ទស្សនៈ និងនយោបាយ

ការទូតតាមលក្ខណៈនៃជំនួបសវនាការ

2014-04-01T14:15:00.001+07:00

អ្វីទៅ ជាសវនាការ?

សវនាការ គឺជាកិច្ចប្រជុំពិភាក្សា ការងារសំខាន់ៗ ដែលមានលក្ខណៈ ជាផ្លូវការ ជាមួយមនុស្សសំខាន់ៗ ។

កិច្ចគួរធ្វើសម្រាប់សវនាការ

១. មុនពេលសវនាការ

-អ្នកពិធីការត្រូវសួរនាំ និងអញ្ជើញភ្ញៀវ ឲ្យអង្គុយដោយរាបសារ ។ ក្រោយពីអញ្ជើញភ្ញៀវ សម្រួលឥរិយាបទហើយ ត្រូវលើកទឹក ឬភេសជ្ជៈ ជូនភ្ញៀវ ។

-ក្នុងពេលរង់ចាំ ភ្ញៀវត្រូវរក្សាភាពស្ញៀមស្ងាត់ មិនត្រូវដើរចុះឡើង ពេញបន្ទប់នោះឡើយ ។

-ពិធីករ ត្រូវចូលទៅជំរាប ប្រធានជាមុនសិន ដោយបញ្ជាក់ពីឈ្មោះ មុខងារ ឬតំណែង ស្ថាប័ន ចំនួនភ្ញៀវ ។ ល ។

-ទាល់តែប្រធាន អនុញ្ញាត ទើបអាចអញ្ជើញភ្ញៀវ ឲ្យចូលបាន ។

-ពេលជូនភ្ញៀវ ជួបប្រធាន ពិធីករជូនភ្ញៀវ ត្រឹមមាត់ទ្វារការិយាល័យបានហើយ ។

-បើភ្ញៀវ មកសុំជួប ដោយមិនបានព្រៀងទុក ថ្នាក់ដឹកនាំ គួរពន្យាពេល ១៥ ឬ ២០ នាទីសិន សឹមជួប (ក្នុងករណីយើងទំនេរក៏ដោយ) ។ ប្រសិនបើ ភ្ញៀវសុំជួបភ្លាម យើងជួបភ្លែត បើមិនដូច្នោះទេ ភ្ញៀវខ្លះ អាចវាយតំលៃថា យើងទំនេរ គ្មានការងារធ្វើសោះ ។

២. ពេលសវនាការ

-បដិសណ្ឋារកិច្ចភ្ញៀវ ដោយភាពសោមនស្ស ។

-ពេលសវនាការ ត្រូវបិទទូរស័ព្ទ ឬឲ្យលេខា កាន់ជំនួស ។

-ទោះបីមានការងារចាំបាច់នៅខាងក្រៅក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវក្រោកចេញ មុនភ្ញៀវ ដោយមិនបាន សុំទោសនោះទេ ។ គួរចេះ ប្រើពាក្យសមរម្យ និងថ្លៃថ្នូរ ដូចជា៖ “ខ្ញុំ មានការសោកស្តាយណាស់ ដោយមិនបានជួបលោកបានយូរ” ឬ “សូមលោក មេត្តាអធ្យាស្រ័យ, សូមលោកអភ័យទោស.....” ជាដើមផង ។

៣. ក្រោយពេលសវនាការ

-សម្តែងភាពកក់ក្តៅ និងភាពជឿជាក់ដល់ភ្ញៀវ ។

-អាចជូនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ ចំពោះភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិសំខាន់ៗ ។ ល ។

៤. ការទទួលដិសណ្ឋារកិច្ចភ្ញៀវ

-ភ្ញៀវមានឋានៈតូច៖ ទទួលនៅក្នុងការិយាល័យ ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈស្មើ៖ ទទួលនៅត្រឹមទ្វារបន្ទប់ (ម្ចាស់ផ្ទះ ត្រូវហុចដៃទៅភ្ញៀវមុន បើភ្ញៀវសំពះ ត្រូវលើកសំពះស្មើគ្នា ឬក៏ក្រោយភ្លៀវបន្តិច ក៏មិនអីដែរ) ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈធំជាង៖ ត្រូវចេញទៅទទួលភ្ញៀវនៅ ក្រៅការិយាល័យ (ត្រឹមមាត់ទ្វារ ឬរបង) ហើយត្រូវលើកដៃសំពះភ្ញៀវមុន បើភ្ញៀវហុចដៃមក ត្រូវស្វាគមន៍តបវិញ ដោយទន់ភ្លន់ (ប្រើម្រាមដៃទាំងអស់) ។

៥. ការជូនដំណើរភ្ញៀវចេញ

-ភ្ញៀវមានឋានៈតូចជាង៖ ក្រោកឈរ ចាប់ដៃ (ពេលជូនដំណើរ ឲ្យលេខាជូនបានហើយ) ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈស្មើ៖ ជូនដល់របង (បើរបងការិយាល័យ គឺដល់មាត់ទ្វារ) ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈ៖ ជូនដល់ទ្វាររថយន្តតែម្តង ។

ពិធីការរៀបចំកន្លែងប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំជាតិ

នៅពេលរៀបចំវេទិការអង្គុយសម្រាប់ពិធីសង្គម ឬពិធីសម្ពោធអ្វីមួយ គេរៀបចំកន្លែងអង្គុយ ទៅតាមពិធីការ ដោយគោរពទៅតាមឋានានុក្រមកិត្តិយស ។ ប្រសិនបើ ពិធីនោះ មានថ្នាក់ដឹកនាំធ្វើជា អធិបតី (គឺក្រោមអធិបតីភាពរបស់ ប្រធានព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភា ឬនាយករដ្ឋមន្រ្តី) គេរៀបកន្លែងអង្គុយ ខាងមុខ ចំកណ្តាល សម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំអង្គុយតែម្នាក់ឯង ឬអង្គុយជាមួយលោកជំទាវ (ខាងឆ្វេង) ។

នៅខាងក្រោយថ្នាក់ដឹកនាំ ខាងស្តាំដៃ គឺកន្លែងសម្រាប់អង្គទូត អង្គការអន្តរជាតិ នៅខាងក្រោយ ចំកណ្តាល គឺកន្លែងសម្រាប់សមាជិកព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភា ឬមន្រ្តីរក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ហើយនៅខាងក្រោយ ឆ្វេងដៃ គឺកន្លែងសម្រាប់អាជ្ញាធរដែនដីអង្គុយ ។

កំណត់ត្រាជាប្រវត្តិសាស្ត្រជុំវិញការប្រារព្ធទិវាអន្តរជាតិនារី 8 មីនា

2014-03-08T13:47:00.001+07:00

ថ្ងៃទី៨ មីនា គឺជាទិវាអន្តរជាតិនារី ដែល ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក ។ ថ្ងៃទី៨ មីនា នេះ ត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកចាត់ទុកជាថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជាតិ ។

តើទិវាអន្តរជាតិនារីនេះកើតឡើងដោយរបៀបណា ?

នៅថ្ងៃទី៨ មីនា ឆ្នាំ ១៨៥៧ នារីធ្វើការនៅក្នុងរោងចក្រសម្លៀកបំពាក់ និងវាយនភណ្ឌ (រោងចក្រកាត់ដេរ) នៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក បានចេញមកធ្វើការតវ៉ាមួយ ។ ពួកនារីទាំងនោះ បានសម្តែងកំហឹងប្រឆាំងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌការងារដូចសត្វ និងការផ្តល់ប្រាក់កម្រៃដ៏ទាប ។ ដើម្បីបង្ក្រាបការតវ៉ានេះ ប៉ូលិសបានវាយប្រហារទៅលើហ្វូងបាតុករ និងធ្វើឱ្យពួកបាតុករបែកខ្ញែកអស់ ។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅខែមីនាដដែល ក្រុមស្ត្រីទាំងនេះបានប្រមូលផ្តុំគ្នា បង្កើតទៅជាសហជីពពលកម្មដំបូងមួយ ដើម្បីធ្វើការតវ៉ា និងការពារពួកគេ ហើយក្រោយមកពួកគេក៏បានទទួលសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានខ្លះៗនៅឯកន្លែងធ្វើការ ។

នៅថ្ងៃទី៨ មីនា ឆ្នាំ១៩០៨ ក្រុមស្ត្រី១៥.០០០នាក់បានសម្រុកចូលទីក្រុងញូវយ៉ក ដើម្បីទាមទារឱ្យបន្ថយម៉ោងធ្វើការងារ ទាមទារឱ្យផ្តល់កម្រៃពលកម្មសមរម្យ ទាមទារសិទិ្ធបោះឆ្នោត និងទាមទារឱ្យបញ្ចប់ការធ្វើពលកម្មលើកុមារ ។ នៅខែឧសភា គណបក្សសង្គមនិយមអាមេរិករៀបចំយកសប្តាហ៍ចុងក្រោយនៃខែកុម្ភៈ សម្រាប់ប្រារព្ធពិធីទិវាអន្តរជាតិនារី ។ ក្រោយពីការប្រកាសរបស់គណបក្សសង្គមនិយមអាមេរិក ពិធីបុណ្យទិវាអន្តរជាតិនារី ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកនាថ្ងៃទី២៨ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩០៩ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្រុមស្ត្រីបានប្រារព្ធពិធីបុណ្យនេះជាបន្តមកទៀតនៅរៀងរាល់សប្តាហ៍ចុងក្រោយនៃខែកុម្ភៈ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៣ ។

នៅឆ្នាំ១៩១០ សន្និសីទអន្តរជាតិមួយ ដែលរៀបចំដោយអង្គការសង្គមនិយមនានាមកពីជុំវិញពិភពលោក បានជួបជុំគ្នានៅ ទីក្រុងកូប៉ិនហាក របស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ សន្និសីទសង្គមនិយមអន្តរជាតិនេះ បានស្នើបង្កើតទិវានារីដែលនឹងត្រូវបានគេប្រារព្ធជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ។ សំណើនេះត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងដោយបុគ្គលម្នាក់ឈ្មោះថា ក្លារ៉ាហ្សេតគីន ។ ក្លារ៉ា ហ្សេតគីន គឺជាជនសង្គមនិយមអាល្លឺម៉ង់ដែលបានស្នើបង្កើតឡើងនូវទិវាជាអន្តរជាតិមួយ ដើម្បីរំលឹកដល់ការធ្វើបាតុកម្មរបស់កម្មកររោងចក្រកាត់ដេរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ សំណើនេះត្រូវបានប្រតិភូនារីជាង១០០នាក់មកពីប្រទេស១៧យល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទ ដោយក្នុងនោះមានស្ត្រីចំនួន៣នាក់ដំបូងបានបោះឆ្នោតធ្វើជាតំណាងរាស្ត្រនៅក្នុង សភាប្រទេសហ្វាំងឡង់ ។

នៅឆ្នាំបន្ទាប់មកគឺនៅឆ្នាំ១៩១១ ទិវាអន្តរជាតិនារីត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងជាលើកដំបូងនៅប្រទេសនានាដូចជាប្រទេសដាណឺម៉ាក អូទ្រីស អាល្លឺម៉ង់ និងប្រទេសស្វ៊ីស ។ នៅពេលនោះ ទិវាអន្តរជាតិនារីនេះត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៩ មីនា ហើយមនុស្សប្រុសស្រីជាងមួយលាននាក់បានចេញមកប្រមូលផ្តុំគ្នាតាមដងវិថីនានា ដើម្បីអបអរសាទរពិធីបុណ្យនេះ ។ ក្រៅពីទាមទារនូវ សិទ្ធិបោះឆ្នោត និងសិទ្ធិកាន់កាប់ការងារនៅក្នុងការិយាល័យសាធារណៈ (រដ្ឋ) ពួកហ្វូងមនុស្សទាំងនោះបានទាមទារនូវសិទ្ធិធ្វើការងារ និងបំបាត់ចោលការរើសអើងភេទចំពោះការងារ ។

មិនដល់មួយសប្តាហ៍ផង ស្រាប់តែមានអគ្គិភ័យមួយបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៥ មីនា នៅទីក្រុងញូវ យ៉ក ។ អគ្គិភ័យដ៏សាហាវនេះបានឆក់យកជីវិតកម្មករជាង១៤០នាក់ ដែលភាគច្រើនជានារីអន្តោប្រវេសន៍ ក្មេងៗជនជាតិអ៊ីតាលី និង ជ្វីហ្វ ។ ការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សទាំងនេះ គឺបណ្តាលមកពីកង្វះវិធានការសុវត្ថិភាព ។ សម្ព័ន្ធសហជីពពាណិជ្ជកម្មនារី និងសហជីពកម្មកររោងចក្ររបស់នារីអន្តរជាតិ បានដឹកនាំនូវការតវ៉ាជាច្រើនប្រឆាំងទៅនឹងសោកនាដកម្មដែលបានកើតឡើងនេះ ក្នុងនោះរួមមានទាំងការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសពដ៏ស្រងូតស្រងាត់មួយដែលមានហ្វូងមនុស្សចូលរួមជាងមួយសែននាក់ ។

អគ្គិភ័យនេះ បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើនីតិកម្មការងារ ហើយលក្ខខណ្ឌការងារដ៏អាក្រក់ដែលនាំឱ្យមានមហន្តរាយនេះបានអំពាវនាវឱ្យមានការប្រារព្ធទិវាអន្តរជាតិនារីនេះឡើង ដើម្បីរំលឹកដល់ហេតុការណ៍សោកនាដកម្មនោះ ។

នៅក្នុងសង្គ្រាម ទាហានរុស្ស៊ីបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតចំនួន២លាននាក់ ។ ជាថ្មីម្តងទៀត ស្ត្រីជនជាតិ រុស្ស៊ីបានជ្រើសរើសយកសប្តាហ៍ចុងក្រោយក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩១៧ ដើម្បីធ្វើបាតុកម្មក្រោមពាក្យស្លោកថា «នំបុ័ង និងសន្តិភាព» ។ មេដឹកនាំនយោបាយបានប្រឆាំងទៅនឹងការកំណត់ពេលវេលាធ្វើបាតុកម្មនេះ ប៉ុន្តែស្ត្រី រុស្ស៊ីទាំងនោះនៅតែបន្តធ្វើបាតុកម្មរបស់ខ្លួន ។

ទិវាអន្តរជាតិនារីត្រូវបានគេសន្មតជាពិធីបុណ្យទូទាំងពិភពលោកថ្មីមួយសម្រាប់ស្ត្រីនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ក៏ដូចជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៧ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបាន អនុម័តនូវសេចក្តីសម្រេចមួយ ដោយប្រកាសយកថ្ងៃនេះធ្វើជាថ្ងៃបុណ្យសិទ្ធិនារី និងជាថ្ងៃបុណ្យសន្តិភាពអន្តរជាតិ ។ សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីស្ត្រីចំនួនបួនលើក បានជួយធ្វើការទាមទារសិទ្ធិរបស់ស្ត្រី និងសិទ្ធិក្នុងការចូលរួមនៅក្នុងដំណើរការនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច ។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៥ អង្គការសហប្រជាជាតិបានទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពិភពលោកឱ្យចាប់អារម្មណ៍ពីបញ្ហារបស់ស្ត្រី ដោយបានអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចប្រជុំ ឬសន្និសីទអន្តរជាតិស្តីពីស្ត្រីនៅក្នុងទីក្រុងម៉ិចស៊ីកូ ។ សន្និបាតមួយទៀត ត្រូវបានប្រាព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកូប៉ិនហាក នាឆ្នាំ១៩៨០ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥ អង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំជាលើកទី៣ ស្តីពីស្ត្រីនៅទីក្រុងណៃរ៉ូប៊ី ប្រទេសកេនយ៉ា ដើម្បីឱ្យមនុស្សក្រឡេកមើលនូវអ្វីដែលបានសម្រេចឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៥ ទីក្រុងបេកាំង បានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំពិភពលោកលើកទី៤ ។ តំណាងមកពី១៨៩ប្រទេសខុសៗគ្នា បានយល់ស្របគ្នាថា អសមភាពរវាងបុរស និងស្ត្រីគឺជាគុណវិបត្តិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់មនុស្សជាតិទាំងអស់ ។ កិច្ចប្រជុំនេះបានប្រកាសអំពីគោលដៅនានាសម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ស្ត្រីនៅក្នុងវិស័យនានារួមមាន វិស័យនយោបាយ វិស័យសុខាភិបាល និងវិស័យអប់រំ ។ ឯកសារចុងក្រោយដែលផ្សព្វផ្សាយដោយកិច្ចប្រជុំនេះបានលើកឡើងថា «ការរីកចម្រើនរបស់ស្ត្រី និងការសម្រេចបានសមភាពរវាងស្ត្រី និងបុរស គឺជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនិងជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់យុត្តិធម៌សង្គម ហើយគេមិនត្រូវចាត់ទុកថានេះជាបញ្ហារបស់ស្ត្រីនោះទេ» ។

ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំជា ពិសេសលើកទី២៣របស់អង្គការសហប្រជា ជាតិក្រោមប្រធានបទ «ស្ត្រីនាឆ្នាំ២០០០ សមភាពយេនឌ័រ ការអភិវឌ្ឍ និងសន្តិភាពសម្រាប់សតវត្សរ៍ទី២១» បានរំលឹកឡើងវិញពីការរីកចម្រើនដែលពិភពលោកបានធ្វើដើម្បីឈានទៅសម្រេចគោលដៅដែលបានលើកឡើងនៅ ឯសន្និសីទទីក្រុងប៉េកាំង ។ សន្និសីទនេះត្រូវបានគេឱ្យឈ្មោះថា «ទីក្រុងបេកាំង+៥ » ។ ប្រតិភូទាំងអស់បានរកឃើញឧបសគ្គរារាំងការអភិវឌ្ឍ និងរក្សាការអភិវឌ្ឍ ។ គណៈប្រតិភូបានធ្វើសេចក្តីសម្រេចយល់ព្រមបន្ថែមទៀត ដើម្បីបន្តអនុវត្តគំនិតផ្តួចផ្តើមនៅក្នុងសន្និសីទស្តីពីស្ត្រីនាឆ្នាំ ១៩៩៥ ៕

អានសំណួរ និងចម្លើយនេះ ប្រាដកជាមិនខុសបំណង...!!!

2013-03-28T22:36:00.000+07:00

ការរៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញបែបណា ដើម្បីកុំឲ្យនាំទៅរកការដួលរលំនៃរបបដឹកនាំមួយ...!!!

សំណួរ៖ កាលពីសប្តាហ៍មុនយើងបានពិភាក្សាអំពី ការផ្លាស់ប្តូរដ្ឋធម្មនុញ្ញពី សម័យ ១៩៤៧ របស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា រហូតមកដល់សម័យរបបសាធារណរដ្ឋ ហើយក៏បានឈានចូលមកដល់ដំណាក់កាលមួយទៀត កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ឥឡូវនេះសូមឲ្យលោកបណ្ឌិត មេត្តាបញ្ជាក់ជូនបន្ថែមទៀតអំពីការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋធម្មនុញ្ញពី សាធារណរដ្ឋចូលមកដល់កម្ពុជាំប្រជាធិបតេយ្យ។

សូមអានចម្លើយរបស់លោកបណ្ឌិត គួយ ធាវី ទាំងអស់គ្នាមើល យ៉ាងម៉េចដែរ...!!!

ចម្លើយ៖ កងចក្រនយោបាយវាធ្វើដំណើរពីរាជាធិបតេយ្យទៅជា អភិជនាធិបតេយ្យ ហើយពីអភិជនាធិបតេយ្យ ទៅប្រជាធិបតេយ្យ ហើយប្រជាធិបតេយ្យវិលដំណើរមករកអភិជានាធិបតេយ្យ មករាជាធិបតេយ្យ រាជាធិបតេយ្យវិវដ្ត ទៅរកអភិជនាធិបតេយ្យ អភិជនាធិបតេយ្យ វិវដ្តទៅរកប្រជាធិបតេយ្យ ហើយវិលត្រលប់ចុះឡើងនៅក្នុងចក្រវាល នយោបាយ ឬដំណើរវិលជុំរបស់របបនយោបាយ ឬរបបរដ្ឋ ហើយរឿងនេះ មិនមែនមានតែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទេ វាជាច្បាប់នយោបាយសកល។ វាមានបែកតូចៗជាច្រើនតែខ្ញុំនិយាយតែគ្រោងធំនៃដំណើរគោចររបស់ចក្រវាលនយោបាយ ដែលច្បាប់នយោបាយត្រូវតែវិលអញ្ចឹង។ ខ្ញុំបាននិយាយទៅដល់ពីវិដ្តពីអភិជានាធិបតេយ្យ ទៅដល់ប្រជាធិបតេយ្យ។ អញ្ចឹងខ្ញុំសុំនិយាយសង្ខេបឡើងវិញបន្តិច ។ អ្នកសង់រដ្ឋ ឬ អ្នករៀបរដ្ឋច្រើនតែចាប់ផ្តើមរៀបយករាជាធិបតេយ្យ។ អ្នកសង់រដ្ឋខ្លះ ចាប់ផ្តើមដាក់អភិជនាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែអ្នកសង់រដ្ឋខ្លះពេលពេលរៀបរដ្ឋ គេនឹកទៅដល់របបប្រជាធិបតេយ្យ អញ្ចឹងគេចាប់យកណាមួយ ក្នុងចំណោមបី។ បីនេះជាអ្នកកាប់គ្នាធ្វើឲ្យវិលជុំនៃរបបនយោបាយ កាប់គ្នានេះដែលយើងហៅថា បដិវត្តផ្លាស់ប្តូររបប។ ពេលដែលកាប់គ្នាម្តងៗប្រើពេល ៤ទៅ១០ ឆ្នាំ ២០ ទៅ ៣០ ឆ្នាំ ទៅអាចរាប់រយឆ្នាំ ដែលធ្វើឲ្យឈាមបែកខ្ទេចពេញសង្គមមនុស្ស។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញ ពួកអ្នកទស្សនវិទូ ខិតខំពិចារណារករូបមន្តទប់ កុំឲ្យកងចក្រនយោបាយវិវដ្តទៅអញ្ចឹង ហើយសួរថា មានឬអត់ ? មាន គេមានរូបមន្តរបស់គេ។ ឥឡូវយើងពិនិត្យអាវិលជុំបន្តទៀត ។ ប៉ុន្តែចាំបាច់គួរតែយល់ពាក្យនេះមួយសិន មូណូឃី មកពី មូណូ បូក ឃី mono ជាភាសាក្រិច មានន័យថា one គឺមួយ ហើយពាក្យថា ឃី ជាភាសាក្រិចប្រើបានពីរ បី យ៉ាង មានន័យថា អធិបតេយ្យ របបគ្រប់គ្រង រដ្ឋាភិបាល មានន័យថាអញ្ចឹង ។ អធិបតេយ្យលើដៃមនុស្សម្នាក់ មនុស្សម្នាក់កាន់រដ្ឋ អំណាចកំពូលនៅក្នុងមួយតួខ្លួនរដ្ឋហ្នឹង តាំងពីរដ្ឋមន្រ្តី មកដល់ ចៅហ្វាយខេត្ត ចៅហ្វាយក្រុង ចៅហ្វាយខ័ណ្ឌ បានអំណាចម្តុំៗ ខាងលើឲ្យ។ ធំបំផុតខាងលើមួយ ខាងលើអ្នកឲ្យ ខាងលើអ្នកដាក់ ខាងលើអ្នកដក អញ្ចឹងអធិបតេយ្យលើមួយ ។ កាលណាអធិបតេយ្យលើមួយអញ្ចឹង គឺគេហៅថារាជាធិបតេយ្យ។ គេមិនមែនសំដៅថា អ្នកហ្នឹងកូនស្តេចទេ ឲ្យតែរដ្ឋមួយប្រគល់អំណាចមួយទៅឲ្យម្នាក់ ហើយម្នាក់ហ្នឹងជាអ្នកដឹកនាំចាត់ចែង ហើយមួយហ្វូងចាំតែធ្វើតាមទាំងអស់ គឺរាជាធិបតេយ្យហើយ ។ ហើយបើរាជាធិបតេយ្យហ្នឹងតកូនគេហៅថា រាជាធិបតេយ្យដំណរវង្ស។ ព្រោះស្តេចឡើងដំបូងសុទ្ធរាស្រ្តដែរតើ។ ប៉ុន្តែក្រោយប្រគល់អំណាចតកូនទៅជារាជាធិបតេយ្យដំណរវង្ស។ តាត្រសកផ្អែមឡើងដំបូងមិនរាស្រ្តដែរ ឧត្តមសេនីយ៍ ជ័យ ឧត្តមសេនីយ៍ ត្រសក់ផ្អែម តាជ័យ តាសួស ដល់តកូនមកដល់ឥឡូវគឺរាជាធិបតេយ្យ។ ប៉ុន្តែសង្គមខ្លះអំណាចលើដៃមនុស្សមួយក្រុម ហើយមួយក្រុមហ្នឹងជាក្រុមអភិជន noble, aristocrat អភិជន និយាយឲ្យខ្លីគឺពួកអ្នកមាន ប៉ុន្តែពេលខ្លះ noble ខាងចំណេះ គំនិត ខួរក្បាល ហើយអំណាចរដ្ឋប្រមូលលើតែមួយក្រុមហ្នឹងទេ មិនមែនម្នាក់គឺជាសម្រេចក្នុងមួយក្រុម កិច្ចការតែតាំងមនុស្សក្នុងរដ្ឋ ដកហូត បញ្ជា ដឹកនាំ មួយហ្វូងសង្គមមនុស្ស គឺគេសម្រេចនៅលើមួយក្រុមលើ ដូចជានៅចិន នៅវៀតណាម នៅក្នុងបក្សកុំម្មុយនីស្ត គឺគេច្រើនតែសម្រេចមួយក្រុម ហើយមួយក្រុមហ្នឹងគេហៅមជ្ឈឹមបក្ស ឬការិយាល័យអចិន្ត្រៃយ៍ ឬការិយាល័យគណៈគម្មាធិកាកណ្តាល គណៈកម្មាធិការនាយក ជាដើម។ អំណាចហ្នឹង សូម្បីតែងតាំងមនុស្សនៅក្នុងតួខ្លួនធំៗ ក្បាលៗរដ្ឋលើៗទៀតក៏សម្រេចក្នុងមួយក្រុមហ្នឹងដែរ ដូចជាប្រធានរដ្ឋសភា អនុប្រធានរដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋមន្រ្តី ប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្រ្តី ក៏គេសម្រេចក្នុងមួយក្រុមហ្នឹងដែរ។ នៅវៀតណាមប្រជាជនមានសម្រេចអត់? អត់ទេ។ បោះឆ្នោតតែងតាំងរដ្ឋាភិបាល ដករដ្ឋាភិបាល សម្រេចនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ប្រជាជនអត់ចូលរួមទេ គឺគេសម្រេចនៅខាងលើ ប៉ុន្តែមិនមែនតែម្នាក់ទេ ។ ដូចនៅប្រទេសចិន ប្រជាជនចិនមានចូលទៅបោះឆ្នោតតែងតាំងរដ្ឋាភិបាល ដកហូតរដ្ឋភិបាលឯណា អត់ទេ អំណាចមិនមែននៅលើប្រជាជនចិនទេ គឺសម្រេចនៅខាងលើមួយក្រុមរបស់ចិន។ រាស្រ្តអត់មានទៅបោះឆ្នោត ឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត ធ្វើនយោបាយបើកបក្ស អត់បានទេ។ មានមួយទៀតអំណាចនយោបាយគឺគេដាក់ឲ្យអ្នកក្រ។ វាមាន style ប្រជាធិបតេយ្យបែប អារីស្តូត និង style ប្រជាធិបតេយ្យបែបទំនើប។ បែប អារីស្តូត គាត់ថា កាលណាអំណាចអ្នកក្រទទួលបាន អ្នកក្រគឺប្រជាជនទូទៅ អញ្ចឹងរដ្ឋាភិបាលហ្នឹងគឺរដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យ។ បែបបប្រជាធិបតេយ្យទំនើប គឺគេមិនគិតប្រជាជនអ្នកក្រ គឺគិតប្រជាជនទូទៅមួយរដ្ឋ បោះឆ្នោតតែងតាំងរដ្ឋាភិបាល ដូចយើង គឺ style ប្រជាធិបតេយ្យទំនើប គឺប្រជាជនមួយប្រទេសចេញទៅបោះឆ្នោតតែងតាំងរដ្ឋាភិបាល ដករដ្ឋាភិបាល។ បើរដ្ឋាភិបាលឡើងកាន់អំណាចល្អពេលចប់ ៥ ឆ្នាំ អំណាចត្រូវបង្វិលមកឲ្យម្ចាស់ដើមវិញ គឺសង្គម ហើយសង្គមគឺជាម្ចាស់ដើមនៃអំណាចនយោបាយ អំណាចនយោបាយគឺ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ អំណាចតុលាការ។ ហើយម្ចាស់ដើមបង្វិលទៅឲ្យអ្នកដដែលវិញពេលបោះឆ្នោត ឬបង្វិលទៅឲ្យអ្នកផ្សេង អញ្ចឹងអំណាចនៅលើសង្គមទាំងមូល មិនមែននៅលើរដ្ឋាភិបាលទេ អញ្ចឹងប្រភពអំណាចធំជាងគេគឺចេញពីអង្គប្រជាពលរដ្ឋ អង្គសង្គមទាំងមូលនេះប្រជាធិបតេយ្យបែបទំនើប។ ឥឡូវខ្ញុំនិយាយពី stile អារីស្តូត អារីស្តូត គឺជាទស្សនវិទូក្រិក គឺគាត់និយាយថា ស្តេច រាជាធិបតេយ្យ មនុស្សម្នាក់ អភិជនាធិបតេយ្យ អភិជនមនុស្សមួយក្រុម ហើយ the poor គឺប្រជាជនទូទៅ ហើយការកាប់ចាក់គ្នាគឺរវាងតែបីហ្នឹង។ ស្តេចជួនកាលអភិជនទម្លាក់ ដូចប្រទេសយើង លន់ណុល ចេងហេង អ៊ិនតាំ សារិមតៈ បានទម្លាក់សម្តេចសីហនុ ។ កាលណាវាយរាជាធិបតេយ្យហើយជាគោលការណ៍វាអត់ទៅរាជាធិបតេយ្យវិញទេ វាត្រូវវិលទៅរករបបមួយថ្មី គឺគ្រប់គ្រងជាក្រុមវិញ ហើយមួយក្រុមនេះ ក៏មានក្រុមប្រជាជនច្រើនបះបោរ ដូចយើងមានក្រុម ប៉ុលពត ។ បដិវត្តន៍ ប៉ុលពត មិនបដិវត្តរាស្រ្ត។ បដិវត្តន៍ ហូជីមិញ បដិវត្តន៍ ម៉ៅសេទង់ និងបដិវត្តន៍កុំម្មុយនីស្តនៅអឺរ៉ុបខាងកើត មិនជាបដិវត្តរាស្រ្ត រាស្រ្តចាប់កាន់អាវុធ វាយអភិជនឈ្លើយ ។ អញ្ចឹងក្រុមដែលឈ្នះក្រោយ អារីស្តូត ហៅថា ក្រុម The poor គឺ កម្មករ កសិករ ពលករ វណ្ណៈអធន ជាពលរដ្ឋទូទៅ ងើបឡើងវាយទម្លាក់។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ ១៩៤៧ អនុម័តយករបបរាជាធិបតេយ្យ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ១៩៧២ យករបបអភិជនាធិបតេយ្យ។ បើមើលទម្រង់ខាងក្រៅ ប្រជាធិបតេយ្យ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែមើលឲ្យដល់សារជាតិរបបនយោបាយ គឺក្រុមអភិជនមួយក្រុម អញ្ចឹងរាស្រ្តផ្ទុះឡើង រាស្រ្តសង់រដ្ឋរាស្រ្តមួយដាក់ឈ្មោះថា ពួកប្រជាធិបតេយ្យ ដូចឈ្មោះ ប៉ុលពត ដាក់ឲ្យគឺដាក់តាមអារីស្តូតហើយ គឺកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ មិនមែនប្រជាធិបតេយ្យ style ទំនើបដូចយើងសព្វថ្ងៃ។ អញ្ចឹងពួកអ្នកប្រាជ្ញខិតខំរករូបមន្តធ្វើម៉េចកុំឲ្យវាវិលចុះវិលឡើង គឺដាក់ទាំងបីនៅក្នុងអង្គនយោបាយតែមួយ ហើយមានចំណែកនៃអំណាចរៀងៗខ្លួន ។ ទាំងស្តេចក៏ដាក់ ទាំងអភិជនក៏ដាក់ ទាំងប្រជាជនក៏ដាក់ ពីព្រោះបើអត់ដាក់ទេមួយកំទេចមួយៗ អញ្ចឹងសើរើកាប់ចាក់គ្នាទៅវិញទៅមករហូត។ ដូចយើងរដ្ឋធម្មនុញ្ញយើង ១៩៩៣ ដាក់ស្តេចវិញ។ លន់ ណុល ច្រានស្តេចចោល ប៉ុលពត ច្រានស្តេចចោល យកទៅឃុំទុកក្នុងវាំង។ ដល់ក្រោយមកមានក្រុមប្រជាធិបតេយ្យ ក្រុមប្រជាជនមួយក្រុមថ្មីគឺក្រុម សម្តេច ហ៊ុន សែន សម្តេច ជា ស៊ីម សម្តេច ហេង សំរិន គឺក្រុមប្រជាធិបតេយ្យថ្មី គឺក្រុមរាស្រ្ត ផុះធ្លោឡើងវាយក្រុម ប៉ុលពត ទម្លាក់ទៅ ដល់ ១៩៩៣ គឺដាក់ស្តេចឡើងវិញ ប៉ុន្តែរក្សាចំណែករបស់ក្រុមប្រជាធិបតេយ្យ គឺក្រុមរាស្រ្តដែរ គឺគណបក្សប្រជាជន គឺក្រុម សម្តេច ហ៊ុន សែន សម្តេច ជា ស៊ីម សម្តេច ហេង សំរិន ។ ដាក់រាជាធិបតេយ្យ ដាក់ប្រជាធិបតេយ្យ អត់ផ្តួលគ្នាទេ។ ហើយស្តេចដើម្បីកុំឲ្យបាត់បង់អ្វីៗទាំងអស់ សុខចិត្តទទួលយកប្រមុខរដ្ឋ និមិត្តរូប។ អញ្ចឹងសំណង់កម្ពុជាចាប់ផ្តើមសាងរវាងរាជាធិបតេយ្យ និងវណ្ណៈប្រជាធិបតេយ្យ ឲ្យមានចំណែកនៅក្នុងរដ្ឋ ។ ក្រោយមកគេបង្កើតព្រឹទ្ធសភាមួយទៀត ឆ្នាំ ១៩៩៩ ។ ព្រឹទ្ធសភា គឺព្រឹទ្ធសភាអភិជន សុទ្ធតែពួកឧកញ៉ា វណ្ណៈអ្នកមាន ព្រឹទ្ធសភាជាផ្ទះរបស់ឧកញ៉ា អញ្ចឹងយើងមានអាពាហ៍ពិពាហ៍ហើយ គឺរាជាធិបតេយ្យ អភិជន និងរដ្ឋសភា ប្រជាធិបតេយ្យ បោះចេញពីប្រជាជនខាងក្រោម អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងរាជាធិបតេយ្យ អភិជនាធិបតេយ្យ និងប្រជាធិបតេយ្យ ឥឡូវពីណាផ្តួលពីណាទៀត បើយើងដាក់ទាំងអស់គ្នាហើយ។

កម្ពុជាយើងអត់មានភ័ពសំណាងល្អបានទទួលកាដូទី១ នៃវាសនា គឺអ្នកប្រាជ្ញទស្សនវិទូ ព្រោះសង្គមខ្លះគេផលិតបានអ្នកប្រាជ្ញ គេផលិតបានទស្សនវិទូ យើងគេជួយរៀបរដ្ឋធម្មនុញ្ញឲ្យរដ្ឋហ្នឹង ហើយរដ្ឋនេះអត់រំលំគ្នាទៅវិញទៅមកដោយកាប់ចាក់គ្នាទេ ព្រោះគេថ្លឹងអំណាច តុល្យការនយោបាយរវាងវណ្ណៈដែលមានអំណាចក្នុងរដ្ឋ អត់មានអ្នកណាផ្តួលគ្នា អត់មានអ្នកជិះជាន់គ្នា ព្រោះទប់គ្នាទៅវិញទៅមក គឺឲ្យមានអំណាចរៀងៗខ្លួន នៅក្នុងអង្គប្រាណនយោបាយតែមួយ។ កម្ពុជាមានសំណាងទទួលការដូ ទី២ ពីភ័ព្វវាសនា ត្រង់ថា កម្ពុជាកាប់គ្នាឯងទៅវិញទៅមក ស្តេច ផាត់អភិជនផាត់រាស្រ្ត អភិជនផាត់ស្តេចផាត់រាស្រ្ត រាស្រ្តផាត់ស្តេចផាត់អភិជន ផ្តួលទៅផ្តួលមក។ ដល់យើងសង់ចុងក្រោយនេះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ១៩៩៨ នេះ យើងដាក់ទាំងស្តេច ទាំងអភិជន ទាំងរាស្រ្ត អញ្ចឹងយើងដាក់ទាំងអស់មានអ្នកណាផាត់អ្នកណាទៀត។ ទស្សនវិទូ ស៊ីសារ៉ុង អ្នកប្រាជ្ញ រ៉ូមាំង ជាអ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ផង អ្នកប្រាជ្ញនយោបាយផង គាត់ថា លាយ(mix) អញ្ចឹងល្អ ហើយមានទស្សនវិទូមួយទៀត ជាទស្សនវិទូ រ៉ូមាំងដែរ ឈ្មោះមីក្រូម៉ាសែល គាត់ថា លាយ(mix) អញ្ចឹងល្អ។ អ្នកទស្សនវិទូគេចែករដ្ឋជាពីរ គឺរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញខុស។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវគឺគិតប្រយោជន៍រដ្ឋទាំងមូល អ្នកដឹកនាំរដ្ឋខ្លះគាត់ខិតខំគិតគូរផលប្រជោជន៍ ការពាររដ្ឋ អភិឌ្ឍន៍ឲ្យរដ្ឋ ដើម្បីឲ្យរដ្ឋល្អ។ ប៉ុន្តែអ្នកដឹកនាំរដ្ឋខ្លះពេលដឹកនាំរដ្ឋទៅ គាត់បំផ្លាញ ដូចប៉ុលពត បំផ្លាញជីវិត បំផ្លាញទ្រព្យ អ្នកខ្លះគិតតែរឿងសប្បាយតែម្តង។ មនុស្សចេះតែទន្ទ្រានគ្នា ទន្ទ្រានជីវិត ទន្រ្ទានទ្រព្យ សំលាប់គ្នា។ កាលណាមានទ្រព្យដណ្តើមគ្នា អ្នកណាខ្លាំងដណ្តើមបានច្រើន។ អញ្ចឹងមនុស្សរករូបមន្តចេញពីសភាពធម្មជាតិ អញ្ចឹងគេត្រូវតាំងរដ្ឋាភិបាលខ្លាំងមួយ គេរកអ្នកណាដែលខ្លាំងជាងគេ ក្លាហានជាងគេ ដើម្បីការពារគេទាំងអស់ អញ្ចឹងគេរើសមនុស្សណាដែលល្អជាងគេ ដែលពូកែលើសគេ ប៉ុន្តែសួរថា អ្នកល្អរស់រហូតឬអត់? ច្បាប់ធម្មជាតិស្លាប់តាមអណត្តិធម្មជាតិ ជីវិតលើលោកទាំងអស់អញ្ចឹង។ អ្នកកាន់រដ្ឋល្អ ជាមនុស្សគតិបណ្ឌិត ប៉ុន្តែជួនកាលមន្រ្តីអ្នកទាញទៅតែម្តង ព្រោះមន្រ្តីមិនប្រាកដថាមនុស្សល្អ ព្រោះមនុស្សពីធម្មជាតិតែងមាននិស្ស័យទាញទៅរកអាក្រក់ គឺគ្រប់គ្នា ឆាប់ទាញទៅរកលោភលន់ ទាញទៅរកទ្រព្យ ទាញទៅរកមហិច្ឆតា ហើយអាទាញនេះនាំឲ្យទន្រ្ទានគេ ។ អញ្ចឹងបើយើងរើសបានស្តេចដ៏ល្អមួយ ឬ សម្តេចដ៏ល្អមួយបង្កើតរាជាធិបតេយ្យល្អ ចុះទៅក្រោយៗកូនរបស់គាត់ ជូនកាលគាត់ល្អហើយ ប៉ុន្តែមន្រ្តីរបស់គាត់។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះត្រូវបាត់បង់រដ្ឋ បាត់បង់តំណាង ជួនកាលដល់បាត់បង់ជីវិតទៀត ដោយវណ្ណៈអភិជនទម្លាក់ ដូចសម្តេចសីហនុមិនវណ្ណៈអភិជនទម្លាក់ ។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះធ្លាក់ដោយប្រជាជនទម្លាក់ ដូចជានៅស្រុកចិន គឺរាជវង្ស ម៉ាន់ជូ បេនអាលី នៅទុយណេស៊ី នៅអេស៊ីប ហូស្មីមូបារ៉ាក់ កាដាហ្វី នៅលីបី។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះធ្លាក់ដោយកងទ័ពទម្លាក់។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះទម្លាក់ដោយ អភិជន កងទ័ព និងប្រជាជន ប៉ះទង្គិចគ្នាផ្ទុះរដ្ឋឡើងធ្លាក់ខ្លួនឯង។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះ បាត់រដ្ឋ បាត់តំណែងដោយសារតែសង្រាមចំហ។ ស្តេច ឬ សម្តេចខ្លះបាត់រដ្ឋដោយពួកក្បត់សម្ងាត់។

សំណួរ៖ ឥឡូវខ្ញុំចង់សួរលោកបណ្ឌិតអំពីសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ គេបានរៀបប្រព័ន្ធយ៉ាងម្តេចដែរ ដែលកកើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញតាំងពីឆ្នាំ ១៧៧៧ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ តើបែបផែនគេរៀបយ៉ាងម្តេចដែរ?

