Tweede Wereldoorlog educatie

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2025-2026

2026-03-06T09:04:00.001+01:00

Inhoudelijk heb ik geleerd dat de Tweede Wereldoorlog niet alleen te begrijpen is als een reeks militaire gebeurtenissen, maar vooral als het resultaat van langdurige maatschappelijke, politieke en morele processen. Ik hebt inzicht gekregen in hoe economische crisis en politieke instabiliteit na de Eerste Wereldoorlog een aanleiding vormden voor extremisme en nationalisme, en hoe een democratisch gekozen leider een dictatuur kon opbouwen waarin ideologie centraal kwam te staan met alle gevolgen van dien. Ik hebt geleerd hoe ontmenselijking stap voor stap werkt: van symbolische tekens tot vernietiging. Door het voorbeeld van, Bernburg begrijp ik dat deze vervolging niet alleen plaatsvond in vernietigingskampen, maar ook via normale zorginstellingen. Ik hebt gezien hoe gewone beroepen – zoals zorgverleners, bestuurders en militairen – onderdeel konden worden van een systeem van geweld, vaak door gehoorzaamheid, normalisering en het uit handen geven of verliezen van persoonlijke verantwoordelijkheid. Daarnaast heb ik geleerd dat ideologie een grote rol kan spelen in het legitimeren van wreedheid, en dat geweld vaak werd verpakt als noodzakelijk, rationeel of zelfs moreel juist. Tegelijkertijd heb je inzicht gekregen in hoe kwetsbaar menselijkheid, solidariteit en ethiek zijn binnen zulke systemen, maar ook dat ze niet volledig verdwenen. Alles bij elkaar heb ik inhoudelijk geleerd hoe de wreedheid van de Tweede Wereldoorlog mogelijk werd, niet alleen wat er gebeurde. Die kennis maakt duidelijk waarom deze geschiedenis vandaag relevant blijft: omdat het laat zien hoe snel samenlevingen kunnen ontsporen wanneer menswaardigheid wordt vervangen door ideologie, macht en wegkijken. Ik heb over mezelf en anderen geleerd dat je echt open moet staan voor nieuwe ideeën, maar wel kritisch moet blijven nadenken. De grootste les die ik heb geleerd is dat het goed is voor jezelf te kiezen, als het maar niet ten kostte van een ander gaat. Dit zie ik helaas in het dagelijks leven wel vaak gebeuren. Ik heb ook geleerd om dankbaarder te zijn voor alles wat ik heb, omdat ik mij besef hoe snel vrijheid en eigen wil voorbij kan zijn.Door met deze stof bezig te zijn, heb ik de touwtjes van het verhaal opnieuw aan elkaar weten te knopen en is mijn begrip van de Tweede Wereldoorlog verdiept. Door dieper in te gaan op de inhoud zijn deze verbanden niet alleen duidelijker geworden, maar ook steviger blijven zitten, doordat ik oorzaken en gevolgen beter aan elkaar kan koppelen. Hierdoor heb ik een samenhangender beeld gekregen van hoe gebeurtenissen, keuzes en systemen elkaar beïnvloedden. Daarnaast heb ik geleerd om met een andere bril naar de oorlog te kijken. Niet alleen vanuit het perspectief van slachtoffers of overwinnaars, maar ook door inzicht te krijgen in hoe het zogenoemde ‘foute’ perspectief kon ontstaan en functioneren. Hier ben ik vooral heel blij mee, omdat ik dit heel graag wilde leren. Dit heeft mijn begrip van menselijk handelen in extreme omstandigheden vergroot en benadrukt hoe belangrijk het is om situaties vanuit meerdere standpunten te bekijken. Hierdoor is mijn historische kennis verdiept en is mijn vermogen gegroeid om kritisch, genuanceerd en empathisch naar complexe gebeurtenissen te kijken. Vooral is het belangrijk om alles in perspectief te kunnen plaatsen. Dat kon ik voorafgaand aan de minor echt een stuk minder goed. De Minor heeft voor mij vooral gezorgd voor een verdiept bewustzijn van hoe geschiedenis, ethiek en menselijk handelen met elkaar verbonden zijn. Wat ik heb geleerd en ervaren, maakt dat ik gebeurtenissen en systemen niet langer los van elkaar zie, maar in samenhang: ideeën, taal, macht en verantwoordelijkheid beïnvloeden elkaar voortdurend. Dit inzicht neem ik mee in mijn toekomstige handelen. Voor mijn toekomst betekent dit dat ik bewuster en kritischer wil omgaan met mijn eigen rol binnen systemen, zowel professioneel als maatschappelijk wil ik alert blijven op signalen van ontmenselijking, uitsluiting of het zonder na te denken volgen van wat anderen zeggen. Zoals ik al eerder heb genoemd heeft de minor mij laten zien hoe belangrijk het is om meerdere perspectieven te begrijpen, ook als het ongemakkelijk of confronterend kan zijn. Dit motiveert mij om open te blijven luisteren, vragen te stellen en niet te snel te oordelen. Open staan voor verschillende perspectieven en de context van situaties begrijpen vind ik belangrijk. Ik wil vooral iedereen in zijn waarde laten en niet zo letten op andere mensen. Ik hoop dat andere mensen dat ook meer zullen doen door zich beter te verplaatsen in een ander.

Als mens heb ik toch wel voornamelijk geleerd dat je best makkelijk geïndoctrineerd kan worden. Natuurlijk denk je dan bij jezelf: gebruik je gezonde verstand. Maar groepsdruk speelt hier ook een grote rol bij, ik heb ook weleens dingen gedaan die ik zonder groep niet gedaan zou hebben (niets strafrechtelijks uiteraard). Wel is het goed om erbij stil te staan dat je dan kwetsbaarder bent. Het belangrijkste is denk ik dat mensen soms keuzes maken waar niet goed over nagedacht is. Probeer die persoon dan niet te hard hierop af te rekenen, maar denk na over de beweegredenen. Blijf daar ook niet te veel in hangen en geef iemand een tweede kans. Mensen die het verkeerde pad op gaan kunnen er ook weer vanaf gaan. De buitenlandreis was een reis waar ik erg naar uit keek. Ik wilde graag nieuwe plekken zien waar ik nog niet geweest was. Bergen-Belsen was de enige uitzondering, maar daar wilde ik graag naar de plekken gaan waar ik nog niet geweest was, zoals de wagon of de Russische begraafplaats. Ook wilde ik meer weten over de symboliek van de opbouw van kampen en museums. Ook zouden we naar plekken gaan waar niet veel mensen zouden komen, dit waren niet bepaald de toeristische hotspots. Daardoor werd ik nog enthousiaster omdat ik dan verhalen zou kunnen vertellen over plekken waar mensen weinig vanaf weten. Het afgelopen halfjaar is zeer leerzaam geweest. Ik startte de minor met de gedachte nieuwe informatie over WOII te krijgen, maar ik heb veel meer gekregen. De minor heeft me aan het denken gezet. De Tweede Wereldoorlog is nu langer dan tachtig jaar geleden geëindigd, maar hoe verder weg we gaan, hoe slechter de kwaliteit van het herdenken en herinneren wordt. Een goed voorbeeld vind ik de laatste twee gidsen die we in Duitsland hebben gehad.Toch blijft WOII iets wat niet vergeten moet worden, herdenken is belangrijk. Zorg er alleen voor dat je het leed van anderen niet overneemt. Het afgelopen halfjaar ben ik bij iedere les, op de gastsprekers na, geweest. Ik vind het nog steeds erg jammer dat ik bij deze les niet aanwezig kon zijn. Wel ben ik blij dat ik iedere excursie heb mee kunnen maken. Sommige plekken was ik al eerder geweest (Bergen-Belsen en Ysselsteyn), maar toch heb ik daar weer nieuwe dingen geleerd. Ook was het heel bijzonder om in de Wewelsburg en Ravensbrück te slapen, plekken waar ik dit anders nooit gedaan zou hebben. Maar het mooiste vond ik toch wel de colleges die ik niet zozeer verwacht had. Hoe kunnen mensen daders worden? Wat doet groepsdruk? Wat houdt hechting nou echt in? Allemaal vragen waarvan ik niet had verwacht dat ze beantwoord zouden worden bij deze minor. Ik vond het vooral mooi dat we dingen die in de klas gezegd waren terug konden zien op de locaties. Hier maakten we dan ook weleens grappen over, maar toch bleef tegelijkertijd het besef wat de mensen op de locaties hebben moeten doorstaan. Dat hebben we dan ook vaak in perspectief gesteld, waardoor het goed te zien is dat vrijheid ineens afgepakt kan worden. Dat dit minor programma al twintig jaar bestaat, is niet zo gek. Het is een ontzettend goed programma. Ik heb het gevoel dat ik een stuk meer weet over WOII, maar ook over de mens. Het is jammer dat het nu voorbij is, ik vind afscheid nemen nooit zo leuk.

Mijn belangrijkste leerdoel niet ligt in het beter begrijpen van slachtoffers maar in het herkennen en bijsturen van mijn eigen neiging tot snel oordelen. Ik heb daar benoemd dat ik mijn aannames wil parkeren eerst wil kijken en pas daarna wil duiden. Voorafgaand aan de tour Terres de Mémoires Lieux de Mémoires verwachtte ik dat de Duitse excursies dit leerdoel verder zouden verdiepen. Waar de Nederlandse excursies mij vooral inzicht gaven in hoe het kampensysteem in de praktijk functioneerde verwachtte ik in Duitsland meer zicht te krijgen op het ontstaan van dat systeem en op de manier waarop ideologie werd vertaald naar beleid organisatie en uitvoering. De Nederlandse excursies vormden daarin een eerste stap. De studiereis naar Duitsland zag ik als een logisch vervolg en een verdieping van datzelfde proces. Waar de Nederlandse locaties vooral inzicht gaven in hoe het kampensysteem in de praktijk functioneerde boden de Duitse locaties meer zicht op het ontstaan de uitwerking en de normalisering van dat systeem. In Nederland zag ik wat het systeem deed met mensen. In Duitsland werd duidelijk hoe ideologie, beleid, organisatie en uitvoering met elkaar verbonden raakten en hoe dat in de samenleving kon worden geaccepteerd of genormaliseerd. Dat verschil heeft mijn leerproces verdiept en zorgde ervoor dat ik niet alleen keek naar wat er gebeurde, maar ook naar hoe dit mogelijk werd gemaakt. Tijdens de Duitse excursies werd opnieuw zichtbaar hoe snel betekenis verdwijnt wanneer context ontbreekt. Meerdere locaties ogen leeg en/of ordelijk, waardoor het zonder uitleg lastig is om te begrijpen wat zich daar heeft afgespeeld. Zonder voorbereiding blijven het plekken waar weinig houvast is en waar je gemakkelijk aan voorbijgaat. Juist daardoor werd opnieuw duidelijk hoe belangrijk het is om voorkennis te hebben en mijn eigen beelden tijdelijk opzij te zetten. Dit sluit aan bij het parkeren (mijn eerste indruk niet leidend laten zijn, maar ruimte maken voor uitleg achtergrond en nuance). De ervaring van de bezoeken zat voor mij dan ook minder in wat ik voelde op locatie en meer in het proces van kijken, luisteren en plaatsen. In vergelijking met de Nederlandse excursies merkte ik dat mijn manier van kijken veranderd is. Waar ik eerder vooral bezig was met het begrijpen van het systeem, ging mijn aandacht nu vaker uit naar menselijk gedrag binnen dat systeem. Niet alleen bij slachtoffers, maar ook bij uitvoerders, meelopers en mensen die afstand hielden om hun werk te kunnen doen. Dat sluit aan bij het inzicht dat ik tijdens de Nederlandse excursies al begon te ontwikkelen, dat gedrag zelden los te zien is van context, druk, angst of gewenning. De Duitse locaties maakten dit inzicht concreter, doordat zichtbaar werd hoe dit gedrag onderdeel werd van het dagelijks functioneren. De Duitse reis heeft dit inzicht verder aangescherpt. Ik merkte dat ik minder snel geneigd was om gedrag direct te labelen of te verklaren. In plaats daarvan stelde ik mezelf vaker de vraag ‘zou ik met deze situatie willen ruilen’. Niet als moreel oordeel, maar als hulpmiddel om mijn eigen positie te relativeren en mijn aannames te toetsen. Dat lukte niet altijd, maar het bewust stellen van die vraag laat zien dat mijn leerdoel niet alleen theoretisch is gebleven, maar ook tijdens de bezoeken actief aanwezig was. De leeropbrengst van deze excursies zit voor mij in de combinatie van voorbereiding, bezoek en verslaglegging. Door mij vooraf inhoudelijk te verdiepen kon ik tijdens de excursies beter plaatsen wat ik zag en hoorde. Het uitwerken van verslagen dwong mij om mijn observaties te ordenen en te koppelen aan mijn leerdoelen. Daardoor werd zichtbaar welke inzichten zijn blijven hangen en waar mijn manier van kijken daadwerkelijk is veranderd. Het in de bus schrijven hielp mij om afstand te nemen van het moment en mijn ervaringen te vertalen naar toepasbare inzichten. In mijn werk ontmoet ik regelmatig mensen die wantrouwend, gesloten of moeilijk benaderbaar zijn. Eerder zag ik dat gedrag sneller als lastig. Door deze minor en met name door de excursies ben ik gedrag steeds meer gaan zien als het gevolg van omstandigheden in plaats van als eigenschap van een persoon. De Duitse excursies hebben dit verder verdiept, doordat zichtbaar werd hoe gedrag kan ontstaan en blijven bestaan binnen systemen waarin afstand, routine en taakgericht werken centraal staan. De studiereis naar Duitsland maakte duidelijk hoe afstand nemen een functioneel onderdeel kan zijn van werken binnen extreme omstandigheden. Dat mechanisme herken ik uit mijn eigen werk, waar afstand soms nodig is om te kunnen handelen. Tegelijk liet deze reis zien hoe dun de grens is tussen functionele afstand en het stoppen met vragen stellen. Voor mijn professionele ontwikkeling betekent dit dat ik scherper ben geworden op mijn eigen denkproces. Ik ben mij bewuster van momenten waarop ik automatisch invul wat ik denk te zien. Op korte termijn betekent dit dat ik in mijn werk bewuster probeer te vertragen in mijn denken en eerst vaststel wat er feitelijk gebeurt, voordat ik conclusies trek. Op langere termijn wil ik deze manier van kijken blijven toepassen als vast onderdeel van mijn professionele houding. Daarnaast heeft deze reis bevestigd dat mijn neiging om eerst te observeren en pas later te reageren geen beperking is, maar helpt om zorgvuldiger te werken. Wat ik tijdens eerdere excursies al begon te merken werd hier verder bevestigd, minder snel reageren leidt uiteindelijk tot betere beslissingen. Niet door minder betrokken te zijn, maar door bewuster te handelen en mijn aannames actief te blijven toetsen. Wanneer ik deze Duitse excursies plaats naast de Nederlandse excursies zie ik een duidelijke lijn. Waar ik begon met het formuleren van een leerdoel, ben ik nu bezig met het toepassen ervan in de praktijk. Niet door altijd anders te handelen maar door bewuster te kijken naar mijn eigen reacties, aannames en irritaties en daar actief op te reflecteren. Deze minor heeft mij niet geleerd wat ik moet denken, maar heeft mij geholpen om beter te zien hoe ik denk en hoe mijn manier van kijken invloed heeft op mijn handelen. Dat geldt zowel in de context van oorlog en herinnering als in mijn dagelijkse werkpraktijk. Aan toekomstige bezoekers van deze locaties zou ik willen meegeven dat een bezoek pas waarde krijgt wanneer je bereid bent je voor te bereiden en de tijd te nemen om te begrijpen wat je ziet. Het is niet nodig om iets te voelen of onder de indruk te zijn. Het gaat erom dat je kijkt, luistert en nadenkt.

Op dit moment is mijn beeld van de Tweede Wereld groter en indrukwekkender dan dat het was. Wij in Nederland staan vooral stil bij de Joden en de Holocaust. Het verzet hemelen we helemaal op, maar er is zoveel meer en soms klopt het beeld niet wat wij voorgeschoteld krijgen. De hele aanloop met de NSDAP, de gedachte over lebensraum en het Arische ras, zijn onderwerpen waar ik nog nooit zo bij stil heb gestaan en waar ik ook soms wel van schrok tijdens de minor. Ik schrok dan wat er van mensen kan worden. De Tweede Wereldoorlog geeft heel goed weer dat het menselijke gedrag beïnvloedbaar is en dat wanneer je een hele groep meekrijgt, je ook heel veel voor elkaar kan krijgen. We zien dit niet alleen terug tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook bij de oorlog in Vietnam en bij de genocide in Rwanda. Het besef dat wij mensen heel ver kunnen gaan, kwam vooral door de bezoeken aan de verschillende concentratiekampen. Je ziet en hoort het, maar begrijpen doe je het maar een beetje. Tijdens de uitleg bij de plenaire bijeenkomsten, werd mij heel duidelijk hoe dat menselijk gedrag werkt en wat ervoor kan zorgen dat wij zover kunnen gaan. Als ik dan weer terugdenk aan de concentratiekampen, dan vind ik het wel erg indrukwekkend. Alles was doordacht en de technologie stond hoog in het vaandel bij de Duitsers. Dit ging dan wel ten koste van de gevangenen, die onder erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid moesten verrichten. Het kijken naar de daders, omstanders en slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, creëert een ander beeld dan dat wij in de geschiedenisboeken kunnen lezen. Het beeld dat geschetst wordt in geschiedenisboekjes is vaak eenzijdig, niet volledig en soms gebaseerd op fictie. Dit zien we terug als we kijken naar ons koningshuis, veel van wat wij lezen en horen zorgen ervoor dat ons koningshuis er goed uitkomt. Het is belangrijk dat we dit kritisch tegen het licht aanhouden en ook een ander geluid laten horen, het eerlijke geluid. Niet om het koningshuis in diskrediet te brengen, maar om het eerlijke verhaal te vertellen. Nog een voorbeeld van fictie wat een feit is geworden is de capitulatie in Wageningen, waar ik het in portfolio 1 over heb gehad. Dit is fictie, maar zit wel in ons collectieve geheugen als feit. Net als dat velen denken dat er heel veel Duitsers niet hebben geweten wat er allemaal speelde in de concentratiekampen. Dit klopt ook niet, het is onmogelijk dat zij het niet wisten. Er waren wel zoveel kampen en de gevangenen werkten ook buiten de kampen, daarnaast hadden heel veel dorpen gewoon zicht op de kampen. Voorbeelden daarvan heb ik gezien bij Ravensbrück en Dora Mittelbau. De oorlog was bij de slag om Stalingrad al verloren, toch gingen de Duitsers door met het uitvoeren van opsluiten en uiteindelijk vernietigen van tegenstanders of mensen die niet voldeden aan de Arische kenmerken. Het was schokkend om te zien en te horen hoe de bevolking hierin meeging en dat je nergens leest van opstanden. Men durfde het misschien niet en onder Hitler stond Duitsland wel weer op de kaart en ging het economisch goed. Dit is een verklaring waarom Hitler zoveel mensen meekreeg.

Belangrijk voor mij is dat ik altijd kritisch kijk naar wat er over de Tweede Wereldoorlog wordt gezegd. De overwinnaars schrijven de geschiedenis, het is dus een gekleurde geschiedenis. Met deze bewustwording ga ik mij verdiepen in de lesstof. Het is belangrijk om ook de andere kant te bekijken om zo tot een genuanceerd verhaal te komen, een verhaal van daders, slachtoffers en omstanders waar we in deze tijd iets van kunnen leren. Niet door ons emotioneel betrokken te laten zijn, maar om ons de gebeurtenissen op een juiste wijze te herinneren en deze herinnering op jezelf te reflecteren. Ik ben hier mee begonnen en dit zorgt echt dat je anders in het leven gaat staan, minder bezorgd en meer liefdevoller door iedereen echt in hun waarde te laten. Ik heb de afgelopen tijd ook veel complimenten gegeven aan mensen, of mensen die erdoor heen zaten laten zien dat ze goed bezig waren. Dit waren geen (expliciete) onderwerpen van deze Minor, maar doordat ik alle lesstof goed tot me in heb laten werken, is mijn huidige gedrag richting andere mensen wel veranderd naar meer positiviteit. Ik voelde mij tijdens de bijeenkomsten gehoord. Eindelijk werd er gezegd wat ik al zo lang denk. Dit gaat dan over het nuanceren van gevoelige onderwerpen, maar ook over de thema’s van de laatste bijeenkomst. Deze thema’s gingen over onder ander de rol van de Europese Unie en hoe wij westerse landen kijken naar de rest van de wereld. Ik benoem zo vaak dat wij met een superioriteitsgedachte kijken naar de wereld. In mijn directe omgeving snappen ze dat niet en waar ik werk kan ik het ook niet hardop zeggen bij iedereen. Ik vond het daardoor fijn en bevestigend dat dit tijdens deze minor ook gezegd werd. Ik ben dus niet de enige en ik moet mij hierover toch maar eens meer laten horen. Voordat ik dat ga doen, moet ik me wel eerst goed inlezen zodat ik er stevig insta. Ik zal dan ook kritisch kijken naar mijzelf en hoe ik erin sta, ik denk dat het Parkeren wat wij hebben moeten doen, mij hierbij gaat helpen. Deze minor heeft meer dan aan mijn verwachtingen en leerwaarde voldaan. Ik wilde vooral qua kennis de verdieping in, maar ik ging ook nadenken over het menselijk gedrag. Niet alleen de Tweede Wereldoorlog kwam ter sprake, maar we hebben ook naar andere conflicten gekeken. Zo kreeg ik een beeld van hoe het menselijk gedrag werkt in situaties als de Tweede Wereldoorlog of andere conflicten. Ik heb het al eerder gezegd, maar het kijken naar de profielen van daders, omstanders en slachtoffers was een echte verdieping die mij heel veel heeft geleerd. Niet alleen op professioneel gebied kan ik dit gebruiken, ik gebruik het ook als mens. Hoe kijk ik naar de ander en hoe kan ik ervoor zorgen dat mensen naar elkaar omzien? Dit is na deze minor echt een denkwijze waar ik aan wil werken.

Voorafgaand aan de tour Terres de Mémoires – Lieux de Mémoires begon ik met gemengde verwachtingen. Ik wist welke locaties we zouden bezoeken en had mij, mede vanwege de Engelstalige en Duitstalige tolken, al enigszins verdiept in de geschiedenis van de verschillende kampen. Mijn verwachting was dat deze reis vooral zou zorgen voor verdere verdieping: niet alleen in feiten, maar juist in de specifieke verhalen per locatie. Ik hoopte op nuance, op persoonlijke verhalen die de geschiedenis menselijker zouden maken. Daarbij verwachtte ik dat er aandacht zou zijn voor verschillende perspectieven: slachtoffers, daders en omstanders. En heel praktisch: ik ging er ook vanuit dat het koud zou zijn, iets wat uiteindelijk inderdaad het geval bleek. De bezoeken zelf heb ik over het algemeen als positief ervaren. De reis was tot in de puntjes georganiseerd en dat gaf mij rust. Duidelijkheid en structuur zijn voor mij belangrijk, en die heb ik binnen deze minor meer ervaren dan in veel andere onderdelen van mijn studie. Tegelijkertijd waren er ook momenten waarop het programma voor mij te intensief werd. Sommige rondleidingen duurden lang, en op een gegeven moment merk je dat je hoofd vol zit. Dan luister je nog wel, maar neem je weinig meer op. Daarbij vond ik het luisteren naar een tolk in een andere taal erg energieslurpend. Dat ligt niet aan het programma, maar wel aan mijn eigen belastbaarheid. Desondanks heb ik de bezoeken als waardevol ervaren; de inhoud en betekenis ervan komen ook duidelijk terug in mijn verslagen. De leeropbrengst van deze excursies zit voor mij vooral in de opbouw van kennis gedurende de hele minor. Ik heb echt een stijgende lijn ervaren. Het was veel informatie en soms voelde het alsof mijn hoofd overliep, maar bij de eindtoets bleek dat er toch meer is blijven hangen dan ik vooraf dacht. Niet alles, maar voldoende om verbanden te kunnen leggen en kritisch te reflecteren. De voorbereiding en verslaglegging speelden hierin een belangrijke rol. Ze zorgden voor voorkennis, maar ook voor herhaling en verdieping. Sommige onderwerpen kende ik al in grote lijnen, maar kregen door de locaties een concreet beeld. Je kunt lezen over een grot, een barak of een kamp, maar pas als je er staat, krijgt het betekenis. Natuurlijk blijft het onmogelijk om echt te voelen wat mensen toen hebben meegemaakt, geuren, geluiden, angst en wanhoop zijn niet na te bootsen. Maar het zien van de plekken maakt het verschil tussen weten en beseffen. Wat mij sterk is bijgebleven, is dat je soms denkt het ergste al gehoord te hebben, en dat er dan weer een nieuw verhaal volgt dat nog schrijnender is. Niet als een vergelijking of wedstrijd, maar als besef hoe ver menselijke wreedheid kan gaan. Tegelijkertijd zit de belangrijkste leeropbrengst voor mij niet alleen in het verleden, maar in het heden: het besef dat je altijd kritisch naar jezelf moet blijven kijken. Dat je moet blijven nadenken, zelf verantwoordelijkheid moet nemen en niet mag meegaan in groepsdruk of gemakzucht. Juist dat voorkomt herhaling, hoe klein ook. Het belang van deze ervaring is voor mij zowel persoonlijk als beroepsmatig groot. Persoonlijk helpt het mij om trouw te blijven aan mijn eigen normen en waarden en mezelf recht in de spiegel aan te kunnen kijken. Voor mijn omgeving hoop ik iemand te zijn die betrouwbaar is, die oog heeft voor anderen en die verantwoordelijkheid neemt. Dat betekent dit dat ik iedereen gelijkwaardig behandel, ongeacht achtergrond, gedrag of situatie. Dat mensen zich bij mij veilig en gezien voelen. Op korte termijn levert deze ervaring misschien weinig tastbaars op, maar op de lange termijn des te meer. Hoe mensen mij herinneren, zal afhangen van hoe ik mij dagelijks gedraag. De kennis en ervaringen die ik heb opgedaan kan ik blijven delen, bijvoorbeeld met mijn dochter, zodat zij stukje bij beetje leert over deze geschiedenis. Ook in contact met patiënten die de oorlog nog hebben meegemaakt, helpt het om met begrip en kennis te kunnen luisteren. In de toekomst zullen er steeds minder ooggetuigen zijn, en worden jongeren afhankelijk van wat wij doorgeven. Dat schept verantwoordelijkheid. Aan toekomstige bezoekers zou ik willen meegeven: ga niet alleen om te kijken, maar om te reflecteren. Sta open, neem rustmomenten en wees mild voor jezelf als het even te veel wordt. Deze locaties hoef ik zelf niet snel opnieuw te bezoeken, niet omdat ze niet belangrijk zijn, maar omdat ze zwaar zijn. Wat ik heb gezien en geleerd draag ik mee, en dat is voor mij de kern van herdenken.

De bezoeken heb ik als waardevol ervaren. Je krijgt bij het ene bezoek meer mee dan bij het andere, maar dat is niet erg. Je komt op plekken waar je zelf niet snel zou komen. Het mooiste bezoek vond ik Wewelsburg. Dat vind ik echt gaaf zo’n kasteel. En dan is het besmet omdat het van Himmler is geweest. En dat is dan net jammer. Maar dat je daarin kan overnachten is echt gaaf. Ik zou niet weten wat ik nog meer moet zeggen. De verslagen zeggen denk ik ook genoeg. De leeropbrengst is veel geweest. Ik denk dat je naar heel het plaatje moet kijken. Dus niet alleen de voorbereiding maar ook het moment zelf en de uitwerking. Dan kan ik zeggen dat het een leerproces voor mij is geweest hoe je moet leren. Ook hoe je moet kijken naar gebeurtenissen in de geschiedenis. Het is voor mij ook een bevestiging geweest dat er veel geframed wordt wat dus niet juist is. Er is een verhaal wat verteld moet worden en daar worden zaken in weggelaten omdat het niet uitkomt. En als je kennis hebt dan is het mogelijk om hier doorheen te prikken. Maar dan moet je dus wel kennis hebben. Ook dit proces is een leeropbrengst geweest van dit alles. Dit zijn algemeenheden maar wat ik specifiek geleerd heb en opgenomen heb dat heb ik in de verslaglegging opgenomen. Maar een stukje voorbereiden per bezoek en daarna verslagleggen zou ook goed zijn in andere dingen. Als je in het publiek moet debatteren is het belangrijk dat je een goede voorbereiding hebt. En na dien nog eens terugkijken hoe heb ik het gedaan. Daar leer je veel van. Dus het proces is zeer waardevol voor mij geweest. Ik durf niet te zeggen wat ik specifiek op korte termijn hier mee zou gaan doen. Op de lange termijn is het handig om de dingen te volgen die ik zojuist heb opgeschreven. Voorbereiden voordat je een debat gaat voeren. Dit is dan beroepsmatig. Maar voor mijn privé en mijn omgeving denk ik dat ik gedrag beter kan plaatsen. En anders moet ik dat in ieder geval gaan proberen. Ik weet nu hoe het werkt en hoe bepaald gedrag tot stand komt dus ik moet hier nu ook rekening mee gaan houden. Dit is dan wat ik op de korte termijn zal moeten doen. Wat ik toekomstige bezoekers zou meegeven is om niet vergeten te relativeren. Je moet het een plekje kunnen geven. Weet je op voorhand al dat je er niet tegen kan, ga dan ook niet. Je moet geen dingen doen waar je niet tegen kunt. Maar ook als bezoekers bij Wewelsburg zijn, dan zou ik ook zeggen geniet ervan. Het klinkt misschien gek, maar ik vind dat je ook wel mag genieten van deze locatie. Dit kasteel was geen concentratiekamp. Hier zijn geen mensen op die manier behandeld. Doe tussen de bezoeken door wat leuks en als het nodig is praat er met elkaar over. Ik zou de locaties niet zo snel nog eens bezoeken. Het is bij mij een soort toets. Ik heb het een keer gezien en dan is het zo. Een toets lees ik goed en vul ik één keer in. Ik ga niet nog eens terugkijken of ik alles wel goed gedaan heb. Ik heb de locaties goed bekeken en daar laat ik het bij. Ravensbrück was groot en daarom zou ik daar misschien nog wel eens naar terug gaan, omdat ik niet het idee heb dat ik alles heb gezien. De Wewelsburg zou ik misschien ook nog wel naar terug gaan omdat dit een mooi kasteel is en de omgeving mooi is. Maar ik zou het daar niet meer doen om de historische context.

Ik denk dat we mogen terugkijken op een mooie tijd. En ondanks we anders in het leven staan dat we toch ook de dingen vinden die elkaar verbinden. Wat ik ook kan waarderen is de mooie gesprekken over het geloof die ik met verschillende deelnemers heb gehad. Wat ook geleid heeft tot weer een stukje evangelisatie en dat ik M een Bijbel heb mogen geven. Ik had hier aan het begin om gevraagd aan de Heere. Ik heb gevraagd of ik het nog eens met iemand over het geloof mocht hebben. Ik heb het volgens mij bijna iedere dag wel met iemand over het geloof gehad. Nu hoop en bid ik of dit ook gezegend mag worden. Ik hoop dat het voor mijn klasgenoten eens waarlijk Kerst mag worden dit jaar. Dat Het Licht eens in hun harten mag gaan schijnen. We zijn immers allemaal op weg naar de eeuwigheid. Zo zie ik de groep ook. En we moeten allemaal eens voor God verschijnen. En dan ben ik blij dat ik hier ook wat van heb mogen delen. Doordat wij een groep hebben die allerlei achtergronden kent zijn wij een hele goede Einsatsgruppe. Ik moet het uit mijn perceptie beschrijven dus dan begin ik ook maar met mezelf. Ik zou de troep aansturen. Het overzicht houden en de keuzes maken. Vervolgens hebben we verschillende stafleden. Hieronder zou M vallen en E. Deze hebben toch al wat meer ervaring en M heeft kennis van voeding en heeft ook ervaring met het leger. Daarnaast als iemand niet helemaal meer alles op een rijtje heeft sturen we deze even langs M. Die mag iedereen weer op de rit krijgen. De rest mag gaan vechten. Ik zou S in de voorhoede zetten met J. Daarachter T. Het lijken me sterke mannen die ervoor kunnen zorgen dat we door kunnen breken. Als er gewonden zijn dan hebben we daar M voor. Zij mag de gewonden verplegen. Al met al hebben wij dus veel kwaliteiten aan boord. Wij zouden het perfect uit kunnen voeren. Het lijkt wel een beetje op Stratego of schaken. Je kunt de strijd niet winnen met allemaal dezelfde mensen. Verder zouden wij niet goed slecht met anderen om kunnen gaan. Maar ik denk wel als het moet en er zijn er een aantal die het voortouw nemen dat het wel zou kunnen. Na ons werk zouden wij een echte Einsatzgruppe zijn. Lekker met elkaar ontspannen zijn en gezellige dingen doen. In 1943 lag de nadruk meer op het deporteren. Dat zou onze groep prima aan kunnen. En anders hebben we de kennis en kunde om de leden van de groep er doorheen te trekken. We zouden alle kwaliteiten aan boord hebben om dit tot een goed einde te brengen. Lichamelijk en geestelijk. Dit gedrag is te verklaren doordat we al een poosje met elkaar omgaan en we gehecht zijn aan elkaar. We staan met z’n allen sterk. Als we dit in de eerste week zouden moeten doen zou het waarschijnlijk niet goed gaan, omdat we de verschillende achtergronden nog niet kennen. Dat ligt nu geheel anders. We weten wie wat kan en waar we sterk in zijn. De een pakt wat meer de leiding en de ander volgt. Ik ben er nog meer van overtuigd dat hier de gezinssituatie heel belangrijk is. En ook dat het heel belangrijk is om de geschiedenis van je land te kennen. En hoe meer mensen hier naartoe komen hoe moeilijker het zal worden om dit te leren. Als je geen binding hebt met het verleden zal je nooit een land kunnen bouwen wat over grenzen heen kan kijken. Hier waren wij altijd goed in. Dat moet zo blijven. Dat het belangrijk is om op te staan waar er onrecht geschied. Je moet het niet aan je voorbij laten gaan. In mijn gedachten denk ik terug aan het filmpje in de trein wat test of er mensen ingrijpen als iemand onheus wordt bejegend. En dat er dan iemand rustig bij gaat zitten en z’n mes pakt. Dat is niet helemaal wat we moeten doen, maar dit laat wel zien we moeten niet bang zijn om tegen het onrecht op te staan. Altijd te staan voor het goede en het slechte proberen de kop in te drukken. De eerlijke boodschap te verkondigen ook al is deze niet gewenst. Als je iets doet moet je er de volle 100% voor gaan. En wat ik geloof is als er mensen in deze tijd niet gestraft zijn voor hun verkeerde dingen dan zullen ze daar later nog voor gestraft worden. Proberen om geen oordelen te maken. En je in de tijd te verplaatsen. Zou ik anders gehandeld hebben? Dat het ik wel geleerd. En dit wilde ik ook leren.

Met een open blik ben ik deze minor ingegaan. Daarbij heb ik de populistische mening, die vooral op beelden in films en series gebaseerd was, omtrent bepaalde onderwerpen omgezet naar feitelijke kennis. Er is een mooie basis gecreëerd om zelf onderzoek te gaan doen naar onderwerpen die mij interessant lijken. De opbouw van de minor laat vooronderzoek zien, het uitwerken van de locatie en het locatiebezoek wat een goede structuur is voor de toekomst. Er zijn in de lessen meer dan voldoende voorbeelden gegeven van literatuur die ik kan gaan bestuderen om mijn kennis uit te breiden waarbij de minor een belangrijke basis heeft gecreëerd. Je kan alleen maar een stevig huis bouwen als je fundering goed is. En zo zie ik de minor ook, de fundering is stevig en is klaar om bebouwd te worden. Als laatste wil ik aangeven dat ik een avontuur heb beleefd. Het gevoel van vroeger op schoolreisje gaan, elke keer als we een theorieles hadden, op locatiebezoek gingen en in meerdere mate de studiereis naar Duitsland, dan had ik er zin in en was ik kinderlijk gemotiveerd. Het gedrag wat ik liet zien in de les, een (grappige) opmerking hier en daar, is daar het bewijs van. Ik zat er helemaal in en beleefde op dat moment de les of de locatie. Dus aan mijn verwachtingen is meer dan voldaan, veel meer zelfs.

En zo zijn er nog vele dingen die ik heb geleerd. Als ik naar mezelf kijk heb ik geleerd dat nuance in mijn mening geduld teweegbrengt in mijn handelen en ik daardoor meer open sta voor een ander zijn mening of de feiten rondom een onderwerp. Het heeft mij inzichtelijk gemaakt dat ik als mens op deze leeftijd nog steeds open sta om te leren en mijzelf kan aanpassen aan hetgeen wat ik geleerd heb. Ik durf daarbij mijn competenties in de werksfeer te implementeren wat mij een betere verpleegkundige/diëtist heeft gemaakt. Ik ben nog net zo’n enthousiast persoon als wat ik dertig jaar geleden was. Ik kan mij daardoor makkelijk in een groep mengen met mensen van 18 tot 25 jaar en ik mij daarbij geaccepteerd voel. Het zegt veel over mij als mens en ik heb dan ook geleerd mijzelf meer te gedragen zoals ik dat heb gedaan in de minor. Ik heb geleerd dat mijn enthousiaste gedrag ook enthousiasme en menselijke connectie oproept bij anderen. Ik heb tijdens de studiereis gemerkt dat ik dat erg fijn vind. Ik heb afstand genomen van emoties tijdens het bezoek van een locatie. Ja, de emotie mag er zijn maar heeft er op bepaalde momenten voor gezorgd dat ik minder kritisch was. Ik heb geleerd om mijn emoties te parkeren waardoor er ruimte ontstaat voor een kritische blik want ik kan namelijk niets meer veranderen aan het verleden. De leerdoelen die ik had zijn in deze minor behaald. Ik heb de kans gehad mij te verdiepen in de theorie rondom de Tweede Wetreldoorlog buiten de populistische Amerikaanse propaganda uit de films en series. Maar zoals eerder beschreven het heeft voor mij ook het startpunt gevormd om mij verder te verdiepen in de onderwerpen die ik belangrijk vind waarbij de opbouw uit de minor een protocol heeft gevormd, een houvast. De overeenkomst met mijn leerdoelen en het geleerde is dat ik tijdens de minor gevoeld heb of in andere woorden, ik heb beleefd waardoor het voor mij meer tastbaar is geworden. Het effect van de minor is vooral dat ik een geduldiger mens ben geworden waardoor ik de tijd neem om naar mensen te luisteren en te horen wat ze zeggen. Dit heeft al standvastigheid in mijn leven gekregen na het bezoek aan begraafplaats Ysselsteyn. De minor heeft gezorgd voor inzicht dat ik als mens nog steeds graag wil leren maar daarbij ook mijn houding en gedrag durf aan te passen op het geleerde. Dit is een groot inzicht voor mij als mens en professional. Door het enthousiasme en de manier van lesgeven heb ik gemerkt dat het plezier wat ik de afgelopen maanden beleefd heb, gezorgd heeft voor meer inzicht in het geleerde maar ook het doorpakken op het onderwerp en het betrekken van mijn omgeving hierbij. Het verdere effect is dat ik een hele mooie tijd heb beleefd met leuke mensen en sinds jaren weer eens gesprekken heb gevoerd die ik als waardevol ervaar.

Mijn kennis is een stuk verdiept ten opzichte van de eerste bijeenkomst. Waar ik aan het begin vooral losse feiten en basisinformatie kende, begrijp ik nu veel beter hoe gebeurtenissen in de oorlog met elkaar samenhingen. Ik heb meer inzicht gekregen in tijdlijnen, oorzaken en gevolgen, en ik kan nu de grote lijnen van de oorlog beter plaatsen. Daarnaast heb ik veel geleerd over de psychologische kant: hoe dadergedrag ontstaat, hoe gewone mensen fouten kunnen maken of meegaan in een systeem, en welke sociale processen daarin een rol spelen. Ook weet ik nu meer over hoe de Holocaust zich ontwikkelde en waarom dit geen vooraf vaststaand plan was, maar een steeds verder uit de hand gelopen proces. Ik merk dat ik hierdoor met meer kennis, maar ook met meer begrip voor de menselijke kant naar de oorlog kijk. Aan mijn verwachtingen is eigenlijk volledig voldaan. Ik hoopte vooraf dat deze minor mij meer feitelijke kennis zou geven over de Tweede Wereldoorlog en dat ik beter zou begrijpen waarom mensen zich in oorlogstijd op bepaalde manieren gedragen. Dit is precies wat er gebeurd is. Ik wilde ook verschillende perspectieven leren zien en leren hoe je dat zonder vooroordelen benadert. Tijdens de lessen, maar vooral ook tijdens de studiereis, werd ik echt gedwongen om verder te kijken dan de standaardbeelden die ik had. Daarnaast hoopte ik dat ik dit onderwerp later beter met anderen zou kunnen bespreken. Door de combinatie van theorie, gesprekken en de bezoeken op locatie heb ik nu veel meer zelfvertrouwen in mijn kennis en kan ik mijn gedachten hierover beter verwoorden. Tijdens deze minor heb ik op meerdere vlakken veel geleerd. Inhoudelijk heb ik veel meer kennis opgedaan over de Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en het ontstaan daarvan. Ik heb geleerd hoe dadergedrag werkt, hoe groepsdruk ontstaat en hoe leiderschap en omstandigheden invloed hebben op menselijk gedrag. Over mezelf heb ik ontdekt dat ik vrij open ben in groepen, maar ook dat ik beïnvloed kan worden door groepsprocessen. Tegelijkertijd heb ik gemerkt dat ik vrij bewust nadenk over mijn eigen rol daarin. Over anderen heb ik geleerd dat iedereen anders reageert op dit soort onderwerpen en dat mensen soms heel anders blijken te zijn dan je vooraf denkt. Als mens heeft deze minor mij meer bewust gemaakt van hoe kwetsbaar vrijheid is en hoe belangrijk het is om kritisch te blijven nadenken, ook als je in een groep zit. Als professional heeft het mijn inzicht in menselijk gedrag, groepsprocessen en veiligheid vergroot. Dat past goed bij mijn studie en toekomstige werk.

