ΟΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ "ΑΜ"

Η ΠΕΡΣΙΑ ΤΟΥ ΣΑΧΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΑΒΑΚ [του ΔΑΡΕΙΟΥ 1975]

2026-01-13T13:00:00.002+02:00

Τι συμβαίνει στην Περσία; Ένας «πέπλος μυστηρίου» καλύπτει (ή τουλάχιστον γίνεται προσπάθεια να καλύψει) την πατρίδα του Σάχη. Οι λόγοι είναι ευνόητοι: το αντιστασιακό κίνημα φουντώνει στη χώρα που η Διεθνής Αμνηστία (οργάνωση με αρκετό τακτ, αφού πρόσφατα έσπευσε να συγχαρεί τον κ. Κ. Καραμανλή γιατί χάρισε τη ζωή στους τρείς αρχιπραξικοπηματίες) χαρακτήρισε σαν «πρώτη χώρα σε βασανιστήρια σ’ όλο τον κόσμο»!... Κι ο Σάχης, που μπορεί να βοηθάει οικονομικά τη Δύση στις κρίσιμες ώρες της, δύσκολα «κρατάει» το αντάλλαγμα που κατά κανόνα ζητούσε (και ζητάει) από τις κυβερνήσεις των άλλων χωρών: να μην ασχολούνται με καυτά (εσωτερικά) προβλήματα της χώρας του… Περνά σιγά-σιγά η εποχή που το μόνο που δημοσιευόταν στον ξένο τύπο ήταν τα… ερωτικά σκάνδαλα του Σάχη και οι ιδιορρυθμίες του. Έτσι, πρόσφατα, γράφτηκε:

· Στους ‘’Sunday Times” η ανατριχιαστική πληροφορία, ότι πολιτικοί κρατούμενοι δένονται πάνω σε τραπέζια από τα οποία περνάει ηλεκτρικό ρεύμα. Εκεί, ανάλογα με την περίπτωση, πολλές φορές ψήνονται ζωντανοί – κι αυτό αφού έχουν προηγηθεί βασανιστήρια ‘’κλασσικά’’, όπως πολύωρο ξύλο, φάλαγγα κ.λπ.

· Στους ‘’Times’’ του Λονδίνου, ότι η μυστική αστυνομία του Σάχη, η SAVAK, διαθέτει πάνω από 30.000 (και κατά άλλες πληροφορίες 60.000) μόνιμους πράκτορες, ενώ ο αριθμός αυτών που… ευκαιριακά συνεργάζονται είναι εκπληκτικός: 3.000.000 άτομα!... Έτσι, αστυνομεύονται τα πάντα: ταξί, ξενοδοχεία, σχολεία (και ιδιαίτερα, βέβαια, τα πανεπιστήμια), εργοστάσια, ξένες πρεσβείες κ.λπ.

· Στην ίδια εφημερίδα, ότι τα τελευταία 4 χρόνια:

-Ο αριθμός των πολιτικών κρατουμένων ξεπέρασε τις 50.000!

-Ο αριθμός των εκτελεσθέντων για πολιτικά αδικήματα, τους 200!

Όπως είναι γνωστό, ο Σάχης και η οικογένειά του κατέλαβαν την εξουσία το 1953, όταν ανέτρεψαν με αιματηρό πραξικόπημα τη νόμιμη κυβέρνηση του Μοσαντέκ, χάρις στη βοήθεια των Αμερικάνων. Ήταν μια ‘’επιχείρηση’’ της CIA με πολλούς στόχους:

1. Εσωτερικά, υπήρχε ένα αρκετά οργανωμένο σοσιαλιστικό-κομμουνιστικό κίνημα (την εποχή του Μοσαντέκ) που έθετε σε αμφισβήτηση τα φεουδαρχικού χαρακτήρα δικαιώματα του περσικού κατεστημένου. (Από τότε μέχρι σήμερα ο αντικομμουνισμός έγινε φυσικά η επίσημη ιδεολογία του κράτους και ο Σάχης ο ‘’από ουρανού’’ θεόπεμπτος μεσίας και σωτήρας).

2. Εξωτερικά, το σημερινό (1975) περσικό καθεστώς ήταν μια από τις πολλές (και καλές) αμερικάνικες επιλογές: οι υπεύθυνοι της ψυχρής αμερικανικής πολιτικής πρόβλεψαν, από πολλά χρόνια, τη σημασία της Περσίας σαν γεωγραφικής θέσης και ταυτόχρονα σαν χώρας με πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου. Σήμερα, το σύμπλεγμα

CIA -περσική εσωτερική και εξωτερική πολιτική – περσικές μυστικές υπηρεσίας είναι τέτοιο που από τη μια μεριά κατοχυρώνει την εξουσία του Σάχη και της κλίκας του και από την άλλη εδραιώνει τα τεράστια συμφέροντα των αμερικανικών στρατιωτικών και οικονομικών μονοπωλίων. Εξ άλλου η ύπαρξη κοινών συνόρων Περσίας και Σοβιετικής Ένωσης αποτελεί έναν άλλο λόγο για τον οποίο το αστυνομικό κράτος του Σάχη γίνεται μέρα με τη μέρα περισσότερο καταπιεστικό. Όχι βέβαια γιατί υπάρχει άμεσος κίνδυνος από τη Σοβιετική Ένωση, αλλά γιατί η ύπαρξη και μόνη της Σοβ. Ένωσης δημιουργεί έμμεσα κινδύνους για το μέλλον αυτής της περιοχής. Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, ο Σάχης έγινε ο χωροφύλακας των αμερικάνικων και δυτικών συμφερόντων στο νευραλγικό αυτό σημείο της Μέσης Ανατολής. Δεν είναι λοιπόν περίεργο, πως τέσσερα χρόνια μετά δημιουργήθηκε η SAVAK, που εξαρτιέται απ’ ευθείας από το Σάχη. Σήμερα, διοικείται από τον στρατηγό Νασσίρι, 67 ετών και συμμαθητή του Σάχη στη στρατιωτική ακαδημία, έναν άνθρωπο που σπάνια εμφανίζεται δημόσια και που όλη του η καριέρα έγινε στις μυστικές υπηρεσίες. Η έδρα της είναι ένα κτιριακό συγκρότημα με ψηλούς στο προάστιο Νιαβαράν , έξω από την Τεχεράνη.

· Οι ‘’Times’’, πάλι, γράφουν ότι σε μια απεργία πράκτορες της SAVAK σκότωσαν, σ’ ένα εργοστάσιο έξω από την Τεχεράνη, 14 εργάτες-απεργούς με σιδερένιους λοστούς!...

ΠΑΝΤΩΣ, πάνω κι από την SAVAK υπάρχει μια άλλη ανώτερη αρχή: η Βασιλική Ανακριτική Υπηρεσία, με δικαίωμα ανάκρισης των πάντων – μέχρι υπουργών και μελών της SAVAK ακόμη. Διοικείται από τον στρατηγό Φαρντούστ, 55 ετών, παιδικό φίλο του Σάχη.

Ο Σάχης και η κλίκα του, βλέπετε, χρειάζονται το αστυνομικό κράτος, για να αντιμετωπίσουν την οργανωμένη, πιά, αντίσταση του περσικού λαού.

Υπάρχει ένα αναμφισβήτητο γεγονός: το περσικό κατεστημένο (με επικεφαλής τον Σάχη) είναι απόλυτα ξεκομμένο από τις λαϊκές μάζες, με συνήθειες και τρόπο ζωής δυτικού τύπου. Στην Περσία υπάρχουν πολύ πλούσιοι και πολύ φτωχοί, και με το πέρασμα του χρόνου η δημιουργία μιας αστικής τάξης, της οποίας τα δικαιώματα συγκρούονται με τα προκλητικά δικαιώματα της περσικής αυτοκρατορίας, είναι κάτι που προβληματίζει και ανησυχεί το Σάχη και τους Αμερικάνους συμβούλους του… Άλλωστε, τα πράγματα άρχισαν μάλλον να ξεκαθαρίζουν: σήμερα η αντίσταση προέρχεται από τρία τμήματα του περσικού λαού:

1. Από οργανωμένες αριστερές ομάδες με σοβαρές πρωτότυπες εκδηλώσεις που φθάνουν πολλές φορές σε ένοπλες ενέργειες.

2. Από ένα θρησκευτικό μωαμεθανικό κίνημα αντίστασης βασισμένο σε μοντέρνες μεθόδους πάλης ή όχι.

3. Από φοιτητές και διανοούμενους. Οι πληροφορίες λένε πως οι περισσότεροι πολιτικοί κρατούμενοι ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία.

Ο Σάχης ανησυχεί πολύ για την οργανωμένη αντίδραση: ήδη υπάρχει συνεργασία μεταξύ όλων αυτών των ομάδων. Βασικό του όπλο παραμένουν οι εξαθλιωμένες, φοβισμένες και ανοργάνωτες μάζες, που προς το παρόν είναι απληροφόρητες και χωρίς πολιτική συνείδηση. Και, φυσικά, η βία. Πόσο, όμως, ακόμα μπορεί να κρατηθεί έτσι ένας λαός; Το καζάνι άρχισε να βράζει στην Περσία…

Μια Κυριακή στην όχθη του Δούναβη

2025-10-02T19:17:00.001+03:00

Ο Δημήτρης Χατζής στην Βουδαπέστη το 1948 (LIFO)

ΜΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΗΝ ΟΧΘΗ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ

Κουβεντιάζοντας με τον έξοχο πεζογράφο Δημήτρη Χατζή για τέχνη και πατρίδα

του ΤΑΣΟΥ ΒΟΥΡΝΑ

Η Κυριακή εφτά του Ιούλη ήταν μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, που θύμιζε Ελλάδα. Το Έστεργκομ είναι μια παλιά μαγυάρικη πόλη πενήντα χιλιόμετρα έξω από τη Βουδαπέστη στη στροφή του Δούναβη κοντά στα τσέχικα σύνορα. Ο Χατζής είναι ξαπλωμένος κατάχαμα στο παχύ χορτάρι της όχθης του Δούναβη, εγώ δίπλα του και μου διαβάζει μεγαλόφωνα την “25η ραψωδία της Οδύσσειας” του Λειβαδίτη. Εκρηκτικός, ενθουσιώδης, εγκάρδιος. Ρωμηός Πριν απ’ όλα, κάθε τόσο φιλάει με πάθος εραστή τις σελίδες του βιβλίου. Κι’ εγώ τον ακούω.καθώς οι στίχοι βουίζουν σα μελίσσι γύρω μας, σκεφτόμαστε ότι είναι καιρός πια να συμμαζέψω τις δημοσιογραφικές μου σημειώσεις, να τις συμπληρώσω και να στριμώξω επί τέλους τούτο το …δολιχοκέφαλο Ηπειρώτη Με την πελώρια και παιδική χαρά, που με το σπαθί του έχει κερδίσει εδώ και κάμποσα χρόνια τον τίτλο κορυφαίου ζωγράφου της σύγχρονης Ελλάδας και να μου μιλήσει για την δουλειά του. Γιατί ενώ είναι πρόθυμος για κάθε κουβέντα, όταν πρόκειται για τον εαυτό του βουβαίνεται. Μετριοφροσύνη; Όχι νομίζω. Κάτι γνησιώτερο. Η αγωνία του δημιουργού για το έργο του,η αδιάκοπη αμφιβολία που μετουσιώνεται στο στίχο του Κλωντέλ: “Κάτι καινούργιο, ακόμα κάτι καινούργιο, πάντα κάτι καινούργιο”.

ΜΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

Αυτή τη φορά, όμως, δεν μου γλυτώνει ο Χατζής. Το στρίμωγμα είναι γερό. Από την πλευρά μου του έχω κάνει συνεχείς … οκτάωρες διαλέξεις για την λογοτεχνία στην Ελλάδα , για πρόσωπα, πράγματα, έργα. “λέγε, αδελφέ μου!” είναι η επωδός του. Τώρα, όμως, έφθασε η στιγμή της αντίδρασης:

Λέγε και συ!
Τι θέλεις να μάθεις;ψιθυρίζει στεναχωρημένος.
Για όλα. Για την ζωή σου, τη δουλειά σου, τα σχέδια σου!
Αν νομίζεις ότι ενδιαφέρουν το κοινό εκεί κάτω στην πατρίδα…
Ο κόσμος φλέγεται να μάθει για την πνευματική δραστηριότητα της προσφυγιάς.

Είχα πατήσει τον κάλο του, που λέμε. Ο Χατζής αρχίζει:

Ήρθα στη Βουδαπέστη από το βερολίνο, όπου επί πέντε χρόνια εργάστηκα στο ελληνικό ινστιτούτο της γερμανικής Ακαδημίας των Επιστημών. Εφυγα για λόγους εντελώς ιδιωτικούς. Θα εγκατασταθώ εδώ οριστικά. Έχω πολλές ελπίδες πως ως την ερχόμενη σχολική χρονιά θα έχω και στη Βουδαπέστη μια ανάλογη θέση ώστε να μπορεί να είμαι χρήσιμος στα ελληνικά γράμματα.
Τι εννοείς μ’ αυτό;
Να εξηγηθώ. Στη γερμανία, μαζί με τη Μέλπω Αξιώτη, μπορέσαμε να εκδώσουμε στα γερμανικά μιά ανθολογία ελληνικών διηγημάτων, που έκανε γνωστή εκεί τη νέα μας πεζογραφία. Επιμελήθηκα επίσης και μερικές άλλες εκδόσεις, τόσο μέσα στο Ινστιτούτο, όσο και έξω απ’ αυτό, νεοελληνικών κειμένων και άλλων έργων. Εδώ ευτύχησα να ιδώ να τυπώνεται μια άλλη ανθολογία νεοελληνικών διηγημάτων στα ουγγρικά, που είχε αρκετή επιτυχία, παρά τα κάποια λάθη που πέρασαν, επειδή έλειπα από τη Βουδαπέστη. Τώρα επιμελούμαι μια έκδοση νεοελληνικών παραμυθιών, ένα τόμο με ποιήματα του Ρίτσου (η Ζιζή Μακρή θα τον εικονογραφήσει με έξη εκτός κειμένου ξυλογραφίες) και επίσης ένα τόμο από 200 περίπου σελίδες σύγχρονης νεοελληνικής ποίησης από ποιητές της νέας γενιάς. Εδώ θα έχουν θέση εκτός από τους άλλους και ο Λειβαδίτης με το τελευταίο ποίημα του “25η ραψωδία της Οδύσσειας”, που είναι πραγματικά έξοχο. Αυτές είναι οι τρέχουσες επαγγελματικές μου ασχολίες. Όπως βλέπεις οι Μαγυάροι μας δίνουν αρκετές δυνατότητες να κάνουμε γνωστή τη σύγχρονη λογοτεχνίας μας. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι και εμείς οι Ρωμιοί έχουμε την υποχρέωση να κάνουμε γνωστή στους συμπατριώτες μας στην Ελλάδα τη σύγχρονη ουγγρική λογοτεχνία. Έχω ζητήσει από την “Επιθεώρηση Τέχνης” να αφιερώσει ένα ειδικό τεύχος το Σεπτέμβρη ή τον Οκτώβρη για να δώσουμε μιά, όσο το δυνατό πιο πιστή, εικόνα της σύγχρονης μαγυάρικης πνευματικής, φιλολογικής, λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας. Η “Επιθεώρηση Τέχνης” δέχτηκε πρόθυμα κι’ εγώ χαίρομαι που θα γίνει αυτή η δουλειά.

ΕΠΑΝΑΠΑΤΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Πως βλέπεις τις συνθήκες της δουλειάς σου και της παραμονής σου στο φιλόξενο για την ελληνική προσφυγιά έδαφος της Λ.Δ. της Ουγγαρίας;
Πριν απ’ όλα πρέπει να θίξω το ζήτημα της νοσταλγίας, που αρκετές φορές επανήλθε στον Τύπο τον τελευταίο καιρό. Αναμφισβήτητα όλοι νοσταλγούμε την πατρίδα. Αναμφισβήτητα υπάρχουν ανάμεσά μας και μερικοί που γι’ αυτούς η νοσταλγία είναι οδυνηρή. Και αναμφισβήτητα πρέπει να ευχαριστήσουμε μερικούς δημοσιογράφους απ’ την πατρίδα, που δεν είναι ομοϊδεάτες μας και που ωστόσο με συμπάθεια και κατανόηση έγραψαν για τον επαναπατρισμό μας. Μερικές φορές ωστόσο μερικοί από μας παραβλέπουν όλες τις άλλες πλευρές το ζητήματος και προβάλλουν κάπως υπερβολικά μονάχα αυτό το στοιχείο της νοσταλγίας, σαν αποκλειστική δικαιολόγηση του αιτήματος του επαναπατρισμού. Νομίζω προσωπικά ότι το ζήτημα του επαναπατρισμού μας είναι ένα αίτημα πολιτικό προπαντός, μαζί με ότι είναι και ένα ζήτημα δικαιοσύνης, τόσα χρόνια ύστερα από τότε που φύγαμε.

Η ΑΓΩΝΙΑ ΕΝΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ

Φυσικά για μένα το ζήτημα της επιστροφής στην Ελλάδα είναι και ζήτημα νοσταλγίας και ζήτημα πολιτικό και ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά όπως το καταλαβαίνεις πολύ καλά είναι επίσης ζήτημα πηγών συγγραφικών, δηλαδή ζήτημα ζωής για μένα το γραφιά. Πιστεύω βαθιά στην ανάγκη να δημιουργηθεί, ή αν θέλεις να προωθηθεί παραπέρα, μιά πρόζα που να ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες, που να είναι μία σύνθεση ρεαλιστική της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας. Πολλές φορές φοβάμαι πως εγώ διατρέχω διαρκώς τον κίνδυνο να μείνω έξω από μια τέτοια προσπάθεια, που τη θεωρώ το πιο σπουδαίο πνευματικό καθήκον των προοδευτικών συγγραφέων και των κριτικών μας αυτή τη στιγμή. Πιστεύω βαθιά ότι η αστική πεζογραφία δεν μπορεί να δώσει τίποτα πια. Η απουσία ιδεών στα έργα των πιό δόκιμων συγγραφέων που την εκπροσωπούν είναι τρομακτική. Πιστεύω επίσης πως ο Καζαντζάκης, που μόλις ο ίδιος μπορεί να σωθεί με την ειλικρίνεια του πνευματικού του πάθους, έκανε μεγάλο κακό, δημιουργώντας μια ολόκληρη σχολή πεζογράφων με ψεύτικη και εξωκοινωνική “δραματικότητα”, που είναι ο θάνατος της λογοτεχνίας. Η πεζογραφία μας πλημμύρισε από ψευτοηρωικά πρόσωπα, δήθεν “μοναχικά” υπεράτομα. Νομίζω πως μιά επάνοδος στις καθαρές πηγές της ελληνικής ζωής είναι το άμεσο καθήκον μας. Είναι βέβαια, κίνδυνος, όπως έγραφα στον εξαίρετο Φραγκιά, μια τέτοια προσπάθεια να μας ανάγκαζε να περάσουμε για ένα καιρό κάτω από τα καυδιανά δίκρανα* της μίμησης του ξεπερασμένου πια ιταλικού νεορεαλισμού. Θα ήταν ωστόσο προτιμώτερο, παρά να μείνουμε σ’ αυτόν τον επαρχιωτισμό που κουβαλάει ακόμα ολόκληρη η αστική μας πεζογραφία ή σ’ αυτήν την χωρίς ρίζες μίμηση μιας δήθεν προβληματικής που φτάνει από το ουζοπωλείο ως το βιβλιοπωλείο. Να γιατί εγώ φοβάμαι πως θα μείνω έξω από μία τέτοια προσπάθεια.Κι’ αυτό, καταλαβαίνεις πολλές φορές με πικραίνει.Χρειάζεται η άμεση επαφή μ’ αυτή, την κατά τη γνώμη μου, ραγδαία αναμορφούμενη ελληνική πραγματικότητα. προσπαθώ να μαντεύω την αλλαγή, να την “πιάνω” μέσα από τα γραφτά που φτάνουν στα χέρια μου. και εσύ το ξέρεις καλύτερα από κάθε άλλο, τι ξεδιάντροπος ζητιάνος έγινα, παρακαλώντας συνεχώς συγγραφείς κι’ εκδότες στην πατριδα να μου στέλνουν κανέναν βιβλίο.

Τι ετοιμάζεις τώρα;
Πιστεύω από το Σεπτέμβρη ή τον Οκτώβρη να αρχίσετε στην “Επιθεώρηση Τέχνης” τη δημοσίευση ενός μικρού μυθιστορήματος που έχω σχεδόν έτοιμο.
Τίτλος;
“Ιντερμέδια μέσα στην κατάρρευση”. Χρονολογία του το ελληνικό 1941. Εσείς θα το κρίνετε. Θα επιθυμούσα μέσα σ’ αυτό τον χρόνο να ιδεί το φως στην Ελλάδα και η άλλη συλλογή διηγημάτων μου “Ανυπεράσπιστοι” που τα περισσότερά της έχουν δημοσιευθεί.