ចម្លើយ៖ មុនឆ្លើយខ្ញុំសូមបញ្ចាក់ថា ធម្មតារដ្ឋដែលចាប់ផ្តើមរៀប គឺមានរៀបខុស រៀបត្រូវ រៀបខុសខ្ទេចខ្ទី ផ្តួលគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយរៀបត្រូវក៏មិនប្រាកដថារស់បានយូដែរ ព្រោះថាសំណង់រដ្ឋមួយមិនមែនមនុស្សទាំងអស់ភ្នែកភ្លឺចេះមើលយល់ទាំងអស់អញ្ចឹងជួនកាលគេអត់ពេញចិត្ត រដ្ឋមួយមិនទាន់ឈរងើបស្រួល ធ្វើសុក្រឹដ្ឋកម្មនៃខ្លួនប្រាណរដ្ឋបានល្អផង គេចាប់ផ្តើមទម្លាក់ចោល។ អញ្ចឹងទាល់តែមនុស្សទាំងអស់ចេះមើលយល់ទាំងអស់ ហើយខុសកំប៉ិកកំប៉ុក គេអត់គិតទេ គេគិតតែថាតើសង់រដ្ឋត្រូវឬនៅ ? បើសង់ត្រូវហើយ អាខុសកំប៉ិកកំប៉ុកគេចាប់ផ្តើមកែ ហើយរុញរដ្ឋឲ្យធ្វើសុក្រិដ្ឋកម្មកាន់តែល្អទៅៗ ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋខ្លះរៀបអាក្រក់ខ្ចាត់ខ្ចាយកាប់ចាក់គ្នាឡើងរលាយរដ្ឋ ហើយរលាយខ្លួនចូលក្នុងរដ្ឋដ៏ទៃ ឬធ្លាក់ក្រោមចំណុះរដ្ឋដ៏ទៃ ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋខ្លះរៀបត្រូវហើយមិនប្រាកដថារស់បានរហូតដែរ ព្រោះច្បាប់ថ្មី សំណង់រដ្ឋថ្មី ដាក់មកភ្លាមមិនមែនមនុស្សទាំងទទួលយកភ្លាមៗទេ អញ្ចឹងខុសកំប៉ិកកំប៉ុកអាចបង្កទៅរឿងធំ ជូនកាលរឿងតូចតាច តែបង្កទៅរឿងធំ អត់មើលឃើញអាចំណុចល្អ អត់មើលឃើញដុំពេជ្រ ដុំមាស ក៏ផ្តួលទៅវិញទៅ អញ្ចឹងរដ្ឋទើបតែងើបឡើងមិនទាន់រឹងខ្លួននំាគ្នាវាយចោលទៀត អាហ្នឹងរលាយទៅទៀត។ សំណង់រដ្ឋកម្ពុជាត្រូវហើយ ល្អហើយ អត់មានកាដូទី១ ពីធម្មជាតិ តែមានកាដូ កាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ដាក់ទាំងបី យើងនឹកឃើញអាហ្នឹងល្អ ដើរត្រូវហើយ ប៉ុន្តែអាកំប៉ិកកំប៉ុកនៅមានច្រើន ប៉ុន្តែគ្រោងធំល្អ អញ្ចឹងគេត្រូវរក្សាគ្រោង កុំឲ្យវាដួលទៅវិញ។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកមុនដំបូងសរសេរគ្នា ៥៥ នាក់ ហើយ ៥៥នាក់ គឺសុទ្ធតែជាអភិជន គឺរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់អ្នកមាន រួមទាំង ចេមីឌីស្ទឹម ដែលជាមេកំពូលរៀបរដ្ឋ គាត់ដូចជាអ្នកប្រាជ្ញ ដូចជាអ្នកទស្សនវិទូអញ្ចឹង តាមពិតគាត់ចម្លងគំនិតចេញពីសៀវភៅ ចនឡុក និងសៀវភៅ ម៉ុងតេស្យើ មករៀបសហរដ្ឋអាមេរិក។ ដាក់តែវណ្ណៈមួយគឺវណ្ណៈអ្នកមាន ដោយផាត់វណ្ណៈថ្នាក់ក្រោមដែលជាក្រុមប្រជាជនជាទាសករ មិនត្រឹមផាត់ចេញទេ យកទៅធ្វើសត្វរបស់អ្នកមានទៀត គេទិញគេលក់ ហ៊ានតែតស៊ូគេបង្ក្រាប គេដុតទាំងរស់ កប់ទាំងរស់។ ពួកអ្នកមានមានដីរាប់ពាន់ម៉ឺនហិកតា ពួកអភិជនទាំងនោះច្រើនទៅពីបរទេស មានបារាំង អេស្បាញជាដើម ពេលគ្រីស្តូខូឡុម រកឃើញសហរដ្ឋអាមេរិក ដូច្នោះគេត្រូវការទាសករ ដែលជាវណ្ណៈត្រូវគេផាត់ចេញពីនយោបាយ ដើម្បីប្រើ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិប្រជាជនបោះឆ្នោតធម្មតាតែអ្នកចូលកាន់តំណែងដូចជានៅក្នុងសភាអាមេរិកជាដើម គឺច្រើនតែពួកអ្នកមាន ។ អញ្ចឹងអំណាចនយោបាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដំបូងដើមទីច្រើននៅខាងលើ គឺពួកអភិជន។ ប៉ុន្តែក្រោយមកមានបដិវត្តន៍មួយផ្ទុះឡើងផ្តួលរំលំរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាមេរិក គឺជាសង្គ្រាមដ៏ធំសំបើម ។ ពួកវណ្ណៈអ្នកក្របង្កើតបានកូនអ្នកប្រាជ្ញមួយគឺអាប្រាហាំលីងខុន គាត់ជាអ្នកក្រមែនតែខួរក្បាលគាត់ពូកែ។ អាប្រាហាំលីងខុន កើតឆ្នាំ ១៨៦០ ជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកទី ១៦ គាត់ផលិតទ្រឹស្តីប្រជាធិបតេយ្យដ៏ធំមួយគឺ «រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រជាជន ដោយប្រជាជន និងដើម្បីប្រជាជន» ។ ពេលជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីគាត់រុះរើរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលផាត់អ្នកក្រចេញ ហើយដាក់ពួកទាសករឲ្យមានសិទ្ធសេរីភាពធ្វើឲ្យអ្នកមានដែលមានដីរាប់ម៉ឺនហិកតា មិនសប្បាយចិត្តចង់ទាត់ប្រធានាធិបតីចេញ បណ្តាលឲ្យកើតសង្គ្រាមធំនៅសហរដ្ឋអាមេរិករវាងវណ្ណៈក្រីក្រ ទាសករ ជាមួយនឹងវណ្ណអភិជន ។ ពេលវណ្ណៈអ្នកក្រដឹកនាំដោយអាប្រាហាំលីងខុន ឈ្នះក៏បានដោះលែងពួកទាសករ ឲ្យមានសិទ្ធិក្នុងរដ្ឋ ដូចគ្នាជាមួយពួកអភិជនាធិបតេយ្យ ។ នៅក្នុងសភា និងព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក គឺមានពួកអ្នកក្រផង និងពួកអ្នកមានផង ដូច្នេះនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកគេបើកទូលាយទូទៅខុសពី style អារីស្តូត ដែលបែងចែករវាងអ្នកក្រ និងអ្នកមាន។ អាមេរិកជាសាធារណរដ្ឋមានតំណែង ប្រធានាធិបតីដែលមានអណត្តិ ៥ ឆ្នាំ បោះឆ្នោតម្តង ។ ពាក្យថា Republic គឺមានពាក្យ Return បូក Public តែគេលុបចោល turn ទុកតែ Republic ជាសាធារណរដ្ឋតែពួកទស្សនវិទូខ្លះក៏ហៅថាជារបបរាជាធិបតេយ្យដែរ ។ ព្រោះពេលឡើងកាន់រដ្ឋលោក ប៉ារ៉ាក់អូបាម៉ា គឺជាមនុស្សម្នាក់កាន់អំណាច អញ្ចឹងបើអំណាចមូលលើមនុស្សម្នាក់គេអាចចាត់ទុកថា រាជាធិបតេយ្យបាន គ្រាន់តែជារាជាធិបតេយ្យកំណត់អណត្តិ។ ព្រោះ ចនឡុក ថា បើអំណាចលើដៃមនុស្សម្នាក់ ហើយបង្វិល ផ្ទេរអំណាចឲ្យកូនចៅ គឺជារាជាធិបតេយ្យតំណវង្ស តែបើអង្គខាងក្រោមបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងឡើងវិញគឺជារាជាធិបតេយ្យជ្រើសតាំង។ សរុបសេចក្តីមកនៅសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាសាធារណរដ្ឋ តែបើនិយាយតាមរបៀបម្យ៉ាងគឺ ជារាជាធិបតេយ្យ ហើយ បើតាម ចនឡុក បារ៉ាក់អូបាម៉ា គឺជាស្តេចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅក្នុងសភា ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកប្រមូលផ្តុំដោយពួកអភិជន អញ្ចឹងគឺជាអភិជនាធិបតេយ្យហើយ តែវាមានកន្លែងសម្រាប់ពួកប្រជាជនដែរ អញ្ចឹងវាលាយគ្នាដែរ។

សំណួរ៖ លោកបណ្ឌិតនិយាយថា ក្នុងប្រទេសមួយបើរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយសរសេរមិនស្រួលវាធ្វើឲ្យប៉ះទង្គិចគ្នា ឯនៅប្រទេសអង់គ្លេសរដ្ឋធម្មនុញ្ញមិនបានកើតឡើងដោយការសរសេរទេ តើហេតុអ្វីបានជាប្រទេសអង់គ្លេសនៅឋិតថេរ?

ចម្លើយ៖ តាមការពិតវាមានច្បាប់និយាយ(speaking law និងច្បាប់ស្ងាត់ស្ងៀម(silent law ។ ឧទាហរណ៍មន្រ្តីរដ្ឋ គឺជា speaking law និយាយទៅតាមអ្វីដែល silent law ថា silent law ថាម៉េចគាត់និយាយអញ្ចឹង។ អ្វីទៅ silent law ? silent law ដូចជាអត្ថបទកាសែត លិខិតគតិយុត្តិដែលគេអនុម័ត អញ្ចឹងបើ silent law បញ្ជាថាម៉េចមន្រ្តីត្រូវមានសកម្មភាពតាមហ្នឹង ។ ដូចជាចៅក្រមគាត់កាត់សេចក្តីតាមច្បាប់កំណត់។ silent law តាមទ្រឹស្តីច្បាប់ ទំនៀមទំលាប់ក៏ជាច្បាប់ដែរ នេះបើតាមទ្រឹស្តីទូលាយ តែបើន័យចង្អៀតគេទុកជាច្បាប់គឺជាអ្វីដែលចេញពីសភា។ នៅប្រទេសអង់គ្លេស ដែលគេហៅថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញអត់សរសេរនោះ គឺដោយសារអ្នកសរសេរពាក្យទេ រដ្ឋធម្មនុញ្ញអង់គ្លេសគឺសរសេរ គ្រាន់តែមិនបានសរសេរដុំជាសៀវភៅ គឺគេសរសេរនៅក្នុងច្បាប់ដោយឡែកៗ គឺគេអត់ចងជាកូនសៀវភៅដូចយើង ឬ អាមេរិកទេ។ នៅប្រទេសអង់គ្លេស ច្បាប់សភាផ្សេង ច្បាប់គណៈរដ្ឋមន្រ្តីផ្សេង ច្បាប់មហាក្សត្រផ្សេង គេអត់ប្រមូលផ្តុំគ្នាទេ ការពិតច្បាប់ធម្មនុញ្ញនៅប្រទេសអង់គ្លេសគេសរសេរ គ្រាន់តែមិនសរសេរដុំដូចរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសផ្សេងៗ៕

តើអ្វីទៅជារបបអាជ្ញាប្រឹក្ស?

2013-03-28T22:22:00.004+07:00

សំណួរ៖ តើរបបអាជ្ញាប្រឹក្ស មានទ្រង់ទ្រាយនឹងលក្ខណៈបែបណាដែរ?

សូមស្តាប់លោកបណ្ឌិត ឈុន ណារ៉េត ដែលគាត់ជាសាស្ត្រាចារ្យសាកលវិទ្យាល័យ ភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច ទាំងអស់គ្នាសាកមើល...!!!

ចម្លើយ៖ របបអាជ្ញាប្រឹក្ស គឺហាក់ដូចជាពាក្យថ្មីសម្រាប់យើងទាំងអស់គ្នា យើងអាចហៅថា របបចម្រុះ ពាក់កណ្តាលសេរី ពាក់កណ្តាលកុំម្មុយនីស្ត គឺជារបបមួយដែលប្រព័ន្ធដឹកនាំនយោបាយរបស់គេប្រើប្រព័ន្ធកុំម្មុយនីស្ត អាចដឹកនាំដោយបក្សកុំម្មុយនីស្ត អាចដឹកនាំដោយបុគ្គលម្នាក់ អាចដឹកនាំដោយមនុស្សមួយក្រុម រីឯប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចគឺគេយកប្រព័ន្ធតាមបែបសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរីយកមកប្រើ។ ចំណែកសិទ្ធិសេរីភាពគឺគេផ្តល់សិទ្ធិសេរីភាពឲ្យប្រជាពលរដ្ឋ ប៉ុន្តែមិនមែនទូលំទូលាយទេគឺគេដកសិទ្ធិសេរីភាពផ្នែកនយោបាយមួយចេញ ។ ម្យ៉ាងទៀតប្រព័ន្ធនេះគ្មានការបោះឆ្នោតដោយទូលំទូលាយទេ នេះហើយជាប្រព័ន្ធអាជ្ញាប្រឹក្ស។ ខ្ញុំលើកឧទាហរណ៍នៅប្រទេស លីប៊ី នៅ អ៊ីរ៉ាក់ កាលសម័យ សាដាំហ៊ូសេន គឺដឹកនាំដោយ សាដាំហ៊ូសេន ផ្ទាល់ និងដឹកនាំដោយ ហ្គាដាហ្វី ផ្ទាល់តែម្តង អញ្ចឹងគ្មានការបោះឆ្នោតទេ គឺគាត់កាន់អំណាចយូរណាស់ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចរបស់គាត់គឺយកតាមសេដ្ឋកិច្ចផ្សារសេរី ហើយគ្មានសិទ្ធិសេរីភាពខាងផ្នែកនយោបាយទេ នេះហើយជាប្រព័ន្ធរបបអាជ្ញាប្រឹក្ស។ ឧទាហរណ៍មួយទៀតនៅប្រទេសចិន អ្នកខ្លះនិយាយថា នៅប្រទេសចិនគឺដឹកនាំតាមបែបកុំម្មុយនីស្ត តាមពិតប្រទេសចិន មិនមែនដឹកនាំតាមបែបកុំម្មុយនីស្តទេ គឺដឹកនាំតាមរបបអាជ្ញាប្រឹក្ស។ នៅវៀតណាម ភូមា គឺដឹកនាំដោយមនុស្សមួយក្រុម គឺក្រុមឧត្តមសេនីយ៍ ថាន់ស្វេ ដែលបានកាន់អំណាចយូរណាស់មកហើយ ប៉ុន្តែសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគាត់ជាសេដ្ឋកិច្ចផ្សារសេរី សិទិ្ធសេរីភាពមិនទូលំទូលាយទេ គឺដកសិទ្ធិសេរីភាពផ្នែកនយោបាយមួយចេញ នៅទីនោះមិនអាចពាក់ព័ន្ធរឿងនយោបាយបានទេ។ ប្រទេសវៀតណាម ក៏ដូច្នេះដែរ គឺប្រើទម្រង់អាជ្ញាប្រឹក្សនេះដែរ។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះហើយគឺជាទម្រង់របបអាជ្ញាប្រឹក្ស ឬក៏យើងហៅថា ទម្រង់ពាក់កណ្តាលសេរី ពាក់កណ្តាលកុំម្មុយនីស្ត៕

ការទូតតាមលក្ខណៈនៃជំនួបសវនាការ

2013-02-13T19:07:00.000+07:00

អ្វីទៅ ជាសវនាការ?

កិច្ចគួរធ្វើសម្រាប់សវនាការ

១. មុនពេលសវនាការ

-ទាល់តែប្រធាន អនុញ្ញាត ទើបអាចអញ្ជើញភ្ញៀវ ឲ្យចូលបាន ។

-ពេលជូនភ្ញៀវ ជួបប្រធាន ពិធីករជូនភ្ញៀវ ត្រឹមមាត់ទ្វារការិយាល័យបានហើយ ។

២. ពេលសវនាការ

-បដិសណ្ឋារកិច្ចភ្ញៀវ ដោយភាពសោមនស្ស ។

-ពេលសវនាការ ត្រូវបិទទូរស័ព្ទ ឬឲ្យលេខា កាន់ជំនួស ។

៣. ក្រោយពេលសវនាការ

-សម្តែងភាពកក់ក្តៅ និងភាពជឿជាក់ដល់ភ្ញៀវ ។

-អាចជូនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ ចំពោះភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិសំខាន់ៗ ។ ល ។

៤. ការទទួលដិសណ្ឋារកិច្ចភ្ញៀវ

-ភ្ញៀវមានឋានៈតូច៖ ទទួលនៅក្នុងការិយាល័យ ។

៥. ការជូនដំណើរភ្ញៀវចេញ

-ភ្ញៀវមានឋានៈតូចជាង៖ ក្រោកឈរ ចាប់ដៃ (ពេលជូនដំណើរ ឲ្យលេខាជូនបានហើយ) ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈស្មើ៖ ជូនដល់របង (បើរបងការិយាល័យ គឺដល់មាត់ទ្វារ) ។

-ភ្ញៀវមានឋានៈធំជាង៖ ជូនដល់ទ្វាររថយន្តតែម្តង ។

ពិធីការរៀបចំកន្លែងប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំជាតិ

ចិន និង ជប៉ុន ៖ មូលហេតុផ្សេងៗនៃការមិនត្រូវគ្នា

2013-01-07T22:47:00.001+07:00

ប្រជុំកោះ Senkaku ដែលចិននិងជប៉ុនទាមទារ
ដើម្បីជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន

សូមស្តាប់លោក តាន់ ហ្សង់ -ហ្រ្វង់ស្វ័រ

ទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងជប៉ុនសព្វថ្ងៃ បង្កប់ទៅដោយការមិនទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក។ ចិនមិនទុកចិត្តជប៉ុន និងមិនអាចទុកចិត្តជប៉ុនបាន ដោយហេតុតែអតីតកាលយោធានិយមនៃប្រទេសជប៉ុន ដោយហេតុតែអំពើសាហាវយង់ឃ្នងដែលកងទ័ពជប៉ុនបានប្រព្រឹត្តទៅលើប្រជាជនចិន ដូចយ៉ាងការកាប់សម្លាប់រង្គាលនៅណង់កាំង (Nankin) ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧ជាដើម។ ចិនមិនទុកចិត្តជប៉ុន ដោយហេតុតែគំនិតសើរើនិយមរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំជប៉ុនសព្វថ្ងៃដែលចង់លុបបំបាត់ទង្វើអមនុស្សធម៌ទាំងនេះឲ្យបាត់អស់រលីងពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចិនមិនទុកចិត្តជប៉ុន ដោយហេតុតែសម្ពន្ធភាពរវាងជប៉ុននិងសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយហេតុតែវត្តមានមកទល់ឥឡូវនៃកងទ័ពអាមេរិកនៅលើទឹកដីជប៉ុន។

ទន្ទឹមនេះ ក៏មានច្រើនដែរមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យជប៉ុនមិនទុកចិត្តចិន ដូចជាចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃប្រជាជនចិន របបកុម្មុយនិស្តផ្តាច់ការ នយោបាយសម្លុតកំញើញរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំចិនទៅលើតៃវ៉ាន់ និងសេដ្ឋកិច្ចស្ទុះលឿនជ្រុលរបស់ប្រទេសចិន។ នៅក្រោយព្រឹត្តិការណ៍មហាភេរវកម្មថ្ងៃទី១១កញ្ញាឆ្នាំ២០០១ ចិនតាមដានមើលទាំងក្តីព្រួយបារម្ភការតស៊ូមតិនៅប្រទេសជប៉ុន។ កាលណោះ អ្នកនយោបាយជប៉ុនមានគំនិតចង់សើរើមើលឡើងវិញតួនាទីរបស់កងទ័ព ចង់ឲ្យកងកម្លាំងជប៉ុនដែលជាទ័ពស្វ័យការពារតាំងពីចប់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរមក ប្តូរលក្ខន្តិកៈក្លាយជាទ័ពចម្បាំង ដូចប្រទេសដទៃផ្សេងៗក្នុងលោកដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ចាប់ពីឆ្នាំ២០០២មក ក៏មានដែរការតស៊ូមតិយ៉ាងផុសផុលជុំវិញសំណួរដែលថា តើជប៉ុនគួរឬមិនគួរផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ? ទាំងនេះ ពីព្រោះកូរ៉េខាងជើងចេះតែចចេសបន្តកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ ដែលថ្នាក់ដឹកនាំជប៉ុនយល់ឃើញថា ជាគ្រោះថ្នាក់មួយធំសម្រាប់ប្រទេសគេ។ ចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំចិន ការតស៊ូមតិទាំងនេះ ស្តែងឲ្យឃើញថា ប្រទេសជប៉ុនមានមហិច្ឆតាចង់វិលទៅរកអតីតកាលយោធានិយមវិញរបស់ខ្លួន វិលទៅរកសម័យមួយ ដែលកាលណោះ កងទ័ពជប៉ុនមានកម្លាំងខ្លាំងពូកែជាងគេបង្អស់នៅអាស៊ី។

ប្រទេសជប៉ុនវិញ ក៏តាមមើលសភាពការណ៍នៃប្រទេសចិនទាំងក្តីព្រួយបារម្ភដូចគ្នាដែរ។ សំណួរទាំងអម្បាលម៉ានដែលថ្នាក់ដឹកនាំជប៉ុនតែងលើកឡើង រួមមានជាអាទិ៍ តើការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិន អាចនាំប្រទេសអាស៊ីដ៏ធំមួយនេះទៅរកសេរីកម្មនយោបាយ នៅទីបំផុតបានដែរឬទេ? តើមហិច្ឆតានៃថ្នាក់ដឹកនាំចិនមានព្រំដែនដែរឬទេ? តើចិនហ៊ានរហូតដល់ទៅប្រើកម្លាំងទ័ព ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាតៃវ៉ាន់ដែរឬទេ?

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងរយៈកាលខ្លីថ្នាក់ដឹកនាំចិន និងថ្នាក់ដឹកនាំជប៉ុនមិនជាបារម្ភខ្លាំងពេកទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ ទាំងសងខាងមើលឃើញថា គ្រោះថ្នាក់យោធានឹងអាចកើតឡើងនារយៈកាលវែង បើសិនជាពុំមានពីឥឡូវនេះទៅទេ កិច្ចសន្ទនាយុទ្ធសាស្ត្រស្តីពីបញ្ហាសន្តិសុខរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ តែកិច្ចសន្ទនាបែបនេះ ពិបាកនឹងប្រព្រឹត្តទៅបាន ព្រោះតែមូលហេតុពីរយ៉ាង។ ទីមួយ គឺមកពីប្រទេសអាស៊ីទាំងពីរនេះគ្មានព្រំដែនដីគោកជាប់គ្នា ហើយសព្វថ្ងៃនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនឲ្យអាទិភាពទៅលើតែដំណោះស្រាយបញ្ហារវាងចិននិងប្រទេសជិតខាងរបងតែមួយ ដូចជាឥណ្ឌា និងរុស្ស៊ីជាដើម។ ទីពីរ គឺមកពីថ្នាក់ដឹកនាំចិនហាមាត់និយាយផ្ទាល់អំពីបញ្ហាសន្តិសុខជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំជប៉ុនមិនកើត ដោយហេតុតែ សម្ពន្ធភាពជាប្រវត្តិសាស្ត្រនិងស្អិតល្មួតខ្លាំងពេករវាងជប៉ុននិងសហរដ្ឋអាមេរិក។ បានន័យថា ចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំចិន អាមេរិកជាមេខ្លោងធំរបស់ជប៉ុន ម្ល៉ោះហើយចិនមិនព្រមអង្គុយទល់មុខជប៉ុនទេ តែចង់អង្គុយទល់មុខសហរដ្ឋអាមេរិកតែម្តង ដើម្បីជជែកអំពីរាល់បញ្ហាសន្តិសុខដែលទាក់ទងនឹងប្រទេសជប៉ុន។

ក្រៅពីមហិច្ឆតាយោធារៀងៗខ្លួនដែលធ្វើឲ្យចិននិងជប៉ុនមិនទុកចិត្តគ្នា និងសង្ស័យគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏មានដែរសំណុំរឿងរសើបៗផ្សេងទៀតដែលបាននិងកំពុងបន្តបំពុលទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

សំណុំរឿងទីមួយ គឺសង្គ្រាមប៉ាកកាជុំវិញវិហារយ៉ាស៊ុយគុយនី (Yasukuni) ។ វិហារយ៉ាស៊ុយគុយនី ជាទីកន្លែងតម្កល់ឈ្មោះទាហានជប៉ុនដែលបានពលីជីវិតដើម្បីមាតុភូមិ។ ប៉ុន្តែ នៅទីនោះក៏មានដាក់តម្កល់ដែរ ឈ្មោះរបស់ក្រុមនាយទាហាន ដែលជាឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ដូចយ៉ាងឧត្តមសេនីយ៍ Tojo Hideki ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនពីឆ្នាំ១៩៤១ដល់ឆ្នាំ១៩៤៤។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនទប់កំហឹងខ្លួនមិនជាប់ឡើយ ពេលដែលឃើញនាយករដ្ឋមន្រ្តីជប៉ុនសម័យទសវត្សរ៍ទី៨០ Nakasone និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន Koizumi ដែលចប់អាណត្តិកាលពីឆ្នាំ២០០៦ ទៅវិហារយ៉ាស៊ុយគុយនីម្តងៗ។ ចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំចិន ទង្វើបែបនេះ ជាការមាក់ងាយជេរប្រមាថព្រលឹងជនជាតិចិនរាប់សែននាក់ដែលត្រូវបានកងទ័ពជប៉ុនកាប់សម្លាប់។

សំណុំរឿងទីពីរ ដែលបង្កឲ្យមានជម្លោះរវាងចិននិងជប៉ុន គឺទីប្រជុំកោះសេនកាគុយ (Senkaku) ដែលជប៉ុនបានឈ្លានពានយកពីចិននៅឆ្នាំ១៨៩៥។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនចេះតែទាមទារចង់បានសេនកាគុយមកវិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជប៉ុនមិនព្រម ហើយគ្មានបំណងចង់ដោះស្រាយបញ្ហានេះទេ ពីព្រោះទីប្រជុំកោះសេនកាគុយ អាចមានប្រេងកាតនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ នៅក្នុងបរិបទបែបនេះ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមចិនតែងតែជិះកប៉ាល់ចូលទៅបង្កសកម្មភាពនៅក្បែរទីប្រជុំកោះសេនកាគុយ មុននឹងត្រូវកងឆ្មាំជប៉ុនចាប់ខ្លួនហើយដោះលែងមកវិញនៅទីបំផុត។ នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ២០១០ ឧប្បត្តិហេតុទូតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមួយ កើតឡើងរវាងប្រទេសទាំងពីរ ក្រោយពីទូកនេសាទមួយរបស់ចិនដែលមានដឹកមនុស្ស១៥នាក់បានប៉ះទង្គិចជាមួយនាវាល្បាតរបស់ជប៉ុន នៅក្បែរទីប្រជុំកោះសេនកាគុយ។ កាលណោះ កងល្បាតជប៉ុនបានស្ទាក់ចាប់នាវានេះ ជាហេតុបានធ្វើឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំចិនខឹងសម្បាជាខ្លាំង។

សំណុំរឿងទីបី ដែលកំពុងបន្តធ្វើឲ្យល្អក់កករទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងជប៉ុន គឺបញ្ហាតៃវ៉ាន់។ តាំងពីឆ្នាំ២០០១មក ឆ្នាំដែល George Bushកូនឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក ជប៉ុនបានបណ្តោយខ្លួនឲ្យអាមេរិកទាញចូលបន្តិចម្តងៗក្នុងអធិករណ៍កោះតៃវ៉ាន់។ វិបត្តិនុយក្លេអ៊ែរកូរ៉េខាងជើង តាំងពីឆ្នាំ២០០២មកនិងក្រោយមកទៀតសង្គ្រាមអាមេរិកនៅអ៊ីរ៉ាក់នៅឆ្នាំ២០០៣ បានជម្រុញឲ្យប្រទេសជប៉ុនពង្រឹងសម្ពន្ធភាពជាមួយអាមេរិក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត George Bush បានចេញមុខការពារតៃវ៉ាន់ ក្នុងករណីណាដែលចិនហ៊ានប្រើកម្លាំងទ័ពវាយយកកោះនេះ។ ការពារតៃវ៉ាន់បើសិនជាមានការវាយប្រហារពីសំណាក់ចិន គឺនៅតែជានយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមកទល់សព្វថ្ងៃ ពីព្រោះអាមេរិកចង់ឃើញចិនកុម្មុយនិស្តនិងចិនតៃវ៉ាន់បង្រួបបង្រួមគ្នាតាមផ្លូវចរចា ជាជាងតាមមធ្យោបាយសឹក។

ម៉្លោះហើយ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនជឿជាក់ថា ក្នុងនាមជាសម្ពន្ធមិត្តចាក់ទឹកមិនលិចរបស់អាមេរិក ជប៉ុននឹងច្បាស់ជាចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធា ដើម្បីការពារតៃវ៉ាន់ដែរ បើសិនជាសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃណាមួយមែននោះ។

ត្រង់ចំណុចនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនប្រហែលជាមិនភាន់ច្រឡំទេ ពីព្រោះនៅឆ្នាំ២០០៥ ជប៉ុននិងអាមេរិកបានប្រកាសរួមគ្នាជាសំឡេងតែមួយថា «ដៃសមុទ្រហ្វូ័រម៉ូស (Formose) ជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្ររួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងរបស់ប្រទេសជប៉ុន»៕

ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

ឆ្នាំ២០០៣៖ ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្រ្តដើម្បីស្វែងរកថាមពល

2012-12-25T19:18:00.002+07:00

ចិនពង្រីកឥទ្ធិពលនៅអាហ្វ្រិក គឺដើម្បីស្វែងរកប្រភព

ថាមពល និងវត្ថុធាតុដើម

សូមស្តាប់លោក តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ

នៅខែមេសាឆ្នាំ២០០៣ ស្ថានភាពអន្តរជាតិប្រែប្រួលនិងតានតឹងខ្លាំង ដោយហេតុតែ សង្គ្រាមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអ៊ីរ៉ាក់ (Irak)។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនព្រួយបារម្ភពីព្រោះសង្គ្រាមប្រព្រឹត្តទៅ នៅក្នុងភូមិភាគមួយសម្បូណ៌ទៅដោយប្រេងកាត គឺប្រមាណ៦៤%នៃប្រេងកាតពិភពលោក។ ចិនបារម្ភខ្លាចខ្វះប្រេងកាត ដែលជាហេតុអាចនឹងធ្វើឲ្យម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសគាំងដំណើរ ព្រមទាំងអាចនឹងពន្យឺតពេលមិនឲ្យប្រទេសចិនក្លាយជាមហាអំណាចពិភពលោកបានលឿនរហ័ស។

សង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ាក់ បានកន្ត្រាក់ស្មារតីថ្នាក់ដឹកនាំចិន បានធ្វើឲ្យចិនយល់ថា ត្រូវតែដើរស្វែងរកប្រេងកាតនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ នៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងពិភពលោក ។ អ៊ីចឹងហើយបានជាពីឆ្នាំ២០០៣រហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបាននិងកំពុងបន្តអនុវត្តនូវអ្វី ដែលគេហៅថា «យុទ្ធសាស្រ្តការទូតថាមពល» (La diplomatie énergétique)។ នៅក្នុងន័យនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបានបង្កើនទស្សនកិច្ចជុំវិញទ្វីបអាហ្វ្រិក (Afrique) ជាពិសេសនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអ្នកផលិតប្រេងកាតដូចជាហ្កាបុង (Gabon) អាល់ហ្សេរី (Algérie) អេហ្ស៊ីប (Egypte) នីហ្សេរីយ៉ា (Nigéria) និងអង់ហ្គោឡា (Angola) ជាដើម។

យុទ្ធសាស្ត្រការទូតថាមពលនេះ ក៏បាននាំថ្នាក់ដឹកនាំចិន ទៅដល់អាមេរិកខាងត្បូងដែរ ដូចជាប្រទេសប្រេស៊ីល (Brésil) អាហ្សង់ទីន(Argentine) វ៉េណេស៊ុយអេឡា (Venezuela)និង បូលីវី (Bolivie) ជាដើម។ ដូចគ្នាអ៊ីចឹងដែរ ថ្នាក់ដឹកនាំចិន ក៏បានពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន នៅឈូងសមុទ្រ Perse ដូចជាអារ៉ាប៊ី សាអ៊ូឌីត (Arabie Saoudite) អូម៉ង់ (Oman) យេមែន (Yémen) និងអ៊ីរ៉ង់(Iran)។

យុទ្ធសាស្ត្រការទូតថាមពលរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំចិន បានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ផលប្រយោជន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដូចមានករណីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាឧទាហរណ៍ស្រាប់។ នៅពេលដែលអាមេរិកចោទអ៊ីរ៉ង់ថាជាបក្សសម្ព័ន្ធនៃសុភាវៈអាក្រក់និងថាជារដ្ឋយូកូម ចិនបែរជាទៅបង្កើនទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងការផ្តោះប្តូរពាណិជ្ជកម្មជាមួយអ៊ីរ៉ង់ទៅវិញ។ នេះពីព្រោះអ៊ីរ៉ង់ជាប្រទេសទីពីរក្នុងលោកដែលលក់ប្រេងកាតឲ្យចិនច្រើនជាងគេ។ ករណីប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា នៅអាមេរិកខាងត្បូង ក៏ជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយទៀតដែរ។ នៅពេលដែលអាមេរិកមិនត្រូវគ្នានឹងវ៉េណេស៊ុយអេឡារបស់Hugo Chavez ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបែរជាទៅចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចសន្យាពាណិជ្ជកម្មមួយចំនួនជាមួយប្រទេសនេះ ស្តីពីការជីករកនិងការចម្រាញ់ប្រេងកាត នៅខែធ្នូឆ្នាំ២០០៤។

តាមរយៈយុទ្ធសាស្ត្រការទូតថាមពលនេះ ប្រទេសចិនបានបោះជើងដល់អាមេរិកខាងត្បូង ដែលមកទល់ពេលនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំអាមេរិកចាត់ទុកជាដែនប្រមាញ់ផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួន។ ការទូតថាមពលរបស់ចិន ក៏បានធ្វើឲ្យខូចមិនតិចដែរផលប្រយោជន៍របស់អាមេរិកនិងរបស់អឺរ៉ុប ពិសេសរបស់ប្រទេសបារាំងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ នៅអាហ្វ្រិក ចិនជួយប្រទេសក្រីក្រនិងរកស៊ីជាមួយប្រទេសអ្នកផលិតប្រេងកាត ដោយមិនបានដាក់លក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឬនយោបាយអ្វីទាំងអស់ ពោលគឺខុសផ្ទុយពីអ្វីដែលអាមេរិកនិងអឺរ៉ុបបានធ្វើមកទល់ពេលនេះ។

ក្នុងរយៈពេលតែបីបួនឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ យុទ្ធសាស្ត្រការទូតថាមពលបានធ្វើឲ្យប្រទេសចិនក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មទីបីរបស់ទ្វីបអាហ្វ្រិក នៅក្រោយអាមេរិកដែលជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មទីពីរនិងប្រទេសបារាំងដែលជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មទីមួយ។ នៅឆ្នាំ២០០៦ គិតជាទឹកប្រាក់ ការផ្តោះប្តូរពាណិជ្ជកម្មរវាងចិននិងអាហ្វ្រិក កើនដល់ទៅ៥ម៉ឺន៣ពាន់លានដុល្លា។ វត្តមាននិងឥទ្ធិពលរបស់ចិន នៅអាហ្វ្រិក បាននិងកំពុងបណ្តាលឲ្យអឺរ៉ុបនិងអាមេរិកអាក់អន់ចិត្តនិងបារម្ភខ្លាំងឡើងៗ។ ពីព្រោះ ក្រៅពីបឺតយកប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងថាមពលរបស់អាហ្វ្រិក ចិនផ្តើមរៀបជើងព្រួល ដើម្បីចាក់គ្រឹះនយោបាយនៅក្នុងទ្វីបនេះ។ ឧទាហរណ៍ នៅខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ២០០៦ ជំនួបកំពូលវាងចិននិងបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិកចំនួន៤៨ បានប្រព្រឹត្តទៅជាលើកទីមួយបង្អស់ នៅទីក្រុងប៉េកាំងប្រទេសចិន៕

ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

ឆ្នាំ២០០១ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្រ្តជាលើកទី៣ លើកនេះដើម្បីទប់ទល់នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក

2012-12-25T19:05:00.003+07:00

Reuters
សូមស្តាប់លោកតាន់ ហ្សង់ ហ្រ្វង់ ស្វ័រ

នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ២០០១ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនត្រូវបង្ខំចិត្តផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រម្តងទៀត ដោយហេតុតែព្រឹត្តិការណ៍ពីរសំខាន់ៗ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទីមួយ គឺ George Bush កូនឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ រីឯព្រឹត្តិការណ៍ទីពីរ គឺមហាភេរវកម្មថ្ងៃទី១១កញ្ញាឆ្នាំ២០០១ ដែលបានធ្វើឲ្យអាមេរិកតក់ស្លុតខ្លាំង។

នៅពេលដែលប្រជាជាតិអាមេរិកកំពុងភ័យតក់ស្លុត George Bush កូន និងពួកទីប្រឹក្សាអភិរក្សនិយមដែលនៅជុំវិញលោក បានសម្រេចធ្វើសង្គ្រាម នៅអាហ្វហ្កានីស្តង់ (Afghanistan) ។ កងទ័ពអាមេរិក ១៧០០០នាក់ និងកងកម្លាំងអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (OTAN) ៥០០០នាក់ ចូលវាយរំលំរបបតាលីបង់នៅ Kaboul ដែលជួយលាក់ខ្លួននិងការពារ Ben Laden មេដឹកនាំអង្គការភេរវកម្មអន្តរជាតិAl-Qaïda ។

