आफ्नै कुरा

The best way to appreciate the less-travelled eastern Nepal live and eat with the locals

2018-09-30T05:30:00.002-07:00

by GAYLE MACDONALD

The Globe and Mail

I arrived in Ilam, a verdant hill region at
the easternmost corner of Nepal, with no
clue of what to expect. But it wasn't
because I hadn't done my homework.

I'd signed up for a home stay with a family so I could learn more about the Nepalese customs and culture. I'd read about the district's vast tea gardens and rich wildlife, and I knew it relied on agriculture-not tourism like the rest of this mountain nation for its livelihood. But still I was unprepared to see, well, little else aside from a vast sea of green when the GPS announced we'd reached our destination.

My guide, Narayan, and I got out of the car, stretching after six, long hours on twisting, bumpy roads. Our eyes scanned miles of undulating hills, dense forest of Himalayan chestnut and pine, and tidy agro patches. But there was no sign of our host (or his home for that matter).

Narayan, who has led treks through most
of the mountain regions of Nepal including popular Annapurna and Everest, had never been to this less travelled part of his country before and he, too, was at a loss. Then, over the side of a ridge, a man appeared, ski poles in each hand.

"Namaste. Welcome to my home," says
Kedar Sharma, a 56-year-old journalist who lived in kathmandu in more than 30
years before returning to his home village
to freelance and run his fledgling home
stay business with his wife, Kirin. He
handed me a pole, warned the path was
slippery because of monsoon season, and
we started off. I gamely tried to make it
look like the trek to his house was a walk
in the park. All the while thinking, "What
have I gotten myself into?"

Illam, which borders the Indian state of
Sikkim and sits in the shadows of
Kanchenjunga, the third highest mountain in the world, gets very few visitors. Nepal's government is slowly trying to change that, but tourism infrastructure is negligible and most people still head to the tourist-friendly spots such as Chitwan National Park (where I rode elephants and saw rhinos), Pokhara ( a picturesque lake side city where I zip-lined over treetops) and Kathmandu (where the congestion and pollution is so bad, I couldn't wait to hightail it out of there).

llam's isolation, however, was a bit of
shock to the system. But after a soothing
cup of black tea and Nepalese khaja, or
small meal, l'd settled into the gentle
rhythms of the Sharma family. And over
the course of my stay, I gained an
appreciation for Nepal's rich and varied
cuisine, particularly after watching Kirin,
48, produce imaginative organic meals on
tiny two-burner stove with fruits,
vegetables and meat from her own garden
and neighbouring farms.

"We don't have snow-capped mountains to see and climb. We don't have snow-fed
rivers for rafting and kayaking," says
Kedar, 56, after we'd feasted on the house
specialty of tea-smoked chicken and dal
bhat the Nepalese staple of rice with
legume soup-curries and a wide variety
of fermented bamboos, soybean, dried
radish and pickles, "What we hope is that
we have something that appeals to a small number of tourists who are interested in Nepal's subsistence agriculture. I believe we attract people who are keen to learn about how most of the population of Nepal truly lives, and about our authentic cuisine."

I must qualify this by saying that I eat very little meat, so this region, with its rich soil and abundance of goods, turned out to be gastronomical treat made all the more special because I wasn't expecting it.

Like must nepalese people, Kedar and
Kirin are master fermenters, the soul of
Nepalese cuisine and a necessity, given
they don't have a fridge. I tried fermented
bamboos, fermented soybean, fermented
and dried radish, fermented leaves of the
brassica or mustard family, and a wide
varicty of fermented pickles, syrups and
jams. My favourites were tomato-trec jelly
and cherry silverberry jam, lathered on rice pancakes.

I also loved their homemade kombucha,
which gets it unique taste because its
SCOBY (symbiotic culture of bacteria and
yeast, sometimes called tea fungus or
kombucha mushroom) is soaked in
lukewarm black tea with sugar. It puts
anything on Whole Foods' shelves to
shame.

Their neighbors Zac Barton, who hails
from Alberta but has lived in llama since
2009, popped by one morning to chat
about his property, Almost Heaven Farms
(AHF), which he describes as entirely "food
secure."

"The most interesting part of our
agricultural system is that we need
absolutely nothing from outside. We keep
all our own seeds, produce all our own
compost and work the land by hand,” says
Barton, 39, who has four children with his
Nepali wife, Shova. AHF grows 74 fruit,
vegetables and spice crops, including
almonds, chestnuts, kale, kiwi, chia, millet, rice, mangoes, asparagus, jackfruit,
turmeric and a top seller blue ginger.

As with Kirin, Barton loves to experiment.
He makes kimchi, a wide variety of
sauerkraut and vinegars, including his
latest invention, pineapple vinegar.
“People who like apple cider vinegar will
love this,” he says enthusiastically. “It's
sweet, tangy vinegar.”

AHF also accommodates house guests,
attracting up to 100 visitors a year from
Canada, Germany, France, the Netherlands
and Britain.

"I moved out here after falling in love with
the place,” says Barton, who lived in
Kathmandu for six years before he opted
for a less populated and polluted place.
“The combination of tea estates, small
farms and dense jungles creates
landscape that just drips with diversity.
But I don't think East Nepal is ever going to be a hot tourist destination. The people
who come here do so for the culture, the
people and the food.”

Kedar agrees: “This is a place for people
who have already seen a tiger or been on
trek. Travellers come here to stay at farms, eat good, home-cooked meals and to better understand the daily life of a Nepali. You don't have to earn much to have a lot of riches here."

Your turn

There is no easy route to Ilam, which
fittingly means “twisted road.” Flights run
daily from Kathmandu to Biratnagar, an
industrial city that borders India. Don't
stop here; there is nothing to see. From
there, it's a five-hour car ride that will
rattle your bones. To break up the journey,
stop in Dharan and visit the Budha Subba
Temple, a famous religious shrine and
favourite spot for engaged couples and
newlyweds who tie beautiful threads on
fences surrounding towering bamboo
trees. The token is said to unite them
forever in true love.

Beware of monsoon season, which
typically runs from May through to
August. Excursions are primarily of the
make-your-own variety, such as strolling
through tea gardens, exploring the forests
with their wildlife, including many exotic
birds and the area's famed red panda, and
touring local bazaars such as nearby
Fikkal. Roadside stalls overflow with spices
and produce and the Nepalese snack,
chhurpi (a hardened cheese made out of
yak's milk). Mind your teeth.

There are very few hotels in Ilam, with
guesthouses and homestays being the
main accommodation. Don't expect
luxury. Sharma's Homestay
(kedar sharma@gmail.com) was simple,
but clean. A bedroom with half-bath (sink
and toilet) and three meals a day costs
US$35. The shower is shared. Almost
Heaven Farms (permaculturenepal.com)
charges US$15 a day.

Spectacular sunrises and sunsets can be
seen from Antu Danda in the backdrop of
the Himalayan ranges.

(The writer was a guest of the Nepal
Tourism Board. The organization did not
review or approve this story before
publication.)
(Photo: A Nepalese market sells chhurpi, a hardened cheese made out of yak's milk.)

पाँचबुँदे सुझाव

2015-11-07T18:31:00.002-08:00

शनिबारको दिन फुर्सद मिलेकाले कुनै मुईयासँग डेटिङ नगई र कुनै शराबखाना समेत नगई दिनभर बिरामीझैं ओछ्यानमै पल्टिएर देशको बारेमा बडो गम्भिरतापुर्वक सोचें । स्वदेशी एवं बिदेशी मिडियामा आएका नेपालसम्बन्धी सामग्रीहरुको गहन अध्ययन गर्दा दिनभर आफ्नो पेटमा ठप्प भएको आपुर्ती र निकासका बाबजुत पनि बर्तमान समस्याको निकास स्वरुप देशबासीका नाउमा पाँचबुँदे सुझाव प्रस्ताव पेस गर्न चाहन्छु ।

पहिलो सुझाव: दिर्घकालिन सोच बनाऔं ।

(१) कुनैपनि राष्ट्रिय ममिलामा जनताको अभिमत बुझ्न, राष्ट्रहितको सवालमा जनमत निर्माण गर्न, अन्तराष्ट्रिय समुदायसँग निरन्तर संवाद गर्न र सरकारलाई सोही अनुसारको सुझाव सिफारिस गर्न एक बिज्ञहरुको समुहगत संरचना अबिलम्ब निर्माण गर्ने । यसमा जनताले विश्वास गरेका, सम्बन्धित बिषयमा विज्ञता हाँसिल गरेका, बिदेशी भाषामा दक्खल राख्ने लगायत अन्य आवश्यक प्राबधानहरु पुरा गरेकाहरु रहुन् र यो बरु अतीगोप्य नै रहोस् । यसले राष्ट्रको 'थिन्कट्यांक' को रुपमा काम गरोस् ।

यो समुहमा स्वयं मलाई नै सरकारले आमन्त्रण गर्दछ भने पनि म नाइँ भन्दिन । 'अनी तेरो विज्ञता के ?' सोध्नुहोला । म फुर्सदको समय दिनभर केही नखाई, कतै नगई, ओछ्यानमा लम्पसार परेर बिताउन सक्छु । वास्तवमा यो कला अहिले देशबासी र झन् तराइबासीलाई सिकाउन निक्कै आवश्यक छ । यसले आन्दोलन र बन्दहड्तालमा जनसहभागिता कम मात्र गर्दैन, सुन्यमै झार्न बेर लगाउदैन । यो गोप्य यसकारण रहनु पर्छ कि म सुतुवा भन्ने जगले थाहा पायो भने घरमा चोर् पल्किने मात्र हैन बिहेका लागि कसैले छोरी नपत्त्याउन पनि सक्छन ।

दोस्रो सुझाव: फगत काक्-तालीमा मक्ख नपर्नुस् ।

(२) तुरुन्तै राष्ट्रपतीबाट जनताको नाममा सम्बोधन आओस् । यसले बिशेषत: तराइबासीलाई उनिहरुको अधिकार संबिधानमा सुनिश्चित हुने विश्वास दिदै सरकारसँग वार्ता गर्न प्रेरित गरोस ।

देशको राष्ट्रपति कति गरिमामय पद हो सबैलाई थाहै छ र त्यो पद पाउन कस्तो बिशेषज्ञता चाहिन्छ त्यो झन् भन्नै परेन । हामी नेपालीलाई 'पहिलो' भन्ने चिज बढो प्यारो छ, हेर्नुस् । उसै त पहिलो महिला राष्ट्रपति , त्यसमाथि पहिलो महिला राष्ट्रपतिको पहिलो सम्बोधन । सक्किगो नि ।

'मलाई हेर् - तलाई हेर् - बेला हेर्' भन्ने आशयको यस्तो सम्बोधनमा भण्डारीले भन्दिन सक्छिन कि " म महिला, म बिधुवा, म असहाय, म निरिह, म रुन्चे, म अल्छि, अर्काको आड्मा यत्रो बर्ष राजनीतिमा लाग्ने, संस निर्वाचनमा धोब्बी हार्ने र रक्षामन्त्री हुँदा समेत आफ्नै बुढाहत्याको छानबिन गराउन नसक्ने त फ्याट्ट चिट्ठा लागेसरी राष्ट्रपती भएँ भने तपाईंहरु त झन् बिहारकै भए पनि देशमा यत्रो भुईंचालोले भन्दा बढी जनजीवन र अर्थतन्त्र सखाप पार्नेहरु कसो राज्यको माथिल्लो ओहदामा नपुग्नु होला र ? ” यति सुन्ने वित्तिकै जनता तरर्र ताली पिट्न थालिहाल्छन । समस्या फु-मन्तर ।

ओलीजीले पनि आफ्नो भाषणमा सुधार र समाबेसिपन ल्याउनुपर्ने देखिन्छ । बेतुके गैंडापुराण भट्याउनुको सट्टा गौंडापुराण ( गौंडा अर्थात नाका) जनतालाई बुझाउन सके राम्रो हुन्थ्यो । त्यस्तै झर्रा पहाडे उखानटुक्का मात्र प्रयोग नगरी मिठासपूर्ण मैथली, थारु र खासगरी उर्दु तथा हिन्दी भाषामा टुक्का हालेर भाषण गरुन त । समस्या तु सुल्झिन्छ । माओवादीलाई ओलिले त्यसैगरी उखानटुक्काले हानी हानी ठेगान लगाएको जनताले कहाँ बिर्सेका छन् र । यसका लागि उदाहरणार्थ पाठकहरुले केही उखानहरु तलको कमेन्ट बक्समा उल्लेख गर्न सक्नेछन ।

तेस्रो सुझाव: मान्छे चिन्नुस्, खसी किन्नुस् ।

(३) पुन:निर्माण एवं एकीकृत शहरी बिकास, उर्जा, सडक र खानेपानी तथा सिँचाइ क्षेत्रमा सरकारले बिशेष कार्यक्रम ल्याओस । यि योजनाहरुमा जनताको स्वामित्व स्थापित गर्न, स्थानिय जनता, आम जनता र गैरआवासिय नेपालीहरुलाई प्राथमिकताका साथ सरकारी ॠणपत्र बिक्री गरियोस ।