De overeenkomsten tussen mijn leerdoelen en wat ik uiteindelijk geleerd heb, zijn heel duidelijk. Ik wilde meer feitelijke kennis, meer inzicht in dadergedrag en een bredere kijk op verschillende perspectieven. Al deze doelen zijn zoveel als kan, gehaald. Ik wilde ook leren hoe ik dit onderwerp beter bespreekbaar kon maken en hoe ik zonder vooroordelen naar dit thema kon kijken. De minor sloot precies op die wensen aan. Ik kan nu beter uitleggen waarom bepaalde processen plaatsvinden en ik ben me bewuster geworden van mijn eigen oordelen en hoe ik daar kritisch mee om moet gaan. De minor heeft ervoor gezorgd dat ik anders kijk naar menselijk gedrag en naar veiligheid in het algemeen. Ik ben bewuster geworden van hoe makkelijk groepen beïnvloed kunnen worden en hoe belangrijk het is om kritisch te blijven, juist als dingen vanzelfsprekend lijken. Voor de toekomst wil ik mij meer richten op onderwerpen die te maken hebben met menselijk gedrag, groepsprocessen, radicalisering en escalatie. Ik merk dat dit perfect past bij mijn opleiding en dat ik deze kennis goed kan gebruiken in mijn professionele loopbaan. Ook denk ik dat ik het onderwerp Tweede Wereldoorlog en Holocaust nooit meer op dezelfde manier zal bekijken; ik wil dit blijven volgen en erover blijven leren. Met het afronden van dit portfolio komt ook een intensieve, leerzame en bijzondere periode ten einde. De minor Tweede Wereldoorlog Educatie heeft mij niet alleen inhoudelijk veel gebracht, maar mij ook aan het denken gezet over menselijk gedrag, verantwoordelijkheid en de kwetsbaarheid van vrijheid en veiligheid. Waar ik aan het begin van deze minor vooral keek naar historische feiten en bekende gebeurtenissen, kijk ik nu met een veel bredere, kritischere en menselijkere blik naar de Tweede Wereldoorlog en alles wat daarmee samenhangt. De combinatie van theorie, gastlessen, en vooral de studiereis naar Duitsland heeft deze minor uniek gemaakt. Het bezoeken van de verschillende lieux de mémoire maakte de geschiedenis ook wat meer tastbaar. Door daadwerkelijk op deze plekken te staan, werd duidelijk dat de Tweede Wereldoorlog niet alleen bestaat uit cijfers en verhalen, maar uit echte mensen, keuzes en processen die zich vaak stap voor stap hebben voltrokken. Deze ervaringen hebben mijn beeld van de oorlog verdiept en zullen mij daarom ook bijblijven. Daarnaast heb ik tijdens deze minor veel geleerd over mezelf en over groepsdynamiek. Ik ben me bewuster geworden van mijn eigen houding, aannames en rol binnen een groep, en van de invloed die groepsprocessen kunnen hebben op individuen. Deze inzichten sluiten sterk aan bij mijn opleiding en vormen een waardevolle basis voor mijn toekomstige professionele handelen. Tot slot wil ik mijn grote dank uitspreken aan W. voor het verzorgen van deze minor. Zijn kennis, betrokkenheid en manier van begeleiden hebben deze minor niet alleen inhoudelijk sterk gemaakt, maar ook veilig, open en verdiepend. De ruimte voor discussie, reflectie en verschillende perspectieven zorgde ervoor dat deze minor meer was dan een onderwijsprogramma; het was een unieke leerervaring die mij zowel als student, professional en mens heeft gevormd. Ik kijk met veel waardering terug op deze minor en neem de opgedane kennis, ervaringen en inzichten mee in mijn verdere studie en toekomstig werk. De lessen uit deze periode zullen mij blijven begeleiden in hoe ik kijk naar geschiedenis, menselijk gedrag en mijn eigen verantwoordelijkheid binnen de samenleving.

J S.

De plekken van herinnering; ik startte dit avontuur in het daderland met weinig verwachtingen. Tuurlijk heb ik van tevoren mijn onderzoek gedaan en wist ik welke locaties ik ging bezoeken, maar verder wist ik niet hoe het zou lopen op locatie, wist ik niet hoe dat met de groep ging en wist ik niet hoe ik me daar zelf zou bij voelen. Er open ingaan en omarmen wat je tegenkomt; dat was mijn instelling. Dat is iets wat ik niet makkelijk vind om te doen. Afscheid van het onbekende en niet weten wat er komen gaat, maar je leert er veel door. Uiteraard wist ik van tevoren wel dat deze reis een unieke ervaring ging worden. Deze plekken zou je wel kunnen bezoeken, maar dat doe je bijna nooit in een keer achter elkaar, en zeker niet met de juiste begeleiding. De bezoeken heb ik als uiterst informatief ervaren. Het is natuurlijk niet niks om elke dag in een kort tijdsbestek veel informatie tot je te moeten nemen, maar hoe het tijdens deze reis ging werkte voor mij prima. De vrije tijd die we aan het einde van de dag kregen was voor mij handig om te verwerken wat we allemaal hebben meegemaakt. Tijdens de excursies maakte ik aantekeningen en in de avond schreef ik een verslag. Dit recept herhaalde ik iedere dag. Je leert ongelooflijk veel op een reis als deze, en dat leren gaat veel verder dan alleen de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Dat leren gaat over gedrag, gedrag van mensen die in staat zijn tot de bizarste dingen. Wat drijft mensen, hoe kan het zo ver komen en is het niet allemaal heel logisch? Wat is er nou in wezen veranderd met tachtig jaar geleden. De grote brei aan informatie kan je langzaam vouwen tot een grote prop waarin ieder kreukeltje met elkaar verbonden is. Want dat is hoe het zit: dat begint al met de lessen, met aangevuld de excursies in Nederland, gevolgd door de voorbereiding op Duitsland en dan de reis zelf. Zonder voorbereiding tast je op locatie in het duister en loop je steeds achter de feiten aan. Tegen de tijd dat je het dan eenmaal zal begrijpen is de bus alweer geparkeerd bij de volgende halte. De verslaglegging achteraf is als het ware de lijm die nodig is om alle losse snippertjes vast te plakken tot een geheel. Wat ik persoonlijk met deze reis heb bereikt is denk ik al duidelijk geworden in de meer dan 11.000 woorden die hierboven staan. Het vat zich vooral samen in: leren hoe we omgaan met onze geschiedenis en dat narigheden van alle tijden zijn. Het psychologische aspect en de daadwerkelijke handelingen staan in ontzettend nauw verband met elkaar; nog veel meer dan ik van tevoren dacht. Beroepsmatig leverde het me als journalistiek een mooie bevestiging op: hoor- en wederhoor toepassen en niet zomaar elk verhaal voor lief aannemen. Daarmee bedoel ik ook dus niet zomaar alles wat men zegt aannemen. Tuurlijk een expert als bron is goed, maar waar heeft hij zijn informatie vandaan? Altijd alert blijven. Voor privé is de insteek anders en dat uit zich vooral in opheldering van hoe de Tweede Wereldoorlog op ons als Nederlanders geprojecteerd wordt. Ik denk dat ik nu twee keer zoveel over dit onderwerp als voorheen. Ik kan de feiten en fabels van elkaar onderscheiden en daarmee ook het gesprek/de discussie aan gaan met de rest. Ik ben ervan overtuigd dat ik nog lang niet alle informatie heb verwerkt. Ik ga er in de toekomst dan ook vanuit dat er nog meer kwartjes zullen vallen waarbij ik terugdenk aan deze minor. Ik zou niet elke locatie nog eens willen bezoeken. Al zijn het mensen die dichtbij me staan en die ik graag iets wil laten zien over de geschiedenis, dan zijn alle voormalig kamplocaties echt goed geschikt. Er is alleen niet zo veel te zien overal. Dat maakt dat je aan sommige plekken, zoals Ravensbrück wel aan één bezoek genoeg hebt. Leren over het Nazisme en de ideologieën is een hele andere tak van de sport. Daar ben ik nog lang niet over uit; een terugkeer naar Wewelsburg zie ik nog wel gebeuren. Als we kijken naar mijn leerdoelen gaat het met name over bewustwording, de details leren kennen en de fijne kneepjes leren. In zekere zin is dat zeer goed gelukt. Ik ben bewust geworden van de 1001 verschillende gebeurtenissen die zich in deze periode hebben voltrokken en welke gedachten/handelingen daar van verschillende kanten kwamen kijken. De Tweede Wereldoorlog bestaat niet uit ‘dit en dit’ is gebeurd, maar de materie gaat veel dieper. Ik ben op een andere manier bewust van de gruwel geworden. Vooral alle nare dingen hebben we in detail meegekregen. Eerder kreeg ik alleen het verhaal in grote lijnen mee, maar dat verhaal is niks als je het vergelijkt met hoe breed mijn beeld nu van die tijd is geworden. Al met al zijn mijn leerdoelen dus behaald. Ik kan namelijk meer als professional kijken naar WOII. Er is nog veel te leren, maar ik sta al heel ergens anders dan waar ik ben begonnen. Als ik kijk naar mijn toekomstig handelen met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog: diep onderzoek doen naar je informatie als een echte journalist. Dus niet alles van de eerste beste bron aannemen. Zoek diep wat iemand zegt en waar die informatie vandaan komt. Ik wil me graag blijven verdiepen maar heb daar geen specifiek plan of doel voor gemaakt. Spread the word, dat ga ik wel doen. Ik ga het gesprek graag aan over dit onderwerp; zowel om wat te leren als om mensen wat te leren. Ik merk dat ik leren over het verleden ontzettend interessant ben gaan vinden. Juist omdat je het ook zo goed kan koppelen aan ons handelen/niet handelen in het heden. Die hele combinatie trekt mij. Wellicht zit er na mijn Bachelor Journalistiek nog een studie in waarbij ik meer met geschiedenis om zal gaan, maar daar kijk ik pas naar mijn studie naar. Datzelfde geldt overigens voor het psychologische aspect wat deze minor vaak is teruggekomen; wellicht iets om nog naar te kijken mocht ik willen doorstuderen. De komende tijd ga ik me daarover oriënteren en later kijk ik of het mogelijk is om hier dieper met iemand op in te gaan door bijvoorbeeld hetzelfde boek te lezen en dan onze eigen bevindingen te delen. De plannen na de studie zijn nog onder voorbehoud en die zet ik nog even in de ijskast. Wel is het natuurlijk mogelijk om met journalistieke producties die ik maak de geschiedenis op te zoeken. Tot slot: zoals ik al eerder aangaf. Ik moet denk ik nog veel verwerken van de reis, al is het onbewust. De komende tijd ga ik dus ook gebruiken om tot bezinning te komen. Ik had twee leerwensen: opfrissing van de algemene kennis en verhalen vanuit andere invalshoeken bekijken. De opfrissing gebeurde gaandeweg, maar wel op een manier waarbij enige basiskennis al vereist was. Nou ging dat prima voor mij, en alles wat ik zelf nog opgefrist wilde hebben na een les, ben ik zelf gaan onderzoeken. De Tweede Wereldoorlog vanuit verschillende invalshoeken bekijken is zeker wél gebeurd. Dat is eigenlijk het hoofdonderwerp van deze minor geweest. Dit hoopte ik al, maar is ook echt uitgekomen. Dit heeft invloed op mijn kijk op de geest, op mijn journalistieke kijk en uiteraard op mijn kijk op de Tweede Wereldoorlog en hoe we de afgelopen tachtig jaar met deze tijd zijn omgegaan. Aan mij in ieder geval de taak om mijn kennis en interesse die ik nu heb opgedaan niet te laten vervagen. Maar dan wel met de juiste invalshoek; specifieke dingen te weten komen.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2025 (1 - 4).

2025-07-01T10:11:00.003+02:00

Het zijn de meest mooie, leerzame, vernieuwende en kwetsbare vier maanden van mijn leven geweest. Ik heb zoveel geleerd over de wereld en over mezelf. Ik ben mezelf op talloze manieren tegengekomen en heb daarbij de mooie en lelijke kanten van mezelf gezien. Ik heb gelachen, intens gelachen, gehuild, getroost, vrienden gemaakt (ik hoop voor het leven), geproost, de wereld op een nieuwe manier leren bekijken en vooral mezelf op een nieuwe manier leren bekijken.

Die en die omleggen, wij voelden ons een groep, niet per se een individu tegen het einde van de reis. Dat houdt in dat we zeker elkaar zouden beschermen indien nodig, of handelingen zouden uitvoeren die voor de groep voordelig waren.

Deze minor heeft me ook laten zien dat het zien en horen van dit soort heftige verhalen en plekken, je ook als groep echt dichter bij elkaar brengt. Je bent met zijn alle lichtelijk getraumatiseerd, maar het feit dat je dat allemaal samendoet, maakt het een stuk makkelijker.

In iemands schoenen gaan staan. Dan pas voel je hoe het was om daar te zijn – en begrijp je beter waarom iemand iets deed. In T zijn de taken verdeeld: "Ik deed alleen de deur dicht." Dat snap je nu pas echt.

Ervaringen 1

‘In de klas bestond er nog een bepaalde afstand tot het onderwerp. Je hoort erover en je leest erover. Op locatie worden al die feiten tastbaar; Het komt daar tot leven. Ik spreek voor mijzelf als ik zeg dat al die feiten die in de les werden verteld over groepsverband of menselijk gedrag als een ‘ver van mijn bed show’ klonken. ‘Dat gaat toch nooit meer gebeuren’, dacht ik. ‘We hebben toch geleerd van het verleden?’. Totdat we dus zelf op reis gingen, en zoals ik eerder noemde, toch echt een bepaalde groepsdynamiek opmerkte die kenmerken weghad van een Einsatzgruppe. Ik had echt een stom gevoel aan het eind van de tweede studiereis. We waren allemaal aan t mekkeren dat het afgelopen was. Hierna nog een bijeenkomst of twee en dan is het alweer klaar. We hadden een les over hechting gevolgd voordat we met elkaar op pad gingen, en die hechting voelde ik zeker na die zes dagen samen. Het was allemaal een beetje melancholisch.’ En we zijn daarnaast nou eenmaal schaapjes. Als er iets gedaan moest worden volgden we gewoon. Zo en zo laat daar? is goed. Niemand van de groep die daar tegenin ging. Dat maakt de lijn erg dun naar de vraag: ‘die en die omleggen’? Wij voelden ons een groep, niet per se een individu tegen het einde van de reis. Dat houdt in dat we zeker elkaar zouden beschermen indien nodig, of handelingen zouden uitvoeren die voor de groep voordelig waren. Deze afsluiter voelt een beetje raar voor mij. Ik heb het gevoel dat deze minor niet helemaal ‘af’voelt. Het kan ook komen omdat wij als klas pas tegen het eind zo naar elkaar toe zijn gegroeid.

Ik heb zo veel gelezen en gezien in de afgelopen paar maanden, dat ik in de eerste weken dacht dat het een informatie overvloed zou worden in mijn brein. Ik had verwacht dat het toch niet allemaal zou blijven plakken daarboven, en het net als andere toetsen, even erin wordt gestampt en vervolgens verdwijnt in de massa van mijn brein. Ik heb mijzelf verbazingwekkend genoeg het tegendeel bewezen. Wat nu mijn beeld is van wereldoorlogen? Misschien is het iets cynischer dan dat het voorheen was. Ik ga het nu niet hebben over media die mij hebben beïnvloed, het is eerder een algemene conclusie die ik over deze twee gebeurtenissen trek. Het zijn naar mijn mening mensonterende gebeurtenissen die misschien niet eens nodig waren geweest in de geschiedenis, maar tot stand zijn gekomen door een kleine elite politici die onderlinge ruzies uitvechten over de ruggen van onschuldige burgers. Daarnaast ben ik van mening dat deze oorlogen niet uniek zijn in de wereldgeschiedenis. Als westers superieur ras neigen we te vergeten dat taferelen als totale oorlogen of genocide na deze grote wereldoorlogen nog gebeuren op de wereld.

Chronologisch een geschiedenisboekje volgen is er niet van gekomen. Ook heeft W een stuk meer uitgeweid en het niet alleen over die oorlogen gehad, ook over menselijk gedrag en verklaringen hiervoor. Sommige lessen voelden bijna als een minor psychologie. Daarnaast heb ik in mijn startdocument de verwachting gesteld dat we ‘op de reguliere manier’ geschiedenislessen zouden volgen. Ik denk dat ik niet verder van de waarheid had kunnen zitten met deze verwachting. De term ‘zwarte pedagogiek’ is meer dan eens gevallen in het afgelopen half jaar en absoluut terecht. Op een manier zoekt W de grenzen op van wat te tolereren valt binnen het onderwijs (en gaat er soms stiekem overheen). Wanneer ik mijn lessen en de stof die behandeld wordt aan studiegenoten probeer uit te leggen, kom ik vaak uit op: ‘je moet het eigenlijk een keer meemaken, ik kan W ’s methode niet in woorden omschrijven’.

Gevraagd naar wat ik heb geleerd tijdens deze minor als mens zijnde, heb ik juist het gevoel dat ik veel heb geleerd als Jood zijnde. Veel pessimistische gedachten over de mens gaan al door mijn hoofd sinds 7 oktober 2023. Het is ook sinds deze datum dat ik mij vaak onveilig voel vanwege mijn afkomst. Helaas heeft mijn davidster lang op mijn nachtkastje gelegen omdat ik te bang was deze in het openbaar te dragen. Deze minor heeft een aantal van deze gedachten alleen maar bevestigd. Heeft mijn ogen geopend op een manier dat ik er nóg minder vertrouwen in heb dat zoiets als een Holocaust nooit meer realiteit kan zijn. Maar, het is niet allemaal negatief en donker: het heeft ervoor gezorgd dat ik mij nog meer heb geankerd in mijn afkomst en nóg meer dan ooit geloof in het bestaan van mijn vaders herkomstland: Israël. Toen ik de dag na de afsluiting van de minor in het vliegtuig stapte was ik dankbaarder dan ooit om op Ben Gurion vliegveld te landen. En toen ik door de straten van Tel Aviv liep, liep ik met een andersoort trots en dankbaarheid dan ik voor deze minor deed. Mijn Davidster hangt ook sinds deze korte trip weer om mijn nek. Ik heb dusdanig van deze minor genoten dat ik met een diepe zucht op mijn vader antwoordde toen hij mij vroeg: ’Dus in september weer lekker terug naar de journalistiek, toch?’. Ik vind het zo een leuke studie, toch ga ik meteen kleine tegenzin terug, gezien ik zo heb genoten van geschiedenis inhaleren.

N G.

Ervaringen 2.

De wereldoorlogen zijn na deze minor een stuk duidelijker geworden en op een bepaalde manier voelen ze grijpbaarder. Maar nog belangrijk is denk ik het feit dat ik de ongrijpbaarheid van de geschiedenis en hedendaagse conflicten heb leren begrijpen en accepteren. Niemand is ooit uitgeleerd over deze onderwerpen, ik hoef dat ook niet te zijn. Hoe meer je weet, hoe meer vragen die nieuwe kennis weer oproept. Vanuit die les kan ik ook zeggen dat mijn beeld van wereldoorlogen nog lang niet compleet is en dat dat oké is. Ondanks dat mijn beeld niet compleet is, is mijn kennis van wereldoorlogen wel veel uitgebreider. Ik heb meer kennis van feiten over de Eerste Wereldoorlog en vooral van de impact ervan op deelnemende landen. De invloed die het heeft gehad, ook vandaag de dag nog. Mijn kennis over de Tweede Wereldoorlog is uitgebreid en waar nodig bijgesteld. Ik weet nu dat veel informatie over de Tweede Wereldoorlog niet zo zwart-wit is als het altijd wordt verteld, dat het kritisch denkvermogen vergt om de complexiteit ervan te zien en te begrijpen. Een interessante les die ik heb geleerd is dat je, net als bij zoveel dingen in het leven, ook bij wereldoorlogen moet kijken waar het geld naartoe gaat en wie daar baat bij heeft. Ik heb nooit eerder met die blik naar de geschiedenis gekeken. Dat maakt ook dat ik veel dingen heb leren zien zoals ze feitelijk gezien zijn, niet door een roze bril of met een vooroordeel. Mijn nieuwe kennis over de Tweede Wereldoorlog heeft ook geleid tot een beter begrip van de Koude Oorlog. De overlap tussen deze conflicten is groter dan ik altijd dacht.

Deze minor heeft me meer geleerd dan ik in woorden omschrijven kan, op alle aspecten. Allereerst heb ik ontzettend veel over mezelf geleerd. Ik voel me meer dan ooit tevoren een compleet ander mens. Tijdens de laatste lesdag op school was ik zo sentimenteel en ik heb me afgevraagd hoe dat kwam. Niet dat ik sentimenteel was, maar waarom het zoveel heftiger voelde dan normaal. Die vraag heb ik voor mezelf kunnen beantwoorden.

Ik heb zo erg getwijfeld of ik deze minor moest kiezen, terwijl ik er zo zeker van was dat het was wat ik zocht. Om heel eerlijk te zijn was ik bang. Toen ik het woord studiereis zag staan wist ik niet of ik dat wel aan zou durven. Ik ben erg gesteld op mijn eigen routines en vind het soms moeilijk om me aan te passen. Bovendien ben ik een enorme flapuit en was ik bang dat ik het misschien niet leuk zou hebben met mijn klas. Ik ben zo dankbaar dat ik het wel heb gedaan, dat ik die stap voor mezelf heb durven zetten. Het zijn de meest mooie, leerzame, vernieuwende en kwetsbare vier maanden van mijn leven geweest. Ik heb zoveel geleerd over de wereld en over mezelf. Ik ben mezelf op talloze manieren tegengekomen en heb daarbij de mooie en lelijke kanten van mezelf gezien. Ik heb gelachen, intens gelachen, gehuild, getroost, vrienden gemaakt (ik hoop voor het leven), geproost, de wereld op een nieuwe manier leren bekijken en vooral mezelf op een nieuwe manier leren bekijken. Ik heb dingen gedaan waarvan ik nooit had gedacht dat ik ze zou kunnen. Ik heb me over dingen heen gezet. Ik heb mijn valkuilen gezien en mijn onzekerheden gevoeld, als mens en als professional. Ik heb liefde gevonden voor mezelf en voor klasgenoten die ieder op hun eigen wijze een plekje in mijn hart hebben ingenomen. Ik heb me op een nieuwe manier zo geborgen gevoeld, zo veilig op plekken die onbekend voor me waren. Niet voor niks heb ik me totaal niet bezig gehouden met het vervolg van mijn studie. Ik wilde maximaal opgaan in het moment, genieten van elke seconde en bovenal niks missen. Ik kan nu zeggen dat dat is gelukt.

Ik ben in mijn leven nooit zo treurig geweest om een einde en een afscheid. Het heeft me doen beseffen dat de tijd voorbij vliegt. Ik had nooit gedacht dat de mensen die ik eind januari voor het eerst ontmoette zoveel voor me zouden gaan betekenen. Deze minor heeft mij veranderd, dat voel ik in elke vezel van mijn lichaam. Ik hoop dat als ik later oud ben en ik terugkijk op de afgelopen vier maanden ik me de liefde, het plezier en de geborgen momenten nog net zo levendig kan herinneren. Als ik terugkijk denk ik dat ik me in mijn volwassen jaren nooit zo zorgeloos heb gevoeld. Ik wist waar ik heen ging, wat ik deed en wie ik was. Ik ben net 23 geworden en ik hoop dat ik die zorgeloosheid mag blijven voelen, dat ik me op de herinnering eraan mag beroepen als dat ooit nodig is. En dat ik vanuit al die mooie, leerzame momenten mag weten dat uiteindelijk alles goed komt.

Mijn persoonlijke leerdoelen aan het begin van de minor waren vooral het verdiepen van mijn kennis over de wereldoorlogen en daarmee het vergroten van mijn historisch bewustzijn. Ik vroeg me af wat mijn overtuigingen zijn en waar die vandaan komen, daar ben ik tijdens deze minor zeker achter gekomen. Vanuit mijn opleiding had ik vooral aandacht voor de menselijke kant van wereldconflicten, hoe menselijk gedrag de geschiedenis schrijft. Ook dat is me veel duidelijker geworden, hoe trauma’s, individuele belangen en emoties de geschiedenis kunnen bepalen.

Daarnaast had ik als leerdoel om als mens te groeien door nieuwe ervaringen. Ik wilde leren om in het moment te zijn, me een keer niet zo druk te maken en het gewoon te ondergaan. Dat is absoluut gelukt. Ik heb dingen gedaan waarvan ik twee jaar geleden nooit had gedacht dat ik ze zou doen. Ook mijn wens om mijn ietwat eenzijdige, westerse perspectief te verbreden is uitgekomen. Ik heb geleerd dat geschiedschrijving en herdenken niet eenduidig zijn, maar dat het altijd gekleurd wordt door groepen, landen en herinneringspolitiek.

Allereerst wil ik zeggen dat ik mijn persoonlijke interesse in psychologie weer terug heb gevonden. Ik was een beetje kwijt waarom ik ook alweer deze opleiding had gekozen en wat ik mezelf er eigenlijk mee zie doen. Deze minor heeft me weer laten voelen waar mijn hersenen op aan gaan. Ik hoop dat te kunnen gebruiken tijdens het zoeken naar een stageplek, zodat ik echt iets vind wat bij mij past. Verder merk ik dat mijn blik op alles wat er gebeurt in de wereld en hoe dat bij ons om 20:00 ’s avonds de woonkamer inrolt veel kritischer is geworden. Ik kijk kritischer naar het nieuws, luister kritischer naar meningen en probeer alles vanuit verschillende perspectieven te bekijken, maar daarbij vooral niet de feiten te vergeten. Ik heb het gevoel dat deze minor me zoveel nieuwe vaardigheden heeft geleerd, dat ik nog even moet uitzoeken hoe ik die het beste inzet.

Afgelopen week heb ik een reactie ontvangen van een oud leerling van deze minor, die net als ik studeert en na het volgen van deze minor vragen had over het vervolg van haar studie. Ik heb haar om advies gevraagd over goede stageplekken, omdat ik hoop iets te vinden waarin ik zowel mijn psychologische vaardigheden als mijn kennis en interesse over wereldconflicten kwijt kan. De oud leerling heeft me daarbij ontzettend op weg geholpen en me bovenal geënthousiasmeerd. Ik begin langzaam weer zin te krijgen in alles wat nog komen gaat en hoop de aankomende tijd een stageadres te vinden waar ik het laatste jaar van mijn studie succesvol kan afronden. Verder zijn er nog flink wat wereldoorlog gerelateerde boeken die ik wil lezen, om de kennis die ik tijdens de minor heb opgedaan nog verder uit te breiden. Ik wil eigenlijk beginnen met de hele verzameling aan printwerk die nog op mijn kamer ligt, ofwel de verzameling van alle stof uit de lessen. Dit wil ik allemaal nog eens doornemen om helder te krijgen waar we het nou allemaal over hebben gehad. Ik voel me door deze minor weer gemotiveerd voor de toekomst en bovenal gemotiveerd om te leren. Hoe ik het allemaal aan ga pakken weet ik nog niet helemaal, maar dat komt uiteindelijk vanzelf, als je maar begint. Deze minor heeft daarvoor een hele goede basis gelegd.

M T

Ervaringen 3.

Mijn verwachtingen voor de studiereis zijn overtroffen. Ik begin de reis met de nodige voorkennis en met het idee dat ik niet veel nieuws zou leren, maar gewoon de locaties zou bezoeken. Ik verwacht ook dat de afstanden die we in Duitsland moeten afleggen, waar W ons van tevoren voor waarschuwt, wel mee zullen vallen. Tot slot ga ik ervan uit dat de week niet erg beladen zal zijn. Ik stel me voor: museum in, museum uit, meestal met gids, en wat relevante informatie opdoen.

Wat heb ik dat verkeerd ingeschat. De bezoeken zijn in het algemeen intens. Dood, verderf, psychologie – en zelden een ‘leuk’ verhaal. Ik heb totaal niet verwacht dat ik aan het eind van de week zó gesloopt zou zijn. Zo erg dat ik zaterdagnacht misselijk word, misschien door de stress, of het verwerken van informatie, of door de spanning en psychologische impact. Ik begin bij B. Dit bezoek is meteen raak. We moeten direct ‘aan’ staan: kritisch denken, opletten, meeluisteren. De eerste boodschap is typerend voor de hele week: de meeste omwonenden willen het verleden vergeten, en laten de locaties verwilderen. Bergen-Belsen is een sterke opener dankzij de kritische en belangrijke elementen, zoals het museum, het kampterrein en het voormalig station. Ook D is een indrukwekkend bezoek. Het kampterrein is interessant: waar alles staat, wat er te zien is, wat er gebeurde. Denk aan de voetbaltoernooitjes die werden gehouden – oneerlijk georganiseerd, maar fascinerend om te horen. Denk aan het beeld dat er staat, een afdankertje dat elders geen eerste plek kreeg. Maar vooral: de tunnels. Die maken pijnlijk duidelijk wat de Duitsers ervoor over hadden om hun doelen te bereiken. Het is eye-opening, vooral hoe de ‘daders’ op de herdenksteen buiten de grot worden gepresenteerd. Het bezoek aan de T laat zien hoe efficiënt deze voorloper van de gaskamers al is ingericht. Ook hier leer ik veel – bijvoorbeeld over de vrijwilligheid van medewerking. De Duitser blijkt echt bereid zijn eigen soort uit te roeien als iemand ‘anders’ is. Dat geeft me een unheimisch gevoel, zeker gezien de samenleving waarin we nu leven, waarin iedereen – letterlijk iedereen – geaccepteerd moet worden. Daarna volgt R. Zodra we het kampterrein oprijden, bekruipt mij een ongemakkelijk gevoel: we gaan nu slapen, drinken en leven op de plek waar vroeger kampbewaaksters woonden en werkten. Hier is het gebeurd. Dat voelt ongemakkelijk. Later weet ik dat gevoel van me af te zetten. Ook dit bezoek blijkt waardevol. Er is veel te zien en te leren – bijvoorbeeld over hoe Siemens groot is geworden over de rug van de oorlog. Of over de onderbelichte geschiedenis van Uckermark, dat wat verder van het terrein ligt. Zulke dingen zie je buiten deze minor nauwelijks. De gids is discutabel, maar de preek van W de dag erna maakt veel goed. We sluiten de reis af met locatie W en een bezoek aan de toren van vind ik extra interessant. Als iemand die veel met audio werkt, is de ronde koepelvormige ruimte aan het eind een leuke ervaring. Ik vraag me wel af hoeveel ik daar nou écht leer, maar het is bijzonder om zo’n kasteel te zien, waar Himmler jongeren onderwees.

Het bezoeken van dit soort locaties – ook die in Nederland – geeft vooral een sterk sfeerbeeld. Je kunt honderd foto’s in een klaslokaal bekijken, maar dat haalt het niet bij het gevoel dat je krijgt als je midden op het grasveld van voormalig B. Geen les kan daartegenop. Pijn zien is pijn voelen. Als je in de grotten van M staat of in de gaskamer van B, kun je je écht voorstellen hoe het moet zijn geweest om daar te werken – of daar je laatste momenten te beleven. Met honderden tegelijk in één tunnel, of met tientallen opgepropt in een gaskamer. Het bezoek aan deze plekken geeft context, gevoel, begrip – iets wat je in een klaslokaal niet ontwikkelt. De voorbereiding vooraf en de verslaggeving helpen om de juiste historische context te vinden bij de locaties. Als je bezoekt zonder voorkennis, en een gids vertelt slechts over twee slachtoffers die er zaten, wat leer je dan echt? Dankzij mijn voorbereiding kan ik me ter plekke beter en efficiënter verdiepen. Informatie die ik al ken, hoef ik niet opnieuw te lezen of te vragen. Wat ik nog niet weet, kan ik gericht opzoeken of navragen. Voor mij is vooral het creëren van een beeld belangrijk. In iemands schoenen gaan staan. Dan pas voel je hoe het was om daar te zijn – en begrijp je beter waarom iemand iets deed. In T zijn de taken verdeeld: "Ik deed alleen de deur dicht." Dat snap je nu pas echt. De benauwdheid, het gebrek aan zonlicht in M – zo leefden de gevangenen. Of bij R: een kampcommandant kan niet vanuit zijn huis op de appelplaats schieten, omdat die niet in zijn zicht ligt. Op korte termijn helpt deze ervaring me bij het schrijven van dit verslag, het maken van de toets en het halen van een goed cijfer. Op langere termijn kan ik mijn notities herlezen, me verder verdiepen, meer onderzoek doen naar bepaalde kampen en zo mijn kennis verbreden. De informatie die ik nu heb opgedaan is mijn basis: kritisch kijken en zoeken naar de juiste informatie. Daarmee kan ik in de toekomst beter onderzoek doen naar andere gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog, of – in mijn geval – tijdens mijn werk als journalist betere context bieden bij verslaggeving.

Als journalist haal ik veel waardevolle lessen uit deze week. De belangrijkste is – en ik zeg het vaker – kritisch nadenken. Waarom is iets zoals het is, of waarom juist niet? Waarom doen mensen wat ze doen? Waarom schenkt Qatar een vliegtuig aan de Verenigde Staten? Dankzij deze week begrijp ik beter hoe het menselijk brein werkt. Hoe snel iemand geneigd is te geloven wat hem verteld wordt. Deze bewustwording stelt mij in staat verder te kijken, mezelf opnieuw af te vragen waarom iets gebeurt zoals het gebeurt. Ik wil graag benadrukken hoe moeilijk kritisch nadenken is – en hoe weinig aandacht het krijgt op de opleiding journalistiek. Juist daarom ben ik zo blij met wat ik hierover heb geleerd tijdens deze minor. Naast kritisch denken leer ik ook veel over menselijk gedrag. Waarom gedragen mensen zich zoals ze doen? Denk aan het X-experiment: bewakers in pak gedragen zich naar hun rol. Die kennis, gecombineerd met het inzicht dat iedereen een mens van vlees en bloed is, helpt mij straks bij interviews. Het zorgt ervoor dat ik mezelf niet laat imponeren door een politicus of ander invloedrijk persoon. Dat ik kan redeneren vanuit hun denkwijze, en me minder druk maak over wat iemand van mij als journalist vindt. Vooral het nadenken over waarom mensen doen wat ze doen, vind ik belangrijk. Niet kijken naar wat voor mij logisch is, maar me echt verplaatsen in een ander. Waarom valt het kabinet? Ligt dat aan Wilders? Of zit er iets dieper in ons democratisch systeem mis? Het loslaten van de meest voor de hand liggende verklaring en zelf op zoek gaan naar de feiten is voor mij als journalist essentieel. Toekomstige bezoekers wil ik meegeven: zoek de juiste historische context bij een locatie. Vooral bij R. Daar leer je níét over de Holocaust. In B staat een belangrijk monument voor Joden in relatie tot het stichten van een eigen staat – en dat staat níét in Auschwitz. Kortom: zoek betekenis, kijk kritisch, stel vragen. Deze locaties zijn belangrijk, maar het is essentieel om de juiste geschiedenis erbij te kennen. De gevangenen die aan de V2 werkten zijn geen daders, maar slachtoffers. De locaties D, W en R wil ik zeker nog eens bezoeken. Bij de laatste twee wil ik vooral de omgeving beter zien: waar ligt wat, waarom ligt het daar? Ik wil de betekenis van de locatie beter begrijpen. M wil ik nogmaals bezoeken om opnieuw de tunnels te ervaren. Ik wil het nog een keer goed zien en voelen.

Inhoudelijk over mijzelf heb ik een aantal dingen geleerd. Als eerst merk ik, dat wist ik niet, dat heftige beelden zoals die op mijn voorpagina lastig tot mij binnenkomen. Ik zie ze, maar ik voel ze niet. Ik raak niet snel geëmotioneerd erdoor. Misschien dat het onbewust wat met mij doet, maar ik walg niet van dit soort beelden. Ik vind het niet smakelijk, maar kan er best naar kijken zonder dat ik daar moeite mee heb. Ik had gedacht dat ik veel zwakker zou zijn voor dergelijke beelden. Ook heb ik geleerd dat ik nog best snel genoegen neem met wat het nieuws mij vertelt. Terwijl deze vaak een getekend over gekleurde kant geven van een verhaal, of van de geschiedenis. Als professional, als journalist, heb ik geleerd hoe vaak het nieuws naast de feiten loopt. En hoe snel anderen genoegen nemen met wat het nieuws ‘vertelt’. Met dit in mijn achterhoofd kan ik mij echt inzettend om de journalistiek een betere wereld te maken. Ook heb ik geleerd dat ik kritischer na moet denken, en hoe ik kritischer na kan denken. Verder heb ik over anderen geleerd dat iedereen een mens is. Ongeacht huidskleur, afkomst of wat dan ook. Het siert ieder om elkaar ook te behandelen als mens. Iets waar de Duitsers moeite mee hadden.

S T

Ervaringen 4.

Mijn beeld op dit moment van de Eerste en Tweede Wereldoorlog is nog steeds het militaire geweld en bij de Tweede Wereldoorlog specifiek ook het Naziregime, Hitler en zijn aanhang en de Holocaust. Vooral de Tweede Wereldoorlog is nu aangevuld met ook de massamoorden naast de Holocaust, zoals Bernburg en de grote aantal overleden mensen in werkkampen. Van de Eerste Wereldoorlog was mijn beeld het geweld en de neutraliteit van Nederland, maar dat beeld is nu vergroot naar de situatie in België met het gebruik van nieuwe wapens en dat Duitsland niet echt de grote vijand is. Ik zie nu niet alleen meer het geweld als ik denk aan de oorlogen, maar ook psychologische politieke spelletje (Eerste Wereldoorlog: Duitsland echt een vijand maken terwijl dat niet helemaal klopt. Tweede Wereldoorlog: ideologie de samenleving inkrijgen). Daarnaast is het vanwege de grote aantallen moorden in de Holocaust, Bernburg en overige overleden door slechte omstandigheden/ dwangarbeid, ook een duisterder beeld geworden. Als ik denk aan de oorlogen zie ik zo veel meer dan alleen vanuit het Nederlandse perspectief, maar het totaalplaatje. Ik heb nu zo veel meer inhoud over de oorlogen maar kan ook zien hoe het één tot het ander heeft geleid en welke linkjes tussen gebeurtenissen er allemaal zijn. Veel meer wilde ik leren over de Eerste- en Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog en meer over andere conflicten in de wereld. Ik wilde meer leren over de geschiedenis, maar me ook verdiepen in de beweegredenen van daders. Er werd gezegd dat niet alles wat we eerder gehoord hebben klopt of volledig is, dus ik was wel heel benieuwd naar wat er dan niet klopt en of de media daar soms ook een rol in speelde.

De inhoudelijk verwachtingen en leerwensen om meer over de geschiedenis te leren zijn zeker voldaan, ik heb zo ontzettend veel geleerd. Mijn kennis over de Tweede Wereldoorlog is heel erg aangevuld, over de Eerste Wereldoorlog en de Koude Oorlog weet ik nu veel meer én ik heb geleerd over andere conflicten die zich in de wereld hebben afgespeeld. Ik heb ook meer geleerd over daders, omstanders en wat de beweegredenen voor hen zouden kunnen zijn. Al mijn verwachtingen zijn uitgekomen én er is daar zo veel meer bijgekomen. Inhoudelijk heb ik zo veel meer geleerd over de oorzaken en het verloop van de oorlogen, maar ook meer over conflicten waar ik eerst vrijwel niks over wist. We hebben verhalen behandeld en plekken bezocht waar ik eerder nog nooit van had gehoord (eigenlijk waren alleen Bergen Belsen en Kamp Westerbork echt bekend bij mij). Ik kan nu veel meer vertellen over de oorzaken en het verloop van beide oorlogen maar ook weet ik meer over de conflicten waar ik wel het bestaan van afwist maar vrijwel niks wist zoals de oorlog in Vietnam, genocide in Rwanda (hier wist ik voorafgaand niet van het bestaan af) en de conflicten in Joegoslavië. Daarnaast heb ik ook linkjes kunnen leggen tussen dat soort grote gebeurtenissen: de rol van Duitsers en Belgen in Rwanda en het doorvoeren van ‘superieuren’ rassen daar. Daarnaast heb ik ook genoeg gehoord over informatie wat niet klopt of onvolledig is en waar laks mee om wordt gegaan door de media maar ook musea. Dat de verhalen van Auschwitz 1 en 2 zijn samengevoegd in het nu toeristische herinneringscentrum en musea. Daarnaast ook dat de media er heel laks mee omgaat zoals het bewerken van een klok naar de tijd van de uitzending i.p.v. de tijd van de deportaties, waar die klok tegenwoordig vast op stilstaat. Wat me vooral heeft verbaasd is ook hoe laks musea omgaan met de verhalen van de locatie waarover ze een musea hebben opgericht. Met als grote voorbeeld dat Kamp Westerbork volledig hun vluchtelingenkamp periode negeert.