សង្គ្រាមអាហ្វហ្កានីស្តង់ធ្វើឲ្យចិនសប្បាយចិត្តផងនិងបារម្ភផង។ ចិនសប្បាយចិត្ត ពីព្រោះរបបតាលីបង់អ៊ីស្លាមនិយមជ្រុលបានរលាយ។ ចិនបារម្ភ ពីព្រោះតាមរយៈសង្គ្រាមអាហ្វហ្កានីស្តង់ កងទ័ពអាមេរិកបានឆ្លៀតចូលមកដល់អាស៊ីកណ្តាល ដែលជាតំបន់ជាប់ជិតបង្កើយនឹងប្រទេសខ្លួន។ ជាក់ស្តែង ដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមនៅអាហ្វហ្កានីស្តង់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ទាហាននៅមូលដ្ឋាន Qarshi Hanabad ក្នុងប្រទេស Ouzbekistan និង នៅមូលដ្ឋានManasប្រទេស Kirghizstan ។

ថ្នាក់ដឹកនាំចិនយល់ឃើញថាអាមេរិកបានយកសង្គ្រាមប្រឆាំងភេរវកកម្មមកធ្វើជាលេសដើម្បីចូលមកកៀកប្រទេសខ្លួន និងផ្តើមធ្វើការឡោមព័ទ្ធប្រទេសខ្លួន។ ម្ល៉ោះហើយ បានជានៅឆ្នាំ២០០១នោះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនសម្រេចបង្កើនថវិកាយោធាចំនួន ១៧,៧% ជាហេតុធ្វើឲ្យកញ្ចប់ប្រាក់នៃក្រសួងការពារជាតិឡើងដល់ទៅ១៧០០០ លានដុល្លារ។ ហើយតាំងពីឆ្នាំ២០០១នោះមក កញ្ចប់ថវិកាយោធារបស់ប្រទេសចិនកើនឡើងជាលំដាប់ ដើម្បីទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងជាយថាហេតុពីសំណាក់អាមេរិក។

គ្រោះថ្នាក់បង្កឡើងដោយអាមេរិក មិនមែនអាចត្រឹមតែលេចចេញមកតាមច្រកអាស៊ីកណ្តាលតែប៉ុណ្ណោះទេ។ វាក៏អាចចេញមកតាមច្រកអាស៊ីបូព៌ាដែរ ពីព្រោះនៅខ្ទង់ឆ្នាំ ២០០១-២០០២ ប្រមុខរដ្ឋអាមេរិក George Bush ផ្តើមនិយាយឡើងវិញពីផែនការសាងសង់ខែលមីស្ស៊ីលប្រឆាំងមីស្ស៊ីល។ Bushថែមទាំងប្រាប់ឲ្យដឹងថាចង់ពង្រីកខែលមីស្ស៊ីលនេះ ទៅដល់ជប៉ុននិងតៃវ៉ាន់ ដើម្បីជួយការពារដែនដីទាំងពីរនេះឲ្យរួចផុតពីការវាយប្រហារជាយថាហេតុពីសំណាក់ប្រទេសចិន។

អ៊ីចឹងហើយបានជាចិនបារម្ភ។ ពីព្រោះបើសិនជាអាមេរិកពិតជាចង់ដាក់តៃវ៉ាន់ នៅក្រោមកិច្ចការពាររបស់ខ្លួនមែន នោះថ្នាក់ដឹកនាំតៃវ៉ាន់នឹងកក់ក្តៅក្នុងចិត្តជាងមុន រហូតដល់អាចហ៊ានប្រកាសឯករាជ្យនៃកោះនេះ នៅថ្ងៃណាមួយមិនខានឡើយ។ ទន្ទឹមជាមួយគ្នានេះដែរ ចិនក៏បារម្ភមិនតិចដែរ នៅចំពោះមុខជប៉ុន ជាពិសេសតាំងពី Junichiro Koizumi ឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ២០០១មក។ ពីព្រោះ ចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំចិន Koizumi ជាអ្នកជាតិនិយមជ្រុល មាននិន្នាការផ្អៀងទៅខាងសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លាំងពេក។ និយាយបែបផ្សេង ចិនខ្លាចជប៉ុនរបស់ Koizumi ប្រកាន់ជំហរយោធានិយម ដូចកាលពីអតីតកាល និងខ្លាចជប៉ុនមានមហិច្ឆតាចង់ក្លាយជាមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរ។

ក្រៅពីពង្រឹងប្រព័ន្ធការពារជាតិ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនក៏ប្រឹងប្រែងបង្កើនសកម្មភាពទូត នៅអាស៊ីបូព៌ាដែរ។ នេះគឺដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲ្យអាមេរិករកលេស ចូលមកបង្កបញ្ហា នៅក្នុងតំបន់នេះបាន។ ជាក់ស្តែង ចាប់ពីខែមករាឆ្នាំ២០០៣ទៅ គឺក្រោយពីកូរ៉េខាងជើងបានប្រកាសដកខ្លួនចេញពីសន្ធិសញ្ញាមិនសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ចិនក៏ចេញមុខដោះស្រាយវិបត្តិនុយក្លេអ៊ែររបស់កូរ៉េកុម្មុយនិស្ត តាមរយៈអ្វីដែលគេហៅថាកិច្ចចរចាប្រាំមួយប្រទេស គឺសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េទាំងពីរ។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនពិតជាមានឆន្ទៈបញ្ចុះបញ្ចូលកូរ៉េខាងជើងកុំឲ្យផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូ។ នេះគឺដើម្បីកុំឲ្យអាមេរិកមានលេសចូលមកបង្ករឿងនៅឧបទ្វីបកូរ៉េបាន និងកុំឲ្យជប៉ុនមានលេសចង់ផលិតអាវុធ នុយក្លេអ៊ែរនឹងគេដែរ។

ទន្ទឹមជាមួយគ្នានេះ យុទ្ធសាស្ត្រទូតរបស់ចិនក៏ដៅទៅរកការទាញកូរ៉េខាងត្បូងឲ្យឃ្លាតចេញបន្តិចម្តងៗពីសហរដ្ឋអាមេរិកដែរ។ ចូរកុំភ្លេចថាតាំងពីចប់សង្គ្រាមកូរ៉េ នៅឆ្នាំ១៩៥៣មក ចិនមិនពេញចិត្តនឹងវត្តមានទាហានអាមេរិកនៅកូរ៉េខាងត្បូងទេ ហើយប៉ងចង់កំចាត់ឥទ្ធិពលនយោបាយនិងយោធារបស់អាមេរិកឲ្យអស់ពីឧបទ្វីបកូរ៉េ ៕

ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រជាថ្មីលើកនេះគឺដើម្បីទប់ទល់នឹងភេរវកម្មអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយម

2012-12-21T18:07:00.001+07:00

ផែនទីប្រទេសចិនរុស្ស៊ី និងអាស៊ីកណ្តាល

នៅដើមទសវត្សរ៍ទី៩០ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបានសម្រេចប្តូរយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ខ្លួនជាថ្មីម្តងទៀត ពីព្រោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក និងស្ថានភាពក្នុងប្រទេសចិនប្រែប្រួល។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិ បរិបទផ្លាស់ប្តូរ ដោយហេតុតែការរលាយបាត់ទៅនៃសហភាពសូវៀត នៅថ្ងៃទី២៦ធ្នូឆ្នាំ១៩៩១។ នៅក្នុងប្រទេសចិនវិញ មានការរំជើបរំជួលកើតឡើង នៅស៊ីងជាំង (Xinjiang) ប៉ែកខាងលិចនៃប្រទេស។ នៅទីនោះ ពួកអ៊ុយហ្កួរ (Ouïgours) ដែលជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម នាំគ្នាទាមទារឯករាជ្យបង្កឃាតកម្មនិងភេរវកម្ម។

ហេតុអ្វីបានជាថ្នាក់ដឹកនាំចិនត្រូវបង្ខំចិត្តប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រ ក្រោយពេលដែលសហភាពសូវៀត រលាយ? ការរលាយបាត់ទៅនៃសហភាពសូវៀតបានធ្វើឲ្យសាធារណរដ្ឋអាស៊ីកណ្តាលទាំងប្រាំ គឺ Kazakhstan Kirghizstan Ouzbékistan Tadjikistan និង Turkménistan ក្លាយជារដ្ឋឯករាជ។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៩១ អាស៊ីកណ្តាលលែងជាកម្មសិទ្ធរបស់រុស្ស៊ីទៀតហើយ ជាហេតុធ្វើឲ្យចិនសម្លឹងឃើញប្រេងកាតដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់របស់តំបន់នេះ។ តាមពិត សូម្បីតែរុស្ស៊ីខ្លួនឯង សហរដ្ឋអាមេរិក និងឥណ្ឌា ក៏សម្លឹងឃើញប្រយោជន៍នៃភូមិភាគអាស៊ីកណ្តាលនេះដែរ។

ម៉្យាងវិញទៀត ចិនចាំបាច់ត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយនេះជាទីដែលប្រជាជនច្រើនលើសលប់ជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ពីព្រោះមនោគមវិជ្ជាអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមអាចធ្លាយចេញពីតំបន់អាស៊ីកណ្តាលនេះ ហើយអាចឆ្លងចូលមកក្នុងខេត្តស៊ីងជាំងរបស់ចិន ដែលជាប់ជិតបង្កើយនៅទីនោះ។

ប្រឈមមុខនឹងបរិបទថ្មីបែបនេះនៃពិភពលោក ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបានជ្រើសយកយុទ្ធសាស្ត្រពីរ ដែលត្រូវអនុវត្តទន្ទឹមគ្នា។ នៅម្ខាង ចិនត្រូវខ្នះខ្នែងបន្តរក្សាស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ជុំវិញខ្លួន ដើម្បីឲ្យប្រទេសខ្លួនអាចបន្តបោះជំហាន ទៅរកភាពរុងរឿងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបាន។ នៅម្ខាងទៀត ចិនត្រូវរកមធ្យោបាយទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងនៃមនោគមវិជ្ជាអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយម។ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនផ្តើមសម្រួលទំនាក់ទំនងទូត ជាមួយប្រទេសអាស៊ីកណ្តាលទាំងប្រាំ ចាប់ពីខែមករាឆ្នាំ១៩៩២ទៅ។

ដោយឡែក ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩២ទៅដែរ ចិននិងរុស្ស៊ីក៏ផ្តើមខិតចូលជិតគ្នា ពីព្រោះប្រទេសទាំងពីរបារម្ភខ្លាំង នៅចំពោះមុខពួកតាលីបង់ (Taliban) ដែលជាពួកឆ្គួតលីលានឹងមនោគមវិជ្ជាអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយម និងដែលកំពុងវាយក្តោបក្តាប់យកប្រទេសអាហ្កហ្កានីស្តង់ (Afghanistan)។ នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៦ ពួកតាលីបង់ចូលកាន់កាប់ទីក្រុងKaboul ជាហេតុជំរុញចិននិងរុស្ស៊ីឲ្យរួបរួមគ្នា ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲ្យឥទ្ធិពលអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមធ្លាយចេញពីអាហ្កហ្កានីស្តង់ចូលមកក្នុងតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ ក្នុងន័យនេះ នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ចិនរុស្ស៊ី Kazakhstan, Kirghizstan និងTadjikistan បានបង្កើតក្រុមសៀងហៃ«Groupe de Shanghai»។ អង្គការនេះ ដែលក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ២០០១ Ouzbékistan សូមចូលជាសមាជិកដែរនោះ មានគោលដៅពីរ។ ទីមួយគឺប្រយុទ្ធទប់ទល់នឹងភេរវកម្ម និងទីពីរគឺពួតដៃគ្នាទប់ស្កាត់កុំឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកអុងអាត់តែឯកឯងពេក នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រេចសម្រួចទៅ ពេញមួយទសវត្សរ៍ទី៩០ ចិនមិនត្រឹមតែរក្សាស្ថិរភាពបានល្អ នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញប្រទេសខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ លើសពីនេះទៅទៀត ចិនបានឆ្លៀតប្រឹងប្រែងដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ជាមួយបណ្តាប្រទេសជិតខាង។ គោលដៅ គឺធានាឲ្យការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសបន្តមានសន្ទុះទៅមុខ។ អ៊ីចឹងហើយបានជា ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបានធ្វើកិច្ចចរចាព្រំដែនជាមួយរុស្ស៊ី Kazakhstan, Kirghizstan, Vietnam និងក្រោយមកទៀតជាមួយឥណ្ឌា។ ដំណោះស្រាយព្រំដែនទាំងអស់នេះ បានអនុញ្ញាតឲ្យពាណិជ្ជកម្មកើនសន្ទុះ នៅតាមបណ្តោយតំបន់ព្រំប្រទល់ និងបានអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាជន ដែលរស់នៅទីនោះផ្តើមស្គាល់សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ស្របទៅតាមមហិច្ឆតារបស់តេង សៀវប៉េង។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅចុងទសវត្សរ៍ទី៩០ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនមើលឃើញការគំរាមកំហែងមួយថ្មី នោះគឺឥរិយាបទអុងអាត់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅលើឆាកអន្តរជាតិ៕

ដកស្រង់ចេញពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

យុទ្ធសាស្ត្រទាំងស្រុងមួយថ្មីនៃប្រទេសចិន សម្រាប់សតវត្សរ៍ទី ២១

2012-12-03T19:31:00.001+07:00

ពិភលោកមើលពិប្រទេសចិនមកវិញ
សូមស្តាប់លោកតាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ

នៅដើមទសវត្សរ៍ទី៩០ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនផ្តើមមានគំនិតចង់សើរើមើលឡើងវិញ ទិសដៅ យុទ្ធសាស្រ្ត របស់ខ្លួន ពីព្រោះសហភាពសូវៀតបានរលំរលាយបាត់ទៅ នៅថ្ងៃទី២៦ធ្នូឆ្នាំ១៩៩១។ ពីព្រោះម្យ៉ាងទៀត ចិនដែលបានសម្រួលទំនាក់ទំនងទូតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក នៅខែមករាឆ្នាំ១៩៧៩ ដើម្បីទប់ទល់នឹងសូវៀត ផ្តើមយល់ពីបរិបទថ្មីនៃសករាជក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់។ ចិនផ្តើមយល់ថា មិនយូរមិនឆាប់ខ្លួននឹងក្លាយជាសត្រូវទីមួយរបស់អាមេរិកវិញម្តង។

ប៉ុន្តែ ក្តីបារម្ភបែបនេះរបស់ប្រទេសចិន បាត់បង់ទៅវិញ ពីព្រោះនៅឆ្នាំ១៩៩២ អាមេរិករបស់ Georges Bush ឪពុក មិនបានចាត់ទុកចិនថាជាសត្រូវទេ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៧ អាមេរិកថែមទាំងសម្រេចកាត់បន្ថយចោល៣០%នៃថវិកាយោធារបស់ខ្លួនទៀតផង។ នៅក្នុងបរិបទបែបនេះ ទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងអាមេរិកធូរស្រាលនិងស្ងប់ស្ងាត់ល្អ តរហូតដល់ចប់អាណត្តិលោកប្រធានាធិបតីអាមេរិក Bill Clinton។

ក្តីព្រួយបារម្ភរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំចិនកើនឡើងវិញខ្លាំងចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ទៅ។ នេះក៏ពីព្រោះ Georges Bushកូនឡើងគ្រប់គ្រងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយចាត់ទុកចិនថា ជាគូប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្រ និង ពីព្រោះមានព្រឹត្តិការណ៍មហាភេរវកម្មថ្ងៃទី១១កញ្ញាឆ្នាំ២០០១ ព្រមទាំងប្រតិកម្មយ៉ាងលឿនរហ័សពេកក្រៃរបស់អាមេរិក តាមរយៈការធ្វើសង្គ្រាមនៅ អាហ្វហ្កានីស្តង់(Afghanistan) និងក្រោយមកទៀតនៅអៀរ៉ាក់ (Irak)។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នេះ ធ្វើឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំចិនយល់ច្បាស់ថា ពីពេលនេះទៅអាមេរិកមានជំហរឯកតោភាគីនិយម មិនរារែកនឹងធ្វើអ្វីមួយ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួនឡើយ និងថាពីពេលនេះតទៅ អាមេរិកជាសត្រូវទីមួយរបស់ចិន។

គឺការប្រែប្រួលស្ថានភាពនយោបាយនៅអាមេរិក និងការប្រែប្រួលខ្លាំងនៃបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅក្នុងពិភពលោកនេះហើយ ដែលជម្រុញថ្នាក់ដឹកនាំចិនឲ្យកំណត់ទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីរបស់ខ្លួន។ អ៊ីចឹងហើយ បានជានៅឆ្នាំ២០០០ ជាលើកទីមួយបង្អស់ ថ្នាក់ដឹកនាំចិន សម្រេចបាញ់តម្រង់មុខព្រួញយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ទៅលើពិភពលោកទាំងមូលតែម្តង មិនត្រឹមតែទៅលើទ្វីបអាស៊ីតែមួយដូចពេលមុនៗទៀតទេ។

ជាក់ស្តែង ថ្នាក់ដឹកនាំចិនបែងចែកជាអាទិ៍ពិភពលោកជាបីតំបន់ត្រួតពីលើគ្នា។ តំបន់ទីមួយដែលតូចជាងគេនិងនៅចំកណ្តាលគេតែម្តង គឺជាប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃ។ នៅក្នុងដំបន់ទីមួយនេះដែលមានទីក្រុងប៉េកាំង (Pékin)ជាស្នូល អាជ្ញាធរត្រូវទប់ស្កាត់កុំឲ្យអស្ថិរភាពនយោបាយ សង្គមឬសាសនាផ្ទុះកើតឡើងបាន។ នៅជុំវិញព្រំដែននៃតំបន់ទីមួយនេះ ឃើញមានសុទ្ធតែដែនដីប្រកបទៅដោយបញ្ហា ដូចជាតៃវ៉ាន់ (Taïwan) ទីបេ (Tibet) និងស៊ីង ជាំង (Xinjiang) ជាដើម។ នៅក្នុងដែនដីទាំងអស់នេះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនចង់ខ្ទប់កុំឲ្យចលនាទាមទារឯករាជនិយមកើតឡើង និងចង់អូសទាញតៃវ៉ាន់យកមកដាក់នៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួនឲ្យទាល់តែបាន។

តំបន់ទីពីរវិញ មានទំហំធំបង្គួរ និងព័ទ្ធជុំវិញតំដំបន់ទីមួយ។ តំបន់ទីពីរនេះ គឺជាប្រទេសជិតខាងរបស់ចិន ប្រទេសឆ្ងាយឬជិតនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីឬកៀកជាប់នឹងទ្វីបអាស៊ី រួមមានជាអាទិ៍ ប្រទេសជប៉ុន ឧបទ្វីបកូរ៉េ (Corée) បណ្តាប្រទេសសមាជិកប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា បណ្តាប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល និងរុស្ស៊ី(Russie)។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនចង់ឲ្យសន្តិភាពគ្របដណ្តប់ទៅលើតំបន់ទីពីរនេះ ពីព្រោះបើមានសង្គ្រាម ភាពតានតឹង និងអធិករណ៍កើតឡើង សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងច្បាស់ជាច្បិចឱកាសចូលមកបង្ករឿងរ៉ាវ នៅក្នុងតំបន់ទីពីរនេះជាមិនខាន។

រីឯតំបន់ទីបីវិញ មានទំហំធំជាងគេ និងព័ទ្ធជុំវិញតំដំបន់ទីពីរ។ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនហៅតំបន់ទីបីនេះថាជា «ដែនដីថ្មី» ដែលឋិតនៅក្រៅព្រំដែនអនុត្តរភាពនៃប្រទេសចិន និងដែលមកទល់ពេលនេះ ប្រទេសចិនមិនសូវបាននឹកនាដល់។ នៅក្នុងតំបន់ទីបីនេះ គេឃើញមានប្រទេសដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលពីអំណើះតទៅ ចិនចាត់ទុកជាសត្រូវសក្តានុពលទីមួយរបស់ខ្លួន។ តំបន់ទីបីនេះ ក៏ជាទីតាំងនៃទ្វីបផ្សេង និងភូមិភាគផ្សេង ដូចជាអឺរ៉ុប អាហ្វ្រិកភូមិភាគដើមបូព៌ា និងអាមេរិកខាងត្បូងជាដើម។ គឺសុទ្ធសឹងជាប្រទេស ដែលចិនត្រូវរកស៊ីជាមួយតាមរយៈការផ្តោះប្តូរពាណិជ្ជកម្ម និងតាមរយៈការស្វែងរកធនធានថាមពល ប្រេងកាត ឬឧស្ម័នធម្មជាតិ ដើម្បីយកមកបំប៉នការស្រេកឃ្លាននៃម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសខ្លួន។

នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំចិនឲ្យតម្លៃទៅលើទ្វីបអាស៊ីខ្លាំងជាងគេ និយាយឲ្យចំ ដែនដីដែលលាតសន្ធឹងពីមាត់សមុទ្រក្រហមរហូតដល់មាត់សមុទ្រចិន។ មូលហេតុ គឺមកអំពីដែនដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយនេះ មានធនធានថាមពលច្រើនជាងគេបង្អស់ នៅលើពិភពលោក ពោលគឺប្រមាណ៧០%នៃអណ្តូងប្រេងកាត និង៥៣%នៃអណ្តូងឧស្ម័នទាំងស្រុង ដែលគេបានរកឃើញមកទល់សព្វថ្ងៃ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតអាស៊ី ក៏ជាទ្វីបដែលសម្បូណ៌មនុស្សច្រើនជាងគេដែរ។ ហើយនៅចុងក្រោយបង្អស់ អាស៊ីជាទ្វីបដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងក្លា លើសទ្វីបណាៗទាំងអស់៕

ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ

យុទ្ធសាស្ត្រទាំងស្រុងមួយថ្មីនៃប្រទេសចិន សម្រាប់សតវត្សរ៍ទី២១

2012-12-03T19:20:00.002+07:00

ពិភលោកមើលពិប្រទេសចិនមកវិញ
ការវិភាគរបស់តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ

ក្មេងទូលនំលក់ក្លាយជាអគ្គនាយកក្រុមហ៊ុន

2012-11-22T14:28:00.000+07:00

អតីតក្មេងលក់នំតាមរោងវីដេអូនៅទីជនបទម្នាក់ ដែលដើររកប្រាក់ជួយសម្រាលការលំបាករបស់គ្រួសារជាមួយនឹងបងប្រុសរបស់ខ្លួន បានក្លាយជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនដ៏ធំមួយ ដែលមានចំណូលដល់ទៅកន្លះលានដុល្លារ។ តើខ្សែជីវិតរបស់គាត់មានការបត់បែន និងការលំបាកយ៉ាងណា? សូមតាមដានជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ខាងក្រោមនេះ៖

លោក ឈាង សុភក្តិ

កុមារភាព

លោក ឈាង សុភក្តិ កើតនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៨២ នៅក្នុងស្រុកកំពង់ក្ដី ខេត្តសៀមរាប ជាកូនទី៣ក្នុងចំណោមបងប្អូន៥នាក់ ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានជីវភាពមធ្យម។

នៅឆ្នាំ១៩៨៨ កុមារ ឈាង សុភក្តិ បានចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាកំពង់ក្ដី ក្នុងស្រុកកំពង់ក្ដី ខេត្តសៀមរាប ទោះបីជាជីវភាពគ្រួសារមានការលំបាក ដែលកាលណោះ ម្ដាយរបស់លោកបានប្រកបរបរធ្វើនំលក់ និងឪពុករបស់លោកធ្វើជាមន្ត្រីរាជការតូចតាច ដើម្បីបានប្រាក់ចំណូកផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារប្រចាំថ្ងៃ។

នៅពេលនោះ អ្វីដែលលោកបានចងចាំបំផុតគឺ នៅក្រៅម៉ោងសិក្សានៅសាលារៀន លោកត្រូវជួយការងារណាដែលអាចសម្រាលបន្ទុកម្ដាយរបស់លោកដែលលក់ដូរក្បែរនោះ។ នៅពេលល្ងាច លោក និងបងប្រុសលោកត្រូវទូលសណ្ដែកដី និងនំមួយចំនួនទៅលក់នៅមុខរោងវីដេអូមួយក្នុងភូមិ រហូតដល់រោងវីដេអូបិទ ទើបបងប្អូនពីរនាក់របស់លោកបានត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការលក់ លោកហាក់មិននឿយណាយនឹងមុខរបរនេះប៉ុន្មានទេ ព្រោះលោកមានគំនិតជាអ្នកលក់ដូរតាំងពីកុមារមកម្ល៉េះ។

ភាពជា កុមារ លក់ដូរ

នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៨៨ តំបន់ខ្លះក្នុងប្រទេសកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងភ្លើងសង្រ្គាមនៅឡើយ។ ប៉ុន្តែដោយហេតុគ្រួសាររបស់គាត់មានគំនិតជាអ្នករកស៊ី ជាពិសេសឪពុករបស់លោក។ នៅពេលនោះ ម្ដាយរបស់ឈាង សុភក្តិ បានសម្រេចចិត្តទិញខោអាវជជុះនៅផ្សារអូឡាំពិកក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ យកទៅលក់នៅក្នុងភូមិ។ នៅពេលមកជាវទំនិញម្តងៗ លោកតែងធ្វើដំណើរមកជាមួយម្តាយរបស់លោកជានិច្ច ដើម្បីជួយមើល និងលើកដាក់ឥវ៉ាន់ ។

អ្វីដែលលោកចងចាំនាពេលនោះ គឺការធ្វើដំណើរពីសៀមរាបមកភ្នំពេញមិនអាចមកតាមផ្លូវជាតិលេខ៦ កាត់តាមខេត្តកំពង់ធំបានទេ ព្រោះផ្លូវនាពេលនោះមានការលំបាកណាស់។ ម្យ៉ាងទាហានខ្មែរក្រហមនៅមាននៅឡើយ ដូច្នេះគ្រួសាររបស់លោកត្រូវធ្វើដំណើរវាងតាមផ្លូវជាតិលេខ៥ ដោយឆ្លងកាត់ខេត្តបាត់ដំបងវិញ។ ផ្លូវជាតិលេខ៥នាពេលនោះ គឺមានស្ថានលំបាកខ្លាំងដែរ។ កន្លែងខ្លះ ត្រូវបានទ័ពខ្មែរក្រហមដាក់មីនកម្ទេចចោល ជាពិសេសស្ពាន។

នៅរដូវភ្លៀង អ្នកធ្វើដំណើរត្រូវចុះពីលើរថយន្តជាមួយនឹងឥវ៉ាន់របស់ខ្លួន ហើយដើរកាត់ទឹក។ កន្លែងលិចទឹកខ្លះ មានជម្រៅត្រឹមកមនុស្សចាស់ក៏មាន។ ប្រសិនបើត្រូវឆ្លងទឹកជម្រៅជ្រៅបែបនេះមែន លោកមិនអាចជួយអ្វីម្ដាយលោកបាននោះទេ ប៉ុន្តែបានក្លាយជាបន្ទុកម្ដាយរបស់លោកទៅវិញ។ ក្នុងនោះ គាត់ត្រូវជញ្ជូនឥវ៉ាន់ផង និងមកយកគាត់ឆ្លងទឹកផង។

ជិះឡានកាត់គ្រាប់កាំភ្លើង

លោកបានទទួលដំណឹងថា រថយន្តដែលបើកាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ៥ ត្រូវជាន់មីនដែលដាក់ដោយខ្មែរក្រហមសម្រាប់វាយប្រហារឡានយោធារបស់រដ្ឋាភិបាល។ ឥទ្ធិពលមីនតោនបានកម្ទេចរថយន្ត និងមនុស្សទាំងស្រុង។ ដំណឹងនេះបានធ្វើឲ្យលោកមានភាពតក់ស្លុត និងបារម្ភជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

ត្រឹមទឹកលិចមិនសូវជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរប៉ុន្មានទេ បើប្រទះនឹងគ្រាប់មីន ឬជួបខ្មែរក្រហមទើបជាបញ្ហាធំ។ នៅថ្ងៃ១ពេលកំពុងធ្វើដំណើរជាមួយម្ដាយរបស់លោកមកទិញឥវ៉ាន់នៅភ្នំពេញ ដល់ត្រឹមពាក់កណ្តាលផ្លូវ លោកបានឭស្នូរកាំភ្លើងតូចធំលាន់បន្តគ្នាដូចរន្ទះ។ ពេលនោះ ស្រាប់តែមានបុរសម្នាក់ជិះម៉ូតូយ៉ាងលឿនសម្រុកមកពីមុខឡានហើយស្រែកខ្លាំងៗដាក់តៃកុងរថយន្តថា៖ “ទាហានខ្មែរក្រហមកំពុងប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយទាហានរដ្ឋាភិបាលនៅខាងមុខ។ កុំទៅអី!”។

ពេលនោះ អ្នកធ្វើដំណើរក្នុងឡានទាំងអស់ បានស្ងាត់មាត់ដូចគេចុក។ លោកពួនសំងំនៅក្បែរម្ដាយលោក ប៉ុន្តែលោកបានឮសំឡេងម្ដាយរបស់លោកខ្សឹបបន់ព្រះកុំឲ្យមានបញ្ហាអ្វីកើតឡើងចំពោះរូបលោក។ អស់ពេលជាង១ម៉ោង សំឡេងកាំភ្លើងបានស្ងប់ស្ងាត់ទៅវិញ ហើយការធ្វើដំណើរមានខណៈធម្មតាវិញ ប៉ុន្តែទាំងតៃកុងរថយន្ត និងអ្នកធ្វើដំណើរនៅតែភ័យភ្នែកនៅកញ្ចឹងកនៅឡើយ។

ចំណូលចិត្តអាចអត្ថបទទាក់ទងនឹងអ្នកខ្លាំង និងស្រីស្អាត

ដោយសារសេដ្ឋកិច្ចនៅ ស្រុកកំពង់ក្ដី ពុំទាន់មានភាពរីកចម្រើននៅឡើយនាពេលនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ឳពុករបស់លោកដែលជាមន្ត្រីរាជការ គឺជាមុខសញ្ញារបស់ទ័ពខ្មែរក្រហម និងពេលខ្លះមានការរំខានពីខ្មែរក្រហមផង គ្រួសាររបស់លោកបានសម្រេចចិត្តប្តូរមករស់នៅក្នុងទីរួមខេត្តសៀមរាបវិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៩២ លោកបានចូលរៀននៅអនុវិទ្យាល័យសៀមរាប ក្នុងខេត្តសៀមរាប ហើយម្ដាយរបស់លោកបានទិញតូបនៅផ្សារលើ ដើម្បីលក់ខោអាវជជុះបន្តទៀត។ សន្តិភាពកាន់តែប្រសើរឡើងពី១ថ្ងៃទៅ១ថ្ងៃ ប៉ុន្តែការរកស៊ីកាន់តែលំបាកទៅៗទៅវិញ ដោយសារមានអ្នករកស៊ីខោអាវជជុះកាន់តែកើនច្រើនឡើងៗៗ។ ពេលនោះ ម្ដាយរបស់លោកក៏ប្ដូរគំនិតពីអ្នកចាំទទួលបន្ត ទៅជាអ្នកលក់ផ្ទាល់វិញ។

ចំណែកលោក ក៏ហាក់ទំនេរដៃក្នុងការជួយម្ដាយរបស់លោកបន្តិចដែរ ដូច្នេះលោកក៏មានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការសិក្សា។ ការសិក្សារបស់លោកក៏មានការរីកចម្រើនល្អប្រសើរជាងមុនផងដែរ។ ដោយទេពកោសល្យពីធម្មជាតិរបស់លោកពូកែក្នុងការទំនាក់ទំនង លោកមានមិត្តភ័ក្ដិជាច្រើន ពិសេសលោកចូលចិត្តរាប់អានមនុស្សដែលមានមុខមានមាត់ ដូចជាកូនអភិបាលខេត្ត ឬនារីណាដែលស្អាតជាងគេ គឺលោកតែងតែរាប់អានមកធ្វើជាមិត្តភ័ក្ដិរបស់លោកភ្លាម។ ក្រៅពីនេះ ពេលទំនេរពីការសិក្សា លោកតែងតែជួយការងារនៅផ្សារជាប់ជាប្រចាំ។ អ្វីដែលលោកមិនអាចបំភ្លេចបាន គឺកង់របស់លោកត្រូវបានដំឡើងទៅជារ៉ឺម៉កដើម្បីដឹកជញ្ជូនឥវ៉ាន់ទៅវិញទៅមក។

ម្ដាយបញ្ជូនកូនមកភ្នំពេញ

នៅឆ្នាំ១៩៩៨ ការប្រឡងបាក់ឌុបបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរជាមួយនិទ្ទេសល្អបង្គួរ។ ពេលនោះ ម្ដាយរបស់លោកបានសម្រេចចិត្តបញ្ជូនលោកឲ្យមករៀននៅភ្នំពេញ ប៉ុន្តែត្រូវបានបន្ទុចបង្អាក់ដោយសារការផ្ដល់យោបល់របស់អ្នកជិតខាង។ គេបានប្រាប់ម្ដាយលោកថា៖ “មិនបាច់ឲ្យវារៀនតធ្វើអីទេ។ កូនប្រុសកាលណា វារៀនចប់ វាយកប្រពន្ធ វាលែងវិលមករកយើងវិញហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត មានការចំណាយច្រើនណាស់ទាំងការរស់នៅផង និងការរៀនផង។ ឲ្យវារត់ម៉ូតូឌុបនៅសៀមរាបទៅប្រសើរជាង គ្រាន់បានលុយចាយខ្លួនវា”។

ប៉ុន្តែកាលណោះ ម្ដាយរបស់លោកហាក់អន់ចិត្តនឹងពាក្យពេចន៍ ពោលខាងលើ ដូច្នោះគាត់ ដែលជាមនុស្សមានការតស៊ូក្នុងជីវិត និងស្អប់ពាក្យត្មះតិះដៀលថាជាមនុស្សមិនចេះរកស៊ី បានសម្រេចចិត្តបញ្ជូនលោកមករៀននៅភ្នំពេញដោយអត្តនោម័តិ ព្រោះគាត់មិនចង់ឲ្យកូនរបស់គាត់មានវាសនាលំបាកដូចរូបគាត់ឡើយ។ ភាពជាម្ដាយមិនប្រាថ្នាចង់បានវិញពីកូន ប៉ុន្តែគាត់ចង់ឲ្យកូនមានការរីកចម្រើន និងអនាគតភ្លឺស្វាងក្នុងអនាគត។

មិនបាន១សប្ដាហ៍ផង ត្រូវគេបណ្ដេញចេញពីផ្ទះ

មកដល់ទឹកដីភ្នំពេញ លោកគិតថាមករស់នៅជាមួយកូនចៅហ្វាយខេត្ត ប្រហែលជាបានកែប្រែជីវិត និងមិនសូវលំបាកទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីៗហាក់ផ្ទុយស្រលះ។ មិនដល់១សប្ដាហ៍ផង លោកត្រូវបានក្រុមគ្រួសារ និងបងប្អូនចៅហ្វាយខេត្តនោះ ចោទប្រកាន់លោកថា បាននាំឲ្យក្មួយគេខូចដើរលេងច្រើនមិនសូវនៅផ្ទះប្រឹងរៀនសូត្រ។ គេមិនបង្អង់យូរឡើយ គឺគេបណ្ដេញលោកចេញភ្លាមៗតែម្ដង។ លោកសុំ១ថ្ងៃដើម្បីរកជួលផ្ទះស្នាក់នៅសិនក៏មិនបានផង។ ជាមួយការឈឺចាប់ទាំងនេះ លោកបានវេចបង្វេចចេញភ្លាមៗពេលនោះ ហាក់ដូចជាទូកអណ្ដែតកណ្ដាលសមុទ្រគ្មានកោះត្រើយ។ ទេវតាមិនឲ្យមនុស្សស្លាប់ឡើយ។ ឈានដល់ពេលរសៀល លោកបានជួបមិត្តភ័ក្ដិម្នាក់ដែលធ្លាប់រៀនជាមួយគ្នា រួចគាត់ក៏សម្រេចឲ្យស្នាក់នៅជាមួយមិត្តភ័ក្កិម្នាក់នោះតែម្ដងទៅ ទោះបីបន្ទប់តូចប្រហែល២ម៉ែត្រ៤ជ្រុង ដែលត្រូវស្នាក់នៅរហូតដល់គ្នា៣នាក់ក្តី។

១ ពាន់រៀលសម្រាប់អាហារមួយពេល

រយៈពេល១ខែ ម្ដាយរបស់លោកបានមកមើលលោកម្ដងជាមួយលុយកាកបន្តិចបន្ទួចមកឲ្យលោកដោះស្រាយថ្លៃហូបចុក និងស្នាក់នៅ ប្រហែល១០០ដុល្លារ។ ពេលនោះលោកមានម៉ូតូឆាលីមួយគ្រឿង សម្រាប់ជិះធ្វើដំណើរ។ ពេលចេញពីរៀនលោកត្រូវទៅទិញអាហារថ្ងៃត្រង់នៅម្ដុំផ្សារចាស់ ថ្លៃបាយ៣០០រៀល និងត្រីចំហុយ៥០០រៀលប៉ុណ្ណោះ ឬអាចថែមត្រសក់ជ្រក់ប៉ុន្មានរយរៀលទៀត។

មានទេពកោសល្យពីកំណើតក្នុងការគ្រប់គ្រងលុយកាក់

លោកបានក្លាយជានិស្សិតឆ្នើមក្នុងឆ្នាំដំបូងនៅថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ទីផ្សារ នៅសាកលវិទ្យាល័យន័រតុន ព្រោះរៀនពូកែស្ទើរគ្រប់មុខវិជ្ជា ជាពិសេសលើជំនាញគណនេយ្យ។ កាលពីក្មេង លោកឧស្សាហ៍ជួយអ្នកម្ដាយក្នុងការលក់ដូរខ្លះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការមករស់នៅម្នាក់ឯងលោក ត្រូវគ្រប់គ្រងចាយវាយលុយយ៉ាងសន្សំសំចៃ ដូច្នេះលោកក៏មានការឆាប់ចាប់បានលើមុខជំនាញគណនេយ្យនេះ រហូតដល់បើកក្លិបរៀននៅសាលារៀនតែម្ដង ហើយលោកក៏ក្លាយជាប្រធានក្លិបគណនេយ្យទៀតផង។ ដោយសាការត្បិតត្បៀតប្រាក់កាស លោកសម្រេចនៅតែក្នុងសាកលវិទ្យាល័យដើម្បីប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រភាសាអង់គ្លេសបន្ថែមទៀត។

១០០ ដុល្លារតិចសម្រាប់រស់នៅភ្នំពេញ ប៉ុន្តែច្រើនណាស់សម្រាប់អ្នកខេត្ត

នៅឆ្នាំទី១ លោកហាក់មិនមានអ្វីជាបញ្ហាជាដុំកំភួននោះទេ។ ប៉ុន្តែពេលឈានដល់ឆ្នាំទី២ គ្រួសាររបស់លោកចាប់ផ្ដើមមានបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុបន្តិចៗម្ដង ព្រោះក្រៅពីខ្វះកម្លាំងជួយដល់គ្រួសារហើយ លោកក្លាយជាបន្ទុកមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់គ្រួសាររបស់លោកទាំងមូល។ ជារៀងរាល់ខែ គ្រួសាររបស់លោកត្រូវផ្ញើថវិកាចំនួន១០០ដុល្លារសម្រាប់ការចំណាយរបស់លោកនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ ១០០ដុល្លារគឹតិចតួចណាស់សម្រាប់អ្នកសិក្សានៅភ្នំពេញ ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកលក់ដូរនៅផ្សារបន្តិចបន្តួច គឺវាមានចំនួនច្រើនខ្លាំងណាស់។

ទ្រព្យក៏អស់ គ្រួសារក៏ទំនាស់គ្នា

ឈានដល់ឆ្នាំទី៣ នៃឆ្នាំសិក្សារបស់លោក គ្រួសាររបស់លោកហាក់មានសភាពដុនដាបទៅៗ។ លោកក៏ត្រូវបង់ថ្លៃសាលា ប្អូនៗរបស់លោកក៏ចាប់ផ្ដើមធំពេញវ័យ។ ម្យ៉ាងលុយសន្សំទាំងប៉ុន្មានរបស់គ្រួសារលោកបានចំណាយអស់កាលពីឆ្នាំដំបូងអស់ហើយ ។ ក្រុមគ្រួសារបានប្រើអស់កម្លាំងកាយចិត្ត និងធនធានទាំងអស់មកលើការរៀនសូត្ររបស់លោកតែម្នាក់។ ប៉ុន្តែដោយសាការសិក្សារបស់លោកនៅតែត្រូវការការទំនុកបំរុងបន្ថែម ម្ដាយរបស់លោកបានដាច់ចិត្តលក់ដីម្ដង១កន្លែងៗ សម្រាប់បង់ថ្លៃសាលាឲ្យលោក រហូតអស់គ្មានសល់។

