<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:blogger='http://schemas.google.com/blogger/2008' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992</id><updated>2024-11-08T12:33:07.593-03:00</updated><title type='text'>RODRIGO GONDIM</title><subtitle type='html'>SOMENTE UM BLOG, NADA MAIS DO QUE ISSO!</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default?redirect=false'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>8</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-8934619218336285295</id><published>2013-05-25T14:35:00.000-03:00</published><updated>2013-05-25T14:35:24.598-03:00</updated><title type='text'>FOTOGRAFIA EM GOIÁS - PARTE II</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 11.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;1.1.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; AS ANÁLISES DA IMAGEM FOTOGRÁFICA&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
fotografia, enquanto fragmento da realidade, sempre fora alvo de discussões e
debates que movimentaram um grande número de interpretações. Enerst Haas,
fotógrafo internacionalmente consagrado, diz que a fotografia é “manifestação
democrática de uma arte aristocrática” (Apud. KUBRUSLY, p. 10).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Numa
outra linha de raciocínio, Philippe Dubois posiciona a fotografia em três
diferentes momentos, a saber: a fotografia como espelho do real, no qual a
realidade ligada à imagem fotográfica são faces semelhantes, isto é, há uma
igualdade entre a foto e o seu referente; a fotografia como transformação do
real, ou seja, trata-se de uma reação a essa interpretação anterior, haja vista
“que a imagem fotográfica não é um espelho neutro, mas um instrumento de
transposição, análise, de interpretação e até transformação do real, como a
língua, por exemplo, e assim, também, culturalmente codificada”; e, por fim, a
fotografia como traço do real, partindo-se da perspectiva da desconstrução da
imagem fotográfica existente numa “realidade incontornável do qual não
conseguimos nos livrar apesar da consciência de todos os códigos que estão em
jogo nela e que se combinaram para a sua elaboração” (DUBOIS, 1993, p. 26).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Estas
e outras manifestações sobre a fotografia notabilizaram-na como instrumento de
análise de memória, representação, imaginário e tantas quantas interpretações
que foram sendo alçadas ao topo dos debates por tantos quantos teóricos e
pensadores.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Conforme
o próprio Roland Barthes que no limiar de sua obra clássica “A Câmara Clara”,
revela-nos a sua inquietação no momento em que inicia a sua incursão nos
estudos sobre a fotografia:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.45pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.45pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.45pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Em relação à fotografia, eu era tomado de um desejo “ontológico”: eu queria
saber a qualquer preço o que ela era “em si”, por que traço essencial ela se
distinguia da comunidade das imagens. Um desejo como esse queria dizer que, no
fundo, fora das evidências provenientes da técnica e do uso e a despeito de sua
formidável expansão contemporânea, eu não estava certo de que a Fotografia
existisse, de que ela dispusesse de um “gênio” próprio (BARTHES, 1984, p. 12).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.45pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.45pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Um
aspecto importante a ser salientado é a indissociabilidade da análise da imagem
fotográfica em termos de recorte temporal e espacial. O ato fotográfico
interrompe, detém, fixa, imobiliza, destaca, separa a duração, captando o
momento, a circunstância, o instante. O tempo é marcado por estes momentos:
quando se dispara a máquina, há um corte temporal em que se leva em
consideração o vivido – a memória constituída naquele determinado momento
histórico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.6pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;O espaço na fotografia não é determinado, como, também, não se constrói.
É um espaço definido pelo observador, aquele que está capturando a imagem
parcial de um determinado espaço. A imagem fotográfica é uma redução e um
arranjo cultural e ideológico do espaço geográfico (LEITE, 1993, p. 19).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
autora Miriam Leite faz uma observação de como se processa a análise dos
arranjos intrínsecos na imagem fotográfica:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.6pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;O espaço fotográfico e geográfico capaz de nos revelar comportamentos,
representações e ideologias pode ser visto através das características da
imagem: tamanho, formato, suporte, enquadramento, nitidez, planos,
horizontalidade e verticalidade, assim como são explícitos e diretamente
acessíveis dados como indumentária, objetos, desenvolvimento urbano, expressões
de tecnologia (LEITE, 1993, p. 19).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Nessa
relação espaço-tempo, incluem-se as questões relacionadas à leitura da
fotografia, haja vista que o nível desta leitura dá-se numa estrutura
não-verbal, pois os comportamentos do mundo exterior são analisados em âmbitos
que variam entre aspectos explícitos na fotografia e aspectos que norteiam a
mente do observador. As questões da memória são extremamente relevantes para a
contextualização histórica da imagem fotográfica, pois, é neste quadro
analítico que se reconstroem as relações sociais e culturais não-observáveis.
Essa análise é corroborada pela autora Leite, no momento em que:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoBodyTextIndent&quot; style=&quot;margin-left: 141.6pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-weight: bold;&quot;&gt;Ao lidar com a leitura da fotografia temos, pois, de trabalhar
conjuntamente com operações da mente humana e objetos, ações e figuras do mundo
exterior. O significado de uma comunicação não-verbal de comportamento
expressivo pode ser revelado pela relação entre padrões observáveis do mundo
exterior e de padrões não-observáveis da mente do observador (LEITE, 1993, p.
158).&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/8934619218336285295/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/8934619218336285295' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/8934619218336285295'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/8934619218336285295'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2013/05/fotografia-em-goias-parte-ii.html' title='FOTOGRAFIA EM GOIÁS - PARTE II'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-7292911120092994638</id><published>2013-05-18T13:31:00.001-03:00</published><updated>2013-05-18T13:31:57.794-03:00</updated><title type='text'>Rua dos Cataventos (1940)–MÁRIO QUINTANA</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;/font&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot; align=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;XVII&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Da vez primeira em que me assassinaram&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Perdi um jeito de sorrir que eu tinha...&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Depois, de cada vez que me mataram,&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Foram levando qualquer coisa minha...&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;E hoje, dos meus cadáveres, eu sou&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;O mais desnudo, o que não tem mais nada...&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Arde um toco de vela amarelada...&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Como o único bem que me ficou!&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Vinde, corvos, chacais, ladrões de estrada!&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Ah! desta mão, avaramente adunca,&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Ninguém há de arrancar-me a luz sagrada!&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Aves da Noite! Asas do Horror! Voejai!&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;Que a luz, trêmula e triste como um ai,&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;A luz do morto não se apaga nunca!&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; color: ; mso-themecolor: text2; mso-themeshade: 191; mso-style-textfill-fill-color: #17375e; mso-style-textfill-fill-themecolor: text2; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-style-textfill-fill-colortransforms: lumm=75000&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 14pt&quot; color=&quot;#17375e&quot;&gt;QUINTANA, Mário. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;Poesias completas.&lt;/b&gt; Rio de Janeiro: Nova Fronteira, Volume Único, p. 101, 2005.&lt;/font&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/7292911120092994638/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/7292911120092994638' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7292911120092994638'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7292911120092994638'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2013/05/rua-dos-cataventos-1940mario-quintana.html' title='Rua dos Cataventos (1940)–MÁRIO QUINTANA'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-7556953101900377943</id><published>2013-05-07T00:49:00.001-03:00</published><updated>2013-05-07T00:49:24.854-03:00</updated><title type='text'>FOTOGRAFIA EM GOIÁS – PARTE I</title><content type='html'>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;&lt;strong&gt;1. SURGE A FOTOGRAFIA&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;As gerações passadas nos mais diversos momentos históricos buscaram registrar por meio de imagens todo e qualquer tipo de manifestação social e/ou cultural. Da arte rupestre aos grandes trabalhos de arte contemporânea, trouxeram à luz sinais de vida latente – marcas de um mundo em constante evolução.