, uzmanlaşma ve bölümleme; İstanbul.net gibi coğrafi anlamda olabilecek iken, bu yazıda detaylı olarak ele alınacak çember.net gibi iş dünyasına yönelik de olabilmektedir.

Çemberimde Kim Ola

Yurt dışında linkedin.com ve xing gibi benzer içerikli siteler bir süredir zaten faaliyet göstermekteydi. Bu sosyal ağlar; genellikle iş aramak veya eleman aramak isteyenler için birer iş çevresi genişletme aracı olarak kullanılıyor. Çember.net’in kurucusu Çağlar Erol, Bilişim Danışmanlığı konusunda çalışmaya gittiği Almanya’da, linkedin.com ve xing sitelerinin kullanıcı trafiklerinden etkileniyor ve Türkiye’de bu alanda bir boşluk olduğunu görüyor. Bu boşluktan istifade etmek üzere, Türkiye’ye dönüşünde eşi Nihan Çolak Erol ile birlikte bir limited şirketi kuruyorlar. Çağlar Bey Boğaziçi Üniversitesi Elektrik-Elektronik Bölümü 1997 mezunu. Nihan Hanım ise yine Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 1997 mezunu.

Çağlar Bey’in bu noktada bizlere yaptığı Almanya-Türkiye karşılaştırması sonucu gözlemlerini anlatıyor. Eğer bitirilmesi gereken işler varsa gece 12’ye kadar haftanın 7 günü firmaların çalıştığını ve kimsenin de bu durumu yadırgamadığını söylüyor. Durum çok basit aslında; “bu işlerin şu tarihe kadar bitirilmesi gerekiyor” dendi mi o iş tamamlanana kadar yoğun bir çalışma temposuna ayak uyduruluyor. Çember.net’in kuruluşuna baktığımızda, Çağlar Bey’in de zaten açıkça söylediği gibi, 2 yıl boyunca sabah-akşam neredeyse 7/24 çalışılan bir dönem söz konusu. Eşi ile birlikte sitenin hem yazılımından hem iş yapısından hem de çevre ile olan ilişkilerinden sorumlu olmuşlar.

Yoğun bir çalışma döneminin ardından çember.net güzel bir trafik elde etmeye başlıyor. Üye sayısı 280000’e ulaşıyor ve artık site internet kullanıcıları tarafından bilinen ve benimsenen bir sosyal ağ haline geliyor. Bu aşamaya gelinen süreçte, 7–9 bin üye sayısına ulaştıkları 2005 yılında yaptıkları üye toplantısının ve basında çıkan haberlerin büyük etkisi oluyor. Ancak en başından beri Çağlar Bey ve eşi Nihan Hanım’ın esas olarak hedefledikleri, bir çıkış stratejisi üzerine dayalı. Çember.net’i oluşturup, benzer bir içeriğe sahip olan Xing firmasına satmak.

Çember.net’in bugünlere nasıl geldiğini daha iyi anlatmak için, o süreç ile ilgili bazı detaylara yer vermekte fayda görüyorum. Kurulum aşaması için gerekli olan yatırım maliyetini kendilerine finanse edecek bir yatırımcı bulmaları pek de kolay olmuyor. Elde dizüstü bilgisayarı aylarca firmaları geziyorlar. Çağlar Bey’in deyimiyle; “insanlar kağıt üzerinde başlamamış projelerde evlere 500000 YTL verirken, e-ticaret yatırımına 30000–40000 YTL vermiyorlar.” Business Angel diye adlandırılan yatırımcıları ikna etmek esasında e-ticaret fikrinin projelendirilmesinin birinci adımı. İdealinde öncelikle fikrinizi paylaştığınız yatırımcıları ikna etmeniz ve kaynak yaratmanız gerekli. Tüm süreçleri kısaca listelemek gerekirse:

Yatırımcı bulmak
Sunucu almak
Ofis tutmak
Yazılımcı bulmak
Reklam vermek

Temel olarak yapılması gerekenler bunlar. Ancak yatırımcı bulamadığınız zaman ve kendi yağımızda kavrulalım dediğiniz zaman, tabi ki bu aşamalar birbirlerine giriyor.

Çemberi Genişlet Parayı Kap

Erol çifti yorucu bir çalışma döneminin ardından 2007 yılında ofislerini açıyorlar. Bu zamana kadar toplantılarını, imajlarını korumak için dışarıda yapıyorlar ve bu da onlar için bir maliyet oluşturuyor. Artık belirli bir trafiğe ve hizmet kalitesine ulaşan site, üyeliklerden gelen paralar ile birlikte kar getirmeye başlıyor. Çağlar Bey: “Eğer ileride e-ticaret sitesi kurmak isterseniz, bu fikir nasıl para kazanır sorusunu mutlaka yanıtlandırın ve yanıtınız reklam geliri olmasın” diyor. Bu aslında önemli ve farklı bir bakış açısı. Çember.net üyelik ücretleri ile kar elde ediyor. Standart üyelikler için herhangi bir ücret ödemek gerekmiyor ancak mesaj göndermek ve detaylı arama yapmak istiyorsanız altın üye olmalı, bunun için de önce altınları dökülmelisiniz.

Bu noktada işin finansal boyutunu detaylandırmak faydalı olacaktır. Çağlar Bey’in paylaştığı tecrübeler, e-ticarette başarının şansa bağlı olmadığını, sayısal hesaplamalar ile yola çıkılması gerektiğini vurguluyor. Site kurulduktan sonra ilk birkaç yıl için kar elde edemeyebileceğimizi ve bu yüzden öncelikle yeterli olacağını düşündüğünüz bir miktar parayı bir köşeye ayırmamız gerektiğini belirtiyor.

Çağlar's Angels

Kar getiren site demek yatırımcıların ilgisi demek. Çok geçmeden Almanya’dan bir Business Angel geliyor ve azınlık hissesi satılıyor. 280 bin standart üye sayısına ulaşmış ve kendileri dahil toplam 4 çalışanı olan çember.net, sadece ücretli üye sayısı 400 bin, toplam üye sayısı 4 milyon olan Xing’e satılıyor. Kaça mı? Biraz merak edin bakalım.

Bu satış aslında bir gerçeği de ortaya koyuyor. Az para ve az kişi ile de bu iş yapılabilir ve para kazanılabilir.

Sitelerin satışları esnasında firma ile yatırımcı arasında bir pazarlık söz konusu.

Firma: Şimdi almazsan daha çok büyürüm ve sonra daha çok para isterim.
Yatırımcı: Şu an alırsam reklama çok para harcamak zorunda kalırım.

Bu pazarlık sonunda eğer bir anlaşmaya varılırsa satış gerçekleşiyor. Satış aşamasında pazarlık gücü oluşturan en önemli faktör ise üye sayısı olduğunu belirtelim. Yeterli üye sayısına ulaşmışsanız, istediğinize yakın bir fiyat kopartabilirsiniz.

Çağlar Bey’in bizlere iki önemli öğüdü var. Bunlardan birincisi: “Mutlaka bir çıkış stratejiniz olsun.” İkincisi ise “Mutlaka anonim şirket kurmaya çalışın. Bu sayede ileride şirket satışı durumunda gelir vergisi olarak 1/3’lük bir kayba uğramazsınız.”

Gelelim merak edilen rakama, çember.net kaça satıldı? Satış ile ilgili Xing’in kurucusu ve aynı zamanda yönetim kurulu başkanı Lars Hinrichs:

“Türkiye, Avrupa’daki en hızlı büyüyen ekonomilerden birine sahip. Karlı bir şirket olmasının yanında, cember.net’in bizim için diğer bir avantajı, kendini Türkiye’de kendini kanıtlamış bir marka olmasıdır. Cember.net ile çalışmayı dört gözle bekliyoruz” derken, Erol Çağlar ise “XING, online profesyonel networking alanında birinci sınıf bir servis sunarak kısa sürede tüm dünyada milyonlarca üyeye ulaştı. Türkiye’nin en başarılı web uygulamalarından biri olan cember.net’le bu birlikteliğin Türkçe konuşan profesyonellere kuruluşundan bu yana yer veren XING açısından Avrupa’da çok önemli bir stratejik adım olduğunu düşünüyorum. Seçkin cember.net üye kitlesi için de bu katılım, çok daha geniş ve global bir topluluğun bir parçası olma, ve XING’in sofistike servislerinden yararlanma olanağı anlamına geliyor. Ben cember.net için de her zaman bir rol modeli olan bu güçlü platformun tüm cember.net üyelerine yeni uluslararası fırsatlar ve profesyonel yaşamlarında çok daha büyük başarılar sunacağına inanıyorum” diye açıklamada bulunmuş.

Ocak 2008’de gerçekleşen satışın rakamı 4.36 milyon Euro. 2 kişi ile başlayıp 4 kişi ile son bulan bir proje için hiç de fena değil. Çağlar Bey bundan sonra sahip oldukları bilgi birikimi ve sermaye ile yeni fikirleri destekleyeceklerini belirtiyor. Biz de aktardığı değerli bilgiler için kendisine teşekkür ediyoruz ve parlak fikirlere sahip girişimcilerin Business Angel’ı olmasını diliyoruz.

Ersan Özer: itiraf.com, uzmantv, istanbul.net

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Tue, 15 Apr 2008 21:16:00 +0000

Bu bir kuş! Bu bir uçak! Hayır bu SüpErsan!

Baylar ve bayanlar! Geçmişte birçok başarılı projenin altında imzası olan, ancak birçoğumuzun daha önce ismini pek de duymadığı bir gizli kahramanı sizlere tanıtmak istiyorum. Ersan Özer! Beyaz Show, Laf Lafı Açıyor ve Ti Show’da yönetmenlik; Şok, Televizyon Çocuğu ve yine Ti Show’da yazarlık; Aktüel ve Gazete Pazar’da muhabirlik yapmış, yeni projeler üretmeye ara vermeyen bir isimden söz ediyoruz. Bunca eğlenceli projenin mimarı olan bir ismin, günümüzün sanallaşan dünyasında karşımıza çıkmaması da beklenemez. Ersan Abimiz, bu alanda da boş durmamış, itiraf.com, uzmantv, İstanbul.net, Ankara.net ve İzmir.net projelerini hayata geçirmiş.