बाबुरामजीलाई निर्माण प्राधिकरणको नाईके बनाइयोस् र गोकर्ण लाई उर्जाको । खानेपानी आफ्नै दिदीको नाउमा हिसिला हेरिहल्छिन, कृषि र सिँचाइमा हरिप्रसाद हरिपै छन् । सक्किगो नि । 'अनी पैसो नि?' भन्नुहोला । त्यसको नि उपाय छ ।

स्थानीय कुन्डले मुन्डलेहरुले ढले खोल्साखोल्सीका बालुवा र जग्गा प्लटिङबाट आर्जित भु-मनी (जमिन बेचेको पैसा) अझ ठुला आयोजनाहरुमा बिधिबत् खन्याउन पाउने छन । ढलको बालुवा बेच्दा सांसद बन्नेहरु अब भने सिधै उप-प्रधानमन्त्रीनै ताक्ने छन् । स्थानियले राज्यमा खोजेको अधिकार स्थापित हुने नै यसरी हो । हेरेको हेरै त आम जनता नै हुने हुन् । त्यसमा पनि कालान्तरमा बिचरा बाहुन छेत्रीहरु बन्ने छन् जो न राज्यको समावेसि कोटामा पर्छन, न त छात्रवृत्तिमै ।

अर्थसंकलनका अर्का स्वनामी एनआरएनहरु हातमा पैसाको मुठ्ठो लिएर त बसेका छन् तर के गर्ने थाहा छैन । जती बिदेश बसे पनि, नागरिकता उतैको लिएपनी बिदेशमा गरेको फुर्ती कसैले देख्ने हैनन् । बरु नेपालमै लगानी गर्न पाए सस्तो श्रमलाई प्रयोग गर्न सक्थे; कर छल्न सजिलै सक्थे; उ बेलामा हेप्ने ति छिमेकीहरुलाई ध्वाँस दिन सक्थे; कसैगरी दोहोरो नागरिकता पाइहाले भने बिस्तारै दलहरुलाई आर्थिक सहयोग गरेर वा चुनाव जितेर मन्त्री पड्काउन सक्थे । देश लुट्नु लुट्यो अनी केही अप्ठ्यारो पर्नासाथ बिदेश पुन: भाग्यो । कस्ले रोक्ने ?

चौथो तर सिरियस सुझाव । पढ्नुस्, अनी मनन् गर्नुस् ।

(४) मधेसकेन्द्रित दलहरुको मागमा अत्यन्तै लचक्ताका साथ सरकार बार्तामा बसोस् र अधिकतम मागहरु राष्ट्रहितलाई केन्द्रमा राखेर पुरा गरोस । अक्सर मागहरुमा तराई निकट भबिश्यमै भारतमा गाभिनसक्ने संकेत देखिन्छन । भलै त्यसो नहोला । तर यसले नेपालको सर्बभौमिकता सदाको लागि दिल्लीलाई सुम्पने छ र राष्ट्रिय एकतामा सदैब प्रहार निम्त्याउने छ ।

अब त भारतको नेपाल दृष्‍टिकोण यति खुलिसक्यो कि टोलको एउटा सिँगाने फुच्चेले नि भन्न सक्ने भो कि भारतले नेपालको पानीमा आँखा गाडेको छ । दुइपल्टे मोदियात्रामा भारतले नेपालको अधिकांश नदिनालाहरुलाई बिध्युत बिकासको नाउमा हडप्न नेपाली नेताहरुलाई र जनतालाई समेत खुबै तेल घस्यो । भाषणले सबैलाई मक्खै पार्‍यो । कसो कसो नेपाली उर्जा एवं जलस्रोत बिज्ञहरुले अध्ययनको लागि समय मागे र भारतको इच्छ्याअनुरुप एकमुस्ट सम्झौता नगर्न ठुलै दवाव दिए । मोदी खाली हात फर्के । तिनले मनमा ठुलै इख लिएर गएका रहेछन ।

हिजो दिनभरको मेरो अध्ययनबाट बुझेको कुरा अब म स्वासै नफेरी एकै वाक्यमा भन्छु । बिहारीहरु, जो जन्मैले भारतसँग झुकाव राख्दछन्, लाई मधेसी अधिकारको नाउमा नागरिकता दिलाउने, निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण मार्फत नेपालको संसदमा तिनको अधिकतम प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गराएर नेपाललाई अघोषित उपनिवेश बनाउने, तराईका राज्यसरकारलाई प्रभावमा पारेर थप बाँधहरुको निर्माण, बनाईएका बाँधहरुमा निरन्तरको नविकरण र खोलानालामा अधिपत्य कायम गर्ने, समयअनुसार नेपालका फरक फरक शक्तिहरुलाई उचालेर निरन्तर राजनीतिक, समाजिक र आर्थिक अस्थिरता कायमै राख्ने र सोही अनुसार सुरक्षा चासोको कारण देखाएर नेपालमा आफ्नो सेनाप्रहरीको गस्ती तथा ब्यारेक निर्माण सँगै भारतले अन्तत: खोजेको भनेको चिनसँगको पौठजोरी हो ।

पाँचौ तर अकाट्य सुझाव । पढ्नुस्, अनी पालना गर्नुस् ।

(५) त्यसैले ओलीबाणीमा मात्र मक्ख नपरी आफ्नो दैनिकीमै राष्ट्रबादीपन अवलम्बन गर्दै जाऔं । म यहाँ धेरै बोल्दिन, किनकि यो बोल्ने हैन गर्दैजाने कुरा हो। यहाँ दिपक शर्माको नोभेम्वर ५ को फेसबूक स्ट्याटस बढी नै सान्दर्भिक देखिन्छ । उनि लेख्छन् " ५ किमी नहिड्ने "राष्ट्रवादी"हरू ५ दिनदेखि तेलको लाइनमा छन्, "अराष्ट्रवादी"हरू भने साइकलमै ५० किलो तरकारी-फलफुल बोकेर ५० किमी हिडिरहेका छन्। "

मोदी,चायवाला र कुमार दल

2014-05-26T06:32:00.000-07:00

हाम्रा 'वरीष्ठ कुमार' लाई आएको निम्तो , मैले कुरो डाइरेक्ट शुरु गरें है ,यस कारण महत्वपूर्ण छ कि राष्ट्रिय स्वयम सेवक संघकै सकृयतामा आफ्नो उदयका कारण पनि मोदी दक्षिण एसिया स्तरीय अन्तराष्ट्रिय कुमार दल गठन गर्न चाहन्छन । उनी भन्छन "गुजरातमा कुमारहरुको संख्या काहाली लाग्दो स्थितिमा छ र सन् २०२० सम्म दक्षिण एसियामा यो सबभन्दा ठुलो भोट बैंक बन्ने छ ।"

यति ठूलो राजनीतिक सम्भावना बोकेका कुमारहरु कुनै कार्यशाला, अध्ययन केन्द्र वा रसरंगमा भन्दा बढि चिया पसलमा भेटिन्छन र चिया पसल भनेको त हाम्रो फेरी देश बिकासको लागि चाइनाको 'थिन्क ट्यान्क'सरह नै हो । तिनका भावनाहरु 'चायवाला' ले भन्दा बढि कसले पो सुन्या हुन्छ र । बिश्लेषकहरुले मोदीको यस निम्तोलाई नेपाल-भारत-चिन सम्बन्ध मात्र नभै विश्व शक्ति सन्तुलनको कडीका रुपमा समेत हेरिहरेका छन ।

यसको लागि तयारी पुगिसकेको छैन र प्रशस्त छलफल हुनुपर्छ भन्ने तपाईंलाई लाग्न सक्ला । यसमा हाम्रा मिश्र दाईलगायतले चलाईहरेको 'नयाँं शक्ति' ठ्याक्कै मिल्दैन ! मिल्दो हो त बाबुराम ठन्डाराम हुने थिएनन । उनका भित्रियाहरु बाबुरामले सम्बन्ध बिच्छेद गरेरै भएपनी त्यसको नेत्रित्व लिन खोज्दा हिसिलाको हसिलो मुहारले कुरा बिग्रेको बताउछन ।

यसका लागि मानव सभ्यताको बिकाससँगै यथेष्ट प्रयास र षड्यन्त्र एकसाथ हुँदै आएका छन् । इसाइहरु इभाले आदमलाई खुवाएको फल सुरुवात ताकाकै षड्यन्त्रका रुपमा लिन्छन भने बुद्धमार्गीहरु बुद्धले 'कमब्याक' हुन खोजेको तर नसकेको ठान्छन । बरु हिन्दूत्वमा भने महाभारतका भिस्म र रामायणका हनुमानले सिद्दान्तत: जीवन बिताएको तर संगठन निर्माणतर्फ सिन्को पनि नभाचेको आरोप कट्टर हिन्दूबादी समेत रहेका मोदी स्विकार गर्दछन र अगाडि थप्छन "बाजपेयीजीबाट मलाई निकै आशा थियो तर उहाले पनि सक्नु भएन । "

यो अभियानको सुरुवात नेपालबाटै किन त भन्ने प्रश्नमा मोदी भन्छन, " अहिले नेपाल कुमारहरुको नियन्त्रणमा छ । हेर्नुहोस् त , प्रधानमन्त्री कुमार, प्रधानन्यायधिश कुमार , महानायक कुमार ( त्यसबेला सम्म), दोस्रो ठुलो दलका नेता नामैले कुमार । तेस्रो ठुलो दलका नेता नयाँ शक्तिको खोजिमा । चौथो ठुलो दलका नेता जसरी नि हिन्दूत्वको पक्षमा । पांचौ, छैटौ ... त झन सधैं हाम्रै पक्षमा । यस्तो अवस्थामा काम गर्न धेरै सजिलो हुन्छ । "

- "नाउँ चै ?"
- "राष्ट्रिय कुमार दल नेपाल । "
-"भारतमा ?"
-"प्रयोगशाला पढ्नु भो ?
म बोलिन ।

अनी पार्टीको लागि त सिद्दान्त पनि त चहियो भन्ने तपाईंलाई लाग्ला । हाम्रा कुमारको यो भ्रमण त्यही सिद्दान्त को खोजीका लागी हो जुन मोदीले यसअघी नै तय गरिसकेका रहेछन - कुमारको एकदलीय चियाबाद ! यो त 'जबज' सँग नाम मिल्छ त भन्ने पनि लाग्ला । तर त्यसो हैन । जबज कुनै सिद्दान्तले काम नगरे पछी वा गर्न नचाहे पछी जबर्जस्ती थोपरिएको ढोंङ हो भने कुएची बिशुद्द दक्षिण एसियाली युबाहरुको धार हो जसले पाश्चात्य तरुनिहरुको र समग्रमा तिनीहरुलाई बिभिन्न नाममा स्पोन्सर गर्ने पुँजीपतिहरुको दब्दबालाई निस्तेज पार्ने एक्काइसौं सताब्दीको उन्नत बिचार हो । यस अर्थमा यो फेरी पनि बर्ग संघर्शमै आधारित सिद्दान्त भन्दा हुन्छ ।

"अनी प्रम कोइराला सँगै जाने भनिएका 'प्रदिप चायवाला' नि ? "

"ए, त्यो ? त्यो त दुई साथीभाई बिचको मजाक नि " मोदी मुस्काए ।

दशैंको मासुप्रती हाम्रा नेताहरुको धारणा

2012-10-16T18:29:00.002-07:00

फोरमका नेताहरु : मधेसका खसिबोका मधेसमै खपत हुनुपर्छ । पहाडीयालाई दिनु हुन्न । बरु भारत पठाइन्छ र गोला बारुद ल्याइन्छ ।

दमल पापा : एकै ठाउमा भेला भ'र फोकटमै झ्याम्म मासुभात खान पाईन्छ भनेर दलहरु संबिधानसभाको पुनर्स्थापनामा लाग्या हुन् ।

झुसिल पोइ र ला र ? : खसी , बोका, कुखुरा, हाँस जसलाई जे खान मन छ खानुहोस् । के गर्नु आफ्ना त दात छैनन , उदण्डजी ले खा'को हेरिन्छ बसिन्छ ।

उदण्ड : के कुरा गर्या झुसिलजी , मलाई छेर्पट्टी लाग्दैन ? बरु तपाईं केरा खानुहोस् । यसपल्ट चाँही तपाईंलाई दुई दर्जन केरा पक्का !