Τελειώσαμε. Πάνω στο Δούναβη, καθώς νυχτώνει, πέφτει αργά το πούσι της λιπαρής Μαγυάρικης γης. Στο ποτάμι περνούν τεράστια σλέπια τραβώντας προς τον νότο. Σωπαίνουμε πια κοιτάζοντας το γκρίζο νερό ν΄αργοσαλεύει. Και μέσα μου νιώθω να φτερουγίζει η συγκίνηση καθώς δέχτηκα την εξομολόγηση ενός έξοχου συγγραφέα της Ρωμιοσύνης μας. Πότε θάρθει γι’ αυτόν η άγια ώρα της πατρίδας;

ΤΑΣΟΣ ΒΟΥΡΝΑΣ

Αυγή 6 Αυγούστου 1963

Κλαυδιανά δίκρανα: Τα Καυδιανά δίκρανα είναι στενωπός στη Σαμνίτιδα, στην Ιταλία, ανάμεσα στις απόκρημνες πλαγιές δυο ορέων της οροσειράς των σαμνιτικών Απεννίνων, κοντά στην πόλη Καύδιον. Πρόκειται για το όρος Βέτσιο (Veccio) ύψους 870 μέτρων προς νότον και για το όρος Σαουκόλι (Sauccoli) ύψους 708 μέτρων προς βορράν εκεί που σήμερα βρίσκεται το χωριό Αρπάγια (Arpaja). Από κει περνούσε η Αππία Οδός. Εκεί το 321 π.Χ. κατά τον Δεύτερο Σαμνιτικό Πόλεμο ο ρωμαϊκός στρατός ηττήθηκε κατά κράτος από τους Σαμνίτες, των οποίων ο στρατηγός Πόντιος Ερέννιος ανάγκασε τους νικημένους Ρωμαίους να περάσουν κάτω από έναν ταπεινωτικό ζυγό. Τον ζυγό αυτό σχημάτισαν τρία δόρατα σε σχήμα δικράνου, τα δύο μπηγμένα κάθετα στο έδαφος και το τρίτο πάνω τους σε σχήμα Π.

Musca domestica - Μακρόνησος

2025-05-17T12:38:00.000+03:00

"Ένας μαύρος κόμπος γεμάτος φυσική ενέργεια κείτεται στη χούφτα σου. Τα διάφανα φτερά της με τις συμμετρικές διακλαδώσεις των νεύρων τους, έχουν μια υπέροχη διάταξη. Τα κομψά πόδια της δεν σταματούν ποτέ, οι αρθρώσεις τους κρύβουν τεράστια δύναμη. Αν είχες και συ γόνατα από ατσάλι... και τα μάτια της!...

...........................................................................................................................................................

Όλος ο κόσμος σκεπάστηκε από αυτή τη μύγα που γιγαντώθηκε κι' έγινε ένα φτερωτό τέρας με εξογκωμένα γυαλιστερά μάτια, σουβλερό ρύγχος, δαγκάνες, αδηφάγα σαγόνια, κεραίες, θώρακα και σιδερένια πολύσπαστα πόδια.

Ένας πανίσχυρος και τέλειος οργανισμός, με σκοτεινή κι' ανεξιχνίαστη βούληση κλεισμένη σ' αυτό το τριχωτό μέταλλο.

Η πρησμένη κοιλιά της από ταιριασμένα τσέρκια γεννάει χιλιάδες αυγά, οι κεραίες πιάνουν περίεργα μηνύματα, η βουλιμία οδηγεί το θηρίο παντού.

Αυτή η μηχανή έχει κέλυφος, αρμούς, σηματολήπτες, οφθαλμούς μεγάλους κι' εποπτικούς, γαστέρα, σύγχος που τρυπάει.

Ένα ρίγος φρίκης σε διατρέχει μπροστά σ' αυτό το ζώο με την τερατωδη δύναμη που του δίνει ο ακατανόητος μηχανισμός του."

Ανδρέας Φραγκιάς

Λοιμός

* Από το μυθιστόρημα του Ανδρέα Φραγκιά, εμπνεύστηκε

ο Παντελής Βούλγαρης για την ταινία του "Happy Day"

Άλλες Αλήθειες για το Σούλι, από τον Σ.Ι. Ασδραχά

2025-03-23T10:16:00.000+02:00

Οι νεώτεροι λόγιοι που ασχολήθηκαν με την ανατίναξη του Κουγκίου και το θάνατο του σαμουήλ, δεν πρόσεξαν μια μαρτυρία που λύνει το ζήτημα των συνθηκών κάτω από τις οποίες διαδραματίσθηκαν τα αμφισβητούμενα από το 1803 γεγονότα. Έτσι ο εκδότης του Περραιβού Μ.Μ. Παπαϊωάννου σχολιάζοντας την μαρτυρία του Χατζή Σεχρέτη, σύμφωνα με την οποία το Κούγκι το ανατίναξε με διαταγή του Αλή πασά ο Φώτος Τζαβέλας και όχι ο ίδιος ο Σαμουήλ, παρατηρεί: “ο Περραιβός μας βεβαιώνει πως έκανε ειδική έρευνα για να μάθει πως ακριβώς ανατινάχθηκε η μπαρουταποθήκη στο Κούγκι. Άλλωστε δεν είχε λόγους να ωραιοποιήσει τον θάνατο του Σαμουήλ”. Όπως είναι γνωστό, ο Περραιβός κατέληξε στο συμπέρασμα (ή θέλησε να καταλήξει σ’ αυτό το συμπέρασμα χάρη της υστεροφημίας του Τζαβέλα) ότι ο ίδιος ο Σαμουήλ ανατίναξε τη μπαρουταποθήκη· ο εκδότης του υιοθετεί την ίδια εκδοχή, που άλλωστε είναι και η περισσότερο διαδεδομένη. Άλλος λόγιος που έγραψε τελευταία ένα βιβλίο για το Σούλι, εξετάζοντας όσες εκδοχές διατυπώθηκαν για τα γεγονότα του Κουγκίου, διαβλέπει ότι η ορθότερη είναι του Χατζή Σερέτη.

Η μαρτυρία που δεν επισημάνθηκε είναι μια ενθύμηση γραμμένη πάνω σε τοιχογραφία της εκκλησίας του αγίου Νικολάου στο ηπειρώτικο χωριό Σέλιανητης Σωπικής. Έχει η ενθύμηση χρονολογία “1803: δεκεμβρίου: 3” και επαληθεύει την μαρτυρία του Χατζή Σεχρέτη: η αυτοθυσία του Σαμουήλ είναι ένα πλάσμα δημιουργημένο αμέσως μετά τον θάνατό του· η ανατίναξη του Κουγκίου ήταν στην πραγματικότητα έργο του Φώτου Τζαβέλα. Ο Χατζή Σεχρέτης ανέφερε ότι ο Σαμουήλ πληροφόρησε τον απεσταλμένο του Αλή πασά Φώτο Τζαβέλα, που ήταν επιφορτισμένος να παραδοθεί με την προϋπόθεση ότι ο πασάς θα τον αποζημίωνε για το μπαρούτι που είχε αποθηκευμένο στο Κούγκι· ως εγγυητή και εκτιμητή της αξίας του μπαρουτιού ζήτησε το “παιδί του παπαγιάννη” από τη Σωπική. όταν έφτασε ο εγγυητής, ο Τζαβέλας έβαλε στην κατάλληλη στιγμή φωτιά στην μπαρουταποθήκη:

τους γύρισε ο τζεμπεχανές, στην μαύρην γης εμπήκαν

όσ’ ήταν στον Καλόγερον καθόλου δε φανήκαν

Η ενθύμηση είναι σε μερικά σημεία αναλυτικότερη: ο εγγυητής ονομαζόταν Ζήσος και ήταν γιός του “κύρ παπά Ιωάννου Οικονόμου” από τη Σέλιανη της Σωπικής· είχε σταλεί στο Σούλι μαζί με 600 εργάτες, επιφορτισμένους, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις, ίσως, των συντεχνιών απέναντι στις τουρκικές αρχές, να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο στράτευμα σε όλο το διάστημα της εκστρατείας· αυτός και δύο άλλοι, ο Πασόμπεης και κάποιος Χρίστος “του Κυρίτζη Θανάση”, πήγαν στο Κούγκι “δια να εβγάλουν τον καλόγερον” με διαταγή του βελή και όχι του Αλή πασά.

Ένα τελευταίο ζήτημα: είναι ενδεχόμενο να υποθέσει κανείς ότι τόσο ο Χατζή Σεχρέτης όσο και η ενθύμηση εκφράζουν απλώς μιά από τις εκδοχές του γεγονότος, ίσως όχι και τη σωστή. Ανεξάρτητα όμως από το ότι η σύμπτωση των πληροφοριών δύο πηγών, που η μία δεν ανάγεται στην άλλη, είναι μια απόδειξη για την εγκυρότητα των μαρτυριών που διασταυρώνονται μ’ αυτό τον τρόπο, υπάρχει και ένα άλλο τεκμήριο για την αποδεικτική αξία της ενθύμησης: η ενθύμηση προέρχεται από την ιδιαίτερη πατρίδα του Ζήσου·οι συμπατριώτες του και πολύ περισσότερο ο πατέρας του είχαν κάθε λόγο να μάθουν την αλήθεια γύρω από το θάνατό του, όταν μάλιστα από την αρχή υπήρχαν διαφορετικές απόψεις για το περιστατικό. Έτσι, στην ενθύμηση πρέπει να δει κανείς κάτι περισσότερο από μια απλή φήμη, δηλαδή την πραγματική εξιστόρηση του γεγονότος. Γιατί όμως ο Αλής ή ο βελής επιζητούν το θάνατο του σαμουήλ ή γιατί δεν περιμένουν να βρουν την ευκαιρία να τον θανατώσουν μετά από την παράδοσή του; Είναι ευνόητο ότι σ’ αυτά τα ερωτήματα θα μπορούσαν να δοθούν ορισμένες απαντήσεις που, στερημένες από πραγματικό αποδεικτικό υλικό, θα οδηγούσαν σε όχι απαραίτητες λογικές ή λογικοφανείς υποθέσεις.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Χριστόφορος Περραιβός, Άπαντα…, Αθήνα 1956, σ. 196-197·πβ173-177
Χριστόφορος Περραιβός, έν. ά., σ. 189-190
Γ. Μπενέκος, Οι αληθινοί Σουλιώτες, Αθήνα 1968, σ. 159-160· στις σ. 169-170 παρατίθενται οι εκδοχές σχετικά με τον θάνατο του Σαμουήλ.
Π.Η. Πουλίτσας, επιγραφαί και ενθυμήσεις εκ της Βορείου ηπείρου, περ. “Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών”. τ. 5(1928), σ. 71: “ 1803 Δεκεμβρίου 3. Θύμηση όντας επήρε το σούλι ο κυρ βεζίρ Αλήπασας. Τότες είχε στειλμένον και τον Ζήσον τον υιόν του κυρ πα(πά) Ιωάννου οικονόμου στο Σούλι με τους εργάτες από όλα τα βιλαέτια·με 600 εργάτες ήταν. και τον έστειλε ο Βελήπασας μέσα στο κούγκι με τον Πασόμπεγην δια να εβγάλουν τον καλόγερον όπου ήσαν (sic) κλεισμένος μέσα. και τότε έβαλε φωτιά στο μπαρούτι ο Φώτο Τζαβέλας, εκεί όπου εκουβέντιαζε ο Ζήσος με τον καλόγερον, και τον έκαψε μέσα τον κύρ Ζήσον μαζί με τον καλόγερον. Ήταν και ο Χρίστος του Κυρίτζη Θανάση με τον Ζήσον και εκάηκε και αυτός μέσα μαζί με τον αφέντη του. Και όποιος λειτουργήσει εδώ να τους μνημονεύει και έχει τον μισθόν παρά Θεού”.
Σπ. Π. Αραβαντινός, ιστορία του Αλή πασά…, σ. 163-164

Σ.Ι.Ασδραχάς

Ένας σωστός Αγωνιστής.

2023-12-29T13:46:00.002+02:00

Γράφει η Έλλη Αλεξίου στο σημείωμά της "Να ένας σωστός Έλληνας!" για τον Γιώργη Κοτζιούλα το 1975, όταν πια μπορούσε κάποιος να γράφει και να ιστορεί στιγμές από το μεγαλούργημα της Εθνικής Αντίστασης.

'Οποιος θελήσει να κάνει κριτική θεώρηση στο θεατρικό έργο του Κοτζιούλα, θα πρέπει προτού αρχίσει την εργασία του, να 'χει καλά μελετήσει κι αμερόληπτα να 'χει εμβαθύνει στα προλεγόμενα του ίδιου του συγγραφέα. Τα προλεγόμενα μας κατατοπίζουν όχι μόνο στο ίδιο το περιεχόμενο των έργων, πως δηλαδή τα εμπνεύστηκε και πως τα έγραψε, κάτω από ποιές περίεργες συνθήκες και πως κυριολεχτικά, λαχανιαστά, τα διατύπωνε. Αλλά φαίνεται πως το ταλέντο διαλαλεί την παρουσία του κάτω από οιεσδήποτε συνθήκες.

Οι συνθήκες λοιπόν είναι ένα στοιχείο που διαμορφώνει την έμπνευση; Κάνει τον εξής παραλληλισμό η Ελ. Αλεξίου για να σιγουρέψει τον στοχασμό της.

Ο καημένος ο Ντοστογιέφσκι, τις περισσότερες φορές, έγραφε τις συνέχειες των μυθιστορημάτων του μέσα στο τυπογραφείο, δίπλα στο πιεστήριο που δούλευε, γιατί η οικονομική δυσπραγία τον υποχρέωνε να προπληρώνεται για κείμενα που δεν είχε γράψει...

Έχοντας υπ' όψη ή ίσως διατηρώντας κάποιο αρχείο, συνεχίζει.

Αντιγράφω λίγες φράσεις από τους προλόγους θεατρικών του Γ.Κ. γιατί αυτές, καθώς είναι γραμμένες ημερολογιακά μέσα στη ζωή του αντάρτικου, γιατί τότε έγραφε ο Γιώργης Κοτζιούλας , δίνουν ζωντανά, κάλλιο από το πιό έντεχνο κείμενο, πιστά, συγκλονιστικές εικόνες ζωής.

"...κάθισα λοιπόν, μ' εκείνον το διαβολόκαιρο στην άκρη απ' τη γωνιά και συμπώντας τα ξύλα που έβγαζαν καπνό, σκάρωσα στα γρήγορα ένα θεατρικό διάλογο με τρία-τέσσερα πρόσωπα, χωρίς δράση σχεδόν. Του έβαλα και τίτλο: το καινούργιο Εικοσιένα...".

Κι' ακόμα, "...αλλά για να μη νομίσει κανείς πως είχαμε καλοφαγία, εξηγώ πως το γεύμα μας ήταν κανένα κουπάκι ξυνόγαλο, κανένα κομμάτι ζυμαρόπιτα. Απ' αυτά είχαν, απ' αυτά μας δίναν...".

Αυτές ήταν οι ανέσεις που είχαν οι "προνομιούχοι" στο δικό τους ιδιαίτερο πολεμικό μέτωπο.

"...Τα έργα που παίχτηκαν ανταποκρίνονταν στη νοοτροπία του κοινού και ήταν γραμμένα έτσι που να εξυπηρετούν τον αγώνα. Αυτό βγαίνει απ' τη γενική ομολογία των θεατών, απ' τ' αυθόρμητα γέλια, κάποτε κι από τα δάκρυά τους... Έτσι το πέρασμά τους άφηνε πίσω τους σημάδια εξέλιξης. Τα κακοπάτητα εκείνα μέρη οργώνονταν όλο και πιο βαθιά, με το αλέτρι της προόδου...".

Κλείνοντας το διάλεγμα που κάνει απ' τα εισαγωγικά σημειώματα του Κοτζιούλα, η Έλλη Αλεξίου επιλέγει -θα έλεγα- το πιο πολιτικό απ' όλα, που χαρακτηρίζει και όλη την ύπαρξη της Λαϊκής Σκηνής.

"...Σε μιά εποχή όπου η πολύμορφη αντίδραση προσπαθεί με όλα τα μέσα να κηλιδώσει τον τίμιο αγώνα μας, έχουμε υποχρέωση απέναντι της ιστορίας ν' αποστομώσουμε τους συκοφάντες με τα γεγονότα...".

Αυτός ήταν "ένας σωστός Έλληνας" λέει η Αλεξίου, δίνοντας κάποια ελάχιστα χαρακτηριστικά του. Εγώ θα έλεγα "ένας σωστός Αγωνιστής" που έτυχε να είναι Έλληνας!

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ - 1

2023-10-23T12:26:00.002+03:00

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ

_________

“Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Η ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΤΗΝΟΣ”

__________________________________________

Κωμωδία σε τρείς πράξεις του Λ. Πιραντέλο

Θέατρο Ντο-ρε, θίασος Διαμαντοπούλου

~~~~~~~~~~~~~

Κριτική του κ. Μ. ΛΟΥΝΤΕΜΗ

Σκίτσα του κ. Μ. ΑΡΓΥΡΑΚΗ

Ο Λουίτζι Πιραντέλο στάθηκε για μια εικοσαετία ο “άγγελος κυρίου” που ήρθε ν’ αναταράξη τα στεκάμενα νερά της μεσοπολεμικής ανίας. Οι κουρασμένες Σκηνές της Ευρώπης τον είχαν δεχθεή σαν ευεργετική δροσιά , κι’ όσο κρατούσε η εικοσαετία του ο Πιραντέλο αποτελούσε το είδωλό τους. Τα είδωλα όμως που είναι από πηλό λυώνουν εύκολα, κι’ ο πόλεμος τον παρέσυρε και τον εξαφάνισε. Είναι αδύνατο να ξαναεπιστρέψη ο Πιραντέλο στο παλιό του βάθρο. Αλλά κι’ αν επιστρέψη θα είναι περισσότερο αντικείμενο περιέργειας παρά θαυμασμού. Κανένας δεξιοτέχνης δεν επέζησε, ποτέ. Κι’ ο Πιραντέλο ήταν τέτοιος. Αναζήτησε το δραματικό στοιχείο εκεί που απ’ τη φύση του έλειπε. Έτσι το κλίμα του είναι τεχνητό. Υπάρχουν εκεί, και κινούνται, και πάσχουν πρόσωπα που δεν σε πείθουν για το πάθος τους, γιατί τα αίτια που το δημιούργησαν και το συντηρούν, απομακρύνθηκαν απ’ τον σημερινό άνθρωπο που τον απασχολούν απτότερα και ζωτικώτερα προβλήματα. Ο “Άνθρωπος, η Αρετή, και το Κτήνος” είναι ένα έργο γνήσια Πιραντελικό. Το επίκεντρο του μύθου του τούτη τη φορά είναι ο ωμός ερωτισμός, ένα θέμα που κάθε άλλο παρά αποτελεί την πεμπτουσία των προβλημάτων του.

Τρία από τα κύρια πρόσωπα του έργου. Ένας κουτούτσικος καθηγητής: Ο Άνθρωπος. Μια κουτούτσικη κυρία:! Η Αρετή. Κι’ ένας βλάστημος καπετάνιος: Το Κτήνος. Η κυρία θέλει να κάνη παιδιά με τον άντρα της, ενώ ο άντρας της θέλει να κάνη παιδιά με άλλη.

- Να ο… δραματικός πυρήνας του έργου. Μ’ έναν τέτοιο μύθο ό,τι κι’ αν πη ο Συγγραφέας -κι’ όπως κι’ αν το πη- μπορεί ναι, να γεμίση τη σκηνή φωνές. Μπορεί να τη γεμίση -όπως τη γεμίζει- με σπασμένα πιάτα και καθίσματα, με Αλήθεια όμως π ο τ έ.

Και στις τρείς πράξεις του το έργο είναι κατάφορτο απ’ τις προσπάθειες και τα λαχανιάσματα του καθηγητή να κάνη την κυρία ορεκτική για τον καπετάνιο -με την επικουρία και μιας τούρτας- να κάνη της κυρίας παιδί. Κι’ όταν στο τέλος το πετυχαίνη, γονατίζει και προσεύχεται. Να, το έργο. Να, η πλοκή. Να, το δίδαγμα. Και σαν να μην έφτανε αυτό, τα ίδια αυτά πρόσωπα είναι τόσο εξοργιστικά ψεύτικα, που αφαιρούν και το μοναδικό θέλγητρο -θέλγητρο απλής δεξιοτεχνίας- που διαθέτει ο Συγγραφέας. Είναι σκέτα ανδρείκελα, και μάλιστα φαίνονται καθαρά οι κλωστές που τα κινούν. Το καθένα απ’ αυτά έχει κι’ από έναν, από τα πριν καθορισμένο, σκοπό που τον επιτελεί με μαθηματική τάξη. Θα κλείσουμε τις απόψεις μας μ΄ ένα : Κ ρ ί μ α. Κρίμα στον μόχθο του κ. Κουν, μόχθο άξιο για καλύτερες επιδόσεις. Σίγουρα ο Πιραντέλο δεν μπορούσε να πέση σε καλύτερα χέρια, ήταν ανάγκη όμως τα χέρια αυτά να τον καταπιαστούν;

Ο τόνος της έντονης νευρικότητας κι’ αδημονίας διάχυτος σ’ ολόκληρο έργο δεν έλειψε φυσικά και τώρα, ήταν όμως τούτη τη φορά κάπως περισσότερο συγκρατημένος. Πρέπει να υπογραμμισθή ακόμη η ευσυνειδησία κι’ η μελετηρότητα των ηθοποιών. Πως όμως να μην λυπηθή κανείς όταν βλέπει όλην αυτή την προσπάθεια να πηγαίνει στα χαμένα;

Αξεπέραστος ο κ. Διαμαντόπουλος στο ρόλο του παθιασμένου Καθηγητή που είναι τόσο ευλαβικά συνεπαρμένος με την Αρετή, που σκίζεται, παθαίνεται, χτυπιέται, για να την ρίξει στην αγκαλιά του Κτήνους. Τώρα τι είδους ηθική είναι αυτή; Αυτό το ξέρει μόνο ο Πιραντέλο. Η Κα Παϊτατζή στο ρόλο της Αρετής, που στην πραγματικότητα είναι ένα χηνάριο που ανυπομονεί να πέση στην αγκαλιά του Κτήνους, ήταν περισσότερο από καλή.

Ο κ. Μαρίνος στο ρόλο του Κτήνους, παρά την διάπλασή του, στάθηκε απόλυτα ικανοποιητικός. Χαίρομαι που το διαπιστώνω γιατί σε ρόλους εραστή δεν μ’ έπεισε. Εξαίρετος ο κ. Δήμου στον επεισοδιακό ρόλο του γιατρού. Κι’ αυτός ο μικρούλης των έντεκα χρόνων, ο Πάνος Κατωπόδης, είναι ένα θαυμαστό παιδί. Δεν έπαιξε μεγαλίστικα όπως κάνουν τα μικρά παιδιά που ανεβαίνουν στην Σκηνή,αλλά με το ύφος και τα φερσίματα παιδιού της ηλικίας του. Κι’ αυτό είναι το κέρδος. Η Σαπφώ Νοταρά στο ρόλο της Γκράτσιας θα μας μείνη αξέχαστη. Η Κα Ταϋγέτη μ’ ένα ζωντανό κι’ εκφραστικό παίξιμο στο μικρό της ρόλο, ο κ. Ταξιάρχης σαν αγαθός θαλασσινός, οι κ.κ. Ξενάκης και Πελεκούδας σαν μαθητές, δείχνουν ότι δεν τους λείπουν παρά οι ευκαιρίες. Εύχομαι σύντομα να τους δοθούν. Ο κ. Χατζημάρκος πολύ καλός, πολύ ανθρώπινος στο ρόλο του Φαρμακοποιού. Ας ξαναελεγξει όμως άλλη φορά τον εαυτό του. Μήπως αυτοεπαναλαμβάνεται; Τα Σκηνικά του κ.Βακαλό υπέρμετρα εντυπωσιακά, κι’ η Σκηνή γενικά παρουσίασε έναν φόρτο. Και τώρα η κατακλείδα: Άξιζε άραγε το ξεσήκωμα αυτός ο ιδρώτας, κι’ αυτό το ξόδεμα, για έναν δραματικό κατασκευαστή σαν τον Πιραντέλο; Ό χ ι.

Πηγή "Αυγή" 10 Σεπτέμβρη 1953

50 χρόνια από τη δολοφονία του Victor Jara ή πώς «φεύγουν» οι δειλοί

2023-09-16T16:09:00.001+03:00

Το είδαμε να συμβαίνει μετά την Δίκη της Νυρεμβέργης ή αυτής των εγκληματιών πολέμου στο Τόκυο. Εγκληματίες που είχαν καταδικαστεί, βρέθηκαν πολύ σύντομα να κυκλοφορούν ελεύθεροι. Άλλοι πιο πονηροί, συνέχισαν την ελεεινή ζωή τους αλλάζοντας πατρίδα κι όνομα.
Δικτάτορες, δυνάστες και φονιάδες των λαών, έχει καταγραφεί στις μαύρες σελίδες της ιστορίας και στις συνειδήσεις των ελεύθερων ανθρώπων, δεν τιμωρήθηκαν ποτέ για τα κάθε μορφής εγκλήματα τους.
Πως να το εξηγήσεις αυτό;
Ξεχνάει ο βασανισμένος;

Συγχωρεί;

Εμπιστεύεται μήπως την Δικαιοσύνη γι' αυτό που πρέπει να κάνει και μετά συνεχίζει τη ζωή του παλεύοντας να επουλώσει βαθιά ή όχι τραύματα;

Δεν ξέρω.

Η ουσία είναι μία.

Οι δυνάστες και φονιάδες των λαών, ποτέ δεν τιμωρούνται όπως κι όσο πρέπει ή κι αν ακόμα τιμωρηθούν, παραμένουν αμετανόητοι και το κυριότερο, δειλοί. Ναι, δειλοί! Γιατί εκτός των άλλων, η πράξη της φυσικής εξόντωσης του αντιπάλου σου, κρύβει δειλία.

Μια τέτοια περίπτωση ατιμωρησίας, γιατί πως αλλιώς θα μπορούσε κάποιος να την χαρακτηρίσει, είναι αυτή του φασίστα δολοφόνου δικτάτορα Augusto Pinochet του γνωστού Πινοτσέτ.

Γαντζωμένος σε κάθε μορφή εξουσίας που θα του έδινε την δυνατότητα της ατιμωρησίας για τα εγκλήματα που διέπραξε, πέθανε σχεδόν πλήρης ημερών, στη διάρκεια εγχείρησης καρδιάς, σε μια ύστατη προσπάθεια να σώσει το τομάρι του, γιατί είναι γνωστές σε όλους οι προσπάθειες του να μην εκδοθεί και δικαστεί στην πατρίδα του για τα εγκλήματα του. Ο δειλός στρατηγός!

Αυτός, είναι μόνο ένα παράδειγμα. Στην ιστορία έχουν ή όχι έχουν καταγραφεί δεκάδες αν όχι εκατοντάδες τέτοιου τύπου, ατιμώρητων δειλών.