Ersan Abimiz 1969 yılında doğmuş, evli ve bir de çocuk babası. Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi’nden 1993 yılında mezun olduktan sonra, 1999 yılına kadar basında çalışmış. Televizyon dünyası ile tanıştığı bu dönem ile birlikte ilk olarak; Van Gölü Canavarı, insan yiyen böcekler gibi türlü efsanelere neden olan Şok programının formatını geliştiren kişi olarak karşımıza çıkmakta. Sonrasında ise Akşam gazetesinde bir dönem köşe yazarlığı da yapmış.

24 saatlik bir günden ortalama bir uyku süresini çıkardığımızda geriye ne kalır? Kişiye göre değişir tabi ki. Peki o zaman soruyu şöyle değiştirelim. Günde 16-18 saatini internette geçiren birisi kalan zamanında nelere vakit ayırabilir? Buna cevap verebilmek biraz zor ancak internette geçirilen süre boyunca neler yapılabileceğinden bahsedebiliriz.

İtiraf.com

Ersan Özer’e maddi anlamda çok fazla bir kazanç sağlamış olan bir proje olmasa da, 5 sene boyunca oldukça fazla vakit harcadığı itiraf.com onun için adeta bir e-okul olmuş. Siteye zaman içerisinde eklemek istediği diğer özellikler (ör: alışveriş) hiçbir zaman istenilen sonucu vermemiş. Bu durum şunu bir kez daha göstermiş: Kullanıcılar bir internet sitesini esas olarak hangi hizmet ile özdeşleştiriyorlarsa sadece o hizmeti temin etmek için ziyaret etmektedirler. 2005 yılında ise Ersan Abimiz babalık sevincini yaşıyor ancak “hem oğluma hem de itiraf.com’a aynı anda bakmam mümkün değil” diyip bir tercih yapıyor ve itiraf.com’u cami avlusuna değil Mehmet Budak’a bırakıyor. Bu internet satışı da Türkiye’de bir ilk oluyor. Yani Türkiye’de internet sitesini bir başkasına devrederek para kazanan ilk kişi oluyor Ersan Özer.

İstanbul/Ankara/İzmir.net

Sitenin ismine önem veriyorsanız ve bu isim bir başkası tarafından daha önceden satın alınmış ise mecburen pamuk eller cebe gidiyor. Ersan Abimiz de pamuk eller operasyonu ile ABD ve Kanada’da düzenlediği baskınlarda 2 Türk ve 1 ABD vatandaşı ile temas kuruyor ve sonunda İstanbul.net, Ankara.net ve İzmir.net domainlerini bir bir satın alıyor. Bu operasyonun maliyeti 100.000 YTL’cik oluyor. Tüm bunları kendi planladığını söyleyen E.Ö. (39) sonrasında “büyük bir iş olduğu için tek başıma altından kalkamazdım” diye ifade değiştiriyor ve gittigidiyor.com kurucuları ile arkadaş olduğunu ve birlikte hareket ettiklerini itiraf ediyor. “Pişman değilim, yine olsa yine yaparım” diye de ekliyor.

Peki bu siteleri farklı kılan özellikler neler? Ersan Özer buna bir örnek veriyor: “Günlük yaşamın hengamesinde insanlar yeni birileri ile tanışma imkanını daha zor buluyor. Bu sebeple internet ortamındaki arkadaşlık sitelerine yönelik ciddi bir talep oluyor. Bizim hizmetimizi farklı ve değerli kılan bir özellik, aramaların ilçe ve semte göre yapılabilmesi. Bu sayede kullanıcılar kendilerine yakın olan diğer kullanıcıları bulabiliyorlar ve daha kolay buluşma ortamı yaratabiliyorlar. ABD’nin büyük arkadaşlık sitelerinde arama yaparken posta kodu sorulur ve buna göre uygun sonuçlar gösterilir. Türkiye’de bu sistem oturmamış olduğundan bu alandaki boşluğu doldurmayı hedefledik.”

Alışık olmadığımız bir başka özellik ise evli olanların üye olamamaları. Onlar ermişler muratlarına, biz bakalım chatimize. Ola ki yalan söylediler, o zaman tez üyelikleri kesile!

Gelinen noktada 2,5 milyon üye sayısına ulaşılmış. Bu başarının arkasında titizlikle hazırlanmış ve çok büyük çaba sarf edilmiş bir iş planı olmadığını söyleyen Ersan Abimiz, Türkiye’de sanal iş dünyası ile ilgili yeterli düzgün datanın olmadığını ve kararların %80 atmasyon verildiğini belirtiyor. Karlılık açısından da itiraf.com’un aksine kısa sürede para kazanır hale gelinmiş. İlk sene iyi bir ciro elde edilmiş ve ikinci sene bu ciro 3’e katlanmış. Tabi ki işin zor yanları da var. Örneğin toplam 26 çalışanın hepsi bayan! Çünkü bu sayede özel bilgilerin kullanılması önlenmek isteniyor ve sitenin kalitesi yüksek tutulmak hedefleniyor. Ancak bu kadar bayanın bir arada olması ve dedikodu yapmayacak olması da düşük bir ihtimal olsa gerek.

Rakamların Dili

Son olarak her üç sitenin de Magnet Bilişim Hizmetleri bünyesinde kurulmuş olduğunu ve Ciner Holding’in Magnet Bilişim Hizmetleri’nde %35 oranında ortaklığı bulunduğunu ekleyelim.

Uzmantv.com

Soru: Çok okuyan mı bilir yoksa çok gezen mi?
Cevap: Çok izleyen bilir.

Arkadaşlık sitelerinin hayata geçirilmesinden sonra gittigidiyor ekibi ile beraber ikinci bir proje, sloganı “İzleyen Bilir” olan uzmantv.com geliştiriliyor. Ersan Özer itiraf.com’un satışından sonra ne yapsam ne etsem derken bir akşam about.com’da gezindiği sırada, aklına bir fikir geliyor. Benzer bir konspete sahip ancak görüntülü olacak bir projenin ilk kıvılcımları bu şekilde oluşuyor.

Videoların yer aldığı bir site olan uzmantv, youtube veya benzeri diğer siteler ile karşılaştırılamayacak kadar farklı bir içeriğe sahip. Sitede, çeşitli konularda konusunda uzman kişilerin videoları yer almakta. İzleme fırsatı bulduğum videoların görüntü kaliteleri gerçekten beklenenin üzerinde ve işin aslı buna çok da şaşırmamak lazım çünkü bu konuya titizlikle yaklaşılıyor. Uzmantv bünyesinde 2 tane çekim ekibi bulunuyor ve kameramanı, muhabiri, şoförü bir ekip olarak seçilen uzmanlar ile röportajları gerçekleştiriyor. Şu an sitede izlenmeye hazır halde bulunan videonun 3–4 katı montaj edilmek üzere bekliyor. İçeriğin çoğaltılması tahmin edileceği gibi zaman gerektiren ve maliyetleri bir süreç haline dönüşmüş.

Uzmantv ile ilgili olarak, geleceğe yönelik bir diğer proje uzmanakademi. Bu projeden para kazanmak hedefleniyor. Nasıl mı? Evlerde ve iş yerlerinde eğitim amaçlı uzmanın ayağınıza kadar.. pardon ekranınıza kadar gelmesini sağlayarak para kazanmak hedefleniyor. Bununla birlikte sitenin toplam gelirinin %10-15’inin reklamlardan kazanılması söz konusudur.

Ersan Özer, bir yandan sitenin içeriğini genişlettiklerini bir yandan ise internet dışında diğer kanallar ile de insanlara ulaşmayı planladıklarını söylüyor. Internete alternatif olan bu kanallar; 3G, IPTV ve peer-to-peer gibi platformlar. Örneğin IPTV ve mobil platformda hizmet verebilmek için Turkcell ile görüşülüyor. Ayrıca Boyut Grubu ile de DVD ve hardcopy hizmeti verebilmek için bir anlaşma yapılması düşünülüyor.

Sitenin şu anki içeriği ve trafiği ile ilgili biraz rakam vermek gerekirse;

Toplam 16 kategoriden
419 farklı uzmandan
1067 konudan
8059 soru cevabından
Günde 50–60 bin ziyaretçiden
Günde 200 bin video izlemeden
Ayda 10 bin sayfa gösteriminden

söz edebiliriz.

Sitenin rakiplerine bakacak olursak doğrudan aynı fonksiyonlara sahip bir siteden bahsetmek pek de mümkün değil. Ancak bilgiye ulaşma bakımından ele alırsak Wikipedia popüler bir rakip olarak sayılır. Ancak yine de görüntülü olması ve içeriğin kullanıcılar tarafından değil profesyonelce oluşturuluyor olması düşünülürse, uzmantv mavi bir okyanusta tek başına yol alan bir gemidir denilebilir.

Ersan Özer ve projeleri ile ilgili son olarak şunları söyleyebilirim. İnsanların beğenilerini, nelere ilgi duyduklarını, eğlendirmeyi, dikkatlerini çekmeyi bilen biri ve bu bilgisini şu ana kadar pek çok projeye dönüştürmüş. Uzmantv bu projelerin arasında belki de en az eğlenceye yönelik olanı. Kim bilir belki de Ersan Abimiz bu sefer farklı bir şeyler yapmak istemiştir. Bana sorarsanız da güzel bir proje, şimdiden siteyi ziyaret edip videoları takip etmeye başladım. Ersan Abimiz’e yeni projelerinde ve dört gözle beklediğimiz gelecek projelerinde başarılar diliyorum.

Sahibinden: Müge Seymen & Mert Aksoy

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Sun, 13 Apr 2008 17:02:00 +0000

Özellikle otomobil ilanlarında satılmak istenen aracın “bayandan” olması, aracın temiz kullanıldığı algısı uyandırdığından, tercih edilen bir ilan verme yöntemidir. İlanların bir bayan kontrolünde olduğu Sahibinden.com sitesinin başarısını, sadece yukarıda sözü edilen yöntem ile açıklamak herhalde yetersiz olacaktır. Geçtiğimiz haftalarda, kurucu ortaklardan Mert Aksoy ile birlikte şirketin kuruluş hikayesini ve bugüne gelene kadar geçirdiği süreci bizlerle paylaşan Müge Seymen sayesinde, sahibinden.com sitesinin başarısının detaylarını öğrenme fırsatı bulduk.