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Um dos marcos desta arte de congelar o tempo foi, sem dúvida, a fotografia. Esta, por seu turno, nasce num período de grandes avanços tecnológicos, impulsionados pela revolução industrial européia do século XIX, que introduziu os mais variados processos científicos em prol do desenvolvimento de máquinas que sustentaram o crescimento industrial e econômico.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Tecnicamente, o surgimento da fotografia dá-se a partir da junção de duas invenções, conforme Dubois explicita:&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Qualquer manual de história da fotografia apresenta sua invenção como o resultado da conjunção de duas invenções preliminares e distintas: a primeira, puramente ótica (dispositivo de captação da imagem); a outra, essencialmente química, é a descoberta da sensibilização à luz de certas substâncias à base de sais de prata (dispositivo de inscrição automática) (DUBOIS, 1993, p. 129).&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Mas a conjunção destes dois processos não fora ainda suficiente para determinar uma questão fundamental: como parar o tempo, encerrando num quadro a imagem de um momento, um objeto ou um indivíduo por meio de um processo complexo.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Uma questão problemática foi a alta sensibilidade do processo químico à luz, o que não permitia a fixação da imagem. A foto, em si, é uma sombra impressionada e fixada.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Talbot, um dos pioneiros da imagem fotográfica, escreveu, em 1839, um folheto detalhando este problema:&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;(...) se conseguira pela sensibilização de um suporte “produzir uma espécie de imagem ou desenho de sombra parecido de certa maneira com o objetivo do qual derivava”, nem por isso deixava de ser ainda “necessário conservar essas imagens num fardo e vê-las à luz de uma vela, porque à luz do dia, o mesmo processo natural que formara a imagem a destruía enegrecendo todo o papel” (Apud. DUBOIS, 1993, p. 138).&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Após vários testes, conseguiu-se chegar a um resultado definitivo no que tange à fixação da imagem independentemente da sua exposição perante a luz. A partir de 1839, surgem as primeiras máquinas já desenvolvidas para fixar a imagem; o maior exemplo são os daguerreótipos. Finalmente, havia sido contornado o problema da nitidez e da fixação. O processo era bastante simples. Uma chapa metálica era tratada com vapores de iodo, que se tornavam iodeto de prata quando impregnados na chapa, tornando-a fotossensível. Essa chapa era colocada numa câmara escura, sem contato com a luz, e feita uma exposição que variava de 20 a 30 minutos mais ou menos. Após a exposição, era necessário fazer o iodeto de prata se converter em prata metálica, para a imagem se tornar visível, e eis que entrava o mercúrio, cujo vapor foi o primeiro sistema de revelação fotográfica anunciado comercialmente. Este processo de congelamento da imagem foi aprimorado por Louis Daguerre, inventor da máquina que leva o seu sobrenome: daguerreótipo.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Mas ainda faltava outro aspecto que incomodava: como fotografar pessoas e como fotografá-las em movimento. No ano de 1841, surgem chapas mais resistentes à luz, objetivas mais luminosas e um processamento químico mais aprimorado. Surgem, a partir daí, os primeiros estúdios especializados em fotografar pessoas. Como nos elucida Kubrusly, “Os estúdios surgiam em cada esquina, ocupando, quase sempre, a parte mais alta dos prédios, para aproveitar plenamente a luz do sol” (KUBRUSLY, 1991, p. 38).&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;O frenesi causado pela oportunidade de registrar a própria imagem e deparar-se com a mesma foi proporcional ao desconforto gerado pelo tempo considerável de exposição na frente da câmara. As primeiras fotografias revelaram imagens de retratados cujas fisionomias insinuam austeridade, pois era preciso manter-se concentrado durante longos minutos, o que deixava transparecer a rigidez dos músculos que sustentam a face.&lt;/font&gt; &lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font size=&quot;3&quot; face=&quot;Arial Narrow&quot;&gt;Ao longo da década de 1860, dá-se o advento do instantâneo e, desde então, os avanços tecnológicos das câmaras fotográficas surpreendeu até os mais céticos. Hoje, meios mecânicos ou eletrônicos permitem registrar eventos com um tempo de exposição ínfimo, revelando aspectos surpreendentes do movimento que o olho não pode perceber.&lt;/font&gt;&lt;/p&gt;  </content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/7556953101900377943/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/7556953101900377943' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7556953101900377943'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7556953101900377943'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2013/05/fotografia-em-goias-parte-i.html' title='FOTOGRAFIA EM GOIÁS – PARTE I'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-493390592418639345</id><published>2013-01-20T14:39:00.001-02:00</published><updated>2013-01-20T14:39:36.999-02:00</updated><title type='text'>DA FELICIDADE – MÁRIO QUINTANA</title><content type='html'>&lt;p align=&quot;right&quot;&gt;Mário Quintana &lt;blockquote&gt; &lt;p&gt;&lt;font color=&quot;#0000ff&quot; size=&quot;4&quot; face=&quot;Comic Sans MS&quot;&gt;“Quantas vezes a gente, em busca da ventura,&lt;br&gt;Procede tal e qual o avozinho infeliz:&lt;br&gt;Em vão, por toda parte, os óculos procura&lt;br&gt;Tendo-os na ponta do nariz!”&lt;/font&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt;  </content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/493390592418639345/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/493390592418639345' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/493390592418639345'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/493390592418639345'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2013/01/da-felicidade-mario-quintana.html' title='DA FELICIDADE – MÁRIO QUINTANA'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-718401773481053420</id><published>2013-01-16T09:00:00.000-02:00</published><updated>2013-01-16T09:01:13.241-02:00</updated><title type='text'>OS PROCESSOS DE IDENTIFICAÇÃO DO SUJEITO EM FREUD</title><content type='html'>&lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 56.65pt 0pt 2cm; line-height: 17pt; tab-stops: 13.0cm&quot; align=&quot;justify&quot;&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 56.65pt 0pt 2cm; line-height: 17pt; tab-stops: 13.0cm&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 14pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjUHtN3XOWzp5m43MqjBleJcYIYbFx1GlMfuV3wcpfpOpw5o6kM4AyhoF4W0zfW6DU-oFV4dQgHXPQatIZXUq3f3iFm_5pVAd4O7tkQYy-P5J5dlyS59Il2DJY-qfa8XnqMqCh6Gnml7pXf/s1600-h/Schmutzer_Freud001%25255B2%25255D.jpg&quot;&gt;&lt;img title=&quot;Schmutzer_Freud001&quot; style=&quot;border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px&quot; border=&quot;0&quot; alt=&quot;Schmutzer_Freud001&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEipblemJx9PbDvXyd83PvVd-fIR32G2qzHI7MmtM6TqoR87DMVxFP4kifCFsVtzae5k4fxyfB1SfYKdH2UywxrsuOXsy6ahRMSa6tzBvR2xWed2BJ_NHS5AqLOH7UsGqk6cvTtY_GVBle7-/?imgmax=800&quot; width=&quot;190&quot; height=&quot;244&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;IMAGEM: &lt;b&gt;Sigmund Freud, Etching by Ferdinand Schmutzer 1926&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;INTRODUÇÃO&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;O presente artigo foi pensado a partir da questão central dos processos de identificação do sujeito em Freud e a influência destes, no processo educativo. Essa proposta de trabalho vem ao encontro de um questionamento comum à contemporaneidade: a formação do sujeito, enquanto indivíduo inserido num contexto de grandes e intensas mudanças sociais. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Para explicar esse processo de formação do sujeito, foi-se necessário encontrar um ponto de partida; e, esse ponto de partida foi encontrado em Freud, pois se trata de um pensador submergiu nas profundezas do consciente e do inconsciente para compreender o indivíduo. Após essa escolha, delineou-se uma outra etapa para a construção deste projeto: a partir da leitura de algumas obras de Sigmund Freud, analisar alguns conceitos e relacioná-los aos processos de identificação do sujeito. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Freud um sujeito da contemporaneidade forjado em fins do século XIX e início do século XX, confunde-se com a própria teoria. Um sujeito influenciado, em especial, pela cultura austríaca; um sujeito cuja origem judia não abdicou; um sujeito atormentado pelo passado familiar; um sujeito a do seu tempo, influenciado pelas mudanças constantes que mundo vivenciou ao longo do final do século XIX e as primeiras décadas do século XX; enfim, um sujeito que revolucionou o pensamento moderno. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 13pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 14pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;OS PROCESSOS DE IDENTIFICAÇÃO DO SUJEITO EM FREUD: UM OLHAR SOBRE UMA TEORIA PUNJANTE &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 13pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 14pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Freud foi um pensador que trouxe à tona uma série de questionamentos sobre a constituição do sujeito. A sua teoria abalou as estruturas do pensamento moderno, sendo rejeitada num primeiro momento, porém, tornando-se fundamental para a construção de um novo campo de saber: a Psicanálise. Como pensador da cultura, Freud notabilizou-se por uma teoria consistente no qual a formação psíquica do sujeito é influenciada pelos caracteres da cultura:&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Freud, ao discutir a estrutura psíquica crivada pela cultura possibilita apreender os mecanismos de singularização que se criam e recriam em determinadas particularidades históricas, e ao investigar a vida psíquica considerando os processos de internalização, dispõe a possibilidade de apreender a relação indivíduo e sociedade na sua concretude, porque amplia e complexifica essa relação e permite avançar para além do objetivismo mecânico e do subjetivismo idealista. (BITTAR, pág. 14, 2006)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Neste sentido, pensar o sujeito na perspectiva de Freud, é pensá-lo como um elemento inserido num contexto histórico. Inclusive, algumas de suas obras são fortemente influenciadas pelo momento histórico,&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A experiência da guerra e da violência de que são capazes os membros da “civilização mais evoluída”, bem como o desmoronamento dos impérios centrais e as dificuldades da sobrevivência na Áustria do pós-guerra, transformada em palco das lutas políticas mais acirradas, não deixam de imprimir sua marca no pensamento de Freud. Os comentadores são unânimes em considerar que, com Além do princípio do prazer, tem lugar uma viragem decisiva na evolução de suas ideias; a data de composição dessa obra – 1919 – sugere que os fenômenos sociais de que é testemunha seu autor não são indiferentes à gênese dessa inflexão. (MEZAN, pág. 479, 2006)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;O momento em que Freud faz essas ponderações são referentes à Primeira Guerra Mundial que marca a primeira grande ruptura no início do século XX. A eclosão de uma guerra de cunho global foi decisivo para uma mudança nas condições culturais até então existentes. Uma guerra que marcou profundamente a Europa – o epicentro da guerra – e deixou marcas profundas no sujeito que vivenciou tal período. O ano de 1914, o início desta guerra mundial, gerou um contraste extremamente contundente,&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; tab-stops: 5.0cm; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Para os que cresceram antes de 1914, o contraste foi tão impressionante que muitos – inclusive a geração dos pais deste historiador, ou pelo menos de seus membros centro-europeus – se recusaram a ver qualquer continuidade com o passado. “Paz” significava “antes de 1914”: depois disso veio algo que não mais merecia esse nome. (HOBSBAWN, pág. 29, 1995)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 13pt&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 12pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Numa época em que se tem ascensão de líderes políticos que instigaram as massas e transformaram-se num elemento comum no ambiente Europeu – vide Adolf Hitler que ascendeu politicamente por meio da manipulação das massas com as suas ideias nacional-socialistas de extrema direita – Freud, influenciado pela circunstância histórica, vai escrever Psicologia das mas e análise do ego (1921), donde Freud destaca:&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: 13pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 12pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Mas à atenção de Freud não escapa o fenômeno, relativamente novo na época, que será designado como “a multidão”, e que representa de fato a manipulação das massas humanas pela demagogia política; já em 1921, Psicologia das massas e análise do ego procura elucidar o que torna diversos indivíduos um grupo e quais são as razões que explicam o comportamento da pessoa faz parte de uma “massa”. (MEZAN, pág. 480, 2006)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Isso corrobora a ideia que ninguém vive à margem da cultura a que pertence (MEZAN, 2006), nem mesmo um indivíduo como Freud. Tal compreensão determina uma concepção no qual há um abismo entre o indivíduo e o social e “que não pode ser transposto pela mera constatação de que certos fenômenos se verificam num e noutro plano” (MEZAN, pág. 482, 2006). Essa marca do pensamento de Freud, é fundamental para compreender os processos de identificação do sujeito. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 24pt 5cm; line-height: normal&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Diante dessa diferença que se impõe entre o indivíduo e o social-histórico, Freud optará por um caminho (...): o de supor que entre indivíduo e o social vige uma analogia, e que tal analogia é ampla e fundada o suficiente para permitir a transposição de categorias forjadas no primeiro para elucidar processos ocorrentes no segundo. (MEZAN, pág. 482, 2006)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Destacando os aspectos entre o sujeito e o social-histórico, Freud analisa a questão da liberdade individual ao longo da evolução cultural. Essa análise propicia uma ideia clara sobre como se dá essa transposição de categorias acima destaca.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A liberdade individual não é um bem cultural. Ela era maior antes de qualquer civilização, mas geralmente era sem valor, porque o indivíduo mal tinha condição de defendê-la. Graças à evolução cultural ela experimenta restrições, e a justiça pede que ninguém escape a elas. Aquilo que numa comunidade humana se faz sentir como impulso à liberdade pode ser revolta contra uma injustiça presente, e assim tornar-se propício a uma maior evolução cultural, permanecendo compatível com a civilização. Mas também pode vir dos restos da personalidade original, não domada pela civilização, e desse modo tornar-se fundamento da hostilidade à civilização.(FREUD, pág. 38, 2011)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Essa linha tênue entre o individual e o social faz do sujeito um elemento em constante conflito, o que será fundante para a constituição dos processos de identificação deste sujeito. Assim sendo, outro aspecto que contribui para a constituição desses processos de identificação é o princípio do prazer, no qual o indivíduo é levado a sentir o prazer que a civilização dispõe. Porém, o objetivo da análise de Freud ao analisar o princípio do prazer é levar a compreender o conceito de pulsão de morte. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 15pt; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;O princípio do prazer deriva do princípio da constância; na realidade o princípio da constância foi deduzido dos fatos que nos impuseram a hipótese do princípio do prazer.(...) Mas devemos assinalar que, a rigor, não é correto dizer que o princípio do prazer domina o curso dos processos psíquicos. Se assim fosse, a grande maioria de nossos processos mentais teria de ser acompanhada de prazer ou conduzir ao prazer, quando a experiência geral contradiz energicamente essa ilação. O que pode então suceder é que haja na psique uma forte tendência ao princípio do prazer, à qual se opõem determinadas forças ou constelações, de modo que o resultado final nem sempre corresponde à tendência ao prazer. (FREUD, pág. 123, 2011)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Tanto o princípio do prazer como a pulsão de morte tratam-se de dois conceitos centrais relativos ao sujeito e a sua relação com o social. Em si mesmas, são dois processos psíquicos que influenciam fortemente nos processos de identificação do sujeito. A par desses dois conceitos, há que se considerar um outro conceito primordial da teoria de Freud que é o de repressão e que baliza a análise dos processos de identificação em Freud. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A repressão é, portanto, o mecanismo que possibilita a internalização dos preceitos sociais e da moralidade, condição da vida social e da cultura. A civilização se constitui e se mantém às custas das regulamentações e ordenação das relações entre os homens. Ao discutir o desenvolvimento psíquico e a cultura, Freud aponta a repressão das pulsões como condição de existência e como elemento fundante de ambos. Nesse sentido, os mecanismos de repressão são cruciais para a compreensão da relação indivíduo e sociedade, pois possibilidade de existência tanto do próprio indivíduo quanto do outro. (BITTAR, pág. 46, UFG)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A repressão é um condicionamento social e cultural que o sujeito é submetido, nessas condições vão ocorrendo os processos de identificação. A cada ato repressor da sociedade existe um processo de identificação intrínseco a estes atos repressores. O próprio Freud, na sua Autobiografia (2011), destaca como os aparelhos repressores da civilização tentaram submetê-lo e o próprio numa situação de sujeito negado o seu pertencimento à comunidade nacional austríaca, rechaçou qualquer possibilidade de negar a sua origem judia. Ou seja, está embutido, nesse exemplo, tanto ato repressor da sociedade quanto o processo de identificação que Freud possui para com a sua origem religiosa. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot;&gt;A universidade, que passei a frequentar em &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; mso-fareast-font-family: fourniermt&quot;&gt;1873&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot;&gt;, trouxe-me inicialmente algumas claras decepções. Deparei com a insinuação de que eu deveria me sentir inferior e estrangeiro por ser judeu. Rejeitei decididamente o primeiro adjetivo. Nunca pude compreender por que deveria me envergonhar de minha origem — ou raça, como as pessoas começavam a dizer. Quanto ao pertencimento à comunidade nacional, que me era negado, a ele abdiquei sem muito lamentar. (FREUD, pág. 68, 2011)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A civilização, deste modo, torna-se o marco regulatório da vida do indivíduo que se vê a todo momento decidindo-se por reprimir as suas pulsões ou não adequar-se às repressões impostas pela sociedade. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Se as relações sociais reguladas instauram a civilização e marcam as restrições quanto à satisfação pulsional, o conflito entre as demandas do indivíduo e as exigências impostas pela civilização é recíproco e solidário a esse procedimento, pois a garantia da manutenção da cultura é o investimento psíquico por parte de cada indivíduo frente à exigência da repressão das pulsões. (BITTAR, 47, 2006)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 15pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Por sua vez, a questão da socialização do sujeito é um outro aspecto analisado por Freud e que possui ressonância nos processos de identificação do sujeito. Partido do pressuposto de que a vida psíquica do sujeito é determinada ao mesmo tempo de “dentro” e de “fora”, pela dinâmica pulsional e pelas relações sociais em que esta se insere (MEZAN, 2006). Segundo Freud, na sua obra Psicologia das Massas e análise do eu (2011), assim analisa a problemática da psicologia social e individual, que desembocará numa assertiva na qual o sujeito se relaciona com os demais para satisfazer as pulsões. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 18pt 0cm 18pt 5cm; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;A oposição entre psicologia individual e psicologia social ou das massas,* que à primeira vista pode parecer muito significativa, perde boa parte de sua agudeza se a examinamos mais detidamente. É certo que a psicologia individual se dirige ao ser humano particular, investigando os caminhos pelos quais ele busca obter a satisfação de seus impulsos instintuais, mas ela raramente, apenas em condições excepcionais, pode abstrair das relações deste ser particular com os outros indivíduos. Na vida psíquica do ser individual, o Outro é via de regra considerado enquanto modelo, objeto, auxiliador e adversário, e portanto a psicologia individual é também, desde o início, psicologia social, num sentido ampliado, mas inteiramente justificado. (FREUD, pág. 10, 2011)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot;&gt;Portanto, quanto se trata da relação do sujeito com o outro, Freud coloca esse outro como um “modelo”, “objeto”, “auxiliador” e “adversário”, ou seja, um outro que trará significado, que será, a priori, um elemento constitutivo do sujeito e que influenciará fortemente os processos de identificação deste sujeito. Para Freud (2011), nas mencionadas relações com os pais e irmãos, com a amada, o amigo, o professor e o médico, o indivíduo sempre sofre a influência de apenas uma pessoa, ou um número mínimo delas, cada uma das quais adquiriu para ele significação extraordinária.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 15pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot;&gt; &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 15pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;CONCLUSÃO&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Após esse conjunto de análises, depreende-se que os processos de identificação do sujeito está intrínseco ao arcabouço teórico constituído por Freud. Em alguns dos principais conceitos, analisado neste artigo, verifica-se que há uma correlação entre estes conceitos e os processos de identificação do sujeito. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-autospace: ; text-indent: 35.45pt; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Contudo, trata-se de uma leitura incipiente das obras e dos conceitos de Freud, pois ainda há muito a ser explorado para se constituir, de forma mais incisiva, a teia completa que levará uma análise mais profunda sobre como os conceitos de Freud estão relacionados aos processos de identificação do sujeito. &lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt; text-indent: 35.45pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;Todavia, não se esgotam as análises referentes aos processos de identificação do sujeito. Cabe, ainda, uma análise mais profunda sobre a forma como esse processo de identificação do sujeito é determinado pelo indivíduo e pela sociedade.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;REFERÊNCIAS BIBLIOGRÁFICAS&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;BITTAR, Mona. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;Indivíduo e Sociedade – a fertilidade da teoria de Freud na contemporaneidade&lt;/b&gt;. Goiânia, UFG, 2006. Tese de doutorado.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;FREUD, Sigmund. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;O mal estar na civilização, novas conferências introdutórias e outros textos (1930-1936).&lt;/b&gt; Volume XVIII. São Paulo: Companhia das Letras, 2011.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;_______________. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;O eu e o id, autobiografia e outros textos (1923-1925).&lt;/b&gt; Volume XVI. São Paulo: Companhia das Letras, 2011.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;_______________. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;Psicologia das massas, análise do eu e outros textos &lt;/b&gt;(1920-1923). Volume XV. São Paulo: Companhia das Letras, 2011.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;HOBSBAWN, Eric. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;Era dos Extremos. O breve século XX (1914-1991).&lt;/b&gt; São Paulo: Companhia das Letras, 1995.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 18pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;MEZAN, Renato. &lt;b style=&quot;mso-bidi-font-weight: normal&quot;&gt;Freud, pensador da cultura.&lt;/b&gt; São Paulo: Companhia das Letras, 2006.&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: 17pt&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: ; line-height: 15pt&quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 10pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin: 0cm 0cm 0pt; line-height: normal; text-autospace: ; mso-layout-grid-align: none&quot; align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &quot;&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 12pt&quot; color=&quot;#000000&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  </content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/718401773481053420/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/718401773481053420' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/718401773481053420'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/718401773481053420'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2013/01/os-processos-de-identificacao-do.html' title='OS PROCESSOS DE IDENTIFICAÇÃO DO SUJEITO EM FREUD'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEipblemJx9PbDvXyd83PvVd-fIR32G2qzHI7MmtM6TqoR87DMVxFP4kifCFsVtzae5k4fxyfB1SfYKdH2UywxrsuOXsy6ahRMSa6tzBvR2xWed2BJ_NHS5AqLOH7UsGqk6cvTtY_GVBle7-/s72-c?imgmax=800" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-7188957788665527164</id><published>2012-04-12T23:26:00.001-03:00</published><updated>2012-04-12T23:26:30.778-03:00</updated><title type='text'>A NORMALIZAÇÃO DA SOCIEDADE E A CONSTITUIÇÃO DA PSICOLOGIA NO BRASIL NO SÉCULO XIX</title><content type='html'>&lt;div dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; trbidi=&quot;on&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A NORMALIZAÇÃO DA SOCIEDADE E A
CONSTITUIÇÃO DA PSICOLOGIA NO BRASIL NO SÉCULO XIX&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Rodrigo
Gondim Ferreira,&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Universidade
Federal de Goiás&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 2.0cm; margin-right: 56.65pt; margin-top: 0cm; tab-stops: 13.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;RESUMO: Este trabalho constitui-se numa
possibilidade de compreensão da formação da Psicologia enquanto campo de saber
e enquanto instrumento de intervenção social. Deste modo, o presente trabalho
tem como fundamento analisar todo o discurso histórico que envolveu a formação
da psicologia no Brasil, desde o período colonial até fins do século XIX. Para
tal objetivo, será analisado o papel da normalização da sociedade desde o
momento das missões católicas de conversão dos infiéis até os processos
institucionais instados pelo Estado Monárquico após a chegada da Coroa
Portuguesa no Brasil (1808). &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; margin-left: 2.0cm; margin-right: 56.65pt; margin-top: 0cm; tab-stops: 13.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;PALAVRAS-CHAVE: Norma. Discurso. Psicologia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O DISCURSO HISTÓRICO: OS ANTECEDENTES
PARA A FORMAÇÃO DA PSICOLOGIA NO BRASIL&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Quando
se trata de analisar a história do Brasil, passa-se a compreender como se
constituiu as diversas instituições que marcam a contemporaneidade brasileira.
O primeiro momento dessa análise volta-se para o período colonial, quando os
portugueses cruzaram o Atlântico e desembarcaram em novas terras o que, por si
só, se tornou um grande feito para a era moderna:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 12.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 12.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;A descoberta da Améria
talvez tenha sido o feito mais espantoso da história dos homens: abria as
portas de um novo tempo, diferente de todos os outros – a nenhum semelhante,
dizia Las Casas –, somava às já conhecidas África e Ásia uma nova porção do