साधुराम रट्टभाइ : चेपाङ बस्तिमा धेरै खसी बोकाहरु कराको मैले सुन्या छु । यस्पल्ट तीनले पहिलो प्राथमिकता पाउनु पर्छ र नपुग भारतबाट ल्याउनु पर्छ- 'विप्पा' के हो त नत्र ? चिनका च्याङ्ग्रा त अबैध्यका बादरहरुले बुत्त्यैहाल्छन नि ।

अबैद्ध्य : दशैंमा मासु खानु सामन्ती सोच हो । बरु फर्सी खाओ , काक्रा, घिरौला र कुभिन्डो खाओ । मलाई सब भेजिटेरिअनको साथ छ । अस्टमीकै दिन हामी आन्दोलन गर्दै छौं ।

टोपी गोली : गुरिल्लाहरुले खसी बोका के बाँकी राख्लान र भनेर मैले त बस्नेतजीहरुलाई भनेर राङा भैंसीको व्यबस्था गरिसक्या छु । बाल मतलव !

हाकुने : मान्छे अनुसारको भोजन गर्नु भन्छन्; आफु त झ्याप्प खरायोको मासु खाइन्छ । यत्रै सित्ती ।

(भिडभाडमै उदण्डपुत्रले जिब्रो चिप्ल्याइहाले )

उदण्डपुत्र : आफुलाई त आजभोलि आर्काको श्वास्नीकै गन्ध मन पर्छ । बोका- कुखुरा ठुस्स गन्हाउछन् । :P

गूड्बाइ दीपकराम

2012-07-20T05:02:00.001-07:00

असार २६ गते राती मित्र बिनोद श्रेष्ठले एउटा फोटो 'ट्याग' गरे जसमा हाम्रा स्कुले साथी दीपकराम खड्काको असार १४ मा भएको असामयिक निधनप्रती श्रद्दान्जली र परिवारजनमा समबेदना लेखिएको थियो । म स्तब्ध भएँ । आफु काममा भएकोले तत्काल कुनै संपर्क गर्न सकिन । त्यसको केही दिन पछी उसको मृत्‍युको कारण बारे थाहा पाएँ । आफ्नो साथी गुमाउनु परेको यो नै मेरो पहिलो घटना थियो ।

Image source:
https://www.facebook.com/deepakram.khadka

हुन त अहिलेको समयमा अक्सर सकल साथीहरुका विवाह, सन्तानलाभ, बिदेश यात्रा, पदोन्नती, दिक्षान्त, एवं प्रगतीजस्ता गतिबिधी सुनिन्छन, तर फरक र दु:खद् यो घटनाले मलाई जीवनको एउटा तितो यथार्थ पाटोको पनि बोध गरायो । पटक पटक मृत्‍युको मुखबाट जोगिएको म स्वमं पनि बाँचेपछि फेरी गहीरिएर मृत्‍युको बिषयमा सोच्ने साहस कहिले भएन । यसर्थ, मित्र दीपकरामको मृत्‍युको घटना मेरा लागि जीबन चियाउने एउटा ऐना बन्न पुगेको छ । गूड्बाइ दीपकराम , हामी सदैब सम्झिरहने छौं ।

झन्डै १५ बर्ष अघी हामी सँगै कक्ष। सातमा पढ्थ्यौ । स्कुलको हाल्फछुट्टीमा हामी चौरमा भेटिन्थ्यौ । अर्का मित्र खुमलाल आले, दीपकराम र म प्राय: सँगै हुन्थ्यौं । पढाईका अलावा हामीमा पछी के बन्ने भन्ने बिषयमा हाम्रो एकमत थियो - आर्मी बन्ने । हामी मध्य खुमलाल अहिले नेपाली सेनामा छ । सुडोल छ फिटे शरीर, ५-७ जनालाई एक्लैले भ्याउने ज्यान र अत्यन्तै कोमल हृदय भएको दीपकरामको यस किसिमको अन्त्य सायदै कसैले सहला ।

दीपकरामले मिठो गीत पनि गाउथ्यो । मेरो दाई आँफैले लेखेको भन्दै हामीलाई प्राय: यो गीत लय हालेर पुरै गाएर सुनाउथ्यो -" मायालुले, हो हो हो ,मायालुले के गर्‍यो यस्तो, जिउदै मर्नु पार्दियो कस्तो, दुई दिन जीवनमा " । गीतको लय चाँही ठ्याक्कै पुरानो हिन्दी गीत "पायलीया, हो हो हो " को थियो । उसले गाउँने यो पुरानो गीत मलाई अझै पुरै कण्ठस्थ छ ।

स्कुल सकिएपछी हामी तिनै जनाको भेट एकाध पटक भयो होला । समय पनि धेरै बितिसक्यो । यो क्रममा साथीहरु धेरै बने, धेरै छुटे पनि । तर थोरै कम साथीले मात्र जीवनमा अमिट छाप छोड्छन । गूड्बाइ दीपकराम, हामी सदैब सम्झिरहने छौं ।

म, फेसबूके 'नेपाली'हरु र राष्ट्रबाद

2012-06-05T22:53:00.000-07:00

नेपालमा घर भएका (उनी 'नेपाली' हुन् भन्ने एकमात्र बलियो आधार हो यो जस्तो लाग्छ) र हालसालै 'नेपाली' थर राखेका एक मित्रले फेसबूकको म्यासेज इन्बक्समा लेखे, "स्ट्याटसहरु त दह्रो जान्छन देशभक्तिका तर नाम चाँही किन बिदेशी झै लाग्ने राखेको? " उनले अरु पनि धेरै लेखेका थिए । सन्दर्भसगै म यहाँ सबैजसो उल्लेख गर्दै जानेछु ।

खजान्ची अनिल शाहले फेसबूकमा नामका पछाडि 'नेपाली' लेख्न सुरु गरेको भनेर केही अखबारहरुले उनको अन्तर्वाता समेत छापे । तर मेरै एक मित्रले 'म नेपाली' नाम राखेको मलाई लाग्छ तीन चार बर्ष भयो । अन्य कतिले कती बर्ष देखी यसो गरे यसै भन्न सकिन्न तर अखबारहरुले केही घरानिया र चर्चित अनुहारहरुलाई 'राष्ट्रबादी'को अग्रपंतीमा उभ्याउने काम गरे र अझै गर्दै छन पनि । तथापी तिनीहरुको 'राष्ट्रभक्ती' मापन गर्ने कुनै यन्त्र भने ति अखबारवालाहरुसँग पनि छैन ।

फेसबूके 'राष्ट्रबादी'हरु देशको वास्तबिक समस्याको पहिचान र त्यसको समाधान के हुन सक्छ भन्नेमा बिल्कुल ख्यालै नदिइ (यदी त्यसो हुदो हो त यस बिषयमा केही त पक्कै लेख्थे होला नि) एकोहोरो 'अखण्ड' र 'नेपाली' शब्दको अलाप मात्र गरिरहे । संघियताको बिरोधी, 'अखण्ड' पुकारक एवं नाम्पुछ्रे 'नेपाली' मेरा ति मित्रलाई मेरो फेसबूक नाम बिदेशी प्रतित हुँदैमा म 'अराष्ट्रबादी' हुन्न भन्ने बताउन म यहाँ केही लेख्दै छु ।

लिम्बुको छोरोले (तपाईं यहाँ तक्मे बुढोको 'डायलग' सम्झेर एकैछिन हाँस्नुभयो भने पनि म 'माइण्ड' गर्दैन) एउटा राज्य पाउनुमा म ठाडै अस्विकार गर्दिन । हुर्केको छोरो घरमा छुट्टै कोठा चाहन्छ भने त्यो घर बिद्रोह कदापी हुन सक्दैन । बरु त्यसमाथी उल्टो सुल्टो कुरा झिकेर बखेडा झिक्दा झन स्थिती नराम्रो हुन सक्छ - प्रमाणहरु हामी सामु देखिदै छन । घर छेवै हर साँझ बिहान तरकारी डुलाउने हाम्रा मधेसीहरुलाई हामीले कती सतायौ त्यो पनि हेक्का राख्नु पर्छ । त्यसैले सताब्दीयौ देखी राष्ट्रको बिषम हावापानी, भुगोल, र अभाबहरुमाझ रहेर पनि जमिनको रक्षा गरिरहेका हाम्रा शेर्पाहरु, मधेसीहरु, र जातजातिहरुलाई हामीले चिन्नुपर्दछ । हाम्रो उदेश्य एकजुट हुनु हो, तर एउटै कोठामा सधैं लडाईं गरेर हिनताबोधमा सँगै बस्नु भने होइन । अधिकार र क्षेत्रको बाडफाडले क्षमता बढाउन सक्छ तर कुण्ठा र बैमनश्यताले बित्रिष्णा बाहेक केही दिदैन । सबैको भलो हुने जादुको छडी अबको संसारमा सम्भव छैन तर पनि अधिकतम जनताको भलो हुने अहिलेको अपरिहार्य आवाश्यकता बनिसकेको 'संघियता' प्रती सजग हुनु राम्रो कुरा हो तर संकामात्र गर्नु किमार्थ राम्रो होइन ।

हुन त आजभोली 'राष्ट्रबाद' पनि 'राजा महिन्द्रे'को र कुन्नी कस्को भन्ने तरिकाले व्याख्या गरिन्छ । यसै मेसोमा 'निशेदको राष्ट्रबाद' पनि पढिहाल्नुस् । कही कतै कसैसँग तर्क-कुतर्क गर्न सायद काम लाग्न सक्छ ।

देशभक्ती कुनै अमुर्त चिन्तन मात्र होइन । यो त देशको भुगोल, सम्पदा, कला संस्क्रिती, जातजाती, धर्म, भाषा आदीको सम्मान हो र त्यसको अबिछिन्न स्वीकार पनि हो । सायद राजा महेन्द्रले पनि त्यसै भन्न खोजेका थिए होलान् । मौका पाए टाउकैले टेकेर भए पनि बिदेश सुइकिन तैयार मित्रहरु आफु देशको मायाले स्वदेशमै भएको तर्कले मात्र केबल आफुलाई सच्चा राष्ट्रबादी अर्थ्याउन खोज्दछन भने त मेरो भन्नु केही छैन ।

“फेसबूक 'स्ट्याटस'हरुमा देशभक्तीका गफ छाट्दैमा कोही सच्चा देशभक्त हुँदैनन” भन्ने ति मित्रको तर्क केही हदसम्म बलियो पनि लाग्यो मलाई । तर मैले लेखेका कुनै भावका पङ्तीहरुबाट कसैले कम्तिमा एउटै मात्र पनि नेपाली शब्द सिक्छ भने म सम्झन्छु म मेरो भाषाको रक्षा गरिरहेको छु । मैले 'सेयर' गरेको कुनै नेपाली गीतको 'भिडियो' वा चलचित्रको प्रसँगले कम्तिमा पनि बजारमा कुन नेपाली गीत वा चलचित्र आउँदै छ भन्ने कसैले थाहा पाउछ भने म सम्झन्छु म देशको कला र संस्क्रितीको प्रबर्दन गरिरहेछु । त्यस्तै, मैले 'सेयर' गरेका समाचारका प्रसँगहरुले कसैलाई देशको गतिबिधि अध्याबधिक गराउछ भने म सम्झन्छु म देशको खबर बताउदै छु । अनी अर्को कुरा, देशको सिमाना, भुगोल एवं प्राकृतिक सम्पदाको रक्षार्थ खटिन मैले गरेको पटक पटकको प्रयास दुर्भाग्यबश असफल भएकै हो तथापी मैले सकेको र जानेको कामबाट देशको सेवा गरीनै रहने छु । तर यी कुराहरु मेरा मित्रले बुझेनन् वा बुझ्न चाहेनन् यसै भन्न सक्दिन । फेसबूकमा बिदेशी भाषा र संस्क्रितीका गीत संगीतमात्र धेरै 'सेयर' गर्ने र 'स्ट्याटस' समेत मुस्किलले नेपालीमै लेख्न खोजेपनी स्वरुप तोडमोड गरेर, नेपाङ्ग्रेजी पारामा वा रोमनमा लेख्ने मेरा ति मित्र भन्दा म निक्कै बढी, फेसबूके नै सही, राष्ट्रबादी छु भन्नेमा म बिश्वस्त छु ।

हामीलाई 'एक्का' चाहिएको छ

2012-05-26T17:30:00.001-07:00

'बाद शाह' थुतेर फ्याकियो, सँगै 'मिस्सी' पनि गइ, 'गुलाम'हरुले राज गरे यो 'दुवा' देखी 'दहर'हरुको शहरमा । हिसाबैले भन्छ, अब हामीलाई 'एक्का' चाहिएको छ ।

म, तुम् र पुलीस

2012-05-03T05:07:00.001-07:00

Hindu devotees gather to bathe in the River Ganges, holy to
Hindus, during the Kumbh Mela festival in Haridwar on
Sunday. Photo: PTI

सबेरै वाराणसी (बनारस) बाट निस्कदा सडकको छेउछाउमा शौच गर्नेहरुको लामै लर्को देखिन्थ्यो । पूर्ण प्राकृत शौच मलाई पनि कम आनन्दको लाग्दैन । द्रिश्यमा अरु पनि धेरै थिए । समथर फाँटहरुमा केराका बुट्ट्यानहरु, आँपमा झाडीहरु, तोरीका बालीहरु र दालका खेती आँखाले नभ्याइन्जेल थिए । काठमाडौं छोडेको केही दिनहरुमै मलाई हरिया पहाडहरु 'मिस' भैरहेका थिए । जाँदा दाउन्ने कटेपछी र फर्कदा उही दाउन्ने नभेटिन्जेल मैले पहाडको त के कुरा र उकालो बाटो समेत कतै देखिन ।