Tijdens deze minor en voornamelijk de studiereizen ben ik ook heel erg mezelf tegengekomen. Vooral bij de lessen over de psychologie van daders en slachtoffers en dan specifiek het hechten, heb ik veel dingen geleerd die ik op mezelf of mijn directe omgeving heb kunnen toepassen. Daarnaast ben ik niet iemand die snel over mijn gevoelens bij iets praat, maar dat heb ik tijdens deze reizen zo veel gedaan omdat je weet dat iedereen hetzelfde ziet. Niet iedereen zal het hetzelfde ervaren maar je gaat er met elkaar over praten en bespreekt daarbij je gevoelens. Van tevoren dacht ik dus ook wel dat het parkeren van dingen iets overbodigs zou zijn, want heftig het ook kan zijn, ik sta er best nuchter in en kan mezelf er overheen zetten. Het parkeren ging zoals ik had verwacht heel natuurlijk, maar de inhoud heeft me wel meer geraakt dan dat ik had verwacht. Ik had ook niet verwacht ik hoeverre het me zou raken. Dat ik ergens emotioneel over zou worden was geen verassing maar iets zo heftig vinden, dat ik het gevoel krijg dat ik over mijn nek ga, had ik nog nooit meegemaakt. Het klinkt misschien een beetje duister en hard, maar deze minor heeft me laten realiseren dat ik veel meer voel dan dat ik dacht én dat ik die gevoelens ook beter kan plaatsen, verwoorden en met andere kan bespreken. Deze minor heeft me ook laten zien dat het zien en horen van dit soort heftige verhalen en plekken, je ook als groep echt dichter bij elkaar brengt. Je bent met zijn alle lichtelijk getraumatiseerd, maar het feit dat je dat allemaal samendoet, maakt het een stuk makkelijker.

Als professional en als journalist, heeft deze minor me geleerd dat niet alles wat je leest klopt en dat je echt kritisch moet kijken en veel onderzoek doen. De verhalen zijn vaak veel gecompliceerder dan je zou denken en het is ook zeker de moeite waard om dat uit te zoeken. Het heeft me als journalist ook het inzicht gegeven dat ondanks dat drie bronnen hetzelfde zeggen, het niet betekend dat het helemaal waar is. In Auschwitz combineren ze verhalen van Auschwitz 1 en Auschwitz 2 en laten ze het lijken alsof het allemaal op één plek is gebeurd. Het verleden van prins Bernhard werd lange tijd verzwegen. De geschiedenis heeft zo veel meer te vertellen. Eigenlijk zijn al mijn leerdoelen voltooid: ik weet meer inhoudelijk over de oorlogen en andere conflicten, ik heb meer geleerd over de psychologie achter daders en waarom ze tot bepaalde dingen in staat zijn én ik ben ervan overtuigd dat ik ook mijn journalistieke kwaliteiten heb verbeterd (moet alleen nog toegepast worden). Ik kan veel meer vertellen over de oorlogen. Hierboven waar ik vertel wat nu mijn kennis is over de oorlogen, zou ik voor deze minor echt niet zo kunnen neerzetten én zo makkelijk kunnen typen. Daarnaast heb ik ook heel veel geleerd over andere conflicten. Over Vietnam en Joegoslavië kan ik nu daadwerkelijk meer over zeggen en weet ik ook meer over. Mijn blik op het Israël–Palestina conflict is veranderd én ik heb geleerd over een conflict waar ik bestaan niet vanaf wist: Rwanda. Over Rwanda en Joegoslavië zou ik nog veel meer willen leren dus dat is een doel voor in de (nabije) toekomst. Daarnaast heb ik ook veel meer inzicht gekregen in de psychologie van daders en wat ertoe kan leiden dat mensen tot bepaalde dingen in staat zijn. Vooral de nadruk op hechtingsproblemen heeft mijn ogen in dat opzicht veranderd. Vooralsnog kan ik er nog niet met mijn hoof bij dat mensen ook daadwerkelijk instaat zijn tot moord of verminking. Ik hoop ook eigenlijk dat ik daar nooit met mijn hoofd bij ga komen.

Ook als journalist ben ik veel opgestoken tijdens deze minor. Van tevoren was ik niet van plan om in de geschiedenis journalistiek te duiken, maar dat is nu een beetje aan het veranderen. Daarbij heb ik ook geleerd dat niet alles wat we eerder hebben geleerd en wat we nu op internet kunnen vinden, waar is. Je moet kritisch blijven kijken en alle informatie goed controleren. Zelfs informatie van oorlogsmusea zijn niet altijd kloppend of volledig. Ik heb echt goede voorbeelden gekregen over dat je informatie van bronnen, zelfs als ze echt heel geschikt zijn voor het onderwerp, altijd moet blijven controleren. En als afsluiting: nooit de tijd op de klokken aanpassen. Als mens en als journalist ga ik nog kritischer naar dingen kijken, vooral wat betreft geschiedenis. Daarnaast ben ik ook van plan om me meer te specialiseren in overige conflicten zoals Rwanda en Joegoslavië en überhaupt mijn nieuwe opgedane kennis te verwerken in de journalistiek. Misschien dat ik ooit een heel kritisch artikel schrijf over dat oorlogsmusea en de media niet altijd volledige of kloppende informatie verwerken. Tijdens de minor heb ik weleens onderwerpen bedacht waarover ik kan schrijven: dat het verhaal over de bevrijding in Nederland niet helemaal klopt, hoe prins Bernhard onverdiend als held werd neergezet of het belichten van verhalen waar we weinig over horen zoals Ravensbrück, Bernburg en Dora-Mittelbau. Ook ga ik kritischer kijken naar de huidige situaties wat betreft conflicten, oorlogen en de politiek. Mensen zeggen weleens dat de geschiedenis zich blijft herhalen en dat mensen hetzelfde blijven doen en ik ben wel benieuwd of ik die gelijkenissen tussen de geschiedenis en nu ook ga zien. Om meer te leren over de conflicten, ga ik meer lezen. Mijn vader is ook geïnteresseerd in deze conflicten en op zijn werkkamer staat zijn kast vol met boeken hierover. Ook wil ik meer leren over Ravensbrück en Wewelsburg en tijdens de studiereis heb ik daar ook boeken over gekocht. Ik heb dus voor de zomer genoeg leesvoer. Wat betreft de artikelen: wie weet of ze ooit komen. Ik heb wel het doel om het in ieder geval voor te stellen als ik comfortabel een baan heb waar ik die ruimte eventueel zou kunnen krijgen. Aan de andere kant ben ik me er namelijk wel van bewust dat dit verhalen zijn waar niet iedereen op zit te wachten. Wat betreft het kritischer kijken naar de politiek en huidige conflicten, dat gaat al aardig goed. Eigenlijk herhaalt de geschiedenis zich steeds maar dan net in een iets andere vorm, met andere hoofdpersonen. Nu ik meer weet over oorlogen en conflicten kan ik de vergelijkingen wel wat beter en sneller zien. Ik denk ook dat mijn wereldbeeld een stuk beter is en nog gaat worden. De minor heeft me de motivatie gegeven om te blijven leren en kritisch te blijven kijken. Dit ga ik ook zeker doen omdat ik gewoon meer wil leren. Met deze motivatie om te blijven leren, ga ik ook zeker mijn wereldbeeld verbeteren én gaat er ooit een goede journalistieke productie komen. Het is ook een onderwerp wat ik zeker niet ga uitsluiten voor mijn afstudeerproject.

M H

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2024-2025 (1 tm. 10).

2025-02-12T15:27:00.003+01:00

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (1).

Ik begon aan deze tour met de verwachting om meer te leren over de geschiedenis van de plekken waar we naartoe gingen. Het doel was om een dieper begrip te krijgen van wat er precies is gebeurd op deze locaties en waarom deze gebeurtenissen zo’n grote impact hebben gehad. Ik wilde niet alleen de feiten kennen, maar ook de menselijke kant begrijpen: de verhalen, de gevoelens en de gevolgen voor de mensen die daar betrokken bij waren. Tegelijkertijd hoopte ik dat deze reis zou helpen om de theoretische kennis uit de lessen te verbinden met de realiteit op locatie. De bezoeken waren realistischer en kritischer dan ik had verwacht. We keken naar alles met een open en onderzoekende blik, wat ik als verfrissend ervaarde. In plaats van alleen te luisteren naar een gids of docent, kregen we de ruimte om zelf na te denken en ons eigen perspectief te vormen. Dit gaf me een gevoel van autonomie en vertrouwen, omdat ik al veel kennis had opgedaan uit de lessen en me daardoor comfortabel voelde om mijn eigen gedachten te delen. Het was een unieke ervaring om geschiedenis niet alleen vanuit boeken te leren, maar ook fysiek op de plekken waar het heeft plaatsgevonden, wat een nieuwe dimensie aan mijn begrip heeft toegevoegd. Deze excursies hebben me geleerd kritisch te zijn en altijd zelf te blijven nadenken, ook als je wordt geconfronteerd met heftige verhalen of beelden. Ik heb geleerd om niet overweldigd te raken door secundaire traumatisering, maar juist om afstand te bewaren en tegelijkertijd empathisch te blijven. Het geheel, de lessen ter voorbereiding, de bezoeken op locatie en de verslaglegging achteraf, heeft bijgedragen aan een grote leerervaring. Het heeft me geholpen om niet alleen historisch inzicht te krijgen, maar ook persoonlijke vaardigheden verder te ontwikkelen, zoals reflectie en kritisch denken. Voor mezelf heeft deze ervaring veel betekend. Ik heb geleerd hoe belangrijk het is om te weten wat er op een bepaalde plek is gebeurd, omdat je daardoor beter begrijpt waarom de wereld is zoals die nu is. Het heeft me meer zelfvertrouwen gegeven. Deze minor voelt onbewust als een soort cursus in mentale kracht: een levensles verpakt in een Tweede Wereldoorlog-thema. Het gaat niet alleen over geschiedenis, maar ook over hoe je jezelf staande houdt in moeilijke situaties en hoe je kritisch blijft in een complexe wereld. Het zijn lessen die je nergens anders leert, maar die essentieel zijn voor het leven. Beroepsmatig heeft het me geholpen om met een bredere blik naar situaties te kijken. De vaardigheden die ik hier heb ontwikkeld, kritisch denken, reflectie, en de kunst van observeren zonder direct te oordelen, dus “parkeren”, zijn waardevol in elke context. Daarnaast ben ik me als toekomstig verpleegkundige er bewust van wat voor effect een uniform heeft. Het Milgram experiment en de gevolgen ervan hebben me bewust gemaakt van de macht die een uniform je geeft en dat als je het aan hebt je op moet passen met wat je doet en zegt. Op korte termijn gebruik ik deze ervaring om bewuster en nieuwsgieriger naar de wereld te kijken. Op de lange termijn weet ik nog niet precies hoe ik de ervaringen van deze minor zal toepassen, maar ik weet zeker dat de lessen en inzichten die ik hier heb opgedaan me regelmatig zullen blijven bezighouden. Ik zou deze locaties zeker opnieuw willen bezoeken. Niet alleen om nieuwe inzichten op te doen, maar ook om te zien hoe mijn perspectief door de tijd heen is veranderd. Elke keer dat je zo’n plek bezoekt, zie je nieuwe details en krijg je andere inzichten, afhankelijk van waar je staat in je eigen ontwikkeling, Maar ook om anderen wat meer bij te brengen over het verleden en wat ik heb geleerd en om kritisch te kijken. Wat ik heb geleerd, is dat het leven niet altijd logisch of voorspelbaar is. Soms hebben dingen een reden, maar niet alles is te verklaren. Dat contrast, tussen licht en donker, tussen logica en mysterie, heb ik leren accepteren. De trap van het leven gaat altijd door, zonder dat je precies weet waar hij eindigt. Het is een reis waarin het niet alleen draait om de bestemming, maar vooral om de weg ernaartoe. Door deze minor ben ik me bewuster geworden van de kleine lichtpuntjes die onderweg verschijnen. Vaak ben je zo gefocust op de klim en de doelen voor je, dat je vergeet om je heen te kijken. Ik heb geleerd om stil te staan en mijn blik te verruimen, om de waarde te zien in de kleine momenten van licht en hoop. Het leven is niet alleen een reis van leren en verzamelen, zoals de boeken in de bibliotheek, maar ook van accepteren en genieten van wat er al is, zelfs in het onbekende. Het leerproces van deze periode: een reis vol contrasten, van licht naar donker en van onzekerheid naar rust. Hoewel ik nog niet weet waar het me naartoe leidt, ben ik me nu meer bewust van de waarde van de reis zelf, en van de lichtpuntjes die ik onderweg mag zien.

Mijn verwachtingen zijn overtroffen. Ik had gehoopt mijn kennis te verbreden en nieuwe perspectieven te ontdekken, en dat is gelukt. Wat ik niet had voorzien, is de persoonlijke ontwikkeling die deze minor met zich meebracht. Ik heb geleerd met een open mindset naar anderen te luisteren en hun verhalen volledig te begrijpen voordat ik een oordeel vel. Het concept van "parkeren" heeft me geholpen om mijn eigen waarden en normen tijdelijk opzij te zetten en onbevooroordeeld naar situaties te kijken. Hoewel het nog steeds een uitdaging is, ben ik me nu bewust van het belang van deze benadering, vooral wanneer een bredere kijk nodig is. De lessen waren gericht op daadwerkelijk leren, wat voor mij een verfrissende ervaring was in tegenstelling tot de gebruikelijke focus op regels en beoordelingscriteria zoals bij APA-stijl en grammatica. Ik heb mijn kijk op kritisch denken veranderd. Waar ik het eerst vaak associeerde met iets negatiefs, begrijp ik nu dat dit niet altijd het geval is. Feiten zijn soms moeilijk te accepteren, maar het is belangrijk dat ze gedeeld worden. Ik pas deze nieuwe denkwijze nu meer toe in mijn omgeving. Daarnaast heb ik geleerd dat mensen niet perfect zijn, wat me helpt anderen niet te labelen, maar ze als mens te zien. Ik heb geleerd om het leven minder serieus te nemen. Zoals W. zei: "Het leven heeft geen nut." Dit klonk eerst somber, maar voor mij was het een opluchting. Het heeft me geholpen de druk in veel situaties los te laten. Het biedt me ook een nieuwe blik op de absurde realiteit. Door een stap terug te nemen, kan ik dingen soms met afstand bekijken. Ik ben me ook meer bewust geworden dat ik zelf niet perfect ben en dat fouten maken normaal is. Het leven is vooral een balans tussen leuke en minder leuke momenten. Daarnaast heb ik geleerd om sterker te worden. Aan het begin van de minor vond ik het namelijk lastig om steeds over de Tweede Wereldoorlog te praten vanwege de zware emoties die het opriep. Nu kan ik daar beter mee omgaan, bijvoorbeeld bij de gaskamers en de ovens tijdens de excursie. Ik ben mentaal sterker geworden en kan beter omgaan met zulke "horrorplekken." Als professional heeft deze minor me geleerd om voorzichtig om te gaan met macht en verantwoordelijkheid, vooral als het gaat om een uniform. Ik ben me er nu van bewust hoeveel vertrouwen mensen hebben in iemand met een uniform, en het is belangrijk om dat vertrouwen niet te misbruiken. Het Milgram-experiment heeft me laten zien hoeveel invloed een autoritair persoon of uniform kan hebben op anderen, inclusief mezelf. Ik probeer mensen in uniform nu gewoon als mensen te zien, zonder dat autoriteit hen per definitie definieert. Ook heb ik geleerd hoe belangrijk het is om secundaire traumatisering te voorkomen. Tijdens de excursies en gesprekken met gidsen en gastsprekers zag ik hoe trauma's zich op verschillende manieren uiten. Dit heeft me geholpen om te begrijpen hoe groot de impact van trauma kan zijn en hoe ik in mijn werk als verpleegkundige een sterke mindset kan behouden om niet getraumatiseerd te raken door mijn cliënten. Dit inzicht is iets wat ik op school niet heb geleerd, maar wat essentieel is voor mijn werk. Door deze minor ben ik onbewust zelfverzekerder geworden. Dit heeft deels te maken met de fijne sfeer in de klas, die voelde als een familie. Ondanks dat ik niet iedereen even goed kende, voelde ik me op mijn gemak. Ik stapte uit mijn vertrouwde omgeving en bevond me in een compleet nieuwe wereld, wat me mentaal sterker en positiever heeft gemaakt. Ik ben nu minder afhankelijk van vrienden en geniet ervan om dingen zelfstandig te doen. De mindset en lessen die ik tijdens de minor heb geleerd, houd ik in mijn achterhoofd bij mijn reizen. Ik besef nu hoe waardevol het is om van tevoren meer over een plek te leren, zodat een bezoek betekenisvoller wordt. Dit zal ik toepassen als ik naar Parijs ga; ik wil me verdiepen in de geschiedenis en cultuur van de stad, zodat ik meer uit de ervaring haal. De excursies tijdens de minor hebben me geleerd hoe belangrijk het is om plekken echt te begrijpen. Het mantra "Veel zien is veel weten" is mijn leidraad geworden bij het bezoeken van historische locaties, en dit pas ik bewust toe in mijn toekomstige reizen. Wat mijn opleiding betreft, was ik voor de minor al aan het twijfelen of dit de juiste richting voor mij was, en die twijfel is er nog steeds. Toch kijk ik er nu positiever tegenaan en heb besloten mijn opleiding af te maken. Ik wil daarna graag iets in het buitenland doen, dus ik heb me opgegeven voor een buitenlandse stage van twee weken. Dit had ik voor de minor niet gedurfd. Het heeft me geleerd dat de dingen die ik spannend vind, vaak de meeste voldoening opleveren.

N. H.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (2).

De belangrijkste leeropbrengst van de studiereis is voor mij het voorbereid op pad gaan. Door zaken vooraf te onderzoeken, meerdere bronnen te raadplegen en zo dus meerdere kanten van het verhaal te bekijken, maakt het dat een bezoek een stuk duidelijker wordt. Ten eerste omdat je weer wat er heeft plaatsgevonden, ten tweede omdat je zaken kunt filteren. Daarnaast is het kritisch kijken en luisteren ook een opbrengst: wat wordt er nu eigenlijk gezegd en in welke mate slaat dat op datgene waarvoor we hier zijn? Uiteraard is dit ook weer een logisch gevolg van het voorbereiden van een bezoek. Dat maakt wel echt dat je bewust gaat nadenken over uitspraken en zaken die tentoongesteld worden. De excursies zelf, en daarmee bedoel ik het bezoeken van de plaatsen, hebben ervoor gezorgd dat ik informatie in het juiste perspectief kon plaatsen. Het bezoek heeft geholpen om informatie op de juiste manier weg te zetten en zorgt bij mij voor het vormen van een beeld bij de verkregen informatie. Zo is het slapen in Ravensbrück bijzonder geweest, omdat het ook een beeld geeft van hoe dichtbij de SS-aufseherinnen hebben geslapen én hoe dicht het dorp eigenlijk bij het kamp lag. Door er op deze manier te zijn, ervaar je dus hoe het (enigszins) geweest moet zijn: de aufseherinnen leefden echt bij het kamp en het dorp moet er ook vanaf geweten hebben. Kortom: door kritisch en bewust kijken, vormt dat ook weer een deel van het verhaal/de geschiedenis. Als ik kijk naar de verslaglegging van de bezoeken, ben ik van mening dat dit bijdraagt aan een stuk bewustwording. Wat heb ik nu eigenlijk écht gezien op deze plek? Waarom moeten mensen deze plek wel, of juist niet bezoeken? Zo kan ik nog wel wat vragen noteren, maar het gaat erom dat ik bewust ben gaan nadenken over wat er nu eigenlijk allemaal gebeurde tijdens de bezoeken. De verslagging maakt ook wel dat ik bewuste keuzes ben gaan maken over wat ik nog lees en kijk: mede door de kritische vragen die gesteld werden en waar ik over ben gaan nadenken. Ook vanuit de lessen heb ik echt wel zaken meegenomen. Vanuit omgangskunde ben ik natuurlijk al erg bezig met gedrag en het menselijke aspect binnen het onderwijs. Echter, door het plaatsen van menselijk gedrag in de geschiedenis en de gevolgen daarvan ontstaat een compleet plaatje, om het zo te zeggen. Sterker nog: het inzicht van mensen in een hokje plaatsen qua stemgedrag, heb ik afgelopen week al in mijn lessen kunnen gebruiken. Het zijn dus niet alleen de bezoeken aan de locaties, maar ook zeker de besproken onderwerpen in de les die voor een leeropbrengst hebben gezorgd. Uit mijn verhaal blijkt denk ik wel, welke ervaringen ik mee ga nemen in mijn werk als professional. Ik doel dan uiteraard met name op het feit dat “het uniform” heet. Ik heb in deze minor onder andere gezien hoe mensen kunnen veranderen door alleen maar (simpelweg) een uniform aan te trekken. Ik ben daar behoorlijk van onder de indruk als ik eerlijk ben. Met name omdat ik zelf altijd de mens in het uniform wil blijven zien. Nu heb ik gezien dat die mens verschrikkelijke dingen kan doen. Die achtergrond ga ik wel meenemen in de rest van mijn professionele bestaan. Stilstaan bij een uniform en wat dat nu eigenlijk doet en/of betekent is een onderwerp wat ik mee ga nemen in de mijn lessen. Ik vind het leuk om te merken dat ik in mijn omgeving af en toe mensen kan choqueren met uitspraken. Ik merk dan dat mensen dat in eerste instantie niet begrijpen, maar als ik het later (onderbouwd met argumenten/literatuur/bezoeken etc.) uit kan leggen, er tóch een stukje verbazing ontstaat. Een zinnetje als: “zo heb ik er nog nooit tegenaan gekeken”, is er een die ik al meerdere malen heb gehoord. Voor mijzelf ben ik vooral erg blij dat ik het avontuur ben aangegaan. Het onderwerp lag me, het had mijn interesse, maar nu ik mijzelf verdiept heb door (nog nooit door mij geziene) literatuur te lezen, heeft het ook echt een stukje verdieping en verheldering gegeven. Ik heb al laten merken hoe ik dat in mijn lessen/professionaliteit en privéleven tot uiting laat komen. Wat ik toekomstige bezoekers zou willen meegeven is dat ze het bezoeken echt moeten gaan ervaren. Ga ervaren hoe het is op die locaties, ga ervaren welke sfeer er hangt, ga ervaren hoe gebouwen eruit zagen en ga ervaren hoe gruwelijk het destijds geweest moet zijn. Kanttekening daarbij is, dat je je goed voorbereid zodat je wéét waar het over gaat. Zonder die voorbereiding neem je alles aan en geloof je wat er gezegd wordt, terwijl het échte verhaal soms net iets anders is. Waarom ik dit meegeef? Omdat het bezoeken van de locaties een kwestie van ervaren is. Iedereen ervaart het anders en zodoende zal ik ook niet zeggen wat men moet doen. Het ervaren alleen al is echt bijzonder, een mening vormen mag iedere individu voor zichzelf doen. Het stukje voorbereiding vind ik wel belangrijk: door dat te doen, zíe je dingen echt zoals ze zijn/waren en kun je filteren. Uiteindelijk ervaar je op die manier een locatie nog intenser, om het zo maar te zeggen.

Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog op dit moment is het zijn van een ontzettend groot, intens, complex en moeilijke oorlog. Met name het menselijke handelen heeft mij doen verbazen. Daarbij vraag ik me steeds meer af: wat fout wel echt fout, of deden zij wat er van hen verwacht werd op dat moment? Complexe processen hebben gespeeld, ook op het wereldtoneel. Daarbij zijn allerlei belangen die gespeeld hebben in de keuzes die gemaakt zijn. Mooie nieuwe blik op de oorlog, vind ik het feit dat er ook gekeken is naar het oosten. Het zijn vooral de Russen geweest die het einde van de oorlog hebben ingezet. Dat begon namelijk in Rusland, denk aan Stalingrad en Koersk. Uiteraard hebben de Britten, Amerikanen enz. ook een grote rol gehad. Ook op menselijk gebied zijn er veel dingen gebeurd in die tijd: mensen veranderde, deden dingen die zij moesten (of wilden) doen. Kortom: allerlei processen, belangen en intenties hebben gespeeld. Hiervan merken we heden ten dage nog steeds de gevolgen. Mijn wensen en leerdoel, gingen met name over het verbreden en verdiepen van mijn kennis, het bekijken “van de andere kant” en niet alles klakkeloos aannemen, maar een onderzoekende houding inzetten. Ik ben eigenlijk van mening dat er behoorlijk aan mijn wensen voldaan is. Het verbreden en verdiepen van mijn kennis is gelukt, mede door de aangeboden literatuur en scherpe blik op de zaak tijdens de lessen. Het bekijken van de andere kant is ook heel goed gelukt: we hebben stilgestaan bij daderprofielen en hoe men zover kan komen. Als hoogtepunt ook nog eens een bezoek aan het museum van de SS: toppunt als het gaat om daderschap natuurlijk. Het niet alles klakkeloos maar aannemen, is door de goede voorbereiding van en scherpte tijdens de bezoeken, ook aan voldaan. Die eigenschap inclusief de onderzoekende houding ga ik laten bestaan. Ik voel mij daar fijn bij en maakt ook dat ik met onderbouwing zaken kan delen of uit kan leggen. Algemeen gezien ben ik erg tevreden met hoe alles verlopen is: ik heb me op mijn gemak gevoeld, ik heb de lessen als scherp en prettig ervaren en ik ben blij dat een discussie of goéd gesprek met inhoud niet uit de weg gegaan werd. Over mijzelf als mens heb ik echt geleerd dat parkeren me best goed af gaat. Het woord parkeren, was eigenlijk wel een soort hoofdmoot van deze minor: geen mening vormen, het aannemen en later nog eens over nadenken. Dat parkeren maakt wel dat je niet snel een mening geeft, maar eerst even tot jezelf komt om goed na te denken wat je er nu eigenlijk van vindt. Daarnaast heb ik tijdens deze minor ook echt wel gezien hoe generaties van elkaar verschillen en dat ik daarbij óók heb moeten parkeren. De neutraliteit en het parkeren is als professional geen probleem: dat hoort bij mijn beroepsidentiteit. Als professional heb ik wel de verschillende kijken op problematieken meegenomen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de laatste les over Europa en populisme. Daar heb ik nog eens over nagedacht en ik heb het onderwerp afgelopen week direct in mijn eigen lessen meegenomen. Ook het onderdeel media en berichtgeving heb ik als zeer relevant, nuttig en verbredend gezien. Eigenlijk zien we alleen wat de media wil dat we zien. Dat is hoe het werkt: door deze minor heb ik echt wel ingezien dat ik meerde berichten/kanten moet bekijken om een mening te kunnen vormen. In feite zou je kunnen zeggen dat ik bij het lezen van berichten even moet parkeren om de rest op te zoeken. Informatie opzoeken, meerdere kanten bekijken alvorens een mening te vormen. Het is zo makkelijk gezegd, maar niet makkelijk gedaan. Wel is het belangrijk om te doen. Simpelweg om écht te kunnen zien wat er gaande is en niet wat men wil dat we zien. Door de kijk op de daders en hun handelen, maakt ook wel weer dat ik inzicht heb gekregen in het hoe en wat in hun gedrag. Dat maakt me weer bewuster dat aan elk gedrag gebeurtenissen uit de jeugd/kindertijd ten grondslag liggen, precies zoals ik geleerd heb in mijn opleiding. Het is nu interessant om te zien wat er kan gebeuren als er dus niet de juiste aandacht aan mensen gegeven wordt. Daarmee wordt weer een stukje bewustwording gecreëerd: door scherp te zijn op gedrag en aandacht te hebben voor dat gedrag en de persoon, kan zoveel voorkomen worden. Zowel voor het individu als voor de mensen om hem/haar heen. Ik werk met mensen en voor mensen. Tijd is helaas een factor die nog wel eens beperkingen op legt. Ik kan nooit, “want ik heb een afspraak”. Ik heb gezien hoe belangrijk het is om juist wel te kunnen. Om juist wel die tijd vrij te maken voor aandacht. Met de voorbeelden genoemd in deze minor, het bezoek aan de locaties en stilstaan bij het gedrag, bevestigd voor mij alleen maar dat ik concreet bezig moet blijven met gedrag en daar tijd voor vrij moet maken. Aandacht voor de mensen en laten zien dat ze gehoord worden. Daarmee wil ik doorgaan, of eigenlijk wil ik dat intensiveren.

Ook wil ik, als ik straks klaar ben met de opleiding, meer gaan genieten. Meer leuke dingen doen en stilstaan bij de mooie kanten van de wereld. Er is genoeg ellende: dat was toen, maar is nu nog steeds. Ik wil herinneringen gaan maken en de wereld om me heen gaan ontdekken. Juist nú.

A. P.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (3).

Het is zoveel meer dan dat ik had verwacht.

Ik begrijp niet dat Hitler geen ‘wiplash’ heeft gekregen. Hij ging alle kanten op. Van Polen naar Nederland naar Engeland en naar de Sovjet-Unie. Het is niet alleen wat wij leerden op school. Het is veel groter dan dat. De holocaust is een gedeelte daarvan. Maar niet elk kamp was een holocaust kamp. Iets wat wel in mijn idee stond. Het omvat zoveel meer. En ik denk dat er nog veel meer te leren is. Mijn beeld is ook het beeld van de Duitse bevolking die zijn ogen dichtknepen voor de dingen die om hen heen gebeurden. Was het angst? Was het omdat zij niet beter wisten? Of dachten zij dat een enkel iemand geen verschil kon maken? Mijn kennis is nu dat het niet begon bij de Joden. De rassenzuivering begon bij hun eigen Duitse volk. Mijn kennis is ook dat alles met elkaar in verbinding staat. Als er op plek A iets gebeurt heeft dat gevolgen voor plek B om vervolgens weer effect te hebben op plek C. Mijn kennis is nu dat kampen verschillend waren. In het ene kamp zaten verzetsmensen, het andere zaten Joodse mensen en in een weer een ander zaten mensen vanuit legers. Strafkampen-werkkampen-vernietigingskampen. Ik heb geleerd om te kijken naar omstanders en naar daders. Wat waren hun ideeën? Hoe gingen zijn te werk en waarom. Ik heb nog beter leren parkeren. Iedereen kijkt anders tegen situaties aan, tegen de wereld. Op verschillende niveaus en door verschillende brillen. Bewustwording over mijn eigen gedachten. Dat ik bewuster moet omgaan met de medemens. Letten op mijn eigen racisme. Stoppen met labelen en indelen. En natuurlijk de feiten over de Tweede Wereldoorlog. Mijn verwachtingen en leerwensen zijn meer dan voldaan. Ik heb de afgelopen weken zo ontzettend veel geleerd en nieuwe inzichten gekregen. Ik heb nog beter leren parkeren. Iedereen kijkt anders tegen situaties aan, tegen de wereld. Op verschillende niveaus en door verschillende brillen. Bewustwording over mijn eigen gedachten. Dat ik bewuster moet omgaan met de medemens. Letten op mijn eigen racisme. Stoppen met labelen en indelen. Ik wil bewuster zijn van mijn eigen racisme. Maar ik wil ook het racisme proberen tegen te gaan. Dat kan al heel klein beginnen. Bij een opmerking die vrienden bijvoorbeeld maken. Hun bewust maken van wat zij zeggen. Dat als het over hen gezegd wordt het niet fijn is. Dit is iets wat ik tijdens mijn werk de kinderen al probeer bij te brengen. Denk na als je iets zegt over een ander of jij het fijn vindt als het over jou gezegd wordt. Behandel anderen zoals jij zelf behandelt wilt worden. Meestal is dat met respect. Deze minor heeft mij dat nog meer laten zien. Tijdens mijn werk ben ik hier al mee bezig. Binnen mijn vriendengroep en of familie zal dit stapje voor stapje gaan. Hun bewust maken van wat zij zeggen. En dan zonder dat ik respectloos naar hun toe ben. Zij hebben natuurlijk hun eigen overtuigingen en dat betekend niet dat zij slecht zijn. Maar misschien dat ik hen wel bewuster kan maken. Ik ben ontzettend blij dat ik bij deze minor mocht zijn. Eerlijk gezegd wist ik niet goed of dit voor mij weggelegd zou zijn. Door de interesses van mijn dochters en mijn vader ben ik uiteindelijk overstag gegaan. En ik had het niet anders gewild. Het heeft mij kritisch leren kijken. Opener te zetten naar de meningen van anderen. Bewuster te maken van de wereld om mij heen en al onze verschillen. Die er mogen zijn zonder oordeel te maken en uit te dragen. W. dank je wel dat je nu in mijn hoofd ‘woont’. Bij alles wat ik zie en lees komt de opmerking naar boven; Klopt dit wel? Is dit de waarheid? Was het vroeger echt zo? Check je bronnen. Ik had deze ervaring niet willen missen!

S. Z.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (4).

Ik wist echt niet wat ik moest verwachten van de reis naar Duitsland. Vooraf was ik bang dat het onwijs zwaar en heftig zou zijn, en dat was het ook wel, maar toch kijk ik er met een goed gevoel op terug. Het is zo’n reis die je niet alleen veel leert over de geschiedenis, maar ook over jezelf en hoe je naar het leven kijkt. Door de minor en de reis ben ik op een andere manier gaan nadenken over dood en leven. Ik ben zoveel nuchterder geworden als het gaat om verlies en sterfelijkheid. Waar ik vroeger misschien meteen in paniek raakte of het niet wilde accepteren, kijk ik er nu met meer rust en relativering naar. Wat me vooral raakte, is het besef dat wij als mensen tot zoveel mooie, maar ook gruwelijke dingen in staat zijn. De oorlog draait voor mij nu niet meer alleen om de jodenvervolging, zoals ik dat op school leerde. Het is veel complexer geworden. Het gaat over macht, angst, menselijkheid, en hoe snel alles kan omslaan. Die laagjes begrijp ik nu veel beter. Een moment dat me extra bewust maakte van dit alles, was toen mijn oma ziek werd. Voor de reis had ik waarschijnlijk alleen maar verdriet gevoeld en me zorgen gemaakt. Maar na deze ervaring kon ik het op een andere manier benaderen. Ik realiseerde me dat ik de zegen heb gehad om 26 jaar van haar te mogen genieten en dat zij een mooi, vol leven heeft gehad. Dat besef voelde bijna troostend. Ik zag ineens hoe bijzonder het is om die tijd samen te hebben gehad, en daar ben ik nu veel dankbaarder voor. Voor de reis zou ik dat niet zo gezien hebben. De reis bracht niet alleen zwaarte, maar ook zoveel mooie momenten. Ik vierde kerst en oud en nieuw met L., en we praten nog steeds lachend over de reis, over W. en over de groep. Het was fijn om dit samen te hebben gedaan, om de ervaringen te delen en samen die balans te vinden tussen de zware onderwerpen en de lichte, grappige momenten die we onderweg hadden. Die verbinding met elkaar maakte alles zoveel dragelijker en mooier. Als ik iemand een tip mag geven: maak zo’n reis alleen als je er echt klaar voor bent. Volg een minor of een programma dat je goed voorbereidt, want het is niet iets wat je zomaar even doet. En als je het kan regelen, zorg dat W. meegaat! Hij maakt het verschil, met zijn kennis, zijn humor en de manier waarop hij iedereen erbij betrekt. Het zijn volle dagen, weinig pauze, maar daardoor blijf je erin zitten en haal je er ook echt alles uit. Het is heftig, maar ik beloof je, het is het waard.

E. V.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (5).

Met een hoop verwachting ben ik begonnen aan de gehele minor Tweede Wereldoorlog Educatie. Ik was benieuwd naar de tour Lieux de Memoires. Met name was ik erg nieuwsgierig naar het bezoek aan de oorlogsbegraafplaats Ysselsteyn. De locatie was voor mij onbekend en dus wist ik niet wat mij te wachten stond. Daar vind ik altijd leuk. Kamp Vught was ik een aantal jaar voor ons bezoek nog geweest, dus daar wist ik het een en ander al van. Gelukkig was dit het laatste bezoek van onze tour en dus verwachtte ik, net zoals bij Westerbork en IJsselstein, een uitgebreide uitleg van een gids. Ik was erg benieuwd naar het bezoek aan Westerbork. Ik wist niet zo goed wat er zou gaan gebeuren. Zouden we een gids krijgen die alleen maar de Nazi’s beschouwt als verschrikkelijke mensen. Juist in de lessen voor ons bezoek aan Westerbork hebben we het veel over de nuances gehad. Een gids die dus een eenzijdig verhaal vertelt zou tegenstrijdig zijn met wat wij wisten. De tour Lieux de Memoires Duitsland was voorafgaand een stuk spannender.

Je had geen idee wat je kon verwachten van een tour in het buitenland. Daarnaast had dit bezoek een duur van een week. Daarbij kwam kijken dat de locaties die we gingen bezoeken een stuk wreder waren dan die in Nederland. Bijvoorbeeld het bezoeken van Bergen Belsen terwijl we in de klas daar een beeldopname hebben gekeken waar ik voor het eerst even mijn ogen sloot. Het gevoel dat ik straks op de plek zou staan waar een bulldozer allemaal lijken heeft geraapt was niet prettig. Ik was erg nieuwsgierig naar het bezoek aan Ravensbrück. Ik had daar veel verhalen over gehoord en was wel benieuwd hoe dat nou echt was. Wewelsburg en Bernburg kende ik niet dus ging ik zonder verwachting naar toe. Dora Mittelbau was ik ook benieuwd naar. Het fascineerde mij hoe er van die grootte raketten hebben gepast in zo een buis. Het bezoek aan Bergen Belsen was precies zoals ik het verwacht had. Weinig te zien, maar af en toe wel lastig. Ook de plek waar al die lijken met een bulldozer zijn weggehaald was niet prettig om te zijn. Wel was het goed om een keer het kamp te bezoeken. Het is toch een beetje krom dat je je tot op een zekere hoogte verdiept in de Tweede Wereldoorlog, maar niet op plekken in Duitsland bent geweest. Ravensbrück was ook geen fijn bezoek. Het is toch anders om op de locatie te zijn waar het allemaal gebeurd is dan wanneer je gewoon thuis of in de klas er over praat. Het komt op de een of andere manier meer binnen als je er zelf bij bent. Dora Mittelbau vond ik erg interessant. Had al een hoop verwachtingen en vond het juist heel leerzaam. Alles over de raketten leren en hoe het leven in dat kamp was in vergelijking met Ravensbrück en Bergen Belsen erg leuk!

Bernbug was wellicht iet wat te heftig. Daar werd al voor gewaarschuwd. Het verhaal van Bernburg is gewoon heel gruw. Niet prettig om te zien dat dit echt is en nog steeds gebeurt. Die vergelijking met de problematiek in deze tijd is niet prettig om te maken. Wewelsburg was super interessant. Het gebouw zelf is natuurlijk prachtig. Daarnaast zitten er amper heftige verhalen vast aan die locatie. Het was van de SS, maar het was gewoon het hoofdkwartier. Ik probeer mij dan altijd in te beelden hoe ik daar zou hebben rondgelopen in die tijd. Hoe zou het geweest zijn. Ook was het bezoek erg leerzaam. Ik wist nog niet veel over de SS dus alles was nieuw en leuk om te horen. Ik denk dat voor je eigen algemene ontwikkeling en kennis het altijd goed is om historische locaties te bezoeken. Je leert iets anders als je zelf ter plaatse bent. Voor mij persoonlijk waren de excursies erg prettig. Tijdens de plenaire bijeenkomsten werd er vaak gezegd dat je kritisch moet kijken naar gidsen. Dat mensen graag hun eigen verhaal van de geschiedenis vertellen, maar dat niet altijd de feiten zijn. Om zelf dit te ervaren was fijn. Zo kreeg ik er een beter beeld over en kon ik makkelijker mijn eigen mening daarover vormen, in hoeverre dat van belang is. Daarbij komt kijken dat het denk ik goed is om naar plekken te gaan waar je kan herinneren en reflecteren. De voorbereiding vond ik goede opdrachten. Zoals ik in mijn portfolio beschreef is het denk ik belangrijk dat je je voorbereid als je een historische locatie gaat bezoeken. Ik ben iemand die dat vanuit zichzelf al snel doet, maar voor degene die dat minder hebben is zo een opdracht een goede drijfveer. Daarnaast is het handig dat je voorkennis hebt over de plek die je gaat bezoeken zodat je niet in bijvoorbeeld Westerbork moet vragen waarom Adolf Hitler vond dat het Joodse ras minder waard was. De verslaglegging is minder mijn ding. Ik snap de opdracht en het leerdoel. Het is ook verstandig om na een bezoek er thuis rustig nog een keer over na te denken en alles te reflecteren, maar voor mij voelt het iet wat overbodig. Ik bespreek veel van wat ik meemaak thuis en met vrienden. De Tweede Wereldoorlog spreekt mij erg aan en dus vertel ik veel over wat ik leer tijdens de plenaire bijeenkomsten en de bezoeken aan de locaties. Daardoor voelt een verslag schrijven daarna als dubbelwerk. Aan de andere kant is het voor mij ook wel weer makkelijker, want ik heb alles al besproken. Ik hoef het dus alleen nog maar op papier te zetten. Het denkwerk is al gedaan. Als sportjournalist kan ik op korte termijn niet direct iets met alle informatie die ik tijdens het volgen van de minor en het bezoeken van de locaties heb opgedaan. Wel kan ik veel met het kritisch leren kijken naar dingen. Als ik een interview ga voorbereiden zal ik vast nog een terug denken aan deze minor! Uiteraard kan ik op langer termijn wel veel met de oorlogsinformatie voor een uitgebreid verhaal. Ik kan bijvoorbeeld onderzoeken of er sportcompetities waren in kamp Westerbork. Dan is het verstandig als je veel over dat deel van de geschiedenis weet. Voor mij persoonlijk vind ik de informatie relevant. Ik ben erg geïnteresseerd in geschiedenis en dan specifiek dat twintigste-eeuw. Daarnaast denk ik dat veel van de problematiek die nu speelt in de wereld komt door wat tussen 1900 en 1955 heeft afgespeeld. Om een beter beeld te kunnen schetsen van wat er nu gebeurt en daarover mijn mening kunnen vormen is het belangrijk dat je de geschiedenis goed begrijpt. Dit is ook wat ik kan overbrengen op mijn omgeving. Ik kan mijn vergaarde kennis overbrengen als ik met familie of vrienden praat. Als je als bezoeker naar de locaties gaat is het denk ik van belang dat je je goed verdiept in wat de plek is. Dat hebben wij natuurlijk ook moeten doen en zo kan je veel specifieker plekken bekijken. Daarbij komt kijken dat je beter merkt of iemand de juiste feiten vertelt of niet. Bij het bezoeken van Ysselsteyn, Wewelsburg en Bernburg is een gids erg prettig. Toch fijn om net even op die plekken de extra belangrijke informatie te krijgen. Wellicht geef ik dat ook wel mee, omdat dat precies de locaties zijn waar ik nog wel een keer naar terug zou willen keren. Ik heb niet heel veel met concentratiekampen. Ik vind het lastig voor te stellen hoe het leven toen zou moeten zijn geweest. Er staat weinig overeind en ik heb in mijn leven inmiddels veel afbeeldingen gezien van de kampen. IJsselstein, Wewelsburg en Bernburg zijn iets mindere bekende plekken. Zeker Ysselsteyn zou ik nog wel een keer terug willen keren. Ik denk dat het voor bijna iedere Nederlander verstandig kan zijn om veel meer te weten over de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Zou kun je een veel beter beeld schetsen van die periode.