globo, conferia aos homens a totalidade de que eram parte. (SOUZA, 1986, p. 21)
&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em
meados do século XV e ao longo do século XVI, os europeus estavam empenhados na
expansão marítima. Esta expansão tinha como fundamento econômico o
Mercantilismo, isto é, a Europa vivia um momento em que a riqueza era medida
pela quantidade de metais preciosos que cada monarquia possuía; e, um outro
fundamento que levou a tal expansão foi o imaginário religioso da época, no
qual era preponderante a expansão da religião católica e a conversão dos
infiéis ao cristianismo. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; margin-left: 4cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;A descoberta do Brasil entrelaça-se na
ultramarina expansão comercial portuguesa. Episódio, bem verdade, perturbador e
original, incapaz de se articular totalmente nas navegações africanas e
asiáticas. Diante do português emergiu não apenas um mundo novo, mas também um
mundo diferente, que deveria, além da descoberta, suscitar a invenção de
modelos de pensamento e de ação. O primeiro golpe de vista, embaraçado com a
realidade exótica, irredutível aos esquemas tradicionais, apenas revelou a
esperança de novos caminhos dentro do pisado quadro mercantilista. O
descobridor, antes de ver a terra, antes de estudar as gentes, antes de sentir
a presença da religião, queria saber de ouro e prata. (FAORO, 2001, p. 116)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; margin-left: 4cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; margin-left: 4cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Com
a chegada dos portugueses em terras do outro lado do Atlântico e os primeiros contatos
com os grupos indígenas, as duas premissas da expansão ultramarina portuguesa
estavam à sua disposição: terras e riquezas para explorarem e a expansão da fé
católica junto aos índios. Aliás, o primeiro grande esforço da empresa de
colonização portuguesa foi o de cristianizar: a catequização dos índios se
tornou prioridade para os portugueses que não possuiam, num primeiro momento,
os instrumentos necessários para iniciar a exploração econômica da nova
colônia. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Ao
longo do período colonial os portugueses mantiveram-se firmes quanto aos seus
dois propósitos: explorar comercialmente a sua colônia e garantir a expansão e
consolidação da religião católica entre os povos indígenas. Esses duas ações
vão ao encontro do papel que a coroa portuguesa delineará em relação à saúde da
população e à psicologia. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O IMAGINÁRIO RELIGIOSO ENQUANTO NORMA
PSICOLÓGICA NO BRASIL COLONIAL E A SAÚDE PÚBLICA COMO NORMA LEGAL &amp;nbsp;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Durante
o período colonial, a cristandade católica por meio dos portugueses, travou a
uma verdadeira batalha para expansão do cristianismo. O imaginário que cercava
esse intuito era o de expulsar o demônio das terras coloniais portuguesas. O
primeiro conflito para se impor a presença de Deus sobre o demônio, que
dominava a colônia, foi o nome dado para a mesma: inicialmente Terra de Santa
Cruz – cuja designação levava em conta a madeira de cor avermelhada encontrada
na costa, conhecida como pau-brasil – e, posteriormente, Brasil. Souza (1986,
p. 28/29), destaca a contrariedade do frei Vicente do Salvador sobre a troca do
nome, exemplificando esse traço imaginário que cercava a colonização
portuguesa:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 12.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;O primeiro movimento – o de Pedro
Álvares – se fez no sentido do Céu: a este acoplar-se-ia a colônia, não fossem
os esforços bem sucedidos de Lúcifer, pondo tudo a perder. O texto de nosso
primeiro historiador é extraordinário justamente por dar conta da complexidade
subjacente às duas possibilidades: enxergar-se a colônia como domínio de Deus –
como Paraíso – ou do Diabo – como Inferno. Para frei Vicente, o demônio levou a
melhor: Brasil foi o nome que vingou, e o frade lamenta que se tenha esquecido
a outra designição, muitoa mais virtuosa e conforme aos propósitos
salvacionistas da brava gente lusa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Esse
imaginário que compõem a paisagem histórica do período colonial, o embate
contra as forças demoníacas revelam um traço de proto-psicológico, pois ao
tratar desses males, os religiosos católicos pacificariam a condição mental dos
habitantes da colônia contra os medos que tais forças provocavam nas pessoas. Mas,
quem eram os “psicológos” no Brasil colonial?&amp;nbsp;
Quem encarregava-se de curar os males que pertubavam a mente das pessas
eram os missionários jesuítas da Igreja Católica. Eram eles os principais responsáveis
por catequizar os índios, por meio das missões, no qual os religioso católicos
se adentravam às aldeias indígenas e ali criavam missões com o intuito de garantir
a conversão dos infiéis à religião católica. E os jesuítas tiveram um papel
preponderante nessa fase missionária, principalmente em relação ao discurso
teórico que determinava as suas ações perante o propósito de conversão dos
indígenas e o estabelecimento do catolicismo na colônia. Neste sentido, a
literatura jesuítca postulava-se como uma das principais fontes de um
conhecimento psicológico em que o encontro de si mesmo seria um dos fatores preponderantes
para a conversão ao cristianismo. Essa e outras ideias fomentaram o trabalho
missionário, tal e qual destaca Massimi e Guedes (2004, p. 38):&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Fica claro então o motivo por que, na
perspectiva de Vieira, conhecimento de si e conversão coincidam: conhecer a si
mesmo significa viver em conformidade com o próprio ser, esta conformidade
sendo possível pela participação do Ser criador, o Ser de Deus.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
conhecimento de si, também, seria um instrumento de suma importância num lugar
onde Deus ainda não predominava e a presença do demônio incitava o medo no
imaginário dos cristãos portugueses e os convertidos. Esse imaginário suscitou
outras literaturas psicologizantes por parte dos teólogos da Igreja, pois com o
mau sempre à espreita, era necessário reforçar o poder da fé em Cristo e na
Igreja Católica. Enfim, uma norma religiosa que regia a cura da alma em nome da
expansão da Igreja Católica e da subordinação dos povos indígenas ao rei
português. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
aspecto central dessa ordem imaginária no qual o discurso da conversão dos
inféis ao cristianimso, as ameaças que deveriam ser extirpadas e a necessidade de
a missão católica instaurar um paraíso edênico, estava de acordo com os
objetivos da colonização portuguesa, haja vista que numa terra onde a população
autóctone não era submissa a Deus, como poderia ser submissa a um rei que
estava a reinar a colônia do outro lado do Atlântico? Para Antunes (2005, p.
21), como o Brasil era uma colônia de exploração, no qual estava submetida aos
interesses econômicos de Portugal, exigiu-se uma organização que
consubistanciasse tais interesses:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Essa situação exigiu a organização de um
forte aparelho repressivo de um lado e, de outro, um sólido aparato ideológico,
sustentado principalmente pela Igreja Católica, cuja função precípua era
transmitir e manter uma ideologia que, em última instância, legitimasse a
exploração da colônia.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Por
sua vez, com o avanço da colonização e a exploração das riquezas e tendo o
apoio da Igreja Católica no processo de cristianização, a Coroa Portuguesa
criou uma estrutura administrativa centralizada – que inclusive buscou
legalizar a questão da saúde pública. Contudo, a preocupação com a saúde da
população colonial somente veio à tona, como política de ação da Coroa
Portuguesa, a partir do momento em que a colônia se tornou economicamente
interessante aos cofres do reino. Tanto a medicina quanto à saúde da população
estavam ligadas a um regime jurídico e institucional instado pela metrópole.
Conforme Machado (1978, p. 24), afirma que:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Qualquer um dos casos é testemunho de
uma situação geral em que a figura do médico está ligada a um cargo que ocupa
como pertecente à administração colonial, de quem recebe salário e obrigações
específicas. O que faz com que durante toda essa época o médico desempenhe todo
um papel de funcionário servindo por alguns anos no Brasil (...) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Em
relação às questões relacionadas aos cuidados necessários à saúde da população
evidencia-se a mesma situação: a saúde pública na colônia é uma mera norma
regida por leis, sem a uma concepção de saúde preventiva e que atendesse aos
interesses da população. O cárater essencial da proposta de atenção à saúde da
população colonial é punitiva: se não cumprisse a lei, haveria uma punição,
isto é, uma determinada família que não mantivesse a higiene da porta da sua
casa conforme aquilo que estava regulamentado, seria punida. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Tudo isso mostra não só os limites da
intervenção da Câmara e da administração colonial, como também o significado
específico de suas atribuições que não diz respeito a uma política de saúde
capaz de organizar, a partir de uma reflexão e de medidas de tipo positivo, o
funcionamento da cidade. A saúde da população está na dependência da presença
de obstáculos; quando aparecem e são sentidos pelos habitantes como algo
nefasto, a ser proscrito e portanto denunciado, são afrontados pela Câmara de
modo local, disperso e sem continuidade. A presença de um perigo dita medidas
de defesa que não implicam a ideia de periculosidade e o projeto de prevensão.