~~~~~~~~~~~

Αύριο, στις 16 του Σεπτέμβρη, όλοι οι αγωνιστές της Δημοκρατίας, οι Κομμουνιστές, παντού στην Χιλή και σε όλο τον ελεύθερο κόσμο, θα τιμήσουν τη μνήμη του κομμουνιστή αγωνιστή, ποιητή, συνθέτη και τραγουδιστή Victor Jara, που δολοφονήθηκε πριν από 50 χρόνια ακριβώς, στο στάδιο της Χιλής, από στρατιωτικούς του δικτατορικού φασιστικού καθεστώτος Πινοτσέτ.

Αν κι όπως φαίνεται, οι ακριβής συνθήκες της δολοφονίας του, δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένες, το βεβαιώνει άλλωστε σε κάποιο βαθμό και η σύντροφός του Joan Jara, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για κάποιους από αυτούς που υπήρξαν πρωταγωνιστές στην δολοφονία του Victor αλλά κι άλλων συντρόφων του, την ίδια μέρα και τις επόμενες.

Όταν η Joan Jara παρέλαβε το άψυχο σώμα του Victor, ήρθε αντιμέτωπη με ένα φρικτό θέαμα. Βέβαιοι πως ήταν οι νικητές κι οι επικυρίαρχοι, παράδιναν δίχως την παραμικρή φροντίδα τις σωρούς των νεκρών θυμάτων τους, κι αυτό όταν υπήρχαν και δεν τις είχαν εξαφανίσει. Αυτό, το νεκρό πια σώμα, είχε το πρόσωπο γεμάτο από ξεραμένα αίματα, τα χέρια και τα πόδια με άσχημο τρόπο κακοποιημένα, το σώμα γεμάτο μελανιές και αρκετές τρύπες από σφαίρες σχεδόν παντού. Ο Victor Jara κι ο σύντροφος του στο Κόμμα Littré Quiroga Carvajal είχαν δολοφονηθεί την ίδια μέρα, στο ίδιο σημείο, από τα ίδια χέρια. Κι αυτά δεν ήταν άλλα από μερικούς απλούς στρατιώτες μαζί με τους επικεφαλείς αξιωματικούς τους. Αυτοί, οι γενναίοι πολεμιστές των πεδίων των μαχών, με τα δεκάδες παράσημα που κοσμούν τα στήθη τους, ποτέ δεν δέχτηκαν την συμμετοχή τους παρά τα συντριπτικά σε βάρος τους στοιχεία.

...μεμονωμένες φωτογραφίες δεν βρέθηκαν στο διαδίκτυο

Τι απέγιναν όμως όλοι αυτοί διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο φόνο ή στα φονικά, άμεσα ή έμμεσα;

Οι καταγγελίες για τα εγκλήματα και για τον φόνο του V.J. από το 1978, αν και ήδη καταδικασμένα στην συνείδηση κάθε Δημοκράτη παντού στη Γη, άρχισαν να διερευνώνται από την Χιλιάνικη δικαιοσύνη μόλις το 1998 μετά την σύλληψη του δικτάτορα Πινοτσέτ στο Λονδίνο το 1998!

Η τύχη του δικτάτορα είναι πλέον γνωστή. Όμως παρέμειναν ατιμώρητοι μερικοί από τους πρωταγωνιστές φυσικούς αυτουργούς του εγκλήματος αλλά και πολλών άλλων!

Σχεδόν 50 χρόνια μετά, το Ανώτατο Δικαστήριο της Χιλής, εξετάζοντας και πάλι την υπόθεση των 5000 συλληφθέντων πολιτών που αιχμαλωτίστηκαν στο Στάδιο της Χιλής αμέσως μετά το πραξικόπημα, εξέδωσε την απόφαση του, δεν μπορούσε παρά να είναι καταδικαστική. Το Ποινικό Τμήμα θεώρησε ένοχους για ανθρωποκτονία και απαγωγή και καταδίκασε σε 15 χρόνια και 10 χρόνια μερικούς από τους στρατιωτικούς που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τον φόνο του Victor Jara, ανάμεσα σ' αυτούς και έναν στρατιωτικό εισαγγελέα.

Ποιοι ήταν αυτοί, ποιός ήταν ο ρόλος του καθενός;

Ας δούμε κάποιες πληροφορίες για μερικούς απ' αυτούς, όπως τις διαβάσαμε στην Ισπανική El Pais πριν λίγες μέρες.

Ο Raul Anibal Jofre Gonzalez 75 χρονών σήμερα καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση για την συμμετοχή του στις δολοφονίες και 10 χρόνια για τις απαγωγές των πολιτών. Αρνήθηκε φυσικά την συμμετοχή του όπως όλοι οι κατηγορούμενοι, όπως όλοι οι δειλοί όταν φτάνουν να λογοδοτήσουν μπροστά στην Δικαιοσύνη έστω και καθυστερημένα.

Το Δικαστήριο τον θεώρησε υπεύθυνο γιατί από την θέση του στο Διοικητήριο του Σταδίου/Στρατοπέδου, είχε ενεργή συμμετοχή στον παράνομο εγκλεισμό των θυμάτων. Στην απόφαση του Δικαστηρίου έχει καταγραφεί πως ο απόστρατος Ταξίαρχος σήμερα των τεθωρακισμένων του Στρατού, συμμετείχε σε όλες τις αποφάσεις που αφορούσαν τους κρατούμενους και είχε όλη την ελευθερία κίνησης και δράσης μέσα στο Στάδιο, όπως κατέθεσαν πρώην κρατούμενοι αλλά και συγκατηγορούμενοι του, οι οποίοι και πρόσθεσαν πως συμμετείχε ενεργά σε βασανιστήρια και ανακρίσεις και συντόνισε την επιλογή των κρατουμένων που αργότερα μεταφέρθηκαν στο Estadio Nacional του Σαντιάγο.

Ο Edwin Armando Roger Dimter Bianchi, ήταν ήδη υπολοχαγός του στρατού εκείνον τον Σεπτέμβρη του '73. Το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα πως συμμετείχε στην απαγωγή του Victor Jara κι αργότερα συνηγόρησε στην εκτέλεση του, συμφωνώντας με την απόφαση του διοικητή του Σταδίου Mario Manriquez. Στο δικαστήριο επίσης αποδείχτηκε ότι ο κατηγορούμενος βρισκόταν και δρούσε στο Στάδιο/Στρατόπεδο από τις 12 ως και τις 15 του Σεπτέμβρη και αναγνωρίστηκε από τους μάρτυρες ότι είχε επιτεθεί βίαια σωματικά αλλά και ψυχικά στους κρατούμενους. Οι εναντίον του μαρτυρίες ήταν συντριπτικές για τον χαρακτήρα του και την δράση του στο πραξικόπημα. Συμμετείχε ενεργά στις διαδικασίες της επιλογής των συλληφθέντων από τις πρώτες μέρες κι απολάμβανε την εξουσία που του έδινε το περίστροφο που είχε πάντα μαζί του.

Ο Nelson Edgardo Haase Mazzei, ο 77χρονος απόστρατος συνταγματάρχης σήμερα, αρνιόταν πάντα κάθε κατηγορία. Και δειλός και ψεύτης όπως κάθε δυνάστης κι υπηρέτης φασιστικού καθεστώτος. Οι συγκατηγορούμενοι του Dimter και Jofre τον θυμόντουσαν υπολοχαγό στο στάδιο γεγονός που επιβεβαιώθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο καθώς ήταν στέλεχος της διοίκησης του στρατοπέδου. Επιπλέον υπήρξαν και μαρτυρίες ότι συμμετείχε με κάποιο τρόπο στην δολοφονία του Victor Jar, που επιβεβαιώθηκαν από συναδέλφους του που υπηρετούσαν στην DINA την μυστική αστυνομία του Πινοτσέτ καθώς ήταν έμπιστο τσιράκι του επικεφαλής της συνταγματάρχη Manuel Conteras.

O Ernesto Luis Bethke Wulf από το Βαλπαραΐσο απόστρατος αντισυνταγματάρχης σήμερα, ήταν υπολοχαγός τότε σε μια μηχανοκίνητη μονάδα τον Σεπτέμβρη του '73.

Ο υπολοχαγός τοποθετημένος στο Στάδιο εκτελούσε χρέη αρχιφύλακα κατά κάποιο τρόπο κι από την θέση αυτή, σύμφωνα με καταθέσεις μαρτύρων περιγράφεται ως ιδιαίτερα σκληρός. Κάποια φυσικά του χαρακτηριστικά, όπως το ύψος του και η βροντερή φωνή του, τον έκαναν να καυχιέται κι επιβεβαίωνε την βλοσυρότητα του εκφωνώντας ομιλίες με πολιτικό χαρακτήρα, αντικομουνιστικές φυσικά. Ιδιαίτερα βίαιος όπως ήταν, μια μέρα άρπαξε το τουφέκι από έναν στρατεύσιμο και κατεβάζοντας το με ορμή στο κεφάλι ενός κρατούμενου, ούρλιαξε "έτσι να το κάνεις αυτό" αποδεικνύοντας την βίαιη και βάρβαρη φύση του.