Wewelsburg raad ik aan, omdat je daarin gaat op de specifieke dingen van de SS. Daarnaast is de locatie erg mooi. Ik kan zonder enige twijfel zeggen dat mijn kennis van de Tweede Wereldoorlog misschien wel met 200% is toegenomen. Niet alleen bijvoorbeeld de kennis over Bernburg, Wewelsburg of Dora Mittelbau, maar ook de kijk op de oorlog. Of überhaupt het leven. Het kritisch kijken naar gebeurtenissen die ik eerst als iets goeds zag. Ik denk dat mijn kennis juist door dat te doen flink is vergroot. Als ik mijn kennis ga delen ben ik 600 pagina’s verder, dus dat doe ik niet. Wel kan beschrijven op wat voor een manier mijn kennis is vergroot. Over de meeste onderwerpen die we in de klas hebben besproken dacht ik alles te weten. Toch bleek dat niet zo te zijn. Over alles heb ik iets extra’s geleerd of ben ik er kritisch naar gaan kijken. Ik denk dat ik inmiddels veel kennis heb over de SS, de strategie van Hitler en hoe de oorlog in Nederland was. Als mens ben ik denk ik verandert door de minor. De kijk op de wereld is anders. Soms wat kritischer, soms wat makkelijker. Niet alles van anderen aannemen, maar altijd zelf blijven kijken. Blijf bij de feiten. Veel weten is veel zien.

F. V.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (6).

Door de maanden heen heeft W. ons voorbereid op de tour Terres de Mémoires – Lieux de Mémoires tijdens de plenaire bijeenkomsten. Je probeert een beeld te vormen over hoe de reis naar Duitsland er uit gaat zien en wat je kunt verwachten. De minor is op een manier opgebouwd waardoor je eerst de ruimte en mogelijkheid krijgt om je geestelijk voor te bereiden. Vervolgens komen langzaamaan de soms toch wat confronterende beelden. Dit alles ter voorbereiding op de excursie naar Duitsland. Ik persoonlijk had daarom ook hoge verwachtingen van de verschillende locaties. Mijn verwachting was om meer tot de kern van de locaties te komen en fysiek meer te ervaren. Mijn hoop was, hoe klein dan ook, om mijzelf te kunnen verplaatsen in de omstanders, daders en slachtoffers. Daarnaast hoopte ik ook dat de locaties mijn gevoel zouden raken. Kort en krachtig, ik heb deze bezoeken ervaren als zeer waardevol. Ik kan ook echt wel stellen dat sommige momenten voor mij confronterend waren. Tijdens mijn carrière bij de KM heb ik verschillende extreme situaties meegemaakt. Dit heb ik niet ervaren als vervelend of naar omdat wij door onze training goed voorbereid waren. Ik was altijd “in control” en dat gaf mij een zeker gevoel. De bezochte locaties hebben mij laten inzien dat slachtoffers deze luxe niet hadden. Niemand was in control. Dit is een paar keer flink bij mij binnengekomen. Vooral de locaties Bernburg, Dora Mittelbau en Ravensbrück hebben mij diep geraakt. Dit kwam voornamelijk omdat op deze locaties tastbare elementen waren waardoor ik direct beeld had bij de situatie. Een van mijn grootste leeropbrengsten is dat de elementen van ervaren, zien, horen en zelf ondernemen voor mij een zeer effectieve combinatie waren. W. heeft tijdens de minor aangegeven dat veel studenten deze minor hebben ervaren als een van de beste cursussen van de gehele opleiding. Dit heeft denk ik twee kanten, de eerste is het onderwerp. Als je geïnteresseerd bent in het onderwerp dan is dit de minor voor jou. Aan de andere kant is het de creatieve manier van het (laten) leren. Voor mij voelen veel van de cursussen “geforceerd” aan waarbij ik niet het gevoel krijg dat de leerling en het leerproces centraal staan. Dit is absoluut wel het geval tijdens deze minor. Als ik een vergelijking moet maken dan denk ik dat 75% van deze cursus bij mij is blijven hangen. Vraag je mij een percentage te noemen voor het vak X dan ben ik bang dat ik niet verder kom dan 40%. De voorbereiding en verslaglegging zijn een belangrijk onderdeel voor de leeropbrengst. De voorbereiding omdat je zo, voordat je een locatie bezoekt, een gezonde basis qua informatie hebt over de te bezoeken locatie. Vooral het maken van het kenmerkende beeld voor je bezoek aan.. vond ik een belangrijk element. Dit zet je aan tot een diepere gedachten dan simpelweg een “samenvatting” maken. De verslaglegging is ook weer een onderdeel om het geleerde te herhalen en daar waar er toch nog onduidelijkheden zijn te verhelderen. Hierdoor blijft de kennis in mijn optiek langer hangen. Het belang voor mij heeft ook weer twee aspecten. Het eerste aspect is het kunnen doorgeven van de gebeurtenissen, verhalen en mensen laten inzien wat voor bizarre periode De Tweede Wereldoorlog is geweest. Niet het zoetsappige wat wij op school meekrijgen maar de lelijke, soms totaal niet leuke, waarheid. Het tweede aspect is voor mij al langere tijd een belangrijk punt geweest maar dit is verdubbeld sinds deze minor. Wij moeten met zijn allen stoppen met het maken van onderscheid. Het is totaal niet zinvol om te kijken en te willen bepalen hoe wij van elkaar verschillen. In mijn optiek komt hier, net als in De Tweede Wereldoorlog, vrij snel ongelijkheid en zelfs haat bij kijken. Het vervellende is echter dat dit element non-stop terug komt in onze maatschappij. Ik ben nu echter in de gelukkige positie dat ik daar enigszins, al is het maar binnen mijn eigen kring van invloed, wat aan kan doen. Ik ben sinds augustus teamleider geworden van een zeer divers team. Toen ik startte binnen het team waren er veel problemen tussen de collega’s onderling. Wat mij het meest is bijgebleven is het conflict tussen een “vaste” collega en een inhuur collega. De vaste collega wilde iets niet aannemen van de inhuur omdat zij toch geen vast contract had en daarom niet serieus genomen hoefde te worden. Ik heb aangegeven dat wij pas een team worden als wij elkaar als volwaardig zien. Dit realisatie moment was voor mij zeer waardevol en is iets wat ik in mijn gehele carrière mee kan nemen. Wat ik toekomstige deelnemers zou willen meegeven is: doe onderzoek en sta open voor de verhalen. Laat je niet beperken door je eigen gedachtegang en probeer je te verdiepen in de omstanders, daders en slachtoffers. Alleen dan krijg je het meeste mee van de locaties. Ik zou heel graag met mijn vriendin de locaties Bernburg, Dora Mittelbau en Ravensbrück nog eens willen bezoeken. Mijn vriendin en ik hebben veel gesprekken gevoerd over mijn ervaringen echter kan je niet elk gevoel omschrijven. Sommige locaties zijn zo heftig dat je daar moet staan om het echt te voelen.

Er word mij gevraagd wat mijn beeld is van De Tweede Wereldoorlog na afloop van deze minor. Ik zie het zo, ik denk dat de gigantische aanhang voor Hitler en zijn partij is ontstaan uit onvrede voor wat er toen speelde in Duitsland. Het ging door het beleid van Hitler beter in het land dus waarom zou men zijn ideeën in twijfel trekken? Ik denk ook dat de rest van Europa een grote fout heeft gemaakt door te afwachtend te zijn waardoor Duitsland de kans had zich voor te bereiden op een oorlog, en dat werd het uiteindelijk. Mijn beeld van De Tweede Wereldoorlog is te omschrijven als wetteloosheid, chaos, polarisatie en willekeur. Mijn kennis met betrekking tot De Tweede Wereldoorlog is enorm gestegen. In mijn introductiestuk heb ik geschreven dat ik mij best wel schaamde vanwege het ontbreken van deze kennis. Ik durf nu echt wel te stellen dat ik goed op de hoogte ben van het “echte” verhaal. Aan mijn verwachtingen en leerwensen zijn volledig voldaan. Ik heb veel gelezen over persoonlijke verhalen van vooral daders en slachtoffers wat ik zeer waardevol vind. Ook, zoals net gezegd, kan ik vol overtuiging zeggen dat ik andere mensen wat mee kan geven over De Tweede Wereldoorlog. Wat ik heb geleerd tijdens deze minor? Inhoudelijk, over mijzelf, andere, als mens en professional? Wat betreft het inhoudelijke is het te veel om op te noemen. Naast het overduidelijke als data, gebeurtenissen en daadwerkelijk de geschiedenis staat voor mij persoonlijk één aspect bovenaan. Ik hecht enorm veel waarde aan de kennis die ik nu heb over het verloop van de carrière van Hitler, zijn karakter, zijn politieke tegenstanders en hoe hij ook zijn eigen volk heeft vernietigd. Ik ben het meest geschrokken van de wetswijzigingen die hij heeft doorgevoerd waarbij het mogelijk was om verplicht mensen te laten steriliseren. Dit geeft voor mij aan dat Hitler zijn hoofddoel was om een Arische ras te creëren. Wat ik over mijzelf heb geleerd is dat het parkeren van gevoelens en meningen enorm helpt bij het objectief kunnen opnemen van informatie. Ik had niet verwacht dat dit (na veel oefenen) mij zo goed zou afgaan. Ik had op voorhand verwacht dat dit een groot probleem voor mij zou worden. Wat ik heb geleerd over andere is vooral een bevestiging van wat ik al wist. Mensen kunnen zonder grote moeite andere mensen moedwillig iets aandoen. Zolang de juiste setting, de juiste personen en de omstandigheden zich voordoen kunnen er situaties ontstaan waarbij mensen niet menselijk gedrag laten zien. Ik zeg wel niet menselijk, maar als dit gedrag altijd kan ontstaan is het dan misschien gewoon menselijk? Wat ik heb geleerd als professional heb ik al meerdere malen aangegeven in dit stuk. Ik zie en hoor wekelijks op mijn werk dat men zich beter wil voelen dan andere door zichzelf of de ander in een bepaald hokje te plaatsen. Zolang wij hier niet mee stoppen komen wij nooit echt nader tot elkaar. Voor de volgende vraag wil ik vooral de situatie schetsen. De samenstelling van onze groep was vrij divers, verschillende achtergronden maar vooral leeftijden. Een van mijn persoonlijke leerdoelen was het leren parkeren. Gaandeweg ben ik hier aan gaan werken echter hielp een bepaalde situatie mij enorm. Op een gegeven moment ontstond er wat rumoerigheid in de klas naar aanleiding van een stelling van W. Bepaalde studenten konden zich hier niet in vinden en konden het onderwerp ook niet loslaten. Wat je daarin merkte was dat die bepaalde studenten heel erg de behoefte hadden om zich uit te spreken en hun mening te verkondigen. Het leek zelfs wel alsof zij dit als een plicht voelde. Wij hadden eerder met elkaar afgesproken dat parkeren soms noodzakelijk was om tot de kern van het onderwerp te komen, dit was zo’n moment. De studenten kregen voor nu even niet het toneel. Er was zichtbaar weerstand waardoor men ook niet goed meer open stond voor het grotere plaatje. Dit was voor mij het perfecte voorbeeld wat mij heeft geholpen in het leren parkeren. Wanneer je dat kunt sta je ook open om meer te leren over de verschillende aspecten tijdens een oorlog. De laatste vraag vind ik persoonlijk de meest interessante. Zoals eerder aangegeven ben ik nu in de luxe positie op mijn werk om mijn normen en waarden goed kenbaar te maken binnen mijn team maar ook bij de mensen met wie ik werk. Op de M. werken ongeveer 9500 mensen. Omdat ik één van de eindverantwoordelijke ben voor de veiligheid van deze collega’s kom ik ook met veel van hen in contact. Mijn missie is om vanuit mijzelf te laten zien dat rang, stand, afkomst, geaardheid er niet toe doet. Wij zijn allen gelijk en wij moeten elkaar behandelen zoals wij zelf ook behandeld willen worden. Ik ben dit nu al in de praktijk aan het brengen door mijn inhuur collega’s en vaste collega’s samen te brengen in projecten. Ik probeer het niet te forceren maar ik zie nu al dat de samenwerking beter gaat en dat men elkaar ook echt leert kennen. Ik ga proberen dit is de toekomst uit te breiden.

R. S.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (7).

Mijn beeld van WO2 is enorm veranderd het afgelopen jaar. Ik ben er dit halfjaar achter gekomen dat het hedendaags nog steeds erg relevant is voor de situatie in de wereld. Ook heb ik een kritisch beeld gevormd over onze Amerikaanse "helden". Operatie Paperclip is een voorbeeld van dit kritische beeld dat ik heb gekregen van WO2. Ook ben ik me het afgelopen jaar meer gaan verdiepen in een onderwerp binnen WO2 waar ik eerder nog nooit over had nagedacht: de herdenkingscultuur van WO2. De herdenkingscultuur van WO2 is een onderwerp waar ik nog veel over wil leren en lezen. Ik ben hier zoveel kritischer naar gaan kijken tijdens en na mijn reis door Duitsland. Mijn beeld van WO2 is nu dat het een verschrikkelijke oorlog was waar een groot deel van de wereld op een verkeerde manier naar kijkt. We zijn door verkeerde en eenzijdige informatie niet kritisch gaan kijken naar de rol van de geallieerden in WO2. Voor mij is WO2 een hoop hypocriete zooi. Ik denk dat ik meer weet dan de gemiddelde persoon die geschiedenis als examenvak heeft gehad. Ik heb een goede basis over de verschillende fases binnen de Holocaust. Ook heb ik een aardige kennis over Hitler en de manier waarop hij tot zijn macht is gekomen. Ik heb tijdens de minor kennisgemaakt met gevoelige onderwerpen tijdens en na WO2. Ik heb op dit moment veel kennis over specifieke onderwerpen waar veel mensen niet eens over nadenken. Ik heb het hier over de plekken die wij bezocht hebben: de mijnen van Dora-Mittelbau, de meisjes van Uckermark en de herdenkingsculturen binnen Oost- en West-Duitsland. Ik vind het belangrijk dat zulke kennis niet verloren gaat binnen mijn generatie, dus ik ben blij dat ik dit in het afgelopen halfjaar heb geleerd. Ik heb tijdens deze minor veel geleerd over mezelf als mens. Ik merkte dat ik aan de start van de minor erg in mijn eigen politieke bubbel zat. Ik ben tijdens de reis naar Duitsland veel mensen tegengekomen die anders kijken naar bepaalde onderwerpen dan ik. Voor de minor schoot ik vaak in discussie met mensen met wie ik niet dezelfde politieke mening deelde. Ik heb tijdens de minor geleerd om bepaalde emoties die omhoog kunnen schieten als ik het ergens niet mee eens ben, te parkeren. Ik denk dat me dat veel meer ruimte kan geven om andere mensen te leren begrijpen. Ook tijdens de les werden er dingen aangekaart waar ik het niet mee eens was. Aan het begin van de minor kon ik daar soms geïrriteerd van raken, maar steeds dieper in het programma leerde ik van andere inzichten op onderwerpen. Als je een week met elkaar op stap bent, komen er gesprekken over bepaalde onderwerpen waar je als groep anders over denkt. Door meer te kijken naar de achtergronden van de personen en niet naar de mening zelf, heb ik veel geleerd over mezelf en anderen. Door het leren parkeren van meningen en emoties kon ik rustiger een gesprek aangaan met mensen. Ik denk dat ik dit later in mijn werk als professional veel moet gebruiken. Ik ga dit jaar aan het werk in het jongerenwerk in Amsterdam-West. Dat zijn jongeren met andere normen en waarden dan die ik gewend ben. Door veel te kijken naar waar de jongeren vandaan komen, kan ik hun emoties en overtuigingen leren begrijpen. Als jongerenwerker met een andere afkomst, cultuur en overtuigingen kan het lastig zijn om een band op te bouwen. Door bepaalde emoties en acties van anderen te parkeren en er later op terug te komen, kun je er als professional rustiger naar leren kijken en het beter begrijpen. Ik heb meerdere goede voornemens die ik na deze minor wil gaan vervolgen. Ik wil beginnen met een heel simpel onderwerp. Tijdens deze minor ben ik erachter gekomen hoe leuk en interessant lezen kan zijn. Voor deze minor was ik eigenlijk nooit bezig met lezen en las ik alleen maar op mijn telefoon. Toen we aan het begin van de minor stukken moesten lezen uit een boek, moest ik echt weer wennen aan het lezen. Ik vond het moeilijk om me te concentreren en de regels bij te houden; ik schrok hier best van. Ik moest het lezen van een boek echt weer aanleren. Gelukkig was het een interessant boek en leerde ik er veel van. Door meer te lezen leerde ik veel meer dan ik had gedacht. Het klinkt natuurlijk heel simpel allemaal, maar voor mij waren dit de eerste stappen in een goede richting. Nu probeer ik steeds meer te lezen in plaats van mijn telefoon te pakken. Naast veel lezen heb ik ook geleerd om kritisch te kijken naar bepaalde onderwerpen in het nieuws en op nieuwssites. Als ik iets heb geleerd tijdens deze minor, is het om meer onderzoek te doen naar onderwerpen die je in het nieuws ziet. Door meer onderzoek te doen, leer je over actuele onderwerpen in de wereld en richt je je op de juiste informatie. WO2 was hier een perfect voorbeeld van. Door echt veel onderzoek te doen naar gebeurtenissen, mensen en feiten, kom je achter de echte waarheid van het onderwerp. WO2 was een goede basis om verder te bouwen op het onderzoek doen naar gebeurtenissen. Door onderzoek heb ik gezien hoe hypocriet de wereld kan zijn.

O. H.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (8).

Ik kan wel zeggen dat mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog enorm is veranderd sinds het begin van deze minor en in vergelijking met wat ik beschreef in mijn startdocument. In het startdocument zag ik de Tweede Wereldoorlog vooral als iets dat van groot belang en essentieel was voor Nederland. De dingen die ik daarmee associeerde, waren voornamelijk de Holocaust en het verzet. Maar nu ik deze minor heb ervaren, realiseer ik me dat Nederland slechts 1% was van alles wat er gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog en dat Nederland het zelfs best goed had. Er waren zoveel meer landen die een belangrijkere rol hebben gespeeld in de oorlog of meer hebben geleden. Wat me ook is opgevallen, is dat de Holocaust weliswaar een van de redenen is waarom de Tweede Wereldoorlog zo bekend en spectaculair wordt geacht, maar dat de oorlog niet alleen om de Holocaust draaide. Zeker na mijn week in Duitsland heb ik ingezien dat de oorlog veel meer omvatte dan alleen dat. Ook keek ik in het begin bijvoorbeeld behoorlijk op tegen het Nederlandse verzet, mede doordat het in mijn jeugd zo is opgehemeld in films en musicals, waar het verzet werd neergezet als een reden waarom Nederland heeft gewonnen. Hoewel ik al wist dat dit niet het hele verhaal was, is het nu wel heel duidelijk geworden dat het verzet niet zo heilig en groots was als ik vroeger dacht. Het verzet was niet zo simpel en zeker niet zwart-wit. Hetzelfde geldt voor het perspectief van de daders. Duitsers hebben veel verschrikkelijke dingen gedaan, maar de geallieerden waren ook zeker geen heiligen. Het koningshuis was ook niet zwart-wit: het was complexer en minder mooi dan het vaak leek. Eigenlijk geldt dat voor de oorlog in zijn geheel: zelfs wanneer de oorlog begon of eindigde, is niet zo zwart-wit als het in eerste instantie lijkt. Alles is veel complexer en genuanceerder dan ik ooit had gedacht.

Ik herinner me nog dat W. aan het begin van de minor tegen de klas zei dat we zouden gaan begrijpen waarom sommige mensen meer houden van moorden dan van seks, of waarom de Duitsers de keuzes hebben gemaakt die ze hebben gemaakt. Daar had hij absoluut gelijk in. Aan het begin van de minor dacht ik nog dat de daders van de Tweede Wereldoorlog, kort gezegd de Duitsers, allemaal beïnvloed waren door een extreem slechte ideologie en daardoor minderheidsgroepen vervolgden. Ik dacht ook dat iedereen die in de SS zat slechte mensen waren die bijvoorbeeld een slechte opvoeding hadden gehad. Maar door deze minor, waarin je alles van meerdere kanten leert bekijken, besef ik dat het allemaal veel genuanceerder ligt. Ik kan me nu heel goed inleven in hoe het was om bepaalde keuzes te maken, zoals toetreden tot de SS. Ik kan begrijpen waarom normale Duitsers hun woede of agressie soms op gevangenen afreageerden of waarom er zoveel geweld werd toegepast. Sterker nog, ik denk dat als ik in Duitsland had gewoond tijdens de Tweede Wereldoorlog, ik misschien ook bij de SS was gegaan. Soms kijk ik naar mijn medestudenten en kan ik hen ook zien als potentiële SS’ers, misschien zelfs als beruchte in die tijd. Waar ik vroeger een soort frustratie of haatdragend gevoel had tegenover de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog, is dat gevoel nu bijna helemaal verdwenen. Het gaat niet meer om goed of fout in deze oorlog. Er zijn onethische beslissingen genomen en er zijn slechte dingen gebeurd, maar dat maakt mensen niet per se "slecht." Net zoals er ook geen "goede" mensen waren, bijvoorbeeld in het verzet. Ik weet zeker dat ik nog lang niet alles weet, maar mijn kennis over de Tweede Wereldoorlog is inmiddels wel veel uitgebreider, vooral buiten Nederland. Zo heb ik nu veel meer geleerd over landen zoals Italië, Noord-Afrika, Japan en het oostfront, maar ook over de rol van Amerika. Daarnaast begrijp ik nu veel beter de verschillende ideologieën die destijds een rol speelden. Voorheen had ik daar eigenlijk geen idee van. Ik heb nu kennis over communisme, fascisme, nazisme, socialisme, kapitalisme en zelfs populisme. Ik begrijp ook hoe deze ideologieën met elkaar in conflict kwamen tijdens de oorlog. Dit is een groot verschil met wat ik in mijn startdocument aangaf, waarin ik vooral kennis had over Nederland en nauwelijks iets wist over de situatie in andere landen. Dat laat wel zien hoe beperkt mijn kennis toen was over de verschillende stromingen en ideologieën, en hoe die verweven waren met de oorlog. Voorheen richtte mijn kennis zich vooral op het burgerlijke aspect, zoals het verzet, de Holocaust en het onderduiken. Maar ik wist eigenlijk niets over de strategieën die voorafgingen aan het innemen van gebieden. Ik kende de term "Blitzkrieg" bijvoorbeeld nog niet en had geen idee van hoe belangrijk deze tactiek was. Ook wist ik weinig over de Battle of Britain of hoe de oorlog via Nederland verliep, waarbij bruggen een cruciale rol speelden. Nu weet ik dat allemaal wel. Natuurlijk kan ik niet alles in detail bespreken, maar basisfeiten die voorheen onbekend waren, maken nu deel uit van mijn begrip van de oorlog. Dat voelt als een enorme vooruitgang. Verder heb ik ook veel geleerd over beeldvorming en propaganda met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlog zelf was propaganda al een enorm krachtig middel. Nazi-Duitsland gebruikte dit bijvoorbeeld om antisemitisme en nationaalsocialistische ideeën te verspreiden, haat jegens de geallieerden te zaaien en hun eigen ideologie te versterken. Hitler zijn behoefte aan een positief beeld, was zelfs zo belangrijk voor hem, dat hij daarop gebaseerd bepaalde militaire keuzes heeft gemaakt die achteraf misschien niet zo handig zijn geweest voor de strijdvoering. Het nastreven van hun ideologie was tijdens de tweede wereldoorlog dan ook de nummer 1 reden om de oorlog te voeren. Die enorme streven naar hun ideologie zie je ook terug aan alles wat nu nog te zien in Wewelsburg.

Wat ik echter vooral interessant vind, is hoe beeldvorming uit die tijd nog steeds invloed heeft op hoe we tegenwoordig naar de oorlog kijken. Een voorbeeld daarvan is het Nederlandse koningshuis. Koningin Wilhelmina wordt vaak verheerlijkt in verhalen over de Tweede Wereldoorlog, terwijl ze in werkelijkheid weinig heeft bijgedragen en zelfs naar Engeland is gevlucht, waardoor het land grotendeels aan zijn lot werd overgelaten. Toch is het koningshuis destijds actief bezig geweest om hun imago te verbeteren, wat tot op de dag van vandaag effect heeft gehad. Veel mensen denken nog steeds dat het koningshuis een grote, positieve rol heeft gespeeld tijdens de oorlog. Dit geldt ook voor het verzet en de geallieerden. In films en series worden de geallieerden vaak neergezet als dappere helden die altijd het goede deden, terwijl de Duitsers alleen maar slechte, emotieloze mannen zouden zijn geweest. Maar dat is een te simplistische weergave van de werkelijkheid. Niet alle Duitsers waren "slechte" mensen, en zelfs SS'ers waren vaak gewone mannen die moeilijke keuzes moesten maken. Ook normale Duitse burgers speelden een rol in de oorlog, en zij maakten soms keuzes die niet altijd moreel juist waren. Aan de andere kant waren het verzet en de geallieerden niet zo foutloos en heilig als ze vaak worden afgebeeld; ook zij maakten verkeerde keuzes en waren betrokken bij moreel ingewikkelde situaties waarbij veel mensenlevens verloren gingen. Daarnaast wordt beeldvorming hedendaags vaak gebruikt om complexe verhalen behapbare te maken. Een goed voorbeeld hiervan is het verhaal van Anne Frank. Hoewel haar verhaal wereldwijd bekend is, is het niet representatief voor alle gevangenen in de concentratiekampen. Toch zorgt die focus op Anne Frank ervoor dat de aandacht voornamelijk uitgaat naar Joodse slachtoffers van de Holocaust, terwijl er ook veel andere groepen werden vervolgd en onderdrukt. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een functiebeperking, over wie je bijna niets hoort. Na de oorlog zie je hoe beeldvorming een soort "narratief" creëert over conflicten. Als je kijkt naar bijvoorbeeld de oorlog in Vietnam of de genocide in Rwanda tussen de Hutu's en de Tutsi's, merk je hoe deze conflicten vaak op een andere manier worden weergegeven om bepaalde ideeën te versterken. Zo hebben de Amerikanen in Vietnam veel dingen gedaan die moreel verwerpelijk waren, maar proberen ze dit als het ware recht te trekken door hun focus op de Holocaust en het benadrukken van hun rol als "bevrijders". Tegelijkertijd wordt de genocide in Rwanda soms niet eens als genocide erkend, omdat het niet in hun belang was om daar in te grijpen. (Daarbij kan ik dus ook benoemend dat ik zelfs nog veel meer kennis heb gekregen over oorlogen na de Tweede Wereldoorlog). Zo kan ik hier allemaal ook nog uren over doorpraten, maar tot slot ben ik enorm veranderd in mijn beeld vanaf de start van de minor. Mijn lievelingsfilm uit de jeugd, is toch niet zo realistisch als ik dacht of hetzelfde geld voor de musicals die me allemaal op een bepaald spoor hadden gebracht.

Uiteraard is het belangrijk om te benoemen dat ik, ondanks dat ik Toegepaste Psychologie studeer, veel meer heb geleerd over de psychologie die een rol speelt tijdens oorlogen. Niet alleen in de context van de Tweede Wereldoorlog, maar ook bij andere conflicten. Ik heb beter inzicht gekregen in het gedrag van slachtoffers, omstanders en daders. Dit heeft mijn perspectief op de Tweede Wereldoorlog volledig veranderd. Waar ik me aan het begin van deze minor nog voornamelijk richtte op de basisfeiten over de oorlog, kan ik nu zeggen dat ik op veel punten zelfs de diepgaande psychologie achter oorlogen begrijp. Dit nieuwe inzicht laat me echt voelen alsof ik veel meer kennis heb dan andere mensen over de Tweede Wereldoorlog. Als eerste heb ik geleerd dat ik bewust onbekwaam ben, een inzicht dat ik vanuit de psychologie altijd meeneem. Na alles wat ik tijdens deze minor heb geleerd, besef ik hoeveel ik nog niet weet over de Tweede Wereldoorlog. Dit besef komt pas echt wanneer je ziet hoeveel informatie er beschikbaar is. Dat is één van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd. Ten tweede heb ik geleerd om informatie over de Tweede Wereldoorlog – maar ook informatie uit bijvoorbeeld social media – even te parkeren. Onze docent benadrukte dit keer op keer, en ik merk dat het me echt heeft geholpen. Ik sta rustiger in het leven doordat ik niet meteen van alles uitga of me opwind over iets dat wordt gezegd. In plaats daarvan probeer ik er ontspannen naar te kijken, met het idee: het kan waar zijn, maar het kan ook niet waar zijn. Als ik echt wil weten of iets klopt, doe ik grondig onderzoek en kijk ik kritisch naar feiten. Ook handig voor in mijn loopbaan bij onderzoek doen. Wat ik verder heb geleerd, is dat psychologie een enorm belangrijke rol speelt in het begrijpen van menselijke keuzes en gedrag. Ondanks dat ik Toegepaste Psychologie studeer, heb ik nu meer inzicht in hoe mensen keuzes maken die ik eerder niet kon begrijpen. Ik heb geleerd hoe het voelt om slachtoffer te zijn, maar ook hoe het kan voelen om dader te zijn. Zo kan ik ook beter het gesprek aan gaan met mensen als professional en ontdekken hoe ik iemand het best kan helpen, doordat ik het beter begrijp. Daarnaast heb ik veel geleerd over groepsdynamiek: hoe een groep werkt, hoe ik me zelf in een groep opstel en hoe anderen dat doen. Dit heeft mijn inzicht vergroot in hoe ik invloed kan uitoefenen op een groep en hoe ik kan omgaan met groepsdruk of bepaalde groepsdynamieken. Handig voor onderzoek naar interventies in onze samenleving samen met het geven van educatie aan anderen. Wat me ook is bijgebleven, is hoe groot de invloed van context is op de acties die mensen uitvoeren. We kunnen ons nooit volledig in de schoenen van iemand plaatsen die tijdens de Tweede Wereldoorlog leefde, omdat het simpelweg een totaal andere tijd was. Dit heeft me ook doen inzien dat het in het dagelijks leven niet altijd eerlijk is om iemand te beoordelen of te veroordelen, omdat die persoon zich in een heel andere context bevindt.

Wat leuk is om te zien, is dat mijn leerdoelen aan het begin van de minor precies aansluiten bij wat ik heb geleerd én het meest interessant vond om te leren. Zo heb ik inderdaad geleerd hoe mensen zich gedragen in conflictsituaties en hoe ze keuzes maken tussen verschillende morele waarden. Bijvoorbeeld iemand in Duitsland die, gezien de context, misschien niet in een goede situatie verkeert en door bij de SS te gaan werken een betere status en inkomen kan krijgen. Daarnaast heb ik geleerd hoe daders tot hun keuzes of acties kwamen. Bijvoorbeeld hoe de mannen uit de Einsatzgruppen omgingen met het geweld dat ze moesten uitvoeren. Voor sommigen was het een manier om onverwerkte basisemoties of frustraties te uiten, terwijl anderen een gebrek aan empathie hadden of misschien een slechte hechting in hun jeugd hadden ervaren. De groepsdruk of gewenning hoort er bijvoorbeeld ook bij. Bij omstanders was het gedrag vaak vergelijkbaar: zij stemden in met wat er gebeurde en richtten zich vooral op hun eigen belangen. Hoewel ideologie een rol speelde, was dat vaak niet de belangrijkste reden. Groepsdruk was bijvoorbeeld een grote factor: als de rest niets deed, voelde jij je ook niet geroepen om actie te ondernemen. Verder heb ik inzicht gekregen in hoe slachtoffers omgaan met de gevolgen van wat er gebeurt. Ik heb geleerd over hoe trauma’s doorgegeven kunnen worden aan volgende generaties, wat leidt tot secundair trauma. Ook besefte ik hoe een oorlog het hele leven van een persoon kan beïnvloeden en pas echt eindigt als die persoon overlijdt. Uiteraard is het allemaal natuurlijk nog genuanceerder dan ik hier beschrijf, maar ik kan zeker zeggen dat ik mijn leerdoel wel heb behaald. Mijn toekomstdoel om stage te lopen bij Defensie is door deze minor ook niet veranderd, maar juist versterkt. Tijdens deze minor heb ik ontdekt dat ik goed kan omgaan met heftige indrukken en emotioneel beladen informatie. Dit was iets waar ik aan het begin van de minor nog bang voor was, omdat ik niet wist of ik het emotioneel aan zou kunnen. Het zien als een uitdaging heeft me geholpen om hiermee om te gaan, en nu weet ik zeker dat mijn doel om stage te lopen bij Defensie realistisch is. Misschien wil ik zelfs wel kijken naar een toekomst bij de politie. Daarnaast heb ik geleerd dat ik, wanneer het aankomt op onderzoek, studie of professioneel werk, mijn emoties goed kan scheiden van de situatie. Onze docent benadrukte aan het begin van de minor al het belang van het “parkeren” van je gedachten en emoties of het “stopzetten van de gedachtentrein”, en ik merk dat dit iets is wat ik nu goed onder de knie heb. Ideeën en plannen die ik heb voor mijn toekomstig handelen zijn voornamelijk gebaseerd op de psychologische kennis die ik heb opgedaan tijdens deze minor. Het is mogelijk dat ik ooit nog iets doe met mijn kennis van de Tweede Wereldoorlog, als ik toch de geschiedenis in wil gaan, maar ik zal me vooral richten op de psychologische kant. Alles wat te maken heeft met groepsdynamiek en gedrag vond ik enorm interessant, en daar lijkt het me ook leuk om iets mee te doen. Ik zou bijvoorbeeld onderzoek willen doen naar groepsdynamiek en gedrag, zoals onderzoek naar hoe het gedrag van individuen binnen een groep zich verhoudt in de context van Defensie of wat het effect is van groepsdruk binnen Defensie, zowel positief als negatief. Daarnaast lijkt het me interessant om interventies te ontwikkelen, zoals trainingen voor leiderschap of groepscohesie, of trainingen die zich richten op empathie tegenover anderen. Ook het herkennen van negatieve groepsinvloeden die tot gewelddadig of destructief gedrag kunnen leiden zou ik graag onderzoeken en aanpakken, om zo een positieve invloed uit te oefenen op groepen. Daarnaast zou ik ook onderzoek willen doen naar omstandergedrag binnen onze samenleving en hoe dit samengaat met discriminatie of antisemitisme, enzovoort. Het zou mooi zijn om meer inzicht te krijgen in deze kwesties en uiteindelijk een interventie te ontwikkelen die kan bijdragen aan het tegengaan van dergelijke problemen. Dit is natuurlijk op een veel grotere schaal, maar het zou een mooi doel zijn om op te zetten.

F. H.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (9).

Ik zie de Tweede Wereldoorlog nu als een periode die niet alleen historisch, maar ook menselijk enorm complex is. Het is niet alleen een verhaal van grote veldslagen en politieke keuzes, maar ook van gewone mensen wiens levens volledig overhoop werden gehaald. Door de excursies en de lessen heb ik geleerd hoe de oorlog op verschillende niveaus – politiek, sociaal en persoonlijk – impact heeft gehad. Wat me nu vooral opvalt, is hoe grijs sommige morele kwesties waren, iets wat in geschiedenisboeken vaak wordt versimpeld of weggelaten. Het blijft moeilijk te bevatten hoe menselijke keuzes konden leiden tot zoveel leed en vernietiging, maar tegelijkertijd zie ik ook hoe hoop en overlevingsdrang een rol speelden wat ik eerst niet kon bevatten. Mijn kennis is aanzienlijk gegroeid sinds het begin van mijn minor. Ik weet nu meer over de verschillende fases van de oorlog, de organisatie, de rol van Nederland, en hoe verschillende kampen in Nederland en Duitsland functioneerden. Voorheen kende ik vooral de grote lijnen, maar nu begrijp ik beter hoe specifieke gebeurtenissen met elkaar verbonden zijn. De persoonlijke verhalen die ik heb gehoord tijdens de excursies, en de details over de kampen die we hebben behandeld, hebben mijn begrip verdiept. Ik weet nu hoe ik kan parkeren en welke vragen je wanneer moet stellen. Ook heb ik hele nieuwe dingen geleerd, afschuwelijke situaties zoals prostitutie, uitbuiting, menselijke experimenten, mishandelingen, het t4 project, en arbeid in afschuwelijke omstandigheden. Aan mijn verwachtingen is voldaan. Ik wilde een dieper begrip krijgen van de persoonlijke, psychologische en menselijke kant van de oorlog, en dat is zeker gelukt door de excursies en lessen. Ook dadergedrag en de psychologie van groepsdruk vond ik heel interessant. Wat ik niet had verwacht, is hoe onmenselijk sommige situaties zouden zijn, bijv. het t4 project. Dit heeft me niet alleen meer kennis, maar ook meer respect gegeven voor de slachtoffers en overlevenden. Wel merk ik dat ik nog vragen heb over hoe we deze geschiedenis op een relevante manier kunnen blijven doorgeven aan nieuwe generaties. Dit blijft een belangrijk leerpunt voor mij. Het heeft mij ook aan het denken gezet over geschiedenis educatie, en geïnspireerd om meer met burgerschap en geschiedenis te doen in mijn lessen. Ook heb ik geleerd wat voor machtsposities iemand kan hebben en wat dat met je doet. Zelfs zo ver gaan dat je wetten veranderd om mensenrechten te omzeilen kan ik nooit begrijpen. Inhoudelijk: Tijdens deze minor heb ik mijn kennis over de Tweede Wereldoorlog enorm verdiept. Ik heb geleerd over de complexe systemen die de oorlog mogelijk maakten, machtsposities, groepsdruk, alles doen om je leven te sparen, over de rol van verschillende landen in oorlog, en over hoe de oorlog zich in fasen heeft ontwikkeld. Wat me vooral bijblijft, zijn de persoonlijke verhalen van slachtoffers en overlevenden en hoe mensen vooral niks hebben gedaan, en zich niet uitspraken over wat zij hebben zien gebeuren. ‘’bellen naar een kampcommandant omdat de was aan de waslijn vies word terwijl er in de buurt mensen worden ontnomen en lijken gecremeerd..’’ Die hebben me doen beseffen dat geschiedenis niet gaat over data en gebeurtenissen, maar over mensenlevens en ethiek en uitspreken tegen onrecht. Over mezelf: Ik heb geleerd hoe ik emotioneel om kan gaan met zware en confronterende onderwerpen. Door methodes zoals ‘ parkeren’ en humor kan ik de impact van deze onderwerpen beter verwerken. Ik ontdekte dat ik sterker ben dan ik dacht in het reflecteren op moeilijke situaties en dat ik empathie kan combineren met analytisch denken. Ook heb ik mijn welwillendheid tot leren gemerkt door altijd aanwezig te zijn, proactief vragen te stellen en een betrokken positie aan te nemen tijdens de minor. (stiekem als groepscommandant, daar kwam mijn leidende rol ook weer omhoog.

Wat ik tijdens deze minor over anderen heb geleerd, is hoe machtsposities mensen tot vreemde en onbegrijpelijke daden kunnen drijven. Ik begrijp nu beter dat mensen in extreme situaties alles doen om hun leven te bewaken, zelfs als dat betekent dat ze keuzes maken die tegen hun principes ingaan. Daarnaast heeft deze minor me laten zien hoe groot de invloed van groepsdruk kan zijn. Mensen conformeren zich vaak aan een groep, zelfs als dat morele compromissen inhoudt. Dit inzicht heeft me doen beseffen hoe belangrijk het is om kritisch te blijven nadenken en verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen daden, ongeacht de omstandigheden. Als mens ben ik meer bewust van onrecht en uitspreken tegen onrecht. Ik merk dat ik hier alleen goede rol in neem, en die wil ik ook bewaken. Ook voel ik een verantwoordelijkheid om mijn opgedane kennis te delen Mijn persoonlijke leerdoelen waren onder andere om meer inzicht te krijgen in de menselijke kant van de oorlog, de psychologie achter dader gedrag en om te leren hoe je dit kunt toepassen in het onderwijs. Deze minor heeft die doelen zeker verwezenlijkt. Ik heb niet alleen meer kennis opgedaan, maar ook vaardigheden ontwikkeld n om de onwetendheid in mijn kring af te nemen.