Fikir Güzel Hadi Başlayalım

Mevcut ilan verme kanallarının (gazeteler) bilgi verme ve bilginin doğruluğu konusundaki yetersizlikleri nedeniyle, e-ilan fikri bulunur ve projeye dönüştürülür. Fikrin ortaya çıkması ile birlikte isim bulma arayışları başlamış ve gazetelerin ilan sayfalarında en sık kullanılan “sahibinden” kelimesi uygun bulunmuştur. Ancak bu ismin daha önceden satın alınmış olması nedeniyle 10.000 $ ödendikten sonra sahibinden.com sitesinin içeriği oluşturulmaya başlanmış. Bu noktada Müge Hanım isim konusunun önemine vurgu yapıyor ve ödenen ücretin gerekçesini buna bağlıyor. 2000 yılında sistem yazılımları tamamlanıyor ve Aksoy Grup tarafından şirket resmen kuruluyor.

Sahibinden.com projesinde hedeflenen, alıcı ve satıcının bir arada bulunduğu, online ilan verilebilen bir platform oluşturmaktır. Bu nedenle siteyi başarıya ulaştıracak kilit faktörlerin belki de en önemlisi sitede yer alan ilan sayısıdır. Bunun için ilk olarak yayınlanacak ilan arayışına girilmiş ve yerel ve ulusal tüm gazetelerdeki ilanların sahipleri ile iletişime geçilerek siteye ilanlarının konması için izin alınmıştır. Yeri gelmişken, şirket bünyesindeki en kalabalık departman çağrı merkezi bölümüdür. Ayrıca yazılım, satış, pazarlama ve muhasebe departmanları da yer almaktadır.

Bu Evrende Yalnız Değiliz

Sahibinden.com’un, ilk bakışta benzer olduğu düşünülen ve aynı zamanda en büyük rakibi olan gittigidiyor.com sitesinden farkı, ürünlerin sabit fiyatlara sahip olmasıdır. Ancak heyecan severler için açık artırma içeren bir bölüm de yer almaktadır. Bunun haricinde başka bir ciddi rakip olarak ise Doğan Grubu gösterilebilir. Hürriyet Oto ve Hürriyet Emlak pazar payı anlamında geride kalsa da içerik olarak sahibinden.com için bir rakiptir. Doğan Grubu’nun medya organlarında sahibinden.com sitesine ait reklamlara yer vermemesi de aralarındaki rekabetin boyutlarının anlaşılması bakımından faydalı bir tespit olabilir.

Pazarlamanın 3 D’si: Duyduk Duymadık Demeyiiin!

İlk reklam denemesini 2001 yılında billboardlar ile yapan firma, sonrasında 2006 yılında 1 aylık bir reklam kampanyası daha yürütmüş ve olumlu sonuçlar elde etmiştir. 2001 yılında verdikleri billboard reklamları, kaderin bir cilvesi ile çok uygun bir maliyete (10 billboard maliyetine 400 billboard kiralama) gerçekleşmiştir. 2007 Haziran ayından itibaren de Google Adwords, TV ve gazete gibi reklam kanallarını kullanarak kampanyalarını sürdürmektedirler. “Sağol sahibinden” temalı TV reklamları ile X olan günlük ilan sayısı ve ziyaretçi sayısı önce 3X’e fırlamış, sonrasında biraz azalarak 2X seviyesine inmiştir. Bu ciddi artış sonrasında sahibinden.com da cevap olarak herhalde “rica ederim” demiştir. Yaklaşık 2 katlık bir artış getiren bu kampanyalarda TV reklamlarının sağladığı güven unsurunun önemi görülmektedir.

Napolyon’un 3 P’si: Para Para Para!

Firmanın gelir modeline baktığımızda, ilan vermek veya ilanları incelemek için herhangi bir ücret ödeme zorunluluğu olmadığı görülmektedir. Eğer 5’ten fazla ilan vermek istiyorsanız sanal mağaza açmanız gerekmekte ve bunun için ücret ödenmek zorundadır. Mağaza açma seçeneğini daha çok B2B şeklinde adlandırabileceğimiz emlakçılar ve oto galerileri kullanmaktadır. Bu ticari kuruluşlar tıpkı başka bir semtte şube açar gibi sahibinden.com aracılığı ile sanal bir mağazaya sahip olmakta ve çok daha geniş bir coğrafyaya ulaşabilmektedir. Sunulan bu hizmetin bedeli ise yıllık 950 YTL olabilmektedir.

Ayrıca ilan verdiğiniz ürünün öne çıkmasını sağlayacak bir avantaj elde etmek istiyorsanız yine ücret ödemeniz gerekmektedir. Satışlar üzerinden elde edilen gelire baktığımızda da mağaza sahiplerinden %6, sadece üye olanlardan ise %7 komisyon alındığını görmekteyiz.

Rakamlarla Sahibinden.com

Güvenli mi Peki?

Sahibinden, tıpkı gittigidiyor gibi güvenli e-ticaret sistemini (GET) uygulamaktadır. Buna göre;

Alıcı beğendiği ürünün ödemesini kredi kartı ile yapar ve para sahibinden.com’a ulaşır.
Paranın teslim alındığı satıcıya bildirilir ve satıcı ürünü en geç 3 iş günü içinde kargoya verir.
Kargo fiş ve referans numarası, satıcı tarafından güvenli e-ticarete girilir.
Alıcı ürünün eline ulaştığını bildirir ve ürünü onaylar.
Bekletilen para komisyon alındıktan sonra satıcıya aktarılır.

Güvenliğin artırılması amacıyla sadece 3D secure sistemini kullanan bankalar (ör: İş Bankası, Yapı Kredi, Akbank, Garanti) ile çalışan sahibinden.com, ayrıca “kara liste” uygulaması ile kurallara uymayan veya uyarıldığı halde aynı davranışları sürdüren kişilerin engellenmesini kapsamaktadır.

Şipşakçı.com

Sahibinden.com sitesinin sunduğu bir diğer hizmet foto kurye hizmetidir. Bu hizmetle ile esas olarak amaçlanan fotoğrafsız ilan kalmamasıdır. 5 YTL karşılığında sunulan bu hizmet ile birlikte megafoto hizmeti de ilan sahiplerinin ürünlerini yüksek çözünürlükte çok daha büyük boyutlarda ekleyebilmelerine olanak tanımaktadır. Fotoğraf ile ilgili bir diğer seçenek de 360 derecelik fotoğraf çekiminin yapıldığı ve özellikle bina içerisi resimlerinin çekilmesinde tercih edilen hizmettir. Örnekler göstermektedir ki sahibinden.com hizmet farklılaştırması yaparak hem ekstra gelir sağlamakta hem de sitenin içeriğini geliştirmekte ve daha ilgi çekici hale getirmektedir.

Son Olarak..

Gelecek projeler arasında yeni bir e-marka yaratma düşüncesi bulunmamaktadır. Yapılacak yeniliklerin sahibinden.com bünyesinde yapılması planlanmaktadır. Örneğin yakın gelecekte İngilizce seçeneği eklenmesi düşünülmektedir. Kendi bünyesinde sürekli iyileştirme faaliyetleri başlığı altında incelenebilecek arama motoru optimizasyonu (SEO) ile reklam maliyetlerinin düşürülmesi ve trafiğin artırılması devam etmektedir.

Sahibinden.com, güvenli e-ticaret anlayışını sürdürerek ve yeniliklerine devam ederek bu pazarda önemli bir aktör olmaya devam edecek gibi görünüyor. Ayırdıkları vakit ve aktardıkları değerli bilgiler için Müge Seymen’e ve Mert Aksoy’a ve tabi ki e-ticaret sektöründe başarıyı yakalamış girişimcileri bizlerle tanıştırmaya devam eden hocamız Burak Büyükdemir’e çok teşekkür ederim.

Google: Mustafa İçil

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Sat, 22 Mar 2008 19:01:00 +0000

İngilizce'de "googling" diye bir deyim olduğunu biliyor muydunuz? Birini "google"lamak yani o kişi hakkında daha fazla bilgi edinmek için Google'da aratmak anlamına geliyor. Peki kullanılan dilde kendisine yer bulacak kadar yaşantımızın bir parçası olmuş Google hakkında neler biliyoruz? Hem bu konuda hem de pazarlamada yeni trendler hakkında bizi bilgilendiren, Google Türkiye Pazarlama Müdürü Mustafa İçil'in bize aktardıklarını burada paylaşma fırsatı buluyorum.

Google Dedin Matbaa Nereden Çıktı?

Pazarlamada yeni trendler ile ilgili olan sunum, pazarlamada eski olan yöntemlerin anlatılmasıyla başladı. İlk olarak, reklam özelliği taşıyan çok eski bir belge olarak bir hiyeroglif gösterildi. Burada 3 farklı sembol ile betimlenmiş bir figür yer almaktaydı. İkinci olarak bir çığırtkanın resmi gösterildi. "Duyduk duymadık demeyiiiin!!" şeklinde bizim topraklarımızda da örneklerinin görülebileceği bu çığırtkanlar, zamanında pazarlama unsuru olarak rol oynamıştır. Yazılı anlamda reklamcılık uygulamalarına bakıldığında, 1440 yıllarında icat edilen matbaanın, çeşitli yeni uygulamalara olanak tanıdığını görmekteyiz. Tarihsel süreç bize göstermektedir ki, çığır açıcı buluşlar yeni pazarlama uygulamalarına izin vermiş ve daha geniş kitlelere ulaşılmasına olanak tanımıştır. Ancak icatlar ilk kez kullanıcılara tanıtıldıklarında, her zaman hak ettikleri ilgiyi gördükleri söylenemez. Telefon icat edildiğinde "bunu kim kullanacak" veya bilgisayar icat edildiğinde "bilgisayarın dünyadaki pazar büyüklüğü 5 adettir" denmesi bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Tüm bunların Google ile ilgisi ne diye sorarsanız hemen söyleyeyim. Internet çağımızın matbaasıdır ve tüm dünyaya bir tık ile ulaşmaya olanak tanıyan, etkili bir pazarlama aracı olarak kullanılabilir. Televizyon veya radyo varken neden internet derseniz, zamanında insanların bilgisayar pazarı büyüklüğü ile ilgili düştüğü yanılgıya sakın ha siz de düşmeyin derim.