O Juan Renan Jara Quintana γνωστός και ως "Indio chico", τον Σεπτέμβρη του '73 ήταν υπολοχαγός στο σύνταγμα Esmerlalda, όταν τοποθετήθηκε σε ένα απόσπασμα στο Σαντιάγο. Αναγνωρίστηκε η παρουσία του στο στάδιο, από πολλούς μάρτυρες στο Δικαστήριο. Καθώς ήταν επικεφαλής στρατιωτικού τμήματος, του δόθηκε ένα γραφείο στο υπόγειο του Σταδίου όπου μαζί με έναν βοηθό, έκανε ανακρίσεις και βασανιστήρια σε κρατούμενους.

~~~~~~~~~~~

Στα εγκλήματα, στις δολοφονίες που έγιναν εκείνον τον Σεπτέμβρη του '73 στο Στάδιο της Χιλής, πήραν μέρος πολλοί στρατιωτικοί υπερασπιστές του δικτατορικού φασιστικού καθεστώτος του Πινοτσέτ. Σε ένα γραφτό που σκοπό έχει να θυμίσει την δολοφονία του Victor Jara, δεν θα μπορούσαν να αναφερθούν όλοι οι φυσικοί και ηθικοί αυτουργοί αυτής αλλά μόνο οι βασικοί.

Ξεχωριστή όμως είναι η περίπτωση του Herman Carlos Chacon Soto. Του απόστρατου Ταξίαρχου, που μόλις πριν λίγες μέρες επιβεβαίωσε το γεγονός ότι οι δειλοί, δεν πέφτουν στα πεδία των μαχών, αλλά, λιποτακτούν μπροστά στον κίνδυνο να πληρώσουν για τα εγκλήματα τους που έκαναν ενάντια σε άοπλους αθώους.

Ο Hernan Soto, ήταν επιφορτισμένος με την φύλαξη της εξωτερικής περιμέτρου του Σταδίου της Χιλής. Όπως όμως οι ύαινες όταν μυρίσουν φρέσκο αίμα, τρέχουν να αρπάξουν ένα κομμάτι σάρκας, έτσι, όπως καταγράφτηκε στην απόφαση του Δικαστηρίου, έχοντας γνώσεις τακτικής και πληροφοριών, είχε την ευκαιρία -και δεν την άφησε να πάει χαμένη- να συμμετέχει στην εξέλιξη πολλών ανακρίσεων κρατουμένων στο Στάδιο. Η γνώσεις του τον βοήθησαν να “κατατάξει” τους αιχμαλώτους και να τους διαχωρισει ανάλογα με τον βαθμό επικινδυνότητάς τους και να τους οδηγήσει στο τελικό στάδιο της ανάκρισης.

Από τις έρευνες του δικαστηρίου αλλά κι από τις καταθέσεις στη δίκη, αποδείχτηκε πως οι σφαίρες που τρύπησαν το σώμα του Victor Jara, είχαν βγεί από των 9 mm Steyer του τότε ταγματάρχη Herman Soto.

Επτά πρώην στρατιωτικοί, καταδικασμένοι για τις δολοφονίες των Victor Jara και Littre Quiroga, με τα κατορθώματα τους κατάφεραν να φτάσουν στις πιο ψηλές βαθμίδες του στρατεύματος κι όντας καταδικασμένοι, δεν είχαν εκτίσει ποτέ τις ποινές τους.

Πριν από λίγες μέρες και πλησιάζοντας την μέρα που θα τιμήσουμε την μνήμη του Victor Jara, 50 χρόνια από την δολοφονία του, η δικαστική αστυνομία του Las Condes, έφτανε στο σπίτι του Soto για να τον συλλάβει και να τον οδηγήσει στις φυλακές όπου θα πλήρωνε για τα εγκλήματα του.

Την ποινή του όμως δεν θα την εκτίσει.

Το θλιβερό ογδονταεξάχρονο γεροντάκι, ο απόστρατος ταξίαρχος που με το πιστόλι του σκόρπαγε τον θάνατο στους κρατούμενους του σταδίου της Χιλής, δεν πέρασε ποτέ το κατώφλι των φυλακών. Με κάποιο γελοίο πρόσχημα, κατάφερε να επιστρέψει στο διαμέρισμά του και με το περίστροφο που πάντα είχε στο σπίτι του, αυτοκτόνησε.

Chile parte 3 - Η ζωή και ο θάνατος του Victor Jara [Φιλ. Δ. Δρακονταειδής]

2023-09-14T10:54:00.001+03:00

Η ζωή και ο Θάνατος του Victor Jara

Φ.Δ.Δρακονταειδής -ΑΝΤΙ 29 ΝΟΕ 1975

Ο Victor Jara γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου του 1938 και δολοφονήθηκε άγρια στις 15 Σεπτεμβρίου του 1973, στο στάδιο της Χιλής, τέσσερις μέρες μετά την αναρρίχηση στην εξουσία της χούντας του Augusto Pinochet. Μετά το θάνατό του, η γυναίκα του, Αγγλίδα χορεύτρια Joan Turner και τα παιδιά της Μανουέλα και Αμάντα πέτυχαν να ξεφύγουν και και να εγκατασταθούν στην Αγγλία.

Ο Άγγλος παραγωγός Stanley Forman κι ο συνεργάτης του Martin Smith παρουσίασαν στις 11 Σεπτεμβρίου στο αγγλικό κοινό το φιλμ που γύρισαν με αφορμή τη ζωή και τον θάνατο του βάρδου του Χιλιανού λαού. Το φιλμ έχει τον τίτλο "Σύντροφε" (Companero), είναι διάρκειας μιας ώρας και στηρίζεται σε αφηγήσεις της γυναίκας του Victor με παρεμβολές τραγουδιών του άντρα της.*

"Όποιος έζησε από κοντά τα γεγονότα του πραξικοπήματος στις 11 του Σεπτέμβρη του 1973 κι ένιωσε τόσο δίπλα του τι σημαίνει φασισμός, είναι σήμερα ένα διαφορετικό πρόσωπο. Το μόνο που μπορεί να κάμει είναι να συνεχίσει να μιλάει για τις εμπειρίες του, για τις πιο προσωπικές του εμπειρίες ακόμα, ώστε να δώσει στον κόσμο να καταλάβει τι αλλαγή σημαίνει ο φασισμός για τον άνθρωπο. Τι σημαίνει φασισμός για τον Χιλιανό λαό που δεν μπορεί να μιλήσει για λογαριασμό του."

Ο Victor Jara ήταν γιός ενός χωριάτη τραγουδιστή, η μάνα του επίσης τραγουδούσε σε πανηγύρια και έκανε τη μοιρολογίστρα. Ήταν άνθρωποι πολύ φτωχοί. Στα 13 χρόνια του βρέθηκε ορφανός να γυρίζει στους δρόμους, μέχρι που μια φτωχή οικογένεια τον μάζεψε, του έδωσε να κοιμάται κάπου και του σύστησε να δουλέψει. Βρήκε να κάνει θελήματα. Να κουβαλάει τσάντες με ψώνια από τη μα μεριά της αγοράς στην άλλη, βγάζοντας έτσι ένα χαρτζιλίκι που ούτε να τον θρέψει δεν έφτανε. Όμως κατάφερε να σπουδάσει, φτάνοντας να γίνει καθηγητής χορού στο πανεπιστήμιο του Santiago. Ήταν -μετά την Violeta Parra- ο σπουδαιότερος αντιπρόσωπος της λαϊκής μουσικής.

" Η συνείδηση του Victor ότι ανήκε στην τάξη των χωρικών της Χιλής κι ότι, έστω κι αν είχε σταθεί τυχερός να επιζήσει και να μορφωθεί, δεν έπρεπε να τους απαρνηθεί, τον έφεραν στη μεριά του κόμματος της "UP-Unitad Popular (Λαϊκή Ένωση)", που είχε σαν υποψήφιο πρόεδρο τον Salvador Allende. Εκείνη την εποχή είχε αποφασίσει να εγκαταλείψει το θέατρο και τον χορό για να ασχοληθεί με το τραγούδι. Βοηθήθηκε σ' αυτό από το εξής περιστατικό: Σε κάποιο αριστοκρατικό γυμνάσιο τον γιουχάισαν για ένα τραγούδι του που μιλούσε για την ζωή του χωριάτη, του εργάτη, του τυραννισμένου. Η απόφασή ν' αφιερωθεί στο τραγούδι στάθηκε η σημαντική καμπή της ζωής του, που τον έφερε σε επαφή με τα λαϊκά στρώματα, όξυνε την πολιτική του ευαισθησία και κατέληξε στο θάνατο."

Δεν τραγουδάω, επειδή έτσι μ' αρέσει, για να κάμω επίδειξη της φωνής μου. Τραγουδάω για την κιθάρα μου, που έχει να κάμει δηλώσεις...

Ναι, η κιθάρα μου είναι' ο εργάτης, δεν είναι για τους δολοφόνους που ψοφάνε για λεφτά και δύναμη. Δεν τραγουδάω για να με προσέξουν, να με λυπηθούν οι ξένοι. Τραγουδάω για μια χώρα στενή κι ατέλειωτη, για το χώμα όπου αρχίζουμε κι όπου γυρίζουμε, για το τραγούδι που θα γεννηθεί, νέο για πάντα.

17/7/1973 η τελευταία συναυλία του Victor Jara στο Peru

δύο μήνες αργότερα θα έπεφτε νεκρός.

"Στις 11 Σεπτεμβρίου πήγα τα παιδιά στο σχολείο, ο Victor έφυγε για το Τεχνικό Πανεπιστήμιο, όπου είχε να δώσει ρεσιτάλ. Το ραδιόφωνο έκαμε λόγο για στρατιωτικές κινήσεις κι ο Victor μου τηλεφώνησε ότι όλα στο πανεπιστήμιο ήταν ήσυχα. ύστερα ακούστηκαν αεροπλάνα που περνούσαν κι έκαναν βομβαρδισμούς. Ο Victor μπόρεσε πάλι να μου τηλεφωνήσει το απόγευμα, για να μου ανακοινώσει ότι, λόγω της απαγόρευσης της κυκλοφορίας, θα έμενε στο Πανεπιστήμιο. Εγώ είχα πάρει τα παιδιά από το σχολείο και προσπάθησα να συγκρατήσω τον φόβο μου. Την επομένη έμαθα ότι το Πανεπιστήμιο είχε περικυκλωθεί κι ότι είχαν γίνει συλλήψεις "αναρχικών". Δεν μπορούσα να επικοινωνήσω τηλεφωνικά. Στις 13 του μηνός ήρθε κάποιος με μήνυμα του άντρα μου. Μου έστελνε τους χαιρετισμούς του, μου έλεγε να σταθώ γενναία και να φροντίσω μόνη μου τα παιδιά μας. Στις 18 Σεπτεμβρίου, νωρίς το πρωί, ήρθε ένας νεαρός να μου πει ότι ανάμεσα στους νεκρούς που είχαν φέρει από το Εθνικό Στάδιο, είχε αναγνωρισθεί το σώμα του Victor. Οι νεκροί είχαν στο στήθος τους ένα νούμερο κι αυτό μου έφερε ο νεαρός. Πήγα μαζί του στο νεκροτομείο. Εκατοντάδες πτώματα κατάχαμα, κατατρυπημένα από πολυβόλα. Εργάτες, σπουδαστές, νέοι και γέροι. Ο Victor ήταν πολύ χτυπημένος. Μισόγυμνος, γαζωμένος από σφαίρες, με σπασμένα τα πόδια και τα χέρια. Κατάφερα να μου δώσουν την άδεια να τον πάρω και να τον θάψω".

Compañero Víctor Jara of Chile ¡ Parte 1.

Compañero Víctor Jara of Chile ¡ Parte 2.

Compañero Víctor Jara of Chile ¡ Parte 3.

Compañero Víctor Jara of chile ¡ Parte 4 fin.

Σύντροφε για τη ζωή και για το μέλλον μου,

σύντροφε της πικρής ώρας της χαράς,

που καταφέρνουμε να ζούμε.

Δουλεύουμε για την αρχή μιας ιστορίας,

χωρίς να ξέρουμε το τέλος.

Όταν γυρίζω στο σπίτι και σε βρίσκω,

αφήνουμε τα όνειρά μας να κυματίζουν παρέα,

να διηγούνται την αρχή μιας ιστορίας

που δεν έχει το γνωστό τέλος.

"Κατά τρόπο σαφή", τελειώνει τη διήγησή της η Joan Jara, "από την στιγμή που ο Victor σκοτώθηκε, έπαψα να ζω σαν άνθρωπος και σαν γυναίκα. Το μόνο που μου απόμεινε και που αποτελεί κίνητρο -πολύ περισσότερο από το μίσος- είναι η ανάγκη ν' ανταποδώσω κάτι από αυτά που είχα κάποτε και που ήταν τόσο όμορφα".

Chile parte 2 - Όταν οι Χιλιάνοι χουντικοί ζητούσαν κι έπαιρναν το know-how από τους Έλληνες χουντικούς.

2023-09-13T10:45:00.000+03:00

Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Ο

Το "ελληνικό πείραμα" των συνταγματαρχών "πρότυπο" για τη χούντα του

Πινοσέτ;

* ΕΝΑΣ "ΣΚΛΗΡΟΣ" ΧΙΛΙΑΝΟΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Ο πτέραρχος Gustavo Leigh επισκέφτηκε την Ελλάδα προ του πραξικοπήματος στη Χιλή και έλαβε γνώση του "ελληνικού πειράματος" των συνταγματαρχών.

Το τρίτο από τυπική άποψη μέλος της χούντας, αλλά ο πλέον "ιδεολόγος" μεταξύ των σφαγέων της Χιλής, κοινώς "ο σκληρός" (μιας τυραννίας που δεν αριθμεί μαλακούς, φιλότουρκης άλλωστε), ο άνθρωπος στον οποίο αποδίδεται η δήλωση: "Υπάρχουν και καλοί οπαδοί του Αλλιέντε -οι νεκροί", ο πραγματικός εισηγητής του συντάγματος της "νέας Χιλής", επιμορφώθηκε στην Αθήνα;

Θα μπορούσε να απαντήσει καταφατικά κανένας, σχετικά τουλάχιστον:

* Με την κατασταλτική έναντι του πληθυσμού πολιτική, δηλαδή την παραγωγή απειλής θανάτου -και θανάτου απλώς.

* Με την άσκηση της νομοθετικής εξουσίας με νομοδιατάγματα.

* Με τη χρησιμοποίηση του συνόλου των ενόπλων δυνάμεων στην πραγματοποίηση ενός ξένου προς αυτές σχεδίου (σχετικά δηλαδή με την εξαπάτηση των εθνικών δυνάμεων της χώρας).

Ποιός, όμως, εισηγήθηκε στον πτέραρχο Λη την επίσκεψη στην Αθήνα;

ΚΑΙ:

* Με ποιά αφορμή την πραγματοποίησε;

* Με ποιά ιδιότητα;

Ένα τελευταίο ερώτημα:

* Τι γνωρίζει περί αυτών ο πρόξενος της Ελλάδος στο Σαντιάγο κ. Γαβριήλ Μουστάκης;

του Γιώργου Μανιάτη (Νοέμβρης 1975)

Chile parte 1 - Ο ρόλος του κ. Κιούμπιτς στο πραξικόπημα

2023-09-12T18:03:00.001+03:00

Ο ρόλος του κ. Κιούμπιτς στο πραξικόπημα.

του Γιώργου Μανιάτη

“Οι ενέργειες της CIA (στη Χιλή) απέβλεπαν στην αποτροπή των προσπαθειών του Αλιέντε να εξοντώσει τα αντίπαλα στο καθεστώς του μέσα ενημερώσεως και τα αντίπαλα κόμματα”

(Πρόεδρος Φορντ, 17 Σεπτεμβρίου 1974)

Ας μου επιτραπεί να δείξω:

Ότι ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ψεύδεται.

Ότι όλοι οι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου και του Σταίητ Ντηπάρτμεντ, επί ένα χρόνο, σχετικά με το χιλιανό, εψεύδοντο.

Ότι μεταξύ αυτών τοποθετείται και ο τωρινός πρέσβυς των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα κ. Κιούμπιτς.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ κ.ΦΟΡΝΤ

Η προεδρική δήλωση περιέχει τριάδα ψεύδους.

Το πρώτο ψεύδος αφορά στο “αποτρεπτικόν” των ενεργειών της CIA. (Η CIA ενήργησε διότι ο Αλιέντε “προσπάθησε…”

Η “Επιτροπή Εθνικής Ασφαλείας” των Ηνωμένων Πολιτειών (την οποία το Newsweek αποκαλεί “η άκρως μυστική ηγεσία της CIA για το εξωτερικό, που είναι γνωστή σαν “Επιτροπή των 40”), απεφάσισε και εκήρυξε πόλεμο κατά του Αλιέντε: Σε σύσκεψη της, που πραγματοποιήθηκε επειγόντως μεταξύ 4η; Σεπτεμβρίου και 10ης σεπτεμβρίου 1970.

Ο Αλιέντε είχε επιτύχει σχετική πλειοψηφία: στις εκλογές της 4ης Σεπτεμβρίου.

Σύμφωνα όμως με το χιλιανό Σύνταγμα, ο Αλιέντε διεδέχθη τον κ. Φρέι στην προεδρία δύο μήνες αργότερα (στις 4 Νοεμβρίου). Ώστε πρώτα η Αμερικανική Επιτροπή Ασφαλείας απεφάσισε να εξοντώσει τον Αλιέντε, και ύστερα (55 περίπου μέρες ύστερα) ο Αλιέντε άρχισε να εξοντώνει οιονδήποτε και οτιδήποτε.

Εκτός δηλαδή που η CIA είχε από το 1964 λάβει μέρος, με 20 εκατομ. δολάρια -και άλλα πειστικά μέσα- στον προεκλογικό αγώνα υπέρ του κ. Φρέι (εναντίον του Αλιέντε). Και το αυτό επανέλαβε στις εκλογές του 1970. Κατά συνέπεια η δήλωση του προέδρου είναι ψευδής.

Το δεύτερο ψεύδος, της αυτής πάντα δηλώσεως, είναι ότι η Λαϊκή Ένωση προσεπάθησε να εξοντώσει τα αντίπαλα πολιτικά κόμματα. Παραθέτω σχετικά μαρτυρίες και κρίσεις:

Ο πρέσβυς της Σοηδίας στο Σαντιάγο κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησεως της χώρας από το καθεστώς Αλιέντε και την πρώτη μεταπραξικοπηματική περίοδο κ. Harald Edelstam:

“Ο Σαλβαδόρ Αλιέντε βδελυσσόταν τη βία και τη βαναυσότητα. Κατά την προεδρία του δεν υπήρχαν πολιτικοί κρατούμενοι. Όλα τα πολιτικά κόμματα. όλες οι ομάδες επιτρέπονταν και μάχονταν ελεύθερα για τις ιδέες τους. Δεν υπήρχε λογοκρισία στον Τύπο, στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Ο καθένας είχε το δικαίωμα να μέμφεται ανοιχτά τον Πρόεδρο, την κυβέρνηση και την δίοικηση. Κατά τα τρία έτη της προεδρίας του Σαλβαδόρ Αλιέντε βασίλευε στη Χιλή πλήρης ελευθερία και αληθής δημοκρατία. Η αντίθεση είναι τόσο χτυπητή όσο τη συγκρινει κανείς με τη βία, την κτηνωδία, τις τρομερές διώξεις της σήμερον εναντίον εκείνων που νομίμως είχαν υποστηρίξει τη Λαϊκή Ένωση και τον Πρόεδρο Αλιέντε”.

(Στο “Chili, le dossier noir, Gallimand 1974)

Σύμφωνα, με έρευνα που έγινε την 1ην Οκτωβρίου 1972 (δύο χρόνια λοιπόν από της ανόδου του Αλιέντε στην Προεδρία), επί 155 ραδιοσταθμών που αριθμούσε η Χιλή, 115 έλεγχε η αντιπολίτευση και 40 η αριστερά. Επί 72 εφημερίδων (Εθνικών και Επαρχιακών) 47 ανήκαν στην αντιπολίτευση, 16 στην αριστερά και 9 έμειναν ακαθόριστες.

“Le Monde Diplomatique”, Μάιος 1973:

“Σήμερα ακόμη [Σ.Σ. μετά δύο χρόνια και 8 μήνες διακυβερνήσεως της Χιλής από τη Λαϊκή Ένωση, 4 μήνες προ της ανατροπής της], η αντιπολίτευση ελέγχει την πλειοψηφία του ημερήσιου Τύπου της χώρας, περισσότερο από τα δύο τρίτα των επαρχιακων εφημερίδων, τον Τύπο που απευθύνεται στη γυναίκα και τη σημαντικότερη επιθεώρηση για νέους. Από 150 ραδιοφωνικού;ς σταθμούς που λειτουργούν στην Χιλή τα δύο τρίτα είναι στα χέρια της αντιπολιτεύσεως. Εκτός από το Εθνικό κανάλι της τηλεοράσεως, τα άλλα κανάλια εξαρτώνται από τα πανεπιστήμια και παρουσιάζουν συντηρητικά προγράμματα. Μολις τελευταία, χάρη στην αγορά του μεγαλύτερου μέρους των μετοχών, η Χριστιανοδημοκρατία έλαβε τον έλεγχο της σημαντικότερης καθημερινής επαρχιακής εφημερίδος “Ελ Σουρ”. Φαίνεται λοιπόν ελάχιστα ακριβές να ομιλεί κανείς περί περιορισμού της ελευθερίας του Τύπου στην Χιλή”.

Σχετικά με την ελευθερία των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως, το ίδιο φύλλο του “Μ.D.” αναφέρει ενδεικτικά ότι η “Λαϊκή Ένωση”, είδε “το σύνολο σχεδόν των σχεδίων νόμου που υπέβαλε προς ψήφιση να καταψηφίζονται από το Κογκρέσσο”, όπου πλειοψηφούσε η αντιπολίτευση, το οποίο “σε δύο χρόνια ψήφισε υπέρ των δέκα κατηγοριών για αντισυγματικότητα υπουργών της κυβερνήσεως, πράγμα που, σύμφωνα με το Σύνταγμα, υποχρέωσε ισάριθμους υπουργούς σε παραίτηση”.

Ο Graham Greene, μετά το φόνο του Αλιέντε:

“...Εννοούμε να μείνει πιστός στη συνταγματική οδό. [...] ότι κι αν μπορεί κανείς να σκεφτεί για τον Αλιέντε, όποια κι αν υπήρξαν τα σφάλματα που μπόρεσε να διαπράξει, και είτε απεχθανόμαστε το μαρξισμό είτε όχι, οφείλουμε να του αποδώσουμε αυτή τη δικαιοσύνη: κατά τη διάρκεια της θητείας του, δεν υπήρξε ούτε ένας πολιτικός κρατούμενος, ουδέ μία εκτέλεση και ο Τύπος ουδέ μία φορά ελογοκρίθη”.

Τελειώνω με τη μαρτυρία ενός Κίσσινγκερ της δημοσιογραφίας, του κ. C.L. Sultzberger , στον “Herald Tribune” της 13ης Ιανουαρίου 1971:

“Ο Αλιέντε χρειάστηκε να κάνει το στρατό, την Εκκλησία, τους επιχειρηματίες και τη διεθνή κοινότητα να δεχθούν το καθεστώς του. Το κατόρθωσε ευφυώς, χωρίς να επιβάλει λογοκρισία ούτε λογοκρισία ούτε περιορισμούς στην Εκκλησία ή τις μετακινήσεις”.

Κατά συνέπεια η δήλωση του προέδρου είναι ψευδής.

Το τρίτο ψεύδος συνάγεται συμπερασματικά. Αλλά εδώ υπάρχει μια δυσκολία. Ψεύδος λέγεται, υποθέτω: πρόταση γραμματικώς ορθή φορτισμένη με ελάχιστο ποσοστό αληθείας. Το συμπέρασμα όμως εκ της προεδρικής δηλώσεως (ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επενέβησαν στην Χιλή προς χάριν της υπάρξεως των αντιπάλων στο καθεστώς Αλιέντε Πολιτικών κομμάτων και των μέσων τους ενημερώσεως), δεν περιέχει κανένα ποσοστό αληθειας. Διότι το συμπέρασμα αυτό κατ’ ανάγκη είναι:

-Ή ότι τα κόμματα αυτά και τα μέσα τους υπάρχουν τώρα στη Χιλή.

-Ή ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επέτυχαν στην Χιλή το ακριβώς αντίθετο εκείνου στο οποίο απέβλεπαν!

Κατά συνέπεια η δήλωση του προέδρου είναι ψευδής. Διότι βέβαια (από τη στιγμή ακριβώς μάλιστα που “οι ενέργειες της CIA να αποτρέψουν κλπ” τελεσφόρησαν…), όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα στη Χιλή απαγορεύτηκαν και παραμένουν απαγορευμένα. Όσο για τα μέσα ενημερώσεως…

Αυτό όμως, 1ον) ποια δηλαδή υπήρξε η ελευθερία της εκφράσεως και της σκέψεως, ακόμα και της [νόμιμης] δράσεως -π.χ. της απεργίας- κατά τα 3 χρόνια του Αλιέντε, και 2ον) ποια είναι αφότου οι ενέργειες της CIA τελεσφόρησαν. Προς στιγμή θα αρκεστώ σε μια ακόμη μαρτυρία του έγκυρου Le Monde Diplomatique (φύλλο του Απριλίου 1973, ύστερα, δηλαδή από δυόμισι χρόνια αλιεντικής τυραννίας;

“Σε καμία χώρα του κόσμου η ελευθερία σκέψεως και ενημερώσεως δεν είναι περισσότερο ζωντανή από ότι στη Χιλή”.

Το ακριβές μέρος των δηλώσεων Φορντ είναι ότι πάντως οι “συγκεκαλυμμένες” εκείνες ενέργειες της CIA έλαβαν χώρα. Αυτό όμως σημαίνει ότι όλοι οι αρμόδιοι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αρχίζοντας από τον προκάτοχό του προέδρο Νίξον και τον προκάτοχό του αντιπρόεδρο Αγκνιου), μερικοί δε και ενόρκως ενώπιον επιτροπής του Κογκρέσου επί ένα ολόκληρο χρόνο εψεύδοντο. Ο κύριος Κίσινγκερ είναι πλέον τόσο γνωστός παραβάτης της σχετικής εντολής του μωσαϊκού -εβραϊκού ωστόσο- Νόμου, που κάθε αναφορά σε αυτόν ως ψευδολόγου θα ηχούσε γελοιοποιητικά για τον γράφοντα. Τον παρακάμπτω. Μένει όμως ο κ. Κιούμπιτς.

Ο κ. ΚΙΟΥΜΠΙΤΣ

Ο κ. Κιούμπιτς είχε επανειλημμένα και για παράδειγμα την Πέμπτη 20/09/1973 (9 μέρες από της εκρήξεως του κινήματος) διαψεύσει ότι “ οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αμέσως ή εμμέσως αναμιχθεί στο χιλιανό πραξικόπημα”.

Τώρα όχι μόνο διαψεύδεται ο ίδιος δια του πλέον επισήμου στόματος της χώρας του, αλλά και εύλογο τίθεται το ερώτημα κατά πόσον είναι αυτοπροσώπως, αμέσως ή εμμέσως, ως αρμόδιος υπουργός, αναμεμιγμένος στην όζουσα αυτή υπόθεση. Διότι:

Ο κ. Κιούμπιτς ήταν, ως γνωστόν, υφυπουργός Εξωτερικών για τη λατινική Αμερική.

Τη θέση αυτή έλαβε ύστερα από σύσταση του κ. Κίσινγκερ (με τον οποίο συνεδέετο από την εποχή των διαπραγματεύσεων με το Βιετνάμ στο Παρίσι).

Η θέση αυτή δημιουργήθηκε πιθανότατα από τον ίδιο κ. Κίσινγκερ, και πάντως λειτουργησε χάρη, σ’ αυτόν, μετά την άνοδο του Αλιέντε στην εξουσία. Τον Οκτώβριο του 1970 ένα [πολύ γνωστό πλέον] υπόμνημα εστάλη από τον αντιπρόεδρο της I.T.T. στον αρχηγό της ¨Επιτροπής των 40”, που αποτελούσε σχέδιο δράσεως εναντίον του Αλιέντε. Εν κατακλείδι υπενθυμιζόταν ότι “ενώ προ έτους είχ αναγγελθεί ο διορισμός ενός Υφυπουργού Εξωτερικών για την Λατινική Αμερική, η θέση δεν είχε ακόμη καταληφθεί”. Ο κ. Κισινγκερ απήντησε: “[...} οι γνώμες και οι συμβουλές σας είναι σημαντική βοήθεια και θα τις λάβουμε [Σ.Σ. η “Επιτροπή Εθνικής Ασφαλείας”] ασφαλώς υπ’ όψιν”.

Ο κ. Κιούμπιτς εγνώριζε ακόμη και την ώρα εκδηλώσεως του κινήματος στη Χιλή, δεδομένου ότι:

-Λίγες ώρες πριν αρχίσει η επιχείρηση, η Αμερικανική πρεσβεία του σαντιάγο είχε δεχτεί την επίσκεψη χιλιανού αξιωματικού και ενημερώθηκε σχετικά με την επίσπευση της (που είχε κριθεί αναγκαία, κατά τη γνώμη μου διότι την επομένη ο Αλιέντε σχεδίαζε να αναγγείλει δημοψήφισμα).

-Η αμερικανική κυβέρνηση έλαβε “στο υψηλότερο επίπεδο” γνώση της ειδήσεως αμέσως. Το “υψηλότερο επίπεδο” αρχίζει φυσικά από τον αρμόδιο υπουργό. Άλλωστε, ο κ. Κιούμπιτς ενημέρωσε επειγόντως τα μέλη μιας επιτροπής του Κογκρέσου, αυτοπροσώπως.

-Αλλά και τέσσερις μέρες προ του του πραξικοπήματος ο κ. Κιούμπιτς είχε δεχθεί επίσκεψη του πρέσβεως του του στο σαντιάγο κ. Νταίηβς, που στις 7 Σεπτεμβρίου “πέταξε” στην Ουάσιγκτων, στις 8 είδε τον κ. Κίσινγκερ και στις 9 επέστρεφε στη θέση του. Στις 11 ο στρατός στασίαζε και στις 20, ενώ το “όργιο αίματος” στη Χιλή προκαλούσε διεθνώς “αποτροπιασμό”(Μακάριος), οκ. Κιούμπιτς έβρισκε ότι στη Χιλή “η κατάστασις εξομαλύνεται ταχέως”.

Και ναι μεν ο κ. Κιούμπιτς εποίησε σε κάθε περίπτωση το πατριωτικό του καθήκον ως Αμερικανού αξιωματούχου. Επειδή όμως εύλογο είναι ότι θα εξακολουθήσει να το ποιεί, εδώ τώρα πλέον, ερωτάται αν συνεννοηθήκαμε καθόλου μεταξύ μας περί ποίου μπορεί να είναι ένα εγχώριο πατριωτικό καθήκον.

Μήπως είναι να τον …ξεΦΟΡΝΤωθούμε;

"Φίλαθλο πνεύμα και εμπορία". Μια προσέγγιση στα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια.

2023-08-17T07:56:00.002+03:00

Ρόζα Ιμβριώτη *

Αυτές τις μέρες καταρτίζει το Υπουργείο Παιδείας νομοσχέδιο με το οποίο καθορίζει την έννοια της "φιλάθλου ιδιότητας". Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει άρθρα αναφερόμενα "εις την δι' αθεμίτων μέσων απόκτησιν αθλητών" από συλλόγους που για να πετύχουν την την εγγραφή τους υπόσχονται χρηματικά ποσά, εργασία κ.τ.λ. Κατά το νομοσχέδιο "φίλαθλος δέον να θεωρήται πας όστις επιδίδεται, ουχί προς οικονομικόν όφελος, αλλά από αγάπην προς το σπορ και ο ενδιαφερόμενος δια την προαγωγήν των."

Μια φορά έβαλε και το Υπουργείον Παιδείας τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων. Στην Ελλάδα οι έννοιες "φίλαθλος" και "φίλαθλο πνεύμα" έχουν ολότελα παραμορφωθεί.

Γιατί, μη νομίσει κανένας, ότι [...] πυκνές ομάδες του κόσμου, που γεμίζουν τη λεωφόρο Αλεξάνδρας προς το γήπεδο του Παναθηναϊκού , τις σπρώχνει προς τα εκεί το φίλαφλο πνεύμα. Ούτε είναι φίλαθλοι οι έφηβοι των 16-20 χρόνων και τα παιδιά των 11-15 χρόνων που τρέχουν κουρελιασμένα, πεινασμένα, κίτρινα, σκαστοί από το κουρείο ή το μαραγκούδικο, σκαστοί από το σχολείο, με τα κλεμένα λεπτά από το κομπόδεμα της γιαγιάς για το εισιτήριο. Ούτε, πολύ περισσότερο, αντιπροσωπεύουν το αθλητικό πνεύμα οι πολυτελέστατες κούρσες με τους καδενοφορεμένους κύριους.

Άλλες είναι οι αιτίες κατά μεγάλο μέρος που γεμίζουν πατείς με-πατώσε τα γήπεδα. Κι' οι αιτίες αυτές είναι αποτέλεσμα της βαθειάς κρίσης που περνάει η αστική κοινωνία. Κείνο που κάνει όλους κι' ιδιαίτερα τα νιάτα να τρέχουν λαχανιαστ'α στα γήπεδα, είναι το φοβρό αίσθημα της ΦΥΓΗΣ. Της φυγής από την πραγματικότητα την πανάθλια, το χωρίς ψωμί σήμερα και το χωρίς ελπίδα αύριο. Ανέλπιδη και απροσανατόλιστη η νεολαία χωρίς ιδανικά αντιστύλια, ζη μέσα στο κενό και το ανικανοποίητο. Κι' όταν δουλεύει με μισθό πείνας, η εργασία πολύωρη κι' αποχτηνωτική. όπως την έχει καταντήσει η σημερινή κοινωνική πραγματικότητα, γυμνώνει τη νεολαία από κάθε πνευματική χαρά και της αφαιρεί από την ψυχή κάθε ικμάδα. Αποκλεισμένα τα νειάτα από τα υλικά και πνευματικά αγαθά του πολιτισμού είναι πια παραδομένα ανυπεράσπιστα στο εύκολο ζήσιμο, στο εύκολο κέρδος, στην πρόστυχη καλοπέραση. Έτσι παραμορφώνεται το σώμα και η ψυχή και δημιουργούνται σακάτικες και ηθικά ανάπηρες ψυχές. Χιλιάδες λοιπόν άτομα ύστερα από την [...] εργασία, την εργασία σκλαβιά, βρίσκουν ευχαρίστηση κι' απόλαυση στο έντονο ζήσιμο του έρωτα χωρίς αύριο, της χαρτοπαιξίας, της ακολασίας. Παρακολουθούν με πάθος ανείπωτο σαν απλοί θεατές τις αθλητικές συναντήσεις που τους είναι τόσο πιο πολύ εύαρεστες, όσο δεν τους προβάλλουν καμιά δύσκολη απαίτηση, ούτε στο σώμα ούτε στο πνεύμα.

Αυτή είναι η μία αιτία της κοσμοσυρροής στα γήπεδα, όμως υπάρχει και μία άλλη. Οι κούρσες που τρέχουν και μέσα στις κούρσες μεγαλόσχημοι κύριοι είναι τάχα οι ενδιαφερόμενοι για την προαγωγήν των σπορ άνευ ουδεμιά οικονομικής ωφελείας. Αντίθετα είναι εκείνοι που έχουν ιδιαίτερα οικονομικά και ακόμα περισσότερο πολιτικά οφέλη. Είναι εκείνοι που εκμεταλλεύονται το αίσθημα της φυγής στον εργαζόμενο γενικά και ιδιαίτερα στην νεολαία. Να αποτραπεί διατάζει η Αντίδραση η προσοχή τους από το σήμερα και τα προβλήματά του. Από την άθλια κατάστασή τους. Από τις άνομες πράξεις της ολιγαρχίας. Από το σωστό αντίκρυσμα της στιγμής. Να παραπλανηθεί το λαϊκό κριτήριο, να αφιονιστεί [;] η ψυχή της νεολαίας. Και τρέχουν και τρέχουν λαχανιαστά κι' οι μεν κι' οι δε στα γήπεδα , όπως τρέχουν στις άλλες ψυχοφθόρες διασκεδάσεις. Πιστεύει τάχα κανείς πως αυτό είναι το φίλαθλο πνεύμα κι' ότι όλοι αυτοί είναι φίλαθλοι; Αντίθετα αυτή η βρώμικη πολλές φορές υπόθεση καταστρέφει το ευγενικό ιδανικό του αθλητισμού, το ηθικό του στοιχείο. Ο αθλητισμός είναι μέρος της φυσικής αγωγής κι' ο αθλητής πραγματοποιώντας το ανώτατο όριο της επίδοσης έχει την ικανοποίηση, ότι είναι ο ήρωας που ενεργεί για το ηθικό μεγαλείο της χώρας του και το δικό του.

Όλα τα αγόρια και τα κορίτσια έχουν ανάγκη από φυσική αγωγή. μα φυσική αγωγή θα πει πρώτα υγιεινή διαπαιδαγώγηση και σωστή θρέψη και έπειτα για όλους γυμναστική κι' αθλητισμός. Τότε το φίλαθλο πνεύμα θα κατακτήσει ολόκληρο το λαό, όμως όχι σαν αφιόνισμα, αλλά σαν κατάρτιση γερού κι' επιδέξιου κορμιού που θα γίνει το όργανο μιας χαρούμενης παραγωγικής και ηθικής οντότητας.

Μέσα σ' αυτό το γενικό πλαίσιο πρέπει να δη το Υπουργείο Παιδείας το πρόβλημα του αθλητισμού και του φίλαθλου πνεύματος δηλαδή δεν είναι σκοπός μας στον αθλητισμό ν' ατροφήσουμε το πνεύμα με την υπερβολική άσκηση του κορμιού. Δεν μπαίνει σκοπός να φαμπρικάρουμε αθλητές εμπόρους ή αργόσχολους ανθρώπους, τάχα φίλαθλους που εμπορεύονται και καπηλεύονται την ιδιότητα του φιλάθλου και του αθλητή, γιατί τότε η άθληση χάνει το κύριο νόημα της, γίνεται ειδίκευση και φτάνει στη στρέβλωση, την κερδοσκοπία και την αρπαχτική μανία.

Ίσα-ίσα τώρα που η αστική κοινωνία κατάντησε την εργασία τον χειρότερο εχθρό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και προσωπικότητας, ενώ πρέπει να είναι η χαρά κι' η δόξα του ανθρώπου, η φυσική αγωγή και μάλιστα ο αθλητισμός πρέπει να αποτρέπουν τούτο τον κίνδυνο. Πρέπει να δίνουν ευκαιρίες στο άτομο μαζί με το σχολείο, τις λαϊκές βιβλιοθήκες, το θέατρο να δημιουργήσει για τον εαυτό του καλλιτεχνικές και πνευματικές απολαύσεις. Η φίλαθλη κίνηση μαζί με τα άλλα θα είναι το αντιστάθμισμα στην αποχτηνωτική ζωή που μας φέρνει το οικονομικό καθεστώς κι' η εργασία - σκλαβιά. Θα βοηθήσει να μη χαθεί η ατομική πρωτοβουλία , να σωθεί το πνεύμα. Να διαμορφώσει ανθρώπους της δουλειάς και της δημιουργικής δράσης, που τόσο έχει ανάγκη η Χώρα μας σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Έχει ετοιμαστεί για τέτιο αντίκρυσμα το Υπουργείο Παιδείας; Στη φυσική αγωγή έχει ν' αντικρύσει τρείς τομείς χωρίς να λογαριάσει έξοδα;

1) Την υγιεινή κατάσταση των παιδιών. "Οι μαθηταί δέον να ώσιν καθαροί και ευπρεπώς ενδεδυμένοι" είναι η ρετσέτα του Υπουργείου που μοιάζει με την ρετσέτα του παλαιού γιατρού που συνιστούσε στο φτωχό βιοπαλαιστή που χτίκιασε από πείνα: μπιφτέκι, εξοχή και ανάπαυση!

Πρέπει το ίδιο να οργανώσει τις υπηρεσίες για υγιεινή διαπαιδαγώγηση και σωστή θρέψη. Που σημαίνει παρακολούθηση από γιατρούς και τις επισκέπτριες αδελφές των παιδιών από την βρεφική κιόλας και νηπιακή ηλικία. Μα ιδρύσει βρεφικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς. Να ιδρύσει λουτρά και ιματιοθήκη. Συσσίτια και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Γιατί αν δεν γίνουν αυτά, με τα 82% αδενοπαθικά παιδιά, γυμναστική κι' αθλητισμός σημαίνει χαριστική βολή για την υγεία του παιδιού.

2) Πάνω σ' αυτό σαν προϋπόθεση, θα στηρίξει τη Γυμναστική και τον Αθλητισμό. Κι' όταν λέμε γυμναστική δεν ζητούμε απλώς "ώρα γυμναστικής" κατά το "ώρα γυμναστικής" όπου θα ασκηθούν κάθε φορά ωρισμένα μέλη του σώματος χωριστά. Εννοούμε τη Γυμναστική που θα αντιληφθεί τον άνθρωπο σώμα και πνεύμα σαν ενιαίο όλο. Πλάγι στην καθιερωμένη γυμναστική που είναι αντίγραφο των γραμματικών και συνταχτικών ασκήσεων εφαρμοσμένο στην περίπτωση αυτή και στα μέλη του σώματος και στο καθένα χωριστά, ζητούμε να σταθεί ο αθλητισμός που θ' απαιτείται στην αδιάσπαστη ενότητα σώματος και πνεύματος. Στο κολύμπι, στην κωπηλασία, στο χιόνι, στην ορειβασία, στην πορεία, στο τόπι, στην πάλη, στο δρόμο μέσα στον ήλιο και τον αέρα, στο φυσικό περιβάλλον, θα σπαθίζει και θα πλάθεται η δύναμη κι' η θέληση της νεαρής οντότητας. Σχολεία χωρίς γήπεδα και χώρο γυμναστικής είναι πια κάτι αναχρονιστικό.

3) Υπάρχουν όμως κατάλληλοι και αρκετοί καθηγητές της Φυσικής Αγωγής; Η Δημοτική Εκπαίδευση έχει την γυμναστική σαν κάτι περίεργο! Οι Δάσκαλοι μας δεν έχουν καμία ιδιαίτερη μόρφωση για ένα τέτοιο πλατύ πρόγραμμα φυσικής αγωγής. Και τότε θα πρέπει σε κάθε Δημοτικό είτε ομάδα Δημοτικών να υπάρχει καθηγητής της φυσικής αγωγής. Αλλιώς θα πρέπει υποχρεωτικά όλοι οι Δάσκαλοι ως 40 χρόνων να μετεκπαιδευτούν επί εξάμηνο στην Ακαδημία Φυσικής Αγωγής.

Η Μέση Εκπαίδευση βέβαια παρουσιάζεται προνομιούχα. Έχει καθηγητές Γυμναστικής. Όμως φοβάμαι ότι οι καθηγητές της Φυσικής Αγωγής μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Ίσως να φταίνε τα λιγώτερα επιστημονικά εφόδια που διαθέτουν απέναντι στους άλλους συναδέλφους. Νομίζω ότι ο καθηγητής της Γυμναστικής πρέπει να έχει ανώτερη θεωρητική κατάρτιση για να σταθεί άξιος της αποστολής του και σε ίση μοίρα με τους συναδέλφους του. Όσο για το πανεπιστήμιο η εικόνα είναι θλιβερή. Όλοι οι φοιτητές θεωρούν τις λίγες υποχρεωτικές ώρες της γυμναστικής αγγαρεία. Ενώ θα περίμενε κανείς το αθλητικό πνεύμα να ξαπλωθεί ολοένα πιο πλατιά μέσα στους φοιτητές. Αυτοί να οργανώσουν την επιστημονική φυσική αγωγή με όλο τα παρακλάδια της (ιατρική, φυσικοθεραπευτική κ.τ.λ.)

Μόνο άμα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας σε μια αδιάκοπη πραχτική της φυσικής αγωγής, ίσως θα κόψουμε από τη ρίζα το κακό και θα διατηρήσουμε στους μεγάλους έπειτα την ανάγκη του ενεργητικού αθλητισμού και το φίλαθλο πνεύμα.

Φοβάμαι όμως πως κι' αυτό δεν φτάνει, όσο κυλάει άδεια η ζωή της νεολαίας και απροσανατόλιστη, άνεργη, χωρίς ιδανικά κι' ελπίδες καλύτερου αύριο, μέσα στη βαθειά κοινωνική κρίση που περνούμε, και τα νιάτα θα θέλγονται από τον παραμορφωμένο αθλητισμό και τις πρόστυχες διασκεδάσεις και την ψυχολογική αυτή κατάσταση τους θα την εκμεταλλεύεται η Αντίδραση και θ' αποκομίζει και πολιτικά και οικονομικά κέρδη.

Ρόζα Ιμβριώτη Γενάρης '53

* Σκίτσο της Κατερίνας Χαριάτη-Σισμάνη

την περίοδο που ήταν συν-εξόριστη της Ρόζας Ιμβριώτη

Ο Κώστας Βάρναλης κι ο Μακαρθισμός.

2023-07-29T08:24:00.001+03:00

Ο μεγάλος Κώστας Βάρναλης, έγραφε στην εφημερίδα "ΑΥΓΗ", το καθημερινό πρωτοσέλιδο χρονογράφημα, με τον χαρακτηριστικό τίτλο "Λόγια που καίνε", από το 1953 ως το 1957.

Τα θέματα του, όπως είναι φυσικό, τα αντλούσε από την επικαιρότητα και με τον ιδιαίτερα δικό του τρόπο, θα έλεγε κανείς, πως αποτελούσαν την "πυξίδα" για την καθημερινή δράση των κυνηγημένων κομμουνιστών, τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια.