Deze minor heeft mijn visie op onderwijs een boost gegeven. Ik wil het belang van empathie en kritisch denken meer naar voren brengen in mijn werk. Ik wil verbondenheid creëren en gelijkheid stimuleren. Ook ga ik het parkeren meenemen in mijn handelen en dit ook betrekken in mijn lessen, want dit is een goede les voor mij geweest om goed met informatie om te gaan en te realiseren hoe relevant een bepaalde vraag of opmerking is. Dit weerhoudt me ook om vooroordelen uit te spreken, en meerdere kanten van een verhaal te belichten. Ook heb ik geleerd door de documentaires in de lessen, de anti semitisme, haat jegens de islam en andere volkeren compleet te parkeren. ik kon het mij ongelooflijk aantrekken, maar nu interesseert het mij niet meer. Sterker nog, ik lach erom. Dat een ander zo een haat in zijn beperkte leefwereld creëert, is een reflectie van zijn karakter, niet wie ik ben en mag zijn. Sommige mensen zoeken nou eenmaal iets of iemand om te haten, en scheren hierbij een gehele gemeenschap over een kam.

A. B.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog (10).

Mijn beeld op dit moment van de Tweede Wereldoorlog is dat dit toch een oorlog was die vanuit verschillende kanten kan en moet worden belicht. Uit het startdocument bleek dat ik de Tweede Wereldoorlog vooral bekeek vanuit de wijze waarop deze oorlog tot stand was gekomen, waarbij Adolf Hitler het Duitse volk uit de economische crisis van de jaren dertig heeft gekregen. De werkloosheid verdween. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog omschreef ik in het startdocument als ‘meer genuanceerd’. Vanuit overtuiging en dwarsheid is er een oorlog ontstaan met enorm veel burgerslachtoffers. Beide ‘’kanten’’, zowel landen als Engeland en Rusland, als ook Duitsland, hebben dingen gedaan waar enorm veel slachtoffers door zijn gevallen. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is dan ook dat dit een oorlog is geweest met vreselijke gevolgen, waar voornamelijk burgers het slachtoffer van werden. Dit is een oorlog die op elk moment opnieuw kan ontstaan. Dit was hoe ik in het startdocument mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog omschreef. Echter, in de afgelopen maanden is mijn beeld over de Tweede Wereldoorlog veranderd. Zo schreef ik in mijn startdocument dat de Tweede Wereldoorlog een oorlog was waar voornamelijk burgers het slachtoffer van zijn geworden. Door deze afgelopen maanden heb ik ook geleerd dat burgers niet alleen slachtoffer zijn geworden, maar dat zij juist ook ‘’dader’’ waren. Een groot deel van de Duitsers deed mee. Anders had in Duitsland nooit zoveel gedaan kunnen worden tijdens deze oorlog. Denk ook aan het ‘accepteren’ van de kampen. De Duitsers wisten wel wat er gebeurde, maar deden ook niks. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is dus veranderd. Het was meer een oorlog waarbij een heel groot deel van het Duitse volk zweeg, wegkeek en/of ‘meedeed’ (en niet alleen de nazi’s). Daarnaast is mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog minder in het teken komen te staan van de Holocaust. De Tweede Wereldoorlog wordt vaak in een adem genoemd met de Holocaust. Vaak denken mensen, als zij aan de Tweede Wereldoorlog denken, aan Auschwitz. In mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog staat voornamelijk centraal hoe het tot oorlog kon komen en hetgeen er daadwerkelijk is gebeurd. Hierin is de Holocaust een feit, maar daarnaast zijn er ook grote groep.

In mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog denk ik ook aan deze groepen. Denk aan de mensen die om het leven werden gebracht door bijvoorbeeld het T4-project, zoals in Bernburg. Daarnaast is mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog dat, wat achteraf strafbaar is gesteld, sommige feiten niet strafbaar waren tijdens deze oorlog. Na de Tweede Wereldoorlog is het beeld ontstaan van de Duitsers als allemaal slechte personen. De ‘’daders’’ van de Tweede Wereldoorlog. Mijn beeld is nu veel genuanceerder. Mensen in Duitsland handelden volgens de regels in Duitsland. Dat hier mensen nu een bepaalde mening over hebben, dat kan. Maar het beeld dat al deze mensen gestraft moeten worden ligt dus wat genuanceerder. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is dus vooral het beeld dat deze oorlog meer is dan alleen de Holocaust en de uiteindelijke vervolging van de ‘’daders’’. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is dat het een oorlog is geweest waarin de jaren voor de oorlog (denk aan de Frans-Duitse oorlog en de Eerste Wereldoorlog) cruciaal zijn geweest. Door hetgeen er is gebeurd kon in verschillende landen een situatie ontstaan waardoor oorlog mogelijk werd gemaakt. Dit was niet alleen in Duitsland het geval. Daarnaast is mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog dat Duitsland en Hitler aan elkaar verbonden (tot elkaar veroordeeld) waren. Zonder Hitler was Duitsland niks en zonder Duitsland was Hitler niks. Beide hadden elkaar nodig. Dus toen Duitsland niet meer was te redden, was Hitler dat ook niet meer. Dit beeld van de Tweede Wereldoorlog laat een ander Duitsland zien. Anders dan een Duitsland die alleen maar handelde vanuit de gedachte om Joodse mensen te vermoorden. Tenslotte is mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog dat er in de oorlog beslissingen zijn genomen die van invloed zijn geweest op deze oorlog. Door beslissingen van de leiders van onder andere Duitsland, de Sovjet-Unie, Japan, Nederland, Engeland, de Verenigde Staten en Frankrijk is de oorlog gelopen zoals die is gelopen. In mijn eerdere beeld van de Tweede Wereldoorlog was vooral Duitsland heel belangrijk. Echter, ook het handelen van Frankrijk, Italië, Japan, Engeland en de Verenigde Staten was enorm bepalend voor de Tweede Wereldoorlog. Het beeld van Duitsland als de ‘’dader’’ van de Tweede Wereldoorlog ligt dus veel genuanceerder. Dat is mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog.

In de afgelopen maanden heb ik nieuwe kennis opgedaan. In plaats van alles te beschrijven wat ik weet over de Tweede Wereldoorlog, beschrijf ik wat mijn nieuwe kennis is over de Tweede Wereldoorlog. Deze nieuwe kennis is een aanvulling op de kennis die ik eerder al in het startdocument had beschreven. Mijn nieuwe kennis over de Tweede Wereldoorlog beschrijf ik hieronder. Voor mij was nieuwe kennis over de Tweede Wereldoorlog dat het plan om alle Joodse personen naar Madagaskar te krijgen niet alleen een Duits idee was, maar dat ook andere landen dit als een goede oplossing zagen. Wel wist ik van het plan af om Joodse mensen naar Madagaskar te sturen. Echter, ik wist niet dat andere landen dat ook een goed idee vonden. Daarnaast was voor mij nieuw de informatie over de Celler Hasenjagd. Hier had ik voor deze Minor nog niet van gehoord. Door deze kennis is mij duidelijk geworden dat ook, toen de Tweede Wereldoorlog bijna was afgelopen, de Duitsers nog steeds bewust mensen achterna zaten vanuit de overtuigingen die zij destijds hadden. Ik dacht altijd dat de Duitsers zelf ook aan het einde van de oorlog ‘niet meer wilden’. Echter, dit bleek toch anders te zijn. Dit neem ik ook mee als docent, waarbij ik heb geleerd dat er aan het einde van de oorlog nog steeds mensen in Duitsland overtuigd waren van het gedachtegoed. Ook was nieuwe informatie voor mij dat de vrede voor Nederland eigenlijk niet getekend is in Hotel de Wereld in Wageningen. In het collectief geheugen van mensen in Nederland is de vrede getekend op deze locatie. Echter, wat bleek is dat op 4 mei al een capitulatie had plaatsgevonden in Duitsland. In Hotel de Wereld is vooral besproken hoe de Duitse troepen Nederland zouden verlaten. Dit is nieuwe kennis, welke ik aan laat sluiten bij de kennis over de plaats waar dan wel precies de capitulatie is getekend. Daarnaast was nieuwe kennis over de Tweede Wereldoorlog voor mij dat de veroordeling van de ‘’daders’’ van de oorlog heel anders ligt dan in het algemeen beeld naar voren komt. Duitse mensen zijn bijvoorbeeld berecht voor hetgeen zij hebben gedaan. Echter, op dat moment waren dat in Duitsland de regels en wetten waar de mensen zich aan hielden. Deze mensen zijn na de Tweede Wereldoorlog veroordeeld op basis van wetten en regels die op dat moment niet in Duitsland golden, ten tijde van de feiten. Hier had ik zelf niet eerder over nagedacht, dus dit was voor mij nieuwe kennis. Ik heb mij verbaasd over de hoeveelheid kennis die mensen dus onthouden of paraat hebben over de Tweede Wereldoorlog. Ik dacht altijd wel dat mensen over de Tweede Wereldoorlog veel kennis hadden. Mij viel op dat dat dus niet zo blijkt te zijn. Dit neem ik mee in mijn onderwijs, namelijk dat veel mensen, dus ook leerlingen, veel niet weten. Vandaar dat het ook bij het onderwerp van de Tweede Wereldoorlog belangrijk is om op een laag niveau te beginnen.

Als wordt gekeken in hoeverre aan mijn verwachtingen is voldaan, dan kan worden gesteld dat mijn verwachtingen zijn uitgekomen. Als eerste was mijn verwachting om de Tweede Wereldoorlog te leren bekijken vanuit verschillende perspectieven. Dit hebben wij tijdens deze Minor gedaan. Wij hebben gekeken naar zowel de slachtoffers, maar ook naar de omstanders en de daders. Wij hebben vanuit dat perspectief gekeken om te begrijpen hoe vanuit empathie gedrag kan ontstaan. Wij hebben ook gekeken naar hoe de Tweede Wereldoorlog wordt gepresenteerd, waaruit blijkt dat bijvoorbeeld in enkele films een beeld wordt neergezet dat niet kan kloppen. Denk aan de film ‘The Boy in the Striped Pyjamas’. Door vanuit deze perspectieven te kijken naar de Tweede Wereldoorlog, waarin ook blijkt dat de geschiedenis anders wordt gepresenteerd dan de werkelijkheid, heb ik geleerd dat je zelf kritisch moet blijven kijken. Ik heb geleerd om mij bewust te zijn vanuit welk perspectief er naar de Tweede Wereldoorlog wordt gekeken, zodat ik feiten kan beoordelen op waarheid en kan inschatten en of hetgeen vanuit een bepaald perspectief naar voren komt correct is. Hier heb ik veel aan, aangezien ik mij op deze manier bewust ben van hetgeen ik zie. Ik kan zelf ook in mijn eigen lessen als docent geschiedenis meer de waarheden naar voren laten komen / verhalen aanbieden waarbij ik mij bewust ben vanuit welk perspectief ik informatie geef. Daarnaast had ik als verwachting om meer verhalen te horen die ik zou kunnen gebruiken om leerlingen, in de klassen waaraan ik les geef, ook de verschillende perspectieven te laten zien. Deze verhalen heb ik door heel de Minor gehoord. Om in plaats vanuit het perspectief van de Duitsers te praten, die altijd zeiden ‘’Wir haben es nicht gewußt’’, kan ik bijvoorbeeld ook de kant belichten van de Celler Hasenjagd. Dit was voor mij een nieuw perspectief, die ik nu ook actief wil inzetten in mijn lessen om leerlingen hierover na te laten denken. Dit is een voorbeeld, daarnaast heb ik veel nieuwe verhalen gehoord. Bijvoorbeeld over Von Stauffenberg, de V-raketten en ik heb geleerd om te kijken naar het perspectief van extreem rechts in het heden. Dit zijn voorbeelden van kennis die ik heb opgedaan tijdens deze Minor en welke ik mee kan nemen in mijn lessen. Verder had ik als verwachting dat ik op plekken hoopte te komen waar ik nog niet eerder was geweest. Hiervan wilde ik graag foto’s maken, zodat ik deze ook kan gebruiken in mijn lessen over de periode rondom en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit heb ik in de afgelopen maanden ook gedaan. Ik ben voor het eerst in mijn leven op de Duitse Oorlogsbegraafplaats in Ysselsteyn geweest, ook ben ik voor het eerst van mijn leven in Bergen Belsen, Dora Mittelbau, Bernburg, Ravensbrück en Wewelsburg geweest. Op al deze locaties heb ik afbeeldingen gemaakt, zoals ook in dit portfolio bij elke locatie is te zien. Deze afbeeldingen kan ik gebruiken in mijn lessen. Aan deze verwachting is dus voldaan door middel van deze Minor, aangezien ik op locaties ben geweest waar ik nog niet eerder was geweest en ik veel afbeeldingen heb kunnen maken die ik ook in mijn lessen kan gebruiken. Als ik het nu in mijn lessen over concentratiekampen heb, kan ik zelfgemaakte afbeeldingen gebruiken zoals uit Bergen Belsen of Ravensbrück. In de Minor hebben wij vanuit het perspectief van zowel de slachtoffers, maar ook vanuit de omstanders en de daders gekeken. Wij hebben vanuit het perspectief gekeken om te begrijpen hoe er vanuit empathie gedrag kan ontstaan. Wij hebben ook gekeken naar hoe de Tweede Wereldoorlog wordt gepresenteerd, waaruit blijkt dat bijvoorbeeld in enkele films een beeld wordt neergezet dat niet correct is. Denk aan de film ‘The Boy in the Striped Pyjamas’. Wij hebben ook gekeken hoe tegenwoordig in Duitsland de Tweede Wereldoorlog wordt neergezet op verschillende locaties, waaruit blijkt dat er in Duitsland niet graag wordt gesproken over slachtoffers. Zo bleek in Bergen Belsen, bij de massagraven, dat werd gesproken over ‘Tote’. Wanneer er wordt gesproken over slachtoffers, dan wordt er ook gesproken over daders. Door vanuit deze perspectieven te kijken naar de Tweede Wereldoorlog en naar de locaties, waaruit ook bleek dat de geschiedenis anders wordt gepresenteerd dan de werkelijkheid, heb ik geleerd dat je altijd ook zelf kritisch moet kijken. Ik heb geleerd om mij bewust te zijn vanuit welk perspectief naar de Tweede Wereldoorlog wordt gekeken, zodat ik ook kan kijken naar de waarheden en naar hetgeen vanuit dat perspectief naar voren komt. Hier heb ik veel aan, aangezien ik mij op deze manier bewust ben van wat ik zie. Ook kan ik in mijn eigen lessen als docent geschiedenis meer waarheden naar voren laten komen / verhalen aanbieden waarbij ik mij bewust ben vanuit welk perspectief ik informatie geef. In mijn geschiedenislessen kan ik de leerlingen laten kijken naar enkele afbeeldingen die ik heb gemaakt, zoals de foto van het massagraf in Bergen Belsen, maar ook naar bepaalde zaken waarin een specifiek perspectief naar voren komt. Ik kan de leerlingen laten kijken naar het perspectief en naar de standplaats van de maker. Dit zijn historische vaardigheden die leerlingen moeten kennen, waarbij ik heb geleerd dat ik dit naar voren kan brengen door de voorbeelden die ik hierboven heb genoemd. Met dit leerproces ben ik heel blij, aangezien ik nu daadwerkelijk voorbeelden heb hoe ik in mijn lessen vanuit verschillende perspectieven naar de periode van de Tweede Wereldoorlog kan kijken. Aan mijn persoonlijke leerwensen is dus voldaan, aangezien ik ben gegroeid in mijn persoonlijke leerdoelen.

Daarnaast was het voor mij een persoonlijk leerdoel om de manier van kijken naar de Tweede Wereldoorlog, vanuit verschillende perspectieven, ook toe te passen op andere conflicten. Dit kan ook zeker gaan om conflicten die op dit moment in de wereld plaatsvinden. Ook dit heb ik in de afgelopen periode geleerd. Zo hebben wij het in de lessen gehad over de Koude Oorlog, over de situatie in Gaza, over de oorlog in Oekraïne, over het conflict in Joegoslavië en over het conflict in Rwanda. Door te kijken naar ‘dadersgedrag’ (en dit ook te zien in andere situaties) kunnen lessen die ik geef niet alleen maar gaan over de Tweede Wereldoorlog. Ik kan nu ook in mijn eigen lessen koppelingen maken met actuele conflicten. Dat er oorlog is in Oekraïne heeft te maken met hetgeen er is gebeurd tijdens de Tweede Wereldoorlog en hetgeen er daarna is gebeurd. Dit neem ik mee in mijn eigen lessen, waarbij ik niet alleen de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog bekijk, maar ook aandacht besteed aan hetgeen ik heb geleerd over dadergedrag. En ik kan dit vervolgens toepassen bij andere conflicten.

Daarnaast heb ik veel geleerd als mens. Zo heb ik als mens geleerd om te parkeren. Eerst begreep ik niet zo goed wat er met parkeren werd bedoeld. In plaats van veel vragen te stellen, stelde ik dus maar geen vragen meer. Echter, ik dacht nog wel in mijn hoofd. Maar door het bezoek aan de locaties in Duitsland heb ik pas echt geleerd wat parkeren inhoudt. Ik ben mij bewust geworden van het feit dat parkeren ook betekent dat je je eigen mening loslaat en openstaat voor wat er wordt gezegd. Dit heb ik geleerd. Het is van belang dat ik nu veel vaker met een open vizier luister naar mensen. Ik heb niet meteen mijn oordeel klaar, maar luister echt naar hetgeen mensen vertellen. Voor mij is dit belangrijk, aangezien ik nu pas echt naar mensen luister en daar ook veel van leer. Als je je eigen oordeel meteen klaar hebt liggen, dan luister je ook niet meer echt. Dit is voor mij dus een leerpunt geweest. Bovendien heb ik geleerd dat ik als mens wat minder moet klagen. In het dagelijks leven zitten soms dingen wel eens tegen. Dan klaag ik over deze dingen. Echter, door het bezoek aan Dora Mittelbau, maar ook Ravensbrück, ben ik tot de conclusie komen dat ik het eigenlijk niet zo slecht heb en dat mijn moeilijkheden ook maar relatief zien. Als mens heb ik daarom geleerd om wat minder te klagen en te zeuren. Toen ik in de tunnels van Dora Mittelbau liep, zag ik de tunnel waarin ook gevangenen moesten slapen. Dat gaf mij dit inzicht. Het is zo zwaar zoals je het zelf maakt. Zelf bekeek ik het leven altijd heel serieus, waarbij ik het leuke er niet altijd van in zag. Toen ik op de locaties van een concentratiekamp stond merkte ik hoe heftig het moet zijn geweest om op deze locaties te leven. Mijn stress en mijn redenen om te klagen zijn niets in vergelijking met mensen die onder erbarmelijke omstandigheden in concentratiekampen werden vastgehouden. Dit is een inzicht die ik als mens meeneem in mijn verdere leven. Dit is voor mij een leerpunt, aangezien ik heb geleerd om mijn leven vanuit een positief perspectief te bekijken.

Verder heb ik geleerd als persoon dat ik mij bewust ben geworden van de essentie om altijd om je heen te kijken en niet weg te kijken voor wat er gebeurt. Ik merk dat iedereen als mens het beste voor zichzelf wil. Iedereen wil het goed hebben, lekker leven. Dat was ook zo ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Toen wij als groep, tijdens de excursie in Duitsland, spraken over het feit dat veel Duitsers geweten moeten hebben wat er gebeurde, maar bewust niks deden, heeft dat mij doen nadenken over de huidige tijd. Ik stelde mijzelf na het bezoek de vraag: ‘’Wat zou ik doen in deze situatie?’’. Dat is een vraag die niet te beantwoorden valt. Maar toen dacht ik na: “Wat doe ik tegenwoordig als er in de politiek besluiten worden genomen?’’ Op dat moment werd ik mij eigenlijk bewust van het feit dat ik daar helemaal niet bij stil sta. Ik kijk weg, zolang het mijzelf maar niet raakt. Toen bij mij dit besef kwam, ben ik hier meer over gaan nadenken. Eigenlijk doe ik zelf ook niets, als het mij persoonlijk niet raakt. Doordat ik mij hiervan bewust ben geworden merk ik dat ik (als mens) anders kijk naar bijvoorbeeld de politiek. Ik merk aan mijzelf dat ik niet meer wegkijk, maar mij juist bewust ben geworden van mijn gedachten. Deze bewustwording neem ik mee als mens. Dit heb ik dus in de afgelopen maanden geleerd.

Deze Minor heeft effect gehad op mij en op hoe ik in het leven sta. Zo ben ik veranderd, waarbij ik niet meer mijn oordeel meteen klaar heb liggen. Ik heb geleerd om te parkeren. Eerst begreep ik niet zo goed wat er met parkeren werd bedoeld. In plaats van veel vragen te stellen, stelde ik maar geen enkele vraag meer. Wel had ik al mijn vragen nog in mijn hoofd. Maar door het bezoek aan de locaties in Duitsland heb ik pas echt geleerd wat parkeren inhoudt. Ik ben mij bewust geworden dat parkeren ook is dat je je eigen mening loslaat. Dat je open staat voor wat er wordt gezegd. Dit heb ik geleerd en het effect is dat ik nu veel meer ‘open’ luister naar mensen. Ik heb niet meteen mijn oordeel klaar, maar luister echt naar mensen. Voor mij is dit belangrijk, aangezien ik nu pas echt naar mensen luister en daar ook veel van leer. Als je je eigen oordeel meteen klaar hebt liggen, dan luister je ook niet meer echt. Vandaar dat het leren om te parkeren voor mij belangrijk is geworden in mijn leven. Mensen echt willen begrijpen. Dit is een effect van de Minor, wat ik in de afgelopen periode heb geleerd en waar ik zelf enorm veel aan heb. Niet meteen oordelen, maar eerst eens echt goed luisteren. Verder heeft deze Minor als effect op mij gehad dat ik veel kritischer om mij heen ben gaan kijken. Kritisch nadenken en om mij heen kijken was een vaardigheid die ik al dacht te beheersen, totdat ik in de Minor zag dat ik toch nog kritischer zou moeten nadenken. Door de excursies en hetgeen wij te horen kregen tijdens de Minor (waarbij ik door het vooronderzoek en door de verhalen die ik hoorde van W. meer om mij heen ben gaan kijken), kijk ik nu meer of iets wel of niet helemaal klopt. Voor mij is het van belang dat ik niet simpelweg aanneem wat er wordt gezegd. Ik luister, kijk goed om mij heen en dan kan ik pas echt zien wat er gebeurt. Dit kritisch nadenken heeft voor mij veel veranderd, doordat ik nu pas echt duidelijker zie wat er gebeurt om mij heen. Niet alles geloven wat je leest of hoort, maar het zelf ervaren en het zelf ook zien. Vandaar dat ik mij hier bewust van ben geworden als ik informatie lees en ook luister naar informatie. Ik ben mij bewust dat er informatie kan worden gegeven vanuit een bepaald perspectief of dat informatie niet helemaal correct is. Vandaar dat ik bewust nu vraagtekens plaats. Klopt de informatie die ik heb gelezen wel? Hier ben ik mij veel meer bewust van geworden en dat heeft ook echt effect op mijn leven. Ik neem niet zomaar aan wat er wordt gezegd, maar ik denk zelf ook na.

J.V.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (6)

2024-06-25T08:31:00.002+02:00

Mijn kennis is veel breder dan dat het eerst was. Aan het begin wist ik dingen die zijn gebeurd, zoals de concentratiekampen, dodenmarsen, verschillende slagen, verhalen van mensen. Maar ik miste altijd het stuk ‘waarom is dit gebeurd’. Nog steeds heb ik veel vragen over waarom bepaalde dingen zijn gebeurd maar heb hier nu wel meer kennis van. Dat maakt de cirkel rond. Verder heb ik natuurlijk ook meer kennis over de feiten. Als je deze minor niet gedaan hebt zul je snel meegaan in alles wat er gezegd wordt. Maar sommige dingen liggen ontzettend anders, en er wordt veel geëmotioneerd, in plaats van objectieve educatie. Ik vind dat wel echt ontzettend jammer en zorgwekkend. Want als dit het gemiddelde niveau is van oorlog-educatie… Ik kan dan ook zeker concluderen dat mijn kennis van 5% is gegroeid naar zeker wel 90%. En dat is een hele grote positieve stap.

Mijn verwachting was meer kennis op doen van de mentale nasleep van de oorlog en hoe we dit alles terug zien in het heden, en het leren parkeren en met een nieuwe blik ergens naar kijken. Ik denk dat de minor volledig aan deze verwachtingen heeft voldaan. Sowieso deze mentale nasleep heb ik veel over geleerd, maar interessanter nog; hoe waren mensen mentaal in staat om deze dingen te doen. Ik was vooral gericht op de mentale schade van alle ‘slachtoffers; de Joden’, maar juist deze schade bij de ‘dader’ heb ik ook veel over geleerd. En dat vind ik misschien nog wel interessant. Wat mij vooral is bij gebleven is dat wij een documentaire keken en dat iemand veel moorden had gepleegd in de oorlog en dat was normaal, en toen de oorlog voorbij was dit weer een misdrijf en mocht je het niet meer doen. Wat zijn hiervan dan de effecten op de mens en mogen we dat dan eigenlijk vragen. Verder heb ik ook zeker geleerd over hoe de oorlog nu nog zijn invloed heeft in het heden. Voornamelijk over wat het beeld is van wat mensen van de oorlog hebben en hoe dat wordt herinnert en herdacht. Daarnaast leren parkeren…. Tja wat kan ik erover zeggen. Als ik kijk naar hoe ik binnen kwam en nu aan het eind ben ik hier zeker in gegroeid, maar ik ben snel geneigd om te reageren vanuit mijn primaire emotie. Dit zal altijd wel een onderdeel van mij blijven maar ik vind dat ik mij op sommige momenten goed heb in gehouden met reageren.

Voor mijn handelen in de toekomst heb ik veel geleerd over het menselijk gedrag en hoe veel dingen allemaal in ons hoofd zitten. Dat liefde, en geweten eigenlijk niet bestaan en dat de beste manier om agressie te verminderen empathie is. Het heeft voor mij invloed gehad op mijn manier van denken. Daarnaast minder snel oordelen over mensen en hun gedrag. Bij ‘slechte’ dingen kan je namelijk (vaak) spreken van een radicaliseringsproces, en dit is natuurlijk te betrekken op de oorlog, maar denk dat dit in het dagelijks leven ook voorkomt.

Dat was het dan, alle excursies, toetsen, reizen, momenten samen, het verslag, het is toch jammer om het echt af te sluiten. Ik ben aan de Tour Terres de Mémoires begonnen met veel enthousiasme. Ik weet nog dat ik las op de site van de minor dat het vooral ging om beleven en op die manier leren. In eerste instantie vond ik het een beetje gek maar vooral heel spannend en leuk. In mijn vrije tijd bezoek ik ook graag musea en andere dingen uit de oorlog. Ik had alleen niet verwacht hoe belangrijk het zou zijn om op de locaties te komen. Dat is echt zo’n uitkomst geweest. Je beleeft dan daadwerkelijk.

Met alleen theorie leer je natuurlijk ook, maar nu wordt het plaatje compleet. Het cirkeltje wordt rond. En sommige dingen kan je gewoon niet overbrengen doormiddel van theorie. Daar heb je beleving bij nodig, en dat heb ik tijdens deze minor ook wel echt ervaren. Ik heb alleen wel spijt dat ik tussendoor niet dingen heb genoteerd in mijn notities. Tijdens de lessen schreef ik wel altijd mee, alleen heb ik daar eigenlijk niks meer mee gedaan. Ik had beter mee kunnen schrijven tijdens de excursies, maar dat is weer een leerpunt voor volgende keer. In mijn beroepspraktijk heeft het mij geleerd dat ik mijzelf moet blijven motiveren voor goed onderwijs. Onderwijs over de juiste kennis en feiten, dat is ontzettend belangrijk. Niet vallen in het emotioneren van mensen. Maar ik heb ook geleerd hoe belangrijk het dus is niet alleen te focussen op de theorie. Juist zorgen hoe kan ik mijn onderwijs op dezelfde manier overbrengen als dat ik dat heb ervaren tijdens de minor. Ik heb nog niet helemaal een invulling over hoe ik dit wil gaan doen, maar ik wil mij hier wel bewust van blijven.

Daarnaast zei W. aan het begin dat veel mensen niet meer gezellig zijn op verjaardagen. Ik weet nog dat ik dat toen best raar vond en niet echt begreep, maar ik snap het nu helemaal. Maar ik weet zeker dat ik nog wel gezellig ben, maar dat het probleem echt ligt bij het plebs dat rondloopt en niet de feiten onder ogen willen komen. Het heeft me naast alle leermomenten ook gewoon ontzettend veel plezier op geleverd. Ik ben nog NOOIT met zoveel plezier naar school gegaan! En de reizen die je maakt met de groep is zo leuk. Je leert mensen kennen op een manier dat je dat normaal niet doet, je maakt dingen met elkaar mee die je met andere mensen niet mee maakt. Dat is gewoon heel bijzonder.

Voor mij heeft deze minor écht een van de mooiste momenten uit mijn 22 levensjaren opgeleverd.

En daar ben ik W. en de rest van de groep vreselijk dankbaar voor.

Untergruppenführer R.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (5)

2024-06-21T11:28:00.001+02:00

Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is zeker bijgesteld ten opzichte van maanden geleden. Het beeld wat ik had was gebaseerd op het beeld van wat mij was aangeleerd tijdens de geschiedenislessen van vroeger en wat ik eerder had gehoord van mijn familie. Ook informatie welke ik had vernomen bij bijvoorbeeld het bezoek aan kampen en musea gaf mij een bepaald beeld. In ieder geval, het beeld is nu meer veranderd ten aanzien van de diepere kennis die ik tijdens de lessen hebben opgedaan en de bezoeken aan de locaties. Mijn kennis die ik had ten opzichte van de periode voor de Minor is verdiept en minder oppervlakkig. Ik bedoel dit voornamelijk op het gebied van daders en slachtoffers. Ik kan nu, anderen die in die tijd leefden, scharen onder het kopje omstanders, daders en slachtoffers. Zo zie ik dat veel ouderen zich zichzelf altijd zagen als slachtoffers terwijl zij niet konden inzien dat anderen het misschien wel veel erger hadden dan zij. Natuurlijk wil ik niet bagatelliseren maar dit is wel hoe het op mij overkwam en welk beeld ik had van de oorlog. In ieder geval zijn mijn inzichten nu veranderd. Ik denk dat ik de grote lijnen nu pas begrijp. Voor veel mensen is er nog steeds onbegrip hoe het kan dat dat mensen destijds zover zijn gegaan en het hebben kunnen laten gebeuren dat er een holocaust werd veroorzaakt. Door de afgelopen maanden kan ik grotendeels begrijpen waarom mensen zo ver zijn gegaan. Niet dat ik nu pas begrijp waarom er oorlog is geweest met deze gevolgen en in deze omvang. Maar ik kan nu wel inzien welke stappen er nodig zijn geweest om tot dit dieptepunt te komen. Het baart mij dan ook wel zorgen dat ik vaak zie en hoor: Dit nooit meer. Maar ondertussen zie ik dat de wereld momenteel aan het veranderen is en dat een soortgelijk iets best zomaar nog eens kan gebeuren. Nu heden ten dage, 2024, vinden nog steeds de praktijken van concentratiekampen plaats maar de wereld doet niets om eigen politieke belangen. Misschien heeft Nederland nog wel met het meest boter op hun hoofd zoals de geschiedenis van ons land heeft aangetoond tijdens deze Minor. Kijk maar de relatie met naar China die Oeigoeren en heropvoedingskampen stopt en hoe in Rusland de bevolking klein wordt gehouden door politieke tegenstanders in gevangeniskampen te stoppen. Het feit is dat ik me steeds meer bewust word dat de geschiedenis zich gedeeltelijk herhaald en dat we er blijkbaar niets van hebben geleerd.

Het is helaas niet voor iedereen weggelegd om deze Minor te volgen zodat men een helderder beeld krijgt van hetgeen zich heeft afgespeeld en wat daar allemaal voor belang achter zat. Eigenlijk zouden we allemaal hetzelfde begrip en de kenmerken moeten kunnen zien van de lijnen van toen in vergelijking tot nu. Mijn kennis van De Tweede Wereldoorlog is nu verdiept en verbreed. En het blijkt dat de geschiedenis niet alleen maar bestaan uit slachtoffers maar ook als daders en omstanders. Door het volgen van deze minor heb ik breder beeld van, verschillende aspecten, van de lijnen die zich toen afspeelden, ontwikkeld. Elke kant werd belicht en dat vond ik heel interessant. Misschien vond ik de hele psychologische en sociologische kant van dit onderwerp wel het meest interessant. Na de excursie België hebben we het gehad over de opkomst van Hitler en zijn Nationalisme en hoe het mogelijk was dat de rechtstaat zo ver kon gaan. Dit is een onderwerp waar ik lang bij kan blijven stilstaan. Daarnaast vond ik het ook heel interessant om meer inzicht te krijgen over de verschillende genocides en dat het dus zo weer kan gebeuren. Dit is altijd hetgeen wat wordt vermeden. Nooit krijg je informatie wat er exact is gebeurd in bijvoorbeeld een land als Rwanda. Ik denk dat de meeste mensen niet eens weten wat daar precies is gebeurd en hoe het heeft kunnen gebeuren. Misschien is dit wel omdat het eigenlijk veel te confronterend is dat we zelf hier niks mee hebben gedaan of op de verkeerde manier hebben gehandeld. En natuurlijk is het ook ver weg en hebben we geen belang bij dat land. Hetzelfde geldt voor Nederlands-Indië en de oorlog in Vietnam. Nooit had ik k verwacht dat iemand verslaafd kan raken aan het doden van andere mensen. Dat is ook wat er eigenlijk gebeurde in de vernietigingskampen.

Ik heb op het gebied van psychologie en sociologie veel geleerd. Sommige zaken op dat gebied wist ik wel of had ik wel eens van gehoord. En mijn eigen redenatie sluit daar ook een heel stuk op aan. Vanuit mijn werk moet ik veel handelen om in verschillende omstandigheden met verschillende type mensen om te gaan. Ook de grote lijnen uit de geschiedenis zijn mij nu duidelijk. Ik zie nu meer in hoe bepaalde dingen tot stand zijn gekomen en hoe deze dingen uit de geschiedenis zijn ontstaan. Zoals ik hierboven heb omschreven heb ik veel geleerd over hoe de machtspelletjes van toen en nu geregeld worden. Daarnaast probeer ik altijd zo min mogelijk verwachtingen te hebben zodat ik overal open en onbevooroordeeld in sta. Ik ga dan vaak af op wat mijn hart mij ingeeft. Hierdoor was ik dan ook verrast door de plekken die wij hebben bezorgd. Ik ben blij dat we niet alles vanuit de insteek van het slachtoffer hebben bekeken maar ook naar plekken zoals Ysselsteyn en Wewelsburg zijn gegaan. Ik heb ontzettend veel geleerd niet alleen op het gebied van de oorlog en de psychologie. Maar ook om mezelf meer open te stellen voor andere interesses en onderwerpen. Het heeft er bij mij voor gezorgd dat ik nu met een ander perspectief naar kan kijken. Mijn interesses naar onderwerpen als genocides en andere oorlogsmistanden zijn sterk aangewakkerd. Het verklaart een groot deel van wat ik aan menstypen tegen kan komen en tegenkom, in mijn werk en privé. Voor mijzelf wil ik in de toekomst nu automatisch meer weten over oorlog en/of genocides. Het zal voor mij nu belangrijk blijven om mij hiermee bezig te blijven houden. Ik wil dit kritisch doen en ook op zoek gaan naar achterliggende belangen. Om zo tot een overwogen oordeel te komen. Tot die tijd zal ik belangrijke plekken en musea blijven bezoeken. In ieder geval heb ik deze afgelopen maanden als bijzonder ervaren. Het beeld wat ik vooraf over deze minor had gehoord is zeker waar. Het was bijzonder de afgelopen maanden om mijzelf in dit onderwerp te verdiepen en de mooie wijze lessen te horen. Ik denk wel dat er geen andere periode in mijn leven voorbij zal komen dat ik mij nog zo intensief met een onderwerp aan de slag zal gaan. Dat ik in een korte periode de mogelijkheid krijg om zoveel plekken met dit onderwerp te bezoeken. Ik had graag nog meer willen horen en luisteren naar W. met betrekking tot dit onderwerp. Daarom vind ik het ergens ook heel erg jammer dat het nu klaar is. Mocht er gelegenheid zijn voor mij om toch even een stukje uit dit onderwerp mee te pikken dan ga ik dat zeker doen de komende tijd. Met name de kijk op maatschappij en ontwikkeling is toch een overeenkomst die ik zie bij W. en mijzelf. Met betrekking tot de geschiedenis wist hij meer maar op het gevoeld van denken en kijken naar de maatschappelijke samenleving bemerkte ik veel overeenkomsten.

Met name de kritische kant van het kijken naar veel zaken is iets waarvoor ik wil waken bij mezelf. Het op verschillende manieren een zaak bekijken is toch wel een hele mooie gave als je dat goed kan doen en goed kan verwoorden. Hier zal ik in de toekomst meer voor waken. En proberen mijzelf dit soort dingen aan te leren. Ik heb geleerd dat ik mij iets meer moet gaan verdiepen om alle kanten van een verhaal moet lezen, uit de geschiedenis, om het te begrijpen. Dit werd mij al duidelijk gemaakt door Beatrice de Graaf na een lezing van haar over de geradicaliseerde Poetin. Hieruit bleek dat tijdens dit radicaliseringsproces, hij de geschiedenis ook gebruikt voor zijn eigen propaganda omdat velen de eigenlijke geschiedenis niet kent. Vanuit mijn werk kijk ik ook altijd naar de geschiedenis van een verdachte. Ik vind dit altijd belangrijk om te achterhalen waarom hij/zij tot zoiets is gekomen. Misschien heeft tijdens het verhoor bij zo’n verdachte dit wel veel meer invloed dan de straf die hij/zij krijgt.

In deze minor heb ik vooral geleerd te kijken vanuit verschillende percepties en verschillende visies. Het heeft mij bewuster gemaakt dat ik dit eigenlijk al veel doe maar mij nu meer invullen gegeven om hier mee door te gaan. Hoe ik dit ga realiseren weet ik nog niet maar heb me wel beseft dat ik wel op de goede lijn zit. Eerst maar eens de studie af maken en voor mezelf goede keuzes maken om lekker te kunnen blijven werken. Aan pension denk doe ik nog niet. Ondanks dat deze minor in eerste instantie niks met mijn studie/ dan wel met mijn werk te maken heeft, zijn er ook heel veel raakvlakken. Door de afgelopen maanden is mijn interesse in dit onderwerp gegroeid en wil ik hier ook verder meegaan. Hoe weet ik nog niet maar daar zal ik de komende tijd invulling aan gaan geven.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (4)

2024-06-21T11:26:00.002+02:00

Ik had eerst een meer éénzijdig beeld over de wereldoorlogen. De slechte kant en de goede kant. Nu weet ik dat het veel genuanceerder ligt dan goed en slecht. Alles wat je doet of waarvoor je kiest om het niet te doen heeft consequenties en dit kan zowel gunstig als ongunstig uitpakken. Daarnaast zijn er altijd twee kanten in een verhaal. De wereldoorlogen zijn in mijn opinie onnodig geweest, maar dat ze plaatsvonden is te verklaren. Mensen waren voor de oorlog niet veel anders dan tijdens de oorlog en na de oorlog ook niet. Leren van het verleden dat wordt genoemd maar wij zijn te goed in het herhalen van het verleden. Ik ben van middelbare schoolkennis naar feitelijke kennis gegaan. Er is mij nu veel meer duidelijk over de wereldoorlogen. Ook ben ik in staat om kritisch te kijken naar informatiebeelden van toen, maar ook van nu. Zelf nadenken en niet alles klakkeloos aannemen als waarheid. Ik heb meer dan basiskennis op zak. Dus dit is meer dan gelukt. Ik heb tot bijna het einde van de laatste excursie mijn emoties willen onderdrukken. Dat lukte niet. Dit was het moment dat alle locaties die we bezocht hadden als puzzelstukjes in elkaar vielen. Normaal laat ik geen traan en zoals ik mijzelf soms beschrijf ben ik een steen.