Daí o cárater punitivo da ação da Câmara. (MACHADO, 1978, p. 51) &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Desta
forma, as questões que envolviam a saúde da população eram resolvidadas por
leis: fossem elas escritas ou espirituais. Entretanto, no que tange à saúde num
contexto geral, ainda eram incipientes as ações da metrópole portuguesa em prol
de combater os problemas causados pelas inúmeras doenças que assolavam a
população. Não havia cursos de medicina na colônia; e; poucos médicos se
arriscavam sair de Portugal e vir atuar num território ainda pouco explorado e
com recursos aquém das necessidades da população. Assim, a salvação estava nos
recursos que dispunham os membros da Igreja Católica: as rezas, as conversões,
os batismos, as remissões dos pecados e entre tantos outros instrumentos que
possuíam uma literatura que se baseava numa psicologia que tinha a religião
como se principal fundamento.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Porém,
com o aumento da importância econômica do Brasil para a Coroa Portuguesa, há
uma mudança decisiva que irá determinar os rumos da saúde pública, em especial
no que concerne à formação dos saberes médicos. Portugal passa a dar maior
atenção aos cuidados médicos em relação à população colonial, pois um povo
assolado por pestes e doenças não conseguiria trabalhar em prol da exploração
dos recursos que a colônia dispunha para enviar para a metrópole. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Apesar
dessa mudança, ainda eram limitados a ação de Portugal com o intuito de
previnir as doenças, o que somente veio a ocorrer a partir do século XIX. Mas,
o que definiu essa mudança? Quais foram os aspectos definidores para a
construção de um saber médico atrelado à saúde?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O DISCURSO NORMALIZADOR: A MEDICINA
SOCIAL A SERVIÇO DO ESTADO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Como
vimos anteriormente, o discurso médico apreendido ao longo do período colonial
tinha como fundamento a doença, ou seja, atacava-se o problema sem pensar na
prevenção do mesmo. A partir do século XIX, o discurso médico passa a ter o
foco da prevenção e, para isso, eram necessárias algumas medidas capazes de
lidar com a saúde da população. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;O século XIX assinala
para o Brasil o início de um processo de transformação política e econômica que
atinge igualmente o âmbito da medicina, inaugurando duas de suas
características, que não só tem vigorado até o presente, como têm-se
intensificado cada vez mais: a penetração da medicina na sociedade, que
incorpora o meio urbano como alvo de reflexão e da prática médicas, e a
situação da medicina como apoio científico indispensável ao exercício de poder
do Estado.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin-bottom: 12.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;A transformação do objeto da medicina
significa fundamentalmente um deslocamento da doença para a saúde. (MACHADO,
1978, p. 155)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
inversão da lógica desse discurso teve como pano de fundo dois marcos históricos
decisivos: a fuga da Coroa Portuguesa para o Brasil, em 1808, e a sua Independência,
em 1822. Isso determina uma mudança de valores e hábitos, pois, a população
colonial acostumada com poucos recursos estruturais e culturais, com a
instalação da Coroa, vê-se às voltas com mudanças importantes: estradas são
construídas, o espaço urbano é totalmente modificado para receber a corte e os
estrangeiros que a acompanharam, a educação também acompanhou essas mudanças
com a criação, por exemplo, dos primeiros institutos de educação superior, a
influência cultural européia, principalmente, francesa. Tudo isso, vai
inserindo-se de modo decisivo no seio da sociedade que se organizava às pressas
para atender as demandas da Corte. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 115%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;A
vinda da Corte, se tem por onde afagar a vaiade brasileira, põe a descoberto,
de outro lado, com imenso séquito de funcionários, fâmulos e parasitas que a
acompanham, a debilidade deum domínio que a simples distância aureolara, na
colônia, de formidável prestígio. Além disso, a presença, agora, e naturalmente
o convívio e trato forçado, de numerosos estrangeiros, nos ramos mais diversos
de ocupação, há de ajudar os naturais, mesmo quando procedam das classes
ínfimas, a julgar os seus dominadores com melhor senso da realidade. (HOLLANDA,
1997, p. 11)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 115%; margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
espaço urbano passa a ser o território de embate entre uma cultura colonizada e
uma cultura colonizadora – europeizante. Neste sentido, são implementadas as
técnicas de normalização dessa sociedade que necessitava se higienizar –
higienização esta que passava pela desconfiguração completa da sociedade
colonial. Com o esse intuito, a medicina será o espaço de saber privilegiado no
qual o discurso da normalização da sociedade encontrará um grande aliado. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 115%; margin-left: 4.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 115%; margin-bottom: 6.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;As
técnicas de normalização – que instituem e impõem exigências da ordem social
como critério de normalidade, considerando anormal toda a realidade hostil ou
diferente – aonde foram refletidas e aplicadas pela primeira vez no Brasil
senão na medicina do século XIX que se alto definiu como uma medicina política?
(MACHADO, 1978, p. 156)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 115%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
medicina incorporou o espaço urbano como instrumento de trabalho e estudo:
conhecer a cidade e intervir sobre ela para que pestes e doenças não ocorressem
– daí o caráter preventivo da saúde. Nesse novo discurso, no qual a
medicalização da sociedade se tornou uma ação de Estado, o projeto da medicina
passa a ser o de transformação do desviante num ser normalizado. Para isso, foi
necessário normalizar a medicina com a criação de faculdades&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/DANI/Documents/RODRIGO%20GONDIM/ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O%20UFG/ARTIGO%20EDNA.docx#_ftn1&quot; name=&quot;_ftnref1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; e criando a figura do
charlatão médico que seria reprimido pelo Estado. Ao contrário do que ocorreu
no período colonial, no qual a cura estava a cargo dos religiosos católicos e o
demônio era o contraponto a ser combatido com o objetivo de fortalecer a
presença da Igreja Católica, a partir do século XIX, a medicina era a
responsável pela saúde da população e os contrapontos para fazer da medicina
uma instituição de saber e normalizador da sociedade eram os cursos de medicina
e o chalatão médico. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;A medicina social, com o seu novo tipo
de racionalidade, é parte integrante de um novo tipo de Estado. Novos termos,
novos tipos de relação. Quando o Estado se propõe a assumir a organização
positiva dos habitantes produzindo as suas condições de vida, quando estabelece
a possibilidade de um controle político individual ou coletivo que se exerça de
forma contínua, a medicina nele está presente como condição de possibidade de
uma normalização da sociedade no que diz respeito à saúde, que não é uma questão
isolada, um aspecto restrito, mas implica em uma consideração global do social.
(MACHADO, 1978, p. 157/158) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Neste
quadro no qual a medicina se tornou um instrumento a priori de normalização da
sociedade, como ficava a medicina do comportamento? Quais eram os espaços de
atuação desta medicina? De que modo a norma influenciou na institucionalização
do ramo de saber denominado Psicologia?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Analisando,
num primeiro momento, o desenvolvimento da medicina rumo à incorporação da
loucura como problema de saúde pública a ser, inclusive, previnido, medicado e
normalizado, Foucault nos traz uma pista:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18pt; margin-left: 4cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;A
medicina viu esfumar-se progressivamente a linha de separação entre os fatos
patológicos e os normais: ou melhor ela apreendeu mais claramente queos quadros
clínicos não eram uma coleção de fatos anormais, de &quot;monstros&quot;
fisiológicos, mas sim constituídos em parte pelos mecanismos normais e as
reações adaptativas de um organismo funcionando segundo sua norma (...)
(FOUCAULT, 1975, p. 12)&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
papel normalizador que a medicina se coloca também influenciará no
desenvolvimento de uma ciência psicológica que necessitava tratar a loucura –
pois a loucura trata-se de uma anormalidade da sociedade e os seus deviantes
deveriam passar pelo processo normalizador que determinava o Estado por meio da
medicina. Neste aspecto da anormalidade, território e corpo são superpostos,
num ato em que a territorialidade normalizadora será o foco de atuação do
profissional médico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;A coincidência exata com o corpo da
doença com o corpo do homem doente é um dado histórico e transitório. Seu
encontro só é evidente para nós, ou melhor, dele começamos apenas a nos
separar. O espaço de configuração da doença e o espaço de localização do mal no
corpo só foram superpostos, na experiência médica, durante curto período: o que
coincide com a medicina do século XIX e os privilégios concedidos à anotomia
patológica. (FOUCAULT, 1977, p. 1/2) &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Destarte
esse encontro, cabia a um novo instrumento isolar o indivíduo anormal do restante
da sociedade. O corpo da doença e o corpo do homem deveriam ser isolados, num
local no qual a loucura estaria trancafiada, distante da normalização da
sociedade empreendida pela medicina, em comum acordo com o poder constituinte:
a monarquia. Assim sendo, uma nova ramificação da medicina social surge como
forma de tratar o corpo da doença: a psiquiatria; e, paralelamente, surge o
espaço que irá isolar o corpo do homem: o hospício. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 18.0pt; margin-left: 4.0cm; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Em 1841, D. Pedro II determina a
criação, no Rio de Janeiro, de um hospício destinado no tratamento de
alienados. Primeiro hospital de doentes mentais do Brasil, inaugura uma nova
fase da problemática da loucura e do louco em nosso país: assinala, como marco
institucional, o nascimento da psiquiatria. (MACHADO, 1978, p. 375)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;A
partir deste marco histórico, Machado (1978, p. 376) destaca que surge o
projeto – característico da psiquiatria – de patologizar o comportamento do
louco, só a partir de então considerado anormal e, portanto, medicalizável. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;O
campo do saber psicológico estava em pleno curso de desenvolvimento a partir da
segunda metade do século XIX. O projeto de normalização da sociedade realizado
pelo Estado contribuiu de forma decisiva para a constituição dos saberes
médicos. Por seu turno, foi decisiva a constituição da psiquiatria e dos hospícios
para a constituição e consolidação de um saber psicológico no Brasil de fins do
século XIX; e, principalmente, em relação aos hospícios, os mesmos serão os
espaços dentro do território – o espaço urbano – que trouxe à tona o
conhecimento necessário para o desenvolvimento desse saber psicológico.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; tab-stops: 4.0cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;No
artigo Abus do Dictionnaire de Médecine, Vicq d’ Azyr confere à organização de
um ensino no meio hospitalar valor de solução universal para os problemas da
formação médica (...) Em pouco tempo, porém, essa reforma da pedagogia vai
tomar um significado infinitamente mais amplo; reconher-se-á nela a faculdade
de reorganizar todo o conhecimento médico e de instaurar, no saber da doença,
formas de experiência desconhecidas ou esquecidas, porém mais fundamentais e
decisivas (...) Modo de ensinar e dizer, que se tornou maneira de aprender e de
ver. (FOUCAULT, 1977, p. 71) &amp;nbsp;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;CONCLUSÃO&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Após
esse conjunto de análises, depreende-se que a psicologia estava inserida –