Με τον ίδιο καυστικό τρόπο εκείνο το καλοκαίρι του 1954, έγραψε στο χρονογράφημά του, για τον Μακαρθισμό που είχε πατήσει το πόδι του και στην Ελλάδα και που δεν το σήκωσε παρά πολλά χρόνια μετά.

Αυγή λοιπόν 10 Ιούλη του 1954 και Λόγια που καίνε από τον Κ. Βάρναλη.

___________________________________________________

ΛΟΓΙΑ ΠΟΥ ΚΑΙΝΕ

“Σ Τ Α Ρ Ε Λ Λ Α Σ “

ΤΟ ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ ΤΟΥ κ. Κ. ΒΑΡΝΑΛΗ

-Έσκισα τα μαξιλάρια μου και σκόρπισα τα πούπουλα στο μελτέμι, σαν τον ερωτευμένο το Σαρλώ, φώναξε ο κανδηλανάπτης.

-Ερωτευμένος είσαι; τον ερώτησε ο επίτροπος.

-Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά! Ενθουσιασμένος είμαι.

-Με τι πράμα;

-Με τη “Σταρ Ελλάδα¨.

-Ωραίο… πράμα - κι αναμεταξύ μας είπε σιγανά ο άλλος.

-Θεία δίκη!... Είχα λάβει τότε, τη νύχτα των “Καλλιστείων”, μέρος στη μάχη υπέρ των “πατρίων”... Ξενύχτησα με προσευχές και μετάνοιες στην εκκλησία, αρματώθηκα με δακρυγονες αμπούλες για να εμποδίσω το …έγκλημα. Δεν μπορέσαμε. Νίκησε το Πονηρόν… Έτσι νόμιζα. Αλλά τώρα το “πονηρόν” ξεσκεπάστηκε. Η “Σταρ Αμαρτία” δεν γίνετε δεχτή στο Λογκ Μπητς. Ανεπιθύμητη αυτή που την επιθυμούν όλοι!...

-Τι έγκλημα έκανε;

-Τόσο φοβερό, που πάμε λίγο παραπέρα να σου το πω· δαν κάνει να μας ακούσουνε τα καντήλια! Άκου λοιπόν και κρατήσου να μην πέσεις. Ζωγράφισε το εξώφυλλο ενός βιβλίου…

-Βιβλίου;

-Αλλά τι βιβλίου! Ενός εξόριστου ποιητή (Λουντέμη θαρρώ, τον λένε). Άρα εαμοσλαύου!

-Πωπωπώ!

_Και ξέρεις τι ζωγράφισε; Συρματοπλέγματα!

-Μωρέ δε βρήκε να κάνει τίποτες άλλο αυτό το κορίτσι; Δεν παράδινε καμιά τρακοσαριά Έλληνες ή συμμάχους στα γερμανικά αποσπάσματα, να της ανοίγονται σήμερις όλες οι τίμιες πόρτες;

-Συρματοπλέγματα ζωγράφισε κι’ από συρματοπλέγματα το βρήκε. Η Μεγάλη Δημοκρατία του Ουάσιγκτον (που γιόρταζε προχτές την επέτειό της) έζωσε την ελευθερία της με σιδερένια αγκάθια κι’ άϊντε να περάσει το… μόλυσμα! Και ξέρεις τι συλλογιέμαι τώρα; Άδικα ξεσηκώσαμε γην και ουρανόν να ματαιώσουμε τα Καλλιστεία. Ο Κύριος τ’ Ουρανού τα άφησε να γίνουν, για να ντροπιάσει τη σταρ. Της σκάλωσε τη μεταξένια ουρά της στ’ αγκάθια του εξώφυλλου και πάει της έφυγε η περιβολή του αγγέλου και φάνηκε ο μέσα διάβολος με το μαγιό του…

-Αλλά καθώς βλέπω κι ο Κύριος της Γης δε σοβαρεύεται λιγώτερο. Της έκλεισε τις πόρτες της Δόξας!... Αλλά… δε σκεφτήκαμε, πως αν δεν πάει να μας εκθέσει η “Σταρ Ελλάς”, θα πάει μια από τις επιλαχούσες. Έτσι η πατρίς μας, οπωσδήποτε θα δυσφημιστεί.

Έχε εμπιστοσύνη στο Δίκαιο. Κάποιο στίγμα θα βρεθεί και γι’ αυτές, κάποιο μεγαλύτερο έγκλημα από ένα εξώφυλλο. Φαντάσου η μια απ’ αυτές βα έχει αδελφό που τον εκτέλεσαν οι ναζήδες κ’ η άλλη να χαιρέτησε μια μέρα στο δρόμο τον κ. Σβώλο!

-Πω πω πω! Τρέμω ολόκληρος…

-Έχουσι την γνώσιν οι φύλακες!

-Ποιοί φύλακες;

-Της Φυλακής.

-Ποιανής Φυλακής;

-Του “Ελεύθερου Κόσμου”...

Αυτήν τη Φυλακή, τήνε φυλάγουν Άργοι μ’ εκατό μάτια!

-Και με διακόσια δόντια.

Μακαρθισμός σε όλα τα επίπεδα. Μέρος 1ον

2023-07-25T10:29:00.003+03:00

Είναι βέβαιο ότι ο Μακαρθισμός είχε την απόλυτη εφαρμογή του, στην χώρα που γεννήθηκε, Η.Π.Α., αλλά ως λογική, υπήρξε κι ανδρώθηκε στις χώρες που κινδύνευαν από τους "Κόκκινους". Μια απ' αυτές και η Ελλάδα, που ενώ οι μάχες του Εμφυλίου είχαν λήξει ήδη από τον Αύγουστο του '45, ο εμφύλιος μαίνονταν σε όλη την επικράτεια, αλλά με άλλους τρόπους.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 1954

"ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ" ΕΝΑ ΩΡΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΠΟΥ ΠΗΓΑΙΝΕ ΝΑ ΓΙΝΗ "ΑΣΤΗΡ"...

______________________

Η "Σταρ Ελλάς" δ/νίς Διαλυνά

ανεπιθύμητη στην Αμερική!

__________

Ο ΜΑΚΑΡΘΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΙ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ

ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΔΕΝ ΤΗΣ ΘΕΩΡΕΙ ΤΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ

_________________________

Γιατί είχε φιλοτεχνήσει το εξώφυλλο

του βιβλίου του ποιητή Λουντέμη!

______

ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΕΔΩ ΟΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ

Η δεσποινίς Ρίκα Διαλυνά - "Σταρ Ελλάς 1954" - εμποδίζεται να ταξιδέψει στην Αμερική, για να πάρει μέρος στον διαγωνισμό του Λογκ Μπητς. Το αμερικανικό Προξενείο, αρνήθηκε να θεωρήσει το διαβατήριό της. Και το δικαιολογητικό; Γιατί είχε φιλοτεχνήσει το εξώφυλλο του τελευταίου βιβλίου του εξόριστου συγγραφέα Μενέλαου Λουντέμη, "Κραυγή στα πέρατα".

Η είδησις δημοσιεύθηκε στο χθεσινό απογευματινό δημοσιογραφικό όργανο των Καλλιστείων. με πολύστηλους τίτλους και με φωτοτυπία της τελευταίας σελίδας της ποιητικής συλλογής του κ. Λουντέμη, όπου αναφέρεται και η συνεργασία της δίδος Διαλυνά. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της εφημερίδας, το αμερικανικό Προξενείο αρνήθηκε να θεωρήση το διαβατήριο της δίδος Διαλυνά, επειδή, κατά τον αμερικανικό μεταναστευτικό νόμο "ο καθ' οιονδήποτε τρόπο συνεργασθείς εις την έκδοσιν αριστερού βιβλίου και εφ' όσον εις το εν λόγω βιβλίον αναφέρεται το όνομα τούτου, δεν δικαιούται εισόδου εις το αμερικανικόν έδαφος". Βρισκόμαστε έτσι μπροστά στο εξής γεγονός: Μια νέα κοπέλλα πήρε μέρος στα Καλλιστεία -η "Αυγή" δεν πρόκειται τώρα να ξαναγυρίσει στο θέμα αυτό της αποκρουστικής εμπορίας της ομορφιάς. Όπως κι αν είναι, υποβλήθηκε σε έξοδα και σε αγωνίες, εξελέγη, και την στιγμή που επρόκειτο να επιβιβασθεί στο αεροπλάνο με τις ευλογίες της "Μεγάλης Ελλανοδίκου Επιτροπής" , βρέθηκε ξαφνικά μπροστά στο προωθημένο κλι-

μάκιο του Μακ Κάρθυ. Ένα "απαγορεύεται" υψώθηκε σαν τοίχος στις - άσχετο σωστές ή όχι- επιδιώξεις της. Της αρνήθηκαν την θεώρησιν του διαβατηρίου της, επειδή η δεσποινίς Διαλυνά, που είναι ζωγράφος σπουδάστρια της Σχολής Καλών Τεχνών, έτυχε να φιλοτεχνήσει -για λόγους βιοποριστικούς- το εξώφυλλο στο βιβλίο ενός αριστερού συγγραφέα! Εντύπωσιν κάνει το πόσο ενήμεροι είναι οι "εδώ Αμερικάνοι" ακόμη και στα λογοτεχνικά μας ζητήματα. Φαίνεται τώρα καθαρά ότι και η ελάχιστη εκδήλωσις στην Ελλάδα παρακολουθείται με άγρυπνο μάτι από τους "συμμάχους" μας. Και ότι υπάρχουν εδώ ειδικές αμερικανικές υπηρεσίες, που παρακολουθούν την κίνησιν στον τόπο μας και καταγράφουν στα κατάστιχα του Μακ Κάρθυ ονόματα Ελλήνων και Ελληνίδων, που γίνονται έτσι "ανεπιθύμητοι" στην Αμερική.

ΜΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ

ΜΕ ΤΗΝ ΔΙΔΑ ΔΙΑΛΥΝΑ

Συντάκτις μας είδε χθες την δίδα Διαλυνά και εκθέτει ως εξής τις εντυπώσεις της και την συνομιλίαν που είχε μαζί της:

"Ξεκίνησα να επισκεφθώ την "Σταρ Ελλάς", αφού προηγουμένως μελέτησα, επισταμένως τις βιογραφίες, τις περιγραφές και τα ταξίδια της, με τα οποία για μέρες ταλαιπωρούσε τις στήλες της η γνωστή εφημερίδα. Και με την εντύπωσιν της τελευταίας ειδήσεως, για την ματαίωσιν του υπερατλαντικού της ταξιδιού, περίμενα να τη βρω να θρηνή τη ...μοίρα της.

Χρειάστηκε να "ταξιδέψω" κι' εγώ αρκετά στα χωράφια του τέρματος Αχαρνών ώσπου να την ανακαλύψω. Μένει στο σπίτι κάποιου συγγενή της και συνοδεύεται από την μητέρα της. Κάθισα σ' ένα μικρό σαλόνι με αρκετά βιβλία και πίνακες και περίμενα με κάποια περιέργεια να αντικρύσω την "ωραία των ωραίων"...

Η δις Διαλυνά είναι μια αληθινή καλλονή. Δέχτηκε καλότροπα τις ερωτήσεις μου και απάντησε διπλωματικώτατα, αλλά σεμνά και πολιτισμένα. Στα καλλιστεία δεν πήρε μέρος επειδή επεδίωκε μόνο και μόνο να ονομασθή "Σταρ" και να την πουν "ωραία". Τα μεταχειρίσθηκε σαν μέσον για να ικανοποιήση την μεγάλη της επιθυμία να φύγη για το Χόλλυγουντ, όπου θέλει -ακόμα και τώρα...-να διακριθή σαν ηθοποιός του κινηματογράφου. Γιατί η "Σταρ Ελλάς" είναι και σπουδάστρια της Δραματικής Σχολής.

- Είχα την τύχη να εκλεγώ "Σταρ", μου είπε, αλλά προχθές, την τελευταία στιγμή μου ανήγγειλαν από την εφημερίδα, που οργάνωσε τα καλλιστεία, ότι το προξενείο δεν θεωρεί το διαβατήριο μου. Και αφορμή ήταν η συνεργασία μου στο εξώφυλλο ενός βιβλίου του κ. Λουντέμη, που πρέπει να σημειωθεί πως είχε καθαρά επαγγελματικό χαρακτήρα. Ένας αμερικάνικος νόμος απαγορεύει στους συνεργάτες ακόμα στην έκδοσιν αριστερού βιβλίου να εισέλθουν στο αμερικανικό έδαφος. Λυπάμαι πολύ που αυτό θα είναι εμπόδιο στις καλλιτεχνικές μου φιλοδοξίες.

Αποχαιρέτισα την δίδα Διαλυνά με την ευχή, οι καλλιτεχνικές της φιλοδοξίες να πραγματοποιηθούν εδώ, στην πατρίδα μας. Κι' απ' αυτή την άποψιν, ίσως ο μακκαρθικός αποκλεισμός της να της βγη σε καλό. Μια αληθινή καλλιτεχνική σταδιοδρομία δεν μπορεί ν' αρχίση από καλλιστεία που οργανώνει ένας αμερικάνικος οίκος Μαγιώ..."

La United Fruit Co. // Mikis Theodorakis - Pablo Neruda

2023-03-01T09:42:00.003+02:00

"Στα καπνομάγαζα, στα υφαντουργεία, γειά σου περήφανη κι αθάνατη Εργατιά..."

2022-08-28T12:22:00.000+03:00

ΣΤΑ ΚΛΩΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ

Πρώτος σταθμός η Νέα Ιωνία. Η γειτονιά των κλωστοϋφαντουργών … Πήγαμε στη “ΜΠΑΡΚΟ”, στου “Μουταλάσκη”, την “ΑΘΗΝΑ”, τα “ΤΡΙΑ Α”. Συναντηθήκαμε με εργαζόμενους απ’ την “Ανατόλια”, τη “ΧΟΥΔΣΟΝ”, του ¨ΠΑΝΑΓΟΥ”, ΤΗ “ΓΕΠΑ” … Παντού η ίδια, αφόρητη κατάσταση. Μέσα σ’ ένα καθεστώς υπερεκμετάλλευσης, οι 9.500 κλωστοϋφαντουργοί της περιοχής υφαίνουν ασταμάτητα τα υπερκέρδη των 50 μεγαλοεπιχειρηματιών.

Η νεολαία -που αποτελεί και την πλειοψηφία του κλάδου- δέχεται με μεγαλύτερη ένταση την εκμετάλλευση, νιώθει την ανισότητα, την τρομοκρατία, την εξουθένωση πιο οδυνηρά.

ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ; ΑΠΑΝΘΡΩΠΕΣ…

Ένα από τα βασικότερα προβλήματα που απασχολούν τους νέους κλωστοϋφαντουργούς, είναι οι συνθήκες δουλειάς. Ενώ κατά γενική ομολογία είναι ανθυγιεινές και επικίνδυνες, όχι μόνο δεν παίρνονται τα κατάλληλα μέτρα, αλλά δεν δίνεται ούτε το ανθυγιεινό (!!...) στα περισσότερα τμήματα.

Για τις συνθήκες δουλιάς ρωτήσαμε στη “ΜΠΑΡΚΟ”, στου”Μουταλάσκη” και την “ΑΘΗΝΑ”.

“ΜΠΑΡΚΟ” : ΟΙ ΑΝΗΛΙΚΟΙ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΓΡΑΜΜΗ

Το μεγαθήριο της “ΜΠΑΡΚΟ” απασχολεί 750 εργάτες, από τους οποίους οι 450 νέοι. Ανάμεσα στους νέους και 20 ανήλικοι, που στίβονται στην κυριολεξία μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. Τα μεροκάματά τους πιο κάτω κι απ’ το ημερομίσθιο του ανειδίκευτου, αν και χρησιμοποιούνται σε ειδικευμένες δουλιές, σηκώνουν βάρη στις αποθήκες…

Συζητώντας με τους εργαζόμενους για τις συνθήκες δουλειάς μας είπαν:

“Δουλεύω στο φινιριστήριο. Αφόρητη η ζέστη, νερό στους διαδρόμους, ανεπαρκής εξαερισμός…”
“Στις διπλωτικές, αν και δικαιούμαστε ανθυγιεινό δεν το παίρνουμε όλοι”.
“Στο βαφείο, ένα μηχάνημα για 6 άτομα, το δουλεύουμε 2 ή 3!!”.

Οι κοπέλες χρησιμοποιούνται εντελώς ανεξέλεγκτα, όπου βολεύει την εργοδοσία…

“Εγώ -μας λέει μια 18χρονη- σηκώνω πάνω από 25 κιλά βάρος συνεχώς”.
“Κι εγώ, κοίτα τα χέρια μου. Έχουν ροζιάσει. Σηκώνω κάθε μέρα χίλια κιλά βάρος”.

ΚΑΙ ΣΤΟΥ “ΜΟΥΤΑΛΑΣΚΗ” ΠΑΝΩ ΑΠ’ ΟΛΑ ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ

“Μουταλάσκης”: Οι αργαλειοί δεν υφαίνουν. Η απεργία για την Ε.Σ.Σ.Ε. είχε 95% επιτυχία. Οι 400 εργαζόμενοι δίνουν την μάχη. Στο παμπάλαιο, επικίνδυνο κτίριο νεκρική σιγή. Πρόθυμα μας μιλούν οι απεργοί:

“Τα μηχανήματα είν’ έτοιμα να σκουριάσουν… υπάρχει κίνδυνος πυρκαγιάς… στ’ αργαλειά κινδυνεύουμε…”
“Πέρναγα κλωστές. Μια “σαΐτα” που πετάχτηκε πήγε να μου βγάλει το μάτι. Πριν λίγες μέρες, έτσι τραυματίστηκε στο πρόσωπο συνάδελφός μου…Προστατευτικά μέσα; Τίποτα…”
“Φεύγουμε απ’ τη δουλιά και τ’ αυτιά μας βουίζουν από το θόρυβο. Η μόνωση τους στοιχίζει βλέπεις…”
“Ο κλιματισμός είναι ανύπαρκτος. Ως και τα τζάμια, πολλά σπασμένα. Παγώνουμε το χειμώνα… λιώνουμε το καλοκαίρι…παθαίνει η υγεία μας. Μπουκάλι γάλα; “θα”…”.
“Δεν υπάρχει ορισμένη ώρα για φαΐ. Είχαμε μια “τραπεζαρία”, πάει καταργήθηκε. όσο για καπνιστήριο, στους…καμπινέδες. Πότε καθόμαστε; όποτε επιτρέπουν οι προϊστάμενοι…σπάνια δηλαδή…”.

Βροχή οι καταγγελίες και αρκετά αποκαλυπτικές. Περιττά τα σχόλια…Μιλάνε μόνες τους. Μόνο οι αρμόδιοι ποτέ δεν τις άκουσαν.

“ΑΘΗΝΑ”: “ΚΑΘΕ ΩΡΑ ΚΟΒΟΝΤΑΙ ΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ”

Στο κλωστουφαντουργείο “ΑΘΗΝΑ” δουλεύουν 270 εργαζόμενοι. Το 70% είναι γυναίκες και οι μισές περίπου νέες κοπέλες. Ανάμεσά τους και 25 ανήλικες. Βρισκόμαστε κοντά τους, χαράματα της 24ωρης Παναθηναϊκής απεργίας, έξω από το εργοστάσιο. Στα γρήγορα, ένας κλοιός φτιάχνεται γύρω μας και …αρχίζουμε:

“Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που θέλουν όλο και πιο πολύ παραγωγή…κι ας γινόμαστε ράκη εμείς… Οι ρυθμοί δουλιάς εξουθενωτικοί …μεγάλη η εντατικοποίηση…καταλήγουμε να φεύγουμε πτώματα από τη δουλιά…”.
“Στο πομπινουάρ, οι ατμοί μου βγαίνουν από τις μηχανές… άλλο πράγμα. Σύστημα εξαερισμού; Να δόσει λεφτά η εργοδοσία για την υγεία μας; … Και “φυσικά” δεν παίρνουμε ανθυγιεινό.
“Το χνούδι μπαίνει μέσα μας, …ανά μισή ώρα τέσσερα δάχτυλα… μαζί και σκόνη… σύννεφο παιδί μου”.
“Μας πιάνει βήχας και πότε - πότε εμετός…μα, και τα μάτια μας τσούζουν…”

Κι όμως, παρ’ όλα αυτά, όπως μας πληροφορούν, μόνο λίγοι εργαζόμενοι “δικαιούνται” ανθυγιεινό επίδομα. Το αίτημα για καθολική ένταξη του κλάδου στα βαρέα και ανθυγιεινά σκοντάφτει στην …ευαισθησία των αρμοδίων.

“Από προφυλακτικά μέσα γράψει μηδέν. Ολωνών τα χέρια είναι λίγο - πολύ σημαδεμένα …”μικρο”χτυπήματα βλέπεις… οι μηχανές είναι ακάλυπτες… οι “σαΐτες” πετούν πάνω από τα κεφάλια μας… κινδυνεύουμε να χαρακωθούμε…”.
“Εγώ είμαι δέκα χρόνια στη δουλειά…Τα πόδια μου γέμισαν φλιβίτιδες…περπατάνε και με πονάνε. Τώρα δεν μας δίνουν ούτε γάλα… Και σ’ αυτό έπεσε λιτότητα…”.

Μέσα σ’ αυτές τις απαράδεκτες συνθήκες καταπατούνται και οι πιο στοιχειώδεις ανάγκες των εργαζομένων. Η εργοδοσία ασύδοτη, άπληστη.

“Ξέρεις τι θα πει 8ωρο, βάλε και πάντα λίγο παραπάνω, συνέχεια ορθοστασία… Και μια μπουκιά ψωμί, όρθιες την τρώμε, στο άψε - σβήσε…να μη μπορούμε να ξαποστάσουμε λιγάκι…”.

“Την τουαλέττα δεν μπορούμε ούτε να την πλησιάσουμε απ’ τη μεγάλη μπόχα. Καπνιστήριο; πολυτέλεια…”.

Άθλιες συνθήκες δουλειάς. Εξευτελιστικές και οι αμοιβές: “333 μικτά” και “265 για μας”, μας λένε τρείς νέες ανήλικες κοπέλες.

“Κάθε ώρα κόβονται μέρες από την ζωή μας… Αμοιβές κοροϊδία… χωρίς ανθυγιεινό… Προσβλέπουμε στο Σωματείο μας… στη μάχη για την Κλαδική Σύμβαση που έρχεται…”

⬧

Φυσικά δεν περιορίζονται οι άσχημες συνθήκες μόνο σ’ αυτά τα 3 εργοστάσια. Όλα τα κλωστοϋφαντουργεία στο ίδιο επίπεδο είναι. Έτσι, το χνούδι και η σκόνη που αιωρούνται, η υγρασία ή η υψηλή θερμοκρασία, ο εκκωφαντικός θόρυβος απ’ τα αργαλειά, το άγχος και η εξουθένωση που δημιουργεί η εντατικοποίηση της δουλιάς αφήνουν ανεξίτηλα ίχνη στα πρόσωπα και την υγεία τους. Είναι χαρακτηριστική η ασθένεια βυσίνωση που βλάπτει τους κλωστοϋφαντουργούς. Το χνούδι κλείνει τους πόρους απ’ τα πνευμόνια, σακατεύοντας το αναπνευστικό τους σύστημα για όλη τη ζωή.

“Έχω και βλεφαρίτιδα. Απ’ το χνούδι πέφτουν τα ματόκλαδα και με πιάνει φαγούρα στις άκρες των ματιών.Όπως μου είπαν στο ΙΚΑ, η αρρώστια αυτή δεν γιατρεύεται.”

Σε άλλα τμήματα η χρησιμοποίηση χημικών ουσιών, η υγρασία κλπ. δημιουργούν μια σειρά επιπλοκές.

“Εμείς στα βαφεία χρησιμοποιούμε θειικό οξύ, καυστική σόδα και άλλα επικίνδυνα υλικά. Με τις αναθυμιάσεις κόβεται η αναπνοή σου, τσούζουν τα μάτια…”.
“Η υγρασία μας περονιάζει…”.
“Η συνεχής ορθοστασία σε πολλά τμήματα δημιουργεί δυσκολίες, φλεβίτη κλπ”.