We hadden al veel plekken van leed bezocht tijdens de Duitsland excursie reis en de weken ervoor maar deze plek sloeg als een mokerslag alles op een plaats in mijn hoofd. Het was de plek waar we in eerst instantie niet welkom waren en waarvan we niet zeker wisten dat wanneer we wel langs zouden komen dat we naar binnen mochten. Het gruwelijke verhaal dat vast zit aan deze plek was daarom eerst op de achtergrond belandt. In de bus op weg naar locatie nog maar gauw het verhaal eens lezen over de plek Bernburg. Eénmaal op locatie aangekomen mochten we toch naar binnen weliswaar zonder gids van de locatie maar met onze W. We liepen naar beneden waar een wand vol met informatie te vinden was. Voordat we de wand zelfstandig konden gaan bekijken liepen we eerst naar links daar zagen we twee deuren. Eén deur liep door naar een ruimte waar je twee uitstulpingen zag waar de gasflessen toentertijd aan bevestigd werden. De andere deur leidde naar de gaskamer. Er is een kijkgat bevestigd aan de zijkant. Tijdens het verhaal van W. over hoe zo’n gaskamer in werking ging besefte ik mij pas waar ik stond. Ik keek omhoog en zag de douchekop zitten. Ik zette automatisch een stap naar rechts, mocht de gaskamer nog in werking zijn geweest dan had dat natuurlijk niks uitgehaald. Toch ging ik verder naar de muurkant. Het verhaal ging verder over de mensen/kinderen die in deze ruimte stonden klaar om “gedouched” te worden. Maar er kwam geen water. Minimaal 20 minuten moet het hebben geduurd, in paniek, snakkend naar lucht. Ik kon mij goed inbeelden hoe dat eruit heeft moeten zien en merkte dat ik het zelf steeds meer benauwd kreeg. Blij dat we de gaskamer weer verlieten kwamen we in de gang terecht waar de lichamen van de vermoorde mensen naar de eindhalte versleept werden. Eerst bekeken we het langgerekte bord dat langs de muur liep. Hier stond onder andere op hoe de mensen gekeurd werden. Van lichamelijk gehandicapt tot geestelijk gehandicapt en een combinatie daarvan. Van stotteraars tot dyslecten, alle zogeheten ‘imperfecten’ moesten aangepakt worden. Verder lopend naar de eindhalte en tevens laatste gedeelte van het museum kwam je in een ruimte terecht waar voorheen een verbrandingsoven heeft gestaan om de lichamen te cremeren. In deze ruimte hangen nu allemaal foto’s van de slachtoffers van dit gruwelijke gebeuren. Vanaf dat moment kwam het verhaal dat verder verteld werd niet meer binnen, ik bekeek iedere foto één voor één. Jong/oud, man/vrouw, jongen/meisje, klein/groot, met een lach/zonder een lach. Ik bekeek ieder gezicht goed. Ik bladerde door het boek met de vele namen van de mensen die slachtoffer waren geworden van een ideologisch denkwijze. De vele namen deden de ruimte kleiner laten lijken dan tevoren. Ik wilde maar één ding en dat was naar buiten. Ontdaan stond ik buiten in het zonnetje toch leek alles om mij heen minder zonnig en een stuk grauwer dan voorheen. Ik was blij toen we het terrein weer verlieten. In de bus kwam pas het besef van alle andere locaties die we bezocht hadden. Door de vele voorbereidende lessen heb ik mijn gevoel zogezegd geparkeerd en niet meegemaakt de gehele reis tot Bernburg. Ik ging als een soort van verdoofde robot langs alle andere locaties. Wie zijn wij als mens als we anderen als minder en zwak gaan zien en vooral dat wij bepalen dat dat zo is. Als een soort van gebroken voorwerp die wij bij het grofvuil afzetten om vervolgens daar vernietigd te laten worden. Ik bepaal niet of iemand wel of niet belangrijk is net zomin als iemand dat van mij kan doen.

Ik zag mijzelf altijd als iemand die niet gauw een oordeel velt over iemand anders. Tijdens de minor ben ik achter het feit gekomen dat ook ik iemand ben die gauw een oordeel over iemand klaar heeft liggen en dat de manier waarop wij onszelf met iemand anders associëren invloed heeft op ons gedrag. Het is misschien niet het meest leuke gegeven die je over jezelf leert maar wel een eerlijke. Ik heb mijzelf op een andere manier leren kennen. Ook ben ik altijd iemand die vindt dat ze alles maar gelijk moet kunnen. Dat wanneer er een vraag gesteld word ik daar het antwoord op moet weten. Dat aan het einde van de les alles helder moet zijn. Ik heb nu geleerd dat dit niet het geval is. Juist het lokaal verlaten met nog meer vragen is het leerproces. Mijn grootste vijand dat ben ikzelf daarmee stond ik in de weg van mijn eigen leerproces. Ik denk dat de omschakeling die ik in mijn hoofd heb gemaakt in combinatie met het kritisch kijken mij in mijn verdere leven en carrière erg gaan helpen.

Maar dat mijn denkwijze veranderde over het hier en nu had ik niet verwacht. Alle gebeurtenissen van voor de eerste wereldoorlog doorgaand naar de tweede naar de koude oorlog en het nu, ligt als een ketting aan elkaar vast. Het één staat niet los van het ander ook de gebeurtenissen die zich nu afspelen niet. Ik ben mij bewust van de vele foute informatie die hedendaags verspreid wordt. Dit was echter vroeger niet anders. Leren van het verleden? Eerder herhalen in een nieuw jasje.

We hebben vele momenten met elkaar gehad/beleeft gedurende de hele periode dat we samen zijn geweest, met een glimlach en misschien een kleine traan mag ik terug denken aan deze bijzondere Minor. We hebben samen geleerd, ontdekt en zijn samen bewust geworden. Met als resultaat een hechte groep. 4 maanden, 13 lessen, niet 15 maar 16 locaties, 126 bladzijdes en 42.917 woorden verder, met meer vragen op zak dan dat ik het lokaal binnen kwam komt er dan toch echt een einde aan de Minor Wereldoorlogen.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (3)

2024-06-21T11:19:00.004+02:00

Hoewel ik de minor begon met enkel enige basiskennis, zou ik mezelf nu bijna een professional willen noemen. De basis die is gelegd in de lessen, gecombineerd met de professionele ondersteuning en de excursies hebben mij nu voldoende kennis gegeven om niet meer leuk te zijn op feestjes. Ik weet de aanloop naar de oorlogen en hoe de oorlogen zich hebben ontwikkeld en hoe het einde verliep. Niet langer weet ik alleen wat over de Nederlandse geschiedenis, ik heb ook veel geleerd over de geschiedenis van onze buurlanden. Ik heb meer kennis opgedaan over dader/slachtoffer psychologie en snap nu beter hoe mensen zich gedragen in tijden van oorlogen.

De eerdere excursies in Nederland hebben aanzienlijk bijgedragen aan mijn begrip van de Tweede Wereldoorlog. Door de verschillende locaties te bezoeken heb ik inzicht gekregen in het systeem van de Nederlandse kampen. Voor de Duitsland reis vroeg ik me af of deze ervaringen in Duitsland anders zouden zijn. Ik had verwacht dat de excursies in Duitsland een goede aanvulling zullen zijn op de kennis die ik opgedaan in Nederland. Mijn verwachting was dat de locaties in Duitsland een grotere emotionele impact zouden hebben, aangezien veel van deze plekken beter bewaard zijn gebleven (pijn zien is pijn lijden).

Ik denk dat de Duitslandweek een van de meest bijzondere weken is geweest in mijn hele opleiding. Het was aan de ene kant heel raar om op de locaties te staan waar gruwelijke dingen zijn gebeurd, om het dezelfde avond nog gezellig te hebben rond het vuur met de rest. Naast dat de feiten die mij zijn verteld mijn kennis hebben verrijkt, heeft deze mix van emoties mij ook kennis gegeven. Ik kan me beter inbeelden in dader-omstander-slachtoffer psychologie van toen. Hoewel we gruwelijke dingen hebben gezien kunnen we dezelfde avond nog lachen alsof er niks is gebeurd. Achteraf vond ik het best heftig om te bedenken dat dit ook zo was bij de Einsatzgruppen, wellicht op een heel ander niveau, maar toch tot een bepaald level wel op die manier.

Wat ik anders heb gedaan dan de vorige reis is het bijhouden van dingen die ik zag en voelde in de notitie app op mijn telefoon. Deze notities hebben, naast dat de reis recenter en misschien heftiger was dan de België reis, er voor gezorgd dat de reis me nog beter is bijgebleven. Ik heb van deze excursies veel op professioneel gebied geleerd over de psychologie achter bepaalde beweegredenen en wat mensen er toe zet om de dingen uit te voeren die ze in het dagelijkse leven nooit gedaan zouden hebben. Op persoonlijk gebied heb ik veel geleerd over mijn eigen psychologie, hoe ben ik omgegaan met de kennis waar ik over beschik en hoe heb ik deze ingezet tijdens de reis. Ook vind ik het interessant hoe ik (en de hele groep) reageerde op bepaalde feiten, om diezelfde avond nog spelletjes te spelen. Het is een reis die me waarschijnlijk, en hopelijk, nog lang bij zal blijven. De voorbereidingen tijdens de les en thuis hebben een goede basis gelegd voor de reis. Daarnaast moet ik bekennen dat ik eigenlijk helemaal niet hou van het lezen en schrijven van lange stukken tekst, maar vrijwel alles wat ik heb gelezen en geschreven ging me makkelijker af dan ik had verwacht. Ik denk dat het voor mij een leermoment is geweest dat als ik iets interessant genoeg vind, ik er ook de moeite in wil en kan steken. Iets wat ik in de komende jaren nog zeker toe kan passen, gezien ik in het verleden vaak heb gekozen voor iets wat me handig leek in plaats van iets wat me interessant of leuk leek.

Ik ga me op korte termijn meer focussen op de dingen die ik echt interessant vind in mijn studie. Het komende jaar moet ik verschillende stages gaan lopen, in het verleden heb ik hier voor de makkelijkste optie gekozen wat niet goed heeft uitgepakt. Ik heb de laatste tijd al beter gezocht naar wat ik echt interessant vind en ik hoop hier ook op korte termijn uit te komen. Ik zou toekomstige bezoekers aan willen raden om voor hun bezoek goed onderzoek te doen naar de locatie die ze bezoeken, niet alleen op de site van de locatie zelf, maar ook via andere bronnen. Zo kan je betere vragen stellen, je weet immers de basis al. Door deze basis kennis kan je ook kritischer nadenken over het verhaal van een gids. Hoewel gidsen veel kennis hebben van de locaties, zal hun eigen beleving altijd een rol spelen in het verhaal. Ik denk dat als ik de kans krijg alle locaties opnieuw zou willen bezoeken. Met elk bezoek leer je weer nieuwe dingen en daarnaast kan ik anderen laten zien wat ik heb gezien en meegemaakt op deze reis. Een reden om deze locaties niet nog een keer te bezoeken zou kunnen zijn omdat er heel veel locaties zijn waar ook dingen zijn gebeurd in de oorlog waar ik nu nog geen weet van heb. Ik zou eerst die locaties moeten bezoeken voor ik locaties bezoek waar ik al ben geweest.

Ik heb de afgelopen jaren Integrale Veiligheidskunde gestudeerd. Ik heb best moeite gehad met of ik dit wel de kant op was die ik daadwerkelijk wil. Daarom ga ik mij de komende tijd meer richten op wat ik echt interessant vind. Ik heb mezelf veel ontwikkelt de afgelopen tijd en ik heb denk ik een beter inzicht in wat me leuk lijkt. Daarnaast wil ik in mijn persoonlijke tijd meer locaties van de Tweede Wereldoorlog gaan bezoeken. Ik heb mijn interesse hierin denk ik van mijn vader geërfd, dus ik ga hopelijk met hem veel locaties bezoeken en nieuwe dingen leren.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (2)

2024-06-21T11:13:00.011+02:00

Toen ik de eerste keer in de les zat en tijdens de voorstelronde de leeftijd en achtergrond van de andere studenten hoorde, dacht ik: ‘’o god, waar ben ik aan begonnen? Ik heb geen zin in al die voltijdstudenten met al de gezeur van ze’’. De meeste waren ook nog eens tien jaar jonger en konden qua levensstijl niet verder van mij afstaan, dacht ik op dat moment. In het begin kon ik daardoor moeilijk aarden tijdens de plenaire bijeenkomsten in Utrecht. Er waren een hoop medestudenten die te pas en te onpas te laat kwamen, helemaal niet kwamen opdagen, andere afspraken maakten tijdens de lessen, te lang wegbleven tijdens een pauze, geen of slechte voorbereiding op tentamens door ‘te weinig tijd’ en zo kan ik nog wel even doorgaan. Gelukkig gingen we redelijk snel op studiereis naar België en daar kwam een ander fenomeen om de hoek kijken, het groepsproces. Je bent op dat moment als groep 24/7 bij elkaar, drinkt s ‘avonds een biertje, doet een spelletje en praat met elkaar. Juist dit zorgt ervoor dat je dichter bij elkaar komt en met een hoop zaken meer begrip voor elkaar krijgt. Irritatie punten worden daardoor minder, omdat je nu de achtergronden van mensen kent. Dit is precies hoe het in mijn defensieperiode ook ging. Je vormt direct een mening over elkaar zonder enige achtergrond informatie en hebt meteen een oordeel klaar. Dat is wat ik dus ook had gedaan in het begin van de minor. Maar door 24/7 bij elkaar te zitten tijdens de studiereizen, na een excursie dat biertje gaat drinken en gaat praten met elkaar ben ik ‘die andere generatie’ wel beter gaan begrijpen. Ik snap daardoor nu waarom mensen bepaalde beweegredenen hebben en waarom iemand bijvoorbeeld die ene les te laat kwam of helemaal niet aanwezig was. Dit was voor mij een eye opener en een leerpunt. Ik had door vooroordelen direct mijn mening klaar, maar die vooroordelen waren achteraf gezien in veel gevallen niet de juiste. Daarbij moet ik accepteren dat iedere generatie anders naar zaken kijkt. Het is uiteindelijk mijn eigen persoonlijke probleem dat ik me aan bepaalde zaken stoor en niet het probleem van een ander. Zoals de quote in één van de laatste slides in de afsluitende bijeenkomst ook al schreef en eigenlijk mijn hele bovenstaande verhaal in één zin samenvat: Maak van jouw verwachting, niet andermans verplichting .

Andere zaken die ik heb geleerd tijdens deze minor zijn: nieuwsgierigheid en verder kijken dan op het eerste oog lijkt, iets niet zomaar aannemen. Altijd jezelf de vragen stellen: waarom is dit zo? is dat wel logisch? wat is het doel hiervan? Het is belangrijk om deze vragen te stellen om de context te weten In je achterhoofd dien je ook altijd jezelf te verplaatsen in de juiste tijdsgeest. Als voorbeeld neem ik de verhalen van het vervoer van Joden naar Westerbork en van Westerbork naar de vernietigingskampen. Ik was verbaasd dat omstanders er zo weinig tegen de onderdrukking en het vervoer van de Joden deed. Mijn conclusie was dan ook dat men het niet wist, want hoe kan je dit anders laten gebeuren als omstander. Dit standpunt wordt natuurlijk versterkt door alle verhalen van ooggetuige en de ‘wir haben es nicht gewusst’ verhalen. Maar als je hierover nadenkt, je verplaats in de context en de tijd van toen én daarbij de juiste vragen stelt, is dat helemaal geen logische conclusie en vrij onwaarschijnlijk. Ik zal hier niet alle feiten die het ‘wir haben es nicht gewusst’ fabeltje onderuit halen herhalen, want die staan al beschreven in de bovenstaande verslagen, maar het feit is dat men het allemaal wel prima vond. Voor de meeste mensen waren het ‘maar’ Joden. Kijk bijvoorbeeld maar naar de conventie van Evian in 1938. Er waren precies nul landen die Joden wilden opvangen. De ‘smoesjes’ die daar werden gebruikt lijken naar mening erg op de hedendaagse ‘smoesjes’ om geen vluchtelingen op te nemen. Ja, de blanke Oekraïense vluchteling willen we opnemen. Wat ik met dit verhaal wil aangeven, is dat het erg belangrijk is om de ‘feiten’ niet meteen aan te nemen zoals deze worden gepresenteerd, maar om hier openminded in te staan en altijd de context en tijdsgeest van een probleem of risico mee te nemen en jezelf te verdiepen in de materie. De kernwoorden die het bovenstaande geheel mooi samenvatten én ook in de afsluitende presentatie zijn gebruikt, zijn: Besef, bewustzijn en zelf nadenken.

Op dit moment ben ik bezig met de opleiding Integrale Veiligheidskundige en was deze minor de afsluiting voor mijn derde jaar. De minor ben ik gestart vanuit persoonlijke interesse en niet zozeer vanuit het veiligheidskundige oogpunt. In het begin van de minor had ik niet de veronderstelling dat de minor en mijn opleiding raakvlakken hadden, maar daar heb ik me gelukkig in vergist. Dit is ook te zien aan de antwoorden in mijn startdocument. Ik ben met het antwoorden van de vragen in het startdocument ervan uit gegaan dat deze minor puur over de wereldoorlogen gaat, en heb ook vanuit dit perspectief antwoord gegeven. Maar de minor gaat veel verder. Het behandelen van de wereldoorlogen is een manier om ons aan het denken te zetten en zelf na te denken en niet een doel op zich. Daar kwam ik tijdens de excursies achter en dat zie ik ook terug aan de manier van mijn beschrijvingen. In de eerste beschrijvingen ga ik nog erg in op het oppervlakkige gevoel. Eigenlijk het gevoel wat de locaties bij de doorsnee toerist wilt bereiken. Gaandeweg de minor ga ben ik hier toch anders naar gaan kijken en dat zie ik terug aan de manier van schrijven. Dit kwam voor het eerst echt naar boven tijdens de excursies naar Duitsland. Hier ging ik pas echt de vragen aan mezelf stellen ‘’klopt dit wel?’’ Als je dat doet kom je er zelf achter dat er bijvoorbeeld een enorme aandacht naar het Joodse sentiment en slachtoffers gaat en dat dit door gidsen en locaties wordt versterkt. Gelukkig weet ik nu beter en heb ik dit thuis ook kunnen uitleggen. De reacties van mijn ouders, nadat ik zei dat er in Ravensbrück en Dora-Mittelbau geen Joden zaten en dat er voornamelijk krijgsgevangen of politieke gevangenen zaten, logen er niet om. Maar na het benoemen van een aantal feiten en de context uit te leggen, waren ze toch om. Dit gebeurde ook nadat ik zei dat er in Vught eigenlijk geen transporten naar de vernietigingskampen gingen, maar dit sporadisch een enkele keer is gebeurd.

Om het bovenstaande samen te vatten: deze minor heeft mij geleerd om verder kijken dan de eerste informatie mij laat zien en niet direct een (ver)oordelende mening te hebben. De context en tijdsgeest zijn hierin enorm belangrijke factoren. Tegenwoordig vinden we het bijzonder dat de Duitsers de Holocaust en Tweede Wereldoorlog lieten gebeuren, maar in die tijd en geest was dit helemaal niet zo raar en was het best logisch vanuit hun oogpunt. Door op deze manier naar problemen te kijken en even een stap terug te nemen, kan ik veel pragmatischer beslissingen nemen als veiligheidskundige. Deze instelling zal mij ook buiten de minor en het werkveld in mijn persoonlijke leven helpen. Ik begon dit verslag met het beschrijven van hoe ik mij na de eerste plenaire bijeenkomst voelden. Nu ik dit dit laatste deel na de laatste plenaire bijeenkomst schrijf, is dat gevoel gelukkig anders. Ik heb een hoop geleerd op persoonlijk vlak en heb daardoor een ‘vernieuwde’ manier van kijken naar zaken en problemen op werk en privégebied. Naast de verdieping over de wereldoorlogen, is dit het grootste leerpunt van deze minor voor mij. Ik moest even wennen aan de stijl van lesgeven, maar ook dat is goed gekomen. Deze minor zal ik niet vergeten en ga de minor iedereen aanraden.

Ervaringen Minor Wereldoorlogen 2024 (1)

2024-06-21T11:12:00.002+02:00

Voorafgaand aan de tour "Terres de Mémoires - Lieux de Mémoires" had ik net zoals aangaande de België en Nederland excursies geen verwachtingen en liet ik alles op mij af komen. Wel was ik zeer benieuwd naar de locaties vanwege ieders unieke geschiedenis en ook omdat ik nog niet eerder op de locaties ben geweest. Wel had ik enigszins verwacht dat de locaties een iets ander gevoel en opzet zouden hebben in Duitsland, aangezien het de plek is waar alles begonnen en veelal gebeurd is, en dat de Duitsers dit liever allemaal willen vergeten en willen laten verdwijnen.

De bezoeken aan de locaties waren interessant en in sommige gevallen ook wel enigszins aangrijpend. Het was soms confronterend om op plekken te staan waar zoveel leed heeft plaatsgevonden en om de fysieke ruimtes te zien waar gruweldaden werden gepleegd. Elke locatie had zijn eigen unieke verhaal en bijdrage aan de geschiedenis, en het was ook een zekere ervaring om de verhalen van de gidsen aan te horen. Ondanks de geschiedenis en het feit dat Duitsers zich eigenlijk wel schamen voor de locaties en de geschiedenis, moet ik ze wel nageven dat ze de geschiedenis wel goed oppakken en de locaties nu gebruiken om te onderwijzen en te herdenken. De rondleidingen en tentoonstellingen waren zeer informatief en goed opgezet, al hadden sommige gidsen wel hun voorkeuren voor verhalen. Al met al heb ik als gevolg van de minor een diepere waardering kreeg voor de complexiteit en omvang van de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Ook ben ik heel blij dat ik hier een deel vanuit gemaakt heb.

De leeropbrengst van de excursies was aanzienlijk. Door de voorbereiding, plenaire bijeenkomsten en eigen vooronderzoek kon ik de context en betekenis van de locaties beter begrijpen. Dit maakte de bezoeken zelf veel betekenisvoller en stond ik emotioneel dichter bij de locaties, omdat ik in staat was om de informatie te koppelen aan de fysieke ruimtes en objecten die ik zag. Tijdens de bezoeken leerde ik niet alleen over de historische feiten, maar ook over de menselijke verhalen achter de cijfers en gebeurtenissen. Dit zorgde voor een dieper begrip van de impact van de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog op individuen en gemeenschappen. De verslaglegging die ik nu gedaan heb hielp om mijn gedachten en gevoelens te ordenen en om de opgedane kennis en ervaringen te verwerken. Door het schrijven van dit verslag heb ik meer kritisch nagedacht over wat ik had geleerd en hoe dit van toepassing is op mijn persoonlijke en professionele leven. Het reflecteren op de bezoeken hielp ook om de emoties die ze opriepen beter te begrijpen en te verwerken.

Het belang van deze ervaringen is groot. Ze hebben mijn begrip van de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog verdiept en me bewuster gemaakt van de noodzaak om deze geschiedenis te blijven herdenken en onderwijzen. Ik heb ook enige persoonlijke interesses verder ontwikkeld voor mijzelf als persoon, als voor mij als professional. Ik heb namelijk een diepere interesse gekregen voor deze tijd in de geschiedenis en graag zou ik nog meer onbekende en bekende thema’s van de Tweede Wereldoorlog en andere oorlogen nader willen onderzoeken. Thema’s zoals dadergedrag en sociologie hebben mijn interesse als toekomstig Toegepast Psycholoog gepakt en graag zou ik hier ook meer onderzoek naar willen doen, alsmede deze thema’s en geschiedenis zelf proberen te integreren in het werkveld waar dit van toepassing kan zijn.

Ik zou de locaties zeker nog eens willen bezoeken om mijn kennis verder te verdiepen en om nieuwe perspectieven op te doen. Elke bezoek kan nieuwe inzichten opleveren en bijdragen aan een beter begrip van de complexe geschiedenis. Het blijft belangrijk om deze geschiedenis te herdenken en door te geven aan toekomstige generaties.

Wat ik geleerd heb zal ik zeker ook delen met mensen in mijn omgeving. Ik vind het ook leuk om deze nieuwe opgedane kennis te delen met mensen die hier geïnteresseerd naar zijn en op deze manier kan ik het bewustzijn van de geschiedenis, de bezochte locaties en de daden en gruwelen bij hun vergroten. Door gesprekken aan te gaan over wat ik heb geleerd, hoop ik anderen ook te inspireren om zich ook in deze geschiedenis te verdiepen.

Als Toegepast Psycholoog kan ik de inzichten die ik heb opgedaan bijvoorbeeld gebruiken om beter te begrijpen hoe ideologieën en groepsdynamieken kunnen leiden tot extremisme en geweld. Deze kennis kan ik toepassen in mijn werk, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van preventieprogramma’s of het bieden van ondersteuning aan individuen en groepen die te maken hebben met trauma of discriminatie.

Op korte termijn wil ik deze Minor, mijn ervaringen, opgedane kennis en verslaglegging middels dit verslag vooral koesteren. Daarnaast wil ik dit alles ook graag delen met mensen die hier ook in geïnteresseerd zijn of willen horen wat ik mee heb gemaakt in deze paar maanden met betrekking tot deze Minor. Op lange termijn wil ik blijven leren over deze periode en mijn kennis blijven verdiepen. Ik hoop bij te kunnen dragen aan dingen zoals bijvoorbeeld onderzoeksprojecten.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (7)

2024-01-28T08:34:00.002+01:00

Ik had vooraf vrij weinig verwachtingen voor de reis naar Duitsland. Het enige wat ik voor ogen had, waren de verhalen die in de les waren verteld over het eten en de kou en dat het zwaarder ging worden dan de bezoeken in Nederland. Ik had daarom vooral mijn verwachtingen gesteld op de persoonlijke beleving buiten de bezoeken en niet echt rondom de bezoeken. Misschien ook deels doordat van tevoren alleen de namen van de plekken bekend waren en ik daar naast Bergen Belsen verder geen beeld bij had. Ook weet ik dat ik niets voor mezelf wilde invullen of wilde veroordelen, waardoor ik er met open gedachten in ben gegaan en er verder niet veel over na heb gedacht.

Mijn ervaringen van de bezoeken lopen redelijk uiteen. Bergen Belsen voelde nog redelijk dichtbij Nederland. Ik weet niet of ik dit goed kan uitleggen. Ik denk dat dit deels kwam doordat ik van Bergen Belsen redelijk wat wist. Dit kwam mede uit de lessen van de Middelbare school en het verhaal van Anne Frank. Tegelijkertijd kwam het misschien ook omdat het de eerste dag was en omdat we geen andere gids hadden. Zoals ik al eerder heb genoemd, vond ik de plek van de kazerne alsof de wereld had stilgestaan en dit is een bijzonder gevoel. Ook de rustplaats van de Russische slachtoffers vond ik een ander gevoel hebben. Mede doordat het ineens random langs een drukke weg ligt. Ik vond dat deze drie plekken alle drie verschillende stemming afgaven. De kazerne en het concentratiekamp waren destijds onlosmakelijk met elkaar verbonden en de rustplaats is een gevolg van deze twee plekken geweest. Ironisch hoe het nu zo anders voelt: een kazerne die volop nog wordt gebruikt wat mij ongemak gaf. Een concentratiekamp waar niets meer van over is en in deze wintertijd met de zon ondergaand toch een beetje een creepy gevoel geeft en tegelijkertijd ook gek aanvoelt voor de pogingen die zijn gedaan om de plek een wandelroute te maken en ook nog een vorm van ongemak geeft bij de onjuiste feiten die worden geven. Een rustplaats die wordt verstoord door een drukke weg, een slachtofferrol, één niet passende ruststeen voor één slachtoffer, maar tegelijkertijd ook rust zelfe is door de inheemse planten en de natuurstenen.

Dora Mittelbau was de eerste plek waar ik een ander gevoel kreeg. Ten eerste had ik er eerder nooit over gehoord en doordat de V2 raketten hier een belangrijke rol hadden gespeeld, was het ook niet het ‘typische’ beeld van een concentratiekamp. De tunnels gaven een andere dimensie aan de plek. Het gaf een bedrukt gevoel en je kan meer begrijpen hoe opgepropt de gevangenen leefden zonder daglicht en frisse lucht. Ik wil hiermee niet zeggen dat dit ernstiger was dan wat velen hebben meegemaakt in concentratiekampen, want ik vind dat dat niet aan mij is om over te oordelen of te speculeren, maar ik moet toegeven dat het deze plek wel uniek maakt. Bernburg heeft mijn ogen geopend. Al was ik blij met de vertaling, want ik ben er wel achter gekomen dat ik oprecht geen woord Duits kan. De gids heeft mij met verschillende indrukken achtergelaten. De manier waarop er een systeem was om deze mensen om te brengen en er binnen dat systeem ook nog manieren zijn gevonden om geld binnen te harken, is toch wel misselijkmakend.

Ravensbrück was voor mij een aangrijpende plek, maar ook een plek waar het verhaal niet helemaal is doorgekomen. Het was het eerste bezoek waar ik nog zoveel van het kamp en van de omgeving heb kunnen zien. Toch ben ik daar weggegaan met weinig kennis over de vrouwelijke bewaker. Ik denk namelijk dat het meer weten over de vrouwelijke bewakers in opleiding een reden is om Ravensbrück te bezoeken. Ons bezoek geeft mij daarom ook gemengde gevoelens. Hoewel ik mijn ogen over het terrein heb uitgekeken, vond ik het verhaal van de gids vaak langdradig, niet representatief voor de plek en ook een beetje vermoeiend. Ik denk dat ons eigen onderzoek in een van de gebouwen waar de vrouwen werden opgeleid mij meer heeft geleerd over deze vrouwelijke bewakers dan de gids zelf.

We eindigden met Wewelsburg. Van Wewelsburg wist ik absoluut niet wat ik moest verwachten. Ik wist eigenlijk alleen dat er een kasteel stond. Ondanks deze gedachten, heb ik wel veel geleerd op deze plek. Van de ronde kamer tot aan de kerk. Ik vond in eerste instantie het gaan naar de kerk eerlijk gezegd een beetje suf klinken, maar uiteindelijk heeft het toch laten zien wat de rol van kerk was tegenover het kasteel van de SS. Door dat lichte en donkere tegenover elkaar te zetten, iets wat nu ook nog steeds gebeurd, kunnen we alleen maar denken: wees eens lief voor elkaar. Iets wat mij ook gelijk deed denken aan de vrouw uit het introductiefilmpje van Overloon.

Nu ik terugkijk, heb ik de bezoeken in Nederland oppervlakkiger ervaren dan de bezoeken in Duitsland. Hoe voor mij in Nederland vooral van belang was dat ik door dit portfolio dieper over de informatie en de plek ging nadenken, hebben mijn bezoeken aan Duitsland mij als mens meer laten beseffen. Ik heb vrij weinig tot nooit meer gedacht aan het feit dat ik minder wist dan ik dacht en heb ik in Duitsland alleen maar opengestaan om meer te leren en kritischer te kijken. Zo kon ik onderscheid maken in de informatie die boeiend en representatief was voor de plek en de informatie die zorgde voor een slachtofferrol of gewoonweg niets met de plek te maken had. Tegelijkertijd heb ik voor het eerst moeite gehad met mezelf en met anderen op het gebied van denken dat je het slecht hebt. Rondom Dora Mittelbau begon ik me namelijk te irriteren aan het gezeur. Ik heb mezelf een aantal keer op de vingers getikt als ik dacht over hoe ik pijn in mijn rug had of niet lekker in mijn bed lag. Steeds meer begon ik continu te denken: ‘dit is niet de plek om hierover te zeuren. Ik lig tenminste in een bed en heb nog genoeg vlees om mijn botten.’ Tegelijkertijd schaamde ik me ook een beetje dat ik dit gevoel pas in Duitsland kreeg en ik me er in Nederland weinig mee bezig heb gehouden. Toch neem ik mee, en dat heb ik ook gemerkt toen ik thuiskwam, dat ik hartstikke verwend ben en ik zeker een prima leven heb. Ja, het heeft geregend. Ja, het was koud. En ja, als het in je rug schiet is het allemaal niet meer zo prettig, maar wat maakt dat uit als je na een paar dagen weer thuis in je eigen bed kan liggen? Wat maakt het uit als je weet dat je weer thuiskomt en je eigen routine weer op kan pakken? Moet je die dingen dan je reis laten bepalen op dat moment en dat je reis laten stempelen? De bezoeken aan Duitsland hebben mij meer naar mezelf laten kijken en nu ik thuis ben, heb ik gemerkt dat ik het negatieve weet om te draaien in iets positiefs en dat ik minder lang in het negatieve blijf hangen.

Voor mij heeft het bezoek aan Duitsland ervoor gezorgd dat ik dichter tot mezelf ben gekomen, dat ik mezelf heb kunnen aankijken en heb kunnen denken: misschien moet je iets meer tevreden zijn met je leven. Nu vind ik niet dat iedereen zo moet denken en dat je dit jezelf op moet leggen, maar ik denk dat als je als persoon deze reis maakt dat je ook meer gaat nadenken over je eigen leven, onbewust of bewust, en zeker achter bepaalde dingen kan komen waar je daarvoor nooit over na hebt gedacht of nooit de kans hebt gehad om dat te doen.

Wat ik toekomstige bezoekers aan de locaties wil meegeven, is dat het belangrijk is om open te staan om te leren en open te staan voor de verhalen vanuit alle perspectieven. Ik denk dat het belangrijk is om niet te blijven hangen in het ‘oh, dit weet ik al’, maar juist te denken ‘hoe kom ik hier nog meer over te weten’ en ‘hoe kijkt iemand anders hierna’. Wat ik namelijk veel heb geleerd is om naar twee kanten te kijken en het dadergedrag te leren begrijpen. Iets waar ik misschien meer aan heb gehad dan na te denken over het verhaal van de slachtoffers.

J v W

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (6)

2024-01-28T08:33:00.001+01:00

Ik ben niet helemaal hetzelfde na de reis naar Duitsland. Vanzelfsprekend word je gevormd door alles wat je meemaakt in je leven en heeft het één meer invloed op je denken en doen dan het ander. De reis naar Duitsland had zeker invloed. Uiteraard in combinatie met de gegeven colleges die ik op geen enkele manier echt los kan zien van de bezoeken aan de locaties in Nederland en de reis naar Duitsland.

Cynisch is het woord dat we de laatste weken het meest gebruikt hebben om mijn “verandering” na de reis naar Duitsland te omschrijven. Een cynicus is iemand die niet gelooft in het goede van de mens. En daar zit een kern van waarheid in. Ik denk vaker aan de tweede laag. Waarom doet hij of zij dit en voor wie doet hij of zij dit dan eigenlijk. Van nature ben ik al een tikje cynisch. Deze minor heeft dat versterkt. Dat is niet erg, ik heb er geen last van. Het helpt mij soms zelfs. Mijn omgeving heeft er wellicht soms wel last van, nou ja last. Er wordt vaker een iets fellere discussie gevoerd over van alles. Over het verloop van de oorlog, herdenken in het algemeen, de goedheid van de mens, racisme en waarom we ons inzetten voor een goed doel. Vooral het laatste is altijd een leuke discussie met een cynicus.

En zo is er dus veel anders na deze minor. Ik vraag me dingen af, veelal stel ik mezelf vragen waar ik zelf het antwoord ook niet goed op kan geven. Ik ben dus cynischer geworden met een vleugje zwartgallig. Wellicht gewoon realistischer. Door mijn eigen voorbereidingen, de colleges en de bezoeken aan de locaties in Nederland had ik al heel wat bagage. Ik was tijdens de reis naar Duitsland niet een “standaard” bezoeker van locaties die voornamelijk ingericht zijn voor een standaard bezoeker of in ieder geval opgezet zijn om een zo breed mogelijk scala aan bezoekers te bedienen. Ik had als bezoeker meer voorkennis. Ik was een bezoeker die al van tevoren aan het denken was gezet over herdenken, daders, slachtoffers, omstanders, het goede, kwaad etc. Dit maakt ook dat ik het lastig vind om bijvoorbeeld mijn mening te geven over de noodzaak van een gids op de locaties die door ons bezocht zijn of wat een goed of slechte gids is. Ik ontmoet mensen die dezelfde locaties bezocht hebben als wij tijdens onze reis. Zij vertellen mij dan over de gids die een prachtig verhaal vertelde over die ene Joodse vrouw die het gelukt is om te ontsnappen uit het kamp. Ik denk dan al snel ‘tja, dat is wel een heel klein stukje van het verhaal’ of ‘dat je nu precies het verhaal van die enkele Joodse vrouw die ontsnapt is moet vertellen’.

Ik ben dus kritischer geworden. Maar die bezoeker heeft een verhaal gehoord, heeft een beeld gekregen van hoe het er in het kamp aan toe ging, hoe eenzijdig dan ook. De bezoeker was onder de indruk. Wij als deelnemers van de minor mochten die term niet gebruiken, terecht. Het dwingt ons verder te denken. Maar de “gewone” bezoeker mag volgens mij best onder de indruk zijn. En is het voor die bezoekers erg dat ze een eenzijdig verhaal gehoord hebben? Wat voor elke gids telt is dat zij (zeker bij bezoekers die een plek in het buitenland bezoeken) kennis hebben die de bezoekers niet hebben en die doorgaans ook niet op een informatiebord staat. Dat is lokale kennis. Kennis over “de staat van het land”, over de huidige politieke situatie. Kennis over de lokale bevolking en wat zij van dingen vinden en vonden.

Bij het bezoeken van plekken in Duitsland die te maken hebben met De Tweede Wereldoorlog is er nog een interessant aspect bij het hebben van een lokale gids. Hij of zij vertelt het verhaal vanuit Duits standpunt. Het is aan de toehoorder van de gids om te bepalen of het verhaal een “goed” verhaal is. Dit blijft natuurlijk altijd het oordeel van de bezoeker zelf gebaseerd op voorkennis en verwachtingen. Het is een mening. Waarom was die bezoeker daar überhaupt eigenlijk? Misschien gewoon in de buurt? Om op de volgende verjaardag te kunnen vertellen dat ze er geweest zijn en dat ze verschrikkelijk onder de indruk waren? Omdat ze zelf vinden dat het moet? Een selfie voor op Instagram? Mogen we verwachten dat de gemiddelde bezoeker van een locatie direct het gehele plaatje ziet. Van alle kanten? Is “onder de indruk zijn” niet het hoogst haalbare voor de gemiddelde bezoeker die incidenteel en met beperkte voorkennis een keer een locatie bezoekt? En is dat niet gewoon okay?

De gemiddelde bezoeker van de door ons bezochte locaties heeft een andere achtergrond, voorkennis en ook interesse. Ik ken hun redenen voor een bezoek niet. Ik kan ze wel bedenken: gewoon uit interesse, een band met een slachtoffer van het regime en de locatie, toeval, we waren in de buurt en zochten een “uitje”, een soort gevoel van ‘dit moet ik gezien hebben of ervaren’. Misschien was het niet direct een eigen keuze en was de bezoeker er met school of een andere instelling. Ook de tijd die een bezoeker heeft op een locatie zal van grote invloed zijn op wat er belangrijk gevonden wordt. De verschillende redenen voor een bezoek maken ook dat er een andere insteek in het bezoek zit. Tijdens de bezoeken vond ik het bijvoorbeeld jammer dat we relatief kort de musea bij de locaties bezochten. Dat zal voor een ander misschien niet zo zijn. Daar waar ik bij het vierde crematorium dacht dat ik het wel gezien had, zal voor een bezoeker die maar één locatie bezoekt dat het hoogte(diepte)punt zijn. Het is een kwestie van keuzes en persoonlijke interesse. Zoals gezegd is de beschikbare tijd (en zelfs het weer) ook van belang. Dit geldt natuurlijk ook voor een georganiseerde reis als die van ons. Hierbij speelt hetgeen de reisleider de groep wil laten zien ook een grote rol. Bij een bezoek aan een locatie met een groep worden andere keuzes gemaakt dan bij het bezoek van de individuele deelnemer.

De vraag ‘waarom zou de gemiddelde leerling of volwassene deze locatie moeten bezoeken’ is dus soms behoorlijk lastig te beantwoorden als je niet weet wat een gemiddelde bezoeker is. Wat de reden is van zijn of haar bezoek. Bij het beantwoorden van die vraag zal ik dus mijn mening geven. Vanuit mijn context en met mijn bagage. Dit geldt evenzo voor de vraag of voorkennis noodzakelijk is bij een bezoek aan een locatie. “Ja!” is in principe het antwoord. Het is altijd goed om voorkennis te hebben. Echter, bij enkele locaties wordt naar mijn mening een redelijk volledig beeld gegeven. Natuurlijk is het hebben van voorkennis over een locatie, een stad, een land vroeger en nu altijd beter. Voor het grotere geheel. Is het noodzakelijk? Dat zal verschillen. Is het wenselijk? Altijd.

A S

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (5)

2024-01-28T08:29:00.000+01:00

Mijn huidige beeld van de Tweede Wereldoorlog is veelomvattend en diepgaand. Ik heb niet alleen feitelijke kennis opgedaan, maar ook inzicht verkregen in de complexiteit van de historische gebeurtenissen. De oorlog wordt voor mij nu meer dan alleen een reeks gebeurtenissen; het is een periode van intense menselijke ervaringen, met zowel heldhaftige daden als diepe tragedies, dillema’s, empathie, nuance en bewustwording. Mijn perspectief is gegroeid doordat ik de oorlog ben gaan zien als een cruciale fase in de menselijke geschiedenis, met verstrekkende gevolgen voor de samenleving en individuen, die vandaag de dag nog steeds hun uitwerking hebben op het heden en de toekomst.

Mijn kennis van de Tweede Wereldoorlog is aanzienlijk uitgebreid en verdiept. Ik heb niet alleen feitelijke gegevens over de gebeurtenissen verzameld, maar heb ook inzicht gekregen in de sociale, politieke en psychologische aspecten van die tijd. Mijn begrip van de oorzaken, het verloop en de gevolgen van de oorlog is nu veel gedetailleerder. Bovendien ben ik me bewust geworden van de complexe ethische vraagstukken en morele dilemma's die tijdens de oorlog een rol speelden. Mijn kennis reikt verder dan enkel historische feiten; het omvat nu een breder begrip van de impact op menselijk gedrag en maatschappelijke structuren. Dit is het resultaat van de vele momenten van reflectie, waarin ik werd uitgedaagd om mijn referentiekader en morele kompas te gebruiken om situaties te begrijpen of mezelf in hedendaagse contexten te plaatsen. Het gebruik van een basale kennis van de psychologie en sociologie (en criminologie) heeft mij hierdoor erg geholpen.

Mijn inzicht in gedrag en gedragswetenschappen heeft bijgedragen aan een grotere bewustwording, en ik voel me nu beter in staat om kennis en inzichten over de Tweede Wereldoorlog over te dragen, met als doel het organiseren, ondersteunen of aanvullen van kleinschalige battlefield tours voor mijn werk. Kortom, mijn verwachtingen zijn overtroffen, en ik ben klaar om mijn verworven kennis en inzichten constant verder uit te breiden om deze zodoende in de praktijk te kunnen gebruiken.