ពេលមួយ គ្រួសាររបស់លោកបានឈានដល់ការដាក់ប្លង់ផ្ទះបញ្ចាំដើម្បីខ្ចីបុលគេយកលុយមកឲ្យលោករៀន។ ដោយសារគំនិតជាឯកតោភាគីរបស់ម្ដាយលោក ការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងម្ដាយ និងឪពុកលោកចាប់ផ្ដើមកើតមានឡើង។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ គ្រួសាររបស់លោកបានលក់អស់គ្មានសេសសល់ ។ ប៉ុន្តែទោះជាមានវិបត្តិផ្លូវចិត្តយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រួសាររបស់លោកបានលាក់បាំងលោកមិនឲ្យដឹងឡើយ។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ រឹតតែលើកទឹកចិត្តលោកឲ្យខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្របន្តទៀត។

ការងារដំបូងប្រាក់ខែ៨០ដុល្លារ

ឆ្នាំ២០០២ ដោយឃើញការរៀនពូកែរបស់លោកនៅចុងឆ្នាំសិក្សាទី៣ លោកគ្រូម្នាក់ក្នុងសាកលវិទ្យាល័យបានណែនាំលោកឲ្យធ្វើការនៅក្រុមហ៊ុន Yellow page ដែលទទួលបានប្រាក់បៀវត្សរ៍៨០ដុល្លារអាមេរិក។ ទោះជាប្រាក់ខែតិចពិតមែន ប៉ុន្តែវាជាការងារដំបូងដែលលោកត្រូវតែធ្វើដើម្បីទទួលបានបទពិសោធន៍។ ពេលនោះលោកបានយល់កាន់តែច្បាស់ថា អ្វីដែលឪពុកម្ដាយរបស់លោកតែងតែណែនាំ គឺមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបានឡើយ។ ពេលជាមួយគ្នានេះដែរ លោកបានសម្រេចចិត្តប្រាប់ទៅម្ដាយរបស់លោកមិនចាំបាច់ផ្ញើប្រាក់ចាយប្រចាំខែឲ្យលោកទៀតទេ គឺលោកមានលទ្ធភាពចំណាយដោយខ្លួនឯងបាន ទោះជាលោកដឹងថា ប្រាក់ខែចាយមិនគ្រប់ក៏ដោយ។

១៨០ដុល្លារ ចាយ ២ នាក់បងប្អូន

មួយរយៈក្រោយមក នៅចុងឆ្នាំ២០០២ លោកបានផ្លាស់ប្ដូរការងារមកធ្វើនៅក្រុមហ៊ុន Ford មានតួនាទីជា Salesman ដែលមានប្រាក់បៀវត្សរ៍ ១៨០ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ឈានដល់ឆ្នាំ២០០៣ លោកចាប់ផ្តើមមានបន្ទុកដ៏ធំមួយ នោះគឺប្អូនរបស់លោកត្រូវឡើងមករៀននៅភ្នំពេញដែរ។ ប៉ុន្តែលោកបែរជាមានក្ដីសប្បាយរីករាយជាមួយបន្ទុក១នេះទៅវិញ ព្រោះលោកគិតថា លោកបានជួយរែកពុនការលំបាករបស់គ្រួសារលោកបានមួយចំណែក។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំដដែលនោះដែរ លោកក៏ចាប់ផ្តើមដឹងពីទំនាស់ក្នុងគ្រួសាររបស់លោក ដែលកើតមានពេលលោកចេញផុតមករៀននៅភ្នំពេញហើយ។ ដើម្បីកាត់បន្ថយការលំបាកទាំងនោះ លោកបានសម្រេចចិត្តមិនឲ្យម្ដាយលោកផ្ញើលុយមកប្អូនរបស់លោកឡើយ គឺប្រាក់ខែរបស់លោកចែកចេញជា២ចំណែក លោកចាយ៩០ដុល្លារ ប្អូនរបស់លោកចាយ៩០ដុល្លារដែរ។

ដាច់បាយមួយថ្ងៃមួយមួយយប់ក៏មាន

ដាច់ខែដាច់ខ្យល់! នេះជាពាក្យពោលឡើងរបស់មន្រ្តីរាជការខ្លះ ដែលតែងតែចាយលុយអស់មុនខែ ព្រោះតែប្រាក់បៀវត្សរ៍តិច។ ប៉ុន្តែពាក្យនេះបានកើតឡើងមកលើលោក និងប្អូនរបស់លោកដែរនាពេលកន្លងមក។ ពេលមួយ ថ្ងៃបើកប្រាក់ខែមិនទាន់នឹងមកដល់ផង ប្រាក់ក៏អស់ពីខ្លួនរលីងតែម្ដង។ ហើយមានសប្ដាហ៍ខ្លះទៀត ថ្ងៃបើកប្រាក់ខែចំថ្ងៃបុណ្យជាតិ ដូច្នេះត្រូវលើកពេល លើកពេលតែ២ថ្ងៃរូបលោក និងប្អូនប្រុសលោកត្រូវដាច់បាយតែម្តង។ លោកបានរំលឹកថា ពេលខ្លះសល់ប្រាក់បន្តិចបន្តួចបានមី១កញ្ចប់ស្រុះញ៉ាំជាមួយបាយ២នាក់បងប្អូន។ ពេលខ្លះទៀតដាច់ទាំងអង្ករ ប៉ុន្តែមានចេកទុំខ្លះនៅសល់១ ឬ២ផ្លែដែរ ដូច្នេះ លោកក៏ចែកគ្នាបរិភោគជាមួយនឹងប្អូនរបស់គាត់ និងពិសាទឹករូចដេក ដោយកូរពោះមួយយប់ទល់ភ្លឺ។ ពេលខ្លះទោះមានបុណ្យទាន ក៏បងប្អូនលោកទាំងពីរមិនហ៊ានទៅលេខស្រុកកំណើតដែរ ព្រោះការចំណាយសោហ៊ុយធ្វើដំណើរអាចធ្វើឲ្យលោកត្រូវចាយអស់មុនខែ និងដាច់បាយបាន។

ប្រឹងប្រែងធ្វើការឋានៈឡើងជាបន្តបន្ទាប់

ក្នុងអំឡុងពេលក្រោយមក លោកក៏បានចាប់អាជីពជាគ្រូបង្រៀននៅមហាវិទ្យាល័យផង និងបង្រៀនភាសាអង់គ្លេសផង ដើម្បីរកចំណូលបន្ថែម។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០២មក ការងាររបស់លោកត្រូវបានដំឡើងជាប្រចាំ ពីអ្នកលក់ផ្ទាល់ ក្លាយជាប្រធានផ្នែកលក់រថយន្តឲ្យ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងស្ថានទូតរបស់ក្រុមហ៊ុនFord ដដែល។ ក្រោយមកទៀតត្រូវបានក្រុមហ៊ុនមើលឃើញពីភាពប៉ិនប្រសប់ និងការពុះពារជម្នះគ្រប់ឧបសគ្គរបស់លោក។ ដូច្នេះនៅឆ្នាំ២០០៨ ក្រុមហ៊ុនបានដំឡើងដំណែងឲ្យលោកបន្តទៀត ក្លាយជា Division Manager 3M&KATCHER របស់ក្រុមហ៊ុន RMA ដែលជាក្រុមហ៊ុនមេរបស់Ford ប្រចាំនៅកម្ពុជា។

ប្រែខ្លួនពីអ្នកធ្វើការឲ្យគេ ទៅជាអ្នកបង្កើតការងារឲ្យគេធ្វើ

តួនាទី កាលណាឡើងដល់កម្រិតកំពូលហើយ មនុស្សម្នាក់ៗរមែងនឹងចង់បង្កើតអ្វីដែលជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន។ លោក ឈាង សុភ័ក្តិ ក៏ដូចគ្នាដែរ ប៉ុន្តែអ្វីដែលលោកពិសេសជាងអ្នកឯទៀត គឺមានបំណងមួយប៉ុណ្ណោះ គឺចង់បង្កើតឱកាសការងារច្រើនជួយដល់និស្សិតកម្ពុជាដែលកំពុងជួបការលំបាកក្នុងពេលសិក្សា។ មានមិត្តរួមការងារលោកម្នាក់មានគំនិតត្រូវគ្នាជាមួយលោក ចង់បង្កើតក្រុមហ៊ុនមួយ ដែលមានលោកជានាយកប្រតិបត្តិ និងក្រុមប្រឹក្សាភិបាល។ នៅចុងឆ្នាំ២០០៨ លោកបានសម្រេចចិត្តលាឈប់ការងារ ហើយមកកាន់ជានាយកប្រតិបត្តិក្រុមហ៊ុនមួយនេះ។ ពេលនោះ ក្រុមហ៊ុនរបស់លោកបានសម្រេចចិត្តនាំចូលមកនូវផលិតផលប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះដូចជាសាប៊ូ, នំ, ភេសជ្ជៈ, ឬឧបករណ៍លាងចានពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។

បរាជ័យធំបំផុតគឺបាក់ទឹកចិត្ត

ដោយសាចាប់ផ្ដើមថ្មីថ្មោងនៃក្រុមហ៊ុនមួយ ផលិតផលនាំចូលមកទាំងនោះ ហាក់មិនសូវ ទទួលបានការពេញនិយមឡើយពីសំណាក់ប្រជាជនកម្ពុជា។ ការដំណើរការក្រុមហ៊ុនចេះតែអូសបន្លាយធ្វើឲ្យម្ចាស់ទុនបាក់ទឹកចិត្តរហូតឈានដល់ការប្រកាសដកទុនជាស្ថាពរ។ ពេលវេលានោះហើយ ជាពេលវេលាមួយដ៏លំបាក ព្រោះបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុន៧នាក់ដែលកំពុងត្រូវបើកប្រាក់ខែពីលោកដែលជានាយកប្រតិបត្តិ។ ពេលនោះហើយ ទាំងក្រុមគ្រួសារខាងលោក និងភរិយាលោកមិនមានអ្នកណាអាចជួយគាំទ្រលោកបន្តទៀតឡើយ គឺជាពេលវេលាបាក់ទឹកចិត្តដ៏ធំបំផុត។ លោកតែងសួរខ្លួនឯងថា ត្រូវបន្តក្រុមហ៊ុនទៀត ឬយ៉ាងណា? តើគួរធ្វើយ៉ាងម៉េចទើបដំណើរការបន្តទៀតបាន។ ដោយសារការខ្វះផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលជារឿងសំខាន់ មានពេលខ្លះ លោកត្រូវបញ្ជាំរថយន្តដើម្បីយកប្រាក់ខែឲ្យបុគ្គលិក រហូត ដល់បុគ្គលិកគ្មានការងារធ្វើបានសម្រេចប្រាប់លោកដោយត្រង់ថា មិនហ៊ានទទួលយកប្រាក់ខែពីលោកទេ ព្រោះក្រុមហ៊ុនមិនដំណើរការទាល់តែសោះ។

ជោគជ័យបានមកពីការប្រឹងប្រែង

ដោយមានចិត្តអំណត់ ការស៊ូទ្រាំខ្ពស់ ឱកាសក៏មកដល់។ ឪពុកក្មេកលោកបានណែនាំតំណាងក្រុមហ៊ុនទូរស័ព្ទ Metfone ឲ្យជួបជាមួយលោក ព្រោះយល់ថា លោកមានទំនាក់ទំនងច្រើនក្នុងទីផ្សារពាណិជ្ជកម្ម។ លោកបានជួយលើកិច្ចការជាច្រើនយ៉ាងឲ្យក្រុមហ៊ុននោះ។ ពេលវេលាយូរពិតមែន ប៉ុន្តែលោកមិនដែលធុញទ្រាន់នឹងជួយជំរុញឲ្យក្រុមហ៊ុននោះដំណើរការកាន់តែរលូនឡើយ។ អាចនិយាយបានថា ធ្វើល្អបានល្អ។ ពេលនោះក្រុមហ៊ុន Metfone បានផ្ដល់ការងារជា Call Center ដល់ក្រុមហ៊ុនរបស់លោក ដូច្នេះក្រុមហ៊ុនរបស់លោកត្រូវប្តូរពីនាំផលិតពីម៉ាឡេស៊ីមកលក់ ទៅជាផ្តល់សេវ៉ាកម្មផ្នែកពន្យល់ដល់អតិថិជនទូរស័ព្ទ (Call Center)។

ជំហ៊ានដំបូង លោកមានការរារែកបន្តិចចំពោះការងារដែលថ្មីមួយនេះ ប៉ុន្តែដោយចិត្តជាអ្នករកស៊ីមិនខ្លាចឧបសគ្គ ពេលនោះលោកបានកែប្រែស្ថានការក្រុមហ៊ុនដែលហៀបនឹងបិទទ្វារក្លាយជាក្រុមហ៊ុនមួយមានមនុស្សរ៉ាប់រយនាក់មកធ្វើការរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ។

បច្ចុប្បន្នភាព

លោកឈាង សុភក្តិ អាយុ៣០ឆ្នាំ និងបានរៀបការឆ្នាំ២០០៦ ជាមួយភរិយាមានឈ្មោះ ស្រី ជាសុផល្លា។ លោកមានបុត្រី ២នាក់ហើយ។ សព្វថ្ងៃនេះ គាត់ជាប្រធានក្រុមហ៊ុនពីរ គឺ Master Asia ដែលមានប្រតិបត្តិការ Mobile Content Provider (Call Center Outsource) និងក្រុមហ៊ុន Master Solution Internet ដែលមានប្រតិបត្តិការ (Internet provider)។ ក្រុមហ៊ុនទាំងពីរនេះ អាចមានប្រាក់ចំណូលប្រមាណជាកន្លះលានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំៗ។

បទពិសោធន៍ជីវិត

ក្នុងជីវិតរបស់ខ្ញុំ បើសិនជាកាលណោះម្ដាយរបស់លោកគ្មានការប្ដេជ្ញាខ្ពស់ហ៊ានជម្នះគ្រប់ឧបសគ្គដើម្បីឲ្យលោករៀនសូត្រទេ ម្ល៉េះលោកនឹងគ្មានថ្ងៃនេះទេ។ គ្មានលទ្ធផលបានធ្វើឲ្យក្រុមគ្រួសាររបស់លោកនៅឯ ខេត្តសៀមរាប មានមោទនភាពយ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកដែលរិះគន់បង្អាប់ម្ដាយរបស់លោកក៏ភ្លឺភ្នែកដែរ។ ចំណែកការវិនិយោគរបស់ម្ដាយលោកមកលើរូបលោកគឺមានន័យថា ត្រឹមត្រូវជាទីបំផុត។

រឿងមួយទៀតដែលលោកបានដឹង និងចងចាំបំផុតក្នុងដំណាក់កាលរៀនសូត្រ គឺនិស្សិតដែលរៀននៅឆ្នាំទី៣ ជាពេលវេលាដំណាក់ដែលអ្នកផ្ទះអស់លទ្ធភាពនឹងផ្គត់ផ្គង់ហើយ។ ដូច្នេះបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនលោកជាង១០០នាក់ គឺសុទ្ធតែជានិស្សិតដែលរៀននៅឆ្នាំទី២ ឬទី៣ ទាំងអស់ ព្រោះលោកចង់ផ្ដល់ធនធានឲ្យពួកគាត់ ជៀសវាងការលំបាក រហូតបោះបង់ចោលការសិក្សាដោយសារកត្តាជីវភាព។

ការចែករំលែកចំណេះដឹង

“កើតមកក្នុងត្រកូលអ្នកក្រ មិនមែនជាកំហុសរបស់អ្នកទេ ប៉ុន្តែស្លាប់ទៅវិញក្រនោះ គឺជាកំហុសរបស់អ្នក”។ នេះជាសុភាសិត របស់មនុស្សល្បីក្នុងពិភពលោកម្នាក់។ សម្រាប់រូបលោក ឈាង សុភក្តិចង់បង្ហាញដល់យុវជនខ្មែរទាំងអស់ថា កុំបាក់ទឹកចិត្តឲ្យសោះ។ គ្មានអ្វីដែលមនុស្សធ្វើមិនកើតនោះទេ។ ឲ្យតែការធ្វើនោះប្រកបដោយការប្ដេជ្ញាចិត្ត និងមានសុឆន្ទៈពិតប្រាកដ នោះគេនឹងអាចសម្រេចបានដល់ជោគជ័យ។

ចំណុចសំខាន់មួយទៀតដែលលោកចង់ចែករំលែកដែរ គឺមនុស្សមិនអាចកំណត់ថាថ្ងៃនេះក្រ ហើយថ្ងៃស្អែកត្រូវក្លាយជាអ្នកមានភ្លាមៗនោះទេ។ គេត្រូវស្វែងរកវិធី និងដើរម្ដងមួយជំហានៗរហូតដល់សម្រេចបានទិសដៅ។ ជួនកាលអាចស៊ីពេលអស់៣ថ្ងៃ, ៥ថ្ងៃ, ៧ខែ, ឬ១០ឆ្នាំក៏មាន ទើបទទួលបានជោគជ័យ។ ប៉ុន្តែការបោះជំហានត្រូវបទបែនទៅតាមស្ថានភាពជាក់ស្ដែង ជាពិសេសទោះជាជួបឧបសគ្គយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវបាក់ទឹកចិត្តដែរ ។ លោក ឈាង សុភក្តិ ផ្តាំផ្ញើថា៖ “ភាពទាល់ច្រកគ្មានទេ សម្រាប់មនុស្សជោគជ័យ!”។

៥ យ៉ាងដែលសហគ្រិនគ្រប់រូបត្រូវរៀនពី Coca-cola

2012-11-22T10:38:00.000+07:00

ពេលខ្លះយើងមិនបានដឹងថា សូម្បីក្រុមហ៊ុន Brand យក្សដូចជា Coca-cola ក៏ចាប់ផ្ដើមជំនួញរបស់ខ្លួនពីតូចទៅដែរ។ ក្រុមហ៊ុនដែលរកចំណូលបាន ១៥ លានដុល្លាររៀងរាល់ថ្ងៃ ក៏ធ្លាប់ជួបនឹងការលំបាកនៅពេលចាប់ផ្ដើមដំបូងដែរ។ ខាងក្រោម ជា គំនិតយល់ដឹង មួយចំនួនដែលអ្នកគួររៀនពី Coca-cola បាន។ តើចំណុចទាំងនោះមានអ្វីខ្លះទៅ? ចង់ដឹង សូមមើលចំណុចនីមួយៗខាងក្រោម៖

រូបភាពការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម Coca-cola កាលពីអតីតកាល

១. ចំណូលមិនកើតឡើងភ្លាមៗនោះទេ ខណៈដែលក្រុមហ៊ុនថ្មីមួយបើកដំណើរការ វាតម្រូវឲ្យមានការធ្វើការងារច្រើន និងពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទទួលបានជោគជ័យ។ ហើយអ្វីដែលពិសេសនោះគឺ យើងមិនអាចរំពឹងថានឹងទទួលបានផលចំណូលហូរចូលភ្លាមៗនោះទេ។ តួយ៉ាងដូចជាករណី ស្ថាបនិកCoco-cola លោក John Pemberton ចាប់ផ្ដើមលក់ទឹកស៊ីរ៉ូរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំដំបូងខាតបង់អស់ ២០$ (នៅជំនាន់នោះ)។ បន្ទាប់ពីនោះ លោកមិនបានបោះបង់ឡើយ តែលោកនៅតែបោះទុនជាគ្រឹះសម្រាប់ឆ្នាំបន្ទាប់ៗទៀត។

២. បរាជ័យជាជំហាននាំទៅរកការវិវឌ្ឍន៍ រៀងរាល់ពេលដែលអ្នកដើរខុស មានន័យថា អ្នកបានស្គាល់ពីកំហុសមួយថ្មី។ កំហុសនេះអាចឲ្យអ្នកសិក្សាពីចំណុចខ្សោយរបស់ខ្លួន ពីការរកវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយវា ដែលចុងក្រោយអ្នកនឹងមិនដើរលើផ្លូវដដែលឡើយ។ មិនត្រូវបាត់បង់ជំនឿជាក់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញត្រូវសិក្សាពីកំហុស និងកែប្រែ។

៣. មិនត្រូវរួញរានឹងផ្លាស់ប្ដូរឡើយ ក្នុងនាមជាសហគ្រិនមួយរូបមិនត្រូវឲ្យគម្រោងដែលអ្នកសរសេរហើយ និងគិតថាល្អនោះគ្រប់គ្រងអ្នកឡើយ។ អ្នកអាចសម្លឹងមើលលោក Pemberton ស្រាប់ បើលោកមិនចាប់ផ្ដើមពីដំបូងនោះទេក៏ក្រុមហ៊ុន Coca-cola មិនអាចក្លាយជាក្រុមហ៊ុនភេសជ្ជៈយក្សដែរ។

៤. ការដាក់ឈ្មោះ Brand មាននៅគ្រប់សកម្មភាពរបស់អ្នក ជាមួយនឹងរសជាតិ និងរូបភាពមិនផ្លាស់ប្ដូរទីបំផុតឡូហ្គោ Coca-cola បានក្លាយជា Brand ធំបំផុតក្នុងលោក។ សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក ការប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងអតិថិជន និងសកម្មភាពដទៃទៀតដែលអ្នកធ្វើដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលទាក់ទងនឹងអតិថិជនសុទ្ធតែរួមចំណែកក្នុងការធ្វើឲ្យ Brand របស់អ្នកល្បីឡើងៗ។

Coca-cola ឆ្នាំ ២០១២

៥. កំណត់ចក្ខុវិស័យច្បាស់លាស់ Brand ធំៗដូចជា Nike, Apple និង Coca-cola សុទ្ធតែកំណត់ចក្ខុវិស័យ និងគំនិតធំនៅពេលចាប់ផ្ដើម ហើយពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃវាបានកែប្រែឲ្យក្រុមហ៊ុនទាំងនោះរីកចម្រើនជាលំដាប់។ ដូច្នេះ អ្នកគួរចាប់ផ្ដើមអ្វីមួយប្រកបដោយចក្ខុវិស័យខ្ពស់ ធ្វើដូចនេះបើទោះជាអ្នកមិនឈានទៅដល់គោលដៅដែលអ្នកចង់បាន យ៉ាងហោចណាស់ក៏ទទួលបានការរីកចម្រើនពីឥឡូវដែរ។

ដកស្រង់ពីសប្បាយ

ពីរបបផ្តាច់ការទៅរបបប្រជាធិបតេយ្យក្រោមឥទ្ធិពលផ្តាច់មុខរបស់បក្សប្រជាជន

2012-11-19T23:42:00.002+07:00

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រហ៊ុន សែន
សូមស្តាប់លោក ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស័រតាន់

ទម្រាំបានស្គាល់សន្តិភាព ស្ថិរភាពនិងការអភិវឌ្ឍន៍ដូចពេលបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាបានឆ្លងកាត់មហាសោកនាដ្យកម្មមួយពាន់ជំពូកដែលគេកម្រប្រទះឃើញនៅក្នុងប្រវត្តិមនុស្សជាតិ។ ក្រោយរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចសីហនុនៅថ្ងៃទី១៨មីនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាបានក្លាយជាសមរភូមិនៃសង្គ្រាមជាច្រើននិងច្រើនប្រភេទក្នុងអំឡុងពេល៣០ឆ្នាំ រួមមានជាអាទិ៍សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅដើមទសវត្សរ៍ទី៧០ដែលបានដរចេញពីសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងលោកខាងលិចនិងលោកខាងកើត និងសង្គ្រាមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ទី៨០ដែលបានដរចេញពីអធិករណ៍រវាងកុម្មុយនិស្តចិននិងកុម្មុយនិស្តសូវៀត។ នៅចន្លោះសង្គ្រាមទាំងពីរ កម្ពុជាបានធ្លាក់ទៅនៅក្រោមនឹមនៃរបបខ្មែរក្រហមសាហាវរកលេខដាក់គ្មាន។ គឺជារបបកុម្មុយនិស្តជាតិនិយមជ្រុល ប្រកាន់ពូជសាសន៍ និងប្រល័យពូជសាសន៍ដែលបានយកការសម្លាប់រង្គាលមកធ្វើជារបៀបដឹកនាំប្រទេស។

សង្គ្រាមនិងខ្មែរក្រហមបានធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិដែលមានប្រជាជនប្រមាណ៧លាននាក់នៅឆ្នាំ១៩៧០ បាត់បង់មនុស្សអស់ជិត៣លាននាក់ ។

សង្គ្រាមក៏យូរ ផ្លូវទៅរកសន្តិភាពក៏វែងឆ្ងាយ។ សន្តិភាពនៅលើក្រដាសតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសខែតុលាឆ្នាំ១៩៩១ និងនៅលើសាច់ការជាក់ស្តែងតាមរយៈបេសកកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា មិនបានគ្របដណ្តប់ភ្លាមៗទៅលើប្រទេសទេ។ ជាការពិត អង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលជោគជ័យក្នុងការរៀបចំបោះឆ្នោត ក្នុងការបង្កើតរបបនយោបាយមួយថ្មីសេរីនិងពហុបក្ស តែបានទទួលបរាជ័យក្នុងការនាំមកនូវសន្តិភាព។ នៅទីបំផុត គឺកម្ពុជាខ្លួនឯងទេតើក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែនដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាមជាមួយខ្មែរក្រហមនៅចុងឆ្នាំ១៩៩៨។

ម្ល៉ោះហើយ មុននឹងវាយតម្លៃទៅលើស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃប្រទេស ម្នាក់ៗគួរចងចាំថា ទម្រាំមកដល់ថ្ងៃនេះ ទម្រាំមានថ្ងៃនេះ កម្ពុជាបានឆេះរលេះរលួយ បានហែលឆ្លងនរក និងបានដើរអូសជើងចេញរួចយ៉ាងវេទនាជាទីបំផុតពីសករាជសូន្យ។

ក្នុងរយៈពេល១៥ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆាកនយោបាយនៃប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយកម្លាំងខ្លាំងសឹងផ្តាច់មុខតែឯកឯងនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជារបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន។ ឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លានៃគណបក្សនេះ បានស្តែងឡើងជាពិសេស តាមរយៈការបោះឆ្នោតសភានៅខែកក្កដាឆ្នាំ២០០៨។ កាលនោះ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានទទួលសម្លេងឆ្នោត៥៨%និងអាសនៈចំនួន៩០ក្នុងចំណោមអាសនៈទាំង១២៣នៅក្នុងរដ្ឋសភា។ ទន្ទឹមនេះ ការបោះឆ្នោតសភាកាលពី៤ឆ្នាំមុន ក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញដែរនូវការប្រែប្រួលស៊ីជម្រៅនៃតុល្យភាពនយោបាយនៅខាងពួកអ្នកប្រឆាំង។ ចលនារាជានិយមបានរលាយដូចអំបិលត្រូវទឹក ដ្បិតបក្សហ្វ៊ុនស៊ីនប៉ិច ក៏ដូចបក្សនរត្តម រណឫទ្ធិដែរ បានទទួលតែ២អាសនៈប៉ុណ្ណោះ ទល់នឹង២៦សម្រាប់គណបក្សសម រង្ស៊ី និង៣សម្រាប់គណបក្សប្រឆាំងមួយថ្មីថ្មោង នោះគឺគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស។

ការរៀបចំបោះឆ្នោតទាំងថ្នាក់ជាតិនិងទាំងថ្នាក់មូលដ្ឋានជាបន្តបន្ទាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣មក ជាពស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបាននិងកំពុងបន្តចាក់ឫសនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ការបោះឆ្នោតទាំងនេះទៀតសោតសុទ្ធតែត្រូវបានក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិវាយតម្លៃថា មានលក្ខណៈសេរី យុត្តិធម៌និងទៀងត្រង់។ និយាយបែបផ្សេង ជ័យជំនៈម្តងហើយម្តងទៀតនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ឆ្លងពីការបោះឆ្នោតមួយទៅការបោះឆ្នោតមួយទៀត មិនមែនជាលទ្ធផលនៃការលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតដូចការចោទប្រកាន់របស់ពួកអ្នកប្រឆាំងមួយចំនួននោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាលទ្ធផលនៃការទុកចិត្តមួយប្រកែកមិនបានពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគណបក្សរបស់លោកហ៊ុន សែន។

មានកត្តាធំៗចំនួន៣យ៉ាងតិចដែលអាចពន្យល់បំភ្លឺថាហេតុអ្វីបានជាពលរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនសុខចិត្តបោះឆ្នោតគាំទ្រគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ទីមួយ គឺមកពីថ្នាក់ដឹកនៃគណបក្សនេះ ជាអ្នកដែលបានទប់ស្កាត់កុំឱ្យពួកខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍ឯង វិលត្រឡប់មកកាន់អំណាចវិញពីឆ្នាំ១៩៧៩រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣។ ទីពីរ គឺមកពីថ្នាក់ដឹកនាំនៃគណបក្សនេះ ជាអ្នកដែលបាននាំសន្តិភាពមកឱ្យប្រទេសជាតិវិញ ក្រោយពីមានសង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃអស់ជិត៣០ឆ្នាំ។ និងទីបី ហើយនេះគឺជាកត្តាសំខាន់ជាងគេ គឺមកពីប្រទេសកម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន សែននារយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បានផ្តើមស្គាល់ការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ច។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំង ជាពិសេសនៅឆ្នាំ២០០៥-២០០៦ ទោះបីជាវាបានស្ទុះឡើងក្នុងភាពអនាធិបតេយ្យ ទោះបីជាវាបានបណ្តាលឱ្យមានគម្លាតកាន់តែធំរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ និងទោះបីជាវាបានបង្កើនអំពើពុករលួយនៅក្នុងសង្គមក៏ដោយក្តី ក៏វា បានធ្វើឱ្យជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅស្គាល់ការរីកចម្រើនមិនតិចដែរ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ កម្លាំងខ្លាំងសឹងផ្តាច់មុខតែឯកឯងរបស់គណបក្សតែមួយ មិនមែនជាសញ្ញាល្អទេសម្រាប់ដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ដ្បិតបាតុភាពបែបនេះ ជាពិសេសបើសិនជាវាអូសបន្លាយយូរលង់ អាចធ្វើឱ្យអំណាចពីរទៀត នោះគឺនិតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការបាត់បង់ឥទ្ធិពលនិងឯករាជភាព។ ដូចនេះ កម្ពុជាដែលមិនទាន់មានវប្បធម៌ប្រជាធិបតេយ្យមាំមួន ត្រូវការគណបក្សប្រឆាំងមួយមាំមួន ត្រូវការអ្វីដែលគេហៅថាកម្លាំងប្រឆាំងអំណាច ដូចជាសង្គមស៊ីវិលមួយមាំមួននិងមធ្យោបាយឃោសនាមហាជនមួយឯករាជ្យ។

ម្ល៉ោះហើយ នៅមានច្រើនណាស់វិធានការដែលកម្ពុជាត្រូវចាត់ ដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃការបោះឆ្នោត និងជាពិសេសគុណភាពនៃការតស៊ូមតិបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោតម្តងៗ និងក្នុងជីវិតនយោបាយប្រចាំថ្ងៃ គ្រប់ចារន្តនយោបាយត្រូវមានលទ្ធភាពនិងសិទ្ធិស្មើរគណបក្សកាន់អំណាចដែរក្នុងការប្រើប្រាស់វិទ្យុនិងទូរទស្សន៍។ ថ្នាក់ដឹកនាំនៃប្រទេស គួរតែយល់ព្រមចូលរួមក្នុងការជជែកវែកញែកជាសាធារណៈជាមួយអ្នកប្រឆាំង ជាមួយតំណាងសង្គមស៊ីវិល និងជាមួយតំណាងសហជីព។

ក្នុងរយៈពេលតែពីរទសវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ ស្ថានភាពនៃកម្ពុជាបានប្រែប្រួលមិនតិចទេ។ ប្រទេសមួយនេះដែលគ្មានវប្បធម៌និងទំនៀមទម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យបានបោះបង់ចោលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តដើម្បីក្រសោបយករបបប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស។ នៅកម្ពុជា មានសេរីភាពសារព័ត៌មាន មានសង្គមស៊ីវិលមួយខ្លាំងដែលស្តែងឡើងតាមរយៈវត្តមាននៃអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលចំនួនជាង៤០០០។ នៅកម្ពុជា មានសន្តិភាពនិងមានស្ថិរភាពនយោបាយ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ខ្លះបានរហូតដល់ទៅនិយាយថា គឺអំណាចខ្លាំងផ្តាច់មុខតែឯកឯងនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាទេតើដែលបានធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាស្គាល់ស្ថិរភាពនយោបាយល្អ ដោយវាបានរំងាប់ការប្រទាញប្រទង់គ្នាខ្លាំង ទាំងនៅលើឆាកនយោបាយទាំងនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលចម្រុះដូចកាលសម័យទសវត្សរ៍ទី៩០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០។

យ៉ាងណាមិញ ស្ថិរភាពនយោបាយដែលគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងប្រទេសសព្វថ្ងៃ ក៏ជាលទ្ធផលបានមកពីនិរន្តភាពនៃស្ថាប័នរាជាធិបតេយ្យដែរ។ នេះក៏ដោយសារតែព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទNorodom Sihamoni ដែលទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ២០០៤ ទ្រង់បាននិងកំពុងបន្តផ្ចិតផ្ចង់មិនឱ្យព្រះរាជ្យសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គខុសភ្លាត់ឬឃ្លាតចាកពីការចែងរបស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡើយ។

ការរីកចម្រើននិងវិជ្ជាជីវៈកាន់តែគ្រាន់បើឡើងជាលំដាប់នៃវិស័យសារព័ត៌មាន ក៏បាននិងកំពុងបន្តជួយកាត់បន្ថយមិនតិចដែរភាពតានតឹងនយោបាយនិងសង្គម។ មិនសូវមានច្រើនដូចមុនទៀតទេ សារព័ត៌មានដែលជេរប្រមាថ បង្អាប់បង្អោនកិត្តិយសនិងកេរ្ត៍ឈ្មោះ។ ទន្ទឹមនេះ វិទ្យុនិងទូរទស្សន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសវិទ្យុអន្តរជាតិនិយាយភាសាខ្មែរ ដែលរដ្ឋាភិបាលបានបើកដៃឱ្យផ្សព្វផ្សាយឬចាក់ផ្សាយបន្តតាមរលកអាកាសFM សឹងនៅទូទាំងប្រទេសបានធ្វើឱ្យលេចឡើងនូវសម្លេងថ្មីមួយអព្យាក្រឹត ឯករាជ្យ និងសត្យានុម័ត។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្លោះដីធ្លីដែលមានលក្ខណៈកាន់តែស្រួចស្រាល់ឡើងជាលំដាប់រវាងពលរដ្ឋធម្មតានិងនាម៉ឺន រវាងនាម៉ឺននិងនាម៉ឺន រវាងអ្នកក្រនិងអ្នកមាន រវាងអ្នកមាននិងអ្នកមានអាចនឹងបង្កធ្វើឱ្យរីកធំភាពតានតឹងនិងការរំជើបរំជួលក្នុងសង្គម។ ដោយឡែក ភាពច្រំដែលនៃប្រវត្តិសាស្រ្តជុំវិញរឿងរ៉ាវព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាងក៏អាចនឹងវិលមករំខានជាថ្មីឡើងវិញដែរ បរិយាកាសនៃការបោះឆ្នោតសភាឆ្នាំក្រោយ២០១៣៕

(ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តជាតិ)

The Beast ត្រៀមដឹកលោកអូបាម៉ា រសៀលនេះ

2012-11-19T16:38:00.000+07:00

រថយន្តដ៏ទំនើប ដែលគេប្រសិទ្ធនាមថា The Beast នឹងត្រូវគេប្រើប្រាស់សម្រាប់ដឹកប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ក្នុងដំណើរមកចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី២១ ដែលប្រទេសកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ។

រូបភាព៖ ebaumsworld.com

រថយន្តដ៏ទំនើបនេះ មានលក្ខណៈពិសេស និងអស្ចារ្យបំផុត ដោយសារវាមានភាពស្វិត អាចការពារគ្រាប់កាំភ្លើង ឬអាវុធជីវសាស្ត្រ ជាពិសេសគ្រឿងបំផ្ទុះផ្សេងៗបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ក្នុងករណីមានការវាយប្រហារណាមួយកើតឡើង។ ក្រៅពីនេះ វាបានបំពាក់ឧបករណ៍សម្រាប់ទំនាក់ទំនង និងប្រព័ន្ធសន្តិសុខយ៉ាងសំបូរបែប សម្រាប់ប្រធានាធិបតីប្រើប្រាស់ និងដើម្បីធានាបានសុខសុវត្ថិភាពក្នុងពេលធ្វើដំណើរផងដែរ។

ចិននឹងក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០១៦

2012-11-17T09:26:00.003+07:00

បើតាមអង្គការ OCDE ក្នុងរយៈពេល ៤ឆ្នាំទៀត
សេដ្ឋកិច្ចចិននឹងកើនឡើងហួសអាមេរិក

អង្គការសហប្រតិបត្តិការនិងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ដែលហៅកាត់ជាភាសាបារាំងថា OCDE បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយ កាលពីថ្ងៃសុក្រម្សិលមិញ បង្ហាញថា ចិននឹងដណ្តើមកន្លែងជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកពីអាមេរិក នៅឆ្នាំ២០១៦។ ហើយបន្ទាប់មកទៀត សូម្បីតែតំណែងជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទី២ ក៏នឹងត្រូវឥណ្ឌាដណ្តើមយកពីអាមេរិកដែរ។

អង្គការ OCDE ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងប៉ារីស គឺជាអង្គការសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ ដែលមានសមាជិក ៣៤ប្រទេស ភាគច្រើនជាប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន ប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអនុវត្តនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី។

របាយការណ៍ ដែល OCDE ចេញផ្សាយ កាលពីថ្ងៃសុក្រម្សិលមិញនេះ គឺស្តីពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ចាប់ពីពេលបច្ចុប្បន្ន រហូតដល់ឆ្នាំ២០៦០។ OCDE បានព្យាករថា នៅក្នុងចន្លោះពេលនេះ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនឹងមានអត្រា ៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ គិតជាមធ្យម ក៏ប៉ុន្តែ អត្រាកំណើននេះនឹងមានកម្រិតខុសគ្នាខ្លាំង រវាងប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន និងប្រទេសដែលទើបនឹងមានសេដ្ឋកិច្ចរីកលូតលាស់ថ្មី។

របាយការណ៍របស់ OCDE បានសន្និដ្ឋានជារួមថា ពិភពលោកនឹងអាចចេញផុតពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ន ក៏ប៉ុន្តែ លំនឹងនៃមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនឹងត្រូវប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងបំផុត នៅក្នុងរយៈពេល ៥០ឆ្នាំខាងមុខទៀតនេះ។ តំណែងជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោករបស់អាមេរិក នឹងត្រូវចិនដណ្តើមយកបាន នៅឆ្នាំ២០១៦ ពោលគឺ ក្នុងរយៈពេលតែ ៤ឆ្នាំទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ឥណ្ឌាវិញនឹងឡើងហួសជប៉ុន ក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទី៣ នៅក្នុងរយៈពេល ១ឆ្នាំ ឬ២ឆ្នាំខាងមុខ ហើយតំណែងជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទី២របស់អាមេរិក ក៏នឹងត្រូវឥណ្ឌាយកបានដែរ នៅឆ្នាំ២០៦០។

និយាយជារួម នៅក្នុងរយៈពេល ៥០ឆ្នាំទៀត មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកទាំងពីរនឹងមកពីតំបន់អាស៊ី គឺចិន និងឥណ្ឌា។ មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចចាស់ៗ ដូចជា ជប៉ុន និងប្រទេសនៅអឺរ៉ុប ជាដើម ក៏នឹងត្រូវផ្ទេរតំណែងទៅឲ្យប្រទេសដែលទើបនឹងមានសេដ្ឋកិច្ចរីកលូតលាស់ថ្មីៗដែរ ដូចជា ឥណ្ឌូណេស៊ី និងប្រេស៊ីល ជាដើម ដែលមានប្រជាជនច្រើន ហើយក្មេងៗ។

ក៏ប៉ុន្តែ របាយការណ៍របស់ OCDE ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសមហាសេដ្ឋកិច្ចថ្មីថ្មោងទាំងនេះនឹងកើនឡើងហួសប្រទេសអ្នកមានបច្ចុប្បន្ននេះក៏ពិតមែន បើគិតជាផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ក៏ប៉ុន្តែ បើនិយាយពីប្រាក់ចំណូលមធ្យមរបស់ប្រជាជនម្នាក់ៗវិញ គឺនៅតែមានកម្រិតទាបជាងដដែល នៅឆ្នាំ២០៦០ គ្រាន់តែមិនសូវមានគម្លាតខ្លាំង ដូចជាពេលបច្ចុប្បន្ន។ កម្រិតជីវភាពប្រជាជន ដែលកើនឡើងខ្លាំងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាងគេ គឺនៅចិន និងឥណ្ឌា ដែលប្រាក់ចំណូលមធ្យមប្រចាំឆ្នាំរបស់ប្រជាជន នៅឆ្នាំ២០៦០ នឹងកើនឡើង ១១ដង ធៀបនឹងឆ្នាំ២០១១៕

មានកត្តាអ្វីខ្លះដែលជំរុញឲ្យប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានបង្កើនការចំណាយផ្នែកយោធា?