कुरा सन् २००७ तिरको हो । हामी कुम्भमेला हेर्न भनी भारतको उत्तर प्रदेशको अलाहबादस्थित प्रयागनगर जादै थियौ । हामी गोरखपुरदेखी चढेको सेतो 'महेन्द्र बूलेरो'को अगाडी साइकल चित्रित झण्डा थियो । त्यसको अर्थ त्यही ड्राइभर जानोस तर भन्दै थियो," आपलोग निस्चिन्त रहो, आगेका झण्डा आपलोगका यात्रा आसान करेगा ।”

राजमार्गमा 'होटल सोलु' भने पनि 'म्याकडोनल्ड्स्' भनेपनी त्यही 'ढावा' मात्र हुँदा रहेछन् । चिया, चावल, दाल, रोटी बाहेक अर्थोक पाउन मुस्किल । माटाको सानो भाडो (दियो जत्रै) मा पाइने एक रुप्पेको चिया एक घुट्की पनि आउँदैनथ्यो । मलाई रोटी मन पर्छ । हामीले यात्राभर खुब दाल र रोटी खायौं । गंगा किनारको पूर्व निर्धरित आश्रम पुग्दा साँझ परीसकेको थियो । सामान्य खानपिन पछी हामी सुत्यौ । आश्रममा खिचिएका केही फोटोहरु अहिले कता परे हेक्का छैन ।

माघ १ गतेको दिन थियो । हामी सबेरै ३ बजे उठ्यौ र झण्डै ढेड घण्टा गंगा नदीको किनारै किनार हिड्दै सँगम, जहाँ प्रसिद्द तीन नदीहरु गंगा, यमुना र सरस्वती मिल्दथे, पुग्यौं । त्यतै छेउतिरै स्नान गरेको भएपनी हुन्थ्यो तर हामी सँगै गएका दाईले पानी पनि सफा भेटिने र भिड पनि कम हुने हुनाले नदीको बिचमा गएर स्नान गर्दा राम्रो हुने कुरा गरे । हामी डुंगा चढ्यौ र बिचमै गएर नुहायौ ।

फर्कदा छर्लङ्गै उज्यालो भैसकेकोले स्नान गर्न आउनेहरुको भिड थेगीनसक्नु भैसकेको थियो । प्रहरीहरु आए र भिड नियन्त्रणमा कडा हुँदै गए । हाम्रो डुंगालाई अघी चढेको किनारातर्फ फर्कन दिइएन । हामी आत्तियौं । डुंगाचालकले नजिकैका अन्य किनाराहरुमा उतार्न निकै प्रत्यन पनि गर्यो तर सकेन । अत्याधिक भिडका कारण प्रहरीहरु लाठीचार्जमै उत्रिएकाले उसले डुंगा पुन: नदी तर्फ नै ल्याइ अलिक लामो यात्रापछी अमिताभ बच्चनले बनाइदिएको बगैचा अगाडी ल्याइपुर्यायो । त्यहा भने भिड अली कम भएकोले डुंगाचालक हामीलाई उतार्न खोज्दै थियो तर युद्धभुमीमा सेनाका ट्याङ्करहरु अघी बढेझै थुप्रै डुंगाहरु त्यतै आइरहेकाले प्रहरीहरु पनि त्यतै आउँदै थिए ।

एकै छिनमा त्यो किनारा पनि भरियो । हामीले उत्रनको लागि अब पानीमै फाल हानेर वा अन्य डुंगाहरु क्रमश: फड्कदै तर्नु पर्ने भयो । हामी सँगै सानी भान्जी, ममी र दिदिहरु पनि भएकाले त्यो अली अप्ठ्यारो हुने थियो । तर डुंगाचालकले अन्य बिकल्प नभएको बताएपछी हामी उत्रने भयौ र म अगाडी लागें ।

आफु त मोरो बाँदरजस्तो है, फटाफट डुंगाहरु फड्कदै किनारा पुगीहालें । अरु भने आउन सकेनन् । त्यसैले डुंगाचालकले डुंगा सकभर किनारा नजिक ल्याउदै थियो, पुलिसहरुको बथानले किनारा कब्जा गरीहाले । कुनै डुंगा आउन दिएनन् । एउटा पुलिसलाई 'रिक्वेस्ट' गर्न म त्यसको अगाडी उभिएं । अहिले मलाई त्यसको झुसिल्किराझै जूङ्गामात्र याद छ । मैले गोर्खेहिन्दी ठोक्दै भनें, "तुम् क्या कर्ते हो? हमारे सबै उता हे । उनिहरुको आउन क्यु नही देते हो ? " पुलिस मोरो झोक्किन थाल्यो । त्यसले बोलेको मैले खुट्ट्याउनै सकिन । उ कुनै फिल्मको हिन्दी बोल्दै थिएन । उसले मलाई हुत्त्याएर बालुवामा लडाईं दियो । सायद त्यसले मेरो अरु शब्द नबुझेपनी 'तुम्' शब्द चाँही बुझेछ क्यार ।

यता मलाई पुलिसले हुत्त्याइदिएको देखेपछी उता भान्जी रुन पो थिलिछिन् । स्थिती अली नमज्जाको पो हुन पुग्यो । पुलिसले सबैजसो डुंगाहरु धपाएपछी किनारा अली पातलीदै गयो र पछी सबैजना सजिलै उत्रिए । हामी अमिताभ बच्चनले बनाएको बगैचा घुमेर मध्यान्हतिर आश्रम फर्कियौ ।

आजभोली पनि जसै घरमा हिन्दी फिल्म र भाषाको कुरा हुन्छ, मलाई सबैले भन्छन, " यसलाई 'तुम्' भनेको र 'आप' भनेको के हो अझै थाहा छैन । "

म सानो छँदा ...

2012-04-19T01:22:00.000-07:00

कुद कुहिरो कुद,
तेरो घरमा चोर पस्यो,
थोत्रो नाङ्लो ठटायो,
बुढो भैंसी लडायो,
माना पिठो पोखायो,
ढिकि जाँतो उखेल्यो
कुद कुहिरो कुद ।

म सानो छँदा हामी आकाशमा कुदीरहेको कुर्हिरो हेर्दै यो गीत गाउदै कुद्थ्यौ । आज पनि म कुद्दै छु तर के हेरेर कुद्दै छु, के भेट्ने कुद्दै छु थाहा छैन ।

...

Cambodian children swimming in an ancient

bathing pool. ( Source: http://www.myspace.

com/rhiansheehan/photos/1743852#%7B%

22ImageId%22%3A1743852%7D)

मिनपचासको छुट्टीमा हाम्रो 'ग्र्यान्ड स्लाम पौडी' हुन्थ्यो । हामी माथिल्लो चौरदेखी लुगा खोल्दै कुद्द्थ्यौ र हरियो दहमा फदाल्थ्यौ । एकतालमै पानी धमिलो हुन्थ्यो । त्यसैले सफा पानीमा पौडिनको लागि हामीविच 'रेस' छुट्थ्यो । तिनै 'रेस'का पदकहरु अझै मेरा निधारमा प्रस्टै देखिन्छन । ऐना हेर्छु; टुटिल्को र खत देक्छु; एकछिन त्यही बाल्यकाल फर्कन्छु । झ्याम्म पानीमा फाल हानेको सम्झन्छु । म झसङ्ग हुन्छु ।

...

घरका पिल्लर ठड्याउन बनाइएका खल्डाहरुमा पानी जम्थे अनी हामी बाँसका लाठा लिएर हनुमान उडान गर्थ्यौ । बिस्तारै त्यसले खोला पनि तर्न सिक्यौ । तिनै लाठाले एक पटक जंगल (त्यसै छेउ अहिले अत्याधुनिक निउरो हस्पिटल बनेको छ) मा स्याल पनि मार्यौ । क्यम्पा ( पर्खालले चर्चेको घडेरीलाई हामी त्यसो भन्थ्यौ ) मा स्यालको मासु पकायौ । हल्ला चारैतिर फैलिएछ । स्यालको मासु लिन भनी महाराजगन्जदेखी आएका केही मानिस त्यसै फर्किए । हामीले अघिनै मासु बुत्त्याइेसकेका थियौ । मेरो दाजुको नाम पछी सम्म पनि 'स्याल मार्ने काइलो' रह्यो ।

...

सलाईको बट्टाका पत्ताका लागि हाम्रो जोड लडाईं हुन्थ्यो । बाँसबारी - महाराजगन्ज - बाँसबारी दैनिक दुई पटक उडान भर्थ्यौ । हाम्रो 'आरए'को पाङ्ग्रा कहिल्यै दिल्ली पुगेन । त्यही गूडाउथ्यौ । कुद्द्थ्यौ ।

Source:ekantipur.com

...

म लोक गीत मन पराउछु । मलाई राम्ररी याद छ, म सानो छँदा मामाले क्यसेट ल्याउनु भको थ्यो र तेसमा लोक गीत बज्थ्यो । हामी पिंडीमा क्यसेट छेउ झुम्मिन्थ्यौ र दिदीहरु आङगनमा नाच्थे । अझै त्यो क्यसेट मेरो घरको टेबलमा छ । जसै म लोक गीत सुन्छु त्यो क्यसेट मेरो आँखामा आउछ । अनी म त्यो पिंडीमै हुन्छु । म काठमाडौं जान्न । म सिड्नी पनि आउदिन । म त्यतै रुख चढेर स्याउला काट्छु, बनका पत्कर सोर्छु र गाई बाख्रालाई न्यानो डस्ना दिन्छु ।

गएको बर्ष म नेपाल जाँदा मैले त्यो क्यासेट पुछेर टल्काएको छु । मैले फेरी पत्कर सोरिन, स्याउला काटिन तर मैले त्यो क्यसेट पुछ्दा तिनै गाई बाख्राहरु रोए झै लाग्यो । अनी म गाउँ गए । तिनै गाई बाख्रा लाई पाखातिर चर्न दिएर हरियो दहतिर सोझिए । तिनीहरु पाखामा रमाउछन, म पोखरीमा रमाउछु । म लोक गीतमा रमाउछु ।

एकै छिन भित्र आउनुस् अनी यो भिडियो हेर्नुस् :

६ बैशाख २०६९

निशेद गौतम, सिड्नी, अष्ट्रेलिया ।

हामी, नारी र फेसबूक

2012-01-14T21:54:00.000-08:00

पहिले पहिले (भर्खर भर्खर ईन्टरनेट चलाऊन सिक्दा) याहू च्याट रूममा मान्छे खोजी खोजी च्याट गरिन्थ्यो । चिनेको कोही अनलाइनमा भेट्टाइयो भने त देउतै भेटेझैं हुन्थ्यो र झन् लामै गफ हनिन्थ्यो । कतिपल्ट त नजिकैको कम्प्युटरमा बसेको साथी सँग पनि च्याट मै कुरा गरिन्थ्यो । "ओेइ! मेरो मेसेज आयो ? हेर त !" " खै मुला आएन यार, फेरी पठा त । " यस्तो थियो हाम्रो फकेबूक पूर्वार्धताकाको जालसंचार ।

फेसबूक आएपछीको समयमा त हामी यति ब्यस्त भयौं कि हाम्रो जीवनशैलीमै बदलाव आयो । 'हाम्रा दाई, अंकलहरु बिहान उठ्ने बित्तिकै मुख धुन्थे रे ! हाउ फन्नी, इज नट इट ? ' आज भोलीका युवायुवतीले भन्न चै भनीनसकेका तर ब्यवहारबाट त्यसै साबित गर्दै आएको कुरा हो यो ।

अब हामी खुलेर साथी बनाउन थाल्यौं - याहू, हटमेल, जिमेलमा हैन नि फेरी । फेसबूकमा । एउटा अघोषित प्रतिस्पर्धा नै चल्यो फेसबूकमा कस्को साथी धेरै भनेर । हामीले कक्ष।का साथी बटुल्यौँ, कलेजमा चिनेजानेका लाई बटुल्यौँ, गाउँघरका लाई पनि बटुल्यौँ, साथीका गर्लफ्रेण्डहरु बटुल्यौँ, आफ्नै गर्ल्फ्रेण्डहरु चै बटुल्न हल्का गाह्रो भयो । तर पनि जे होस् ,धेरै साथीहरु र उल्लेख्य रुपमा तरुनीहरु बटुल्यौँ ।