Ik heb benadrukt dat het van belang is om mijn kennis verder uit te breiden en voortdurend te blijven leren. De meest waardevolle les die ik uit de minor heb gehaald, is het belang van voortdurende kritische reflectie, maar dan wel kritisch vanuit diverse perspectieven, zelfs die waar ik in eerste instantie wellicht geen aandacht of empathie voor had. Het bovenstaande versterkt mijn al bestaande stoïcijnse ethos/filosofie: Als je niks zinnigs te zeggen hebt; hou dan je mond. Met andere woorden als je inzicht hebt in verschillende perspectieven is dat zinvoller dan een kortzichtig perspectief. Men hoeft niet overal iets van te vinden. Je kan pas een oordeel of mening vormen als je kritisch bent geweest. Wanner ik iets uitdraag aan anderen over de periode over Wo2 is het belangrijk dat ik deze reflectie niet door middel van suggestieve vragen opleg. Het is van belang om door middel van de feiten; men zelf te laten reflecteren.

Als militair ben ik ook gegroeid. Om deze afsluiting niet al te complex te maken vat ik het simpel samen: Ik heb simpelweg een hekel aan onrechtvaardigheid, men moet elkaar kunnen respecteren ondanks de verschillen en niemand mag gebukt gaan onder tirannie gebaseerd op ras, geloof, overtuigen, seks of gender. Men moet in (relatieve) vrijheid kunnen leven (met enkele wetten, normen en fatsoensnormen).

In mijn functie als officier zal ik de ethische begrippen en ervaringen meenemen in het nemen van complexe besluiten om zodoende ten alle tijden proportioneel te kunnen optreden. Deze minor heeft voor mij daarom een overtreffend en aanvullend begrip gegeven passend binnen de kaders van het humanitair oorlogsrecht welke de basis vormt voor mijn toekomstig handelen. Ik richt mij als militair daarom altijd op het beschermen van de humanitaire belangen. Wanneer een vijand deze bedreigt grijp ik in.

De afgelopen periode, waarin de minor plaatsvond, heeft voor mij aanzienlijk persoonlijke en professionele leermomenten en bewustwordingen opgeleverd. Ik heb met eigen ogen kunnen aanschouwen waar en hoe historische gebeurtenissen zich hebben voltrokken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tijdens deze reis, waar de focus lag op het dadererfgoed, heb ik groteske vormen van het kwaad gezien die hebben geleid tot ongelofelijk veel slachtoffers en onbeschrijfelijk veel leed. Ook heb ik gezien welke rol omstanders in het geheel hebben gespeeld. Ik heb bewustwording gecreëerd over oorzaken en gevolgen, en heb hier telkens over kunnen reflecteren vanuit verschillende referentiekaders en mijn eigen normen en waarden. In veel gevallen zorgde deze reflectie ervoor dat mijn bestaande overtuigingen almede normen en waarden groeiden. Ook heb ik door middel van andere invalshoeken soms mijn bestaande overtuigingen moeten aanpassen omdat de feiten anders waren dan ik eerst dacht. De belangrijkste les die ik hieruit meeneem, is om te allen tijde kritisch te zijn. Dit sluit aan bij mijn al bestaande stoïcijnse ethos: als je niets zinnigs te zeggen hebt, houd dan je mond. Dit kan ik nu aanvullen met: je kunt pas iets vinden als je vanuit meerdere invalshoeken hebt gekeken. Op korte en ook lange termijn zal deze bewustwording mijn leven en mijn werk als militair sturen. Dit zal zich naar mijn inzicht op korte en lange termijn uiten in een groter empathisch vermogen, iets wat toch altijd wel een zwak punt van mij was.

Voor toekomstige bezoekers van WO II-locaties wil ik benadrukken dat het cruciaal is om vooraf onderzoek te doen en stil te staan bij de donkere bladzijden van onze geschiedenis en deze op kritische wijze te benaderen. Het biedt niet alleen een ander perspectief op de geschiedenis, maar helpt ook om onszelf beter te begrijpen en te leren van het verleden.

Wat betreft mijn eigen toekomstige bezoeken aan deze locaties, zou ik overwegen ze opnieuw te bezoeken. De ervaringen hebben mij verrijkt en het besef versterkt van het belang om de geschiedenis levend te houden. Terugkeren naar deze plekken kan dienen als een herinnering aan de lessen die we moeten blijven leren en doorgeven aan volgende generaties. Ik deins er daarom ook niet voor terug om mensen in mijn directe omgeving te vertellen over mijn leermomenten. Ik hoop dat dit ervoor zorgt dat ook anderen inzien dat alles niet zo zwart-wit is als men eerst dacht.

I H

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (4)

2024-01-28T08:27:00.000+01:00

Mijn kennis van de Tweede Wereldoorlog is aanzienlijk uitgebreid dankzij het volgen van de minor. Voorafgaand van de minor had ik al de nodige kennis over de Tweede Wereldoorlog. Ik kende de grote lijnen van de oorlog en wist veel over de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Mijn kennis over het verloop van de oorlog in Duitsland en hoe de Duitse bevolking de oorlog heeft verraden is uitgebreid. Ik heb meer geleerd over de kampen in Duitsland en over de verschillen die er zaten in de kampen. De minor heeft me kennis gegeven over hoe Hitler dacht en over de organisatie van de vernietiging van de Joden. Ik heb meer inzicht gekregen in hoe de SS te werk ging. Ik heb meer geleerd over de situatie in Duitsland voor en na de oorlog en hoe de daders na de oorlog zijn berecht. Tijdens de minor hebben we naar de oorlog gekeken vanuit het perspectief van de daders en van de slachtoffers. Het gedachtepatroon van de daders is uitgepluisd en ik heb een kijkje gekregen in hun gedrag en de oorzaken van dit gedrag. Tijdens de minor heb ik mijn kennis kunnen vergroten en doordat ik meer kennis heb, heb ik nog meer vragen gekregen en is mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog alleen maar toegenomen. Precies beschrijven wat nu mijn kennis is over de Tweede Wereldoorlog vind ik lastig maar veel van de kennis die ik heb opgedaan staat genoteerd in het verslag.

Een van mijn leerdoelen was het leren kijken naar situaties vanuit andere perspectieven. Dit heb ik zeker geleerd door de lessen over dadergedrag. Vaak was mijn gedacht op het gedrag van de daders onbegrip. Tijdens de lessen heb ik deze gedachte steeds meer los kunnen laten en heb ik geleerd dat er een oorzaak zit achter hun gedrag en dat je daar naar moet kijken voordat je ergens iets over kan zeggen.

Tijdens de minor heb ik veel geleerd. Ik heb veel inhoudelijke informatie gekregen over de Tweede Wereldoorlog. Ik heb geleerd over de gedachtegang van Hitler en de idealen die hij had en hoe hij deze idealen wilde bereiken. Ik heb meer geleerd over de concentratiekampen en hoeveel verschil er in de kampen zit maar hoe weinig verschil er in het leven van de mensen in de kampen zit. Ik heb geleerd dat de werelden van de slachtoffers en de daders heel veel van elkaar verschillen terwijl de levens van de mensen zich op meters van elkaar afspeelden. Ik heb geleerd hoe belangrijk het is om te blijven herdenken om de herinnering van toen levend te houden. Ik ben me bewust geworden van dat er steeds minder mensen overblijven die de oorlog hebben meegemaakt en de kampen hebben overleefd en daarmee ben ik me er bewust van geworden dat hun verhalen nu verteld moeten worden zodat we deze kunnen aanhoren nu ze erg nog zijn en zodat hun verhaal niet verloren gaat. Ik heb geleerd om vanuit verschillende perspectieven te kijken naar situaties. Ik kan makkelijker mijn vooroordelen opzij zetten en objectief nadenken over wat ik hoor en zie. Dit is iets positiefs voor mij omdat ik vaak te snel oordeel over mensen en dingen en daardoor niet altijd open sta om nieuwe dingen te proberen en te leren. Ik heb geleerd om deze vooroordelen te parkeren. Voor mij als juf is alles wat ik heb geleerd in dit programma heel interessant en bruikbaar. Ik ken de kennis die ik heb opgedaan overdragen aan de kinderen in de klas. Het laatste ding wat ik heb geleerd is dat hoe meer je leert hoe nieuwsgieriger je wordt. Ik heb door de minor mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog vergroot en ik heb mijn interessegebied verlegd naar andere oorlogsconflicten. Alles wat ik heb geleerd heeft bijgedragen aan het schrijven van dit verslag. Ik heb nu een hele mooie, leerzame en uitdagende ervaring op papier weten te zetten.

Ik heb tijdens de minor niet alleen veel geleerd over de Tweede Wereldoorlog maar ook over gedrag en over het leren kijken vanuit verschillende perspectieven. Ik ben naar eigen zeggen best eigenwijs en standvastig en heb een sterke mening die ik niet zo graag verander. Ik heb tijdens de minor geleerd om dingen naast me te laten liggen en nieuwe situaties in te gaan zonder vooroordelen en verwachtingen. De kennis die ik heb opgedaan is iets wat altijd in mijn hoofd zal zitten en soms op de voorgrond meespeelt en soms op de achtergrond meespeelt en mijn handelen in bepaalde situaties kan beïnvloeden. De minor heeft mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog en oorlogsconflicten over het algemeen vergroot. Dit is iets waar ik me in de toekomst nog verder in wil verdiepen.

Ik heb nog geen idee hoe ik de plannen wil gaan realiseren. Ik geloof erin dat je moet doen wat voor jou goed voelt. Voor nu ligt mijn focus op het behalen van mijn diploma en daarna wil ik graag aan het werk. Wellicht ga ik nog een opleiding doen maar wat ik precies wil weet ik nog niet en ik heb ook nog geen idee wanneer ik dat wil gaan doen. Voor mij is mijn diploma straks een papiertje van vrijheid. Ik zit niet meer vast aan een opleiding en ik kan doen wat ik leuk vind. Op dit moment is lesgeven op de basisschool het gene wat ik leuk vind maar dat kan over een aantal jaar heel anders zijn. Wat ik dan ga doen zie ik dan wel. Het lijkt me wel leuk om iets met mijn kennis over de Tweede Wereldoorlog te gaan doen. Ik ben ervan overtuigd dat je altijd moet doen wat je leuk vind en waar jij energie uit haalt.

N K

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (3)

2024-01-28T08:25:00.002+01:00

Is er iemand die genoeg informatie heeft verzameld voor een historisch juiste weergave van WO-II?

Kun je met alle informatie die beschikbaar is, een juiste conclusie formuleren? Is het mogelijk om herinneren zo vorm te geven, dat alle betrokken partijen zich voldoende vertegenwoordigd voelen? Het antwoord op deze vragen is (helaas) nee! Wij zijn teveel mens, met onze eigen gevoelens en historische voorgeschiedenis, om met elkaar hetzelfde te ervaren. Niet verwonderlijk is het dan ook dat er zo veel discussie is op alle plekken van herdenking over de inhoud en de vormgeving hiervan. Dat wij er verschillend over denken, kan en mag ook zo zijn. Het gaat pas mis als wij elkaars gevoelens en meningen niet respecteren. Als wij onze eigen belangen boven die van een ander plaatsen. En belangrijker nog, elkaar dwingen om mee te gaan in onze persoonlijke denkwijze.

Een oorlog kent geen winnaar of verliezer, er zijn enkel slachtoffers. Elk slachtoffer heeft het recht om op zijn eigen wijze WO-II te herdenken. Daders moeten een manier vinden om in het reine te komen met de keuzes die ze hebben gemaakt! Omstanders moeten vrede krijgen met de keuzes die zij niet gemaakt hebben! Slachtoffers en nabestaanden moeten een manier vinden om te rouwen en te verwerken! Elke groep heeft zijn eigen uitdagingen in het omgaan met de gevolgen van WO-II. Dit is persoonlijk en plaatsafhankelijk, verschillend van vorm en invulling. Heel spijtig is het om te constateren dat herinneren en herdenken, vaak in een politieke discussie vast komt te zitten. Verschil in ras en geloofsovertuiging wordt uitvergroot en aangescherpt. Stuitend is het misbruik door invloedrijke mensen die hun geld en macht gebruiken voor het naar voren schuiven van hun persoonlijke boodschap. Herinneren en herdenken wordt hierdoor op veel plekken tot ordinaire propaganda gedegradeerd. Het bovenstaande is geen wetenschappelijke conclusie maar een persoonlijke visie van mijzelf. Voel je vooral vrij om het hier compleet mee oneens te zijn.

Ik ben aan de rondreis door Duitsland begonnen met het idee dat er meer tastbare overblijfselen aanwezig zouden zijn op de historische plekken die wij bezoeken. Achteraf heel naïef als je bedenkt dat Duitsland niet trots is op de periode van WO-II. Wat ik mij vooraf ook niet heb gerealiseerd is dat er een verschil is in herdenken en herinneren in het voormalig DDR en het westen van Duitsland. Wat ik in Nederland miste bij het bezoeken van de kampen was de sfeer en het gevoel op historische grond te lopen. Ik heb dat wel ervaren door de verhalen van de verschillende gidsen die de plek voor mij wat meer deden beleven. Mijn hoop was dat ik daar in Duitsland geen gids met verhalen voor nodig zou hebben. Helaas bleek ook daar de gids op locatie van grote meerwaarde te zijn. Dit ondanks de vaak eenzijdige of feitelijk onjuiste weergave die de gids ons wilde toevertrouwen.

Ik heb de rondreis als heel waardevol ervaren. Dit omdat het met eigen ogen zien en ervaren hoe groot, onwerkelijk of absurd bepaalde plekken en gebeurtenissen zijn bijdraagt aan het compleet maken van je eigen voorstelling van WO-II. Elk deel van de reis is een kleine aanvulling geweest op het vormen van mijn persoonlijke kijk op de gehele periode van WO-II. Door de verschillende gidsen met hun eigen unieke insteek leer je goed te luisteren en je in te leven in de gebeurtenissen. Je wordt je meer bewust van de achterliggende reden waarom het verhaal vertelt wordt zoals het wordt verteld.

Ik heb de rondreis als verrijkend ervaren voor mijzelf als persoon. De hoeveelheid informatie per dag was veel. In de avonden heb ik vaak met een overdaad aan indrukken lopen worstelen. Na de reis heb ik ook nog een hele tijd nodig gehad om alles ook weer los te kunnen laten. Mijn kennis van WO-II is door deze Minor veel groter geworden. Meer feiten en een veel beter beeld van het verloop van de oorlog is het resultaat. Ook de samenhang van gebeurtenissen onderling is voor mij veel helderder geworden. Hierdoor zijn de besluiten en handelingen van alle betrokken partijen ook veel beter te verklaren. De grootste leeropbrengst zit in mij persoonlijk. Ik zal zeker minder snel oordelen en veroordelen. Beter luisteren en inleven in een ander, zonder eigen overtuiging (vooroordeel). Er zitten altijd meer kanten aan een verhaal. Ook heb ik door alle overwegingen en nieuw inzichten mijn eigen levenshouding, waarde en normen veel beter in beeld. Tevens ben ik mij heel bewust van de invloed die mensen op elkaar kunnen uitoefenen en welk mechanisme daarbij in werking treden.

De bovenstaande leeropbrengsten ga ik zeker gebruiken in mij rol als leerkracht in het algemeen. Wat betreft de kennis van WO-II, die wil ik gaan gebruiken voor aanvulling op de methodelessen en/of als thema voor mijn afstudeer onderzoek. Bij veel locaties heb ik het gevoel dat ik nog niet alles of genoeg heb gezien. Voor de meeste locaties geldt dan ook dat ik er zeker nog een keer naar toe zou willen in de toekomst.

Het advies om eigen (voor)oordelen en overtuigingen te parkeren en open te staan voor de verschillende kanten waarop je een locatie of gebeurtenis kunt bekijken is een waardevolle tip die ik aan bezoekers van welke locatie dan ook wil meegeven. Het zorgt voor begrip en geeft een veel beter zicht op feiten en fabeltjes. Het verhaal is niet zwart/wit maar heeft oneindig veel schakeringen van grijs daar tussenin.

L H

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (2)

2024-01-28T08:22:00.001+01:00

Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is nu dat het een onderwerp is waar heel veel foute informatie en verhalen over bestaan. Op het startdocument benoemde ik dat de Tweede Wereldoorlog die van 1940-1945 duurde, zich kenmerkt door de velen burgerdoden. Dat Hitler de oorlog gebruikt om massamoorden te plegen op de Joden en dat Duitsland, Italië en Japan tegen de Geallieerden vochten, die uiteindelijk de oorlog gewonnen hebben. Mijn beeld van de Tweede Wereldoorlog is dat het in eerste instantie helemaal niet om een Wereldoorlog ging, maar dat dit pas in 1941 bij Moskou startte. Eigenlijk had Hitler geen strategie en was de oorlog gebaseerd op improvisatie. Zo was ook het uitroeien van de Joden niet altijd zijn doel geweest maar is dit zo gelopen, en gebruikte hij het antisemitisme om de groep te mobiliseren. En zoals tijdens de les al werd gezegd:’ Hitler en de Duitsers zijn begonnen, de Amerikanen hebben gewonnen’.

Mijn kennis van de Tweede Wereldoorlog nu, is flink vergroot maar ook flink veranderd ten opzichte van voor het volgen van deze Minor. Als ik kijk naar het startdocument dan dacht ik dat ik al best veel kennis had over de Tweede Wereldoorlog. Ik had immers vijf jaar lang geschiedenis op de middelbare school gehad. Maar hoe langer ik deze Minor volgde, hoe meer ik nog niet bleek te weten of iets wat ik dacht te weten maar wat toch anders bleek te zijn. Ondanks dat ik dit Minor programma intensief heb gevolgd, ben ik me er ook van bewust dat wat ik nu weet nog maar een heel klein stukje van een complex en groot onderwerp is.

Ik kan nu de opkomst van het nazisme beschrijven, oorzaken van de Tweede Wereldoorlog benoemen, het Nederlandse verzet, en de betrokkenheid van de bevolking kan ik benoemen. Ik heb kennis over het perspectief van de daders, slachtoffers en omstanders en ik ken de moordprogramma’s van de nazi’s. Ook al gaf ik op het startdocument aan, hier al kennis over te hebben, nu weet ik dat ik toen nog niet wist wat ik nu weet.

Ik weet nog dat ik tijdens de eerste les in Augustus op de vraag: ‘waarom heb je voor deze minor gekozen’ antwoordde, dat ik graag wilde leren hoe mensen (Hitler in dit geval) tot zulke ideeën komen en dan ook nog eens veel volgelingen krijgen. Ik was al tevreden geweest met antwoorden op deze vragen maar nu na de Minor kan ik de mensen zelfs begrijpen.

Daarnaast gaf ik in het startdocument aan dat ik graag meer wilde leren over de rol van de daders en slachtoffers. Voordat ik aan deze Minor begon dacht ik dat de nazi’s echt slechte mensen waren en dat de burgers die hierheen meegingen slechte mensen waren. Ik dacht dat de Geallieerden alleen maar goede dingen deden en de bezette landen bevrijd hebben. Na het volgen van de Minor weet ik wel beter. Ik vind het nu naïef van mezelf dat ik zo zwart op wit dacht en kan het me bijna niet meer voorstellen.

Tijdens deze Minor heb ik geleerd dat niets zo zwart op wit is als het soms lijkt. De daders zijn niet alleen maar slecht en de slachtoffers zijn niet alleen maar onschuldig. Dit heb ik inhoudelijk geleerd tijdens de Minor doordat we bijvoorbeeld hebben geleerd wat voor dingen de geallieerden deden om te winnen van de nazi’s zoals Dresden bombarderen of de Slag bij Overloon waar de geallieerden hele dorpen hebben plat geschoten om maar te winnen. Toch wordt hier nooit de nadruk opgelegd omdat zij de ‘goeden’ zijn. Als mens en professional heb ik ook geleerd dat voordat je een oordeel mag vellen je je eerst moet verdiepen in een bepaalde situatie. Het is heel makkelijk om te wijzen wie er fout zit, of dat het dom is wat mensen doen. Maar om te kunnen begrijpen waarom mensen doen wat ze doen is de context heel belangrijk. Ik heb ook geleerd dat de omgeving van iemand superbelangrijk is, en vaak bepalend voor keuzes die gemaakt worden. Ik ben door de minor anders naar de mens gaan kijken en dat zal ik voor de rest van mijn leven meenemen.

De overeenkomst die er is tussen mijn persoonlijke leerdoelen en wat ik tijdens de Minor heb geleerd, is dat ik in het startdocument in augustus aangaf dat ik wilde leren hoe één man met zulke ideeën zo ver kon komen en zoveel mensen achter hem kreeg. En ik wilde ook graag leren wat de aanleiding van zo’n grote oorlog is en hoe de oorlog zo groot is geworden. Dit zijn vragen die tijdens het programma van de Minor letterlijk behandel zijn. Ik kan dit nu in mijn eigen woorden vertellen en ik kan het zelfs begrijpen waarom Hitler zoveel aanhangers kreeg. Dat begrip wil niet zeggen of ik het er wel of niet mee eens ben, maar ik vind het wel heel waardevol en voorafgaand deze minor had ik dat nooit kunnen bedenken.

Het effect van het kiezen voor deze Minor is dat ik voortaan echt ga doen wat ik leuk en interessant vind. Toen ik op zoek was naar een Minor ging ik in eerste instantie toch op zoek naar iets HR-gerelateerd, iets waar ik zogezegd iets aan zou hebben voor later. Maar ik heb uiteindelijk voor deze minor gekozen omdat ik al lange tijd erg geïnteresseerd ben in dit onderwerp. Ik heb geen moment spijt gehad van deze keuze en zou nu precies dezelfde keuze maken. Ik ben elke week met plezier naar school gegaan en keek uit naar de lessen. Ik zou er zo nog een halfjaar aan vastplakken want dit onderwerp is zo’n gevalletje, hoe meer je komt te weten hoe meer je eigenlijk niet weet.

De keuze voor deze Minor heeft me laten inzien dat ik keuzes moet maken om basis van wat ik leuk/ interessant vind en niet altijd maar iets moet kiezen omdat het verstandig is. Of te wel ik ben me bewust geworden dat ik meer keuzes moet maken met mijn hart en af en toe iets minder met mijn hoofd. Voor keuzes die ik in de toekomst zal moeten maken, wil ik dit gegeven graag meenemen en naar luisteren.

In juli van dit schooljaar hoop ik af te studeren voor mijn opleiding Human Resource Management. Na deze studie heb ik nog geen plannen en ik voel best wel druk om een plan te hebben voor na dit schooljaar. Ik ben aan het kijken voor een master en ik wil bij deze keuze echt naar mijn gevoel luisteren en echt iets gaan doen wat ik leuk en interessant vind. Want zo ben ik ook bij deze Minor terecht gekomen en ik heb geen moment spijt gehad van deze keuze.

M P

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2023-2024 (1)

2024-01-28T08:20:00.004+01:00

Ik had de verwachting dat de te bezoeken Lieux de Mémoires veel meer impact op mij zou hebben dan de Nederlandse Lieux de Mémoires. Andere verwachtingen waren dat ik met het bezoeken van de Lieux de Mémoires en de reis door Duitsland ook wat van de Duitse steden en landschappen zou zien, er ruimte zou zijn voor cultuur snuiven zal ik maar zeggen. Dat was minder het geval.

Ik heb de bezoeken als leerzaam en verhelderend ervaren, de impact van de Duitse Lieux de Mémoires was minder groot dan verwacht. Het bezoeken met een groep mensen past denk ik minder bij mij. Het samen zijn, de gezelligheid en de hele dag en avond aanstaan maakte toch dat ik eerder/meer was afgeleid en minder tot mijzelf kon komen. Alleen zijn met mijzelf en met dat wat zich voor doet of waar ik mij over laat informeren komt mijn reflectie en introspectie meer ten goede. Locaties die ik nog eens wil bezoeken en wat ik bezoekers zou willen meegeven staan beschreven in deel 1 en 2 van dit portfolio.

Mijn leeropbrengst is dat ik zelf informatie heb opgezocht op verschillende websites, ik ben echt op onderzoek uitgegaan. Iets wat veel tijd kostte, maar wat heeft bijgedragen aan mijn kennis over de Tweede Wereld Oorlog en aan mijn verslaglegging in dit portfolio. De leeropbrengst is ook dat ik denk dat ik mbo-studenten voldoende kan begeleiden bij het bezoeken van de Lieux de Mémoires in Nederland en ook in Duistland. Ik kan er veel over vertellen en daar hou ik ook van. Een andere leeropbengst is dat ik daarin ben bevestigd door mijn kinderen en partner. Hoe fijn is dat!

Ook heb ik ervaren dat de kaders die ik heb meegekregen hoe dit portfolio vorm te kunnen geven mij hebben geholpen. Het maakte dat ik minder twijfels had en minder bleef hangen in allerlei mogelijke ideeën over het portfolio. Mijn leeropbrengst is dat ik ook mijn mbo-studenten kaders ga bieden, die hen wellicht helpen bij het maken van een portfolio.

Als leeropbrengst heb ik ook ervaren dat oordelen en meningen het verbreden van mijn referentiekader in de weg staan.

De grootste leeropbrengst voor mij is dat ik de wereld, inclusief de wereldpolitiek en de grote nationale en internationale bedrijven anders ben gaan bezien. Ik kan stellen dat ik minder naïef ben geworden door de opgedane kennis en de verbindingen en verbanden die dat heeft opgeleverd. Het is de zoektocht naar macht en overwinning wat politieke leiders en politieke bewegingen drijft.

Het is niet altijd zoals het lijkt. Er is een hele dunne scheidslijn tussen goed en kwaad. Naar mijn mening hebben omstandigheden, opvoeding en historisch-DNA invloed op het menselijk gedrag. Een open deur zul je denken, maar ik heb geleerd dat de krachten die spelen in oorlogstijd ook spelen in vredestijd. Ik heb zelf de vraag gesteld vooral bij kamp Ravensbrück en bij de kliniek in Bernburg; ‘wat zou ik doen in een situatie als gevangene of als medewerker van de kliniek? Het is een vraag die ik voor het volgen van deze minor heel legitiem vond. Nu denk ik dat deze vraag niet gesteld moet worden, dat het een zinloze vraag is. Hoe kan ik, opgegroeid in vrijheid antwoord geven op; ‘Wie ben ik dan en wat doe ik dan?’. Deze leeropbrengst neem ik ook mee als professional, omdat ik heb gemerkt dat in lessen het vaak over dit soort onzin vragen gaat. Het leidt af van waar het werkelijk over moet gaan, het feitelijk verklaren waarom er dingen gebeuren zoals ze gebeuren, hoe afschuwelijk ze ook zijn. Dat geeft de ander inzichten die ze laat kijken vanuit andere perspectieven en dat is leren.

Het belang voor mijzelf is dat ik met deze nieuwe inzichten mij blijf verdiepen, dat ik kritisch blijf denken door mezelf vragen te stellen en ook de ander vragen te blijven stellen. In discussies met anderen over politieke kwesties, nieuwsfeiten ga ik een meer kritisch observerende houding aannemen, ik laat de ander denken en praten. Ik parkeer mijn gedachten en probeer met de ander in gesprek te blijven over het onderwerp. Ik wil weten wat de ander bezighoudt. Ik wil zeker niet belerend doen over het onderwerp de Tweede Wereldoorlog, maar ik wil wel de ander uitdagen om vanuit een breder referentiekader deze periode van de geschiedenis te belichtten. Waarbij voor mij de uitdaging licht om koppelingen te maken met de hedendaagse gebeurtenissen die zich afspelen in de huidige maatschappij en wereld van mij, mijn familie en mijn studenten en collega’s.

N B

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (7)

2023-02-15T09:20:00.006+01:00

Als ik mensen in mijn omgeving vertelde wat we gingen doen, kreeg ik vooral moeilijk kijkende gezichten als reactie en zinnen als ‘poeh, dat lijkt me erg zwaar’ en ‘jeetje, nou mij niet gezien hoor’. Ik was zeker voorbereid op een zware excursie/studieweek, maar het onderwerp interesseert me en met het vermijden van dit onderwerp omdat het zwaar is is naar mijn idee geen goede reden. Met oogkleppen op mis je belangrijke informatie. Vogelsang vond ik een prachtige locatie. De ligging en het complex in het algemeen, het is nog bijna compleet. De rest van de week was zo volgepland dat ik wat langer nodig had om de locaties en verhalen op me in te laten dalen. Op de momenten zelf had ik niet altijd door wat voor indruk het bij me achter liet, maar tijdens het uitwerken van dit verslag viel meerdere keren pas het besef. Bij Bergen Belsen werd ik steeds uit het moment gehaald door steeds opnieuw de bus in te stappen, achteraf vielen de losse momenten pas daadwerkelijk op hun plek. Dora-Mittelbau was een hele interessante locatie en de gids wist een hele hoop te vertellen, maar door de vertaling duurde alles dubbel zo lang. Normaal gesproken geen probleem, maar het was zó koud en we stonden zo lang stil, ik werd af en toe afgeleid door m’n gevoelloze tenen. De introductie met de foto’s en vragen stellen vond ik een prettige manier van informatie tot me nemen. Ravensbrück heeft persoonlijk de meeste indruk op me gemaakt. Ik kan niet precies vertellen waarom, want alle plekken waren interessant met een hoop informatie, maar met deze plek heb ik me het meeste verbonden gevoeld. Dit is iets heel raars om te zeggen want ik heb geen enkele link met deze plek, zolang ik weet, maar hier kwamen dingen als besef en contrast het meest dichtbij. En ook hier had ik het stervenskoud, daar niet van. De rondleiding richting het dorp duurde iets te lang en ook hier was ik uiteindelijk afgeleid door m’n koude tenen, maar heeft geen afbreuk gedaan aan de algehele ervaring. Misschien heeft de slaapplaats meegeholpen aan de algehele ervaring. Misschien heeft de zichtbare doorlopende geschiedenis van na de tweede wereldoorlog ervoor gezorgd dat de plek minder op pauze heeft gestaan. De laatste locatie, Wewelsburg, was een hele mooie locatie en met een nieuwe en interessante kijk richting het Derde Rijk, maar deze locatie heeft persoonlijk de minste indruk achtergelaten. De echo ruimte was indrukwekkend, de Zwarte Zon was uniek en het concentratiekamp verborgen, maar misschien valt het na de andere zware locatie bijna als ‘luchtig’. Ik vond het zelf erg jammer dat alle musea in Duitsland vooral de Duitse taal als voertaal hebben en het niet aanvullen met Engels om het toegankelijker te maken voor een breder publiek. Op deze manier heb ik niet de optimale ervaring gehad in de musea, soms wist ik niet eens precies waar ik naar keek; werden de mensen die hier gewoond werden op een positieve- of negatieve manier tentoongesteld? De twee dingen die voor mij naar voren tijdens en na de reis waren; - Hoe afgestompt we allemaal raakten. In het eerste blok hebben we de theorie van Browning geleerd over hoe omstandigheden mensen steeds verder van humanitaire grenzen deed verwijderen door bijvoorbeeld ‘gewenning’. Wij hebben in het afgelopen half jaar zo veel informatie ontvangen en beeldmateriaal gezien, dat we niet meer afschrikken van de plekken die we bezochten. Na het eerste bezoek aan Dora-Mittelbau had ik het volgende gesprek met een vriendin; Ik: En ik merkte net al op dat het een beetje beangstigend is hoe wij dit programma doorlopen en hoe weinig het ons lijkt aan te tasten, wij raken ook een beetje afgestompt. Leslie; Maar dat is op zich toch wel goed? Want als je je alles aantrekt, nu al, dan ga je het zwaar krijgen. Ik: Ja dat klopt, maar we hebben al zo veel informatie gehad en we krijgen alleen maar meer. Ik heb geleerd hoe gevaarlijk gewenning kan zijn, want op die manier werden mensen in die tijd ook steeds sadistischer, etc, en dat begrijp je na die lessen wel, maar als je vervolgens zelf steeds minder aangedaan lijkt te zijn door dit soort plekken, dan begrijp je pas hoe subtiel dat in z’n verloop gaat. - Het tweede dat ik tijdens deze reis heb geleerd, ook al viel dit besef pas toen ik tijdens het verslag naar het totaalplaatje keek, is; Het besef hóé goed er over alles werd nagedacht door de Nazi’s. Het systeem is zo gecompliceerd geweest, maar met als doel om zo effectief en (emotioneel) vernietigend te functioneren. Gaandeweg zijn er natuurlijk nieuwe ontwikkelingen geweest en nieuwe ideeën ingezet, maar het doel is altijd zeer duidelijk geweest en ze wisten hoe ze mensen en situaties zo moesten manipuleren dat ze niet gedwarsboomd werden. Op zich is het als ik het zo verwoord niet eens nieuwe informatie, maar ik heb in Duitsland geleerd hoe veel verder dit ging dan ik ooit had kunnen bedenken. Om m’n hoofd leeg te maken na uren met m’n neus in dit vrolijke onderwerp te hebben gezeten, ben ik gaan krabbelen en kleuren. Het is zeker geen meesterwerk, maar ik kan de schets net zo goed toevoegen aan het portfolio. Er is een soort visualisatie van het Nazi regime te zien. Mensen moesten vasthouden aan wat ze geboden werd om niet naar beneden te storten. Soms zijn dit mensen die geen keuze hadden, zoals dorpelingen die hun hoofd boven water probeerden te houden, maar in sommige gevallen hebben mensen hier ook misbruik van gemaakt en zichzelf omhooggewerkt ten koste van anderen. Om dit Nazi bolwerk heen zijn de gecompliceerde gedachtegangen te zien die leidden tot hun doelen en overtuigingen. Het is een wat vage uitleg voor een vage tekening, maar dit is wat er in mijn hoofd afspeelde. Ik merk nu al dat als iemand iets ter sprake brengt van de tweede wereldoorlog, dat ik klaar sta om ‘in discussie’ te gaan. Veel van de onderwerpen die ter sprake worden gebracht kan ik nu verder uitleggen met oorzaken en beweegredenen eromheen, maar ook vaak ontkrachten. Ik hoor nu vaker uitspraken om me heen die helemaal niet blijken te kloppen, zo heb ik afgelopen jaar geleerd. Zo heb ik al een geschiedenislesje aan een vriendin gegeven nadat ze zei; “Ik ben verhuisd naar Wageningen en ik ken iemand die bij ‘Hotel de Wereld’ werkt. Dat hotel moet jij wel kennen, aangezien het zo belangrijk was in de tweede wereldoorlog.” Tot op dit soort moment heb ik niet door hoeveel informatie ik eigenlijk tot me heb genomen tijdens deze minor. Als ik uiteindelijk mijn studie tot Tolk Nederlandse Gebarentaal heb afgerond, dan hoop ik deze kennis in te kunnen zetten als gids in musea die rondleidingen geeft in gebarentaal. Ook als dit niet is waar ik te werken kom, dan zal ik altijd blijven zoeken om deze kennis op een andere manier in te zetten. Mijn interesse ligt bij geschiedenis en ik zal er alles aan doen om hier ooit werk mee te kunnen combineren. Ik heb genoten van het onderwerp, de manier van leren en het eindelijk voelen dat ik ergens op m’n plek zit en er goed in ben. Ik weet dat dit onderwerp bij me past en ik ben zeker van plan meer plekken te bezoeken en mijn kennis verder uit te breiden. In het ideale plaatje vind ik een manier om dit onderwerp later in mijn beroep te verweven. Ook wil ik al jaren graag het leger in en ik had dit na mijn studie in de planning zitten, maar met deze nieuwe informatie en inzichten kijk ik misschien op een andere manier hiernaar. Misschien heeft deze nieuwe informatie wel nieuwe interesses met zich meebracht waar ik mij nu nog niet van bewust ben. Het was een zeer interessant en stimulerend jaar. Ik ben 100% tevreden met mijn keus en nu begint het acceptatieproces dat het al weer is afgerond. De groep was top, de lessen waren top, Duitsland was top. Zoals de jongens zouden zeggen; W ’s Army.

D B

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (6)

2023-02-15T09:19:00.004+01:00

Ik had voor de minor het beeld dat de Tweede Wereldoorlog gruwelijk was en wereldwijd mis ging. Die omschrijving past nog steeds wel bij het beeld dat ik er nu van heb, maar daar is ook alles mee gezegd. Ik dacht dat ik er veel over wist door documentaires die ik keek, maar mijn kennis bleek beschamend beknopt. Er werd in de eerste les al gevraagd om al jouw overtuigingen even te parkeren en ik begreep als snel waarom dit belangrijk is. Ik kan soms erg overtuigd zijn van kennis, maar over de Tweede Wereldoorlog zijn veel onjuistheden bekend. Ik heb een genuanceerde en kritische blik gekregen van de Tweede Wereldoorlog. De nuance is vooral op gebied van de daders. Ik ben meer geïnteresseerd geraakt in het proces waardoor mensen hiertoe in staat zijn, dan naar het karakter mensen die hier een cruciale rol in speelden. Ik zal niet alles wat ik nu weet over de opsommen, want dan zou deze alinea pagina’s vol worden. Maar ik ken het geheel, ik ken de feiten en heb vooral geleerd om genuanceerder te kijken naar de geschiedenis die gepresenteerd wordt. Er is volledig aan mijn verwachtingen voldaan. Ik had de wens om echt veel te weten over de Tweede Wereldoorlog en de juiste feiten te leren. Ik had als uitgangspunt dat ik (veel) meer wilde weten dan de gemiddelde medeburger met een beetje basiskennis. Ik denk dat dit gelukt is. Mijn werk heeft niet zoveel verband met deze minor, zoals bijvoorbeeld een student Pabo veel meer heeft. Al werden mensen met een verstandelijke beperking natuurlijk ook als Untermensch gezien en vermoord. Ik zit al sinds 2006 in de gehandicaptenzorg en denk bij sommige dingen wel eens: dit kost de samenleving tonnen, terwijl hij dit helemaal niet zo nodig heeft. Een client van een andere woongroep kreeg bijvoorbeeld een spraakcomputer vergoed omdat ze niet kan praten, maar om een spraakcomputer te kunnen bedienen, moet je ook bepaalde vaardigheden bezitten. Je moet namelijk wel kunnen bedenken wat je dan wil zeggen, anders zal je een spraakcomputer nooit kunnen bedienen. Een spraakcomputer kost duizenden euro’s. Ik vond dit belachelijk en nam de begeleiders kwalijk dat zoiets hadden aangevraagd. Net als collega’s die wel heel erg vaak een huisarts bezoeken terwijl dat mijns inziens dan niet nodig is. Ik vind dat je best kritische gedachten mag hebben over waar de samenleving voor betaalt en of dit wel echt noodzaak is. Maar enige nuance in het uitleggen van deze gedachten is wel heel belangrijk. Dat maakt het gedachtengoed van Hitler voor mij wel duidelijk. Hij schaalde mensen in op waarde, mensen die niks voor de samenleving betekenden waren sowieso niks waard. Als mens heb ik vooral geleerd om me bewust te zijn van mijn eigen racistische gedachten, hoewel ik echt dacht dat ik die niet zo had. Bij racisme denk je direct aan haat jegens mensen van een andere afkomst en dat heb ik niet, maar racisme begint anders. Daar ben ik me van bewust geworden. Hierin heeft iedereen een verantwoordelijkheid en die wil ik graag nemen. De verantwoordelijkheid om zelf na te denken en uit te zoeken welke informatie voor waarheid aanneemt en om zelf keuzes te maken. Ik heb me voorafgaand aan de minor verdiept in wat de minor inhield. Ik heb de doelen ook gelezen op kiesopmaat en heb deze doelen dus overgenomen. Ik heb dus als doel gehad om de feiten over de Tweede Wereldoorlog actueel te houden en om onwaarheden uit de wereld te helpen. Ik wilde me niet alleen gaan verdiepen in de Joodse slachtoffers, maar ook in de daders. En ik wilde de gebeurtenissen van destijds kunnen koppelen aan de context van nu, en daarbij tot bewustwording te komen op vlak van hedendaags racisme en ieders verantwoordelijkheid. De doelen van de minor komen dus echt overeen met wat ik dacht dat we zouden gaan leren en wat ik daardoor als eigen doelen voor ogen had. Ik hoopte daarbij dat ik de minor kon koppelen aan mijn studie. Met name de experimenten die verklaren waarom mensen bepaald gedrag laten zien zorgden voor een verband met mijn studie. Zoals ik in mijn portfolio’s al heb omschreven ga ik vooral kritischer kijken naar nieuws. Ik ben me bewust van het feit dat nieuws altijd gekleurd is en Wikipedia lang niet altijd klopt. Concreet betekent dit dat ik na het horen of lezen van nieuws niet direct een mening vorm, maar me eerst afvraag hoe dit verhaal nou precies in elkaar zit. Ik volg het nieuws ook anders door de minor. Zo zie ik de oorlog tussen Oekraïne en Rusland, meer als een oorlog tussen de VS en Rusland, waar allerlei NAVO landen in de vorm van steun aan meedoen. Ik vraag me bijvoorbeeld vooral af: stel dat ik Russisch was en alleen Russische nieuwsberichten zou volgen. Zou ik die oorlog dan afkeuren? Ik hoor sinds de oorlog niet voor het eerst in mijn leven van propaganda, maar ik kan me er wel meer bij voorstellen. Dit zorgt er concreet voor dat ik andere, empathischere gedachten heb bij het horen van nieuws over deze oorlog. Ik ben bovenal kritischer over mijn eigen racistische gedachten en die van een ander. Op de groep waar ik werkzaam ben woont sinds anderhalf jaar een client die zeer complex is. Hij komt uit Somalië en is moslim. De ouders van de overige cliënten zijn niet blij met de komst van deze jongen. Ik kan me dat wel voorstellen, want hij verheft regelmatig zijn stem, is soms agressief en oogt vaak onverzorgd. Echter, als ouders dit uiten bij mij vertellen enkelen dat ze het vooral raar vinden dat hij die ‘islamitische muziek’ draait de hele dag. Ze doelen hiermee op zijn wekker die het gebed oproept. Deze ‘muziek’ kan natuurlijk niet het probleem zijn en ik kijk ze dan ook maar een beetje verward aan. Ik vind de muziek van deze jongen minder storend dan het zoveelste cd’tje van Jan Smit. Ik voel en merk – zonder dat ik dit hard kan maken – dat de afkeur van ouders ook te maken heeft met zijn afkomst en andere gewoonten. Ik heb er nog steeds de juiste woorden niet voor, maar ben dit gedrag van ouders van cliënten wel serieuzer gaan nemen sinds de minor, omdat het een verantwoordelijkheid van iedereen is om op te komen voor iemand die gediscrimineerd wordt. Als er iets gezegd wordt waarna ik concreet kan benoemen dat er racistisch gesproken wordt, zal ik hier iets van zeggen.