2012-11-17T08:48:00.001+07:00

អាស៊ានកំពុងតែក្លាយជាតំបន់ ដែលការចំណាយខាងផ្នែកយោធាមានកំណើនខ្ពស់បំផុតមួយ នៅលើពិភលោក។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវផ្នែកសន្តិភាពអន្តរជាតិ ក្រុងស្តុកខុម (Stockh International Peace Research Institute ហៅកាត់ថា SIPRI) នៅក្នុងចន្លោះពីឆ្នាំ២០០២ ដល់ឆ្នាំ២០១១កន្លងទៅ ការចំណាយផ្នែកយោធា ក្នុងតំបន់អាស៊ាន កើនឡើងរហូតដល់ទៅជាង ៤០%។តើមូលហេតុអ្វីខ្លះ ដែលជំរុញឲ្យប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាននាំគ្នាបង្កើនការចំណាយផ្នែកយោធាខ្លាំងបែបនេះ?

នាវាផ្ទុកយន្តហោះចម្បាំងចិន

ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍កន្លងទៅ គេសង្កេតឃើញថា ប្រទេសភាគច្រើន ក្នុងតំបន់អាស៊ានមិនសូវចំណាយច្រើនប៉ុន្មានទេ ទៅលើការទិញគ្រឿងសព្វាវុធ ក្រៅពីកាំភ្លើង ឬរថក្រោះធុនតូចៗ។ ក៏ប៉ុន្តែ នេះគឺជារឿងពីមុន។ នៅក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការចំណាយខាងផ្នែកយោធាក្នុងតំបន់អាស៊ានទាំងមូល បានកើនឡើងរហូតដល់ទៅជាង ៤០% ហើយប្រទេសអាស៊ានភាគច្រើន នាំគ្នាផ្តោតលើការទិញគ្រឿងសព្វាវុធធុនធ្ងន់ និងទំនើបៗ។

យោងតាមរបាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានស្តុកខុម ក្នុងចំណោមប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ ប្រទេសដែលនាំមុខគេ ក្នុងការបង្កើនការចំណាយផ្នែកយោធា ក្នុងចន្លោះពីឆ្នាំ២០០២ ដល់ឆ្នាំ២០១១ គឺមានវៀតណាម ឥណ្ឌូណេស៊ី កម្ពុជា និងថៃ ដែលការចំណាយខាងផ្នែកយោធាបានកើនឡើង ក្នុងចន្លោះ ពី ៦៦% ទៅ ៨២%។

បើសង្កេតមើលជារួម គេឃើញថា ប្រទេសដែលជាប់ជម្លោះជាមួយចិន ក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង បង្កើនការចំណាយភាគច្រើនទៅលើគ្រឿងសព្វាវុធ សម្រាប់ប្រើខាងផ្នែកជើងទឹក។ ម៉ាឡេស៊ីបានទិញនាវាមុជទឹកចំនួន ២គ្រឿង ពីបារាំង។ វៀតណាមវិញបានបញ្ជាទិញនាវាមុជទឹកចំនួន ៦គ្រឿង ពីរុស្ស៊ី ព្រមទាំងយន្តហោះចម្បាំងជាច្រើនគ្រឿងផ្សេងទៀត។ នេះ គឺដោយសារតែជម្លោះជាមួយចិន នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង មានការកើនឡើងកាន់តែខ្លាំង ហើយប្រទេសក្នុងអាស៊ាន ដែលជាប់ជម្លោះជាមួយចិន ក៏កំពុងតែមានការបារម្ភកាន់តែខ្លាំង ទៅលើឥទ្ធិពលរបស់ចិន ដែលបានបង្កើនការចំណាយយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ខាងវិស័យយោធា ជាពិសេស ខាងទ័ពជើងទឹក។

ក៏ប៉ុន្តែ កំណើននៃការចំណាយផ្នែកយោធានៅអាស៊ាន មិនមែនដោយសារតែបញ្ហាជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូងមួយនេះទេ។ បើយើងមើលទៅលើរបាយការណ៍របស់វិទ្យាស្ថានក្រុងស្តុកខុម យើងឃើញថា ប្រទេសអាស៊ានផ្សេងទៀត ដែលមិនជាប់ជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ក៏បានបង្កើនការចំណាយផ្នែកយោធាយ៉ាងខ្លាំងដែរ ដូចជា កម្ពុជា កើនឡើង ៧០% និងថៃ កើនឡើង ៦៦%។ នេះ គឺដោយសារតែជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលជាសមាជិកអាស៊ានដូចគ្នា ហើយដែលឈានរហូតដល់ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នាជាច្រើនលើក នាពេលកន្លងទៅ។

ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់ប្រទេសថៃ បញ្ហាសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង វិបត្តិនយោបាយ និងតួនាទីរបស់កងទ័ព ក្នុងឆាកនយោបាយ សុទ្ធសឹងជាមូលហេតុចម្បងៗ ដែលនាំឲ្យការចំណាយខាងផ្នែកយោធាកើនឡើងខ្លាំង។ វាជារឿង ដែលគេតែងតែសង្កេតឃើញជាទូទៅ ប្រទេសណា ដែលកងទ័ពមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងឆាកនយោបាយ អ្នកនយោបាយស៊ីវិល ដែលចង់រក្សាអំណាច ចាំបាច់ត្រូវតែជះលុយទៅក្នុងវិស័យយោធាច្រើន ដើម្បីផ្គាប់ចិត្តកងទ័ព។

ករណីពិសេសមួយទៀត គឺសិង្ហបុរី។ សិង្ហបុរី គឺជាកូនប្រទេសតូចជាងគេ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន មានផ្ទៃដីប្រមាណតែជាង ៧០០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ហើយប្រជាជនតែជាង ៥លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែ ជាប្រទេស ដែលមានការចំណាយខាងវិស័យយោធាច្រើនជាងគេបំផុត នៅអាស៊ាន។ សិង្ហបុរីបានចំណាយយ៉ាងច្រើនទៅលើការទិញគ្រឿងសព្វាវុធទំនើបៗ ទាំងខាងទ័ពអាកាស និងទ័ពជើងទឹក។ សិង្ហបុរីមាននាវាមុជទឹកចំនួន ៤គ្រឿង ដែលទិញពីអាមេរិក ហើយទើបនឹងទិញ ២គ្រឿងបន្ថែមទៀតពីស៊ុយអែដ។ សិង្ហបុរីក៏កំពុងតែបារម្ភនឹងកម្លាំងទ័ពជើងទឹកចិនដែរ ប៉ុន្តែ មិនមានអ្វីពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះដែនទឹកនោះទេ គឺទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងផ្លូវនាវាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្ម ជាពិសេស គឺនៅជុំវិញច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា ដែលគេអាចចាត់ទុកថាជាឆ្នាំងបាយរបស់សិង្ហបុរី ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងនាវាចរណ៍។ កំពង់ផែសិង្ហបុរី ស្ថិតក្នុងចំណោមកំពង់ផែអន្តរជាតិដ៏ធំបំផុតមួយ។

ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង ក៏បង្កើនការចំណាយខាងផ្នែកយោធាយ៉ាងច្រើនដែរ គឺកើនឡើងរហូតដល់ទៅ ៨២% ក្នុងចន្លោះពីឆ្នាំ២០០២ ដល់ឆ្នាំ២០១១។ បច្ចុប្បន្ន ឥណ្ឌូណេស៊ីមាននាវាមុជទឹកពីរគ្រឿង ហើយទើបនឹងបញ្ជាទិញ ៣គ្រឿងបន្ថែមទៀត ពីកូរ៉េខាងត្បូង។ ឥណ្ឌូណេស៊ីក៏កំពុងតែចរចាផងដែរជាមួយក្រុមហ៊ុនចិន និងរុស្ស៊ី ដើម្បីទិញប្រព័ន្ធរ៉ាដាឃ្លាំមើលដែនសមុទ្រ និងមីស៊ីលប្រឆាំងនាវា។

តាមការពិត មានមូលហេតុដ៏ចម្បងមួយទៀត ដែលនាំឲ្យការចំណាយខាងវិស័យយោធាមានការកើនឡើងខ្លាំង នៅអាស៊ាន ក៏ដូចជា នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីទាំងមូល គឺកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ កាលពីមុន ជាប្រទេសក្រីក្រ មានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចតិចតួច មិនសូវមានលុយចំណាយខាងផ្នែកយោធា ទាហានមានប្រាក់ខែតិច ប្រើអាវុធចាស់ៗ និងហួសសម័យ។ ដល់ពេលសេដ្ឋកិច្ចមានកំណើនខ្លាំង ទើបប្រទេសអស់ទាំងនេះ ចាប់ផ្តើមនាំគ្នាបង្កើនការចំណាយ ដើម្បីដំឡើងប្រាក់ខែទាហាន បំពាក់គ្រឿងសព្វាវុធ និងបរិក្ខាយោធាថ្មីៗ ទំនើបៗ ដើម្បីធ្វើទំនើបកម្មវិស័យកងទ័ព។ ក៏ប៉ុន្តែ មានសំណួរមួយចោទឡើងថា តើការធ្វើទំនើបកម្មខាងវិស័យកងទ័ពនេះ ធ្វើឡើង នៅក្នុងគោលដៅត្រឹមតែ ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាព ក្នុងការការពារខ្លួន ឬក៏អាចជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខដល់ប្រទេសជិតខាង ហើយបង្កទៅជាការប្រកួតប្រជែងសព្វាវុធ នៅក្នុងតំបន់?

ទំនប់វារីអគ្គិសនីជាបញ្ហាប្រឈមកាន់តែខ្លាំងសម្រាប់ពលរដ្ឋតាមដងទន្លេមេគង្គ

2012-11-17T08:36:00.002+07:00

ផែនទីក្រសែទន្លេមេគង្គ

គម្រោងសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមដងទម្លេមេគង្គនិងនៅតាមដៃនៃទន្លេនេះបាននិងកំពុងក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងជាលំដាប់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅប៉ែកខាងក្រោមនៃទន្លេនេះ។បញ្ហាចម្រូងចម្រាសនៃគម្រោងសាងសង់ទំនប់សាយ៉ាបូរីរបស់ឡាវមិនត្រឹមតែគេមិនអាចរារាំងបានប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែមានគម្រោងថ្មីៗជាច្រើនទៀតតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារត្រូវបានចុះហត្ថលេខាសាងសង់បន្ថែម។ កម្ពុជានិងវៀតណាមដែលនៅប៉ែកខាងក្រោមបន្តការប្រឆាំងតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងចំពោះគម្រោងវារីអគ្គិសនីទាំងនេះខណៈដែលថៃសម្ងំស្ងៀមឈឹងរង់ចាំទទួលផលពីគម្រោងទាំងនោះ។

បន្ទាប់ពីស្ងប់ស្ងាត់មួយរយៈ បញ្ហាទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ជាពិសេសទំនប់ដ៏មហិមារបស់ឡាវឈ្មោះសាយ៉ាបូរីបានក្លាយជាអធិករណ៍ដ៏ក្តៅគគុកជាថ្មីទៀតសម្រាប់អ្នករស់នៅប៉ែកខាងក្រោមទន្លេមេគង្គ។ គណៈប្រតិភូជាន់ខ្ពស់កម្ពុជាមួយក្រុមគ្រោងធ្វើដំណើរទៅត្រួតពិនិត្យទំបន់វារីអគ្គិសនីសាយ៉ាបូរីដោយផ្ទាល់នៅចុងខែតុលានេះ ដើម្បីឲ្យឃើញផ្ទាល់ភ្នែកថា តើគម្រោងនេះពិតជាកំពុងដំណើរការដូចព័ត៌មានដែលបានផ្សាយមែនដែរឬទេ?

លោកលឹម គានហោ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិទន្លេមេគង្គកម្ពុជានឹងដឹកនាំគណៈប្រតិភូនេះដើម្បីតាមដានមើលការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីសាយ៉ាបូរី។ ដំណើរចុះទៅមើលដល់ទីកន្លែងរបស់ប្រតិភូកម្ពុជាត្រូវបានរៀបចំឡើង បន្ទាប់ពីមានសេចក្តីរាយការណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងវៀងចន្ទកំពុងសាង់សង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនេះដោយលួចលាក់ ខុសពីពាក្យសន្យាដែលថា ខ្លួននឹងមិនបន្តសាងសង់ទំនប់នេះទេដរាបណាប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាមមិនទាន់យល់ព្រមទេនោះ។ កម្ពុជា និងវៀតណាមដែលជាប្រទេសស្ថិតនៅប៉ែកខាងក្រោមទន្លេមេគង្គ បានតវ៉ាប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះគម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីសាយ៉ាបូរីរបស់ឡាវ។

បើយោងតាមព័ត៌មាននានា មិនមែនត្រឹមតែទំនប់សាយ៉ាបូរីមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែប្រទេសឡាវបានអនុម័តគម្រោងសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីថ្មីមួយចំនួនទៀតនៅតាមដៃទន្លេមេគង្គប៉ែកខាងលើដោយមិនខ្វាយខ្វល់អំពីការព្រួយបារម្ភរបស់ប្រទេសនៅប៉ែកខាងក្រោមឡើយ។ ពលរដ្ឋកម្ពុជាជាងមួយលាននាក់នឹងទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារគម្រោងវារីអគ្គិសនីទាំងនោះ។
គួររម្លឹកថា ប្រទេស៤ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងក្រោមនៃទន្លេមេគង្គគឺឡាវ ថៃ កម្ពុជា និងវៀតណាម បានព្រមព្រៀងគ្នាបង្កើតគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ (MRC) កាលពីឆ្នាំ១៩៩៥ ក្នុងគោលដៅប្រើប្រាស់ទន្លេមេគង្គឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពនិង និរន្តរភាព។ សមាជិកគណៈកម្មការ MRC នឹងត្រូវស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងគ្នាចំពោះរាល់គម្រោងនានាដែលទាក់ទងនឹងចរន្តទឹកនៃទន្លេមេគង្គ។

ប៉ុន្តែ ប្រទេសឡាវដែលមានសក្តានុពលយ៉ាងខ្លាំងខាងទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ មិនញញើតនឹងបំពានលើសមាជិក MRC ផ្សេងទៀតឡើយ។ មានការប៉ាន់ប្រមាណថា សក្តានុពលវារីអគ្គិសនីតាមដងទន្លេមេគង្គអាចអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសឡាវផលិតថាមពលអគ្គិសនីសម្រាប់លក់ចេញទៅក្រៅប្រទេសបានរហូតដល់ទៅ ២៨ ០០០ ជីហ្គាវ៉ាត់ក្នុងមួយឆ្នាំ នៅឆ្នាំ២០៣០ ។ ៩០ភាគរយនៃថាមពលនេះនឹងលក់ទៅឱ្យប្រទេសថៃ ដោយនាំចំណូលថវិកាជាតិចំនួន ២ ៦០០ លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។
នេះជាចំណូលដ៏សម្បើមសម្រាប់ប្រទេសឡាវដែល៧០ភាគរយនៃប្រជាជនរស់ដោយសារប្រាក់ចំណូលតែ ២ដុល្លារប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយនេះក៏ជាហេតុផលដែលឡាវរៀបចំគម្រោងសាងសង់វារីអគ្គិសនីដល់ទៅ១០នៅតាមដងទន្លេមេគង្គចាប់ពីផាក់បេងរហូតដល់ល្បាក់ខោនក្បែរព្រំប្រទល់កម្ពុជា។ ទំបន់វារីអគ្គិសនីសាយ៉ាបូរីជាគម្រោងដ៏ធំមួយក្នុងចំណោមគម្រោងសំខាន់៤របស់ឡាវ។ វារីអគ្គិសនីសាយ៉ាបូរីត្រូវគេគ្រោងចំណាយ ៣ ៥០០ លានដុល្លារ និងអាចផលិតថាមពលអគ្គិសនីបាន ១ ២៦០ មេហ្កាវ៉ាត់ ក្នុងនោះថៃនឹងទទួលបានប្រយោជន៍សំខាន់ជាងគេ។ ហេតុនេះហើយបានជាថៃសម្ងំស្ងៀមមិនតវ៉ាប្រឆាំងគម្រោងនេះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ គឺក្រុមហ៊ុនថៃដែលជាអ្នកទទួលបន្ទុកសាងសង់ទំនប់សាយ៉ាបូរី និងទំនប់ផ្សេងមួយចំនួនទៀត។

កម្ពុជាក៏មានគម្រោងសាងសង់វារីអគ្គិសនី ២កន្លែងដែរ គឺគម្រោងទី១ នៅក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង និងមួយទៀតនៅស្រុកសំបូរក្នុងខេត្តក្រចេះ។ គម្រោងសាងសង់វារីអគ្គិសនីស្អេកស្កះនៅតាមដងទន្លេមេគង្គបានធ្វើឱ្យក្រុមការពារបរិស្ថានខ្វល់ខ្វាយនិងជំទាស់យ៉ាងខ្លាំង ពីព្រោះថាទន្លេមេគង្គជាជង្រុកត្រីទឹកសាបដ៏ធំជាងគេ និងជាទន្លេជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី២ក្នុងពិភពលោកខាងជីវៈចម្រុះ។ ការសាងសង់ទំបន់វារីអគ្គិសនីនឹងធ្វើឱ្យទន្លេមេគង្គស្គាល់ការប្រែប្រួលប្រកបដោយមហន្តរាយ។ ពូជត្រីសំខាន់ៗជាង៤០ប្រភេទនឹងត្រូវបាត់បង់។ ជាង៧០ភាគរយនៃប្រជាជនក្នុងតំបន់ទន្លេមេគង្គក្រោមដែលរស់អាស្រ័យលើធនធានធម្មជាតិនៃទន្លេនេះនឹងទទួលផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានធ្ងន់ធ្ងរ។ នេះជាចំណុចប្រឈមដ៏ធំធេងដែលបណ្តាលមកពីទំនប់វារីអគ្គិសនីតាមដងទន្លេមេគង្គ ដែលកម្ពុជា និងវៀតណាមកំពុងតស៊ូមតិយ៉ាងខ្លាំងប្រឆាំងប្រទេសឡាវ។ ប៉ុន្តែ ការប្រឆាំងនេះទំនងជាមិនអាចរារាំងគម្រោងទាំងនោះបានឡើយ៕

(ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ)

លិខិតឆ្លងដែនខ្មែរលក់ថ្លៃជាងលិខិតឆ្លងដែនបរទេសទៅទៀត!

2012-11-17T08:18:00.005+07:00

ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាប្រទេសក្រីក្រមួយនៅក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្រដទៃនៅក្នុងតំបន់ និងនៅលើពិភពលោក។ ប្រជាជនខ្មែរប្រមាណជា៣០ភាគរយបន្តរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ ប៉ុន្តែការធ្វើលិខិតឆ្លងដែននៅកម្ពុជាមានតម្លៃថ្លៃ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសផ្សេងទៀត។ តើលិខិតឆ្លងដែនគួរលក់ថ្លៃឬទេ?

តួលេខក្រសួងទេសចរណ៍ធ្លាប់បានប្រកាសថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណជា១លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំបានចេញដំណើរទៅក្រៅប្រទេស។ អ្នកខ្លះចេញដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដើម្បីព្យាបាលជំងឺ។ អ្នកខ្លះទៀតចេញទៅក្រៅប្រទេសដើម្បីទស្សនកិច្ចកម្សាន្ត និងអ្នកខ្លះទៀតចេញទៅក្រៅប្រទេសដើម្បីរកឱកាសបង្កើតទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម។ បើយោងតាមតួលេខខាងលើនេះ គេអាចនិយាយបានថា ប្រជាជនខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើងបាននាំគ្នាធ្វើលិខិតឆ្លងដែន។

លិខិតឆ្លងដែនកាន់តែច្រើនត្រូវបានគេធ្វើមែន ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនរអ៊ូរទាំពីតម្លៃខ្ពស់។ តម្លៃលិខិតឆ្លងដែនដែលគេធ្វើតាមរយៈទីភ្នាក់ងារទេសចរណ៍ឯកជនអាចមានតម្លៃជាង១៣០ដុល្លារអាមេរិក ក្នុងរយៈពេល៧សប្តាហ៍។ តម្លៃអាចឡើងថ្លៃច្រើនជាងនេះ ប្រសិនបើអតិថិជនត្រូវការកាន់តែឆាប់នោះ។

បើយោងតាមប្រភពមួយចំនួន តម្លៃលិខិតឆ្លងដែនដែលធ្វើតាមរយៈសេវារបស់រដ្ឋអាចមានតម្លៃថោកជាងនេះ ប៉ុន្តែវាពិបាកនឹងទទួលបានណាស់។ អ៊ីចឹងហើយទើបអតិថិជនជាច្រើននាក់តែងតែធ្វើតាមរយៈទីភ្នាក់ងារទេសចរណ៍ឯកជននោះ។

បើទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជិត៣០ភាគរយទៀតនៅបន្តរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ។ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាប្រទេសក្រីក្រមួយនៅក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្រដទៃនៅក្នុងតំបន់និងនៅលើពិភពលោក។ ប៉ុន្តែបើងាកមកនិយាយពីតម្លៃលិខិតឆ្លងដែនវិញ គេកត់សម្គាល់ឃើញថា វាមានតម្លៃស្ទើរតែស្មើ ឬអាចខ្ពស់ជាងប្រទេសអភិវឌ្ឍមួយចំនួនទៅទៀត។

នៅក្នុងប្រទេសកាណាដា ការធ្វើលិខិតឆ្លងដែនមានតម្លៃជាង១០០ដុល្លារអាមេរិក និងមានរយៈពេល ៥ឆ្នាំ។ នៅក្នុងប្រទេសបារាំង លិខិតឆ្លងដែនមួយមានតម្លៃ១១០ដុល្លារអាមេរិក និងមានរយៈពេល១០ឆ្នាំ។ នៅក្នុងប្រទេសអូស្រ្តាលី លិខិតឆ្លងដែនអាចមានតម្លៃប្រមាណជា១៦០ដុល្លារអាមេរិក និងមានរយៈពេល១០ឆ្នាំដែរ។

ប្រសិនបើគេធ្វើការប្រៀបធៀបតម្លៃលិខិតឆ្លងដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសអ្នកមានមួយចំនួននោះ គេពិតជាពិបាកនិយាយថា តម្លៃលិខិតឆ្លងដែននៅកម្ពុជាថ្លៃជាងគេ ពីព្រោះតម្លៃជាក់ស្តែងវាខុសគ្នាតិចតួចដែលអាចទទួលយកបាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេពិនិត្យមើលទៅលើកម្រិតជីវភាពរវាងប្រជាជនខ្មែរ និងប្រជាជននៃប្រទេសកាណាដា ប្រទេសបារាំងនិងប្រទេសអូស្រ្តាលីវិញ គេពិតជាអាចនិយាយបានថា តម្លៃលិខិតឆ្លងដែននៅកម្ពុជាមានតម្លៃខ្ពស់ណាស់។

ប្រាក់ខែជាមធ្យមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានគេវាយតម្លៃថា មានប្រមាណជាជាង១០០ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។ រីឯប្រាក់ខែប្រជាជនបារាំង អូស្ត្រាលី និងកាណាដាវិញ មានចំនួនច្រើនពាន់ដុល្លារអាមេរិក។ ក្រៅពីតម្លៃថ្លៃ អតិថិជនដែលមិនសប្បាយចិត្ត បានរិះគន់ថា រយៈពេលលិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជាមានរយៈពេលខ្លីជាងប្រទេសអភិវឌ្ឍទៅទៀត។ លិខិតឆ្លងដែនខ្មែរមានរយៈពេល៣ឆ្នាំ និងអាចពន្យាបន្តបានពីរដងទៀត ដែលក្នុងមួយដងៗមានរយៈពេល២ឆ្នាំ។ ដូច្នេះ លិខិតឆ្លងដែនខ្មែរមានរយៈពេលសរុប៧ឆ្នាំ រីឯ លិខិតឆ្លងដែននៅប្រទេសក្រៅមានរយៈពេល១០ឆ្នាំឯណោះ។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ លក្ខណៈខុសគ្នាមួយទៀតដែលគួរអោយកត់សម្គាល់ដែរនោះ គឺគុណភាពក្រដាស និងចំនួនសន្លឹកលិខិតឆ្លងដែន។ លិខិតឆ្លងដែនបរទេសមានសន្លឹកច្រើនជាង និងមានគុណភាពល្អជាង។

សរុបសេចក្តីមក ប្រសិនបើគេធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងកម្រិតជីវភាពជនជាតិខ្មែរ និងជនជាតិបរទេស និងដោយពិនិត្យលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែពិចារណាលើតម្លៃលិខិតឆ្លងដែនឡើងវិញ។ លិខិតឆ្លងដែនដែលមានតម្លៃសមរម្យនឹងបើកឱកាសអោយជនជាតិខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើងអាចធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រៅប្រទេស។ ការធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសកាន់តែច្រើននោះ វានឹងពង្រីកបញ្ញាញាណរបស់ជនជាតិខ្មែរកាន់តែខ្លាំងដែរ៕

បណ្ឌិត សុខ ទូច រៀននយោបាយ មិនធ្វើនយោបាយ!

2012-11-16T09:15:00.000+07:00

លោក សុខ ទូច បណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ និងជាអនុប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា លើសពីនេះ លោកក៏ជាសកលវិទ្យាធិការនៃសាកលវិទ្យាល័យខេមរៈដែរ។ ខ្សែជីវិតលោកបណ្ឌិតបានឆ្លងកាត់ រស់ជាតិដ៏ល្វីងជូរចត់ជាច្រើន ជាពិសេស នៅពេលដែលលោកបានទទួលអាហារូបករណ៍ទៅរៀននៅប្រទេសរុស្សី។ តើលោកជួបរឿងជូរចត់យ៉ាងម៉េចខ្លះទៅ?

ជីវប្រវត្តិ

យុវជន សុខ ទូច កើតនៅឆ្នាំ១៩៦៥។ លោក មានស្រុកកំណើតនៅភូមិតាកយ ឃុំព្រែកដំបូក ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម។ គ្រួសាររបស់លោក មានស្ថានភាពមធ្យម ដែលឪពុកធ្វើជាមន្ត្រីរាជការ ម្ដាយជាមេផ្ទះ និងមានបងប្អូនប្រាំនាក់ ស្រីពីរនាក់ និងប្រុសបីនាក់។

ក្រោយពីបែកពីរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុល ពត លោកបែកពីគ្រួសារ គ្មានទីជម្រក ខ្វះទីពំនាក់អាស្រ័យ និងបំណិនជីវិត យុវជន សុខ ទូច ក៏បានចូលបម្រើកងទ័ព ដោយឈរជើងនៅវរៈ៣៣ ខេត្តកំពង់ចាម ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៨១។ នៅឆ្នាំ១៩៨១ យុវជនរូបនេះ បានជួបជុំគ្រួសារវិញ ហើយក៏បានចាប់ផ្ដើមចូលរៀនថ្នាក់ទីមួយនៅសាលាបឋមសិក្សាវឌ្ឍនៈ (ខេត្តសៀមរាប)។

នៅពេលចុះឈ្មោះចូលរៀនថ្នាក់ទីមួយនោះ យុវជន សុខ ទូច មានអាយុ១៧ឆ្នាំ លើសពីអាយុដែលគេអនុញ្ញាតឲ្យចូលរៀនថ្នាក់បឋម។ អីចឹងហើយក៏ដូរឆ្នាំកំណើតមកឆ្នាំ១៩៦៩វិញ។ លោកបានប្រឡងបញ្ចប់ថ្នាក់បឋម (ថ្នាក់ទីបួន) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤។

ក្រោយពីប្រឡងជាប់ថ្នាក់បឋមមក គ្រួសារបានផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅមករស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ យុវជន សុខ ទូច ឡើងមករៀនបន្តថ្នាក់មធ្យមសិក្សាកម្រិតមួយនៅក្រុងភ្នំពេញគឺនៅសាលាចតុម្មុខ (អតីតសាលាកុមារី)។ រៀនបានបីឆ្នាំលោកបានប្រឡងជាប់បញ្ចប់ថ្នាក់មធ្យមសិក្សាកម្រិតមួយ ហើយបានបន្តមធ្យមសិក្សាកម្រិតពីរ នៅសាលាដដែល។

ក្រោយមកលោកបានប្រឡងជាប់នៅមធ្យមសិក្សាកម្រិតពីរ។ លោកបានបន្តចូលរៀនថ្នាក់វិទ្យាល័យគឺបានចូលរៀននៅសាលាគំរូគេក្នុងក្រុងភ្នំពេញនាសម័យនោះ គឺសាលាភ្នំដូនពេញ (បច្ចុប្បន្នសាលាស៊ីសុវត្ថិ)។ នៅរៀនសាលានេះ លោក សុខ ទូច បានឆ្លងកាត់ការលំបាកជាច្រើន ពីព្រោះស្ថានភាពគ្រួសារមិនមានលុយគ្រប់គ្រាន់ផ្គត់ផ្គង់ឲ្យលោករៀន សូម្បីសំលៀកបំពាក់ក៏ខ្វះដែរ។ ពេលខ្លះត្រូវធាក់កង់ឌុបដើម្បីយកលុយផ្គត់ផ្គង់ការរៀនសូត្រ ។ លោកថា “មានអាវសតែមួយគត់រៀនបីឆ្នាំ នៅពេលគក់ម្ដងៗត្រូវអង្គុយយាមទាល់តែស្ងួតព្រោះខ្លាចគេលួច”។ បើទោះបីឆ្លងកាត់ការលំបាកច្រើនយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏រូបលោកបានជម្នះឧបសគ្គ ហើយបានប្រឡងបញ្ចប់ថ្នាក់បាក់ឌុបទទួលបានជោគជ័យនៅឆ្នាំ១៩៨៩។

ប្រឡងអាហារូបករណ៍ទៅបរទេសថ្នាក់ឧត្ដមសិក្សាធ្លាក់ ចាប់ជំនាញឯកទេសជាប់បម្រុង

បន្ទាប់ពីនោះ សុខ ទូច ត្រូវប្រឡងចូលមហាវិទ្យាល័យ។ ដោយសារតែជីវភាពលំបាកពេក មិនមានលុយគ្រប់គ្រាន់ រៀននៅមហាវិទ្យាល័យ លោកក៏សម្លឹងឃើញអាហារូបករណ៍ទៅក្រៅបរទេស។ លោកថា “នៅសម័យនោះបើប្រឡងខាងពេទ្យ បើចង់ជាប់វិញ ត្រូវការប្រាំពីរ ទៅប្រាំបីតម្លឹង។ បើនៅសាលាចំការដូងត្រូវការប្រាំឬបួនតម្លឹង…អីចឹងហើយបានជាកូនអ្នកក្រ ដូចរូបខ្ញុំគ្មានលទ្ធភាពបន្តការសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យឡើយ”។ នៅពេលនោះ លោក សុខ ទូច បានសម្រេចដាក់ប្រឡងយកអាហារូបករណ៍ថ្នាក់ឧត្ដមទៅក្រៅប្រទេស (សម័យនោះត្រូវទៅសិក្សានៅបណ្ដាប្រទេសកុម្មុយនិស្ត)។

សំណាងមិនល្អ លោកបានប្រឡងធ្លាក់ថ្នាក់អាហារូបករណ៍កម្រិតឧត្ដម។ ក្រោយមក លោក សុខ ទូច ក៏បានសម្រេចចិត្តដាក់អាហារូបករណ៍ទៅបរទេសបន្ត តែដូរពីអាហារូបករណ៍កម្រិតឧត្ដមទៅអាហារូបករណ៍កម្រិតមធ្យមឯកទេស។ អាចចាត់ទុកបានថា ជាសំណាងល្អរបស់លោកដែរ ពីព្រោះបានប្រឡង [ជាប់បម្រុង]។

បានទៅរៀនបរទេស ដោយសារបេក្ខជនបម្រុងម្នាក់ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍

នៅពេលជាប់ជាបេក្ខជនបម្រុង យុវជន សុខ ទូច មិនបានរៀនភាសាត្រៀម ហើយក៏មិនដឹងថាត្រូវទៅរៀននៅប្រទេសណាទេ ពីព្រោះជាប់បានត្រឹមកម្រិតបម្រុង (ខាងក្រសួងមិនទាន់ប្រាប់) គឺនៅចាំមើលថានៅប្រទេសណាខ្វះទើបបានទៅរៀន។ នៅសល់ត្រឹមតែពីរសប្ដាហ៍ មុនពេលចេញដំណើរទៅរៀននៅក្រៅប្រទេស មានបេក្ខជនកម្រិតមធ្យមឯកទេសម្នាក់ដួលម៉ូតូបាក់ដៃ មិនអាចទៅរៀនបាន លោកក៏ត្រូវបានគេជ្រើសរើសឲ្យទៅរៀនជំនួសគេទៅ។

ប្ដូរពីជំនាញបច្ចេកទេសមកថ្នាក់ឧត្ដម

លោកចូលរៀនថ្នាក់ឯកទេសដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ នៅរដ្ឋគីជីស្តង់ (បច្ចុប្បន្នប្រទេសគីជីស្ដង់)។ រៀនទីនោះបានមួយឆ្នាំ ដោយសារលោករៀនពូកែ ខាងសាលាក៏បានជំរុញលោកឲ្យរៀនថ្នាក់ឧត្តម ដោយត្រូវទៅបន្តនៅរដ្ឋមួយទៀតក្នុងប្រទេសរុស្សី។

ការទៅសិក្សានៅប្រទេសរុស្ស៊ីជារឿងលំបាកបំផុត ពីព្រោះ រដ្ឋផ្ដល់ប្រាក់អាហារូបករណ៍ត្រឹមតែ៥ដុល្លារ ចំណែកខាងរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីឲ្យត្រឹមតែ១០ដុល្លារ សរុបទៅទទួលបានត្រឹមតែ១៥ដុល្លារក្នុងមួយខែ ដែលដូរជាលុយរូប (រូបិយប័ណ្ណរបស់រុស្ស៊ី) វិញបានត្រឹមតែ៤០០រូបប៉ុណ្ណោះ ហើយបើយក៤០០រ៉ូបទៅទិញនំប៉័ងវិញបានត្រឹមតែ៤០០នំប៉័ងប៉ុណ្ណោះ។

ស្រឡាញ់ច្បាប់ តែចាប់វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ

តាមពិតពីដើមឡើយ លោក សុខ ទូច ស្រឡាញ់ជំនាញច្បាប់។ លោកថា មិនចូលចិត្តអំពើអយុត្តិធម៌តាំងពីនៅក្មេងមកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលលោកទទួលបានអាហារូបករណ៍ទៅសិក្សានៅប្រទេសរុស្ស៊ីរដ្ឋកម្ពុជាដាក់ឲ្យរៀនមុខវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ។ លោកសុំប្ដូរមុខវិជ្ជាដែរ តែសាលាមិនអនុញ្ញាតឲ្យប្ដូរ។ ម្យ៉ាងដោយសារ វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយស្ថិតក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមដូចគ្នា លោកក៏សម្រេចចិត្តរៀនជំនាញនេះទៅ។ លោកថា “ខ្ញុំជឿថា មកពីកត្តានិស្ស័យក៏អាចថាបានដែរ មិនមែនមកពីកត្តាចៃដន្យទេ ក្នុងការចាប់ជំនាញនយោបាយនេះ…”។

និស្សិតផង ស្វាមីគេផង

នៅរៀនរដ្ឋរុស្សីបានដល់ឆ្នាំទីពីរ គឺនៅឆ្នាំ១៩៩២ លោកបានបាក់ចិត្តស្រឡាញ់នារីជនជាតិរុស្សីម្នាក់។ នៅសម័យនោះ ពិភពលោកមានការបែងចែកពណ៌សម្បុរ ពោលគឺបែងចែករវាងអ្នកនៅអាស៊ី នៅអឺរ៉ុប និងអ្នកនៅអាហ្វ្រិក។ តែនារីដែលរូបលោកស្រឡាញ់ មិនបានបែងចែកនោះទេ ដោយបានបាក់ចិត្តស្រឡាញ់លោកជា និស្សិតដ៏កម្សត់ គ្មានទ្រព្យធន ថែមទាំងមិនទាន់មានការងារទៀតផងនោះ។ ដោយសារមនោសញ្ចេតនាដ៏ជ្រាលជ្រៅបែបនេះ ទើបរូបលោកសម្រេចចិត្តរៀបការជាមួយគ្នានៅឆ្នាំ១៩៩២។

និស្សិតផង ឪពុកផង ម្ដាយផង

នៅឆ្នាំ១៩៩៣ លោកប្រសូតបានកូនស្រីមួយ។ នៅពេលនោះ លំបាកមែនទែនសម្រាប់រូបលោក ពីព្រោះ ដោយសារតែភរិយាមិនអាចប្រសូតបុត្របានគឺត្រូវវះកាត់ និងត្រូវទៅសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យយូរ។ អីចឹងហើយ លោកត្រូវមើលកូនផង បោកខោអាវឲ្យកូនផងប្រពន្ធផង និងត្រូវរកលុយមកចិញ្ចឹមគ្រួសារទៀត។

លុយដែលទទួលបានពីអាហារូបករណ៍ (៤០០រូប ស្មើនឹង១៥ដុល្លារ) គឺលោកទុកទិញរបស់របរឲ្យកូនញ៉ាំ។ ដោយសារមិនអាចរស់ដោយពឹងផ្អែកប្រាក់អាហារូបករណ៍បាន លោកត្រូវធ្វើការលីសែង នៅពេលយប់ ដែលអាចទទួលបានមួយឬពីររយរ៉ូប ហើយនៅចុងសប្ដាហ៍ត្រូវស៊ីឈ្នួលលក់ដូរឲ្យគេ។ ដោយសារតែធ្វើការធ្ងន់ក្នុងបរិយាកាសត្រជាក់ខ្លាំងពេក ធ្វើឲ្យរូបលោកមានជំងឺម្យ៉ាងមិនអាចត្រូវធាតុត្រជាក់បានរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ជារឿងកម្សត់បំផុត ពេលខ្លះ លោកនិងភរិយា គ្មានអីញ៉ាំទាល់តែសោះ ជាពិសេសនៅរដូវរងា (ខែទឹកកក) លោកត្រូវបេះ[កន្ទិចអាល]ស្រុះជាមួយទឹកយកមកញ៉ាំជាមួយនំប៉័ង។ នៅពេលព្រឹកគ្មានអីញ៉ាំទេក្រៅពី[ទឹកតែមួយពែង] ហើយជារៀងរាល់ពេលមុនទៅសាលា លោកញ៉ាំតែតែមួយពែងគត់។ លោកបញ្ជាក់ថា “ទៅរៀនមិនហ៊ានអង្គុយមុខគេទេ… មិនមែនរៀនមិនចេះនោះទេ តែខ្លាចកូរពោះឭដល់មិត្តភ័ក្ដិអង្គុយជិត ពីព្រោះព្រឹកឡើងគ្មានអីញ៉ាំក្រៅពីទឹកតែមួយពែង នោះ…”។

នៅឆ្នាំ១៩៩៤ លោកបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ដោយប្រឡងបញ្ចប់ទទួលបានជោគជ័យ និងទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់ទៀតផង។ ក្រោយមក លោកបានបន្តថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយនៅសាលាដដែល។ ជីវិតនៅពេលកំពុងរៀនថ្នាក់អនុបណ្ឌិត ក៏មិនខុសអ្វី កាលពីនៅរៀនថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រដែរ។ លោកត្រូវទៅធ្វើការស៊ីឈ្នួលគេដូចមុន ហើយត្រូវឆ្លៀតពេលរៀនខ្លួនឯងផង រហូតទទួលបានជោគជ័យថ្នាក់អនុបណ្ឌិត។ លោកថា “ពេលណាក៏ខ្ញុំដាក់សៀវភៅតាមខ្លួនដែរ មិនថាធ្វើការ មិនថាទៅទីណា សូម្បីដាំបាយក៏មើលដែរ ឲ្យតែមានពេលគឺមើលរហូត…”។