साथी भाई थप्दै जाने क्रम बढ्दै जाँदा हाम्रो एकअर्काबिच कुराकानी कम र चियोचर्चो गर्ने क्रमले तिब्रता लियो । अझ हाँसउठ्दो कुरो त के भने हामी तिनै साथीको बारेमा खोजतलास गर्छौ जो अनलाइन मै हुन्छ तर हामी कुरा गर्दैनौ । यसमा हामीलाई 'अफलाइन' भन्ने कुरोले दरो साथ दे'को पनि छ । हामी घण्टौं फेसबूक चलाउछौं तर 'अफलाइन' बसेर । हामी टुलुटुलु अनलाइन देखाइयका साथीहरु लाई हेर्छौ र बेवस्ता गर्छौ - बाटोमा हिँड्दा सामुन्ने परेका अपरिचित मान्छे झैं ।

तर पख्नुस् ! कुरो यत्तिकैमा सकिन्न नि फेरी । जब त्यो 'अनलाइन' देखाइएका मान्छेहरु ( अब आएर म यहाँ 'साथी'लाई मान्छे भन्न रुचाउछु )को सुचीमा 'केटी' देखा पर्छिन नि , तब उसको साथीत्व हरियो भएर आउछ । आईमाईजातीको फेसबूक प्रयोगमा म अनविग्य भएकोले लिङगत बिभेदमा माफि चाहन्छु । अब तपाईं भन्नुहोला -" साले! आँफै त्यस्तो गर्दो होला अनी जे पायो तेही लेख्छ" भनेर । मेरो प्रस्टीकरण : म पहिले आफुलाई हेर्छु अनी समाजलाई हेर्छु ।

"मान्छेहरुको 'प्राइभेसी' भन्ने कुरा पनि त हुन्छ नि । " भन्नु होला । म स्विकार्छु । तर नयाँ लुगा लगायो फोटो खिचेर हालेकै छ, आधा लुगा लगायो त्यो पनि फोटो खिचेर हालेकै छ । अनी अब 'प्राइभेसी' भनेको के हो आँफै भन्नु होला । के मान्छेहरु आईमाईजाती झै गोप्य रुपमा नग्नता नै चाहन्छन् त ? 'प्राइभेट्ली' 'पब्लिक' हुन चाहेका हुन् त ? उनी फेसबूकमा खासै केही लेख्दीनन् तर कमेन्ट भने धेरै चाहन्छिन ।

आजभोली फेरी फकेबूकमा साथीहरुसँग भेटघाट कम हुन थालेको छ । त्यसैले होला आजभोली फेरी साथीभाइ अनलाइनमा भेट्दा देउतै भेटे झैं हुन्छ ।

तिम्रो छायाँ

2011-11-07T09:26:00.000-08:00

म उभिँदा दुइओटा छायाँ बने -एउटा बिजुली बत्तीले बनाएको र अर्को आकाशमा उदाएको चन्द्रमाले बनाएको । तर दुबैले बनाएको छायाँमा भने निक्कै अन्तर छ । बत्तीले बनाएको छायाँ अली फिक्का छ भने चन्द्रमाले बनाएको छायाँ गाढा छ । मलाई लाग्यो बत्तीहरु त मेरा नजिक नै हुन्छन टाढा होओस त प्रभाब घट्दै जान्छ । तर चन्द्रमा जती टाढा नै किन नहोस् त्यसको छायाँको गाढापनमा कत्ती फरक पर्दैन । म तिमीलाई चन्द्रमा भन्न सक्छु र तिनीहरु, जो आजभोली मेरा नजिक छन्, ति बत्तीहरु मात्र हुन् । म चन्द्रमा हेर्छु तिमी सम्झन्छु । ति बत्तीहरु मेरा नजिकै छन् र पनि मलाई तिनिहरुप्रती कुनै आशक्ती छैन । तिमी टाढा छौ र पनि तिम्रो याद उतीनै गाढा हुँदै गैरहेछ ।
Image source: http://gregfreedman.ca/Moon_Shadow.html

एउटा हुकुम गर

2011-10-31T04:31:00.000-07:00

तिमी आयौ, जान्छौ था'थ्यो, जाँदैनौ कि लाग्यो ।
नजाउ भनें, तिमी गयौ, फेरी किन दु:ख लाग्यो ?
माया गर्थ्यौ, मैले गरें , संसार रमाइलो भो ।
तिमी बोल्थ्यौ, भाव सट्थ्यौ, साथ राम्रो भो ।

दिन थिए, तिमी रुन्थ्यौ, मलाई सम्झाउथ्यौ ।
मैले सुन्थें, आसुँ झर्थ्यो, तिमीले पुछ्ने गर्थ्यौ।
आज सुन्छु, तिमी रोयौ, कसैले तिमीलाई देख्यो ।
साथ दियो , तिमी हाँस्यौ, मलाई बात लाग्यो ।

म भइंन, तिमी रिसायौ, बिछोड सुरु भयो ।
सानो घर थियो, न्यानो थियो, हुरी आइ उढाइ लाग्यो ।
बसमा छु, अरु छैन, तिमीलाई माया गर्छु ।
तिमी कुर्छु , आउनु पर्छ, तिमी सँग माफी माग्छु ।
म स्विकार्छु, तिमीले सम्झायथ्यौ, मैले कतै मानिन ।
आज गर, एउटा हुकुम गर, जीवन भर छोड्ने छैन
बात केही नलागोस्, हे ईश्वर ! गरुँ बरु म के ?
अध्यरै रहन्छ, उज्ज्यालो हुन्न, बरु मरुँ म के ?

रचनाकाल : २०६२ असार ८ गते राती १०: ०८ बजे

केही कुरा सीपी चौरका

2011-10-30T05:54:00.000-07:00

के

ही दिनपछी आगो खरानी बन्ला कि भनेर हप्तादिन वितीञ्जेलसम्म पनि म घोत्लेको घर गइँन । स्थिती झन् बिग्रिएको छ र सबै दोष मै माथि लगाइएको छ भन्ने सुनेर म उसकै अनुरोधमा उसको घर पुगें । त्यसो त परिस्थितीवश दिनुपर्ने उत्तरहरु, तीनको विश्लेषण, मुल्याङ्कन एवं आलोचनाहरु शुत्रेसँग सि पि चौरमै भैसकेको हुनाले निर्धक्क म ढोका भित्र पसें ।

मुटुको तेज भित्रैदेखी बढीरहेको अनुभुती भैरहेको थियो । होस गुमाउनु मानवतालाई त्याग्नु सम्झने म सरासर भित्र पसे । आन्टी खाना बनाउन व्यस्थ हुनुहुन्थ्यो भने अंकल नजिकको आटमा बसेर चिया खाइरहनु भएको थियो । म केही बोलिन । ढोकामा उभिएर हेरीरहें ।

- "ओहो ! निक्कै पछी दर्शन पाइयो नि । के छ ?" आन्टीको अपेक्ष्याक्रित प्रश्न म माथि तेर्सियो ।

- "अँ , ठिकै छ । " उहाँको प्रश्नले मलाई उत्तर दिनमात्र नभै टुल तानेर थ्याच्च बस्न समेत साहस प्रदान गर्‍यो ।

- "चिया खान्छौ ?"

- " हैन । भर्खर मात्रै खाएको । "

- " त्यसो भए लौ चुरोट नै खाउ न त , सत्कार त गर्नै पर्‍यो नि हैन र ? " पसलको पैसा राख्ने कन्तुरबाट एक खिल्ली याक चुरोट झिक्दै भन्नु भयो । मैले योजनामुताविक उत्तर दिए - "हो तर मलाई अहिले खान मन छैन । "

सबै गुनासो सुन्छु र आफ्नो पनि बिचार राखेर आउँछु । लौरो, लात्ती , डाढु, पन्युँ आदिको पर्वाह गर्दिन भन्ने मानसिकता बनाएर गएको मलाई आन्टीको - "के भन्न आयौ भन त , के वाल्ल परेर बस्छौ ?" भन्ने प्रश्नले झन् जटिलतातर्फ धकेल्यो । ङिंच्च दाँत देखाउने अवसर मैले गुमाइँन । धेरै दिन भएको थियो, मैले आफ्नो दाँत ङिंच्च पारेर देखाउन नपाएको । मैले भने -" केही छैन । "

वातावरण एकछिन मौन रह्यो । सडकमा गाडीहरुको आउजाउ भैरहेको थियो । पानी परेर मात्र नत्र अगाडिको बाटोबाट उड्ने धुलोले घर भित्रको मान्छे भुतजस्तो भैसक्थ्यो । घर अगाडिको चिल्ड्रेन पार्कको ढोकामा केटाकेटीहरु चहै चहै गर्दै पिङ खेलीरहेका थिए । प्रेसर कूकरको सिट्ठीले म झस्किए । -"किन टोलाएको ?" आन्टीले सोध्नु भयो ।

-"त्यसै, केही हैन ।" मैले भनें ।

-"तरकारी खान्छौ ?"

-"के को तरकारी ?"

-"केराउको"

-"खाईहालौ न । "

मुखबाट फुत्त सहमतीको वाक्य झर्यो । मैले पहिले बहिरबाटै कहिले थर्कौउदै त कहिले दङग्यौदै भित्र पसेर प्लेट र चम्चा बजाउँदै तरकारी मागेको दृश्य मेरो आँखा अगाडि नाच्न थाले । समान्यमै म गम्भिर बन्न थालिसकेको थिएँ ।

उहाँले बिचमै झ्वाट्टै प्रश्न तेर्स्यौउनु भयो - " नढाँटिकन भन त, के तिमी पनि चुरोट खान्छौ ? " मैले म खाँदिन भन्दिन भनेर सोचिसकेकोले त्यही भनेँ । सबैकुरा सोचेअनुरुप नै भै'रहेको थियो । तर उहाँहरुले सोचेअनुरुप हामी बन्न सकेनौं । मलाई मन पोल्न थाल्यो ।

-" कति भयो ? "

-" भयो ४ - ५ महिना जती । "

-" नयाँ कलेज भर्ना भएदेखी ?"

-" अँ, त्यस्तै भयो । "

-" मैले त भनेकै थिए नि तिमीलाई " आन्टीले अंकलको मुख हेरेर भन्नुभयो -" यिनीहरुले नयाँ क्याम्पस पढ्न थालेपछी खान सुरु गरेका हुन् भनेर त, त्यो क्याम्पस साह्रै खत्तम रहेछ । "

-" पहिलेको क्याम्पसमा त खाँदैनथ्यौ होला नि हैन ?" पुन: एक पटक मलाई हेर्दै भन्नुभयो ।

-" अँ खाँदैनथ्यौ । " मलाई उत्तर दिन सजिलो भयो । "

-"अनी घोत्लेले त सात बर्ष भैसक्यो भन्छ त ?"

-"खै , त्यसले जे पनि भन्छ । अहिले त्यो जे पनि बोल्छ । त्यसलाई नै थाहा छैन होला कि त्यसले के बोल्यो भनेर । "

मैले घोत्लेको सामान्य बर्तमान मनसिक दुर्बलताको हल्का फाईदा उठाउने मौका पाएँ । जे होस् ता पनि उसैको भलाईमा उसैको असद्देताको सहारा लिनुमा मलाई दु:ख लगेन ।

-"त्यसैले त त्यो अस्ती म सँग त्यसै जङ्गीएको रहेछ त । 'के तपाईंले हाम्रो सात बर्षे मित्रता चुरोटको निहुमा छुटाउन खोज्नुभएको' पो भन्छ बा । अरुको छोराछोरी भए मलाई के मतलब तर तिमीहरु मलाई मेरै छोराहरुजस्तो लाग्छ र त सम्झाउछु र परेको बेलामा कुट्छु पनि । तिम्रो बुवाममीले पनि मेरो छोरालाई आफ्नै जस्तो ब्वहार गर्छन् । पाप सोच्न मिल्दैन । मान्छेले मर्नु पनि पर्छ । "

आन्टीले आफ्नो असन्तुष्टी ब्यक्त गर्नुभयो । त्यतिकैमा अंकलले थप्नुभयो -" म पनि तिमीहरुको मित्रताको कदर गर्छु । तर तिमीहरु स्वम ले पनि आफ्नो मित्रताको कदर गर्नुपर्छ । अरुलाई औंला उठाउने मौका दिनुहुन्न । मलाई थाहा थियो त्यसको बोलिमा सत्यता छैन भनेर । जे सोधेपनी सिधा र ठीक जवाफ कहिल्यै दिदैन । त्यसैले बरु तिमी नै एकपटक उसलाई सम्झाइदेउ न । "

आन्टीको यस्तो आग्रहले म अचम्म मात्र परिन, स्वम आफ्नो कानलाई समेत विश्वास गर्न गाह्रो पर्‍यो । आज म झगडा नै गर्नु परे पनि पछी पर्दिन भनेर गएको थिए । यदी अंकल आन्टीले हाम्रो मित्रतालाई तौलियर बोल्नुभएको खण्डमा म ठुलै च्यलेन्ज दिन्छु र त्यही प्रमणित गरेर फर्कन्छु भन्ने अठोट बोकेर गएको म , एकाएक मैन सरह पग्लन पो थाले । मलाई अझै पनि यात्रो विश्वास ? मैले भगवानलाई साधुबाद दिन करै लाग्यो ।

-" अनी तिमीहरु साथी भएर पनि त्यसलाई सम्झाउन सकेनौ त ?" आन्टीले त्यहा मलाई दोहोरो प्रश्न गरीरहनु भएको मैले प्रस्ट बुझे र चलाख भएर उत्तर दिए -"शुत्रे हामीबाट अली टाढा छ, तपाईंहरुलाई थाहै छ, उ एकदम ब्यस्त छ । " मेरो कुरै सकिन नपाउदै आन्टी विचमा मलाई सहमती जनाउदै भन्नुभयो -" विचरालाई खानेमुत्ने समेत फुर्सद छैन । " अनी म फेरी भन्दै गए -" उसलाई घोत्लेले चुरोट खान्छ खाँदैन नै राम्ररी थाहा छैन, अनी म म भै हाले । आँफै खान्छु । उसलाई कुन मुखले सम्झाउनु ?"