Fark-einstein Google

Google'ın tarihçesini birçoğumuz duymuşuzdur veya okumuşuzdur. 1998 yılında Larry Page ve Sergey Brin tarafından kurulan Google'ın tarihçesi hakkında, internette kapsamlı bilgiye kolayca ulaşmak mümkün. Sadece Google'ı "google"lamanız yeterli. Peki ilk başlarda bilgisayar parçalarını birbirine legolar ile tutturan ve legoların renginden bugünkü logonun rengini oluşturan Google kurucuları, neyi doğru ve farklı yapmışlar? Yahoo'ya başvurduklarında "biraz daha çalışın öyle gelin" tavrına maruz kalan Google, internette arama motoru hizmeti sunarak işe başlıyor ve bugün de uygulamalarının merkezinde arama motoru olma yer alıyor. Ancak yola ilk koyulduklarında onları diğer arama motorlarından farklı kılan özellik, arama sonuçlarının sadece en çok tıklanana göre değil, aynı zamanda en çok referans almaya göre de sıralanması oluyor. Bir arama motoru olarak Google, kendine 4 adet performans kriteri belirlemiş ve bu kriterler aslında stratejik karar almalarını ve gelecek projelerini şekillendiriyor. Bu 4 kriter:

Kapsam
Sadelik ve kullanım kolaylığı
Doğru sonuca ulaştırma
Hız

Yukarıda sözü edilen 4 kriterin karar almaları nasıl şekillendirdiğine bir örnek vermek gerekirse, açılış sayfasına reklam vermek için inanılmaz ücretler ödemeye hazır olan şirketlerin tekliflerinin geri çevrilmesine değinilebilir. Çünkü Google kesinlikle sade ve göz yormayan açılış sayfasının görüntüsünü bozmak istemiyor.

Rekabetin bir tık ötede olduğu internet dünyasında firmalar, inovasyon üretme hızlarını oldukça yüksek tutmak zorundalar. Çünkü kullanıcılar, örneğin sigara sektöründen farklı olarak, kullanmakta oldukları markalara çok da sadık değildirler. Bu nedenle Google da kullanıcılarına her zaman daha yeni ve güncel hizmetler sunmak zorundadır.

Online Reklamcılık

Google'ın, sunduğu tüm bu hizmetlerin karşılığı olarak elde ettiği gelir, çoğunlukla Adwords aracılığı ile gerçekleşmektedir. Ayrıca diğer site sahipleri, sitelerine Google Adwords menüleri ekleyerek %50 kar paylaşımı sağlayabilmektedirler. Günümüzde reklam harcamaları oranlarına baktığımızda;

%1 internet
%53 TV
%35 basılı yayınlar

olan bir dağılım görmekteyiz. Buna karşın medya tüketim oranlarına baktığımızda bu yüzdelerin;

%37 TV
%22 internet
%12 radyo

olduğu görülmektedir. Burada internet harcama oranları ile tüketim oranları arasında bir uçurum olduğu görülmektedir. 2011 yıllarına doğru %1 olan internet reklam harcama oranının %20'lere çıkacağı öngörülmektedir. Mustafa İçil'in bizimle paylaştığı verilere göre, yapılan bir araştırma sonucunda;

en dikkat çekici reklamların billboard (reklam panoları) (3. internet)
en bilgilendirici reklamların internet (2. gazete)
en eğlendirici reklamların televizyon (2. internet)
en müşteri ile ilgili olanın internet (açık ara)
en sinirlendirici reklamların televizyon

olduğu belirlenmiştir.

Fırsatlar e-Ülkesi: İnternet

Internetin bu hızlı gelişimini en çok etkileyen faktörlere baktığımızda, karşımıza;

depolama (ör: hard disk kapasitelerinin tüm cihazlarda giderek artması)
erişim (ör: internet ağlarının hızla yayılması ve daha çok kullanının internet erişimine sahip olması)
multimedya araçları

çıkmaktadır. Tüketicilere sunulan hizmetlerin hızla değiştiği gerçeği ile beraber, tüketicilerin talep ve beklentilerinin de hızla değiştiğini unutmamak gerekir. Ünlü Time dergisinin 2006'da yılın insanı olarak bizleri seçmesini göz önünde bulundurursak, internet teknolojisinde kullanıcı etkileşiminin ve beklentilerinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha görürüz. Peki önemli olan sadece tüketici taleplerine cevap verebilmek mi? Bakın bu konuda üstad ne demiş:

"İnsanlara ne istediklerini sorsak, daha hızlı atlar isteriz derlerdi". - Henry Ford

Yani amaç, tüketicilerin taleplerine, onların beklentilerinden farklı olarak, yeni çözümler sunarak cevap vermek olmalıdır.

Internetin gelişimi 3 döneme ayrılabilir:

Bilgi dönemi : Üretici kral, Google
İletişim dönemi : Amazon, eBay
Etkileşim dönemi : Tüketici kral, YouTube

Günümüzde internet pazarı da, tıpkı diğer birçok pazar gibi tüketici güdümlü hale gelmiştir. Peki Türkiye bu sürecin neresinde? Türkiye'de yaklaşık 20 milyon internet kullanıcısı bulunmakta iken, bilgisayar sayısı 9 milyon civarındadır. Bu rakamlar Türkiye'nin genç bir nüfusa sahip olduğunun ve efektif internet kullanımının göstergesidir. İnternetin kullanım alanları ise esas olarak 4 başlık altında toplanabilir:

Bilgi
İletişim
E-ticaret
Paylaşım

Avrupa Birliği'nde (AB) e-ticaret pazarı büyüklüğü 130 milyar $ seviyesine ulaşmıştır. Bununla birlikte 250 milyon sosyal ağ üyesi ve 500 milyon günlük video izleme rakamlarına gelinmiştir. YouTube'da 1 saatte yüklenen video uzunluğunun 6 saate yakın olması, izleyebileceğimizden 6 kat daha fazla video yüklendiğini göstermektedir.

Internette fark yaratan ve yenilikçi pazarlama uygulamalarına birkaç örnek verelim. Kullanıcılara sanal bir dünya sunan Second Life'da firmalar artık oyunun içerisinde yer alan ilan panolarına reklamlar vermekte, müzisyenler yine oyun içerisinde canlı konserler vermektedir. Oyunda yer alan binaların mimari tasarımları ise, mimarına 1 yılda 1 milyon $ kazandırabilmektedir.

Tavsiyeler..

Google'ın çalışma ortamı ile ilgili mailler forward ediledursun, firma içerisinde uygulanmakta olan bir sistemden bu yazı aracılığı ile haberdar olmuş olun. Google çalışanlarına 80-20 kuralını uygulamakta. Bu şu anlama geliyor: çalışanlar zamanlarının %80'ini Google için, %20'sini ise kendi projeleri için değerlendirebiliyor. Hatta Orkut projesi de bu şekilde ortaya çıkmış. Google'ın örgüt içi yapılanmasında ön plana çıkan 2 departman yer alıyor. Bunlar kurumsal satış ofisi ve pazarlama/iş geliştirme departmanları.

Mustafa İçil'in sunumunun sonlarına doğru, aynı sınıfta dinleyici olarak katılan Botego yetkilisi; önceleri Google reklam harcamalarının 2000$ seviyelerinde olduğunu, şu an ise 100$ civarında olduğunu belirtiyor ve şu an Google aramalarında eskiye oranla çok daha üst seviyelerde yer almalarına rağmen yaşanan bu harcama düşüşünün, Google Pazarlama Müdürü tarafından nasıl yorumlanacağını merak ettiğini söylüyor. İçil, soruya yönelik verdiği cevapta ise; önce hizmet sonra kar düşüncesini uyguladıklarını ve kullanıcılarına iyi hizmet vererek sürümden kazandıklarını belirtiyor. Yani Google Adwords kullanıcı sayısı artıyor ve bunu etkin kullanan firmalar da Google ile birlikte kazançlı çıkıyor.

Son olarak Mustafa İçil'in sunum esnasında aktardığı tavsiyelere yer vermek istiyorum:

Küçük projelere ve küçük ekiplere önem verin
Yaratıcı düşünceyi dizginlemeyin
Ufak projelere destek verin ve ölmelerine izin vermeyin
Herkesten her an fikir alın
Öğrenmeye aç olan elemanlar alın
Risk alanları ödüllendirin, başarısızlığı cezalandırmayın

Google Pazarlama Müdürü Mustafa İçil'in bizimle paylaştığı bilgilerin, siz değerleri okuyucularım için de faydalı olmasını diliyorum :)

GittiGidiyor: Serkan Borançılı, Burak Divanlıoğlu, Cenk Angın

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Mon, 17 Mar 2008 20:17:00 +0000

E-ticaret dersimizin bu seferki konuğu gittigidiyor.com. Bugün ciddi başarılar yakalamış olan diğer e-ticaret sitelerine benzer olarak, sitenin kuruluşu 2001 yılında gerçekleşmiş. Hem internet teknolojisindeki gelişmeler ve kullanıcı sayısındaki artış, hem de ekonomik kriz sonrası gerçekleşen ekonomik büyüme ve hareketlilik, bu başarıda rol oynayan aktörlerdendir. 2001 yılından itibaren hizmet vermekte olan gittigidiyor.com, bugün 1.8 milyondan fazla kayıtlı kullanıcıya, 530 binden fazla günlük ziyaretçiye ve 750 binin üzerinde günlük satış fırsatına ulaşmayı başarmış, Türkiye'nin en büyük elektronik ticaret platformudur.

Fikrin Ortaya Çıkışı

Sitenin kuruluşuna baktığımızda, yönetim kadrosunda Serkan Borançılı, Burak Divanlıoğlu ve Tolga Kabat aş olmak üzere 3 ortağı görmekteyiz. Ayrıca Şubat 2007'de ekibe CEO olarak dahil olan Cenk Angın'ı da unutmamak gerekir. İTÜ Mimarlık mezunu olan Borançılı ve Divanlıoğlu, bir dönem kendi uzmanlık alanlarında çalışırlar ancak mimarlığın taahüt kısmı ve bir projenin ardından hemen diğerinin başlaması gerekmesi, yani gelir kaynağını sürekli kılmanın sürekli yeni iş alımına bağlı olması onları zamanla yıldırıyor. Buradan yola çıkarak, gelir kaynağını sürekli kılacak bir sistem geliştirmeyi amaç ediniyorlar. Bunu gerçekleştirmeye yönelik hayata geçirecekleri yeni bir iş planı için çok da fazla sermayeleri bulunmuyor.