K S

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (5)

2023-02-15T09:18:00.000+01:00

Bij aanvang van deze minor had ik geen specifieke verwachtingen. Het enige waar ik op hoopte om meer diepgang te vinden in het wel en wee binnen de Tweede Wereldoorlog. Ik heb gedurende deze minor zo ontzettend veel geleerd, niet alleen theoretische kennis, wat overigens ook erg van belang is geweest. Maar ik heb vooral meer inzicht verworven in de drijfveren en overlevingskrachten van zowel daders, slachtoffers als omstanders. Dat de emoties zich de afgelopen vier maanden zijn gaan opstapelen mocht wel duidelijk zijn. De plenaire bijeenkomsten in Utrecht, de gastsprekers, de excursies in Nederland, het waren stuk voor stuk intensieve en ingrijpende dagen. Mijn gedachten en gevoelens maakten overuren en zelfs in het dagelijks leven was ik onbewust constant bezig met de gebeurtenissen en effecten van de Tweede Wereldoorlog. Discussies en gesprekken met vrienden, familie en collega's waren aan de orde van de dag. Iedere lesdag kwam er richting mijn leerlingen wel een opmerking uit wat betrekking had op deze oorlog. Of dat nou betrekking had op een ruzietje binnen de klas of tijdens een geschiedenislesje, iedere dag kwam het wel ter sprake. En hoe interessant kinderen tussen de acht en elf jaar het dan vinden, prachtig! Maar nooit had ik me kunnen indenken dat de bezoeken aan de locaties in Duitsland zoveel impact op me zouden hebben. Ik keek er erg naar uit om deze memorial sites te bezoeken. Ik vond de excursies in Nederland al mooi om mee te maken, dus Duitsland moest alles gaan overtreffen. En wat een geweldige week hebben we gehad. De minste interesse lag vooraf bij mij bij KZ-Lager Bergen-Belsen. Net als het effect dat Auschwitz heeft, had ik het idee dat ook Bergen-Belsen een toeristische trekpleister was geworden. Maar niets was minder waar. Bergen-Belsen anno 2022 is niet het type concentratiekamp waarbij je jezelf kunt inbeelden waar de appelplaats was of waar de barakken stonden. Dit kamp is in ieder opzicht anders, omdat het een duister verleden heeft tijdens de oorlog, maar ook na de bevrijding. Het heeft een vreemde nasmaak omdat hier zo lang dood en verderf heeft geheerst. De zichtbare massagraven en de bedrukkende sfeer die op het voormalig kampterrein rondhing heeft me erg emotioneel gemaakt. Deze ervaring op de eerste dag heeft me echt wel aangegrepen. Het heeft ook wel een stempel gedrukt op het verloop van de rest van de week. Gelukkig was de onderlinge sfeer tussen de studenten heel goed. We hebben veel gelachen en in de avonden was het een grote gezelligheid, maar we hebben ook diepgaande gesprekken kunnen voeren over de dingen die we die dag hebben gezien en gehoord. Praten over bepaalde ervaringen kan mensen helpen in hun verwerkingsproces, deze groep studenten heeft mij in ieder geval goed geholpen om de emoties van de dag te verwerken en een plek te geven. Ik had bij aanvang van deze minor als persoonlijke leerdoelen om meer informatie te vergaren over De Tweede Wereldoorlog die niet altijd openbaar wordt gemaakt. De drijfveren van de nazi’s, de dagen en dagindeling van de gevangenen in concentratiekampen, de aanwezige kennis van de gevangenen over de werk- en/of vernietigingskampen in het Oosten van Europa, het aandeel van NSB’ers en andere ‘landverraders’ et cetera. Mijn kennis is in een half jaar tijd dermate gegroeid dat niet alleen boven verwachting aan deze leerdoelen is voldaan, maar dat mijn kennis veel dieper is dan dit alleen. Ik had bij aanvang van deze minor als persoonlijke leerdoelen om meer informatie te vergaren over De Tweede Wereldoorlog die niet altijd openbaar wordt gemaakt. De drijfveren van de nazi’s, de dagen en dagindeling van de gevangenen in concentratiekampen, de aanwezige kennis van de gevangenen over de werk- en/of vernietigingskampen in het Oosten van Europa, het aandeel van NSB’ers en andere ‘landverraders’ et cetera. Mijn interesse in geschiedenis is door het volgen van deze minor nog verder uitgebreid. Eind dit schooljaar verwacht in mijn Pabo-diploma op zak te hebben en daarna van een heerlijke vakantie te kunnen genieten. Echter gebruik ik de komende zes maanden intensief om mijzelf te verdiepen in een studie eerste of tweede graads vakdocent geschiedenis. Het is niet alleen enorm belangrijk om geschiedenis door te geven aan nieuwe generaties, maar het is voor mijn eigen ontwikkeling ook interessant. Deze minor heeft me zoveel inzicht gegeven in mijn eigen denkwijzen en gedachten, dat het belang om mezelf hierin te blijven ontwikkelen mij meer dan duidelijk is geworden.

M V

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (4)

2023-02-15T09:16:00.010+01:00

Toen ik begon met de Minor wist ik dat ik nog veel kon leren over WO2, maar ik had niet verwacht dat ik de door mij opgedane kennis van school in de prullenbak kon gooien. Mijn kennis over het Nederlandse verzet en hoe de overheid in Nederland acteerde is compleet gedraaid. Ik wist bijvoorbeeld ook niet dat de communisten zo’n belangrijke rol speelden in het verzet en daar tijdens en ook na de oorlog hard voor zijn gestraft. Achteraf gezien is het makkelijk te zeggen dat je goed/fout was tijdens de oorlog, maar er zijn zoveel grijstinten. Ook ik had fout kunnen zijn tijdens de oorlog, als ik daarmee bijvoorbeeld mijn kinderen had kunnen redden. Ik heb geleerd om meer in dadergedrag, omstanders en slachtoffers te denken en dat je als omstander een belangrijk onderdeel bent van het succes van de daders. Ook was mij onbekend, dat Hitler in het begin niet eens dacht aan Jodenvervolging. Ik was ervan uit gegaan dat hij altijd al antisemitisch was. Net zoals ik dacht dat in alle kampen vooral joden zaten. Behalve meer kennis over de Tweede Wereldoorlog, heb ik vooral een ander beeld gekregen van oorlog in het algemeen. Ik kijk nu ook meer naar daders, omstanders en slachtoffers. Hoewel ik vooraf al parallellen zag tussen de oorlog in Oekraïne en WO2, kan ik het nu verder doortrekken naar bijna alle oorlogen. Dat stemt me niet erg hoopvol. We leren niet van onze fouten. Daarom vind ik het des te meer jammer dat de lieux de mémoire in Nederland niet beter op elkaar afgestemd zijn qua verhaal. Daarmee krijgen mensen een veel completer beeld van wat oorlog en bezetting kan betekenen in een land als Nederland. Ik ben altijd al iemand geweest die geïnteresseerd was in hoe en waarom mensen bepaalde dingen doen die ze doen. In deze minor is dat niet anders geweest, alleen ben ik ook meer naar mezelf gaan kijken. Hoe zou ik zijn in die situatie. Ik dacht altijd dat ik het juiste zou doen door mijn gevoel te volgen, maar nu weet ik dat niet meer zo zeker. Je moet echt afwachten tot je in die situatie terecht en welke kennis je dan hebt. Dat maakt dat ik er ook meer over vertel en toon. De bezoeken waren heel indrukwekkend, ik was begonnen om een reisverslag bij te houden om mijn thuisfront op de hoogte te houden van mijn belevenissen en tegelijkertijd alvast een basis te hebben voor mijn verslag. Maar halverwege de week vanaf Ravensbrück merkte ik dat ik het niet meer kon opschrijven, ik wist niet meer hoe ik het kon vertellen wat ik zag. Hoe leg je de rollen uit van dadergedrag, omstanders en slachtoffers? Met de groep kon ik daar wel fijn over praten, maar tegelijkertijd ook af en toe ontspannen om even alle indrukken los te laten. De reis was intensief, maar van grote waarde voor mij. Ik vond het heel bijzonder om verschillende facetten van de concentratiekampen te zien tot zelfs een bezoek aan het beoogde centrum van het Derde Rijk. Het is me vooral duidelijk geworden dat niet alleen joden in kampen terecht kwamen. Maar wat mij toch het meeste bij blijft is de huidige tijd waarin we leven. Het extreem rechts heeft in Duitsland een grote aanhang, welk effect heeft dat op Europa en indirect Nederland? Een week later is zelfs een coupepoging in de kiem gesmoord van mensen (Reichsbürger) die terug willen naar de oude grenzen in de jaren dertig van het Derde Rijk. Het kan toch niet zo zijn, dat we weer in dezelfde oude valkuil stappen? Hier maak ik me wel zorgen om. Ik ben zo enthousiast over de nieuwe inzichten die deze minor me opgeleverd heeft, dat ik er veel over vertel in mijn omgeving. Het bijzondere is, dat ik niet wist wie in mijn omgeving interesse heeft in WO2. Pas toen ik mijn ervaringen deelde in directe contacten, op social media en via een reisverslag op Polar Steps, kreeg ik allerlei vragen of extra informatie over de bezochte plekken. Al met al heb ik geleerd dat iedereen anders reageert in een oorlogssituatie, nog los van de propaganda. Je weet pas hoe jij reageert wanneer je in die situatie terecht komt. De scheidslijn tussen goed en slecht is pas duidelijk na beslechting van het conflict en dan nog kan je erover discussiëren. Door het enthousiasme van mijn omgeving op mijn verhalen, voel ik genoeg vertrouwen om het aan meer mensen te vertellen. Dit is ook makkelijk te doen door de actualiteit van de oorlog in de Oekraïne. Veel van wat ik geleerd heb komt terug in deze oorlog.

N V

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (3)

2023-02-15T09:15:00.005+01:00

Het beeld dat ik heb van WO II (incluis WO I) is op veel punten hetzelfde gebleven, maar het is ook op net zo veel punten veranderd. Daar waar ik eerder oog had voor de veldslagen, heb ik nu meer oog gekregen voor de menselijke kant van de oorlog. Waar het eerstgenoemde wordt gevierd in verhalen en liederen, worden de herinneringen aan het tweede te gemakkelijk vergeten. Het blijft jammer genoeg een terugkerend fenomeen: het volk dat slachtoffer wordt van de ambities en ideeën van een kleine groep personen. Vele mensen waren gedurende WO II niet vrij in hun doen en denken. Zij waren ondergeschikt aan het systeem. Mensen waren simpelweg nummers, gemakkelijk te vervangen radertjes in een machine. Met alle gevolgen van dien. Aan het begin van de minor dacht ik een redelijk idee te hebben van WO II en het verloop hiervan, de zogenoemde grote lijnen. Maar mijn interesse ten spijt, heb ik mij nog niet eerder op deze manier met het onderwerp beziggehouden. Het lezen van (soms hartverscheurende) stukken, het klassikaal bespreken van de lees- en lesstof, de vele excursies en het met eigen pen vastleggen van mijn bevindingen en ideeën, heb ik als enorm positief ervaren. En misschien het belangrijkste nog, heeft het voorgenoemde bijgedragen aan hoe ik alles een plaats heb weten te geven. Het was een avontuur voor zowel geest als hart. Er is simpelweg aan al mijn verwachtingen en leerwensen voldaan. Ter aanvulling hierop, bood het minor-programma mij de uitgelezen kans om over de grenzen van mijn eigen studie te kijken. Ik zocht daarom naar een minor die enerzijds overlapping vertoonde met mijn eigen studie en werkveld, en anderzijds ook een unieke toevoeging zou zijn. Het was vooral dit zinnetje in de informatietekst over de minor dat mij aansprak: ‘Heb je interesse in de Tweede Wereldoorlog? En mag het onderwijs van jou net een tikkeltje anders zijn dan gewoon colleges volgen? Dan is de minor ‘Tweede Wereldoorlog-educatie’ wat voor jou. (Tweede Wereldoorlog-educatie, z.d.). Gelukkig was dit geen holle frase. De opzet van het lesprogramma zorgde voor een prikkelende leeromgeving. Het theoretische deel voorzag ons van belangrijke informatie en het praktijk gedeelte moedigde aan tot actieve participatie. De Tweede Wereldoorlog laat zien dat niets zo veranderlijk en verraderlijk is als de menselijke aard. Wanneer een kleine groep mensen met kwalijke bedoelingen de middelen, ruimte en tijd krijgen, dan kunnen zij een land met volk ingrijpend veranderen. Kijkend vanuit dit gezichtspunt is de fascinatie voor WO II niet verrassend. De opmaat naar de oorlog, het verloop hiervan en de gapende wond die het achterliet, is onze moderne doos van Pandora. Als mens en beroepsmilitair heb ik de minor als zeer uitdagend en confronterend ervaren. Dit tijdsgewricht stelt ons in staat om naast oorlogsvoering ook de menselijke psyché te onderzoeken. Het gaat immers over een tijd waarin mensen tot extremen werden gedreven. Enerzijds vond er extreem veel geweld, leed en onderdrukking plaats, anderzijds dreef het mensen tot zorgdragen voor elkaar, zelfopoffering en een volhardend geloof in het goede. Voorafgaand aan mijn keuze om bij de krijgsmacht te gaan, stond ik ook op een belangrijk kruispunt in mijn leven. Jezelf in dienst stellen van de Nederlandse staat is nogal wat. Zo heb ik nagedacht over wie ik ben als persoon en wie ik zou willen zijn. Bij deze afweging waren het mijn normen, waarden en idealen die de boventoon voerden. Als ik daar nu op terugkijk, ontgaat het mij niet dat ik toen nog erg jong was. Maar nu ik iets ouder ben, kan ik met zekerheid zeggen de juiste keuze gemaakt te hebben. Na al die jaren dienst, sta ik nog altijd pal voor dezelfde normen, waarden en idealen. Dit heb ik tijdens het doorlopen van deze minor nogmaals kunnen bevestigen. Tijdens de minor heb ik genoeg ruimte en vrijheid gehad om mijn eigen (persoonlijke) leerdoelen na te streven. Naast het feit dat ik de afgelopen periode bergen nieuwe kennis heb opgedaan, heeft de minor hetgeen dat ik al wist in een nieuw daglicht geplaatst. Op voorhand wist ik enigszins de grote lijnen inzake WO II te duiden. De afgelopen periode zijn deze lijnen niet alleen herbevestigd en waar nodig aangescherpt, maar ze zijn ook verder toegelicht. Het is natuurlijk nog aan de vroege kant om de effecten van deze minor op mijn (toekomstig) handelen in te schatten. Wel wil ik nogmaals beamen dat het een unieke ervaring was. Niet alleen heb ik veel geleerd over WO II, maar bovenal heb ik dat in een geweldige leeromgeving mogen doen. De minor vormt daarmee een nieuwe traptrede in mijn ontwikkeling als persoon, beroepsmilitair en misschien wel als (hobby) historicus. Mijn ouders hebben van meet af aan bij hun zonen ingezet op een goede culturele en maatschappelijke vorming. Mijn fascinatie voor geschiedenis – en in het bijzonder WO II – is dus niet zo heel verrassend. Ik kijk er dan ook naar uit om met hen te praten over hetgeen dat ik geleerd heb. Ook lijkt het mij leuk om hen mee te nemen op excursie naar één van de locaties. En stiekem gezegd, sta ik te popelen om te zijner tijd met mijn ogen zoon hierover te spreken. Hiermee denk ik ook meteen de vraag beantwoord te hebben: ik hoop mijn nieuw opgedane kennis, inzichten en ervaringen te delen met anderen. De volgende quote wordt vaak toegedicht aan Mark Twain: “History never repeats itself but it does often rhyme.” Het is essentieel dat wij met een schuin oog naar de geschiedenis blijven kijken; opdat wij hiervan mogen leren en het nooit en te nimmer mogen vergeten.

D B

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (2)

2023-02-15T09:14:00.000+01:00

In het afgelopen half jaar heb ik zo veel kennis opgedaan en locaties mogen bezoeken, waar ik zelf niet aan gedacht zou hebben. Zoals het bezoeken van een begraafplaats Ysselsteyn, maar ook de Grebbeberg, Bergen-Belsen, Ravensbrück en Wewelsburg. En naar gastsprekers vanuit allerlei oogpunten heb mogen luisteren. De Tweede Wereldoorlog wordt nu vooral op de basisschool, en zoals ik het heb geleerd, als een kwade Duitsland dat onkosten moet betalen voor zaken uit de WOI, wat uitbreidt naar de haat naar Joden. Nu zie ik in dat het zoveel meer is dan dat. Ik wist al dat het voorhouden van zoveel mogelijke feitenkennis niet tot het verhoopte resultaat leidt. Kennis vergaren zonder dat het ergens toe dient, niet functioneert in een bepaald verband en dat slechts een of twee keer wordt aangehoord, zal snel nu eenmaal snel vergeten worden. Hetgeen wat ik voor de minor heb ‘geleerd,’ gezien en gelezen is ontzettend vervormd door de machtige media, die vooral nu veel macht hebben door de uitbreiding van de mediakanalen. Ik snap dan ook het naamkopje ‘sociaal media’ beter, aangezien de media een ongelooflijke makkelijke manier is om hele groepen een bepaald beeld te geven, waarvan zij iedereen willen overtuigen. Ik zie in dat Adolf Hitler zonder Duitsland niet had bereikt wat hij destijds had bereikt, maar ook dat het Duitse volk niet datgeen had bereikt zonder Adolf Hitler. Ik zie in dat de WOII eigenlijk geen WOII is geweest, omdat de oorlogen vooral binnen Europa werd gevoerd en tussen Japan en Amerika. Maar ook dat bijvoorbeeld Nederland heel lang geprobeerd heeft neutraal te blijven en dit uiteindelijk toch resulteerden in vijf jaar bezetting i.p.v. vijf jaar lang oorlog. Dit maakt de gebeurtenissen niet minder erg, maar wordt wel onnodig meer overdreven weggezet, naar mijn idee. Ik heb een beeld gekregen in het ontstaan van de WOII en de holocaust, door het vormen van de sociale processen. Maar ook dat deze sociale processen, waarin je als individu wellicht iets niet zou doen, door o.a. groepsdruk wel zou doen en later ook in gaat geloven als je het eenmaal hebt ervaren. Sterker nog dit heb ik zelf ook bewust ervaren tijdens de reis naar Duitsland, waarin ik mij prima kon aanpassen aan de studiegenoten van jongere leeftijd. Natuurlijk zijn dit soort momenten bij iedereen vaker voorgekomen, maar op dat moment was ik ervan bewust. Hetgeen dat mij blij is gebleven tijdens de minor WOII, is dat een mens over het algemeen enorm egoïstisch is. Als het jezelf of naasten niet schaadt, kijken we weg. Oftewel de rol van de omstander… De minor heeft mij zoveel kanten laten zien, zoals ik had gehoopt voordat ik de minor startte. Een completer beeld van slachtoffers, omstanders, daders, maar ook de nabestaanden die er hedendaags nog een trauma aan hebben overgehouden, omdat zij zijn opgegroeid met een persoon dat deze verschrikkelijke tijd op een bepaalde manier heeft doorgemaakt en vaak onbedoeld in de opvoeding of omgang met anderen op verschillende manieren heeft overgebracht. De minor heeft mijn verwachtingen aan mijn leervragen voldoen. Het historisch denken en redeneren, wat bij mij hoog op mijn lijstje stond is met de excursies, bijeenkomsten, gastsprekers zeker behaald voor nu. De volgende stap die ik graag wil zetten is hetzelfde kunnen overbrengen aan mijn leerlingen op hen niveau. Dit gaat een uitdaging worden als het gaat om financiën, leeftijd, maar vooral de visie die de school heeft op het moment. Mijn medestudent en ik hebben eerder al een les gegeven die het historisch redeneren en denken aan het werk zou zetten door onderzoekend te leren. Hierin was de directie van de school erg over te spreken, maar dit heeft nog niet geresulteerd in hetgeen dat ik (en mijn medestudent/collega) graag zien voor de toekomst. Als ik voor mijzelf spreek, ga ik mijzelf als professional hier dan ook hard voor maken. Ik wil hiervoor onderzoek doen om de huidige methodeen aanpak kritisch te bekijken en mijn (nog vormende) visie te onderzoeken en wetenschappelijk te onderbouwen. Ik ga mij verdiepen in hoe ik het vak geschiedenis zo kan inzetten dat mijn leerlingen kunnen leren. Niet kennis opdoen op het kortetermijngeheugen, maar levenslang.Daarnaast was ik geïnteresseerd in psychologie, maar na deze minor des te meer, wat mij uitdaagt om mij ook hier meer in te verdiepen. Na een carrière switch van pedagogisch medewerker binnen een woonvoorziening met jongeren met een licht verstandelijke beperking en psychiatrische problematieken tot leerkracht op een basisschool, sluit ik een vervolgstudie in de psychologie zeker niet uit!

M B

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (1)

2023-02-15T09:11:00.001+01:00

Ik heb dit ervaren als de leukste periode van mijn studie. De eerste les kregen we meteen de planning voor de hele minor. Zo kon ik goed mijn tijd inplannen voor werk en mijn sociale leven. De manier van les geven van W was op het begin even wennen voor mij. Ik was altijd politiek correcte saaie docenten gewend die de tekst voorlazen van het bord. W daarentegen was vlijmscherp in het overdragen van zijn kennis. Ik kon het verhaal goed begrijpen en volgen. Soms met een knipoog naar het heden en de actualiteit. De excursies waren echt een avontuur an sich. Het was mooi om als groep steeds dichterbij elkaar te groeien. Met als klap op de vuurpijl de Duitsland reis. De stof die we behandeld hebben vond ik fantastisch omdat het zoveel aspecten behandelde van de Tweede Wereldoorlog.

Ik wilde voor een echte ervaring gaan en mij laten verassen. Ik had dus eigenlijk geen verwachtingen van de locaties. Ik ben iemand die het op mij aflaat komen. Ik was wel heel benieuwd naar de locaties omdat ik alleen maar Bergen Belsen kende van naam. Ik had, voordat ik de minor gekozen had, gedacht dat we naar mainstream plekken zouden gaan zoals Auschwitz. Achteraf ben ik heel blij dat we juist naar deze grimmige locaties gegaan zijn. Dit zijn plekken waar ik nog nooit van gehoord had en nooit meer kom. Ook de kou en accommodaties maakte er een ervaring van. Slapen in een nazikasteel of in een SS kampcommandant woning. Ik had het liefst W als gids. Het verschil in gidsen was heel groot en soms ook energie slurpend, Ik vertelde tegen W dat ik het erg lastig vond dat we zo’n strak programma hadden. Ik had hierdoor heel weinig de tijd om alles in mij op te nemen. W zei dat het besef ook pas later kwam. Soms pas jaren later. Dat besef begint nu langzaamaan te landen bij mij. Ook bij het typen van het portfolio ga je beter beseffen wat er allemaal op de locaties heeft afgespeeld. Op de locatie is dit zelf soms moeilijk omdat er vaak weinig te zien is. Terugkijkend ben ik erg tevreden dat ik deze minor gekozen heb. Op een hele bijzondere manier heb ik mijn kennis verbreed over de Tweede Wereldoorlog. Ik heb geluisterd naar bijzondere gastsprekers en heb kampen bezocht. Een hele fijne afwisseling met plenaire bijeenkomsten. Deze lessen waren voor mij echt een heerlijke show. W is een bekwame docent en is uitmuntend in het overbrengen van de rode draad die loopt door alle lessen. De minor zit perfect in elkaar en had niet beter georganiseerd kunnen worden. Het is een ervaring voor het leven. W zei de eerste les dat het halfjaar voorbij vliegt. Dit kan ik bevestigen. Ik baal hier wel van omdat ik vrienden heb gemaakt waarmee ik deze bijzondere ervaring gedeeld heb. Ik weet dat ik deze vrienden eigenlijk niet meer ga zien na de minor. Ik kan het iedereen aanraden om deze minor te kiezen. Voor mij was het ook een fijne afwisseling van mijn werk. Ik heb kennis, inzicht en bewustzijn verworven over processen en mechanismen werkzaam bij collectief geweld vanuit verschillende perspectieven. Telkens kwam het verhaal van de daders, slachtoffers en omstanders voorbij. Van de SS’ers tot joden tot de Duitse bevolking die riepen: Wir haben es nicht gewusst. Ik heb de rode draad meegekregen van de opkomst van het nazisme en de Tweede Wereldoorlog. Ook hebben we ons verdiept in recentere conflicten en genocides. Dit was nog onbekend voor mij. Ik heb de minor vooral gekozen om het gedrag van mensen beter te begrijpen. Het gedrag van mensen vind ik als sociaal juridisch persoon heel interessant. Het gedrag werd omschreven door een gids. Hij zei: De meeste SS’ers waren mensen zoals u en ik”, zegt N. “Ze werden onderdeel van een machine die niet tijdig werd gestopt en steeds grover misdaden beging. Moorden begint met woorden, later pas met kogels of gas. Wij hopen eraan bij te dragen dat mensen nu de sneeuwbal herkennen die het begin van een lawine kan zijn.” Deze woorden zijn mij bijgebleven. Ik kan mij voorstellen waarom mensen zich aansloten bij de NSDAP. Dit kwam vooral na ons bezoek aan Vogelsang. De broederschap, samen sporten en eten spreekt mij erg aan. De jonge mensen kregen te horen dat zij de beste waren. Dan ga je daar ook in geloven. De beeldvorming is mij ook bijgebleven. De realiteit was een stuk harder dan films je doen geloven. In films wordt veel op emoties ingespeeld. Het verleden kent telkens terugkerende patronen als het gaat om oorlogen. Dit gaat ver terug in de geschiedenis. Leert de mensheid dat nooit van het verleden?

Von B

Minor Tweede Wereldoorlog 2021-2022, wat vind je goed aan deze Minor?

2022-03-03T09:08:00.007+01:00

Interessant, blijft boeien en erg afwisselend.

Zeer leerzaam, het is echt leren door ervaringen en je ziet heel veel dingen die je anders niet zal zien. Mijn interesse is alleen maar groter geworden.

Manier van lesgeven, betrokkenheid, diepgang, koppeling naar hedendaagse conflicten, mogelijkheden tot persoonlijke groei.

Door te beleven leer je ongemerkt heel erg veel en een mooi neveneffect is dat je je ook qua persoonlijkheid nog behoorlijk ontwikkelt.

De docent, de inhoud.

Eigenlijk alles, de excursies voegden veel toe aan de minor, de reis naar Duitsland was naast heel leerzaam ook enorm gezellig. Ik heb dan ook echt nieuwe beste vriendinnen gemaakt door deze minor. Ook de gastsprekers waren enorm leerzaam en zeer inspirerend!

Heel open, ruimte om zelf na te denken. Buiten de traditionele kaders van enkel info ontvangen en opslaan.De manier waarop de les gegeven wordt, veel interactief en er word een actieve deelnamen verwacht.

Combinatie van praktijk en hoorcollege werken voor mij erg goed.

Persoonlijk heb ik geen minpunten over deze minor, ik vind de manier van les krijgen erg fijn. Iedereen wordt ook goed betrokken tijdens de les en alle onderdelen sloten goed op elkaar aan.

Reuze interessant en veel nieuwe informatie. Ook psychologie is een groot deel van de minor, er wordt verder ook door de ogen van daders gekeken.

De actieve manier van lesgeven.

Dat de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog nooit verloren mag gaan. En dat vind ik zo goed dat het nog steeds verteld wordt.

Leerzaam, goed opgesteld, betrokken docent, goed voorbereid, duidelijk.

Verbinding zoeken met de Tweede Wereldoorlog. En docent doet het super.

De manier waarop je naar de wereld gaat kijken.

Leren door ervaringen.

Interessante lesstof afgewisseld met excursies.

Verrassende inzichten, kritische blik.

Relevante informatie aansluitend op mijn leerroute van de pabo.

Interessant onderwerp belicht vanuit ALLE kanten (daders, slachtoffers en omstanders).

Gastsprekers die langskwamen, docent die zeer gedreven is en vol informatie zit.

Ik heb nog nooit zo veel geleerd.

De manier van hoe we les krijgen, veel uitdaging en betrokkenheid.

De opbouw, de koppeling met de leerdoelen, het enthousiasme.

De docent en de lesstof zijn fijn om mee te werken. Alles is van hoog niveau.

Goede docent, hij weet waar hij het over heeft. Leerzame gastcolleges en hele interessante excursies.

Duidelijke uitleg, wordt goed geïnformeerd door de docent(Kunnen andere studies/scholen nog wel wat van leren). De docent heeft veel kennis en weet waar hij over praat. De lessen zetten je aan het denken. Het heeft toegevoerde waarden in het vervolg van je leven.

Het geeft je ander beeld van de wereld. Hierdoor krijg je een beter beeld van de werkelijkheid

De docent, het informatieve aspect, de studiereis.

Dat je naast reguliere lessen ook excursies maakt naar de plekken waar je les over hebt gekregen. Dit maakt dat je ervaringen opdoet en de informatie beter blijft hangen.

De gekozen methodes, motivatie tot het ontwikkelen van een eigen visie en de connectie van geschiedenis en huidige tijd.

Je leert veel ter plekke met de excursies, waar je ook veel te zien en horen krijgt.

De stof is heel interessant. De excursies maken deze minor compleet. Docent heeft een waardevolle presentatie geleverd. Zijn visie en de feiten worden helder. De lesstof en de volgorde waar hij gegeven wordt, klopt helemaal. Sluit goed aan bij mijn verwachtingen.

De kundigheid van de docent. De mogelijkheid om in discussie te gaan met je medestudenten. En de rustgevende sfeer die de docent creëert in de klas.

De docent doet het fantastisch en neemt je helemaal mee in de wereld en verhalen van de tweede wereldoorlog met uitstapjes naar de eerste, koude, Vietnam oorlog. Het is ontzettend fijn dat je kunt leren op locaties door bezoeken te brengen aan erfgoed van de tweede wereldoorlog in Nederland en later in de minor de studiereis naar Duitsland.

Leren van ervaringen en dat maakt het heel erg prettig. De docent weet heel erg veel en betrekt de leerlingen goed in zijn manier van lesgeven.

De variatie en inzichten mbt beeldvorming.

Duidelijkheid, interessant, begrijpelijk, leuk.

De excursies.

Dat je verschillende inzichten krijgt op verschillende manieren. De toon is niet eenduidig maar het onderwerp wordt aan alle kanten belicht.

Hoe de docent lesgeeft. Dit gebeurt op een interessante, aandachttrekkende manier. Hierdoor leer je veel en houdt je dus ook je aandacht erbij. Daarnaast worden er meerdere perspectieven geboden bij hoe je naar een onderwerp kunt kijken. En je krijgt veel kennis van voor, tijdens en na WOII.

Erg leerzaam.

Alles wat je leert ga je ook zien in de vorm van excursies. Er zit een goede opbouw in van informatie.

Het is een minor waar je aan de hand wordt meegenomen met dit onderwerp. Je ontwikkelt jezelf heel snel en leer heel veel over het onderwerp. Verder wordt er met een lach de minor af en toe luchtig gemaakt.

Inhoud, deskundigheid van docent en de gebruikte werkvormen (naast theorie ook bezoeken op locatie).

Het is een mix van inhoudelijke stof en verbanden leggen. Ook ligt er een grote nadruk op een mening vormen op basis van meerdere standpunten.

Het belichten van de feiten. Bij deze minor worden enkel feiten benoemd. Daarmee zorgt de minor dat de student een correct overzicht krijgt van de oorlog en bepaalde gebeurtenissen. Waarbij de student vooral leert om zaken op de juiste manier in de historische context te plaatsen.

De verschillende kanten van het verhaal worden verteld door feiten. Ook heeft Wim veel kennis over het onderwerp.

Ik heb de minor een 10 gegeven dus dat spreekt voor zich.

Ik denk dat alles wel duidelijk is! Het was een heel leuk en leerzaam half jaar!

Wim is een hele goede docent en kan goed doceren. Veel kennis over het onderwerp en goede stijl van lesgeven.

Iedereen die het onderwijs in gaat zou deze minor gedaan moeten hebben. Niet alleen om de kennis die je op doet, maar ook vanwege de persoonlijke ontwikkeling die je doormaakt, die je als professional een stuk verder op weg helpt.

Er zijn bij mij zeer zeker veranderingen in het denken over WOII gebeurt en dat is goed geweest

Complimenten voor de docent die elke keer vol motivatie aan het vertellen is.

Echt een aanrader voor iedereen met interesse in de WO2. Ik heb echt een half jaar genoten en mezelf flink ontwikkeld.

Docent Wim Borghuis is ontzettend competent. En ik ben in mijn loopbaan als student, maar weinig docenten tegengekomen die zo erg meedenken met de gevoelens en de gedachtes van zijn studenten.

Blijf zo doorgaan. Het is echt een fantastische minor die alles wat ik van tevoren dacht heeft overtroffen. Het was nog leuker, interessanter en leerzamer dan ik van tevoren had verwacht. Wim is een fantastische docent, die deze minor op eigen, prachtige, wijze geeft en de studenten hier op een geweldige manier in meeneemt.

Als je interesse hebt in WOII dan kom je hier eigenlijk er pas achter wat het heeft ingehouden

Ik ben dankbaar dat zulke minors nog bestaan.

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2021-2022. (6)

2022-02-11T17:51:00.016+01:00

Vooraf keek ik ontzettend uit naar de Minor en de excursies. Tijdens de colleges ben ik nog nieuwsgieriger gemaakt dan ik al was. Ik weet niet wat mij zo trekt aan de Tweede Wereldoorlog. Wat het zo interessant maakt. Ik denk de omgang van mensen, hoe ze met elkaar omgingen, wat ze elkaar aan konden doen en hoe ze het konden bedenken. Een enorme gebeurtenis, waar ik van huis uit ook op geattendeerd ben. Toen ik klein was vond ik het niets. Ik weet nog dat ik bij mijn opa en oma op zolder gasmaskers heb gevonden. Mijn vader was er altijd druk mee bezig. Mijn oma zei altijd: ‘’nee hoor ik heb er niet zoveel van meegekregen’’. Tot bleek dat er een heel verhaal achter haar jeugd in de Tweede Wereldoorlog zat. Nu ze ouder wordt praat ze er meer over. Ze wil me helpen tijdens het werken aan mijn studie maar ze kan het niet meer. In februari wordt ze 98. De spullen heb ik mogen hebben of lenen/gebruiken. Veel dingen kan en wil ze geen afscheid van nemen. Ik weet eigenlijk niet wat ik verwachte van de buitenlandse excursie, ik had niet persé een verwachting. Ik denk dat ik tijdens de Nederlandse excursies en de colleges al heel veel te weten ben gekomen.

Voorheen was mijn beeldvorming van de Tweede Wereldoorlog het doorsnee beeld van de gemiddelde Nederlander. Die kijk is volledig veranderd. Dat maakte dat ik niet kon wachten tot ik eindelijk in de bus kon stappen naar Duitsland. Ik keek er naar uit, ik denk meer dan anderen. Ik keek uit naar het avontuur, wat zal het mij brengen?

De ervaringen die ik heb opgedaan zijn niet in een woord te omschrijven. Het bijzondere is dat het verdrietig kon zijn en een uur later vreugde kon opwekken. Overdag was het programma zwaar beladen, maar goed te doen. En ’s avonds kon ik met de groep huilen van plezier. Ik heb ervaren dat er zoveel verschillende gevoelens en emoties gepaard kunnen gaan gedurende één week. Al deze ervaringen, stuk voor stuk, had ik niet willen missen. Toekomstige bezoekers wil ik meegeven dat ze naar feiten moeten kijken. Ze zouden moeten proberen om te kijken wat betrouwbare bronnen zijn en niet zomaar klakkeloos alles aannemen. Zo kunnen er veel mythen uit de wereld geholpen worden. Zelf zou ik graag Ravensbrück nog heel graag een keer willen bezoeken. Eigenlijk wil ik in Dora Mittelbau de tunnels ook nog een keer zien maar als ik kan kiezen zou ik denk ik toch teruggaan naar Ravensbrück. Voor mijzelf zou ik de Wewelsburg niet nog een keer willen zien, ik ben bang dat het dan tegenvalt en ik de ervaring die ik deze week op heb gedaan vergeet. Toch zou ik willen dat mijn omgeving hetzelfde ervaart en daarom zou ik ze mee willen nemen naar Wewelsburg.

Wat ik heb geleerd? Zo, dat is een moeilijke vraag. Niet omdat ik niet weet wat ik erop moet antwoorden, maar om hoe ik erop moet antwoorden. En dan vooral het feit dat ik het op één A4 kwijt moet. Tijdens de eerste excursie heb ik geleerd dat ik vanuit verschillende invalshoeken naar de oorlog kan kijken, en moet kijken. Voor die tijd keek ik vanuit één perspectief, het slachtoffer perspectief. Met het hele doorsnee denkbeeld van Auschwitz en Anne Frank en alles erop en eraan. Nu heb ik geleerd dat er ook een kant van de ‘’dader’’ is. Kun je het eigenlijk wel een dader noemen? Als het puur gaat om de handelingen wel. Ik heb geleerd dat de Tweede Wereldoorlog een en al psychologie is geweest en dat Duitsland de oorlog heeft gevoerd, niet alleen de nazi’s. Voorheen dacht ik ook dat de Tweede Wereldoorlog de Holocaust is (ja, echt waar). En nu weet ik ook waarom er zoveel landen aan mee hebben gedaan en waarom het een wereldoorlog is geworden. Dat vind ik nog wel moeilijk om volledig te begrijpen, welke landen met elkaar samenwerkingsverbanden hadden en welke landen oorlog voerden met elkaar. Ook weet ik nu veel meer van het militaire plan en van de militaire organisatie van Duitsland tijdens de tweede Wereldoorlog. Daarnaast weet ik ook dat ons koningshuis ons in de steek heeft gelaten en de andere details laat ik maar achterwege. ‘’Neutraal’’ wordt het genoemd in de volksmond. Is dat zo? Of is het weg kijken en liever niet mee doen? Ook weer een oordeel van mij, uiteindelijk zal ik het denk ik nooit echt weten want ik kan het niet meer van koningin Wilhelmina zelf horen. Ik denk dat mijn leeropbrengst in grote lijnen wel duidelijk is zo. Er is natuurlijk nog veel meer wat ik kan vertellen maar dat zal ik je niet aan doen. Ik denk zelfs dat jij zelf nog beter weet wat ik geleerd heb dan dat ik dat zelf weet. Voor mijzelf is het belang van de kennis die ik opgedaan heb dat er veel is dat ik nu beter begrijp. Niet alleen over de oorlog, maar ook over de maatschappij. Hoe mensen in elkaar zitten en hoe het komt dat mensen zich op een bepaalde manier gaan gedragen. Voor mijn omgeving is het wel eens lastig geef ik eerlijk toe. Die denken vaak het juiste over de Tweede Wereldoorlog te weten waarvan ik inmiddels weet dat het niet waar is. Helemaal goed uitleggen kan ik het nog niet, dat maakt het wel eens lastig en daardoor laat ik de discussie maar. Ik merk dat ik verder groei en de rest om mij heen stil blijft staan. Dat komt ook omdat ik elke keer studies kies die met psychologie te maken hebben en omdat mijn omgeving daar niet voor open staat.

Ik heb geleerd dat het nest waar je vandaan komt het verschil maakt. Ook heb ik nu een beeld gekregen van de wereld en van de overheid uiteraard. Iets waar ik eerlijk gezegd minder vertrouwen in heb gekregen omdat ik nu door heb dat het ook gewoon mensen zijn die ook fouten kunnen maken. Nu wil ik alle informatie vooral laten landen. Ik zou het liefst elke avond documentaires kijken, boeken lezen en informatie opzoeken maar ik heb daar gewoonweg de tijd niet voor. Best jammer eigenlijk, want ik denk dat als ik meer tijd had gehad naast deze minor ik nog veel meer had kunnen leren. Nu laat ik het eerst landen, als ik mijn studie afgerond heb weet ik één ding: ik ben klaar met omgangskunde maar niet met de Tweede Wereldoorlog. Wie weet ga ik ooit nog wel een studie doen die hiermee te maken heeft. Eerst een jaar voor mijzelf, om tot de rust te komen. Dat heb ik nodig. Achteraf baal ik ervan dat ik weinig foto’s heb gemaakt. Ik heb de telefoon bewust in mijn zak gehouden omdat ik niet afgeleid wilde worden. Toch merk ik dat als ik ergens over schrijf ik het beeld alleen in mijn hoofd heb. Ik wil het terugzoeken maar ik heb de foto nooit gemaakt. Als ik de week mocht overdoen, is dat het enige wat ik zou veranderen.

V. S.