" अनी तिमीहरु बिग्रिदैनौ भन्थ्यौ त ?" कटाक्ष्यस्वरुप प्रश्नका बाढीहरु आउन थाले । "किन खायौ? टेन्सन परेर कि ट्राइजेडी परेर ?"

यस्ता सहज प्रश्नका सहज उत्तर दिएर म सहज रुपले पन्छिन चाहन्नथे । मैले घुमाउरो पाराले भन्दै गए -" मान्छेले टेन्सन परेकोले चुरोट खाएको भन्नु बाहना मात्र हो, त्यसमा मलाई अलिकती पनि सत्यता छ जस्तो लाग्दैन ।" फेरी विचमै आन्टीले पुन: सहमती स्वरुप थप्नुभयो -"त्यसो भए त म अहिल्यै एक बट्टा चुरोट खाइदिन्थे, निको हुने भएदेखी त ।" ममा बल थपीदै जान थाल्यो । म भन्दै गए -" ट्राइजेडी हाम्रो सम्भव छैन, किनकी लव नै परेको छैन । "

यसपालीको कुरामा भने उहाहरु एकछिन भएपनी मन खोलेर हास्नुभयो । धेरै दिन भएको थियो, त्यो घरमा हाँसो नछाएको । अन्ध्यारो, चिसो एवम निरासिलो घर एकाएक उज्यालो हुँदैगैरहेको थियो । तर पनि पूर्ण उज्यालो तवमात्र छ, जबसम्म उहाहरुको मनको बादल हटेर जानेछ । ढिलो चाडो तर अवस्य ति दिन आउने छन ।

-"वास्तवमा अहिले हामीलाई के भएको छ, स्वम हामीलाई नै थाहा छैन ।”म वास्तविकताको नजिकमा रहेर भन्दै गए -" हामीलाई अहिले काल आएको हो अरु केही होइन ।"

अंकलले मेरो भनाइलाई बल पुर्याउदै भन्नुभयो -" घोत्लेको चिना देखाउँदा ज्योतिषले यसलाई ग्रह लागेको छ, जे पनि हुन सक्छ भनेको हुँदा म चुप लागेर बसेको हुँ, नत्र । " अस्पस्ट तर भयानक आक्रोश उहाँको आँखामा झल्किरहेको थियो । त्यहा हाम्रो लहडमा भएको गल्तीलाई अर्कै हिसाबले हेरिएको मैले पाएँ । जे होस् अझै केही बिग्रिएको रहेनछ । म ढुक्क र शान्त हुँदै गएँ ।

"केटीसेटीको चक्करले हो भने भनीहाल, ल्याइहाल्नुपर्‍यो " आन्टीले अझै ठट्टा गर्न छोड्नुभएको थिएन । हल्का हाँसोले मलाई "ल्याउन त हुन्थ्यो तर अर्कैकी परि, आउन नमान्ली कि" भन्न साहस दिलायो ।

अब घरमा हाँसो असामान्य लाग्न थालेन ।

घोत्लेले बाहिरबाट चिहाएको मैले भित्रबाट स्पस्ट देखें । उसलाई म बाट ठुलो आश छ र डर पनि कतै कुरा बिगार्लाकी भनेर । मैले उसलाई जीवनमा पहिलोपल्ट दयाले हेरें ।

शुत्रे र घोत्लेमा म कसैको गल्ती देख्दिन । गल्ती समय र परिस्थितीको हो । शुत्रेले आज पठाएको चिट्ठीमा पनि त्यही भनेको छ । अहिले उ टाढा छ तर छिट्टै आउँदै छ भन्ने मलाई पूर्ण विश्वाश छ ।

म आफु पनि सनकी मान्छे । बिचरी फुच्चूको पनि केही दोष थिएन तर पनि उ सँग त्यसै खनिएँ । मैले यसबारे पछी उ सँग कुरापनी गरें । अहिले कुरा स्पस्ट भैसकेको छ । उ हाम्रो जती नजिक छे र हामी उसको जती नजिक छौ हाम्रो घरपरिवार बाट उ र उसको घरपरिवारबाट हामी त्यती नि टाढा छौ । उ सँग दु:ख पोखेर मन हलुका पार्नुबाहेक तत्काल उसबाट यस मामलामा केही सहयोग पाउन सक्दैनौं । यो हामी सबैलाई राम्ररी थाहा छ ।

कुरालाई सकभर छिट्टै बिट मार्न म आफ्नै कुरा भन्दै गएं -" चुरोट पिउनु हुन्न हामीलाई राम्ररी थाहा छ। यसले कस्तो कस्तो रोगहरु लाग्छ त्यो पनि हामीलाई थाहा छ । र साथीभाइको संगतमा लागेर खाने हाम्रो उमेर पनि गैसक्यो । के राम्रो के नराम्रो छुट्ट्याउन सक्ने पनि भैसक्यौ । " आन्टीले आँखा पिलिक्क झिम्क्याउदै बिचमै हाँस्दै भन्नुभयो -" कुरा त यसले असाध्यै जानेको छ । " मैले आफुलाई रोक्न चाहिन र सायदै सत्त्य कुरा भनें -" तर पनि आन्टी कहिलेकाही यस्तो दिन पनि आउदो रहेछ, सब थाहा हुँदाहुँदै पनि सम्हालिन नसकिने रहेछ । अहिले हामीलाई त्यही भएको हो, अर्थोक केही होइन ।

मैले हाम्रो वास्तविक समस्या जस्ताको तस्तै राखें । अंकल आफ्ना पहिलेका दिनहरु भन्न थाल्नुभयो । म उहाको छेवैमा गएर टुसुक्क बसें । अब चैं बुढाले मर्दैनन् भन्ने विश्वाश पलायर आयो । बुढाले अघीपछी राजनीतिका कुराहरु गर्दा सुन्न बसेंझैं गालामा हात लगाएर म सुन्दै गएं । उहाले भन्दै जानु भयो -" तिमीहरुको उमेर मैले पनि पार गरेरै आएको हो । यो उमेरमा सबैलाई यस्तै पर्छ । मलाई पनि 'ला एक सर्को त हो नि , तान् न तान्, मज्जा आउँछ ' भन्ने धेरै थिए । मैले पनि तिमीहरुको उमेरमा एक दुइ सर्को नतानेको होइन ।" मैले सुसुक्क हासेर आन्टीको मुखमा हेरें । एक्कासी बुढाले के सम्झेछन् कुन्नी आन्टीतर्फ जंगीगै भन्न भन्न थाल्नुभयो -" यसले त झन् ७ -८ बर्षमै स्कूल पढ्न जाँदा पुलमुनी बसेर चुरोट खान्थी , तिमीहरुले त भर्खर र छ । " हाँसोले एक छिन घर 'जिरे खुर्सानी' हेरेझैं भयो ।

बुढाको हरेक गफमा राजनीति घुसेकै हुन्छ । बुढासँग कुरा गर्न जानु पहिले आधाजसो राजनीति त जानेकै हुनुपर्छ । उहाँले अगाडि भन्दै जानु भयो -" तर हाम्रो त तिमीहरुको समय धेरै फरक छ । तिमीहरु पढेलेखेका छौ, भोली देश तिमीहरुकै काधमा आइपुग्छ । त्यसैले यस्ता झिनामसिना मोजमस्ती र कुलतमा लागेर आफ्नो भविष्य बिगार्नु हुँदैन । "

"शुत्रेले भनेको कुर ठिकै हो, चुरोट खानै नहुने भए त बन्ने नै थ थिएन नि । तिमीहरुले अहिले नखाएपनी पछी खान सक्छौ । त्यसबेला समय परिस्थिती अर्कै बन्न सक्छ । आँफै कमाउन सक्छौ, ब्वहारहरु बुझ्दै जान्छौ । तर अहिले नै छोरा टाइसर्ट लगाएर किताब च्यापेर क्याम्पस पढ्न जान्छ भन्ने आशमा बसेका हामी जस्ता बाबुआमाले अकाबिहानै सडकमा खुलेआम क्याम्पसड्रेसमै चुरोट तान्दै हिँडेको कसरी हेर्न सक्छन् ? मैले त्यतीनै खेर घोत्लेलाई बजाइदिन खोजेको थिएँ तर ठुलो भएको छोरालाई के हात हाल्नु भनेर छोडिदिए ।" उहाँको मन अमिलो भैसकेको थियो । म एकोहोरो सुनी बसें ।

"समाजमा हामीले कमाएको इज्जत छोराछोरीले बुझ्नु पर्छ । भोली समाज उसको हातमा हुँदा परिस्थिती अर्कै बन्ला, त्यो बेग्लै कुरा हो । बाबु,शत्रु खोज्न धेर टाढा जानु पर्दैन , छिमेकमै छन् । भोली आउँला उठाउछन । फलनाको छोरा यस्तो , उस्तो भनी नानाथरी भन्छन । यति सम्मकी भोली छोरालाई केटी खोज्न जाँदा 'यसले त चुरोट खान्छ, के छोरी दिनु' भन्छन् । यस्ता कुरा खै तिमीहरुले बुझेको ? तिमी हरुले आफ्नो कर्तब्य भुल्नु भनेको शत्रु बलियो हुनु हो । छोराले मोजमस्ती गरोस् कसका बाबुआमाले नचाहलान् तर हामी भन्दा ठुलो समाज छ , मुल्य र मन्यताहरु छन् ।"

"यी मोराहरुसँग पनि के आदर्शका कुरा गरेको भन्या तिमीले पनि ? टेढपुच्छर ला'उने हैनन् भोली ।" भान्छाकोठाबाट अंकलको बिचारमा सधैंझै आन्टीको बिरोध यता कोठासम्म आइपुग्यो । " अनी अचेलभरी यो किन दुब्लाउदै ग'को त ? कि गाँजा पनि तान्छ ?" मैले प्रतिप्रश्न गरें -"खै, घोत्ले त अचेल म मोटाउदै ग'को छु भन्छ त ? "

"अनी तिमीहरु बेलुका बेलुका सधैं किन हराउछौ त ? " अब भने जटिल प्रश्न त्यर्सियो ।

"शुत्रेलाई प्राय: दिउसो भेट हुन्न, बेलुका आइपुग्छ। अनी यसो बाहिर तिर घुम्न गइन्छ । त्यत्ती हो । " मैले सतही जवाफ दिएँ ।

अंकल फेरी अगाडि भन्दैजानु भयो -" तिमीहरु विहान मर्निङ वाक गर्न नभ्याउने मान्छे साँझतिर घुम्न निस्कनु राम्रो हुन्छ । साथीभाइ भेट्घाट गर्नु, चिया खानु रमाइलो नै हुन्छ । हामी तिमीहरुको हरेक कृयाकलापलाई सकारात्मकरुपले हेर्छौ । तर हाम्रो विश्वाशको तिमीहरुले अनुचित फाईदा लिनु चाँही भएन । मलाई घोत्लेको अरु कुनै कुरामा गुनासो छैन । खानमा जे भए पनि सन्तोषी छ । काम जे जस्तो भन्यो छी , नाइ नास्ती , केही भन्दैन । घरको काम सब उसैले गर्छ । पढ्न पनि पढेकै छ । मामाघर तिर पनि उ 'राम्रो केटो'ले चिनिन्छ । हामी हाम्रो छोराहरुमा कुनै कमजोरी नहोस् भन्ने चाहन्छौ । तर मलाई एउटै कुरामा चित्त दुखेको छ , र त्यो हो - त्यसले चुरोट खाँदो रहेछ । "

कुर फेरी चुरोट मै आएर अड्कियो । मलाई आज सम्म चुरोट खाने बानी नराम्रो लाग्दैनथ्यो तर अंकलको अन्तिम भनाइहरु मेरो मनमा नराम्ररी बिझ्न पुग्यो । र यो कथा लेख्न बसें । यस्तो लाग्दैथ्यो - चन्द्रमामा सानो दाग छ, नत्र ।