O dönemde adeta kuluçkada olan birçok e-ticaret uygulaması birbir hayata geçmeye başlıyor. Gittigidiyor.com da Şubat 2001'de açılıyor. Tasarım süreci 12-13 aylık süreyi bulan sitenin kodlaması ise dış kaynak kullanımı ile 19 yaşında iki gence yaptırılmış. 2003 yılına kadar emekleme döneminde olan site, bu yılda biraz daha derli toplu bir hal alıyor ve pazarlama harcamaları yapılmaya başlanıyor. Aynı yılda ilk defa uzman çalışanlar firmaya dahil ediliyor. 2004 yılı başlarında ise ntvmsnbc'de ilk defa reklam veriliyor ve o dönemde reklam harcamalarının toplam maliyeti aylık 500$ seviyelerinde.

Merhaba eBay Biz Dostuz

Ağustos 2004'de, 100.000'lik kullanıcıya ulaşmayı başarmış olan gittigidiyor.com, bir dev olan eBay ile ilk teması gerçekleştiriyor. Peki bu temas nasıl gerçekleşiyor? Doğan Holding bünyesinde kurulan pazaryeri.com, msnTürkiye ile de anlaşması ile birlikte gittigidiyor.com için en ciddi rakip haline geliyor. Bu dönemde ayrıca "eBay Türkiye'ye gelecek, eBay Türkiye'ye gelecek" söylentileri kulaktan kulağa yayılmaktadır. Tehlike oluşturabilecek rakiplerin belirmesi nedeni ile gittigidiyor.com bir hamle yapması gerektiğini düşünüyor. Türkiye'de, bu alanda faaliyet göstermekte olan bir firma olduğunu eBay'e göstermek ve meşrulaşmak için, eBay ile temasa geçiliyor. Bu temasta verilmek istenen, "Türkiye'de lider biziz, takip edin" ve "Rakip olacağımıza ortak olalım" mesajlarıdır. Bu temas Nisan 2005'de sonuç veriyor ve bir üst düzey eBay yöneticisi Türkiye'ye geliyor. Bu buluşmadan sonra bir yıl hiçbir gelişme yaşanmıyor. Tam bir yıl sonra eBay CEO'su Türkiye'ye geliyor. Oldukça önemli olan bu buluşma sonrasında Türkiye'deki potansiyelden büyülenen CEO, Haziran 2006'da eBay Almanya Direktörü Sina Afra'nın gelmesini sağlıyor ve böylelikle gittigidiyor ile eBay arasında ticari görüşmeler başlamış oluyor. Bu görüşmeler sonucunda eBay, gittigidiyor.com'un hepsini, çoğunu veya azını satın alabileceklerini bildiriyor. Gittigidiyor.com yöneticilerinin tercihi ise azınlıklı ortaklık yönünde oluyor. Böylece Mayıs 2007'de eBay-Gittigidiyor ortaklığı nihayet gerçekleşiyor. Azınlıklı ortaklığı tercih etmelerinin sebebi, sitenini kuruluşundan bugüne harcanan onca emekten sonra artık işin tadını çıkarmaya başlamaları ve bundan hemen vazgeçmek istememeleri.

eBay ile ortaklığın bir diğer getirisi ise paylaşılan bilgi birikimi. Gittigidiyor yetkilileri, "eBay ne yaşıyorsa 2 yıl sonra biz de benzer şeyleri yaşıyoruz" diyor. Hatta bu noktada haberlere de konu olan Bilkentli'nin tangası örneğini veriyor. Yine eBay'in yaşadığı bir sorun olan taklit ürünlerin satışının kontrolü ise, gittigidiyor için de benzer bir sorun. Bunun kontrolü aslında pek de mümkün değil. Ancak sitenin güvenliğini sağlayan bir ekip bulunmakta ve eBay'den farklı olarak sahte ürünün geri iadesi garanti ediliyor.

Örgütsel Yapı

Ortaklık sonrası hızla büyümeye devam eden gittigidiyor.com, bir yıl içerisinde 60 kişiden 101 kişiye çıkmış. Organizasyon yapılarına bakıldığında esas olarak operasyon departmanı ve IT departmanı olmak üzere iki farklı yapılanma karşımıza çıkıyor. Operasyon departmanı e-mail aracılığı ile müşteri hizmetlerinin yürütüldüğü yer ve ticaret hacminin büyümesine paralel olarak çalışan sayısı artıyor. Şu an 40 kişi çalışmakta ancak yakın gelecekte 70 kişiye çıkması öngörülüyor. Günde 3000-3500 temas gerçekleşebiliyor ve çalışan sayısında öngörülen bu artış aslında gittigidiyor.com'un büyümesi hakkında da bilgi veriyor. IT departmanı ise fiziksel üretim yapan bir işyerinde üretim departmanı olarak ele alınabilir ve güvenlik, bakım, kod yazımı, görsellerin oluşturulması gibi fonksiyonlardan sorumludur. Bu iki esas departmanın haricinde pazarlama, insan kaynakları ve finans gibi diğer departmanlar da firma bünyesinde yer alıyor. Hem yapılanmanın daha organize bir hale geldiği ve büyümenin hız kazandığı bu dönemde, firmaya CEO olarak Cenk Angın getiriliyor.

Güvenli Ticaret

Gittigidiyor.com güvenli ticareti 4 adımda gerçekleştiriyor. Buna göre;

Alıcı, satın almak istediği ürünün bedelini doğrudan satıcıya değil havuz hesabına ödüyor. Ödenen miktar burada bloke ediliyor.
Satıcının kargo ile adresine gönderdiği ürünü inceleyen alıcı, ürünü teslim alır.
Ürünü teslim alan alıcı, herhangi bir sorun olmadığı yönünde gittigidiyor'a onay verir.
Verilen onay sonrasında gittigidiyor, bloke edilmiş olan parayı satıcının hesabına aktarır.

Rakamlarla Büyüklük

Rakamlara baktığımızda, e-ticaret yapan internet kullanıcısı sayısının 7 milyon civarında olduğu Türkiye'de, site trafiğinin 6 milyon farklı kullanıcı/ay gibi oldukça iyi bir seviyede olduğu görülmektedir. Günde 9 milyon sayfa gösterimi gerçekleşiyor ve bir kişi yaklaşık 16,5 sayfa görüntülüyor ve ortalama 8 dakika harcıyor. Pazarın %90'ı Gittigidiyor'un elinde bulunuyor ve bütün hareketlilik haliyle burada yer alıyor.

Sırada Neler Var?

Gelecekte hayata geçirilmesi hedeflenen yeni projeler ise şöyle:

istanbul.net, ankara.net, izmir.net => Lokal arkadaşlık siteleri (İlk günden itibaren para kazanmaya başlayan siteler bunlar. Hemen hatırlatalım, üyelik için sadece erkeklerden ücret alınıyor, kızlara bedava.)
timsah.com => Türk youtube
uzmantv.com => izleyen bilir. Çeşitli konularla ilgili uzman görüşleri yer alıyor. Şu an için çok para harcanıyor. Kaliteli çekimler yapılıyor.
guncel.net => haber portalı
cimri.com => fiyat karşılaştırma sitesi

Bu projelerde medya grubu olması nedeni ile çoğunda Ciner Grubu ile bir ortaklık söz konusu. Bu projelere ilave olarak gelecekte kariyer, reklam projesi ve ilan vermeye benzer bir site oluşturulması da öngörülüyor.

Yönetim Kadrosu ve Kurucular

Serkan Borançılı

22 Haziran 1971 yılında Ankara'da doğdu. 1990 yılında Ankara Yükseliş Koleji'nden, 1994 yılında ise İTÜ Mimarlık Fakültesi'nden mezun oldu. 1994-1998 yılları arasında Burak Divanlıoğlu ile serbest mimarlık, taahhüt ve inşaat işleri yaptı. 1999 yılında Burak Divanlıoğlu ile birlikte ARK Bilgi Teknolojileri şirketini kurdu. Gittigidiyor, 2004 yılı başlarına kadar ARK tarafından yönetildi. Türkiye'nin en büyük elektronik ticaret platformu GittiGidiyor Bilgi Teknolojileri A.Ş.'nin kurucularından olan Serkan Borançılı, 2005 yılında kurulan Magnet Bilişim Hizmetleri'nin de (istanbul.net, ankara.net, izmir.net) kurucu ortaklarındandır.

Burak Divanlıoğlu

6 Mayıs 1973 tarihinde İstanbul'da doğan Burak Divanlıoğlu, 1990 yılında Ankara Atatürk Anadolu Liesi'nden, 1994 yılında İTÜ Mimarlık Fakültesi'nden mezun oldu. 1994-1998 yılları arasında Serkan Borançılı ile serbest mimarlık, taahhüt ve inşaat işleri yaptı. 1999 yılında Serkan Borançılı ile ARK Bilgi Teknolojileri şirketini kurdu. GittiGidiyor, 2004 yılı başlarına kadar ARK tarafından yönetildi. Türkiye'nin en büyük elektronik ticaret platformu GittiGidiyor Bilgi Teknolojileri A.Ş.'nin kurucularından olan Burak Divanlıoğlu, 2005 yılında kurulan Magnet Bilişim Hizmetleri'nin de kurucu ortaklarındandır.

Tolga Kabataş

13 Kasım 1972 tarihinde Ankara'da doğan Tolga Kabataş, 1990 yılında Ankara Atatürk Anadolu Lisesi'nden, 1994 yılında ODTÜ Makine Mühendisliği'nden mezun oldu. 1994-1996 yılları arasında Arthur Andersen'de mali denetçi, 1996-1998 arasında ise Garanti Bankası'nda Kurumsal Finansman Bölüm Yönetmeni olarak çalıştı. 1998 yılında MBA yapmak üzere New York Üniversitesi'ne giden Kabataşi 1999 yılında Citigroup'un New York merkezinde, medya sektörüne yönelik şirket evlilikleri ve stratejik ortaklıklar (Media M&A) konusunda yatırım bankacılığı yapmaya başladı. 2003 Haziran-2004 Eylül aras NTV/CNBC-e'de Genel Müdür Yardımcılığı yaptığı dönem hariç, 2006 Mart'ına kadar Citigroup'daki Başkan Yardımcılığı görevini sürdürdü. Türkiye'nin en büyük elektronik ticaret platformu GittiGidiyor Bilgi Teknolojileri A.Ş.'nin kurucularından olan Tolga Kabataş, 2005 yılında kurulan Magnet Bilişim Hizmetleri'nin de kurucu ortaklarındandır.