នៅឆ្នាំ១៩៩៥ លោក សុខ ទូច បានបញ្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិត ហើយនៅពេលនោះប្រទេសរុស្សី ត្រូវការជ្រើសរើសនិស្សិតចំនួន១២នាក់ ចេញពីនិស្សិត៧០០នាក់មកពីប្រទេសជាង១២០ ដើម្បីឲ្យសិក្សាបន្តថ្នាក់បណ្ឌិត។ នៅពេលនោះ លោកត្រូវត្រឡប់មកស្រុកខ្មែរវិញ ដើម្បីស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបរិបទនយោបាយនៅកម្ពុជា សម្រាប់ធ្វើជាគម្រោងសរសេរនិក្ខេបបទការពារថ្នាក់អនុបណ្ឌិតដើម្បីទទួលបានជោគជ័យសិក្សាបន្តថ្នាក់បណ្ឌិត។

ដោយសារតែ និក្ខេបបទរបស់លោកធ្វើបានល្អ និងការពារបានល្អផងនោះ ធ្វើឲ្យគណៈកម្មការវាយតម្លៃនិក្ខេបបទ បានឲ្យពិន្ទុលោកខ្ពស់ និងជាប់បានទៅសិក្សាបន្តថ្នាក់បណ្ឌិតក្នុងចំណោមសិស្សឆ្នើមទាំង១២នាក់។

នៅពេលដែលលោក សុខ ទូច បន្តថ្នាក់បណ្ឌិត ភរិយារបស់លោកបានប្រសូតបុត្រាមួយទៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ បន្ទាប់ពីនោះ ភរិយារបស់លោកបានឈប់រៀន ហើយលោកបានបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតទទួលបានជោគជ័យនៅឆ្នាំ១៩៩៩។

រៀនវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ចប់បណ្ឌិតប្រវត្តិសាស្ត្រ

នៅពេលដែលលោក សុខ ទូច បន្តថ្នាក់បណ្ឌិត គឺបន្តជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ។ នៅពេលសរសេរនិក្ខេបបទ លោកសរសេរទាក់ទងទៅនឹងនយោបាយ។ តែដោយសារនៅសាលាដែលលោករៀន ពុំមានសាស្ត្រាចារ្យត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃនិក្ខេបបទលើជំនាញនេះ គឺត្រូវទៅការពារនិក្ខេបបទរបស់ខ្លួននៅទីក្រុងមូស្គូ។ ដោយសារ ពុំមានលុយគ្រប់គ្រាន់ទៅការពារនៅទីនោះ លោក សុខ ទូច សុខចិត្តប្ដូរមកការពារផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រវិញ។ អីចឹងហើយ ទើបរូបលោកបញ្ចប់សញ្ញាបត្របណ្ឌិតផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយទេ ខណៈដែលរៀនថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រអនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិតជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ។

វិលត្រឡប់មកមាតុភូមិ និងការចាប់អាជីព

ក្រោយពីបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតសព្វគ្រប់ លោកបណ្ឌិត សុខ ទូច បាននាំភរិយា និងកូនទាំងពីរត្រឡប់មកស្រុកខ្មែរវិញ។ នៅពេលនោះ លោកបានដាក់ពាក្យបង្រៀននៅមហាវិទ្យាល័យក្នុងស្រុកខ្មែរមួយចំនួន ដូចជានៅសាកលវិទ្យាល័យឯកជនមួយ និងសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋមួយ តែសាលាទាំងនោះមិនព្រមទទួលលោកឲ្យបង្រៀនទេ ដោយគិតថាលោកក្មេងពេក និងថារូបលោកមិនបានរៀនអីទេ ដោយចោទថា [ទិញសញ្ញាបត្រ]។

ក្រោយមក លោក ក៏បានដាក់ពាក្យចូលធ្វើការនៅក្រសួងការបរទេស។ ដោយសារតែខ្វះសំលៀកបំពាក់ដើម្បីឲ្យសមមុខសមមាត់ជាមន្ត្រីការទូត លោកក៏សុំប្ដូរដូរមកទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី តែដោយសារ ចូលចិត្តខាងស្រាវជ្រាវ មិនចូលចិត្តធ្វើការនៅការិយាល័យ ទើបលោកសម្រេចចិត្តទៅធ្វើការនៅរាជបណ្ឌិត្យសភាវិញរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

នៅរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា លោកបានសហការជាមួយដៃគូមួយចំនួនបង្កើតថ្នាក់អនុបណ្ឌិតមុនគេបំផុតនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០០ ហើយក្រោយមកបង្កើតបានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិមួយទៀតក្នុងឆ្នាំ២០០៤។

ជីវភាពនៅយ៉ាប់ បើកសាលាឯកជនឲ្យគេ គេទាត់ចោល

លោកបណ្ឌិត សុខ ទូច ក្នុងឆ្នាំ២០០០លោកបានចូលរួមបង្កើតសាលាឯកជនមួយ ដែលលោកសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះទេ ដែលបណ្ដុះបណ្ដាលលើជំនាញថ្នាក់បណ្ឌិតដំបូងក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ពាក្យថាថ្នាក់បណ្ឌិតនេះ គឺលោកថា លោកជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមឲ្យមានមុនគេបំផុត នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ តែក្រោយពីសាលានេះទទួលបានជោគជ័យ ក៏បានដេញលោកចេញ។

ក្រោយមក លោក សុខ ទូច បានទៅបង្កើតសាលាឲ្យគេមួយទៀត ដែលលោកមានតួនាទីជាសកលវិទ្យាធិការ។ ប្រាក់កម្រៃដែលលោកទទួលបានប្រមាណ១៥០០ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ៦០%ដែលលោកទទួលបានពីប្រាក់កម្រៃនេះ លោកយកមកទុកធ្វើជាទុនសម្រាប់បង្កើតសាកលវិទ្យាល័យរបស់ខ្លួនមួយទៀតគឺសាកលវិទ្យាល័យខេមរៈ។

នៅឆ្នាំ២០០៤ លោកបានបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យនេះឡើង។ មានម្ចាស់ភាគហ៊ុនជាច្រើនជួយជ្រោមជ្រែងសាលា ដែលគេឲ្យប្រាក់បៀវត្សសកលវិទ្យាធិការរូបនេះត្រឹមតែ១៥០ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាក់បៀវត្សទាំងនេះ លោកបានបង្វែរទុកជាអាហារូបករណ៍ដល់សិស្សទាំងអស់។

ត្រូវបែកពីភរិយា

ក្រោយពីបានរស់នៅជួបជុំគ្នាជាមួយប្រពន្ធ និងកូនទាំងពីរបានប្រាំពីរឆ្នាំ ភរិយារបស់លោក មិនចេះរស់នៅប្រទេសកម្ពុជា ក៏នាំកូនទាំងពីរទៅប្រទេសរុស្សីវិញ។ លោកថា ប្រពន្ធរបស់លោក ចង់ឲ្យរូបលោកចូលជាសញ្ជាតិរុស្សី និងត្រឡប់ទៅរស់នៅរុស្សីដែរ តែលោកបដិសេធ។ លោកថា “វាជារឿងឈឺចាប់បំផុត… ធ្លាប់រស់នៅក្នុងស្ថានភាពអន់ឃ្លានមានស៊ី និងតស៊ូជាមួយគ្នាជិតម្ភៃឆ្នាំតែត្រូវបែកគ្នា…ពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីគាត់ចាកចេញទៅធ្វើឲ្យខ្ញុំវិលវល់មែនទែន!“។

បណ្ឌិតវ័យក្មេងរូបនេះបញ្ជាក់ពីមូលហេតុមិនត្រឡប់ទៅរស់នៅជាមួយប្រពន្ធនិងកូនជាទីស្រឡាញ់នៅរុស្សីថា ហេតុផលតែមួយគត់គឺស្រឡាញ់និងចង់ជួយប្រទេសខ្មែរ។ “ខ្ញុំបានទៅធ្វើជាវាគ្មិននៅប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក…បើទោះបីជានៅស្រុកគេស្អាតប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមើលឃើញ និងចង់រស់នៅតែប្រទេសខ្មែរមួយគត់…”។ នេះជាការបញ្ជាក់ពីមូលហេតុមិនត្រឡប់ទៅរស់នៅជាមួយប្រពន្ធនិងកូននៅរុស្សី។

ស្នាដៃ

បង្កើតសាកលវិទ្យាល័យខេមរៈ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ និងបានក្លាយជាសកលវិទ្យាធិការនៅឆ្នាំ២០០៨។

បង្កើតវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ នៃរាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា (នៅចំណុះទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី) និងបានបង្កើតថ្នាក់អនុបណ្ឌិតដំបូងបំផុតនៅស្រុកខ្មែរ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាអនុប្រធានវិទ្យាស្ថាននេះ។

ការងារបោះពុម្ពផ្សាយ

ចលនាភូមិមួយផលិតផលមួយ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០២

តួនាទីអង្គការសហប្រជាជាតិ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣
ទ្រឹស្ដីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣
ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងវៀតណាម បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៧
វេទិកាបណ្ឌិតសភាលើកទី៣ ស្ដីពីខួបទី១៥ឆ្នាំ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស ស្ដីពីដំណោះស្រាយនយោបាយរួមនៅកម្ពុជា បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៨
ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាក្រោមក្រសែភ្នែកមហាអំណាច បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣
ទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្ររបស់វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជា លេខ ១ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៨
ទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្ររបស់វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជា លេខ ២ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៩
ទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្ររបស់វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជា លេខ ៣ បោះពុម្ពឆ្នាំ២០១០
ទំនាស់ព្រំដែនរវាងប្រទេសថៃនិងប្រទេសជិតខាង បោះពុម្ពឆ្នាំ២០១០

ភរិយាថ្មី

ក្រោយពីបែកភរិយាទីមួយមក លោកបណ្ឌិត សុខ ទូច មានភរិយាថ្មីម្នាក់ទៀតនៅឆ្នាំ២០០៥។ ចំណងស្នេហ៍ថ្មីនេះ លោកទទួលបានបុត្រីមួយ។ ចំណែកភរិយាដើមសញ្ជាតិរុស្សី នៅធ្វើការងារជាគ្រូបង្រៀន មិនទាន់មានស្វាមីថ្មីទេ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ តែមិនធ្វើនយោបាយ

លោកបណ្ឌិត សុខ ទូច អះអាងថា បើទោះបីលោកបានបញ្ចប់សញ្ញាប័ត្របណ្ឌិត និងមានឯកទេសខាងនយោបាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏លោកមិនចូលធ្វើនយោបាយដែរ ពីព្រោះលោកចង់បង្ហាញអ្វីដែលជាការពិតចំពោះការយល់ឃើញរបស់លោក ដល់សាធារណជន ឲ្យចេះវិភាគ និងថ្លឹងថ្លែងពីការពិត។ លោកថា ”ខ្ញុំចង់បង្រៀននិងនិយាយពីអ្វីដែលជាការពិត… នៅពេលដែលលោកចូលប្រឡូកក្នុងនយោបាយ លោកនឹងមិនអាចបញ្ចេញអ្វីដែលពិតបានទៀតទេ ពីព្រោះការនិយាយមិនពិតគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រយកឈ្នះរបស់អ្នកនយោបាយ…”។

ការចែករំលែកដល់យុវជន

លោកបណ្ឌិត សុខ ទូច មានទស្សនៈជាមូលដ្ឋានបីចំណុចសម្រាប់ចែករំលែកដល់យុវជន ដើម្បីទុកជាទុន ក្នុងការបណ្ដុះគំនិត និងអភិវឌ្ឍខ្លួនឲ្យទៅជាធនធានដ៏សម្បូរបែបសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រទេស។ ទីមួយគឺការជ្រើសរើសមុខវិជ្ជាឲ្យសមស្របទៅនឹងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ដែលមានពីធម្មជាតិ។ ត្រង់ចំណុចនេះ លោកបណ្ឌិតមិនលើកទឹកចិត្តឲ្យមានការជ្រើសរើសមុខវិជ្ជាទៅតាមតម្រូវការទីផ្សារទេ ពីព្រោះ តាមគំនិតលោក ទីផ្សារគឺប្រែប្រួលជានិច្ចជួនកាលអាចមាន និងជួនកាលអាចមិនមាន។

ទីពីរ យុវជនត្រូវមាន សេចក្ដីប្ដេជ្ញាចិត្ត (Commitment)។ ពាក្យថាប្ដេជ្ញាចិត្ត លោកផ្ដល់អត្ថន័យថា ត្រូវតាំងចិត្តខ្ពស់ក្នុងការសិក្សា គឺមិនត្រូវយកកត្តាជីវភាព (ការលំបាកនិងភាពក្រីក្រ) ដាក់ខ្លួននោះទេ។ ទីបី យុវជនមិនត្រូវប្រកាន់យកអាត្មានិយម (Egoism) ពោលគឺត្រូវចែករំលែក ទាំងចំណេះដឹងនិងបទពិសោធន៍ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។

បំណងប្រាថ្នាទៅអនាគត

លោកមានបំណងបី សំខាន់ៗ។ បំណងទីមួយរបស់លោកចង់បន្តធ្វើការក្នុងវិស័យអប់រំពោលគឺចង់កែប្រែ និងអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំឲ្យមានការរីកចម្រើន។ លោកថា លោកមិនចង់ឃើញពលករកម្ពុជាទៅបម្រើការងារនៅស្រុកគេ ក្នុងឋានៈជាកម្មករនោះទេ លោកចង់ឃើញពលករកម្ពុជាជាវិស្វករ ស្ថាបត្យករ ជាអ្នកសរសេរកម្មវិធី… និងជាពាណិជ្ជករ មានវត្តមាននៅស្រុកគេ មិនមែនកម្មករបម្រើការងារដោយកម្លាំងកាយនោះទេ។

ទីពីរ លោងចង់កែប្រែ ប្រទេសកម្ពុជាទៅជាប្រទេសមួយសម្រាប់សួនច្បារពិភពលោក និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃវប្បធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ សួនច្បារពិភពលោក លោកផ្ដល់ន័យថា [កម្ពុជាគឺពោរពេញដោយតំបន់ទេសចរណ៍តាមបែបធម្មជាតិ ]។

លោកសម្លឹងឃើញថា កម្ពុជាពោរពេញទៅដោយឱកាសអាចកសាងខ្លួនឲ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍ធម្មជាតិប៉ៃតងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងក្នុងពិភពលោក។ លោកគិតថា សម្រាប់កម្ពុជា មិនចាំបាច់គិតច្រើនទៅលើវិស័យឧស្សាហកម្មនោះទេ គឺទេសចរណ៍ល្អបំផុត។ “ទុកឲ្យគេផលិតកុំព្យូទ័រ រថយន្ត…ទៅចុះ យើងគួរផលិតទេសចរណ៍…ដឹកទេសចរណ៍មួយឡានមិនក្រោមមួយម៉ឺនដុល្លារទេ…”។ ទីបីលោកមានបំណងចង់កសាងផ្លូវឲ្យបានជុំវិញស្រុកខ្មែរ។ កសាងផ្លូវនៅជុំវិញនៅស្រុកខ្មែរ គឺដើម្បីបង្ហាញឲ្យកូនខ្មែរបានដឹងថា តើដីខ្មែរប៉ុណ្ណា និងដើម្បីឲ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយសមភាព។ នេះជាការស្រម៉ៃ និងការចង់បានរបស់លោកបណ្ឌិត៕

អត្ថបទ៖ យ៉ន សុភារិទ្ធ

រូបថត៖ ឌីណា និងគេហទំព័រវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

ទស្សនៈរបស់សូក្រាត (៤៦៩-៣៩៩ មុន គ.ស.)

2012-11-15T21:32:00.001+07:00

ជីវប្រវត្តិរបស់សូក្រាត

សូក្រាត (SOCRATE) កើតនៅក្នុងឆ្នាំ ៤៦៩ មុន គ.ស. ក្នុងតំបន់អូឡាំព្យ៉ាដ ទីក្រុងអាតែននៃប្រទេសក្រិចគឺកើតក្រោយ សង្រាមនៅសាឡាមីន ១០ ឆ្នាំ ។ គាត់បានទទួលមរណកាលនៅឆ្នាំ ៣៩៩ មុន គ.ស. ក្នុងតំបន់អូឡាំព្យ៉ាដ ទីក្រុងអាតែន ក្នុងជន្មាយុ ៧០ ឆ្នាំ ។

សូក្រាត គឺជាទស្សនវិទូម្នាក់ដែលប្រកបដោយបញ្ញាវាងវៃ និងឈ្លាវឆ្លាត ព្រមទាំងមានជីវិតពោរ ពេញ ទៅដោយសីលធម៌ជាងគេបំផុត ។ ឪពុកឈ្មោះ សូប្រូស៊ីន ដែលមានមុខរបរជាជាងចម្លាក់ថ្ម មា្តយ ឈ្មោះ ហ្វារ៉ាណែត មានមុខរបរជាឆ្មប ។ ដូច្នេះហើយ បានជាសូក្រាតតែងនិ យាយថា «ម្តាយខ្ញុំជាឆ្មបសំរាលកូន ឯខ្ញុំជាឆ្មបសំរាយគំនិត» ។

លក្ខណៈទូទៅរបស់សូក្រាត

លោកសូក្រាត (៤៦៩-៣៩៩) មុន គ.ស. គាត់បានក្លាយជាអ្នកទស្សនវិជ្ជាម្នាក់ដែលសំខាន់ និងល្បី ល្បាញ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ពិភពលោក ។គាត់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលក្រុងអាតែន ដែលគ្រង ប្រទេសខ្លួននាពេលនោះ តាមរបបប្រជាធិបតេយ្យបែបផ្ទាល់បានចោទប្រកាន់គាត់ថាគាត់មិន បាន គោរពដល់ព្រះរបស់ទីក្រុង នាសម័យនោះ ហើយនឹងបានផ្សព្វផ្សាយនូវដំណឹងអកុសល ផ្សេងៗទៀតហើយថែមទាំងបានបំផ្លាញដល់អនាគតរបស់យុវជន ។ នៅពេលនោះរដ្ឋាភិបាល យល់ថាផ្នែកនយោបាយពុំមានទោសកំហុសអ្វីទេ ចំណែកឯបញ្ហាសាសនាវិញស្ថិតក្រោម សមត្ថ កិច្ច របស់រដ្ឋ ។ លោកសូក្រាតបានបង្រៀនថា «នយោបាយគឺជាសិល្បៈដែលទាមទារឲ្យមាននូវ ចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានដ៏ល្អ» ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងចំណោមនោះ មានប្រជាជនភាគច្រើនរាប់បញ្ចូលទាំងអ្នក នយោបាយនាសម័យនោះពុំមានចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានល្អនោះឡើយ ហើយជាហេតុ ធ្វើឲ្យពួក គេពុំអាចដោះស្រាយនូវបញ្ហានយោបាយបានល្អទេ។ ទស្សនៈខាងលើនេះវាប្រឆាំងទៅនឹងគំនិត ប្រជាធិបតេយ្យរបស់អាតែន ដែលត្រូវការចាំបាច់នូវសំឡេងមនុស្សគ្រប់រូបត្រាប់តាមមាត់របស់ពួកគេដូចៗគ្នា ។ ហើយនៅពេលនោះសូក្រាតបានទាក់ទង នឹងពួកគណាធិបតេយ្យ ដែលកាន់អំណាចនៅក្រុងអាតែនក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៤១១ មុន គ.ស ហើយឆ្នាំ ៤០៤-៤០៣ មុន គ.ស. ហើយកិច្ចការរបស់ពួកគណាធិតយ្យ (Oligarchy) នេះត្រូវបាពួករាជាធិបេតយ្យ (Monarchy) នាពេលនោះគិតថាមានគ្រោះថ្នាក់បំផុត ។ មួយចំនួននៃពួកនេះមានពីរបីនាក់ធ្លាប់ជា អតីតក្លើ របស់គាត់ពីមុន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សូក្រាតយល់ថា ពលរដ្ឋទាំងអស់ ទោះជាក្នុង ករណីណាក៏ដោយ ត្រូវតែគោរពបង្គាប់របស់រដ្ឋហើយមិនអាចក្បត់ងមនសិការនេះឡើយ ។ គាត់ បានប្រកែកដាច់ខាតចំពោះការជួយរូបគាត់ឲ្យរត់ចេញពីគុក ។ ហេតុផល ៣ យ៉ាងដែលគាត់ បានផ្តល់គឺ៖

១-កិច្ចការទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋ ហើយនឹងពលរដ្ឋ គឺវាមិនដូចគ្នាទៅនឹងទំនាក់ទំនង រវាង ឪពុកម្តាយហើយនឹងកូនទេ គឺថារដ្ឋជំពាក់គុណពលរដ្ឋ ព្រោះថាពលរដ្ឋ ជាឪពុកម្តាយរបស់រដ្ឋ ។

២-ក្នុងនាមសូក្រាត ជាអ្នកគោរពច្បាប់ម្នាក់ ហើយគាត់ជាពលរដ្ឋអាតែន គាត់បាន ទទួល នូវការទំនុកបំរុងនានាដើម្បី ទ្រទ្រង់ជិវិតរបស់គាត់ ដូច្នេះគាត់បានចុះហត្ថលេខា ជាមួយអាតែន ថា គាត់ត្រូវតែគោរពច្បាប់អាតែន ។

៣. ការរំលោភលើច្បាប់រដ្ឋហើយ ប្រសិនបើអ្នកគ្រប់គ្រងគិតថា ត្រឹមត្រូវនោះលទ្ធិផលបាន មក វិញគឺប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់បំផុត ក្នុងការវិនិច្ឆ័យតាមគតិយុត្តបែបនេះ.។

លក្ខណៈសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀត

សូក្រាតត្រូវបានជនជាតិក្រិចទាំងអស់ប្រសិទ្ធិនាមថាជាបិតាទស្សនៈវិជ្ជា និងជាបិតាវិទ្យាសា ស្រ្តនយោបាយ។ប្រជាជនអាតែននាពេលនោះ ទទួលស្គាល់គាត់ថា ជាវាគ្មិនពូកែនិយាយពូកែ សួរពូកែឆ្លើយទីណាមានសូក្រាត ទីនោះមានមនុស្សរោម ជុំវិញ។ កិច្ចការរបស់គាត់គឺស្វែងរកការ ពិតមានសុភវិនិច្ឆ័យ សមហេតុផលមានតំលៃ មានសុជីវធម៌ សីលធម៌ ដែលកត្តាទាំងនេះជា លក្ខណៈរបស់រដ្ឋនិងច្បាប់ ។ បើមានការពិភក្សាស្តីអំពីសីលធម៌នយោបាយ គាត់បានពន្យល់ ច្បាស់លាស់និងមានលក្ខណៈនិយមន័យ ។ លោកបានលើកពីលក្ខណៈខុសគ្នារវាងសិទ្ធិពិត និង ច្បាប់រដ្ឋ ឃើញថាចំនុចទាំងពីរនេះមានប្រភពចេញអំពី Intellector Reason ទាំងអស់ជាដំបូង ។

គាត់បានព្យាយាមធ្វើការបកស្រាយ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរៀបចំប្រមូលផ្តុំ នូវលក្ខណៈធម្មជាតិ Intellect ដែលជាប្រភពមានសុជីវធម៌នៃនយោបាយ និងនៃបាតុភូតផ្សេងៗរបស់ច្បាប់ ។ ដូច្នេះ គាត់បានចេញនូវសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា Intellect យុត្តិធម៌ និងច្បាប់វាជាសទិសន័យនឹងគ្នា ។ សូ ក្រាត ជាមនុស្សម្នាក់ដែលគោរពច្បាប់បំផុត ព្រោះច្បាប់ជាកាតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ហើយ ពលរដ្ឋត្រូវតែទទួលខុសត្រូវរាល់ទង្វើរបស់ខ្លួន ។ម្យ៉ាងទៀត ការបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពត្រឹមត្រូវមួយទៀត អំពីច្បាប់ និងយុត្តិធម៌គុណធម៌ព្រមទាំងអំពើល្អដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ទាំងអស់នេះ អាចចាត់ទុក ក្នុងចង្កោមដែលមានមូលដ្ឋានពីចំណេះដឹង និងការអប់រំល្អ ។

ទស្សនៈខុសគ្នាអំពីសុជីវធម៌ច្បាប់នយោបាយ ហើយនឹងការអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែងរបស់ រដ្ឋាភិ បាល ហើយមិនមែននៅតែក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យ (Democracy) ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែនៅក្នុង របបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) របបទុជនាធិបតេយ្យ (Tyranny) អភិជនាធិបតេយ្យ (Aristocracy) ផងដែរ ។សូក្រាត បានតិះទៀន នូវរាល់កំហុសទាំងឡាយរបស់រដ្ឋដែលគ្មាន ភាព សច្ចៈបង្ហាញពីហេតុផលឲ្យបានច្បាស់លាស់ឡើយ ។ ចំណេកឯទស្សនៈទ្រឹស្តីនយោបាយវិញការបកស្រាយរបស់សូក្រាតពុំមានលក្ខណៈដូចទៅ នឹងការបកស្រាយរបស់អ្នកបា្រជ្ញដទៃឡើយ ។ រដ្ឋដែលរីកចម្រើន គឺដោយសារច្បាប់ដឹកនាំ ។គាត់បានឲ្យតំលៃយ៉ាងខ្លាំងរបស់ពួកអភិជនា ធិបតេយ្យ (Aristocracy) ហើយបដិសេធនូវការដឹកនាំ បែបប្រជាធិបតេយ្យជ្រុល ដែលជាកត្តាធ្វើ ឲ្យ ប្រទេសជាតិជួបនូវវិបត្តិ ជាច្រើនរហូតរលាយដល់រដ្ឋាភិបាលនោះតែម្តង។

សូក្រាតឃើញភាពអសមត្ថភាពរបស់មេដឹកនាំប្រជាធិបតេយ្យនាសម័យនោះ។អ្នកដឹក នាំត្រូវ តែមាននូវចំណេះដឹងយល់ដឹងច្រើន ហើយការទាមទារនេះ គឺគំនិតចំបងរបស់សូក្រាត ស្តីអំពី សុភវិនិច្ឆ័យរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងសិទ្ធិ ជាកត្តាចាំបាច់ដំបូងដែលមានការពាក់ព័ន្ធ ចាំបាច់ទៅគ្រប់ ទម្រង់គ្រប់គ្រងនយោបាយទាំងអស់ ស្តេចទាំងឡាយនិងអ្នកដឹកនាំទាំងឡាយ ត្រូវមានលក្ខណៈ ចាំបាច់ជាច្រើនដូចខាងលើមិនមែនសំដៅទៅលើតែមនុស្សពាក់ម្កុដនិង គ្រឿងអលង្ការពេញខ្លួន ឬមិនមែនសំដៅទៅលើ តែមនុស្សដែលគេជ្រើសរើស ដោយសារមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ឬប្ញកពាខ្ពស់សមរម្យ ឬមិនមែនសំដៅទៅលើមនុស្ស ដែលបាន អំណាចដោយសារកម្លាំងអាវុធនិងអំពើហិង្សាពូកែភូតភរនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវការអ្នកមានសមត្ថភាដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រង ។ការតិះទៀនគំនិតនយោបាយស្តីអំពីចំណេះដឹង ក្នុងការដឹកនាំដែលត្រូវមាន នោះបានងាក ចេញឆ្ងាយអំពីគោលការណ៍នានា របស់ប្រជាធិបតេយ្យ ពួកគហបតីរបស់ពួកអេលីត និងរបស់ ពួក ផ្តាច់ការ ។ សូក្រាតតិះទៀនរបបផ្តាច់ការខ្លាំងជាងគេបំផុត ។ ក្នុងគំរោងនៃគំនិតនយោបាយរបស់សូក្រាតបានបង្ហាញនូវភាពមានសមត្ថភាពក្នុងការ ដឹកនាំ ចេះវិធីសាស្រ្ត និងចំណេះដឹង ដែលចាំបាច់សម្រាប់ដឹកនាំ ពោលគឺគោលការណ៍សំខាន់ៗ ទាំង អស់នៃសមត្ថភាព នៃការគ្រប់គ្រងមិនតែប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងគំរោងគំនិតនយោបាយ បានព្យា យាមពន្យល់ទ្រឹស្តីខ្លះ និងបង្កើតនូវមូលដ្ឋាន នៃសុជីវវិនិច្ឆ័យ ហើយនឹងខ្លឹមសាររបស់រដ្ឋ ។ ដោយ មានជំនឿជឿជាក់លើគំនិត និងចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន ស្គាល់ច្បាស់ថាអ្វីជាយុត្តិធម៌ជាច្បាប់ ហើយ នឹងធ្វើជាគំនិតសុភវិនិច្ឆ័យ ក្នុងការដឹកនាំគ្រប់គ្រង ចំណែកសូក្រាត ជាច្រើនលើកច្រើនសារ ធ្លាប់ បានប្រឈមមុខគ្នា ជាមួយរដ្ឋអំណាច (ដូចរដ្ឋអំណាចប្រជាធិបតេយ្យ បែបផ្ទាល់ និងរដ្ឋអំណាច ផ្តាច់ការ) ក្នុងគោលបំណងព្យាយាមបញ្ចូល នូវឥទ្ធិពលទៅលើគូបដិបក្ស និងបញ្ចូលនូវនយោ បាយតិះទៀន ដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់ ។ ក៏ប៉ុន្តែចុងបញ្ចប់សូក្រាតត្រូវតែផឹកថ្នាំពិស ។ ការកាត់ ទោសសូក្រាត ដោយមេដឹកនាំក្រុងអាតែនដែលកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យបានចោទប្រកាន់ ថាគាត់មិនជឿព្រះ មិនគោរពច្បាប់ និងបំផ្លាញអនាគតយុវជន ។ ការកាត់ទោស ប្រហារជីវិត ពុំបាន ធ្វើឲ្យសូក្រាតតក់ស្លុតឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់នៅតែមានជំនឿទៅលើគោលការណ៍របស់គាត់ មិនរំលោភច្បាប់ មិនធ្វើអ្វីដែលឆ្លើយតបនឹងភាពគ្មានយុត្តិធម៌ដោយអំពើអយុត្តិធម៌ឡើយ ហើយ គាត់បានបដិសេធ ចំពោះការជួយគាត់ឲ្យរត់ចេញពីគុក ។

មរណៈភាពរបស់សូក្រាតបានលេច ឡើងនូវចំណោទជាច្រើនរាប់មិនអស់ ស្តីអំពីការគំរាម គំហែងដល់បញ្ញាវន្ត ដែលកំពុងតែចូលរួមក្នុងកិច្ចការនយោបាយ ។ ទ្រឹស្តីរបស់សូក្រាត ជិវិត របស់ គាត់និងមរណៈភាពរបស់គាត់បានធ្វើឲ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំងផងដែរ មកលើអ្នក បា្រជ្ញ ដែលទទួលស្គាល់ស្នាដៃនិងគំនិតរបស់គាត់ជំនាន់ក្រោយៗ ថែមទាំងបាន ជះឥទ្ធិពល យ៉ាងខ្លាំង ទៅលើទំព័រប្រវត្តិទស្សនវិជ្ជា និងគំនិតនយោបាយ ។ ឥទ្ធិពលសូក្រាតបានសម្តែង ឡើង នូវជ័យជំនះដ៏ធំធេងរបស់គាត់ ក៏ដូចជារបស់ប្រជាជនក្រិចទាំងមូល ស្តីអំពីគំនិតនយោ បាយ និងច្បាប់ ដូចជាទស្សនៈនយោបាយរបស់ ផ្លាតូ ហើយនឹងនយោបាយវិទ្យា របស់លោក អារីស្តូត ៕

វិធីសាស្រ្តបង្រៀនរបស់សូក្រាត

សូក្រាត មានវិធីបង្រៀនពីរយ៉ាងគឺ សិល្បៈបង្កើតគំនិត និងការចំអក ។ សូក្រាត ប្រើវិធីបង្កើត គំនិត ចំពោះមនុស្សសាមញ្ញ ដែលមិនចេះអួតអាង ហើយដឹងថាខ្លួនគ្មានចេះអ្វីសោះ ។ សូក្រាត ប្រើវិធីចំអកចំពោះពួកសូហ្វីស (ពួកទស្សនវិជ្ជាមួយក្រុមដែលប្រឆាំងនឹងទស្សនវិជ្ជារបស់ សូក្រា ត) ពួកនេះអួតអាងមានជំនឿថា ខ្លួនមានចំណេះជាសកល ។ ឃ្លាចំបងរបស់សូក្រាតស្តីពីទស្សន វិជ្ជាគឺ «ខ្ញុំដឹងតែមួយមុខគត់ គឺគ្មានចេះអ្វីសោះ» ‌ ៕

ទស្សនវិជ្ជារបស់សូក្រាត

-ត្រូវយល់ពីដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃធម្មជាតិ។

-ត្រូវយល់អ្វីដែលនៅជិតយើងមុននឹងយល់អ្វីដែលនៅឆ្ងាយពីយើង‌‍‌‌‌‌‌‌។

-ត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង‌។

-ត្រូវដុះខាត់ព្រលឹង(ចិត្ត)ឲ្យបានប្រសើរជាងដុះខាត់សរីរៈ‌‌។

-ត្រូវនិយមប្រើពាក្យថា«ខ្ញុំមិនចេះអ្វីសោះ»‌។

-ត្រូវជជែកគ្នា‌‌ដើម្បីរកការពិតព្រោះការជជែក‌‌ជាវិធីបង្កើតគំនិត‌។

-លទ្ធផលដែលល្អ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ជាលទ្ធផលដែលបានទទួលការរិះគន់រួចហើយ‌។

សូក្រាតពោលថា‌ «ពុំមានអ្នកណាម្នាក់ កាចដោយចេតនាទេ។ មនុស្សម្នាក់ៗ‌សុទ្ធតែមានបំណ ងល្អ តែបើប្រែជាអាក្រក់វិញ គឺពិតជាមានបុព្វហេតុ ដូចជាបុព្វហេតុផ្ទាល់ខ្លួន ឬក្រៅខ្លួន» ‌តែ ចំពោះបា្លតុងវិញយល់ថា «មនុស្សកើតមកមានអាកប្បកិរិយាខុសៗ គ្នា ខ្លះល្អ ខ្លះអាក្រក់ ខ្លះ ស្លូត ខ្លះកាចតាមនិស័យពីធម្មជាតិ» ។ ក្នុងតំលៃសីលធម៌ សូក្រាត ចេញមុខប្រឆាំង នឹងពួក សូហ្វីសជាពួកពូកែអួត ដែលចូលចិត្តយកពាក្យសំដីទៅប្រើផ្លូវខុស ហើយធ្វើអាកប្បកិរិយាដូចជា អ្នកចេះដឹងច្រើន។

សូក្រាតជាមនុស្សថ្មី ចំឡែកដែលបានក្លាយជា ទស្សនវិទូគំរូមួយរូប សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ ក្រោយ ។ គេតែងនិយាយថា «សូក្រាត ជាមនុស្សនៃក្រុងអាតែន ដែលមានរូបអាក្រក់ ហើយល្អ ជាងគេបំផុត» ៕

សេចក្តីសន្និដ្ឋានជុំវិញភូមិសាស្រ្តនយោបាយនៃភូមិភាគដើមបូព៌ា

2012-11-15T20:26:00.005+07:00

ផែនទីតំបន់ដើមបូព៌ា

យើងបានលើកឡើងរួចហើយ អំពីបុព្វហេតុសំខាន់ៗ ដែលធ្វើឲ្យសង្គ្រាមនិងសោកនាដកម្មបន្តគ្មានថ្ងៃចប់នៅក្នុងភូមិភាគដើមបូព៌ា ជាង៦០បា្លយឆ្នាំកន្លងមកហើយ។ បុព្វហេតុសំខាន់ជាងគេ គឺការបង្កើតរដ្ឋ Israël ឡើងក្នុងទឹកដី Palestine នៅឆ្នាំ១៩៤៨។ ទង្វើនេះ បានបណ្តាលឲ្យបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់ក្នុងតំបន់ ដូចយ៉ាង Egypte, Syrie, Irak ជាដើម ខឹងសម្បារ និងពួតដៃគ្នាធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹង Israël ក្នុងគោលដៅកំទេចនិងលុបបំបាត់ប្រទេសថ្មីថ្មោងនេះ ចេញពីផែនទីនៃភូមិភាគដើមបូព៌ា។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសង្គ្រាមទាំងបីលើក នៅឆ្នាំ១៩៤៨ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ និងនៅឆ្នាំ ១៩៧០ Israël បានច្បាំងឈ្នះរហូត និងបានឆ្លៀតពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួន រហូតដល់កាន់កាប់បានសឹងទាំងស្រុង Palestine ជាហេតុធ្វើឲ្យប្រជាជន Palestine គ្មានទឹកដី តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

យើងក៏បានលើកឡើងដែរអំពីបុព្វហេតុសំខាន់ៗផ្សេងទៀត នៃអស្ថិរភាពឥតឈប់ឈរនៅក្នុងភូមិភាគដើមបូព៌ា នោះគឺលក្ខណៈខុសគ្នាខ្លាំងនៃពូជសាសន៍របស់ប្រជាជន លក្ខណៈខុសគ្នាខ្លាំងនៃសាសនារបស់ប្រជាជន លក្ខណៈខុសគ្នាខ្លាំងនៃរបបនយោបាយ និងលក្ខណៈខុសគ្នាខ្លាំងនៃកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសនីមួយៗ។ អ៊ីចឹងហើយបានជាទន្ទឹមគ្នានឹងសង្គ្រាមប្រឆាំង Israël ក៏មានកើតឡើងដែរសង្គ្រាមរវាងប្រទេសមួយនិងប្រទេសមួយទៀតនៅក្នុងតំបន់ ដូចជាសង្គ្រាម Iran-Irak ពីឆ្នាំ១៩៨០ដល់ឆ្នាំ១៩៨៨ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ Perse នៅឆ្នាំ១៩៩១ក្រោយពី Irak បានចូលឈ្លានពានប្រទេស Koweït ទំនាស់រវាង Syrie និងJordanie នៅទសវត្សរ៍ទី ៨០ ទំនាស់រវាង Egypte និង Soudan នៅទសវត្សរ៍ទី៩០ឬក៏ទំនាស់រវាង Egypte និងបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់ដទៃផ្សេង នៅក្នុងទសវត្សរ៍ទី៧០ ពីព្រោះកាលនោះ ប្រទេស Egypte របស់លោក Sadate បានត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញជាមួយប្រទេស Israël ដោយបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ។

យើងក៏បានគូសបញ្ជាក់ដែរថា ទោះជាសង្គ្រាមត្រជាក់បានចប់បាត់ទៅហើយក្តី ក៏ភូមិភាគដើមបូព៌ាមិនប្រែប្រួល មិនបោះជំហានទៅរកការអភិវឌ្ឍន៍ និងទៅរកសន្តិភាពសោះ។

ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ រលកនៃប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មបានគ្របដណ្តប់ទៅលើអឺរ៉ុបខាងកើត ទៅលើអាស៊ី និងទៅលើអាមេរិកឡាទីន។ ផ្ទុយពីគេឯង ភូមិភាគដើមបូព៌ាបន្តផុងខ្លួនក្នុងបញ្ហាអតីតកាល ក្នុងសង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃ។ មានមែនក្តីសង្ឃឹមក្នុងទសវត្សរ៍ទី៩០ ក្តីសង្ឃឹមក្នុងការកសាងសន្តិភាពរវាង Israël និងPalestine តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងOslo ខែកញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៣។ ក៏ប៉ុន្តែក្តីសង្ឃឹមមនេះបានរលាយបាត់ទៅវិញយ៉ាងលឿនរហ័ស ពីព្រោះទាំងរដ្ឋាភិបាល Israël ទាំងរដ្ឋអំណាច Palestine សុទ្ធតែត្រូវប្រឈមមុខរៀងៗខ្លួននឹងពួកជ្រុលនិយម។ នៅខាងភាគីPalestine ពួកជ្រុលនិយមHamas និងពួកDjihad Islamique មិនព្រមទទួលស្គាល់កិច្ចព្រមព្រៀង Oslo និងប្តេជ្ញាចិត្តតាមកំទេច Israël ឲ្យទៅជាផេះ។នៅខាងភាគី Israël វិញ ពួកជ្រុលនិយម មិនព្រមថយចេញពីដែនដី Palestine ដែល Israël កាន់កាប់ជាច្រើនទសវត្សរ៍កន្លងមកហើយ និងមិនព្រមឲ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់នយោបាយអាណានិគមកិច្ច នៅលើទឹកដី Palestine ឡើយ។ ម៉្លោះហើយបានជាអំពើហិង្សានៅតែបន្ត។ ពួក Hamas បង្កភេរវកម្មអត្តឃាត រីឯកងទ័ព Israël វិញ ឆ្លើយតបដោយប្រើកាំភ្លើងធំ យន្តហោះចម្បាំងនិងរថក្រោះ ដើម្បីវាយបង្ក្រាបទៅលើប្រជាជនPalestineដោយឥតរើសមុខ។

យើងក៏បានលើកឡើងរួចហើយដែរ អំពីភាពមិនជាក់លាក់នៃភូមិភាគដើមបូព៌ា ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ពីព្រោះ អភិក្រមនៃកិច្ចចរចាសន្តិភាពរវាង Israël និង Palestine នៅទ័លច្រកមួយកន្លែង។ ធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀត ពីព្រោះរដ្ឋការអាមេរិកាំងរបស់លោក Bush បានចូលមកធ្វើសង្គ្រាម នៅ Irak នៅឆ្នាំ ២០០៣។ សង្គ្រាមអាមេរិកាំងនៅ Irak បានរំលំមែនពិតរបបផ្តាច់ការរបស់ Saddam Hussein តែបានរុញច្រានប្រទេសមួយនេះ ទៅក្នុងជ្រោះនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលនិងភេរវកម្ម។ ការដែលអាមេរិកបានផ្តួលរំលំរបប Saddam Hussein ដែលជាសត្រូវសួពូជរបស់ Iran បានធ្វើឲ្យ Iran ក្លាយជាស្វ័យប្រវត្តិទៅជាប្រទេសខ្លាំងមួយនៅក្នុងតំបន់ បានធ្វើឲ្យ Iran ឡើងដៃចង់ក្លាយជាមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរ និងអុងអាត់ចេញមុខប្រកាសចង់កំទេច Israël ឲ្យទៅជាផេះ។

យើងក៏បានលើកឡើងរួចហើយដែរ អំពីអស្ថិរភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរនៃភូមិភាគដើមបូព៌ា ពីព្រោះ ភូមិភាគដើមបូព៌ានៅជាប់នឹងប្រទេស Afghanistan។ អន្តរាគមន៍យោធារបស់បស្ចិមលោកនៅក្នុងប្រទេសនេះ នៅឆ្នាំ២០០១ មិនបានធ្វើឲ្យពួក Talibans រលាយសាបសូន្យជាស្ថាពរទេ។ ពួកជ្រុលនិយមទាំងនេះកំពុងវាយលុកមកវិញ ធ្វើឲ្យប្រទេសAfghanistan មិនអាចវិលមករកភាពឋិតថេរវិញបាន។

យើងក៏បានពន្យល់រួចហើយដែរថា ការដែលភូមិភាគដើមបូព៌ាក្លាយជាសមរភូមិមុខនៃសង្គ្រាមធំៗក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ពីព្រោះដើមបូព៌ាជាតំបន់យុទ្ធសាស្រ្តចំបងមួយ។ គឺជាតំបន់ដែលផ្ទុកទៅដោយប្រេងកាត គឺជាផ្លូវទឹក ដែលបើកលទ្ធភាពឲ្យនាវាធ្វើដំណើរពីសមុទ្រ Méditerranée ទៅសមុទ្រឥណ្ឌា។

ពីឆ្នាំ២០១០នេះ តទៅអនាគតកាល គេរង់ចាំមើលសមត្ថភាពរបស់លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំង Obama ក្នុងការព្យាបាលមហារីកធំៗទាំងបួន នៅក្នុងតំបន់និងនៅជាយតំបន់ភូមិភាគដើមបូព៌ា។ មហារីកនោះគឺ ជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃរវាង Israël និងPalestine អស្ថិរភាពនៅ Irak កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់Iran និងភាពមិនជាក់លាក់នៅ Afghanistan។ តើអាមេរិកដែលមានលទ្ធភាព មធ្យោបាយ និងអំណាចធំជាងគេ អាចកសាងសន្តិភាពពិតប្រាកដមួយ នៅក្នុងភូមិភាគដើមបូព៌ាបានដែរឬទេ?