साँझ ७ बजीसकेको थियो । मैले आन्टी सँग पूजाको लागि अलिकती पारीजातको फूल लियर घर फर्किंएँ । बाटोमा आफु स्वतन्त्र र निडर रुपले अघीपछी भन्दा बेग्लै हिँडाइको अनुभव गर्दै घर पुगें । सधैं बेलुका चुरोट खाएर आउथें, आज नखाइ आएँ । ममीलाई नडराइकन फूल दिएँ किनभने हिजोका दिनहरुमा जसो आज मेरो मुखमा चुरोट गन्हाउने श्वास थिएन ।

शब्दगान

2011-10-21T04:39:00.000-07:00

मस्तिष्कको सिमित शब्दकोषबाट केही शब्दलाई छानेर, तौलिएर र क्रमबद्ध गरी शब्दको भौतिक परिभाषा दिएर यसको महत्वलाई घटाउने मेरो अभिप्राय होइन । तर शब्दको सर्बब्यापकता शब्दले नै बताउन सजिलो हुने हुँदा म केही भन्न जादैछु । त्यसो त पकृतिको अनुपम छटामा म शब्द नै शब्द पाउँछु । नदीनाला कलकलाउँदै बगिरहेछन् ; सल्लाका घारीहरु सुस्केरा हालि हल्लिरहेछन् ; पहाडहरु थर्कन्छन्-अडिग देखिन्छन् ; मैदानहरु सुस्ताउँछन्, अनि सागरहरु उर्लन्छन् । जहाँ शब्द बाहेक म अरु केहि पाउँदिन । पकृतिको शब्दमय पकृतिले गर्दा नै मलाई पकृति जीवन्त लाग्छ । शब्दमै म शान्ति पाउँछु ; शब्दमै म विद्रोह देख्छु ; शब्दमै म शितलता पाउँछु अनि शब्दमै म आगो बलेको देख्छु । शब्दमै म मान्छे हाँसेको देख्छु ; रोएको देख्छु र समग्रमा शब्दमै मान्छे बाँचको देख्छु । शब्दमै मान्छे मरेको देख्छु । मृत्युलाई चिन्न मैले मर्नै पर्छ जरुरी छैन । बाँचेर नै म शब्दबाट मृत्यु चिन्न सक्छु ,बुझ्न सक्छु र अनुभव पनि गर्न सक्छु । शब्दमै म देशभक्ति पाउँछु ; शब्दमै म विधुवाको वियोग अनुभव गर्न सक्छु र शब्दमै म कालाकारको सृजना नियाल्न सक्छु । मैले आजसम्म जे जति बुझेको छु् केवल शब्दबाटै पाएको छु ।

तपाईंलाई पनि लागेको होला, कतिपय शब्दमा हामि बानि परीसकेका हुन्छौं र हामीलाई ती हामै अभिन्न अङ्गझै लागेको हुन्छ । हाइस्कुलमा पढ्दाखेरी मलाई सरले भन्नुभएको एउटा कुरा याद आयो । यदि पहिले देखिनै पानिलाई आगो र आगोलाई पानि भन्ने शब्द दिईएको भए हामि अहिले त्यहि भन्थ्यौं होला । तर अब कसैले हामिलाई पानि देखाएर यो आगो हो ,यसले पोल्छ भन्यो भने हामि कदापी मान्न तयार हुँदैनौं । हामिलाई आगो शब्दलेनै एकैपल्ट बल्ने र पोल्ने याद गराईहाल्छ ।

शब्द हुँदैमा त्यसले सम्पुर्णता पदान गर्छनै भन्ने चाहिँ छैन । शब्दको कुनै खास अर्थ, उद्देश्य र प्रयोजन हुनुपर्छ । अर्थविनाको शब्द भनेको प्राणविनाको शरीर सरह हो । जसरी प्राण नभई शरीरले केहि काम गर्न सक्दैन त्यसरी नै अर्थविना शब्दले पनि केहि गर्न सक्दैन । म अझ यहाँ शब्दलाई ‘शिव’ र अर्थलाई ‘पार्वती’ भन्न उपयुक्त ठान्दछु । जसरी हामि शिव र पार्वतीलाई आदी शक्तिको रुपमा मान्छौं र तिनै शिवपार्वतीबाट यो भौतिक सृष्टि चलेको मान्छौं । त्यसरी नै शब्द र अर्थबाट मनुष्यको मानसिक संरचनाको संचालन भएको छ भन्ने कुरामा हामिले विश्वास गर्न सक्छौं । मानिसको मस्तिष्क, सोच्ने कला र कल्पनाको गहिराई यिनै हामा शब्द र अर्थबाट निर्देशित छन् ।
मान्छेले संसारलाई त्यतिमात्र बुझेको हुन्छ जति शब्द उसलाई त्यसको बारेमा थाहा छ भन्ने कुरामा तपाई पक्कै सहमत हुनुहुन्छ । दुइबर्षे बालकको संसार उसको घर, आमाबाबु, दिदीबहिनी, दाजुभाइ, दालभात, चिचिपापा आदि जस्ता सामान्य शब्दहरुमा केन्द्रित हुन्छ । उसलाई संसार त्यतिमात्र जस्तो लाग्छ । मान्छे जति हुर्कँदै जान्छ त्यतिनै धेरै शब्दको ज्ञान उसलाई हुँदै जान्छ भन्दा मलाई तपाईँहरुले विश्वास गर्ने ठाँउ धेरै हुन जान्छ । जति शब्दको उसलाई ज्ञान हुँदैजान्छ, उसले त्यतिनै जीवन र जगतलाई भिन्न प्रकारले बुझ्दै जान्छ । तुलनात्मक रुपमा वयष्क व्यक्तिमा बच्चा र वृद्धको भन्दा बढि शब्दभण्डार हुन्छ भन्दा हामा विद्धान वयष्क साथिहरुले नमान्ने कुरै भएन । अब यो समयमा उसले धेरै सृजना र अनुशन्धान एवं विकास गर्न सक्छ । कैयन शब्द तिनका ज्ञानका कारण उसको सोचाई वृहत र परिष्कृत बन्दै जान्छ ।

वास्तवमा ज्ञान अथाह छ - कहिल्यै सकिँदैन । अथाह ज्ञानलाई एकैपटक अनुभव गर्नु पक्कै सजिलो कुरा होईन । तर हामिले अप्ठ्यारो मान्नु पर्दैन । हामा सामु यस्ता शब्दहरु छन् जसको एकै उच्चारण र पयोगमा सम्पुर्ण ज्ञान, दर्शन, सिद्धान्त, विचार र अनुसन्धान जुन त्यो सँग सम्बन्धित छन् ,सबै हामो वसमा आउन सक्छन् । यसलाई म शब्दको जादु भन्न ज्यादा रुचाउँछु । हामिले प्लेटो, सुकरात र अरस्तुलाई शब्दमै चिनेका छौं । बुद्धको बुद्धत्व शब्दमै पढेका छौं र अलेक्जेण्डरको वीरता शब्दमै सुनेका छौं ।

अब म यहाँ मान्छेले सबैभन्दा बढि विश्वास गरेको तर कहिल्यै पनि नदेखेको ईश्वरको स्वरुपको वारेमा वताउँछु । आजसम्म कसैले पनि भगवान श्रीमहादेवको साक्षात् दर्शन गरेका छैनन् भन्ने कुरामा तपाइँ मेरो पक्षमा उभिनुभयो भने मैले तपाइँको ठुलो सहयोग पाएको ठान्ने छु । तर मेरो दिमागमा महादेव भन्ने वित्तिकै श्रीस्वस्थानिमा वर्णन गरिएअनुसारको भेषमा कैलाशपति सम्भोको चित्र आईहाल्छ । यसको लागि तपाईँ एकपटक आफ्नो प्रिय ईश्वरलाई सम्झिएर हेर्नुस् । शब्दले नै यिनै ईश्वर हुन् भन्ने भौतिक र आध्यात्मिक दृश्य हामो आँखा, मन र मस्तिष्कमा कोरिदिएको हुन्छ भन्ने कुरामा अब तपाइँले विश्वास नगरी सुखै छैन ।

मान्छे तबमात्र पुर्ण मान्छे भएर देखियो जबदेखि उसले शब्दको पयोग गर्न सुरु गर्‍यो भन्नेमा तपाईँले कत्ति पनि शंका गर्ने ठाउँ छैन । यदि यो कुरामा तपाईंले शंका गर्ने अलिकति पनि चेष्टा गर्नुभयो भने माफ गर्नुहोस् म तपाईलाई मान्छेको दर्जा दिन सक्दिन । हिसाबै गर्ने हो भने मानिसले तीनलाख वर्षअघिदेखि भाषाको पयोग सुरु गरेको र पैंतिसहजार वर्ष अघिदेखि लिखित सञ्चार सुरु गरेको इतिहासमा भेटिन्छ । भाषा एवं शब्दको उत्पत्ति, पयोग र विकासकै आधारमा मानिस अन्य प्राणी उपर श्रेष्ठ छ । शब्दमै मानिसका अनुभवहरु साटिएका छन् । इतिहास कोरिएका छन् । शब्दमै नियम कानुनहरु बनेका छन् । तिनै अनुभव, इतिहास, नियम, कानुन एवं मुल्य र मान्यताहरुद्धारा मानव समाज निदृष्ट भएर चलेको छ । त्यसमा नै म पशुको र मानवको राज्य बीच फरक पाउँछु ।यदि यहाँसम्म तपाईले मलाई बुझ्नु भएको छ भने अब मलाई शब्दले नै मान्छे जन्माएको हो भन्न गाह्रो पर्दैन ।

शब्द चेतनाको अमर देन हो । वाणीविना जगत् शुन्य छ, जीवन पङ्गु छ । संसारका प्राय: सारा व्यवहार शब्दव्यापारमा निर्भर छन् । सभ्यता र संकृति यसैमा फुल्दछ - फल्दछ । शब्द केवल विचार विनिमयको माध्यममात्र होईन अपितु विश्वमा जे जति सत्य छ, शिव छ, सुन्दर छ, ति सबैको व्यञ्जक पनि हो ।

शब्दबाट शुद्धता, पवित्रता र उपचार । शब्दको अर्को जादु अब म यहाँ देखाउँछु । हामिसँग यस्ता कति शब्दहरु छन् जसको उच्चारणमात्रबाट पनि हामा सबै पापहरु नष्ट हुन्छन् भन्ने हामिले विश्वास गर्दै आएका छौं । कतिपय शब्दबाट हामि पवित्र हुन्छौं र शान्तिको अनुभव गछौं । हिन्दुधर्म दर्शनको एउटा शब्द ‘ॐ’ ले तपाईलाई यो कुरा बुझ्न धेरै सहयोग गर्न सक्छ । मैले बुझेअनुसार ॐ शब्दको उच्चारणबाट हाम्रो शरीर भित्र हुने एक किसिमको विकारयुक्त पदार्थ श्वास मार्फत बाहिर निस्कन्छ र यसबाट हामी शारीरिक र मानसिक दुवै रुपमा शुद्ध भएको महशुस गर्न सक्छौं ।

कतिपय कुराहरु त हामी आफैंले पनि अनुभव गर्दै आएका छौं । हामीले डर, चिन्ता वा अन्य कारणले असजिलोपन अनुभव गरेको वेलामा जब हामी कुनै मन्त्रोच्चारण, जप वा केहीको सम्झना गर्छौं तव हामीलाई मन हलुका भएको महशुस हुन्छ । यो एक स्वभाविक प्रक्रिया हो । त्यस्तै हामा कतिपय मन्त्र, यहाँ मन्त्रलाई शब्दशुत्र भन्नु बढि उपयुक्त हुनसक्छ, ले दैवीशक्तिलाई समेत वसमा पारेको र कहिल्यै निको नहुने असाध्य रोगहरुपनि निको भएका घटनाहरु तपाईँले पनि पक्कै सुनेको हुनुपर्छ । यसलाई मैले शब्दको मनोवैज्ञानिक पभावको रुपमा लिएको छु ।

यति भएपछि अब शब्दबाट अनुभव गर्न नसकिने चिज या वस्तुको अस्वित्व यो संसारमै छैन भन्ने निश्कर्षमा तपाईँ पनि पुग्नुभयो होला भन्ने कुरामा मलाई पुर्ण विश्वास छ । यौवनाको वैंश, प्रेमानुभुति, स्वर्गको कल्पना आदिलाई शब्दबाट आनन्द लिन तपाईं हामीलाई बानि परेको छ । प्रेममा सौंदर्यको वर्णन भएन भने त्यसलाई के भन्ने ? तपाईं आफैं विचार गनुहोस् । पक्रृति र पुरुष बीचको रतिक्रियाको दृश्यवर्णनमा म शब्दको खेल नै ज्यादा भएको अनुभव गर्छु । इमान्दारीपुर्वक भन्नुपर्दा मैले आजसम्म संभोग र जीवनलाई एकै पटक अनुभव गरेको छैन, तपाईं हास्नुहुन्छ मलाई थाहा छ, र मेरो नैतिकताले नदिएसम्म म त्यसको आवाश्यकता पनि ठान्दिन । तर मलाई त्यो सँग जोडिएर आउने शब्दलेनै त्यसको अनुभव प्रदान गरिसकेको छ ।