Yemeksepeti: Nevzat Aydın

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Tue, 11 Mar 2008 05:25:00 +0000

İşten çıkıp eve dönmek üzere yola koyulduğunda saati 7'yi gösteriyordu. Trafiğin en yoğun olduğu bu saatte, arabasının buğulanmış ön camından etrafı izleyebilecek bolca vakti vardı. Bunca insan kim bilir saat kaçta evlerine dönebilecek? Yaklaşık 1 saatlik yolculuğun ardından nihayet arabasını park alanında kalan son boş yere park edebildi ve kendini eve attı. Bugün çok yorucu geçmişti ve bir an önce dinlenmek istiyordu. Mutfak alışverişi yapmaya vakit bulamamıştı ve sırf yemeği hazırlaması, bulaşıkları yıkaması vb. işler yüzünden bazen akşam yemeği yemediği oluyordu. Bu durum yemeksepeti.com'u keşfetmesi ile son buldu.

4 Mart tarihinde e-ticaret dersimizde bizlerle olan, yemeksepeti.com sitesinin kurucusu Nevzat Aydın, kuruluşundan bugün yakaladığı başarıya kadar olan süreci bizlerle paylaştı. Amazon.com'un CEO'su Jeff Bezos'un anlayışından ilham alan Aydın, kullanıcılarına daha fazla değil, daha az para harcatmayı hedeflemiş.

Fikrin Ortaya Çıkışı

1999 yılında Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü bitirdikten sonra e-ticaret ile ilgili bilgiyi yerinde öğrenmek üzere Silikon Vadisi'ne yakın olacak şekilde San Francisco Üniversitesi'nde MBA eğitimi almak üzere ABD'ye gider. Bu dönemde e-ticaret modelleri üzerinde çalışmalar yaparken, paket servis hizmeti konsepti üzerinde yoğunlaşmış. Haziran 2000'de doğru iş modelini kurguladığına ve artık bir an önce hayata geçirmesi gerektiğine inanan Aydın, bitmesine kısa bir süre kala eğitimini yarıda kesip Türkiye'ye döner ve 2001'de yemeksepeti.com'u oluşturur.

Sitenin kurulduğu dönem Türkiye'nin ve Türkiye'de faaliyet göstermeye çalışan, daha doğrusu hayatta kalmaya çalışan e-ticaret sitelerinin, ekonomik krizler ile boğuştuğu bir döneme denk gelmektedir. Firmaların kuruluş aşamalarında, içerisinde bulundukları örgütsel ekolojinin kaynak sıkıntısı çekmesi, her ne kadar o firmaların gelecekteki başarılarını olumsuz etkileyen bir faktör olsa da, yemeksepeti.com başarıyı yakalamış durumda. Aynı dönemde İxir projesi için 60 milyon $ harcandığını belirten Nevzat Aydın, yemeksepeti projesi için katlanılan maliyetin yaklaşık 180.000 $ olduğunu belirtiyor. Tabi bu maliyete değinirken, ayrıca "iyi bir üniversiteden mezun olmuş biri olarak muhtemelen iyi bir işte çalışıyor olsacaktım. Acaba ne kadar kazanırdım?" sorusunu sorup, fırsat maliyetine değinmeden geçmiyor.

Peki bu başarı nasıl elde edilmiş? E-mbrio Genel Müdürü Hamit Kekeç'in belirttiği "4 Doğru Kuralı" unsurları yine karşımıza çıkıyor. Nevzat Aydın çalışma ortaklarının en iyi arkadaşlar arasından değil, o iş için en doğru insanlar arasından seçilmesi gerektiğini söylüyor. Bununla birlikte doğru yer, doğru zaman ve doğru proje de başarıyı olumlu etkileyen faktörler arasında yer alıyor.

Rakamlar ile Başarı

Yemeksepeti'nin yakaladığı başarıyı rakamlar ile ifade edecek olursak; kurulduğu 2001 yılından itibaren bugün 2.500 restorandan, 350.000 üyeden ve günde yemek yiyen 30.000 kişiden söz etmemiz mümkündür. Aydın, siparişlerle ilgili olarak yaşanan sorunların %90-95'inin restoran kaynaklı olduğunu ve bu sebeple çalışılan 2.500 restorandan 880'i iyi hizmet veremediği için listeden çıkartmak zorunda kaldıklarını belirtiyor. Siteyi ziyaret edenler arasında sipariş verme oranı %41 gibi oldukça yüksek bir oran. İstanbul ofisinde 56 çalışan bulunuyor ve bu kişilerden 24'ü siparişlerin kontrol edilmesinden sorumlu. Bir müşteriyi ürünün satın alınmasına ikna etmek için katlanılan toplam maliyet (reklam, pazar araştırması vb.) anlamına gelen "acquisition cost" maliyetinin, 17 dolardan 4 dolara düşürüldüğüne dikkat çeken Aydın, Google Adwords optimizasyonunun etkin kullanımının önemine vurgu yapıyor.

İş Modeli

Yemeksepeti'nin iş modeline baktığımızda, yemek siparişi veren müşteriler ile restoranlar arasında brokerlık fonksiyonunu gerçekleştirdiğini görüyoruz. Bu durumda talebin (müşteriler) ve arzın (restoranlar) ihtiyaç ve beklentilerine aynı anda cevap verebilmek gerekiyor. Peki bu ihtiyaç ve beklentiler neler?

Restoranlar:

Kazanmadan hiçbir şey ödemek istemiyorum.
Kendi ürünümü kendim götürürüm ve paramı alırım, bu konuda kimseye güvenmiyorum.
Bilgisayarı koyacak yerim yok, ayrıca bilgisayarı kullanacak birine de o kadar para vermek istemiyorum.

Müşteriler:

Kredi kartımı vermek istemiyorum.
Ya parasını ödediğim halde siparişini verdiğim ürün gelmezse?
Şikayetlerimizi dinleyecek biri olacak mı?
Böyle bir hizmet için ayrıca para vermeyi kesinlikle istemiyorum.
Önceden herhangi bir ödeme yapmak istemiyorum.
Ürün kalitesine güvenmiyorum.

Yukarıda maddelenen ihtiyaç ve beklentilere yemeksepeti nasıl cevap vermiş inceleyelim. Öncelikle siparişi verilen yemeklerin müşterilere bizzat restoran tarafından iletilmesi ve ödemenin o an müşteriden restorana gerçekleşmesi sağlanmış. Bu ödeme nakit olabileceği gibi mobil pos makineleri ile de gerçekleşebilmekte. Hatta yemeksepeti bu makineleri kendisi finanse ederek anlaşmalı olduğu restoranların kullanımına devretmiş durumda. Nevzat Aydın bu makinelerin yatırım geri dönüş oranlarının (ROI) 14 ay olduğunu belirtiyor. Restoranların müşteri ile buluşması ve sunulan diğer hizmetler karşılığında ödemeleri gereken aylık sabit ücretler var. Müşterileri yemeksepeti'ni kullanmaya ikna eden anlayış ise "kredi kartınız bizi hiç ilgilendirmiyor" prensibi. Sipariş hata oranının azaltılması da son derece önemli olduğundan, bu konudaki gayretler ile hata oranı %7'den %2'ye indirilmiş. Ayrıca kalite ve sürekliliğin sağlanması için restoranlara ait menülerin sürekli güncel tutulması gerekiyor.

1. Kullanıcı yemeksepeti.com adresinden istediği siparişi verir.

2. Yemeksepeti'ne gelen sipariş ilgili restorana iletilir.

3. Sipariş hazırlanır ve kuryeye teslim edilir.

4. Sipariş kullanıcıya ulaştırılır.

5. Kullanıcı nakit, kredi kartı vb. şekilde ödeme yapar.

6. Yemeksepeti kullanıcının yaptığı ödeme üzerinden %10 komisyon alır.

Stratejiler

Biraz da Nevzat Aydın'ın konuşması sırasında değindiği faydalı stratejilerden bahsedelim.

Ulaşılabilir hedefler koyun
Başarılı/başarısız modelleri inceleyin
Mükemmeliyetçi olmayın ve bunun için zaman kaybetmeyin
B2B ve B2C ilişkileriniz kuvvetli olsun
E-ticarette word-of-mouth iletişiminin önemini unutmayın
Hesaplanabilir risk almaktan çekinmeyin
Gerçekten inandığınız bir projeyi yapın
Müşteri sadakatini geliştirmek için bir pazarlama stratejiniz olsun ve bunu uygulayın
Rekabetin bir tık ötede olduğunu sakın unutmayın

Nevzat Aydın'ın yemeksepeti.com ile ilgili verdiği değerli ve samimi bilgilerin yol gösterici olacağına inanıyorum. Internetten yemek siparişi denilince akla gelen ilk marka olmayı başaran yemeksepeti.com'un, başarısını önümüzdeki yıllarda da sürdüreceğini düşünüyorum.

Alışverişsaati: Kudret Çurey

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Wed, 05 Mar 2008 15:10:00 +0000

2000'li yılların başında popüler hale gelen e-ticaretin, çok sayıda başarısız örneğin yaşanması nedeni ile karlılığı hakkında şüphe duyulmaya başlanmıştı. Girişimcilerin hevesini kıran bu gelişmelere karşın, oldukça ciddi başarılar elde edenler de oldu. Amerika'da garajda başlayıp büyüyen e-ticaret sitelerinin hikayelerini hepimiz duymuşuzdur. Gelin buna benzer bir başarı hikayesine bu kez Türkiye'den bir örnek verelim.

Fikrin Çıkışı

Hikayenin kahramanı 1978 doğumlu olan Kudret Çurey, Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nü 10 yıl gibi uzun bir sürede bitirmesine karşın, 4 yılda 4 milyon dolarlık ciroya sahip olan bir e-ticaret sitesi kurmayı başarmıştır. 1996 yılında başladığı üniversite öğrenciliği yıllarında, 2002'de ABD'ye giden Çurey burada internet dünyasının sunduğu imkanları keşfediyor. Tatil amaçlı gittiği ABD gezisi bir anda iş gezisine dönüşüyor ve günlerce eBay sitesini inceliyor ve farklı eyaletlere gidiyor. ABD dönüşü aile mesleği olan gümüş-mücevher ticaretini sanal ortama taşıyor ve home office olarak çalışmaya başlıyor. Zamanla yurtdışına günde 22 paket gönderen bir site haline geliyor ancak kargo masrafları ve taklit sitelerin ortaya çıkması ile karlılık azalıyor. Durum böyle olunca Çurey yeni bir iş fikri geliştirmesi gerektiğini anlıyor.