តើពីពេលនេះតទៅ បណ្តាមហាអំណាចក្នុងលោក ជាពិសេសបស្ចិមប្រទេស នឹងប្រកាន់យកឥរិយាបថបែបណា នៅចំពោះមុខស្ថានភាពពុះកញ្ជ្រោលក្តាប់មិនបានទាល់តែសោះនៃភូមិភាគដើមបូព៌ា?

យ៉ាងណាក៏ដោយ បើគ្មានការចុះសម្រុងគ្នារវាងបស្ចិមលោកនិងប្រទេសចិន ព្រមទាំងប្រទេសរុស្ស៊ីទេ បើសិនជាគ្មានការយល់ដឹងដូចគ្នាពីសំណាក់បណ្តាមហាអំណាចទាំងអស់នេះថា គ្រោះថ្នាក់នៅភូមិភាគដើមបូព៌ាជាគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ពិភពលោកទាំងមូលទេ នោះសង្គ្រាមនិងសោកនាដកម្មនៅក្នុងតំបន់នេះ នឹងបន្តយូរលង់ច្រើនទសវត្សរ៍តទៅទៀត៕

(ដកស្រង់ពីវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ)

អំណាចដ៏ស្រទន់របស់ Barak Obama នៅដើមបូព៌ា

2012-11-15T19:50:00.000+07:00

លោក Barack Obama អមដោយលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីស្រាអែល

Benjamin Netanyahu ឆ្វេងដៃនិងប្រធានរដ្ឋអំណាចប៉ាលេស្ទីន

លោក Abbas (REUTERS)

ក៏ដូចប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងមុនៗដែរ លោក Barak Obama បាននិយាយរំឭកឡើងវិញជាថ្មី អំពីតួនាទីនាំមុខគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងពិភពលោក។ ក៏ប៉ុន្តែខុសផ្ទុយពីលោក Bush ដែលបានអនុវត្តអំណាចខ្លាំង Hard Power និងបានប្រើប្រាស់មធ្យោបាយយោធា លោក Obama ឲ្យអាទិភាពទៅលើអំណាចស្រទន់ Soft Power ទៅលើការទូតនិងនយោបាយ ដើម្បីរក្សាតួនាទីនាំមុខគេនេះរបស់អាមេរិក នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ « យើងមិនត្រូវដកខ្លួនចេញពី ពិភពលោកទេ ហើយយើងក៏មិនត្រូវដាក់ពិភពលោកទាំងមូល នៅក្រោមមហិទ្ធិឫទ្ធិយោធា របស់យើងដែរ។ យើងត្រូវតាំងខ្លួនជាប្រទេសគំរូ សម្រាប់ពិភពលោក»។ នេះជាពាក្យសំដី របស់លោក Obama។ ប៉ុន្មានខែចុងក្រោយនេះ អ្វីដែលរដ្ឋការលោក Obama បាននិងកំពុងបន្តខ្នះខ្នែងធ្វើ នៅ ភូមិភាគដើមបូព៌ា គឺទីមួយ ដកទ័ពអាមេរិកាំងចេញពីប្រទេសអៀរ៉ាក់ ទីពីរ កសាងសន្តិភាពមួយរឹងមាំរវាង Israëlនិង Palestine និងទីបី ខ្ទប់កុំឲ្យអៀរ៉ង់ចម្រើនធាតុ Uranium បាន ក្នុងគោលដៅផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូ។

មកទល់ពេលនេះ ទាក់ទិននឹងប្រទេសអៀរ៉ាក់ រដ្ឋការរបស់លោក Obama មានផែនការមួយច្បាស់ នោះគឺការដកទ័ពអាមេរិកាំងបណ្តើរៗចេញពីប្រទេសនេះ។ នៅចុងបញ្ចប់ អាមេរិកនឹងរក្សាទុកទាហានតែជាង ៣ ០០០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីជួយរដ្ឋាភិបាលអៀរ៉ាក់ក្នុងការបង្កើតកងទ័ពជាតិមួយឡើង និងក្នុងការប្រយុទ្ធទប់ទល់នឹងភេរវកម្ម។ផែនការនេះ ប្រហែលជានឹងអាចអនុវត្តទៅបាន ដោយសារតែ តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧មក អំពើហិង្សានៅអៀរ៉ាក់បាននិងកំពុងបន្តបាត់បង់កម្លាំងរបស់វាបន្តិចម្តងៗ ទៅវិញហើយ។ តាមមើលទៅ ក្រុមភេរវជនប្រហែលជាបានដកកងកម្លាំងមួយភាគធំរបស់ខ្លួន ចេញពីអៀរ៉ាក់ ទៅដាក់នៅ Afghanistan និង នៅ akistan ។

រីឯកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អៀរ៉ង់វិញ វាជាសំណុំរឿងមួយពិបាកដោះស្រាយ សម្រាប់រដ្ឋការ Obama។ រហូតមកដល់ខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០០៩ លោក Obama បានអះអាងហើយអះអាងទៀតថា អាមេរិកនៅតែចង់ចរចាជាមួយអៀរ៉ង់។ ក៏ប៉ុន្តែបន្តិចម្តងៗ លោក Obama ត្រូវបង្ខំចិត្តដំឡើងសម្លេងនិងប្រើកណ្តាប់ដៃដែកដាក់របបទីក្រុង Téhéran ពីព្រោះថ្នាក់ដឹកនាំអៀរ៉ង់នៅតែរឹងក្បាល មិនព្រមបោះបង់ចោលកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។

នៅក្នុងបរិបទបែបនេះ លោក Obama គ្មានជម្រើសអ្វីផ្សេងក្រៅពីខិតខំបញ្ចុះបញ្ចូលចិននិងរុស្ស៊ីឲ្យគាបសង្កត់ទៅលើអៀរ៉ង់។ នៅក្នុងន័យនេះ លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងបានបោះបង់ចោល ផែនការដាក់ខែលមីស៊ីលប្រឆាំងមីស៊ីលនៅប្រទេសប៉ូឡូញ និងនៅសាធារណរដ្ឋ ឆែក ផែនការដែលត្រូវបានសម្រេចឡើងដោយលោក Bush និងដែលបានធ្វើឲ្យរុស្ស៊ីក្តៅចិត្តមិនតិចទេ។ ជាថ្នូរនឹងសម្បទាននេះ លោក Obamaចង់ឃើញរុស្ស៊ីឈប់លក់អាវុធទៅអោយអៀរ៉ង់ និងចង់ឃើញរុស្ស៊ីបោះឆ្នោតគាំទ្រទណ្ឌកម្មដែលត្រូវដាក់ទៅលើអៀរ៉ង់ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។ការកសាងសន្តិភាពរវាង Israël និង Palestine ក៏ជាមហិច្ឆតាមួយពិបាកសម្រេចដែរ សម្រាប់រដ្ឋការលោក Obama។ ប៉ុន្មានខែចុងក្រោយនេះ លោក Obamaបានដាក់សម្ពាធខ្លាំងទៅលើ Israël និងកំពុងបន្តជម្រុញ Israël ឲ្យចរចាជាមួយ Palestine។ លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំង បានព្រមានថ្នាក់ដឹកនាំ Israëlថា កុំប៉ុនប៉ងធ្វើឲ្យខូចសកម្មភាពទូតរបស់អាមេរិកនៅភូមិភាគដើមបូព៌ាឲ្យសោះ។ បើពុំនោះសោតទេ អាមេរិក នឹងសើរើមើលឡើងវិញទំនាក់ទំនងនយោបាយ ហិរញ្ញវត្ថុ និងយោធា ជាមួយប្រទេស Israël ។ ដើម្បីយកចិត្តរដ្ឋអំណាច Palestine លោក Obama បានតែងតាំងលោក George Mitchell ជាបេសកជនពិសេសរបស់លោកទទួលបន្ទុកខាងបញ្ហារវាង Israël និង Palestine។ ការតែងតាំងលោក George Michell ឲ្យទទួលតំណែងនេះ បានធ្វើឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំ Palestine សប្បាយចិត្ត និងបានធ្វើឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំ Israël ស្រងាកចិត្ត ពីព្រោះលោក George Michell ជាអ្នកដែលយល់ឃើញថា ដរាបណាអាមេរិកនៅតែកាន់ជើង Israël ផ្កាប់មុខដរាបនោះនឹងនៅតែមិនអាចមានទៅកើតឡើយ សន្តិភាពនៅក្នុងភូមិភាគដើមបូព៌ា។

យ៉ាងណាក៏ដោយ មានបុព្វហេតុច្រើនណាស់ដែលនឹងធ្វើឲ្យលោក Obama ពិបាកកសាងសន្តិភាពរវាង Israël និង Palestine។ បុព្វហេតុសំខាន់ទីមួយ គឺការជំទាស់ជាដាច់ខាត ពីសំណាក់ Israël ជំទាស់មិនឲ្យបង្កើតរដ្ឋ Palestine ឯករាជ្យមួយឡើង នៅក្នុងទឹកដី ដែលកងទ័ព Israëlកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៧មកម៉្លេះ។ បុព្វហេតុសំខាន់មួយទៀត គឺការបែកបាក់គ្នានៅក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំ Palestine រវាងពួក Fatah ដែលព្រមចរចាជាមួយ Israël និងពួក Hamas ដែលនៅតែប្តេជ្ញាចិត្តតាមកំទេច Israël ឲ្យទៅជាផេះ៕

ទស្សនៈរបស់អារីស្តូត (៣៨៤-៣២២ មុន គ.ស.)

2009-12-23T20:47:00.006+07:00

ជីវប្រវត្តិរបស់អារីស្តូត

អារីស្តូត (Aristotle) ជាទស្សនវិទូក្រិច (៣៨៤-៣២២) មុនគ្រឹះសករាជ ។ ចំពោះទស្សនវិជ្ជា លោកក៏បានចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ ទៅលើបញ្ហានយោបាយ ។ លោកបានពោលថា «វិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ គឺជាកិច្ចការរបស់រដ្ឋឬសង្គម» ។ តាមគំនិតរបស់អារីស្តូត (Aristotle) រដ្ឋគឺជាសង្គម ។ ហើយរដ្ឋ កើតឡើងដោយសារតែពលរដ្ឋរួមផ្តុំគ្នាជាច្រើន ។

តាមគំនិតរបស់អារីស្តូត (Aristotle) ថា «មនុស្សលោក គឺជាសត្វចេះធ្វើនយោបាយ ពីធម្មជាតិមក ដែលជាលក្ខណៈវិសេសរបស់មនុស្ស មានលក្ខណៈវិសេសមួយទៀត គឺមនុស្សព្យាយាម រស់នៅក្នុងសង្គមរួមទាំងអស់គ្នា ពោលគឺរស់នៅក្នុងរដ្ឋតែមួយ» ។ តាមទស្សនៈ របស់អារីស្តូត (Aristotle) ថា «រដ្ឋ កកើតឡើងដោយសារតែហេតុផលចាំបាច់មួយ គឺធ្វើយ៉ាងណាស់ ឲ្យជីវិតរស់នៅរបស់ពលរដ្ឋ មានភាពប្រសើរជាងមុន ។ហើយមានតែនៅមជ្ឈមណ្ឌលខាងក្នុងរដ្ឋទេ ដែលបង្កលក្ខខណ្ឌល្អៗ ឲ្យមនុស្សរស់នៅក្នុងភាពសុខដមរម្យនា និងសុភមង្គល ពីព្រោះភាពយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិដែលបានបម្រើផលប្រយោជន៍ ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដែលនៅក្នុងរដ្ឋប៉ុណ្ណោះ» ។

លោកអារីស្តូត (Aristotle) ជាសិស្សម្នាក់ ក្នុងចំណោមសិស្សជាច្រើនរបស់ ផ្លាតូ (Plato) ។ ភាពខុសគ្នារបស់អារីស្តូត ទៅនឹងលោកគ្រូរបស់ខ្លួន គឺមកពីប្រភពមូលដ្ឋាននៃទស្សនៈវិជ្ជាផ្សេងៗគ្នា ដែលជាមូលហេតុធ្វើឲ្យគំនិតនយោបាយ របស់មហាទស្សនៈវិទូរទាំងពីរនេះ ក៏មិនដូចគ្នាដែរ ។ អារីស្តូត បានកំណត់នូវគោលការណ៍បួនយ៉ាងដំបូងបង្អស់នៃការកកើតគំនិតរូបធាតុ មូលហេតុ និងគោលបំណង ។ អារីស្តូត ខុសពីផ្លាតូត្រង់គិតថា «រូបធាតុកើតមុន រីឯគំនិតកើតក្រោយ» ។ រូបធាតុ និងគំនិតមានលក្ខណៈឯកភាពគ្នា មិនអាចកាត់ផ្តាច់ពីគ្នាបានទេ ។ សម្រាប់អារីស្តូត រូបធាតុជាដំបូងមានលក្ខណៈ អសកម្ម ចំណែកគំនិត មានលក្ខណៈសំខាន់ជាង ហើយគំនិត ដែលអាចកើតឡើងបាន ទាល់តែមានសកម្មភាពជាមួយរូបធាតុ ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់អារីស្តូត ខ្លឹមសារ និងបាតុភូតដែលបានកើតឡើង គឺលោកបានបង្ហាញថា «ខ្លឹមសារ កើតមានឡើងតាមរយៈរូបធាតុនិយម» ។

ស្នាដៃដ៏សំខាន់របស់អារីស្តូត បានបង្ហាញនូវទស្សនៈទាន របស់ខ្លួនជាច្រើន ពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយ ។ ដូចជាផ្លាតូដែរ អារីស្តូត បានចាប់ផ្តើមនូវការបែងចែកលក្ខណៈ នៃរបបនយោបាយ និងទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋ ។ ការបែងចែកទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋរបស់ផ្លាតូ មានលក្ខណៈខុសគ្នាខ្លះៗ អំពីការបែងចែកទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋរបស់អារីស្តូត ។ទស្សនៈទានរបស់ផ្លាតូ បានគិតថា «គោលការណ៍សំខាន់របស់រដ្ឋ គឺគុណធម៌» ។ អារីស្តូត បានកំណត់នូវរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ ដែលមានសម្បទានមានបីប្រភេទ ដោយអាស្រ័យ នឹងគុណធម៌ ហើយកំណត់ ទំរង់នយោបាយដែលមិនមានសម្បទាន ៣ ប្រភេទទៀត ។ ប្រភេទរបបនយោបាយមានសម្បទាន តាមទស្សនៈអារីស្តូត គឺរបបរាជានិយម (Monarchy) របបអភិជនាធិបតេយ្យ ឬពួកវណ្ណៈខ្ពស់ (Aristocracy) និងមជ្ឈិមវិថីអធិបតេយ្យ (Polity) ។ហើយរបបនិមួយៗ នៃរបបទាំង ៣ នេះ សុទ្ធតែមានលក្ខណៈ អវិជ្ជមានរបស់វា ។ តាមទស្សនៈអារីស្តូត បើរបបរាជានិយម មិនប្រកាន់គោលការណ៍របស់ខ្លួន គឺក្លាយជារបបផ្តាច់ការ (Tyranny) ចំណែកឯរបបអភិជនាធិបតេយ្យ អាចកើតមានឡើង នូវរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) រីឯ Polity វាអាចក្លាយទៅជារបបប្រជាធិបតេយ្យ(Democracy) ។ ភាពខុសគ្នា នៃរបបនយោបាយរបស់ផ្លាតូ និងអារីស្តូតបានរកឃើញ នូវរបបនយោបាយមួយទៀតគឺ Polity ។ Polity គឺជារបបនយោបាយមួយ ដែលអំណាចស្ថិតនៅ ក្នុងដៃវណ្ណៈកណ្តាល ។ ការកំណត់របស់អារីស្តូតនេះ បានចេញជារូបរាង នៅក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យ (Democracy) នៃប្រទេសលោកខាងលិច ដែលសព្វថ្ងៃនេះ គេអាចចាត់ទុកថា ជារបបប្រជាធិបតេយ្យមួយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ នៅក្នុងលោក ដែលប្រឹងប្រែងដើម្បីសេចក្តីចម្រើនលើគ្រប់វិស័យ នៃសង្គមមនុស្ស (Human Society) ។ ការបែងចែករបបនយោបាយ ដែលអារីស្ដូតបានបង្ហាញនៅ ក្នុងស្នាដៃរបស់ខ្លួន ឃើញថាការបែងចែកនេះ អារីស្តូត បានចាប់អារម្មណ៍ ចំពោះរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋពីរប្រភេទ គឺទម្រង់រដ្ឋសម្បទាន និងទំរង់រដ្ឋមិនសម្បទាន (សម្រាប់អារីស្តូតរបបនយោបាយ និងទំរង់គ្រប់គ្រង រដ្ឋពុំទាន់មានលក្ខណៈច្បាស់នៅឡើយទេ) លោកគិតថា «ទំរង់រដ្ឋសម្បទាន មានលទ្ធភាពដើម្បីបង្កើតនូវគុណធម៌មួយចំនួន រីឯទំរង់រដ្ឋមិនសម្បទានវិញមិនអាច» ។ លោកអារីស្តូត បានកំណត់នូវរបបនយោបាយ និងទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋ គឺស្ថិតនៅលើអំណាចពិតប្រាកដ របស់រដ្ឋ ។ អារីស្តូត បានធ្វើការអះអាងថា «ភាពខុសគ្នា រវាងរបបនយោបាយផ្សេងៗ គ្នា គឺនៅត្រង់ចំនួនមេដឹកនាំរដ្ឋ » ។ អារីស្តូត បានបង្ហាញ នូវរបបនយោបាយ និងទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលស្ថិតនៅក្នុងការកំណត់ និងការបែងចែកប្រភេទទាំងពីរផ្សេងពីគ្នា នៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋគំរូ ។

រដ្ឋគំរូទី១ អារីស្តូត ចាប់អារម្មណ៍ទៅនឹងរដ្ឋគំរូ ដែលមានលក្ខណៈខុសពីគេទាំងអស់ ។ រដ្ឋគំរូ បានផ្តល់ការបំពេញជូនសង្គម នូវស្ថេរភាពយូរអង្វែង ជាអតិមរមា រដ្ឋបែបនេះ សម្រាប់អារីស្តូត ជារដ្ឋគំរូនៅក្នុងការអនុវត្តន៍នយោបាយ ។ អារីស្តូតបានគិតថា ‍«Polity ជារបបនយោបាយគំរូ ព្រោះនៅក្នុងរបបនេះ អំណាចស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងដោយវណ្ណៈកណ្តាល» ។ តាមទស្សនៈរបស់អារីស្តូត Polity គឺចំពោះរដ្ឋណា ដែលដឹកនាំប្រកបដោយគតិវិញ្ញូ និងភាពទទួលខុសត្រូវ ចំពោះសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ហើយអំណាច ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្សភាគច្រើន ។ ហើយទោះជាយ៉ាងណាក្តី ក៏ទម្រង់ Polity នេះខ្លាំងជាងប្រព័ន្ធចុងម្ខាងៗ មានន័យថា ចុងទាំងសង្ខាង គឺមានកម្លាំងស្មើគ្នា ហើយអាចរារាំងសត្រូវបាន ។

រដ្ឋគំរូទី២ អារីស្តូត បានឲ្យតំលៃដោយគិតថា ប្រសើរបំផុត ចំពោះទស្សនៈប្រកបដោយសីលធម៌ នៅក្នុងរបបដែលនៅទីនោះ ប្រជាពលរដ្ឋ ប្រឹងប្រែងដើម្បីបានទទួលនូវកិត្តិយស និងគុណធម៌ នៅក្នុងជីវិត ។ រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋ ដែលល្អបំផុត គឺជាអង្គការមួយ ដែលផ្តល់នូវលទ្ធភាពដល់មនុស្ស ដើម្បីរស់ក្នុងភាពរុងរឿង និងសុភមង្គល។ រដ្ឋគំរូ អារីស្តូត បានចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំង ចំពោះស្ថានភាពខាងក្រៅ នៃអត្ថិភាពរបស់រដ្ឋ ជាបឋម គឺចំនួនប្រជាពលរដ្ឋ ស្ថានភាពរស់នៅ ជាមួយនឹងការឧបត្ថម្ភគ្រប់បែបយ៉ាង និងស្ថនភាពទឹកដី ដើម្បីការពារ និងទប់ទល់សត្រូវឈ្លានពាន ។ តាមទស្សនៈរបស់អារីស្តូត ដែលបានចារនៅក្នុងរបបនយោបាយបានឲ្យយើងដឹងថា ក្នុងចំណោមប្រជាជន ត្រូវបានបែងចែកចេញពួកសិប្បករ និងឈ្មួញ ព្រោះក្នុងកិច្ចការជីវិតរបស់គេ មិនឆ្លើយតបទៅនឹងគុណធម៌ទេ ដើម្បីមានតួនាទីជាពលរដ្ឋចំតួ គឺមានតែពួកកសិករទេ ។ ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ ត្រូវតែចូលរួមជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងគ្រប់សកម្មភាព និងគ្រប់មធ្យោបាយទាំងអស់ ដែលជាកិច្ចការកសិកម្ម ក្នុងសង្គម ។ អារីស្តូតបានគិតថា «នៅក្នុរដ្ឋគំរូ ត្រូវតែបែងចែកដីធ្លី ជាសម្បត្តិរួម និងជាសម្បត្តិឯកជន» ។ ចំពោះដីរួម អារីស្តូតបានគិតថា «ត្រូវតែបែងចែកជាពីរផ្នែក ។ ប្រាក់ចំណូល ដែលបានមកពីចំណែកមួយ ក្នុងចំណោមនេះ ត្រូវគេប្រើ សម្រាប់សេចក្តីត្រូវការនៅក្នុងសាសនា រីឯចំណែកទីពីរ គឺសម្រាប់មូលនិធិសង្គម (Social foundation)» ។

ដូច្នេះ ភាពខុសគ្នា ជាមូសដ្ឋាននៃទស្សនទាននយោបាយ របស់អារីស្តូត និងផ្លាតូ ស្ថិតនៅត្រង់ថា អារីស្តូតមានទស្សនៈផ្ទុយនឹងលោកគ្រូរបស់ខ្លួន ត្រង់កន្លែងតថភាព និងលក្ខណៈជាគំរូ ដែលបានកំណត់តំលៃ និងទិសដៅជាក្រឹតក្រមចំពោះការស្រាវជ្រាវបញ្ហានយោបាយ ។ រដ្ឋគំរូ របស់អារីស្តូត អាចកើតឡើងបាន អាស្រ័យកត្តាពីរយ៉ាង កត្តាទីមួយ គឺស្ថេរភាព និងកត្តាទីពីរ គឺក្រមសីលធម៌ ។ ដូច្នេះ សម្រាប់អារីស្តូត មានរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋគំរូពីរយ៉ាង ។ ម្យ៉ាង គឺរដ្ឋដែលគិតគូរដល់ប្រយោជន៍រួម នៃវណ្ណៈកណ្តាលជាអតិបរមា ម្យ៉ាងទៀត គឺរចនាសម្ព័ន្ធ សំដៅទៅលើគោលការណ៍បុគ្គលិកភាព ដែលជាមនុស្សប្រកាន់ខ្ជាប់ នូវគុណធម៌ ដែលជាទិសដៅនយោបាយសង្គមដ៏សំខាន់បំផុត ជាពិសេស គឺនយោបាយទំនាក់ទំទងគ្នា របស់ប្រជាជន ដែលរស់នៅក្នុងរដ្ឋ ។ និយាយអំពីរដ្ឋអារីស្តូតបានបង្ហាញថា «មនុស្ស គឺជាសត្វចេះធ្វើនយោបាយ ពីធម្មជាតិ ហើយដឹកនាំខ្លួន ការប្រឹងប្រែងជាសភាវគតិ ដើម្បីរស់នៅជាមួយគ្នា រីឯការរីកចម្រើនសង្គម គឺចេញពីគ្រួសារ ទៅជាសង្គម និងពីសង្គមទៅជារដ្ឋ» ។

បើតាមទស្សនៈរបស់អារីស្តូត ដែលបាននិយាយនៅក្នុងស្នាដៃ នៃនយោបាយ គឺរដ្ឋបើតាមលក្ខណៈធម្មជាតិ របស់ខ្លួននាំមុខបុគ្គល ពីព្រោះលក្ខណៈធម្មជាតិ របស់រដ្ឋ មានទីតាំងនៅមុនលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់គ្រួសារ និងបុគ្គល ។ កត្តាចាំបាច់ ដើម្បីឲ្យរដ្ឋនាំមុខបុគ្គល តាមអារីស្តូតថា «រដ្ឋ ត្រូវបង្កលក្ខ័ណ្ឌល្អប្រសើរ សម្រាប់ជីវិតពលរដ្ឋ ។ មានតែនៅក្នុងរដ្ឋទេ ទើបមនុស្សអាចមានការជឿនលឿន ពីព្រោះរដ្ឋនាំមក នូវយុត្តិធម៌ និងសីលធម៌ ដែលបម្រើ ផលប្រយោជន៍រួមរបស់ប្រជាជន» ។ ត្រង់នេះ អារីស្តូត បាននិយាយអំពីរដ្ឋ ដូចជាការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសង្គម របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាទស្សនទាន នៃការកកើតសង្គមពលរដ្ឋ និងនីតិរដ្ឋ ។ ថ្វីបើអារីស្តូត ពុំបានបែងចែក ឲ្យដាច់រវាងរដ្ឋ និងសង្គមពលរដ្ឋយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អារីស្តូត បាននិយាយថា «រដ្ឋ ត្រូវតែឆ្លុះបញ្ចាំង នូវផលប្រយោជន៍ របស់ប្រជាពលរដ្ឋ» ។ នៅក្នុងទ្រឹស្តីរបស់អារីស្តូត ក៏ដូចជានៅក្នុងទ្រឹស្តីរបស់ផ្លាតូដែរ មានបង្កប់នូវលក្ខណៈផ្តាច់ការនិយម ។ មនុស្ស គឺជាផ្នែកមួយរបស់រដ្ឋ ផលប្រយោជន៍បុគ្គល មិនត្រូវធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍រួម ។ នៅក្នុងការវាយតំលៃរបស់អារីស្តូត ពលរដ្ឋ គឺជាផ្នែកមួយ នៃនយោបាយរួម ។ អារីស្តូតបានហៅពាក្យថា ពលរដ្ឋ គឺជាមនុស្សដែលមានសេរីភាព ប៉ុន្តែសេរីភាព មានអត្ថន័យត្រឹមតែពាក្យផ្ទុយ នឹងទាសភាពប្រជាពលរដ្ឋ មិនមែនជាទាសករទេ គ្មាននរណាដឹកនាំគេទេ ។ ពលដ្ឋធ្វើការងារ តែជាយោធា និងការងារទាក់ទង នឹងតុលាការ រីឯការងារធ្វើស្រែចំការ និងផលិតកម្ម គឺជាការងារទាសករ ។ អារីស្តូត បានកំណត់គោលការណ៍របស់អភិជនាធិបតេយ្យ គឺគុណធម៌ ។ គោលដៅរបស់អភិជនាធិបតេយ្យ គឺទ្រព្យសម្បត្តិ ។ គោលដៅរបស់ប្រជាធិបតេយ្យ គឺសេរីភាព ។ គឺមានតែ Polity ទេ ដែលចាត់ទុកដូចជាទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋគំរូ មានអំណោយផលល្អ ហើយរបបនយោបាយគំរូ ដ៏ល្អបង្ខំទៅដោយសារធាតុបីយ៉ាងខាងលើនេះ ។ ហើយអ្វីទៅ ដែលហៅថា របបនយោបាយអភិជនាធិបតេយ្យត្រឹមត្រូវពិតប្រាដក គឺនៅពេលណា មានការដឹកនាំល្អ បានបង្រួបបង្រួមប្រយោជន៍ទាំងអ្នកមាន ទាំងអ្នកក្រ ។ វណ្ណៈកណ្តាល ដែលកំណត់មុខមាត់របស់ Polity គឺស្ថិតនៅចន្លោះ រវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ហើយថែមទាំង ជួយថែរក្សាសង្គម ឲ្យមានស្ថេរភាព និងគ្មានព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍ដូ ច្នេះហើយ របបនេះ គឺជារបបដ៏ល្អ រក្សាមិនឲ្យមានចលាចល អស្ថេរភាព ដែលអារីស្តូតបានចាត់ទុកថា ជាទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋគំរូ ត្រឹមត្រូវសម្រាប់ជម្រើសរបស់អ្នកដឹកនាំ ៕

ទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ (៤២៧-៣៤៧ មុន គ.ស.)

2009-12-23T20:47:00.004+07:00

ជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ផ្លាតូ

ផ្លាតូ កើតក្នុងឆ្នាំ ៤២៧ មុន គ.ស. គឺជាទស្សនវិទូក្រិចបុរាណ ដែលបានរួមចំណែកបង្កើតនូវមូលដ្ឋានសម្រាប់ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចជាមួយគ្រូរបស់គាត់ សូក្រាត និងសិស្សរបស់គាត់ អារីស្តូត ។ ផ្លាតូ ក៏ជាគណិតវិទូ អ្នកនិពន្ធនៃទស្សនវិជ្ជាបែបសន្ទនា និងជាអ្នកបង្កើតសាលាទស្សនវិជ្ជាជាន់ខ្ពស់អាកាដឺមី (Academi) នៅក្រុង អាតែនដែលជាវិទ្យាស្ថានគរុវិជ្ជាជាន់ខ្ពស់ដំបូងបង្អស់នៅលោកខាងលិច ។ ផ្លាតូគឺជាសិស្សរបស់សូក្រាត និងបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីការត្រិះរិះរបស់សូក្រាត ។ មរណៈភាពរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ ៣៤៧ មុន គ.ស ៕

លក្ខណៈទូទៅរបស់ផ្លាតូ

ផ្លាតូ ក៏ជាអ្នកនយោបាយម្នាក់ដែរ ក្នុងចំណោមអ្នកនយោបាយទាំងឡាយ។ចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់គាត់ គឺផ្តោតទៅលើរដ្ឋនយោបាយ និងច្បាប់ ។ ធាតុទាំងនេះ ជាកត្តាជុំរុញឲ្យគាត់ចាប់អារម្មណ៍ទៅលើប្រជាជន ចង់ឲ្យប្រជាជនមានភាពប្រសើរសំបូរសប្បាយ និងសុភមង្គល ព្រមទាំងធ្វើឲ្យសង្គមទាំងមូល ស្ថិតក្នុងស្ថេរភាពទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចទាំងផ្នែកនយោបាយ ។ ល ។ ផ្លាតូ ព្យាយាមដោះស្រាយរាល់បញ្ហាទាំងឡាយ ដែលគេតែងតែជួបប្រទះក្នុងរដ្ឋក្នុងសង្គម ក៏ដូចជាក្នុងជីវភាពរស់នៅផងដែរ ដោយប្រើវីធីមួយ គឺបង្កើតរដ្ឋគំរូ ដែលមានមេដឹកនាំប្រកបដោយគំនិតស្នេហាជាតិ មានសុភវិនិច្ឆ័យ ។ រដ្ឋគំរូនោះ លោកផ្លាតូ បានធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងទំរង់គ្រប់គ្រងនយោបាយ ដែលមានលក្ខណៈមិនគ្រប់គ្រាន់ជាច្រើន ដូចជាទំរង់សក្តិភូមិ (Timocracy) គណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) និងប្រជាធិបតេយ្យ (Democracy) ទំរង់ទាំង ៣ នេះ គាត់ឲ្យឈ្មោះថាជាទំរង់អាក្រក់ គ្មានសេ្ថរភាពហើយទីបំផុតក្លាយទៅជាទុជនាធិបតេយ្យ(Tyranny) ។

អត្ថន័យរដ្ឋគំរូរបស់លោកផ្លាតូ បានបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពយុត្តិធម៌ ក្នុងការដឹកនាំដោយជ្រើសរើសយកអ្នកទស្សនវីទូដ៏វៃឆ្លាត ពីព្រោះចំណេះដឹងពិតប្រាកដ និងចិត្តសាងកុសលចំពោះអ្នកដទៃ មានតែនៅក្នុងជំពូកមនុស្សប្រភេទនេះទេ ដែលបានធ្វើសម្បទាន ។ តួរអង្គដែលតំណាងឲ្យរដ្ឋគំរូរបស់លោកផ្លាតូ គឺអ្នកធ្វើការក្នុង Polis (ក្រុងក្រិចបុរាណ) ។ នៅក្នុងគំនិតនយោបាយផ្ទាល់របស់ផ្លាតូ ពាក្យសង្គម និងរដ្ឋ គឺរលាយចូលគ្នាក្នុងបូរី ។ផ្លាតូមានជំនឿថា «គ្រប់បុគ្គលទាំងអស់ ពុំមានចំណេះដឹងពិតប្រាដកទេ ហេតុដូច្នេះហើយ បានជាពួកគេយកចិត្តទុកដាក់គោរពតាមបុគ្គលតែមួយអ្នកក្តី ឬរដ្ឋ » ។

វណ្ណៈខ្ពស់បំផុត ដែលកំពុងកាន់អំណាច ពុំត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យមាននូវករណីលើកលែង ឬករណីចាំបាច់ឡើយ គឺត្រូវធ្វីការបូជាជីវិតដើម្បីរដ្ឋដើម្បីវឌ្ឍនភាពរបស់រដ្ឋ ។ ពលរដ្ឋទាំងអស់ ត្រូវផ្សារសាច់ឈាមរលាយចូលទៅក្នុងរដ្ឋហើយរដ្ឋ ក៏កើតឡើងដោយសារតែពលរដ្ឋដែរ ។ ដូច្នេះពុំអាចអ្នកណាម្នាក់ ក្នុងរដ្ឋាភិបាលមានសុភមង្គលតែឯកឯងបានទេ ហើយអ្នកដទៃទៀតរស់លើគំនរទុក្ខ និងស្ទឹងទឹកភ្នែក បានន័យថា ពលរដ្ឋទាំងអស់ ក្នុងប្រទេសត្រូវតែមានសុភមង្គលដូចៗ គ្នា ។ នៅក្នុងទ្រឹស្តីនយោបាយរបស់លោកផ្លាតូ គឺបង្ហាញឲ្យឃើញនូវគំនិតផ្តាច់ការទាំងឡាយ ដែលពុំអាចធ្វើការបិទបាំង នៃជំរៅអត្ថន័យរបស់វា ហើយមិនមានការពិបាកយល់ទេ ព្រោះវាជាមូលដ្ឋានសុខមាលភាពរបស់រដ្ឋ៕

ទស្សនវិជ្ជារបស់ផ្លាតូ

តាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូថា «ពិភពលោក កើតឡើងដោយធាតុ ២ យ៉ាង គឺពិភពទស្សនៈ និងរូបធាតុ ។ ពិភពទស្សនៈ មិនសំដៅទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធគំនិតនោះទេ ប៉ុន្តែជាពិភពសច្ចៈដែលសម្តែងបង្ហាញនូវភាពជាក់ស្តែង ។ ចំណែករូបធាតុនិយមនៅក្នុងដំណើរវិវត្តន៍របស់ខ្លួន គ្មានភាពសច្ចៈទេ» ។ ផ្លាតូបានបង្ហាញថា «គ្មានរូបធាតុណាមួយ មិនប្រែប្រួលបាត់បង់នូវស្ថានភាពរបស់វាទេ គឺមានតែការប្រែប្រួលប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនប្រែប្រួល» ។ បានន័យថា គឺមានតែពិភពទស្សនៈទេ ដែលមានភាពសច្ចៈ និងមិនប្រែប្រួល ចំណែកឯរូបធាតុវិញ មានលក្ខណៈស្រពិចស្រពិលមិនមានភាពសច្ចៈ គឺវាមិនឆ្លើយតបទៅ នឹងសភាពលក្ខណៈខាងក្រៅខ្លួនរបស់វា គ្រប់ពេលវេលានោះទេ ផ្លាតូបានរិះរកទស្សនៈរបស់មេដឹកនាំដ៏ល្បីល្បាញជាងគេ ដែលមាននៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ស្តីអំពី «ពលកម្ម និងពេលវេលា» ដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ និងចាត់ទុកថាជាទេវកថា ឬជាសតវត្សមាសដ៏ល្អ អាចយកធ្វើជាគំរូបានហើយជាស្នាដៃដែលប្រកាន់ភ្ជាប់នូវរបបនយោបាយល្អប្រសើរ ។ នៅអតីតកាល ប្រវត្តិសាស្រ្ត ធ្វើដំណើរលើផ្លូវដែលមិនត្រូវដើរចេញពីសតវត្សមាសទៅកាន់សតវត្សដែក គឺថារចនាសម្ព័ន្ធរបស់រដ្ឋគំរូ មានតែនៅក្នុងសតវត្សមាសទេ ។តើរដ្ឋគំរូរបស់ផ្លាតូ មានសញ្ញាណយ៉ាងដូចម្តេច? បើតាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ ដែលបាននិយាយនៅក្នុងស្នាដៃរដ្ឋសញ្ញាណដ៏សំខាន់របស់រដ្ឋជាគំរូ គឺភាពយុត្តិធម៌ ។ ភាពយុត្តិធម៌បើតាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូគឺស្ថិតនៅត្រង់ថាពលរដ្ឋម្នាក់ ត្រូវតែមានការងារធ្វើ ហើយអាស្រ័យទៅតាមឧបនិស្ស័យរបស់គេ ដូច្នេះភាពយុត្តិធម៌របស់រដ្ឋគឺពលរដ្ឋត្រូវមានការងារធ្វើ ហើយធ្វើសកម្មភាពស្របទៅតាមសមត្ថភាព និងអត្ថិភាពរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ។ លោកផ្លាតូបានធ្វើការបែងចែកយ៉ាងច្បាស់នូវឋានានុក្រមស្រទាប់របស់មនុស្ស ក្នុងសង្គមថា ពួកទស្សនៈវិទូ ដែលដឹកនាំប្រទេស ជាវណ្ណៈជាន់ខ្ពស់ អ្នកយាម និងទាហានមន្រ្តីរាជការ ជាវណ្ណៈកណ្ណាល) អ្នកសិប្បករ និងកសិករ ជាវណ្ណៈក្រោម។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្លាតូបានពិនិត្យយ៉ាងហ្មត់ចត់ លើបញ្ហាការសិក្សា និងការអប់រំ ។