मान्छेले व्यवहार भन्दा पनि शब्दबाट ज्यादा कुराको अनुभव गरेको हुन्छ भन्ने कुरामा त तपाईं पनि आईपुगिसकेको हुनुपर्छ । यो मनुष्यको छोटो र तुच्छ जीवन वास्तविक जीवन् र जगत् बुझ्न एक अंशपनि सक्षम छैन भन्दा तपाईंले पक्कै नाक खुम्च्याउनु हुन्न । अझ त्यसमा पनि मान्छेले शब्दबाट गर्ने अनुभव र सोचाईंलाई त्यो सानो अंशबाट पनि झिकिदिने हो भने अब उसको भौतिक अनुभव सागरको एक थोपा पानिमा गनिन पुग्छ । अब तपाईं सायद डराउनु पनि भयो होला । तर तपाईंले डर मान्नु पर्दैन । तपाईंले निर्धक्कसँग त्यसको जिम्मा ब्दलाई दिन सक्नुहुन्छ । जीवन, जगत् र पकृति जत्तिकै शब्दपनि विशाल र सजीव छ । तपाईंले सेक्सपियरको रोमियो जुजियट देखि लिएर देवकोटाको मुनामदनसम्म लाई शब्दमै भेट्नु भएको छ । यसलाई शब्दको सजीवता भन्न सकिन्छ ।

त्यसैले सुर्यविनाको संसार र शब्दविनाको मानवजीवन म कल्पना समेत गर्न सक्दिन । शब्दमै म संसारको सार भेट्टाउँछु । शब्द मानिसको आदत बनिसकेको छ । दिनहुँजसो हरेक भाषामा हजारौं शब्दहरु घटिरहन्छन् । त्यस्तै हजारौं शब्दहरु थपिईरहन्छन् । निरन्तर बगिरहने नदीझैं म जीवनमा शब्दको प्रवाह देख्छु । यहाँ मैले खुद शब्दको बखान गर्न समेत शब्दकै सहारा लिनु मेरो आवाश्यकता र बाध्यता दुवै रहेको कुरालाई सायद तपाईंले पनि अनुभव गरिरहनुभएको होला । त्यसैले म शब्दको पूजा गर्छु । शब्दको सम्मान गर्छु । शब्दलाई प्रेम गर्छु । म शब्दसँगै जीउँछु र शब्दसँगै मर्छु पनि ।

इदमन्धं तम कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम् ।
यदि शब्दाह्वयं ज्यातिरासंसारं न दीप्यते ।।
(आचार्य दण्डी (काव्यादर्श )
अर्थात, संसारभर शब्दरुपी ज्योति नबलेको भए तीनै भुवन निष्पट्ट अँध्यारो हुँदो हो ।

क को कत्रो कमाल

2011-07-26T11:16:00.000-07:00

कवाडीमा किलोमा किनेको

किताबको काहानी कत्रो ।

कम्मर कक्र्याइ कक्र्याइ

कपाल कनाइ कनाइ

कापिमा कालो कलमले

काहानी कोरु कस्तो ।

कती किस्सा कुहिसके

कती काम कुच्चीसके

कोप्चो कुनामा कोच्चीएर

कविता कोरुँ कस्तो ।

कतै कल्पनाहरु कराइरहेछन्

कणकणमा कोलाहलले

काउसिएको कमजोर कन्सिरी

कटकट काटीरहेछन

कसैले कहला, किन किनिस्

किन कहु कसरी किनी

कवाडी काइलाले किलोमा किनेको

केटाहरुले किलोमै किने

किन केही कमी कि ?

-रचनाकाल : बेलुकी ४:४० बजे, फागुन ११ , २०६१

हजार र एक

2011-06-30T02:09:00.000-07:00

तिमी हजार बनी आयौ

म एक भई रहें ।

तिमी हजार भइ गयौ

म एकै भइ रहें ।

तिमीले एक भन्या मात्र भए

म हजार गर्ने थिए

तिमी एकमा हजार रहीछ्यौ

म हजारमा एक भएं

तिमी एक बन्न सकिनौ

म हजार हुन सकिन

तिम्रा हजार सपनाहरुमा

मैले एक सपना देखेको थिए

मेरो एक त टुटी गयो

तिम्रा हजार कस्ता रहे ।

तिम्रा हजार दिनहरु एकै भए होलान

मेरा एकै दिन यहाँ हजारहरु भए ।

तिनै हजार दिनहरुमा

म तिमी नै एक खोजीरहेछु ।

Thursday , 02/2005

प्यासी ओछ्यान्

2011-01-21T18:30:00.000-08:00

कोठाको एउटा कुनामा
शान्त, शालिन रुपले
मेरो ओछ्यान् लम्पसार परीरहेछ ।
लाग्छ - उ कसैको पर्खाइमा छ ।

मेरो अनुपस्थितीमा मेरो ओछ्यान्
रातभर नसुतेको हुन्छ ।
र लाग्छ - उ मेरै पर्खाइमा छ ।

थकित मन लिइ म भित्र छिर्दा
रातको प्रहरमा प्यासी ओछ्यान्
अझ राम्री देखिन्छे ।

एकछिन आँखा डुलाउँछु ।
निर्दोश चेहरा, उदांगो शरीर
म रोकिन चाहान्न ।
एउटा मोठो सपना पुरा गर्न
उनीमाथी समाहित हुन्छु - निर्बस्त्र ।

प्यासी ओछ्यान्
काखमा राखेर मलाई सपना देखाउँछिन् ।
स्वर्णिम यात्रा गराउँछिन् ।
जहाँबाट म ब्युझिएर अर्को एउटा संसार हेर्छु ।

फेरी उही रात
उही थकान
उही प्यासी ओछ्यान्
अनी उही हाम्रो
रमाइलो संसार ।

(रचनाकाल : २०६० चैत्र २८ शनिबार बिहान ५:३० बजे )

2011-01-13T15:51:00.000-08:00

यो दशककै सुरुवात ज्यादै तितो भयो
एउटै सपना उनको माया आज रित्तो भयो

फोन उठ्यो केटो बोल्यो मैले तिमी मागें
तिमी आयौ खुशी भएं स्वर मिठो पाएं

फेरी सोधें फोन उठाउने को हो भनी बुझें
अंध्यारो भो चारैतिर म थचक्क बसें

13/01/2011 10:48 am

ठगी सपना

2011-01-10T23:49:00.000-08:00

हिजो राती , के देखे सपनी , चांदलाई चुमेको ।
कोमल बदन, गुलबी ओठ, यो मनै गुमेको ।।

झुकाइ माथ , काखमा उनको, एकै छिन सुस्ताउंदा ।
रोपिए बिझ, इच्छ्याका कैयन, मेरी उनी मुस्कौदा ।।

साथमा उनको,त्यो दिब्य स्वर्ग, ब्युझदा नर्कै भो ।
दुई चार बात, के गरुं भन्दा, संसार अर्कै भो ।।

सुकेका आँखा, एकपल्ट भिजे, थामीएनन् केइ गरी ।
उघ्रेका दिन, रहेनन् सधैं, फर्कीए त्यै झरी ।।

ठग्दछन् कती यी मेरा सपना, मै सोझो देखेर ।
धर्तीकै तुच्छ , मै एक प्राणी, के दियो लेखेर ?

रचनाकाल : २०६१ साल साउन १४ गते बेलुकी ७:२० बजे

Happy Holidays !

2010-12-23T17:26:00.000-08:00

Most Christmas doodles that have graced the homepage of the Google search website over the past 12 years have been relatively simple designs that have changed the familiar Google logo. But the new screens doodle a collection of festive scenes created to suggest that the logo of a rather abstract.

Christmas Doodle has seventeen different frameworks. It was the work of six different artists and over 250 hours of work after six months of planning. All this for a Google Doodle? Wow! No wonder they chose to show their doodle today instead of waiting for Christmas Day, when many offline spend time with their families rather than on their computers. For most of the 17 images illustrate the great international sites like the Acropolis in Athens, the Great Wall of China and Sydney Harbour Bridge or cultural references.

There were bouncing balls, PacMan honor John Lennon sang, and Ina Garten offering cooking tips. What began as a simple tweak to two dimensions for the logo of Google as a private joke with its users has become a cultural marker, awareness of certain dates in the online space group and cause further controversy when some holidays passed for recognition.

The 30-year-old concept (which took about five artists to complete 250 hours) was to show the logo of the famous Via 17 portraits interactive scenes vacation around the world. Lopez wanted to travel on three days, ending on Christmas Day itself. But power had other ideas as they asked for Doodle to mount as a whole, and thus the process of six months has suddenly had a pretty hectic final.

Google has become famous for its regular production of doodles, not only for holidays but also for new events, birthdays and other special occasions. doodles earlier celebrated the Fourth of July, the Olympics, and even Einstein’s birthday. Each doodle plays typically around with the classic logo of Google, transforming it into something that visually can commemorate a special date in time.

Google has tried to appeal to their audience very broad and diverse, so they are challenged to come up with a doodle that celebrates the season without going into religious connotations. If you hover over each picture you can see more details of the individual: it is the Father to make a delivery, a festive meal, and scenes from different holiday worldwide.

देउताको खोजी

2010-12-08T01:14:00.001-08:00

विना देउताको मन्दिर पूजी रै छु आज
मायालु त्यो मनको देउता खोजी रै छु आज

काली बोको भाकल गरी माग्ने छैन कहिले
कसरी म उनलाई पाउँ सोची रै छु आज

यी भिडको कोलाहलमा आफु एक्लाई हराउदै
प्रियसीका ति स्पन्दन रोजी रै छु आज

आँखा मेरा रसाय नि तिम्रा ओभानै छन
यस्तै रै छ पिरती भन्ने बुझी रै छु आज

विना देउताको मन्दिर पूजी रै छु आज
मायालु त्यो मनको देउता खोजी रै छु आज

घ्रिणाको लात

2010-12-08T01:09:00.001-08:00

उही तारा उही जुन उस्तै अध्यारो रात पनि
फरक यती तिमी गयौ एउटा तितो याद बनी

छल हैन माया थियो तिमीले बुझ्न सकेनौ
खेर गयो मेरो निशानी झरेको पात बनी

देख्दिन कतै भूल मेरो तिमीले माया छुटायौ
चस्स बिझ्छ यो मनमा माया निस्ठुरीको वात बनी

जाग्दै थिए जिउने रहर मायाले छाती भरिदा
आएकी थियौ सहारा दिने मायाको हात बनी

त्यो पापी मनले भनौला सायद साले 'निशेद' मलाई
बर्षन्छ तिम्रो चोटीलो बाचन घ्रिणाको नमिठो लात बनी

मायाको आभास

2010-12-08T01:01:00.001-08:00

हे आवाज आज एकै छिन् मौन रही
दुई तन एक गरी सुस्केरामा गाउन दे

संसारलाई आज एकछिन बिर्सिइ
एकान्तमा उनीसँग रमाउन दे

हे सुर्य आज रश्मी लुकाइ
अध्यारोमा उनिसँग हराउन दे

पाखाभरी ढकमक लालीगुरास फुली
मायालुको सिउदो सजाउन दे

हे झरी आज एकछिन बर्सिइ
स्पर्सी मायाको आभास पाउन दे

बरु मर्न सकुँ

2010-12-08T00:55:00.001-08:00

तस्विर तिम्रो हेरी रही केही बात गर्न सकुँ
तस्विर बाटै दर्शन गरी यो म भर्न सकुँ

सर्है छलिंए तिम्रा सुन्दर हेराइ मा म ता
नजर बाटो गरी त्यो मन भित्र सर्न सकुँ

किन किन तिमी त्यसै टाढा लाग्छ मलाई
बर्षातको झरी बनी तिमी माथि झर्न सकुँ

नदेखेको धेरै भयो, नछोएको झनै
उजेलीको किरण अघी तिमी सामु पर्न सकुँ

जागिरहे मेरा यस्ता इछ्या सधैं
तिमीबाट टाढीनुभन्दा पहिले मर्न सकुँ

रै छ

2010-12-07T23:43:00.001-08:00

रोइ रोइ बचेँपनी हस्नै पर्ने रै छ
हासी हासी रोए पनि बाँच्नै पर्ने रै छ

रित्तै हुदो रै छ क्यारे अभागीको कर्म यो
सुख जती आए पनि, दु:ख साच्नै पर्ने रै छ

भित्र के छ कस्लाई के थाहा, देखाओटी छ संसार
खुट्टा खोल्छ्यङ खोल्छ्याङ गर्दै नाच्नै पर्ने रै छ

पाउनु केही मात्रै यहाँ, गुमाउनु छ सबथोक
सर्प मार्दा लट्ठी यहाँ भाँच्नै पर्ने रै छ

रोइ रोइ बचेँपनी हस्नै पर्ने रै छ
हासी हासी रोए पनि बाँच्नै पर्ने रै छ