enquanto instrumento de conhecimento do indivíduo – nas relações sociais tanto
do período colonial quanto após a Independência do Brasil (1822). Nestes diferentes
períodos da história brasileira, a psicologia desempenhou alguns papéis: conhecimento
de si mesmo para se chegar a Deus, como corroborado no período colonial; como
instrumento normalizador dos anormais, com o advento da psiquiatria; e, por
fim, enquanto ciência do conhecimento mental do ser humano. Em todas essas
fases, um aspecto inerente ao processo de constituição de um saber psicológico
esteve presente: a norma, seja ela do ponto de vista religioso – como no caso
da ação dos jesuítas e a literatura por eles evocadas com o intuito de
conversão dos infiéis –, legal – quando a metrópole institui por meio de leis
as relações da população com a higiene pública – ou enquanto política de Estado
– a partir da chegada da Coroa Portuguesa, normalizar a sociedade passava pelo
crivo da Monarquia. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Deste
modo, a constituição da psicologia passou pela formação de um discurso aliado
aos interesses dos grupos dominantes. O discurso psicológico foi, e ainda o é,
uma ferramenta normalizadora da sociedade. Aos desviantes da conduta
estabelecida por um determinado grupo social, cabe à psicologia normalizá-los.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Todavia,
não se esqotam as análises referentes à constituição da psicologia e os
processos normalizadores que fazem desta uma ciência médica. Cabe, ainda, uma
análise mais profunda sobre a forma como o processo normalizador foi engendrado
e, em especial, a resistência social e terapêutica a um saber médico até então
desconhecido com o advento da criação do primeiro hospício durante o período
imperal no Brasil. Há que se, também, analisar as influências externas que foram
incorporadas no processo de constituição da psicologia no Brasil, em especial,
os processos normalizadores em voga, durante o século XIX, na Europa, pois este
continente foi a principal influência que determinou a formação cultural do
Estado monárquico em nosso país. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;REFERÊNCIAS BIBLIOGRÁFICAS&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;ANTUNES,
Mitsuko Aparecida Makino Antunes. A psicologia no Brasil: uma leitura histórica
sobre sua constituição. São Paulo: EDUC; UNIMARCO Editora, 2005.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FAORO,
Raimundo. Os donos do poder: a formação do patronato político brasileiro. Rio
de Janeiro: Editora Globo, 2001.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;FOUCAULT,
Michel. Doença mental e psicologia. Rio de Janeiro: Edições Tempo Brasileiro
LTDA, 1975.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;__________,
Michel. O nascimento da clínica. Rio de Janeiro: Forense-Universitária, 1977.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;HOLLANDA,
Sérgio Buarque de (org). A época colonial: do descobrimento à expansão
territorial. Tomo I. Volume I. São Paulo/Rio de Janeiro: Difel, 1976.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;__________,
Sérgio Buarque de (org). O Brasil monárquico: o processo de emancipação. Tomo
II. Volume I. Rio de Janeiro: Bertrand Brasil, 1997.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MACHADO,
Roberto (org). Danação da norma: medicina social e constituição da psiquiatria
no Brasil. Rio de Janeiro: Edições Graal, 1978.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;MASSIMI,
Maria; GUEDES, Maria do Carmo (orgs). História da Psicologia no Brasil: novos
estudos. São Paulo: EDUC; Cortez, 2004. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNoSpacing&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;SOUZA,
Laura de Mello e Souza. O diabo e a Terra de Santa Cruz. São Paulo: Companhia
das Letras, 1986.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;

&lt;hr align=&quot;left&quot; size=&quot;1&quot; width=&quot;33%&quot; /&gt;


&lt;!--[endif]--&gt;

&lt;div id=&quot;ftn1&quot;&gt;


&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/DANI/Documents/RODRIGO%20GONDIM/ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O%20UFG/ARTIGO%20EDNA.docx#_ftnref1&quot; name=&quot;_ftn1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-bidi-theme-font: minor-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: EN-US; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: minor-latin;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Machado, Roberto. No ano de 1832
foram criadas as Faculdades de Medicina do Rio de Janeiro e da Bahia. 1978,
Pág. 176.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/7188957788665527164/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/7188957788665527164' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7188957788665527164'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/7188957788665527164'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2012/04/normalizacao-da-sociedade-e.html' title='A NORMALIZAÇÃO DA SOCIEDADE E A CONSTITUIÇÃO DA PSICOLOGIA NO BRASIL NO SÉCULO XIX'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-3128028937561221612</id><published>2012-01-04T18:02:00.001-02:00</published><updated>2012-01-04T18:02:29.271-02:00</updated><title type='text'>WALLON: UMA TEORIA DIALÉTICA DA EVOLUÇÃO PSICOGENÉTICA DA PESSOA COMPLETA</title><content type='html'>&lt;div dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; trbidi=&quot;on&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;Para
se compreender a relação entre o Eu e o Outro na perspectiva walloniana, é
necessário compreender alguns aspectos centrais da teoria psicogenética de
Wallon. A primeira delas é a concepção dialética do desenvolvimento psicológico
da criança:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; mso-margin-bottom-alt: auto; mso-margin-top-alt: auto; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;Contrário à linearidade, Wallon transita
entre os temas que aborda discorrendo sobre os campos e as funcionalidades da
dinâmica do desenvolvimento da criança em coerência com as contradições e
sobreposições que a caracterizam. (GRANDINO, in ALFANDÉRY, 2010, p. 33)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; mso-margin-bottom-alt: auto; mso-margin-top-alt: auto; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Segundo
Wallon, a criança passa por estágios em que se operam mudanças na sua evolução
psicológica. Os estágios elencados por Wallon estão discriminados no quadro a
seguir:&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 12pt; line-height: 150%; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;QUADRO DOS ESTÁGIOS DE WALLON&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/DANI/Documents/RODRIGO%20GONDIM/ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O%20UFG/TRABALHO%20WALLON/TRABALHO%20WALLON%202.docx#_ftn1&quot; name=&quot;_ftnref1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;MsoTableGrid&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-padding-alt: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-yfti-tbllook: 1184;&quot;&gt;
 &lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td style=&quot;border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Estágio 1&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Impulsivo
  (1 a)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Emocional
  (1 b)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-left: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.1pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;0 a 3
  meses&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;3
  meses a 1 ano&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Estágio 2&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Sensório-motor
  (2 a)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Projetivo
  (2 b)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.1pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;1 ano
  a 18 meses&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;3
  anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Estágio 3&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Personalismo&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpFirst&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Crise de oposição&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpMiddle&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Idade da graça&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoListParagraphCxSpLast&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt; text-indent: -18pt;&quot;&gt;
&lt;!--[if !supportLists]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Symbol; font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol;&quot;&gt;·&lt;span style=&quot;font: 7.0pt &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
  &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Imitação&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.1pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;3 a 6
  anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;3 a 4
  anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;4 a 5
  anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;5 a 6
  anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Estágio 4&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Categorial&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.1pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;6 a
  11 anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td style=&quot;border-top: none; border: solid black 1.0pt; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Estágio 5 &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.05pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;Adolescência&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;border-bottom: solid black 1.0pt; border-left: none; border-right: solid black 1.0pt; border-top: none; mso-border-alt: solid black .5pt; mso-border-bottom-themecolor: text1; mso-border-left-alt: solid black .5pt; mso-border-left-themecolor: text1; mso-border-right-themecolor: text1; mso-border-themecolor: text1; mso-border-top-alt: solid black .5pt; mso-border-top-themecolor: text1; padding: 0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; width: 144.1pt;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;192&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.0001pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt;&quot;&gt;a
  partir de 11 anos&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Na
perspectiva dialética de Wallon, para cada um dos estágios, há um movimento de
rupturas e sobreposições, cujo mecanismo que embasa esse movimento são as
alternâncias funcionais, isto é:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; mso-margin-bottom-alt: auto; mso-margin-top-alt: auto; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;(...) o surgimento de uma nova etapa do
desenvolvimento implica na incorporação dinâmica das condições anteriores,
ampliando-as e ressignificando-as. A criança atravessa diferentes estágios que
oscilam entre momentos de maior interiorização e outros mais voltados para o
exterior, (...) (&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 14px;&quot;&gt;ALFANDÉRY in&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: Arial, sans-serif; font-size: 10pt; line-height: 115%;&quot;&gt;GRANDINO, 2010, p. 33)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4.0cm; mso-margin-bottom-alt: auto; mso-margin-top-alt: auto; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;As
implicações da teoria psicogenética de Wallon para a constituição do sujeito se
apegam, a priori, à formação de uma sociabilidade sincrética, que se dá a
partir do momento em que a criança inicia os primeiros movimentos reflexos que
resultam numa ação interpretativa do outro a esses movimentos, ou seja, a cada
movimento da criança uma função simbólica está sendo externada e, por sua vez,
cabe ao outro compreender e dar significado a esse movimento de busca. Esse
sincretismo ocorre a partir do momento em que há uma fusão da criança com os
objetos e nas próprias situações familiares em que a criança está inserida. Por
isso tratar-se de uma sociabilidade sicrética, pois:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;Com o segundo
semestre, chega o período no qual as reações frente ao outro vão atingir sua
máxima frequência. (...) Ao se multiplicarem, os gestos de preensão contribuem
para essa efusão contínua da criança sobre outrem. (...) A sensibilidade social
da criança constitui, portanto, um fator essencial nessa idade. Durante os
primeiros meses, ela podia parecer comprometida por suas necessidades orgânicas.