ផ្លាតូបានធ្វើការបែងចែកដូច្នេះ «អាស្រ័យលើឧបនិស្ស័យរបស់មនុស្ស គឺភាពវៃឆ្លាត ភាពម៉ឺងម៉ាត់ និងការទទួលខុសត្រូវក្នុងភាពជាអ្នកដឹកនាំ» ។ សម្រាប់លោកផ្លាតូ រចនាសម្ព័ន្ធល្អ គឺនៅកន្លែងណាដែលពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ធ្វើការដើម្បីប្រយោជន៍របស់ខ្លួននៅក្នុងទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍សង្គម ។ រដ្ឋនិងសង្គមពលរដ្ឋរបស់ផ្លាតូ គឺមានលក្ខណៈតែមួយ។ តាមការពិនិត្យវណ្ណៈទាំងឡាយ ដូចជាមេដឹកនាំ (ក្សត្រ) កងទ័ព (អាមាត្យ) ឈ្មួញ សិប្បករ និងម្ចាស់ដី លោកផ្លាតូ បានបង្ហាញថា «វណ្ណៈដែលមានតួរនាទីសំខាន់ជាងគេក្នុងរដ្ឋ គឺមេដឹកនាំ ក្សត្រ) និងកងទ័ព (អាមាត្យ)។ រីឯឈ្មួញកសិករ និងដែលមានជីវិតផ្សារភ្ជាប់នឹងផលិតផលសម្ភារៈនោះ ពួកគេមិនអាចជៀសផុតពីការអាស្រ័យនូវរដ្ឋនោះទេ ទីបំផុតពួកវណ្ណៈទាំងពីរនេះប្រឹងប្រែងសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតមានឡើងនូវអ្នកមានពេកនិងអ្នកក្រពេក» ។ ដើម្បីរក្សាស្ថានភាពនេះ ផ្លាតូទាមទារឲ្យមានការបង្កើត ប្រព័ន្ធអប់រំពិសេសមួយសម្រាប់ក្រុមអ្នកដឹកនាំ និងអ្នកការពារ ។ នៅក្នុងមូលនៃប្រព័ន្ធអប់រំនេះ ត្រូវមានសិល្បៈតូរ្យតន្រ្តី និងអត្តពលកម្មចូលរួមផងដែរ។ តូរ្យតន្រ្តីពង្រឹងដួងប្រលឹងអប់រំឲ្យស្រលាញ់ជាតិមាតុភូមិ ចំណែកឯអត្តពលកម្មពង្រឹងរាង្គកាយឲ្យរឹងមាំរៀបចំពលរដ្ឋដើម្បីរដ្ឋរបស់ខ្លួន ។ តាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ ការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តជាការស្វែងរកពិភពសច្ចភាពហើយមិនភូតភរ ដូចជាលក្ខណៈរូបធាតុទេ ។ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់នូវមុខវីជ្ជាទាំងអស់នេះ យុវវ័យមានការចេះដឹងនិងប្រកបដោយសីលធម៌នោះ អាចរៀបចំខ្លួនដើម្បីដើរតួរជាមេដឹកនាំ ។ ពេលនេះគេសិក្សាវិភាគអំពីសិល្បៈ និងដឹកនាំជជែកពិភាក្សា បន្ទាប់មកសិក្សាទស្សនវិជ្ជា ដែលជាប្រភពដើមនៃរាល់ប្រព័ន្ធចំណេះដឹង ។ នៅចុងកម្មវិធីសិក្សាពួកគេត្រូវតែងតាំងឱ្យមានមុខងារជាបុគ្គលិករដ្ឋ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានមុខងារដឹកនាំរដ្ឋទេ លុះត្រាតែមានវ័យចាប់ពី ៥០ ឆ្នាំឡើងទៅ ស្គាល់នូវទិសដៅនៃជីវិតច្បាស់លាស់ ។ ចេះធ្វើការអង្កេតពិនិត្យទទួលយកនូវទស្សនៈដែលជឿនលឿន និងមានការសម្របសម្រួលទទួលយកបទពិសោធន៍ជាច្រើនអំពីរដ្ឋ ។ គេនៅពេលនោះគេមានលក្ខណសម្បត្តិពេញលេញ ក្លាយជាមេដឹកនាំរដ្ឋពិតប្រាកដ ។ បើតាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ ទិសដៅរបស់រដ្ឋដែលផ្លាតូ គិតថាជារដ្ឋគំរូ គឺត្រូវជួយផ្គត់ផ្គង់អតិបរមាដល់ដល់កង្វះខាតក្នុងជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងសម្ភារៈ ទាំងស្មារតី ។ ស្ថានភាពនៃជីវិតនេះហើយ ដែលគេបានគិតទទួលយកនៅក្នុងសម័យបុរេក្រិច និងរូម ។ ដូច្នេះរដ្ឋគំរូរបស់ផ្លាតូត្រូវតែអាស្រ័យនឹងការបែងចែកជាក្រុម ដែលប្រកបដោយគុណធម៌ទាំងឡាយ បួនយ៉ាងគឺ

-ចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ

-សេចក្តីក្លាហាន

-វិចារណញ្ញាណ

-យុត្តិធម៌ ។

ចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ ក្នុងនាមជាអ្នកបំពេញតួនាទី ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋ ។ សេចក្តីក្លាហាន ជាគុណសម្បត្តិរបស់ទាហានមានតួនាទី ជាអ្នកការពារ ។ ទីបី និងទីបួន គឺវិចារណញ្ញាណ និងយុត្តិធម៌ជាគុណធម៌ដែលមានគ្រប់ពលរដ្ឋទាំងអស់នៅក្នុងរដ្ឋគំរូ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ គួរតែធ្វើការកត់សំគាល់ផងដែរ នៅក្នុងសំណេរស្នាដៃរដ្ឋគំរូរបស់ផ្លាតូ គេសង្កេតឃើញមានការផ្សព្វផ្សាយនូវទេវកថាបុរេក្រិច ស្តីអំពីមនុស្សប្រាំជំនាន់ ដែលបានផ្លាស់ប្តូរដែលស្ថិតនៅក្នុងកំណាព្យរបស់កវី Gesioda ថា «ពលកម្ម និងពេលវេលា» ។ ទីមួយ ឬសតវត្សមាស គឺជាជំនាន់មនុស្សដែលទទួលបាននូវអ្វីជាគំរូ ។នៅក្នុងជំនាន់នោះ គេមានគុណធម៌គ្រប់បែបយ៉ាងទាំងអស់ ហើយឋិតក្រោមការដឹកនាំរបបរាជានិយម។ ជំនាន់ក្រោយមក បានចប់ផ្តើមឃ្លាតចេញ ពីតំណាក់កាលសតវត្សមាស ។ កើតឡើង នូវតំណាក់កាល ដែលបានកាត់ផ្តាច់នូវគុណធម៌ទាំអស់ ។ គឺនៅក្នុងទេវកថានេះ ត្រូវនឹងស្នាដៃរបស់ផ្លាតូ ដែលនិយាយអំពីរបបនយោបាយ និងរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំ ដែលរបបរាជានិយម និងអភិជនាធិបតេយ្យ បានកាត់បង់នូវស្ថានសួគ៌របស់ខ្លួន រីឯរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយសង្គមបួនទៀត កំណត់ភាពទន់ខ្សោយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងការប្រឹងប្រែងដើម្បីគុណធម៌ និងសីលធម៌នៅក្នុងជីវិត ។ ទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ មានគោលការណ៍ នៅក្នុងអតីតកាល ដែលអ្នកទស្សនវិទូ មើលឃើញគំរូនយោបាយរបស់ខ្លួន ៕

ការបែងចែករបបអ្នកដឹកនាំរបស់ផ្លាតូ

ផ្លាតូបានបែងចែកនូវទ្រង់ទ្រាយដឹកនាំដូចតទៅ៖

-រាជាធិបតេយ្យ((Monarchy)

-អភិជនាធិបតេយ្យ((Aristocracy)

-សក្តិភូមិ (Timocracy)

-គណាធិបតេយ្យ((Oligrachy )

-ប្រជាធិបតេយ្យ( (Democracy )

-ទុជនាធិបតេយ្យ( (Tyranny )

ផ្លាតូ បានបែងចែកដូច្នេះ ភាពត្រឹមត្រូវជាគូ នឹងវិចារណញ្ញាណ បន្ទាប់មកគុណធម៌ និងភាពខ្វះខាត (អគុណធម៌)បន្ទាប់មកសុភមង្គល និងអពមង្គល ។ ផ្លាតូ បានចាត់ទុករបបរាជាធិបតេយ្យ និងអភិជនាធិបតេយ្យជារបបនយោបាយដឹកនាំល្អប្រសើរជាងគេ ដែលមានយុត្តិធម៌ ជាកន្លែងដែលមានមេដឹកនាំទាំងអស់ ព្រួយបារម្ភអំពីភាពរុងរឿងរបស់រដ្ឋ ដែលជាលក្ខណៈត្រឹមត្រូវ និងជាគំរូ ៕

ទ្រង់ទ្រាយរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំ ៤ ទៀត គឺសក្តិភូមិ (Timocracy) គណាធិបតេយ្យ (Oligrachy) ប្រជាធិបតេយ្យ (Democracy) និងទុជនាធិបតេយ្យ (Tyranny) បានឃ្លាតចាកពីរដ្ឋគំរូ ។ និយាយឲ្យខ្លីទៅ ទ្រង់ទ្រាយដឹកនាំរដ្ឋទាំង ៤ ខាងលើ គឺជាការដឹកនាំមួយដែលមេដឹកនាំមានការស្រលាញ់អំណាចហួស ។ របបអភិជនាធិបតេយ្យ (Aristocracy) គឺជាការដឹកនាំមួយដ៏ល្អប្រសើរ មានទំនុកទុកចិត្តពីប្រជាជន ។ អំណាចរបស់រដ្ឋនៅក្នុងដៃអ្នកដែលប្រសើរជាង ដែលបានផ្តល់ឲ្យដោយសុទ្ធចិត្តពីប្រជាជន ។ អំណាចរបស់រដ្ឋ ដឹកនាំប្រកបទៅដោយគុណធម៌ និងវ័យឆ្លាត ។ នៅលើគោលការណ៍ និងទ្រង់ទ្រាយនៃរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំបែបនេះ គឺមានសមភាពតាំងពីកំនើតម្លេះ ។ផ្លាតូបានអះអាងថា «សមភាពពីកំនើត បង្ខំឲ្យមានច្បាប់សមភាពសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា ដែលបានសរសេរទុកនៅក្នុងច្បាប់និងជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា ធ្វើសកម្មភាពចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងលក្ខណ្ឌដ៏ប្រកបមួយ គឺពោរពេញទៅដោយកម្លាំងកិត្យានុភាព វីរភាព និងវិចរណញ្ញាណ» ។

ប៉ុន្តែទស្សនៈ របស់ផ្លាតូ ចំពោះតួនាទីរបស់មេដឹកនាំរដ្ឋគំរូ គឺចំពោះអ្នកណាមួយ ដែលស្ម័គ្រចិត្ត មិនចង់ធ្វើជាអ្នកដឹកនាំទាល់តែសោះ តែចង់ធ្វើការកែកំហុសរបស់អ្នកដទៃ ។ អ្នកដែលមិនមែនជាអ្នកដឹកនាំគំរូ គឺសំដៅទៅលើអ្នកណាដែលស្រលាញ់ខ្លួនឯងស្រលាញ់លុយ និងស្រលាញ់បុណ្យសក្តិ ។ ពីព្រោះអ្នកដឹកនាំណាមួយដែលមានលក្ខណៈដឹកនាំល្អសុទ្ធសាធនោះ មិនមែនធ្វើសកម្មភាពដើម្បីតែខ្លួនឯងនោះទេ គឺដើម្បីភាពសំបូរសប្បាយរុងរឿងជូនអ្នកដែលនៅក្រោមបង្គាប់របស់ខ្លួន ។ ផ្លាតូ បានបង្ហាញថាបើនៅក្នុងរដ្ឋសុទ្ធតែមនុស្សល្អនោះលទ្ធភាពក្នុងការកាន់អំណាចនឹងមានច្រើន ។ ប៉ុន្តែមេដឹកនាំពិតបា្រកដ ត្រូវមានគុណសម្បត្តិល្អ សម្រាប់ខ្លួនឯងផងនិងសម្រាប់អ្នកនៅក្រោមបញ្ជាផង ។ ហេតុដូច្នេះ អ្នកដែលដឹកនាំល្អបំផុត មានលក្ខណៈវិសេសវិសាលឆ្លាតវៃជាងគេមានសមត្ថភាពខ្ពស់ជាងគេមានវង្សត្រកូលប្រកបទៅដោយគុណធម៌ ហើយលើសពីនេះទៅទៀត គឺត្រូវគិតគូរដល់អ្នកដទៃនិងរដ្ឋ ។ មានន័យថាការងាររួម គឺជាការងាររបស់ខ្លួនផ្ទាល់ជ័យជំនះទៅលើការងាររួមក៏ជាជ័យជំនះរបស់ខ្លួនឯងដែរ ។ ត្រូវតែជ្រើសរើសមេដឹកនាំដែលមានគុណសម្បត្តិដូច្នេះ ។ ព្រោះទិសដៅនៅក្នុងជីវិតគឺដើម្បីវឌ្ឍនភាពរដ្ឋ ។ គុណសម្បត្តិដ៏សំខាន់ សម្រាប់មេដឹកនាំតាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ គឺសីលធម៌ ភាពនឹងហ្ន៎ និងមិនឆេវឆាវ ។ ផ្លាតូ បានចង្អុលបង្ហាញគុណសម្បត្តិមេដឹកនាំ ដើម្បីអាចបង្កឱកាសឲ្យអ្នកធ្វើការជុំវិញបណ្តុំទៅដោយមនុស្សស្ម័គ្រចិត្ត ធ្វើការដោយសុទ្ធចិត្ត ហើយសុទ្ធតែជាមនុស្ស មានគុណសម្បត្តិល្អប្រពៃហើយក៏ជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏ល្អប្រសើរ របស់ប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ ។ ទាំងអស់នេះ ត្រូវដឹកនាំដោយវិចារណញ្ញាណ ។ភាពឆ្លាតវៃ គឺជាផ្លូវចង្អុលបង្ហាញគំនិតដ៏ល្អប្រសើរ ។ អពមង្គល នឹងកើតឡើងមិនចេះចប់ ទាំងចំពោះរដ្ឋទាំងចំពោះពលរដ្ឋ ក្នុងខណៈណា ដែលអ្នកដឹកនាំមិនមែនជាទស្សនៈវិទូ ពីព្រោះទស្សនៈវិទូនេះហើយ គឺជាផលវិជ្ជមាននៃសច្ចធម៌ និងអត្ថិភាពហើយក្រៅអំពីទស្សនៈវិទូនេះ គឺមិនដែលនាំមកនូវសមិទ្ធិផលអ្វីដ៏គាប់ប្រសើរធំធេងទេសម្រាប់បច្ចេកបុគ្គល (ខ្លួនឯង) ក៏ដូចជាសម្រាប់រដ្ឋ ឬពលរដ្ឋ ។ លក្ខណៈធម្មជាតិរបស់ទស្សនៈវិទូ គឺជាលទ្ធភាពល្អលើកកម្ពស់គំរូទស្សនៈ និងភាពក្លាហាន ។ លក្ខណៈធម្មជាតិរបស់ទស្សនៈវិទូ ជាបងប្អូន នឹងការលើកកម្ពស់នូវភាពរុងរឿង ។ មានតែនៅក្នុងរដ្ឋប្រកបដោយយុត្តិធម៌ទេ ដែលជាកន្លែងអភិជន នឹងដឹកនាំពោរពេញទៅដោយភាពសម្បូរសប្បាយ ប៉ុន្តែមិនមែនសម្បូរមាសបា្រក់ទេ គឺសម្បូរសប្បាយដោយសុភមង្គលប្រកបដោយសីលធម៌និងវិចារណញ្ញាណ នៅក្នុងជីវិត ។ ច្បាប់ បង្ខំឲ្យកំណត់ទិស មិនមែនដើម្បីភាពសម្បូរសប្បាយតែម្នាក់ឯងទេ គឺដើម្បីរដ្ឋទាំងមូល ។ នៅក្នុងរដ្ឋបច្ចុប្បន្ន ត្រូវតែមាននូវភាពយុត្តិធម៌ ព្រោះអំណាចរបស់រាជា អ្នកដឹកនាំ តាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ គឺឆ្លើយតបទៅនឹងគុណធម៌ពេញលេញ ។ បើសិនជាមេដឹកនាំមួយចំនួននោះ គឺជាអភិជនពិត ប៉ុន្តែការដឹកនាំរបស់ពួកនោះ ពុំសូវគ្រប់លក្ខណៈគុណធម៌ ដែលចង់បានទេ នោះឯង គឺជាមូលហេតុឲ្យកើតការស្រលាញ់អំណាចហួស ដូច្នេះ ការដឹកនាំបែបនោះ គឺជាបែបសក្តិភូមិ៕

លក្ខណៈរបបសក្តិភូមិ ((Timocracy)

សម្រាប់របបសក្តិភូមិ គឺមានលក្ខណៈ ជាគូប្រកួតប្រជែង និងការប្រឹងប្រែងដើម្បីអំណាច នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបែបនេះ គេមិនចង់ដាក់មនុស្សវ័យឆ្លាត នៅក្នុងតួនាទីទេ គឺគេមិនឲ្យតំលៃ ចំពោះមនុស្សមានគុណធម៌ និងភក្តីទេ ប៉ុន្តែឲ្យតំលៃចំពោះមនុស្ស ដែលមានលក្ខណៈធម្មជាតិកាចសាហាវ មានកំណើតមកសម្រាប់ធ្វើសឹកសង្រ្គាម មានការអប់រំឲ្យធ្វើអំពើហឹង្សា ហើយមិនមែនឈរលើគោលការណ៍ ជឿជាក់លើខ្លួនឯងនោះទេ ។ មនុស្សនៅក្នុងសក្តិភូមិមានលក្ខណៈកាចសាហាវ និងមានការចេះដឹងទាប ប៉ុន្តែគេស្តាប់មេដឹកនាំអំណាច ដោយឥតលក្ខ័ន្ត ។ ទ្រង់ទ្រាយដឹកនាំនេះ (សក្តិភូមិ) មានលក្ខណៈ ប្រហាក់ប្រហែល នឹងលក្ខណៈអភិជន ។ តើទ្រង់ទ្រាយដឹកនាំទាំងពីរនេះ មានលក្ខណៈខុសគ្នាយ៉ាងណា? ដូចម្តេច ដែលហៅថាសក្តិភូមិ ? ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាឲ្យបានទូលំទូលាយត្រូវយល់ថា ហេតុដូចម្តេចត្រូវបាត់បង់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋគំរូ? មូលហេតុនៃការបាត់បង់រចនាសម្ព័ន្ធគំរូផ្លាតូ គិតថា មកពីមិនអាចថែរក្សា និងបន្តនូវគុណសម្បត្តិ នៃសីលធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ហេតុដូច្នេះហើយ បានជាកើតឡើងលើលោកនេះ នូវសីលធម៌មួយ ដែលមានគុណធម៌តិចជាង ហើយមនុស្សដែលមានសីលធម៌ច្រើន ក៏កាន់តែតិចមនុស្សដែលមានសីលធម៌តិចជាងមុនកាន់តែកើនឡើង ពួកគេមានទិសដៅប្រឹងប្រែងដើម្បីក្លាយជាអ្នកមាន ។ ក្នុងលក្ខណៈនេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យខូចបង់នូវរចនាសម្ព័ន្ធរបបអភិជន ។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ផ្លាតូ ពុំបានអះអាងថា ទ្រព្យសម្បត្តិជាប្រភពនៃសភាវៈអាក្រក់នោះទេ ។ សម្រាប់ផ្លាតូ ការប្រឹងបែ្រងដើម្បីទ្រព្យសម្បត្តិ គឺជាការសន្សំសម្ភារៈដែលនៅក្នុងទស្សនៈវិជ្ជារបស់លោកបានកំណត់ថា ជាកាយវិការមួយនាំឲ្យទស្សនៈសច្ចធម៌ ប្រែក្លាយជាស្រអាប់ស្រពិចស្រពិល ។ ក្រៅពីនេះ គឺភាពមាន និងក្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋនាំឲ្យមានការខូចខាតនូវទំនាក់ទំនងនយោបាយធម្មតានៅក្នុងសង្គម ។ នៅលើគោលការណ៍នេះ បើនិយាយពីរដ្ឋគំរូផ្លាតូ បានគិតថា «ទ្រព្យសម្បត្តិប្រពន្ធនិងកូនរបស់ពីរក្រុមដ៏សំខាន់ គឺអ្នកដឹកនាំ និងអ្នកការពារ ត្រូវតែស្ថិតនៅជាកម្មសិទ្ធិរួម»។នៅក្នុងខណៈណាដែលធ្វើឲ្យខូចនូវលក្ខណៈគោលការណ៍នេះ ទោះរចនាសម្ព័ន្ធអភិជនក៏ដោយ វានឹងបាត់បង់នូវស្ថានភាពពិតរបស់ខ្លួនហើយទន្ទឹមនឹងនេះរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋគំរូក៏បាត់បង់ដែរ ។ ការប្រឹងប្រែងដើម្បីទទួលបាននូវស្ថានភាពពត៌មានអំពីសំភារៈឬរូបធាតុនេះ ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សកាន់តែការងឿងឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីបានជាស្ថានភាពពិតរបស់រូបធាតុ មិនស៊ីគ្នានិងពិភពគំនិត ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ពលរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈវិសេសជាងគេពេលនេះ ជាជោគជ័យមួយមិនគ្រប់គ្រាន់ទេគេប្រឹងប្រែងថែមទៀត ដើម្បីពង្រឹង និងពង្រីកតួនាទីរបស់គេ នៅក្នុងសង្គម ។ ក្នុងខណៈនេះ គឺមានតែទ្រព្យសម្បត្តិទេ ដែលគេត្រូវការ ហេតុដូច្នេះហើយ នៅក្នុងសង្គម នឹងនាំឲ្យមានការលើកកម្ពស់ទ្រព្យសម្បត្តិពីលើសីលធម៌ ។ ដូច្នេះហើយ ផ្លាតូ បានបង្ហាញថា «សេចក្តីស្រេកឃ្លានអំណាច នៅក្នុងរបបសក្តិភូមិ ធ្វើឲ្យខូចខាតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអំណាចដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្តង» ៕

លក្ខណៈរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy)

បន្ទាប់ពីរបបសក្តិភូមិ ផ្លាតូ បានហៅរបបថ្មីមួយទៀត គឺរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) ដែលកើតចេញអំពីសក្តិភូមិ (Timocracy) នៅក្នុងលទ្ធផលនៃការដឹកនាំនៅក្នុងសង្គម ។ នៅក្នុងរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) ចូលរួមក្នុងការដឹកនាំប្រទេសមានតែពួកអ្នកមានទ្រព្យសម្បតិ្តខ្ពង់ខ្ពស់ រីឯពួកក្រីក្របានកាត់ផ្តាច់ស្រលះ ។ បើសិនជានៅក្នុងរបបសក្តិភូមិ (Timocracy) សារៈសំខាន់មានតែកេរ្តិ៍ឈ្មោះនោះ នៅក្នុងរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) ទិសដៅសំខាន់គឺទ្រព្យសម្បត្តិបើសិនជាប្រៀបធៀបរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) ទៅនឹងរបបសក្តិភូមិ (Tomocracy) គឺទី ១ អាក្រក់ជាងទី ២ ទៅទៀត ។ ការប្រមូលសន្សំមាសរបស់មនុស្សបានធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ (Timocracy) ជាបឋម ពួកគេបានបោះបង់នូវប្រព័ន្ធដែលគេកំពុងប្រើប្រាស់ហើយដើម្បីបំពេញនូវទិសដៅនេះ គេត្រូវបង្កើតច្បាប់ ដែលគិតគូរតិចតួចណាស់ជាមួយនឹងមនុស្ស ។នៅពេលណាដែលពួកគេឲ្យតំលៃមធ្យោបាយគាបសង្កត់កាន់តែខ្លាំងឡើងនោះ គេនឹងឲ្យគុណធម៌កាន់តែតិចដែរ ។ ផ្លាតូ បានបង្ហាញថា ដោយនៅក្នុងរដ្ឋ គេឲ្យតំលៃទៅលើភាពមានស្តុកស្តម្ភទ្រព្យសម្បត្តិ មានន័យថា គេនឹងមានការចុះថយចំពោះតំលៃទៅលើគុណធម៌ដែរ ។ ការឲ្យតំលៃទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិកាន់តែកើនឡើង ការលើកកម្ពស់អ្នកមាន នាំឲ្យមានការតែងតាំងពួកនេះ នៅក្នុងម៉ាស៊ីនដឹកនាំនៅពេលនោះ អ្នកក្រពុំមានលទ្ធភាពចូលកាន់តំណែងបានឡើយ ។ ដូច្នេះ ផ្លាតូ បានបង្ហាញថា ការកំណត់ស្ថានភាពទ្រព្យសម្បត្តិ បានក្លាយជាច្បាប់ និងឋានានុក្រម នៃរបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) ។ យ៉ាងណាមិញ នៅពេលណា របបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) កាន់តែរឹងមាំនោះ ការឲ្យតំលៃទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏កាន់តែ ខ្លាំងដែរ ។ ដូច្នេះយើងឃើញយ៉ាងច្បាស់ថារបបនេះ អាចថែរក្សាគង់វង្សបានមានតែប្រើមធ្យាបាយហឹង្សាទេ ។ ផ្លាតូ បានបង្ហាញថារបបគណាធិបតេយ្យ (Oligarchy) នឹងត្រូវបែកបាក់ជារដ្ឋពីរ គឺរដ្ឋសម្រាប់អ្នកមាន និងរដ្ឋសម្រាប់អ្នកក្រ ។ រដ្ឋទាំងពីរប្រឈមមុខនឹងគ្នាជានិរន្តន៍ ។ ឧក្រិដ្ឋកម្ម នឹងកើតមានឡើងជាញឹកញាប់ នៅក្នុងរបបនេះ ដោយសារតែគំនិតឆ្កួតលីលា ។ ភាពកំណាញ់ និងភាពកេងចំណេញ បានក្លាយជា គុណសម្បត្តិមួយ សម្រាប់មនុស្ស ហើយប្រសិនបើមនុស្សប្រភេទនេះ មានទីតាំងរបស់ខ្លួន ក្នុងរបបសក្តិភូមិ សេចក្តីស្នេហា នឹងយសស័ក្តិ នឹងក្លាយជាសេចក្តីស្នេហាមាសប្រាក់ ៕

លក្ខណៈរបបប្រជាធិបតេយ្យ (Democracy)

បន្តទៅនេះ ជារចនាសម្ព័ន្ធ ឬរបបនយោបាយ ដឹកនាំរដ្ឋតាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូថា របបប្រជាធិបតេយ្យ ជារបបកើតចេញអំពីប្រព័ន្ធគណាធិបតេយ្យ ។ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ បានកើតឡើងនៅពេលណា ដែលអ្នកក្របានទទួលជ័យជំនះ នៅពេលនោះ ពួកសត្រូវរបស់គេមួយចំនួនត្រូវបានសម្លាប់ហើយមួយចំនួនទៀត ត្រូវបានបណ្តេញចេញ រីឯអ្នកដែលនៅសល់បានបន្តការរស់នៅក្នុងគោលការណ៍សមភាព ក្នុងឋានៈជាពលរដ្ឋ ។ នៅក្នុងរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិសេរីភាពពេលលេញឥតលាក់លៀម និងមានសទ្ធិធ្វើអ្វីដែលខ្លួនចង់ធ្វើមិនចាំបាច់ត្រូវឱនលំទោនចំពោះអ្នកណានោះទេ បើខ្លួនមិនចង់ធ្ធើ (ព្រោះជាសទ្ធិរបស់ខ្លួន) ។ ដូច្នេះ មើលទៅហាក់ដូចជា របបនយោបាយមួយនេះ ល្អប្រសើរបំផុតជាងគេ ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងរបបនេះ ពុំមានអ្នកណាមួយមានទួនាទីត្រូវតែដឹកនាំនោះទេ ។ នៅក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យ មនុស្សមានអំណាច កេរ្តិ៍ឈ្មោះ យសស័ក្តិ គឺអាស្រ័យពួកមហាជនមើលឃើញ ជ្រើសរើសយក ។ យ៉ាងណាមិញ នៅក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យ ក៏មិនមែនអាស្រ័យទៅលើបុគ្គលណា ដែលចូលរួមក្នុងសកម្មភាពដឹកនាំរដ្ឋ ។ ដូច្នេះ តាមទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ នៅក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យ នឹងកើតឡើងនូវភាពអួតអាង ការឲ្យមាន សេរីភាពហួសហេតុ ការមិនមានទំទួលខុសត្រូវ ចំពោះពាក្យសម្តី និងភាពឥតខ្មាសទាំងនេះ គឺជាវីរភាពរបស់គេ ។ នៅក្នុងរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ អ្នកឭសូរតែពាក្យសរសើរ ដោយឥតព្រំដែនតែអំពីសទ្ធិសេរីភាពប៉ុណ្ណោះ ។ នៅពេលដែលអ្នកមិនស្តាប់បង្គាប់ បះបោរឡើង ធម្មតាពេលនោះ ឪពុកតែងតែមានទំលាប់គំរាមគំហែងកូន របស់ខ្លួនបើសិនជាគ្រូវិញ គឺតែងតែប្រតិកម្មចំពោះកូនសិស្សរបស់ខ្លួន ។ នៅក្នុងជួរប្រជាជន នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ និងកើតឡើងនូវភាពមិនសុខ មានអារម្មណ៍ហាក់ដូចជាចង្អៀតចង្អល់រហូតដូចជាមានអ្វីមករារាំងគេជាប់ជានិច្ច ទីបំផុតពួកគេលែងគិតអំពីច្បាប់សំខាន់ គេចង់បានមិនត្រូវឲ្យមានអំណាចណាមួយ មកគ្របសង្កត់លើគេឡើយ។ ក្នុងលក្ខណៈនេះហើយ ដែលនាំឲ្យកើតមាននូវរបបផ្តាច់ការ ។ដូច្នេះ ចេញអំពីសេរីភាព នឹងកើតឡើង នូវរបបទាសភាពដ៏ព្រៃផ្សៃ និងកាចសាហាវបំផុត ៕

លក្ខណៈរបបទុជនាធិបតេយ្យ (Tyranny)

ទុជនាធិបតេយ្យ គឺជារបបផ្តាច់ការ ដែលមានទ្រង់ទ្រាយរចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ ហើយក៏ជារបបកាចសាហាវ ។ ពេលដែលពួកមហាជន ឱនលំទោនស្តាប់បង្គប់តាមនៅពេលនោះ មេដឹកនាំ នឹងក្លាយជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការហើយមេដឹកនាំ ចាប់អារម្មណ៍ទៅនឹងសេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការ ដែមានលក្ខណៈអយុត្តិធម៌កាត់ផ្តាច់ពីមនុស្ស ដោយប្រើមធ្យោបាយដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងកាចសហាវ នៅពេលនេះ គេបានឈរនៅលើផ្លូវ នៃមេដឹកនាំរដ្ឋដែលមិនមែនជាតំណាងរបស់ប្រជាជនទេ គឺជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការ ។ កម្មវិធីមួយរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការ គឺការទាក់អារម្មណ៍ របស់ប្រជាជន ដើម្បីធ្វើសង្រ្គាមដើម្បីឲ្យប្រជាជនមានអារម្មណ៍ត្រូវគ្នា ជាមួយមេដឹកនាំជានិច្ច ។ ដើម្បី ការពារអំណាច មេដឹកនាំផ្តាច់ការ ត្រូវការតាមដានសកម្មភាពអ្នកណា ដែលក្លាហាន មានទឹកចិត្ត ទូលំទូលាយប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ និងប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ ។ ភាពរឹងមាំរបស់អំណាចផ្តាច់ការ គឺធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីបោលសំអាតពួកនេះចេញ ពីជួររដ្ឋាភិបាល ។ មធ្យោបាយ របស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការ នៅពេលដែលគេធ្វើអំពើកាចសាហាវ ទៅលើប្រជាជន កាន់តែខ្លាំងនោះ គេកាន់តែត្រូវការអ្នកការពារខ្លួនរបស់គេកាន់តែច្រើនថែមទៀត ។ ដូច្នេះ ប្រជាជនដែលមានសេរីភាព ត្រូវធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាព នូវអំណាចផ្តាច់ការសេរី របស់ពួកគេត្រូវបាត់បង់ទៅក្នុងរបបផ្តាច់ការ សេរីភាព ត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជា ទាសភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងជូរចត់ជាទីបំផុត ក្នុងភាពជាទាសករ។បើនិយាយពីគុណសម្បត្តិរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការខ្សោយបំផុត ផ្លាតូ បានបង្ហាញថា ទោះបីគេមានទំនាក់ទំនង ជាមួយអ្នកណាក៏ដោយ ក៏គេតែងតែចង់ទាមទារឲ្យអ្នកនោះ ក្លាយជាទាសកររបស់គេ ។ មេដឹកនាំផ្តាច់ការប្រៀបដូចជាអំណាចគ្មានច្បាប់ របស់មនុស្សម្នាក់ សម្រាប់ប្រជាជនទាំងអស់ នៅក្នុងសង្គម ហើយផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ បានកំណត់ខ្ពស់ជាងផលប្រយោជន៍ របស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ ។ ផ្លាតូ បានបង្ហាញទៀតថា «របបផ្តាច់ការ គឺជារបប កាចសាហាវជាទីបំផុតពីព្រោះ៖

ផ្លាតូ(ខាងឆ្វង) និងអារីស្តូត(ខាងស្តាំ)

ទី១ ប្រជាពលរដ្ឋ នៅក្នុងរបបនេះ មិនមែនចាប់ផ្តើមគោរពឱនលំទោន ចំពោះ មនោគមន៍វិជ្ជានោះទេ ចំពោះមនុស្សម្នាក់។

ទី២ ចំណុចសំខាន់ សម្រាប់រដ្ឋ ត្រូវអាស្រ័យ នឹងមនោគមន៍វិជ្ជា របស់ខ្លួន ។ ផលប្រយោជន៍រដ្ឋ ត្រូវតែមានតំលៃ ខ្ពស់ជាងផលប្រយោជន៍ របស់បុគ្គល ឬផលប្រយោជន៍ ពលរដ្ឋក្នុងសង្គម ។ មេអំណាចផ្តាច់ការ និងផលប្រយោជន៍ឯកជន របស់ខ្លួនតែងតែត្រូវបានកំណត់ថា ជាផលប្រយោជន៍ របស់ប្រជាជនទូទៅ ហើយគោលបំណង របស់រដ្ឋបានត្រូវគេយកមកប្រើជាគោលបំណង របស់ប្រជាជន» ៕

ទស្សនៈ និងនយោបាយ

ការទូតតាមលក្ខណៈនៃជំនួបសវនាការ

កំណត់ត្រាជាប្រវត្តិសាស្ត្រជុំវិញការប្រារព្ធទិវាអន្តរជាតិនារី 8 មីនា

អានសំណួរ និងចម្លើយនេះ ប្រាដកជាមិនខុសបំណង...!!!

តើ​អ្វីទៅជារបប​អាជ្ញាប្រឹក្ស?

ការទូតតាមលក្ខណៈនៃជំនួបសវនាការ

ចិន និង ជប៉ុន ៖ មូលហេតុផ្សេងៗនៃការមិនត្រូវគ្នា

ឆ្នាំ២០០៣៖ ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្រ្តដើម្បីស្វែងរកថាមពល

ឆ្នាំ២០០១ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្រ្តជាលើកទី៣ លើកនេះដើម្បីទប់ទល់នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក

ចិន​​ប្តូរ​​យុទ្ធសាស្ត្រ​​ជា​ថ្មី​លើក​​នេះ​គឺ​​ដើម្បី​​ទប់ទល់​​នឹង​​ភេរវកម្ម​​អ៊ីស្លាម​​ជ្រុល​និយម​

យុទ្ធសាស្ត្រទាំងស្រុងមួយថ្មីនៃប្រទេសចិន សម្រាប់សតវត្សរ៍ទី ២១

យុទ្ធសាស្ត្រទាំងស្រុងមួយថ្មីនៃប្រទេសចិន សម្រាប់សតវត្សរ៍ទី២១

ក្មេងទូលនំលក់ក្លាយជាអគ្គនាយកក្រុមហ៊ុន

៥ យ៉ាងដែលសហគ្រិនគ្រប់រូបត្រូវរៀនពី Coca-cola

ពីរបបផ្តាច់ការទៅរបបប្រជាធិបតេយ្យក្រោមឥទ្ធិពលផ្តាច់មុខរបស់បក្សប្រជាជន

The Beast ត្រៀម​ដឹក​​លោក​អូបាម៉ា​ ​រសៀល​នេះ

ចិននឹងក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០១៦

មានកត្តាអ្វីខ្លះដែលជំរុញឲ្យប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានបង្កើនការចំណាយផ្នែកយោធា?

ទំនប់វារីអគ្គិសនីជាបញ្ហាប្រឈមកាន់តែខ្លាំងសម្រាប់ពលរដ្ឋតាមដងទន្លេមេគង្គ

លិខិតឆ្លងដែនខ្មែរលក់ថ្លៃជាងលិខិតឆ្លងដែនបរទេសទៅទៀត!

បណ្ឌិត សុខ ទូច រៀននយោបាយ មិនធ្វើនយោបាយ!

ទស្សនៈរបស់សូក្រាត (​៤៦៩-៣៩៩ មុន គ.ស.)

សេចក្តីសន្និដ្ឋានជុំវិញភូមិសាស្រ្តនយោបាយនៃភូមិភាគដើមបូព៌ា

អំណាចដ៏ស្រទន់របស់ Barak Obama នៅដើមបូព៌ា

ទស្សនៈរបស់​អារីស្តូត (​៣៨៤-៣២២ មុន គ.ស.)

ទស្សនៈរបស់​ផ្លាតូ (​៤២៧-៣៤៧ មុន គ.ស.)

តើអ្វីទៅជារបបអាជ្ញាប្រឹក្ស?

ចិនប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រជាថ្មីលើកនេះគឺដើម្បីទប់ទល់នឹងភេរវកម្មអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយម

The Beast ត្រៀមដឹកលោកអូបាម៉ា រសៀលនេះ

ទស្សនៈរបស់សូក្រាត (៤៦៩-៣៩៩ មុន គ.ស.)

ទស្សនៈរបស់អារីស្តូត (៣៨៤-៣២២ មុន គ.ស.)

ទស្សនៈរបស់ផ្លាតូ (៤២៧-៣៤៧ មុន គ.ស.)