Yaptığı pazar araştırması sonucu Çurey, saat pazarının boş olduğunu fark ediyor. İnternet üzerinden saat satışı yapan firmalar olsa da (ör: Ideefixe) bunlar aynı zamanda başka ürünler de sattıklarından kendisine rakip olabileceğini düşünmüyor. Çünkü Çurey'in hedefi sadece saat satan bir site olmak ve saat denilince akla gelen ilk site olmak. ABD'de bu işin nasıl yapıldığını öğreniyor ancak Türkiye'de nasıl yapıldığı konusundaki bilgisini yetersiz hissediyor. Önceleri Ideefixe, Deppo, Hepsiburada, Gittigidiyor ile çalışmaya başlıyor. Bu firmalar ile anlaşıp onların saat tedarikçisi oluyor ve bu sayede büyüyor ve tecrübe ediniyor.

Güveni Oluşturmak

Çurey 2004 yılında alisverissaati.com'u kurduğunda, insanların internet üzerinden satın alma kararlarını etkileyen en önemli faktörün güven olduğunu anlıyor ve güveni oluşturmak için pek çok yenilik uyguluyor. Site ilk kurulduğunda bir satış sitesi olarak değil, tamamen görsel bir site olarak tasarlanıyor. Görselliğe verilen önem tamamen ürün özelliğinden kaynaklanıyor, çünkü saat görselliği önemli olan lüks bir aksesuar olarak algılanmaktadır. Ayrıca ilgili tüm iletişim bilgilerine yer veriliyor ve ziyaretçilerin istedikleri takdirde kendilerine ulaşabilecekleri bir telefon numarası veriliyor. Zaman içerisinde ziyaretçiler siteye alışıyor ve binlerce üyelik gerçekleşiyor. 2006 yılına doğru sitenin arayüzleri değişmeye başlıyor ve e-ticaret sitesine benzemeye başlıyor. 2008 yılına gelindiğinde ise görselliğin hala ağır bastığı sitenin yaklaşık 150.000 üyesi bulunmakta ve 60'tan fazla saat markasının satışı gerçekleşmektedir. Önceleri sloganı "güven" olan alisverissaati.com, artık "saat=alisverissaati" parolası ile yola devam ediyor.

Neden alisverissaati.com ?

2003-2007 yılı arasındaki süreçte karşılaşılan en ciddi engel "internetten saat mi satılır?" anlayışıydı. Müşteriler saat satın alırken genellikle iki farklı şekilde davranıyorlardı. Çok sayıda saat çeşidini birarada kolayca görebildikleri siteden referans alarak ürünü mağazadan satın almak veya mağazada beğendikleri bir ürünü siteden satın almak. İkinci tüketici davranışını hakim kılabilmek için Çurey, agresif fiyat ve taksit seçeneklerini sunduklarını belirtiyor (ör: vade farksız 24 taksit, %15 fiyat indirimi). Bu sayede tüketici davranışlarına etki edilse de internetten bakıp mağazadan satın alanlar çoğunluktaydı.

Fiziksele Geçiş

Sektörün stok tutmaya mecbur etmesi, müşterilerin satın almadan önce kola takmak istemesi ve deneme ihtiyacı, fiziksel mağazacılık uygulamasına yöneltiyor. 2007 yılında mağazaların açılmaya başlamasıyla müşterinin duyduğu güven de artıyor. İnternette büyüyüp fiziksele geçme veya bunun tam tersi de mümkün, ancak dikkat edilmesi gereken nokta birinin diğerini yok etmemesi.

Çurey birçok konuda uzmanlardan yardım aldığını ifade ediyor. Örneğin açılan mağazalardan Sirkeci'de olanı konsept mağaza ve tasarımında uzmanlardan yardım alınmış. Bununla birlikte teknolojik altyapının oluşturulması sürecinde, bu işi bilen, konunun uzmanı kimselerden yardım alınmış. Çurey herşeyi bilmemiz gerekmediğini söylüyor ve doğru insanlarla çalışarak dış kaynak kullanımı ile işleri tamamlamayı öneriyor.

Casio Başarısı

Site genelinde 135-140 YTL/ürün fiyat ortalaması var ve en çok satılan marka Casio olmuş. Öyle ki Casio Türkiye distribütöründen daha çok saat satışı yapılmış. Bu süreçte Casio markasına yönelik "hesap makineli saat", "asker saati" anlayışı yıkılmış ve marka algısı güçlendirilerek yeniden konumlandırılmış. Bu amaçla Casio ile bir ortaklık yapılarak Tepe Nautilus'da Casio Point mağazası açılmış ve Casio imajı güçlendirilmeye çalışılmakta.

Çuvallamalar

Tabiki herşey güllük gülistanlık değil, bu süreç boyunca pekçok sıkıntı yaşanmış. Örneğin mackolik.com sitesine verdikleri reklamdan sonra aşırı yüklenme yaşanmış ve alisverissaati.com çökmüş. Çözüm olarak sunucu genişletilmek istenmiş ancak o an yeterli olmayacağından mecburen reklam kaldırılmış. Ayrıca çeşitli sebeplerle yaşanan hukuki sorunlar da avukatlara başvurularak çözülmüş. Bir keresinde de siparişlerini vermiş olan müşterilere teslimat yapılamamış. Böyle durumlarda da gerektiğinde daha pahalı bir ürün göndererek müşterinin memnun edilmesi sağlanmış.

Yeni Atılımlar

Şu anki durumda site sadece Türkçe içerikli olsa da %2 oranında olan yabancı ziyaretçilerden ilham alarak, ileriki dönemlerde yurtdışında açılma planları yaplımaktadır. Alexa raporlarına göre dünyada en çok tıklanan 2.-3. saat sitesi haline gelmiş ve sadece kol saati olmasına karşın günde 20.000 trafik alan bir site olarak, gelecekte merkezi Türkiye olan ancak dağıtımı yerel olarak yapılan uluslararası bir saat satıcısı olma vizyonu çizilmiş. Satılacak ürünün sadece saat olmasına son derece önem veriliyor. Çünkü bu alisverissaati.com sitesinin başarısının sırrı. "Unique" yani eşsiz olma özelliğini koruyarak, saat denilince akla gelen ilk site olmak hedefleniyor. Ayrıca Çuray kendilerine rakip olarak Google'ı görüyor. Gelecekteki hedefi, insanların google'a saat yazmak yerine alisverissaati.com'a gelip burada bilgi toplamalarını sağlamak.

Kudret Çurey Hakkında

Kudret Çurey 1978 yılında Adana'da doğmuştur. İlkokulu İskenderun'da, ortaokul ve liseyi ise Kadıköy Anadolu Lisesi'nde okumuştur. 1996 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği lisans eğitimini 2006 yılında tamamlamış, bu süre zarfında e-ticaret çalışmalarını sürdürmüştür. 2004 yılında Lozan'da yapılan Dünya Ticaret Oyunları'nda (World Trade Games) bronz madalya kazanan Çuray, Junior Chamber International-JCI üyesidir ve Danimarka, Belçika, Fransa gibi birçok ülkede konferanslara katılmaktadır.

E-mbrio: Hamit Kekeç

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Tue, 04 Mar 2008 20:46:00 +0000

E-mbrio Genel Müdürü Hamit Kekeç, E-ticaret dersimize 19 Şubat tarihinde konuk oldu ve internette doğru işi üretmenin kilit noktalarını bizlerle paylaştı.

Teknoloji Holding bünyesinde yer alan E-mbrio firmasının kuruluş amacı "yaratıcı iş fikirlerini bulmak ve bulunmuş olan yaratıcı ve doğru fikirlere ise yatırım yapmak" olarak tanımlanmıştır. Hayata geçirilme şansı bulamamış projeleri destekleyen firma, bu fikirleri doğru bir şekilde yönlendirerek başarıya ulaştırmayı hedeflemektedir. Bugüne kadar hayata geçirilen öncü projeler arasında SüperTeklif, DataProfil, KolayTedarik, Vendio, BelgeTurk ve Tio bulunmaktadır.

4 Doğru Kuralı

Kekeç, internette başarılı olmanın anahtarı olan 4 doğruyu şu şekilde sıraladı:

Doğru İnsan
Doğru İş
Doğru Pazarlama
Doğru Hız

Tarım ve sanayi çağlarını geride bırakan insanlık tarihi bilgi çağına yelken açmıştır. Kekeç, günümüzde bilgi çağından yetenek çağına bir geçişin yaşandığına değinmektedir ve deyim yerindeyse bu çağın mayası da insandır. Mayası sağlam olan, yani doğru insanlardan oluşan firmalar gelecekte başarılı olacaktır. Peki bir iş için doğru insan nedir? Kekeç'e göre doğru insan, o iş için yeterli yeteneğe ve vizyona sahip olan insandır. İnternette kurulan işlerin bugün ancak yaklaşık %0.1'inin hala ayakta olduğunu düşünürsek, doğru vizyonun ne kadar önemli olduğu anlaşılabilir.

Doğru insandan sonra ikinci en önemli madde "doğru iş". İnternet dünyasında doğru bir işin en önemli özelliği ilk olması. İyi kurgulanmış bir iş modeline sahipseniz ve fikrinizi 6 dakika içerisinde aktarıp karşınızdakini ikna edebiliyorsanız, doğru iş fikrine sahipsiniz demektir. Doğru iş, doğru bir hedef kitleye hitap etmelidir ve herkese herşeyi sunmaya çalışmamalıdır.