Durante o segundo semestre, a sensibilidade social emerge delas, como algo
específico. (WALLON, 1995, p. 232-233)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Outra
questão que engloba o pensamento walloniano, e corrobora a sociabilidade
sincrética descrita acima, diz respeito ao fato de que as condições orgânicas
do ser humano, colocam-no à disposição para interagir com os meios físico e
social. A evolução orgânica subsidia a relação que o indivíduo terá com o outro
e com a sociedade. Assim sendo, para Wallon, há uma reciprocidade e complementariedade
entre o social e o orgânico. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Um
outro aspecto a ser salientado, são os domínios funcionais que determinam esse
processo dialético entre o meio social e orgânico. Para Wallon (2007), “os
domínios funcionais entre os quais se vai distribuir o estudo das etapas que a
criança percorre serão portanto os da afetividade, do ato motor, do
conhecimento e da pessoa.” &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;Os domínios
funcionais que se estendem entre as reações puramente afetivas e as da pessoa
moral são aqueles que estão voltados para realidades exteriores: realidades
presentes e atuais ou realidades ausentes ou imaginadas. &amp;nbsp;(WALLON, 2007, p. 113)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;Cada
elemento dos domínios funcionais são indissociáveis entre si e alternando-se a
sua predominância ao longo do desenvolvimento psicológico do ser humano. O
ponto de partida para essa construção psicogenética é o ato mortor. Contudo, o
fator preponderante que interliga cada um dos domínios funcionais é a afetividade.
A emoção para Wallon é fundamental para se compreender os processos
transformadores da psicogênese humana, de modo que:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;Na psicogenética de
Henri Wallon, a dimensão afetiva ocupa lugar central, tanto sob o ponto de
vista da construção da pessoa quanto do conhecimento. (...) A sua teoria da
emoção, extremamente original, tem uma nítida inspiração darwinista: ela é
vista como o instrumento de sobrevivência típico da espécie humana, que se
caracteriza pela escassez da prole e pelo prolongado período de dependência.
(DANTAS, 1992, p.85)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;margin-left: 4cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify; text-indent: 35.45pt;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;É
de acordo com esse arcabouço teórico, elucidado acima, é que se sustentará a
analise da relação do Eu e do Outro na teoria de Wallon. Uma relação dialética,
aberta, pautada por domínios funcionais e, acima de tudo, baseada numa forte
influência da afetividade na evolução psicológica do ser humano. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;

&lt;hr align=&quot;left&quot; size=&quot;1&quot; width=&quot;33%&quot; /&gt;


&lt;!--[endif]--&gt;

&lt;div id=&quot;ftn1&quot;&gt;


&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/DANI/Documents/RODRIGO%20GONDIM/ESPECIALIZA%C3%87%C3%83O%20UFG/TRABALHO%20WALLON/TRABALHO%20WALLON%202.docx#_ftnref1&quot; name=&quot;_ftn1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Calibri&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 10.0pt; line-height: 115%; mso-ansi-language: PT-BR; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; mso-bidi-language: AR-SA; mso-bidi-theme-font: minor-bidi; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-language: EN-US; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: minor-latin;&quot;&gt;[1]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Modelo de quadro extraído do livro:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;WALLON,
Henri. A Evolução Psicológica da Criança. São Paulo: Martins Fontes, 2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;Referências Bibliográficas:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;GRATIOT-ALFANDÉRY,
Hélène. &lt;i&gt;Henri Wallon.&lt;/i&gt; Recife:
Fundação Joaquim Nabuco, Editora Massangana, 2010.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;TAILLE,
Yves de la; OLIVEIRA, Marta Kohl; DANTAS, Heloysa. &lt;i&gt;Piaget, Vygotsky, Wallon: teorias psicogenéticas em discussão.&lt;/i&gt; São
Paulo: Sumus, 1922.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 115%;&quot;&gt;WALLON, Henri. &lt;i&gt;A evolução psicológica na criança.&lt;/i&gt; São
Paulo: Martins Fontes, 2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;_____________.
&lt;i&gt;As origens do caráter na criança&lt;/i&gt;. São
Paulo: Nova Alexandria, 1995. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: 150%; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;Arial&amp;quot;,&amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 12.0pt; line-height: 150%;&quot;&gt;_____________.
&lt;i&gt;Psicologia e educação na infância.&lt;/i&gt;
Lisboa: Editorial Estampa, 1975.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;


&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/3128028937561221612/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/3128028937561221612' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/3128028937561221612'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/3128028937561221612'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2012/01/wallon-uma-teoria-dialetica-da-evolucao.html' title='WALLON: UMA TEORIA DIALÉTICA DA EVOLUÇÃO PSICOGENÉTICA DA PESSOA COMPLETA'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2931786852677469992.post-6046256566752576462</id><published>2011-06-08T15:57:00.009-03:00</published><updated>2011-06-08T19:11:51.558-03:00</updated><title type='text'>A PRÁTICA PEDAGÓGICA E A COMPLEXIDADE CEREBRAL</title><content type='html'>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;Recentemente li um artigo da revista PSIQUE, denominado &quot;Neuropedagogia e a complexidade cerebral na sala de aula&quot;, da pesquisadora Marta Pires Relvas. Tal artigo surpreendeu-me e corroborou aquilo que desconfiava: a prática pedagógica está intimamente ligada às emoções.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;Em primeiro lugar, Relvas destaca a necessidade de se reconfigurar o ambiente da sala de aula com o intuito de promover maior convergência entre ciência, aprendizagem, ensino e educação. Cabe ao professor no momento em que está planejando as suas aulas, estar ciente de que as suas turmas constituem uma biologia cerebral, no qual os alunos estão com os &quot;sistemas dos sentidos biológicos muito estimulados e, por conseguinte, existe um movimento de conexões nervosas que nunca estanca&quot;. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;Neste sentido, segundo a autora, o aprendiz é o &lt;i&gt;Sujeito Cerebral, &lt;/i&gt;ou seja, &quot;é o estudante que argumenta, questiona e que tem autonomia em aprender. O papel do professor é provocar desafios, promover ações reflexivas e permitir o diálogo entre emoções e afeto (...)&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;O ponto alto deste artigo é a seguinte reflexão de Relvas: &quot;Para garantir que as informações sejam transformadas em aprendizagem, as aulas devem ser emolduradas pela emoção, pois quando estas têm significado para a vida e vêm pelo caminho da emoção, jamais serão esquecidas.&quot; Ou seja, o professor deve ter a sensibilidade para compreender o outro e criar mecanismos pedagógicos capazes de criar um vínculo entre conteúdo e emoção.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;Segundo o argumento de Relvas, para que haja uma &quot;aprendizagem significativa, a aula deve ser prazerosa, bem-humorada, elaborada e organizada estrategicamente&quot;, pois isso provoca a liberação de substâncias naturais, como a serotonina e dopamina, responsáveis pelas sensações de satisfação, prazer e humor. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;Ela conclui explorando um exemplo, no qual o professor deve iniciar as suas aulas com informações novas, pois o cérebro é ávido por conteúdos novos. Assim, a prática pedagógica passa pela sensibilidade e construção de um ambiente favorável que estimule o aluno a aprender cada vez mais.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span class=&quot;Apple-style-span&quot;&gt;*FONTE: ARTIGO PUBLICADO NA REVISTA PSIQUE Nº 64&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/feeds/6046256566752576462/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment/fullpage/post/2931786852677469992/6046256566752576462' title='4 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/6046256566752576462'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2931786852677469992/posts/default/6046256566752576462'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://blogrodrigogondim.blogspot.com/2011/06/pratica-pedagogica-e-complexidade.html' title='A PRÁTICA PEDAGÓGICA E A COMPLEXIDADE CEREBRAL'/><author><name>Professor Rodrigo Gondim</name><uri>http://www.blogger.com/profile/01464889300218299645</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='26' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg-HunAJ3R-AI-azYYYDmbgr8XIbfvbjmTr1AHBhT48Y-6mlnkehiR2gnx6nM9ZKCzaYO4gDafWkRSZHbYi7KAMS-ErbSuxfNBoGxrS2NRCOQaNlvHm4jbT6xVqmfl8tn4/s220/PHOTO-2020-01-08-11-57-36.jpg'/></author><thr:total>4</thr:total></entry></feed>