Doğru pazarlama bir diğer önemli faktördür. Bugün bilinen reklam ve pazarlama yöntemleri artık internet dünyasında geçerli değildir. Klasik yöntemlerin uygulandığı ve çok ciddi paraların harcandığı, buna karşın başarısız olan firmalara baktığımızda, Kangurum, Ixir, Superonline en bilinen örnekler olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde etkili olan pazarlama yöntemleri; kulaktan kulağa yayılım, gerilla marketing (sahaya inmek ve lokal hareket edebilmek), gösterim/bannerlar yerine performans, bilinçli hikayeler (word-of-mouth-marketing) ve konuşturacak işlerdir (şirketlerin garajda kurulma hikayeleri). Ayrıca öncelikle odaklanılması gereken ve kritik rekabet avantajını oluşturan unsurlar iyi tespit edilmelidir. Örneğin kariyer siteleri için CV sayısı veya açık arttırma sitesinde kullanıcı sayısı (trafik) kritik unsurlardır. Pazarlama faaliyetleri öncelikle bu unsurları arttırıcı olmalıdır.

Son olarak Kekeç doğru hız faktörüne değinmiştir. Bu konuda sınırlayıcı olan genellikle sermayedir. Çok iyi bir fikriniz olabilir ancak bu fikri sermaye eksikliğinden dolayı doğru zamanda hayata geçiremezseniz, ilk olma şansını kaybeder ve başarısız olursunuz. Kekeç'in deyimi ile "nefesiniz iş fikriniz için yeterli olmalı".

Google

Kekeç konuşmasında Google ile ilgili rakamsal ifadelere yer vermiştir. Bugün Google tüm internetin yaklaşık %30'unu arayabilmektedir. Kazandığı paranın %98'ini Adwords'den kazanmaktadır. Google gelecekte Microsoft ile rekabet edebilecek şekilde konumlanmaktadır ve bu amaçla yeni girdiği 100 civarında işten şu an para kazanmasa bile gelecek için kaynak ayırmaktadır. Dünyadaki pazar paylarına baktığımızda Google'ın %53'lük, en yakın rakibi Yahoo'nun ise %25'lik pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Buna karşın iki firma arasındaki finansal fark (Google: 160 milyar dolar; Yahoo: 40 milyar dolar) çok daha fazladır. Reklam verme bakımından iki firma arasındaki temel farklılık, Google reklamları yan tarafa koyarken, Yahoo'nun sayfa olarak açmasıdır. Yahoo'nun Google'ın gerisine düşmesindeki en büyük nedenlerden birisi, Yahoo'nun herkese herşeyi sunmaya çalışması. Oysa artık uzmanlaşma ve alanında akla gelen ilk marka olma çok önemli. Açık arttırma denilince akla gelen ilk sitenin e-Bay olması ve Yahoo'nun açık arttırma sitesini satışa çıkarması bu durumun en somut örneği.

İlk Olmak ya da Olmamak

Kekeç konuşması sırasında ilk olmanın önemine sıkça değindi. Bugün farklı alanlarda birçok 1. firmayı hemen söyleyebiliriz ancak 2. firmayı söylerken düşünürüz. İşte bazı örnekler:

Yemek siparişi: yemeksepeti
Arama motoru: google
B2C (business to consumer): hepsiburada
Video: youtube

Türkiye'den bir örnek vermek gerekirse, Doğan Grubu pazaryerim.com sitesini kurdu ve kolayca anlaşılabileceği gibi sitenin arkasında ciddi bir sermaye desteği mevcut. Peki pazaryerim.com veya yeni adı ile hemalhemsat hangi alanda faaliyet gösteriyor? Açık arttırma. Peki açık arttırma denilince akla gelen ilk site hangisi? Gittigidiyor.com. Peki bu durumda Doğan Grubu'nun yapması gereken neydi? Gittigidiyor.com'u satın almak. Kısacası daima ilk kalmak çok önemli ve eğer ilk değilseniz ya birinciyi satın alın ya da girmeyin.

En Temiz İşler

Hamit Kekeç internet girişimcilerine de birtakım tavsiyeler vermeyi ihmal etmedi. Yeni geliştirilen işlerde aşağıdaki özelliklerin dikkate alınmasına fayda var:

İnteraktivitesi bol
Merak uyandıran
Kazan-kazan ilkesine sahip
Sürtünmesi az yani taklit edilmesi zor projeler
Güvenilir ve yenilikçi marka olmak
Hedef kitlenin yeterli olması
Kategori veya alt kategori lideri olmak

Hamit Kekeç Hakkında

Hamit Kekeç, çalışma hayatına 1997 yılında Pamukbank'ta başlamıştır. 1997-1999 yılları arasında "Dialog Direkt Bankacılık" projesinde çalıştıktan sonra yine Pamukbank'ta 3 yıl süre ile KOBİ ve girişimcilere yönelik "Girişimci Bankacılık" projesinin kuruluş ve gelişiminde ürün yöneticisi olarak çeşitli proje geliştirme ve pazarlama faaliyetlerini yürütmüştür. 2003-2006 yılları arasında Finansbank İşletme Bankacılığı'nda Ürün Geliştirme Müdürü olarak çalışan Kekeç, geliştirdiği yenilikçi ürün ve projelerle Finansbank KOBİ Bankacılığı'nın hızlı büyümesinde aktif rol oynamıştır. "KobiFinans" markası altında KOBİ'lerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere, KobiFinans Dergisi, kobifinans.com.tr, KobiFinans Danışma Hattı gibi vizyoner projelerin hayata geçmesini sağlayan Kekeç, girişimci ve KOBİ'lerin ihtiyaçlarını yakından tanımaktadır. Kekeç, 2006 yılı başında Teknoloji Holding'in yeniden yapılanma sürecinde, e-business alanındaki yeni yatırım kararlarında etkili olmuştur. İş Geliştirme bölümünden sorumlu olarak başladığı holding bünyesindeki görevine, halen Embrio AŞ.'nin Genel Müdürü olarak devam etmektedir. 1974 yılında İstanbul'da doğan Kekeç, 1997 senesinde İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi'nden mezun olmuştur. Marmara Üniversitesi Sermaye Piyasaları ve Borsa Yüksek Lisans eğitimini tez aşamasında bırakan Kekeç'in özel ilgi alanları arasında yamaç paraşütü, rafting, scuba diving, okçuluk gibi sporlar bulunmaktadır.

Under.. Under.. Underdogs!

noreply@blogger.com (Berker Köktener) — Sun, 17 Feb 2008 20:57:00 +0000

Esas adı "Home of the Underdogs" olan ve herhangi bir kar amacı içermeyen site, tıpkı Hong-Kong'da bankacılık yapan kurucusu Sarinee Achavanuntakul gibi, eski PC oyunları hayranlarının buluşma noktası haline gelmiş durumda.

Kimin Aklına Gelmiş?

Sitenin kurucusu Sarinee Achavanuntakul Tayland'lı. Ağustos 1998'de MBA eğitimi almak için ABD'ye gittiği zaman burada eski oyunların yer aldığı bazı site sahipleri ile tanışmış. Kendisi de sıkı bir bilgisayar oyuncusu olan Sarinee, tanıştığı bu kişiler sayesinde geniş bir oyun arşivine sahip olmuş. Şu an Underdogs sitesinde gelinen noktada, tam 5.8 yıl boyunca (2135 gün) günlük ortalama 2.34 yeni oyun güncellemesi gerçekleşmiş ve dünyanın en geniş oyun arşivine sahip internet sitelerinden biri haline gelinmiş.

Neler Var?

Underdogs; hak ettiği payı alamamış, mücadeleyi kaybedecek durumda olan veya haksızlığı uğramış olanlar için kullanılan bir kelime. Sitede yer alan oyunlar tam da bu tanıma uymakta. Underdogs, göz ardı edilmiş ve hak ettiği ilgiyi bulamamış eski PC oyunlarını bir çatı altında toplayarak korumaya almakta ve eski oyun severlerin kullanımına sunmaktadır. Eski oyunların günümüzdeki gibi devleşmiş oyun yapımcıları tarafından yapılmadığı ve her oyunun gerçekten amatör bir ruh ile tasarlanmış olduğu düşünüldüğünde, gerçekten de ikinci bir şans verilmeyi hak ettiklerini anlıyoruz. Bu site sayesinde nostalji severler, bir dönem çıkmalarını dört gözle bekledikleri ve uzun saatler harcadıkları, ancak gelişen oyun endüstrisi sonucu unutulmaya yüz tutmuş eski oyunları tekrar oynama imkanı buluyor. Tıpkı bir dönem ekranlarda zevkle izlediğimiz ancak günümüzde unutulmakta olan Yeşilçam yıldızları gibi, dönemin yıldızı olan bu oyunlar da, kullanıcılar tarafından yeniden hatırlanıyor. Ayrıca kullanıcılar istedikleri oyunlara puanlar verebiliyor ve puanlama sonucunda oyunlar listeleniyor.

Kategoriler..

Sitedeki oyunlar; aksiyon, macera, eğitici, interaktif kurgu, puzzle, RPG, simulasyon, spor, strateji, savaş ve hiçbir grupa girmeyen özel oyunlar olmak üzere toplam 11 grupta sınıflandırılmış. Bu gruplardan bir tanesi tıkladığımızda karşımıza o gruba dahil olan oyunların listesi çıkıyor. Bu listeyi oyunların çıkış tarihine ya da en yüksek puana göre listelemek de mümkün. Kullanıcı listeden dilediği oyunu seçebiliyor ve indirebiliyor. Üstelik bunun için herhangi bir üyelik işlemi yapmasına veya ücret ödemesine gerek yok!

Ah Nerde O Eski Oyunlar..

Sitede ayrıca eski oyunlar üzerine açılmış başlıkların yer aldığı bir forum var. Bu foruma yazı yazabilmek için, diğer sitelerde olduğu gibi üye olmak gerekiyor. Tahmin edileceği üzere bu forumlarda "abi hatırlar mısın disketçinin önünde beklerdik oyun gelsin diye sonra da 2 saat uğraşırdık oyunu kurmak için" şeklinde diyaloglar bolca yer almakta.

Eğer siz de eski PC oyunlarına yeniden bir göz atmak, eski günleri yad etmek ve "ya doğru bak böyle bir oyun da vardı, hey gidi günler!" demek istiyorsanız, Underdogs doğru adres.
____________________________________________

Underdogs resmi web sitesi: http://www.the-underdogs.info/

Kaynaklar:

http://www.the-underdogs.info/about.php
http://www.the-underdogs.info/history.php
http://www.zargan.com/sozluk.asp?Sozcuk=underdog
http://en.wikipedia.org/wiki/Underdog_(competition)