Όσον αφορά τον θόρυβο; έχει υπολογιστεί ότι, όταν ένα άτομο δουλεύει πάνω από 5 ώρες σε συνεχή θόρυβο, κινδυνεύει να ελαττωθεί η ακοή του, ενώ στις έγκυες επηρεάζεται το έμβρυο (ιδιαίτερα για τους κλωστοϋφαντουργούς που αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία του κλάδου, αυτό έχει μεγάλη σημασία).

ΜΕ ΑΓΧΟΣ ΒΓΑΙΝΕΙ ΤΟ ΜΕΡΟΚΑΜΑΤΟ

Μέσα σ’ ένα τόσο ανθυγιεινό περιβάλλον οι μεγαλοεπιτίες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν και την τελευταία ικμάδα της εργατικής δύναμης για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους… Η εντατικοποίηση της δουλιάς, η πιο ενδεδειγμένη μέθοδος. Ανεβαίνει η παραγωγή, εξουθενώνονται οι εργαζόμενοι, παραφουσκώνουν τα χρηματοκιβώτια και φυσικά στα μεροκάματα… λιτότητα.

“Το πριμ παραγωγής το λέμε μεροκάματο του άγχους…”.
“Στη “ΜΠΑΡΚΟ” μας χρονομετρούν(!!) έχουν υπολογίσει ότι για να δέσει ένας υφαντής μια κλωστή θέλει ένα δευτερόλεπτο (!!!). Έστι κανονίζουν μια ποσότητα παραγωγής κι από κεί κι έπειτα αρχίζει το πριμ…”
“Εγώ έχω ρεγιόν. Εκεί υπάρχουν γάτζοι που πιάνουν τις κλωστές. Αν βρεθεί ένας κόμπος, σπάνε οι κλωστές. Και τότε… πάλι απ’ την αρχή”.

Άμεσο επακόλουθο όλων αυτών, της φοβερής εξάντλησης και τα εργατικά ατυχήματα. Μόνο το 1975 -σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΚΑ- έγιναν στον κλάδο 2.332 ατυχήματα.

“θολώνεις ααπ’ την κούραση και τότε εύκολα μπορεί να πάθεις ατύχημα. “Γκάφα” το λέει ο κ. Λάσκαρης και φυσικά καταλογίζει την ευθύνη … στον εργάτη!!”.
“Δεν έχουν τα στοιχειώδη προφυλακτικά μέτρα”.
“Στη “ΜΠΑΡΚΟ” λιποθύμησε μια κοπέλα απ’ την εντατικοποίηση. Αν έπεφτε στις μηχανές;”
“Λιποθυμίες θα χουμε κάθε μέρα σε κάποιο κλωστήριο”.
“Εγώ ξέρω μια κοπέλα, που ο γιατρός της συνέστησε ένα μήνα άδεια λόγω υπερκόπωσης”.

Εν τω μεταξύ η εντατικοποίηση αποδίδει. Οι ορέξεις μεγαλώνουν. Η ασυδοσία κορυφώνεται.

“Στην ‘Αθηνά’ έφερε κι άλλα αργαλειά χωρίς να αλλάξει προσωπικό”.
Στου “Μαβή” απολύθηκε εργάτρια γιατί δεν θέλησε να πάρει παραπάνω αργαλειά απ’ τον κανονισμό…”.
“Μας αναγκάζουν να δουλεύουμε όλο και περισσότερα αργαλειά. Από 3 ή 4 που ήταν πρώτα τώρα χρησιμοποιούν 8 ή 10. Και δεν είναι σαν τα παλιά αργαλειά, που είχαν 110 ή 120 στροφές. Τούτα δω παίρνουν 250 στροφές (!), βγάζουν τρία τόπια το καθένα (!!) και σε διπλάσιο φάρδος. Καταλαβαίνεις πόσο αυξάνει η παραγωγή”.

Η “ΜΠΑΡΚΟ’’, για παράδειγμα, ανέβασε την παραγωγή της πάνω από 30% μόνο μέσα στο ‘77. Τι κερδίζουν όμως οι εργαζόμενοι;

Αλλά τα προβλήματα δεν αναφέρονται μόνο στις συνθήκες δουλειάς και σταματούν εδώ για τους κλωστοϋφαντουργούς της Νέας Ιωνίας. [...] θα συνεχίσουμε για την τρομοκρατία, τα μεροκάματα, τους εργαζόμενους μαθητές, τους ανήλικους, το Σωματείο…

Εφ. ΟΔΗΓΗΤΗΣ τχ 181 3 Φλεβάρη 1978

Οι Φέρρηδες από την Τήνο.

2021-12-17T17:38:00.000+02:00

Τα ίχνη του George E. Ferry, είναι ένα κουβάρι, που ξετυλίγοντας το φτάνεις ως την Τήνο του τέλους των αρχών του 18ου αιώνα.

Γάλλοι καθολικοί οι πρόγονοι του, ίσως ταξιδευτές μαγεμένοι από το αιγεοπελαγίτικο νησί, να ξέμειναν στο νησί. Δεν θα τους ήταν και δύσκολο να προσαρμοστούν στα δεδομένα της νέας τους ζωής, αφού έτσι κι αλλιώς στον νησί υπήρχε έδρα Καθολικής Επισκοπής.

Όμως πόσο να άντεχε η οικογένεια τους νόμους, τους κανόνες, τους όρους και τα φιρμάνια της Πύλης;

Παρ' όλα αυτά, η απελευθέρωση του νησιού, βρήκε την οικογένεια στην Πόλη, στον Γαλατά!

Μεγάλη κι εκεί η κοινότητα των Φραγκολεβαντίνων κι έτσι η ευημερία δεν άργησε να έρθει.

Τι να το κάνεις όμως, κάπου στην δεκαετία του '40, η νεαρή ακόμα Τουρκική Δημοκρατία επέβαλλε άλλον έναν φόρο, βαρύ, το Varlık Vergisi κι αν δεν κατάφερνες να

να πληρώσεις έγκαιρα στους εισπράχτορες του Ισ. Ινονού, έστω κι αν χρειαζόταν να ξεπουλήσεις και τα τελευταία σου υπάρχοντα, σε περίμεναν τα γνωστά στρατόπεδα εργασίας στην Ανατολή, πέρα από το Ντιγιάρμπακιρ. Ο νόμος βέβαια αποσύρθηκε μετά από 3-4 χρόνια, αφού στρίμωξαν την κυβέρνηση οι αμερικανοεγγλέζοι.

Τι να το κάνεις όμως, πολλοί από τους Φέρρηδες , αναγκάστηκαν να φύγουν προκειμένου να σωθούν, προς την Εσπερία.

Ωστόσο, το όνομα κι η φήμη τους έμεινε κάπου εκεί στον Γαλατά, με κάποιους λίγους απογόνους.

Έτσι, αν βρεθείτε στον Γαλατά και πιο πέρα, στο Ferykoϊ, να ξέρετε πως κάτι υπάρχει να συνδέει την γειτονιά αυτή με την δική μας Τήνο.

Μια -ακόμα- ιστορία της Εργατικής Τάξης

2021-05-09T15:59:00.001+03:00

Μέρες που είναι, μου έκανε μεγάλη εντύπωση το πως ξέφυγε των υπευθύνων προγράμματος της ΕΡΤ, η σειρά που προβάλλεται στο ΕΡΤflix με τον γενικό τίτλο "Μια ιστορία της Εργατικής Τάξης". Μάλιστα γελούσα πικρά όταν επιστρέφοντας από την απεργιακή κινητοποίηση βρήκα ότι καλλίτερο να δω ξανά τα δύο επεισόδια.

 Σκοπός μου όμως τώρα, εδώ, δεν είναι να κουβεντιάσω τις αβλεψίες του υπεύθυνου της ΕΡΤ (μην απολυθεί κιόλας ο άνθρωπος) αλλά το πόσο υλικό μπορεί να μας προσφέρει  το ίδιο το film. Εγώ τουλάχιστον έχω μείνει έκπληκτος!

Σας δίνω παρακάτω κάποια links, όπου θα δείτε για αρχή, κάποια πράγματα για την αρχαιότερη χαλυβουργία του Βελγίου, στην περιοχή της Λιέγης, που έκλεισε πρόσφατα, οδηγώντας στην ανεργία -αν δεν κάνω λάθος- περίπου 10.000 εργάτες! 

Στο πρώτο filmάκι, δύο νέα παιδιά, επιχειρούν διείσδυση (τι λέξη γμτ) στο κουφάρι της χαλυβουργίας. Εντυπωσιακές λήψεις που σε κάνουν να νιώθεις ότι είσαι μέσα στην σβηστή υψικάμινο.

Στο δεύτερο link, θα διαβάσετε και θα δείτε ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, στο blog ενός πρώην εργάτη χαλυβουργού. Είναι αυτός που στο ντοκιμαντέρ (στο 2ο επεισόδιο) λέει πως μετά από 30 χρόνια δουλειάς στην υψικάμινο, κατέληξε υπάλληλος στις μεταφορές. 

Στο 3ο link, ένα μικρό film, Σοβιετικού εμ συγγνώμη Ρώσσου σκηνοθέτη Evgenii Bakirov, με τίτλο "METALLURGIST"!

 Τέλος, μερικές φωτογραφίες του Uwe Niggemeier, από την χαλυβουργία, όταν ήταν σε λειτουργία. Τις φωτογραφίες τις βρήκα στην wiki, στο λήμμα που αναφέρετε στην πόλη Seraing όπου και η κλειστή πλέον χαλυβουργία. 

https://youtu.be/4UOLlFm_P4g

https://vimeo.com/258970912

Η Ruby Peterkin στην Θεσσαλονίκη

2020-09-15T19:27:00.001+03:00

Η Ruby Peterkin ως τα 24 της χρόνια ζούσε στο Toronto του Καναδά. Τα επίσημα Αρχεία κι η Βιβλιοθήκη δεν μας δίνει πληροφορίες για το πως ήταν τα πρώτα 24 χρόνια της ζωής της, ούτε και κάτι παραπάνω για την οικογένεια της, παρά μόνο κάτι λίγα για τις σπουδές της, κάποιες φωτογραφίες και μερικές επιστολές γραμμένες απ' την ίδια και σταλμένες στην αδελφή της Irene.

Αυτό που μπορώ να υποθέσω είναι ότι η ασφικτικά συντηρητική κοινωνία του Βρετανικού Toronto των αρχών του αιώνα, την έσπρωξε να κάνει σπουδές στην νοσηλευτική, ελπίζοντας σε ένα καλλίτερο μέλλον. Κι αυτό το καλλίτερο μέλλον, μετά την αποφοίτηση της το 1915 την έφερε στο 4ο Γενικό Νοσοκομείο του Μόντρεαλ, εκπαιδευόμενη νοσοκόμα, αλλά μακριά από την οικογένεια της.

Όμως ο Μεγάλος Πόλεμος είχε ήδη ξεσπάσει στην Ευρωπαϊκή ήπειρο κι έτσι από τον βορρά της Αμερικανικής ηπείρου, βρέθηκε να υπηρετεί στην ανατολή της Ευρώπης, στο Βρετανικό (;) στρατιωτικό νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης.

Έτσι λοιπόν, στα Αρχεία της Βιβλιοθήκης του Καναδά, βρίσκει κανείς, γράμματα που έστειλε στην αδελφή της Irene αλλά και φωτογραφίες από την περίοδο που υπηρέτησε στο νοσοκομείο αυτό.

Στις 20 του Ιούνη του 1915, της γράφει:

Ήμαστε μια βδομάδα εδώ και μοιάζει με ένα μήνα.

Σε άλλη της επιστολή της γράφει, πως δεν χάνει την ευκαιρία, στον ελεύθερο της χρόνο, μαζί με άλλες κοπέλες, με κάποιο υπηρεσιακό αυτοκίνητο, να κάνει βόλτες στην πόλη και στην κοντινή ύπαιθρο όταν αυτό είναι εφικτό.

Η διαβίωση και η εργασία σ' ένα νοσοκομείο εκστρατείας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ιδιαίτερα αν είσαι υποχρεωμένη να συμβιώνεις με συναδέλφους από την μητρόπολη της Κοινοπολιτείας, που όπως και να το κάνεις δεν έχουν και την καλλίτερη άποψη για σένα.

"In fact, I fear the Eng[lish] sisters do not love us. You see we have two stars and they hadn't [sic], and altho [sic] they spend a great deal of time in assuring us that they "rank as officers" it is not as convincing as those two stars".

Έγραφε στην Irene...

H ζωή σαν νοσοκόμα σ' ένα νοσοκομείο εκστρατείας, δεν είναι εύκολη. Υπάρχουν ελλείψεις που κάνουν την διαβίωση της δύσκολη ακόμα και στις πιο μικρές λεπτομέρειες. Το νερό είναι λιγοστό, το φαγητό επίσης, ενώ το κόστος είναι κάπως δυσβάσταχτο παρά την βέβαιη αμοιβή της. Παρ' όλα αυτά γράφει στην Irene...

"we are having the time of our lives and I wouldn't have missed it for anything"

...τένις στην Καλαμαριά

Στα τείχη της Θεσσαλονίκης

Φωτογραφίες και πληροφορίες από την Βιβλιοθήκη και τα Εθνικά Αρχεία του Καναδά.

Η ΦΙΡΜΑ ΜΑΣ ΔΕΝ ΣΕ ΘΕΛΕΙ

2020-08-01T16:29:00.002+03:00

ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ ΕΡΓΑΤΩΝ

Ο ερωτών τοις μετρητοίς, ο απαντών επί πιστώσει

Κρίση δεν υπάρχει

Θα αναφέρω σε τι κατάσταση βρίσκεται η Μπεν Βε. Η Μπεν Βε έχει υπερπαραγωγή. Έχει πουλημένα τα αυτοκίνητα που θα βγάλει σε ένα εξάμηνο. Αν, δηλαδή, παραγγείλεις τώρα ένα αμάξι θα το πάρεις σε έξι μήνες. Και επειδή ο χώρος που διαθέτει η Μπεν Βε είναι μικρός, προσπαθεί, μέσα σ' αυτό το μικρό χώρο, να βγάλει την παραγωγή. Και ανέβασε τα ακόρντ. Αυτή είναι η δυσκολία που έχει τύχει στους εργάτες. Από ημερομίσθιο, είναι απ' τις καλύτερες φίρμες. Πληρώνεσαι καλά, 6,80 την ώρα. Δίνουνε κι ένα πρέμιουμ που το κανόνισαν με το μπετρίχτ-γκεσάφτ, 70 πφένιχ την ώρα. Τα 30 τα παίρνεις έτσι κι αλλιώς, τα υπόλοιπα 40 τα παίρνεις μόνο όταν τα δουλεύεις. Όχι δηλαδή τις ώρες που είσαι άρρωστος, ή της αδείας.

Με την υπερπαραγωγή είπαμε ότι ανεβάσανε τα ακόρντ. Ακόρντ είναι δηλαδή ο χρόνος. Το κομμάτι έχει ένα μινούτι που το πιάνουμε πες στα εκατό. Όταν το κατεβάζει αυτό στα ογδόντα ή στα εβδομήντα, τότε εκεί που έβγαζες πριν εκατό κομμάτια, τώρα πρέπει να βγάζεις εκατόν σαράντα. Κι ενώ αυτός βλέπει πως δεν βγαίνουν, έρχεται, σε χρονομετράει, βάζει και κάτι παραπάνω, σου λέει: ''να σφιχτείς, να βγάλεις". Και το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί εργάτες, το σύνολο σχεδόν, αναγκάζονται και πηγαίνουνε είκοσι λεφτά πριν χτυπήσει το ρολόι και δοκιμάζουνε τις βίδες που χρειάζονται για το μοντάζ, έτσι ώστε να είναι έτοιμοι στο προτσάιτ επάνω και να πιάσουνε το ακόρντ. Τώρα γιατί δεν φεύγουν για να παν αλλού; Γιατί άλλος κανόνισε τις βάρδιες με τη γυναίκα του έτσι ώστε όταν δουλεύει αυτός εκείνη να 'ναι με τα παιδιά, άλλος έπιασε σπίτι κοντά σε κιγκεργκάρντεν για τα παιδιά του, και γενικά γιατί είναι τα καλύτερα ημερομίσθια μετά της Ίγκε Μετάλ.

Αλλά όσον αφορά για την κρίση, κρίση στην Μπεν Βε δεν υπάρχει. Μόνο ψίθυροι. Και τα Σάββατα μας βάζουν και δουλεύουμε ολόκληρες βάρδιες, κανονικά και επανειλημμένα. Οι πιο πολλοί εργάτες διαμαρτύρονται: γιατί να μας βάζουνε να δουλεύουμε υποχρεωτικά; Νόμος μπορεί να μην υπάρχει. Αλλά αφού πηγαίνει όλη η βάρδια, σε υποχρεώνει να πας κι εσύ. Και αναγκάζεσαι να πας, ενώ δεν θέλεις να πας. Σας βεβαιώ, δεν υπάρχει κρίση, παρ' όλο που ψιθυρίζεται ότι υπάρχει για να 'χει το ελεύθερο να διώχνει.

Γυναίκες που καθυστέρησαν μια μέρα ή δύο το πολύ από τις διακοπές τους, τις έδιωξε, όχι για την καθυστέρηση, αλλά γιατί είχαν βγεί πολλές φορές άρρωστες. Κοιτούν τους φακέλους: αν ήσουν καλός εργάτης σε κρατάει, κάνει την κορόιδα. Αν δεν ήσουν κι είχες λείψει πολλές μέρες κρανκ, σου δίνουν τα χαρτιά σου και δρόμο. Έτσι η Μπεν Βε διώχνει για να 'χει μεγαλύτερη επιλογή. Από τους διπλάσιους, να πούμε, διαλέγει τους μισούς, τους καλύτερους. Εργάτες που φύγαν από παλιά από τη φίρμα και ξανάρχονται, βγάζουν τον φάκελο, υπάρχει και το χαρτί του μαέστρου, αν ήσουν καλός εργάτης. Όταν πας, υπάρχει και ο διερμηνέας που συνήθως παίρνει και την τελική απόφαση.

Όχι, δεν είναι όλοι τους πουλημένοι. Έχουμε παιδιά, μέσα στα εργοστάσια, φίλους που κάνουν βέβαια τη δουλειά τους, αλλά είναι δίπλα στον εργάτη. Οι περισσότεροι όμως κάνουν αυτό που τους λέει ο εργοδότης. Υπάρχουν διερμηνείς στον μαέστρο και διερμηνείς του γραφείου. Έναν που ξέρω εγώ, ειδικά όταν σε βλέπει ότι αρρώστησες πολύ, σου λέει: η φίρμα μας δεν σε θέλει.

Πηγή φωτογραφιών, ιστοσελίδες Ελλήνων μεταναστών στην Γερμανία.

Ο Μπρεχτ, η αποστασιοποίηση και η μουσική

2019-12-29T18:50:00.001+02:00

Ο Μπρεχτ, η αποστασιοποίηση και η μουσική

Του Θάνου Μικρούτσικου

Η εισήγησή του την Κυριακή 28.4.2013 στην 3η ενότητα ‘’Η δική μας τέχνη δεν αρκείται στην αναγνώριση της πραγματικότητας’’, στο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ “ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΕΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΑΙ ΝΑ ’ΡΘΟΥΝ’’, διοργάνωση Κ.Ε. Του Κ.Κ.Ε.

Η τέχνη είναι το χνάρι του ανθρώπου πάνω στη Γη. Με αυτό θέλω να πω ότι, έχουμε μάθει πολλά για την ανθρώπινη περιπέτεια στην Ιστορία από καλλιτεχνικά έργα που έχουν δημιουργήσει σπουδαίοι μάστορες της Τέχνης, στην ποίηση, στη ζωγραφική, στη μουσική, στο θέατρο αλλά και στις πιο σύγχρονες μορφές Τέχνης που δημιουργήθηκαν στον 20ο αιώνα όπως είναι ο κινηματογράφος. Σε πολλές περιοχές του πλανήτη υπήρξαν εποχές που η Τέχνη μεγαλούργησε. Είναι όμως δεδομένο ότι τα τελευταία 800 χρόνια, λόγω της εξέλιξης των κοινωνιών, το κέντρο βάρους της καλλιτεχνικής δημιουργίας το συναντάμε στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σε όλους τους τομείς της Τέχνης, παρήχθησαν πάρα πολλά σημαντικά έργα από σπουδαίους και ιδιοφυείς καλλιτέχνες.

Παρατηρώ όμως ότι στην ιστορία των Τεχνών υπήρξαν μερικές προσωπικότητες που χωρίς αυτούς η Τέχνη θα ήταν άλλη· που άλλαξαν δηλαδή τη ροή των πραγμάτων. Ήρθε όμως ο Κάρολος Μαρξ, με τη συνολική αφήγηση και αναδιάταξη που έκανε, και άλλαξε απολύτως τα πράγματα. Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός φιλόσοφος, κοινωνιολόγος ή οικονομολόγος σήμερα που να μην ξεκινάει από τον Μαρξ ακόμα κι αν στόχος του είναι να τον αντικρούσει.

Έτσι λοιπόν χωρίς τον Ρεμπώ η ποίηση θα ήταν άλλη.

Χωρίς τον Μπαχ αλλά και τον Σένμπεργκ η μουσική θα ήταν άλλη.

Χωρίς τον Ιερώνυμο Μπος αλλά κυρίως χωρίς τον Πικάσο η ζωγραφική θα ήταν άλλη.

Και ναι μεν οι τρεις μεγαλοφυείς ποιητές του θεάτρου, Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, προσδιόρισαν το θέατρο για 2500 χρόνια αγκαλιάζοντας με τις φτερούγες τους τον Μάρλοου, τον Σέξπιρ, τον Γκέτε, τον Τσέχοφ και πολλούς άλλους σημαντικούς αλλά χωρίς τον Μπρεχτ το Θέατρο σήμερα θα ήταν άλλο.

Βεβαίως, μην πάει ο νους κανενός ότι αυτή η διαδικασία είναι αποτέλεσμα θεϊκής βούλησης. Είναι σαφώς αποτέλεσμα που προκύπτει από τις κοινωνικές συνθήκες και τις κοινωνικές σχέσεις σε μια δεδομένη συγκυρία. Ο Μπρεχτ δεν μπορούσε να υπάρξει σε άλλη περίοδο από αυτή του 1920-1950, όπως και η κραυγή του Ρεμπώ δεν μπορούσε να υπάρξει πριν το 1848 και το 1870.

Αυτή λοιπόν η τομή στην θεατρική πράξη καθώς και η επιρροή της σε άλλες Τέχνες που συνδέονται με το θέατρο καθιστούν τον Μπρεχτ ιστορική φυσιογνωμία της Τέχνης του 20ου αιώνα. Η επιρροή που άσκησε σε συγγραφείς αλλά και σημαντικούς σκηνοθέτες του θεάτρου, όπως ο Στρέλερ, ο Μπρουκ, ο Στάιν, ο Ουίλσον, η Μνούσκιν, είναι καταλυτική ακόμα και όταν κάποιοι εξ αυτών δεν αναφέρονται στον Μπρεχτ για δικούς τους λόγους.

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αφομοίωσε την ουσία της μαρξιστικής θεωρίας και μεθόδου και δικαίως θεωρείται ως ο σημαντικότερος και υποδειγματικότερος μαρξιστής καλλιτέχνης του 20ου αιώνα. Τα βασικότερα στοιχεία της ιδεολογίας και αισθητικής είναι:

Στο έργο τέχνης πρέπει να υπάρχει από πλευράς δημιουργού διαλεκτική σύνθεση έμπνευσης-σκέψης, καρδιάς- μυαλού.

Η ανθρώπινη δυστυχία έχει ιστορικό και όχι φυσικό χαρακτήρα.

Η σκέψη του ανθρώπου αλλοτριώνεται, ένεκα των οικονομικών σχέσεων που υφίστανται σε μια ταξική κοινωνία, με αποτέλεσμα την τύφλωση των καταπιεζόμενων αναφορικά με τα ίδια τα αίτια της καταπίεσης τους.

Η Τέχνη από μόνη της δεν αλλάζει τον κόσμο. Μπορεί όμως να συμβάλει στην δημιουργία ενεργητικών και συνειδητοποιημένων θεατών και ακροατών, που στη συνέχεια μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο.

Για να περάσει ο Μπρεχτ από τη θεωρία στην πράξη δημιούργησε τη μέθοδο της αποστασιοποίησης και του παραξενίσματος.

Όπως αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης, σε ένα εξαιρετικό κείμενο του, με τίτλο Μπρεχτική αποστασιοποίηση και ετερότητα, “πιο πριν από τον Μπρεχτ η ιδέα μιας τέχνης που να εκπλήσσει, μιας τέχνης που να αναστατώνει τις συνήθειες, έχει τις ρίζες της βαθιά μέσα στο ρομαντικό κίνημα. Μιας τέχνης που συνδύαζε πάντα την ανάδειξη μιας καινούργιας ματιάς με την επέμβαση στο οικείο. Μιας ματιάς ματιάς που θα έκανε το οικείο παράξενο, αφαιρώντας του τα αυτονόητα γνωρίσματα του. Μια τέτοια κατεργασία του οικείου το καθιστά ανοίκειο. Κι αυτό ακριβώς είναι η βάση των Ρώσων φορμαλιστών στις αρχές του 20ου αιώνα”.

Κοινός τόπος λοιπόν των δύο αυτών ρευμάτων - ρομαντικών και φορμαλιστών - είναι η πεποίθηση ότι η Τέχνη μπορεί να υποδείξει τρόπους αναμόρφωσης της σχέσης μας με τον κόσμο. Η μπρεχτική αποστασιοποίηση μοιάζει να προκύπτει από αυτό ακριβώς. Και δείχνει την ικανότητα της να καταστρέφει τη συνήθεια μέσω της οποίας αναπαράγεται το υπάρχον σύστημα στρατεύοντας έτσι την Τέχνη στην προοπτική μιας ανατρεπτικής κριτικής του αστικού καθεστώτος.

Η συνήθεια και το χαμηλό γούστο είναι απολύτως απαραίτητες για την εμπέδωση της κυριαρχίας του υπάρχοντος κοινωνικού συστήματος. “Η αποστασιοποίηση”, όπως λέει ο ίδιος ο Μπρέχτ στο Μικρό Όργανο για το Θέατρο, “θέλει να αφαιρέσει από τα κοινωνικά γεγονότα τη σφραγίδα του οικείου που τα προστατεύει σήμερα από την παρέμβασή μας.”

Η αποστασιοποίηση είναι εκείνο το εργαλείο με το οποίο ο Μπρεχτ δηλώνει την αντίθεση του στην Αριστοτελική μίμηση και κάθαρση, που ήταν η βάση του Θεάτρου για αιώνες. Μέσω της οποίας, δηλαδή της συναισθηματικής συμμετοχής, ο θεατής οδηγείται στην συμπάθεια τον οίκτο, το φόβο που του προκαλούν τα πάθη των ηρώων. Ο μύθος χαρακτηρίζεται από μια ροή γεγονότων που οδηγούν στην κορύφωση. Ο μύθος στην αριστοτελική εκδοχή του θεάτρου οφείλει να έχει μια συνέχεια και να διευκολύνει τον θεατή να εισέλθει στο έργο, καθώς αποδίδει σ’ αυτό μια συνάφεια με την ίδια τη ζωή. Η μπρεχτική ένσταση σ’ αυτή την πορεία ταύτισης στηρίζεται ακριβώς στην αμφισβήτηση της συνέχειας της αφήγησης.

Ο Μπρεχτ θέλει ένα θεατή που να αποστασιοποιείται από τα πάθη, έτσι ώστε να παρατηρεί με κριτική ματιά. Ο ίδιος το διατυπώνει πεντακάθαρα πάλι στο Μικρό όργανο για το θέατρο: “...Επειδή το κοινό δεν καλείται να πέσει μέσα στο μύθο, όπως μέσα σε ένα ποτάμι για να παρασυρθεί πότε από δω, πότε από κει, πρέπει τα γεγονότα να συνδεθούν έτσι μεταξύ τους, ώστε οι κόμποι να είναι φανεροί. Έτσι μόνο μπορεί ο θεατής να παρεμβάλλεται ανάμεσά τους με την κρίση του.”

Οι κόμποι που συνδέουν τα γεγονότα πρέπει λοιπόν να είναι φανεροί. Γιατί η σύνδεση των γεγονότων, εκεί που μπορεί να παρεμβάλλεται ο θεατής, είναι το σημείο που η συνέχεια μπορεί να αναιρεθεί. Αυτή λοιπόν η διακοπή είναι που ορίζεται ως το κατεξοχήν πεδίο της μπρεχτικής αποστασιοποίησης στο επίπεδο της μυθοπλασίας. Ο περίφημος σκηνοθέτης Πίτερ Μπρουκ το διατυπώνει έξοχα: “ Αποστασιοποίηση σημαίνει διακοπή της ροής, επέμβαση, έντονη προβολή κάποιου πράγματος στο φως και παρακίνηση να το ξανακοιτάξουμε. Τελικά είναι μια πρόκληση προς το θεατή να δουλεύει μόνος του και έτσι να γίνεται όλο και περισσότερο υπεύθυνος στο να κρίνει αυτά που βλέπει.”

Όλα αυτά αφορούν τον Μπρεχτ ως θεωρητικό και συγγραφέα. Πως επιτυγχάνονται αυτά στη σκηνή από τους ηθοποιούς ή τους τραγουδιστές;

Ο Μπρεχτ επινοεί ένα πλαίσιο για τις θεατρικές χειρονομίες που θα εξασφαλίζουν μια αποστασιοποιητική δράση και το ονομάζει gestus. Το gestus δεν είναι μόνο μια θεατρική χειρονομία. Είναι ένα σύνθετο θεατρικό δρώμενο, που εισάγει την ασυνέχεια και στο ρόλο και στο παίξιμο του ηθοποιού και στη σειρά των επεισοδίων, όπως ο ΄ίδιος αναφέρει πάλι στο Μικρό όργανο για το θέατρο. Αυτές οι εκφραστικές κινήσεις διακόπτουν τη θεατρική αφήγηση, αναστέλλοντας έτσι οποιαδήποτε πορεία ταύτισης του θεατή με τον ηθοποιό αλλά και του ηθοποιού ή του τραγουδιστή με το ρόλο του. Οι χειρονομίες του ηθοποιού είναι απολύτως απαραίτητες όταν επιχειρεί να διατηρήσει τις αποστάσεις από το ρόλο του. Ο Μπρεχτ για να περιγράψει ακριβώς ένα τέτοιο τρόπο παιξίματος χρησιμοποιούσε ένα παράδειγμα, παρομοιάζοντας τον ηθοποιό με κάποιον που ως αυτόπτης μάρτυρας ενός ατυχήματος στο δρόμο αναλαμβάνει να το αναπαραστήσει με λόγια και εκφραστικές χειρονομίες στους περίεργους περαστικούς. Μπορεί έτσι να μιμείται τον τρόπο που ένας γέρος, θύμα τροχαίου, περπατούσε αργά, χωρίς να επιχειρεί να ενσαρκώσει το ρόλο του γέρου. Έτσι είναι σε θέση να ΔΕΙΞΕΙ κάτι στους άλλους και να το σχολιάσει ταυτόχρονα. Με άλλα λόγια, στην μπρεχτική θεωρία ο ηθοποιός, ο εκτελεστής γενικότερα, δείχνει δεν παριστάνει. Η αποστασιοποιημένη λειτουργία μιας τέτοιας χειρονομίας είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική στα τραγούδια που υπάρχουν σε κάποιες παραστάσεις του. Επισημαίνοντας τον ρόλο τους ο Μπρεχτ το διατυπώνει έτσι: “Ιδιαίτερα στο τραγούδι είναι σημαντικό ο δείχνων να δείχνεται.”

Ο Μπρεχτ ευτύχησε να έχει τρεις συνεργάτες στην μουσική, συνθέτες μεγάλης αξίας. Πρόκειται για τον Κουρτ Βάιλ, τον Χανς Άισλερ και τον Πολ Ντεσάου. Και οι τρεις έγραψαν τις περισσότερες μουσικές στα ανεβάσματα των θεατρικών του έργων, συνέθεσαν όπερες ή έργα μουσικού θεάτρου σε λιμπρέτα του και μελοποίησαν τα περισσότερα ποιήματά του. Μαζί με τον Άισλερ και τον Βάιλ έφυγαν από την Γερμανία λόγω της ανόδου του Χίτλερ και κατέληξαν στις ΗΠΑ, όπου και εργάστηκαν στη διάρκεια της δεκαετίας του ‘40.

Ειδικά ο Κουρτ Βάιλ διακρίθηκε στο χώρο του μιούζικαλ. Επέστρεψαν -ο Μπρεχτ, ο Άισλερ και ο Ντεσάου- στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, συνεχίζοντας με μεγάλη επιτυχία τη συνεργασία τους στο θέατρο Μπερλίνερ Ανσάμπλ, που διηύθυνε ο Μπρεχτ μέχρι το θάνατό του, το 1956. Δυστυχώς ο Βάιλ πέθανε πριν κλείσει τα 50 του χρόνια στις ΗΠΑ.

Η σχέση του Μπρεχτ με τον Βάιλ ξεκίνησε το 1926, όταν ο σπουδαίος συνθέτης Πολ Χίντεμιθ διηύθυνε το Φεστιβάλ Νέας Μουσικής στο Μπάντεν- Μπάντεν, συγκεντρώνοντας εκεί τη νέα γενιά των Γερμανών συνθετών, ποιητών και συγγραφέων. Ο Μπρεχτ ήταν τότε 28 χρονών και ο Βάιλ 26. Μαθητής του περίφημου δάσκαλου Μπουζόνι, ο Βάιλ είχε ήδη στο ενεργητικό του όπερες και μουσικά θέματα. Συνεργάστηκε με τον Μπρεχτ και παρουσίασαν το 1927 στο Φεστιβάλ την πρώτη τους εργασία, με τίτλο Το μικρό μαχαγκόνι. Η παράσταση, και ιδίως η μουσική, εντυπωσίασαν κοινό και κριτικούς και αμέσως προέκυψε η δεύτερη παραγγελία. Επρόκειτο για την Όπερα της Πεντάρας. Ήταν μια ιδέα του Μπρεχτ, ο οποίος ανέσυρε από τη λήθη 200 χρόνων την Όπερα του ζητιάνου, που είχε γραφτεί από τον Τζον Γκέι το 1728. Ο Μπρεχτ διασκεύασε το κείμενο του Γκέι κρατώντας χαρακτήρες αλλά και την ατμόσφαιρα και ο Βάιλ μεγαλούργησε. Λέγεται ότι η πρεμιέρα του έργου στο Βερολίνο το 1928 άφησε εποχή. Είναι η πρώτη φορά που οι απόψεις του Μπρεχτ για την σκηνική πράξη βρίσκουν εφαρμογή στη μουσική με ιδιοφυή τρόπο. Και δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι 85 χρόνια μετά από την πρεμιέρα των έργων Μπρεχτ - Βάιλ, βρίσκεται κάθε χρόνο στο ρεπερτόριο πολλών λυρικών θεάτρων σε ολόκληρο τον κόσμο. Η πρεμιέρα ανέδειξε, επίσης, μερικούς τραγουδιστές που εξελίχθηκαν τα επόμενα χρόνια σε προσωπικότητες της μουσικής, συνεργαζόμενοι με τον Μπρεχτ και τον Βάιλ και σε άλλες παραγωγές. Επρόκειτο για την Λότε Λένια, τη Ρόζα Βαλέτι, την Κέιτ Κιίλ, τον Έριχ Πόντο κ.ά. Το “τελειωτικό χτύπημα” των Μπρεχτ και Βάιλ δίνεται με την ολοκληρωμένη μορφή του Μαχαγκόνι, που, με τίτλο: Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνι, δίνει την παγκόσμια πρεμιέρα το Μάρτιο του 1930 στη Λειψία και μέσα σε λίγους μήνες επαναλαμβάνεται με θριαμβευτική επιτυχία στο Κασέλ, στη Φρανκφούρτη και στο Βερολίνο. Το έργο εκτοξεύει την φήμη των Βάιλ και Μπρεχτ πανευρωπαϊκά και αποτελεί μια πραγματεία στην παρακμή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, που έπνεε τότε τα λοίσθια. Το Μαχαγκόνι, όπως και η Όπερα της πεντάρας, θεωρούνται πλέον δύο από τα σημαντικότερα έργα της μουσικής στον 20ο αιώνα.

Αν με τον Κουρτ Βάιλ ο Μπρεχτ δημιουργεί δύο μνημειώδη έργα στην ιστορία της όπερας και του μουσικού θεάτρου, έργα στα οποία βρίσκει κανείς μουσικά στοιχεία που αντανακλούν την μπρεχτική θεωρία για το επικό θέατρο, ο Χανς Άισλερ είναι αυτός που ερμηνεύει μουσικά απολύτως τη θεωρία της αποστασιοποίησης και του παραξενίσματος. Γεννημένος την ίδια χρονιά με τον Μπρεχτ, είχε την τύχη να σπουδάσει κοντά στον Άρνολντ Σένμπεργκ, τον άνθρωπο που άλλαξε την ροή της μουσικής στον 20ο αιώνα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο Σένμπεργκ θεωρούσε τον Άισλερ ως τον πιο οξυδερκή και ταλαντούχο μαθητή του, πράγμα που φαίνεται από τα πρώτα του έργα. Ειδικά το έργο 2, κύκλος 6 τραγουδιών για φωνή και πιάνο, που ο Άισλερ έγραψε μόλις το 1922, θεωρούνται από τα ωραιότερα τραγούδια της Νέας μουσικής στον 20ο αιώνα. Και ο Άισλερ ήταν ακόμα σπουδαστής.

Ο Άισλερ, που πέθανε σε ηλικία 62 χρονών το 1962 στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, πολεμήθηκε, λόγω του ψυχρού πολέμου, εξαιτίας των πολιτικών και ιδεολογικών θέσεων του και το έργο του αρχικά δεν έγινε γνωστό στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, παρότι είχε γράψει αριστουργήματα όπως: 5 κομμάτια για ορχήστρα, Ραψωδία για μεγάλη ορχήστρα, Συμφωνία δωματίου, Σουίτα για ορχήστρα, τρίπτυχο για φωνή και ορχήστρα σε κείμενα του Γκέτε, το εντυπωσιακό Πρώτο τραγούδι για βαρύτονο και ορχήστρα εγχόρδων και το διαμάντι της μουσικής δωματίου Σεμπέτο ν.2, που έγραψε το 1947, χρονιά που γεννήθηκα εγώ.

Με τον Μπρεχτ συνεργάστηκε αδιαλείπτως από το 1930 έως το 1956. Δεκάδες μουσικές για περισσότερα ανεβάσματα έργων του. Βασικός συνεργάτης του στο Μπερλίνερ Ανσάμπλ, μελοποίησε πολλά ποιήματα του, έγραψε μουσική για τον κινηματογράφο και δούλεψε στο μουσικό θέατρο. Και, όπως είπα προηγουμένως, εδώ βρίσκει εφαρμογή η αποστασιοποίηση στη μουσική. Όποιος θέλει να μελετήσει τη λειτουργία της αποστασιοποίησης στη μουσική, ας διαβάσει και ας ακούσει πολλές φορές τη μουσική που έγραψε ο Χανς Άισλερ στη Μάνα του Μπρεχτ, το 1930. Προσωπικά μελέτησα αυτήν την μουσική στη βερσιόν του Άισλερ για μέτζο σοπράνο, βαρύτονο, αφηγητή, χορωδία και δύο πιάνα και κατανόησα πλήρως τι σημαίνει παραξένισμα, πως ο θεατής μπορεί να μη βυθίζεται στην πλοκή και να μπαινοβγαίνει σε αυτήν, τι σημαίνει μουσική ασυνέχεια, πως σπάει απότομα η κυκλική μελωδία, τι ρόλο παίζουν τα διάφορα διαστήματα και οι εναλλαγές τους με αρμονικές συγχορδίες. Ένας ολόκληρος κόσμος που μετουσιώνει μουσικά τη θεωρία στην πράξη, δημιουργώντας ταυτοχρόνως έργο πνοής. <και αν δούμε και τα άλλα έργα του, μπορούμε να συμπληρώσουμε τη μουσική μέθοδο της αποστασιοποίησης με τις ρυθμικές εναλλαγές και τα τινάγματα των πνευστών, καθώς και την αντιστικτική λογική τους. Θέλω να σας πω με ειλικρίνεια ότι χωρίς την μελέτη μου στον Χανς Άιλσερ δεν θα έγραφα τη Μουσική πράξη στο Μπρεχτ, έργο για το οποίο επιτρέψτε μου να είμαι υπερήφανος.

Όμως ο Μπρεχτ και ο Άισλερ έκαναν και μια παρασπονδία. Έγραψαν ένα συναισθηματικό έργο μακριά από διακοπές, ασυνέχειες και παραξενίσματα αλλά άξιζε τον κόπο από κάθε άποψη. Ήταν το έργο Ρέκβιεμ για τον Λένιν. Ακούστε το. Το συνιστώ.

Ο Μπρεχτ συνεργάστηκε επίσης με τον Πολ Ντεσάου σε αρκετά έργα στο Μπερλίνερ Ανσάμπλ. Η καλύτερη στιγμή της συνεργασίας τους ήταν η όπερα Η δίκη του Λούκουλου, που ανέβηκε το 1953 στο Βερολίνο αλλά και η μουσική που έγραψε ο συνθέτης για το θεατρικό ανέβασμα του έργου του Μπρεχτ Ο κύριος Πούντιλα και ο δούλος του Μάττι. Ο Ντεσάου ήταν δυναμικός συνθέτης εξπρεσιονιστικού ύφους, με απόλυτη κατοχή των εκφραστικών του μέσων. Εξαιρετικά έργα του, το Ντιβερντιμέντο για ορχήστρα και ο δικός του Λένιν, έργο του 1969. Ο Ντεσάου πέθανε σε ηλικία 86 ετών το 1980, στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Είπα στην αρχή της ομιλίας μου ότι η Τέχνη είναι το χνάρι του ανθρώπου πάνω στη Γη και, λίγο παρακάτω, ότι με την παρέμβαση του Μπρεχτ αποκτάει κι ένα δεύτερο περιεχόμενο. Συμβάλλει δηλαδή στη συνειδητοποίηση των ανθρώπων, ότι αυτοί μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Στις μέρες της βαρβαρότητας που περνάμε, η Τέχνη είναι σήμερα πιο απαραίτητη από ποτέ. Και η μελέτη των πρωτοπόρων διανοητών και καλλιτεχνών είναι αναγκαία προϋπόθεση για να προχωρήσουμε μπροστά. Τέλος, είναι διαχρονική πίστη μου ότι ο Μαρξ είχε και έχει πάντα δίκιο. Το θέμα είναι τι κάνουμε εμείς για να το αποδείξουμε.

Ένα βιβλίο σκίτσων...ξεχασμένο (δεκ.'50) GAM

2019-12-27T18:32:00.002+02:00

Μ. Δημητριάδη, ο νόμος της μπουάτ

2019-04-30T12:24:00.000+03:00

ΜΑΙΡΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ

Ο “νόμος’’ της μπουάτ μας αφαιρεί

Το καλλιτεχνικό επίπεδο της δουλειάς μας.

Η Μαίρη Δημητριάδη εμφανίζεται στην μπουάτ ‘’Ορίζοντες’’ με τους Α. Μάνου, Θ. Δημήτριεφ, Γ. Συρρή, Κ. Θωμαϊδη, με επιμέλεια του Θ. Μικρούτσικου. Σ’ αυτή τη δουλειά παρουσιάζονται αρκετά από τα πιο σύνθετα έργα του Μίκη Θεοδωράκη, όπως και μια σύνθεση του Χανς Άισλερ πάνω στο θεατρικό κομμάτι “Γαλιλαίος’’ του Μπρεχτ, με νέα ερμηνευτική και ενορχηστρωτική γραμμή. Η εκλογή έγινε με στόχο τη γνωριμία με το πλατύ κοινό, της πιο προχωρημένης δουλειάς του Θεοδωράκη, για τη δημιουργία συνθηκών για ακροάσεις έργων με σύγχρονο αισθητικό προβληματισμό. Καθημερινά δίνεται μια τρίωρη παράσταση με ειδική φοιτητική τιμή.

Ο χώρος ‘’μπουάτ’’, όπου εξακολουθούμε να δουλεύουμε, διαμορφώθηκε έτσι με τον καιρό, που να αποκλείει και την πλήρη καλλιτεχνική μας έκφραση και την ουσιαστική επαφή μας με το κοινό. Πιο συγκεκριμένα: Η μπουάτ είναι μια καπιταλιστική επιχείρηση, που έχει σκοπό το κέρδος και, κατά συνέπεια, καταφεύγει σε όλο και πολυτελέστερους χώρους, στην διαφήμιση και στη δημιουργία “σταρ” σε συνεργασία, βέβαια, με τις εταιρείες δίσκων. Τα υψηλά έξοδα αυτού του μηχανισμού καθορίζουν και την υψηλή τιμή του εισιτηρίου, με αποτέλεσμα να αποκλείονται από αυτούς τους χώρους πολλοί εργαζόμενοι και φοιτητές. Από την άλλη μεριά, η χαμηλή καλλιτεχνική ποιότητα των προγραμμάτων μαζί με την ιδεολογία της “ψευτοαντίστασης” που πλασάρεται, απομάκρυναν άλλο ένα τμήμα του κοινού, το πιο ευαισθητοποιημένο.

Δουλεύουμε μέσα σ’ αυτό το σύστημα, σημαίνει πως δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από νόμους του, όσο κι αν το θέλουμε. Έτσι, πολλές επιλογές μας δεν γίνονται με αυστηρά καλλιτεχνικά κριτήρια. Μας καθορίζει από τη μια μεριά η επιχείρηση και το γεγονός ότι πρέπει να επιβιώσει κι απ’ την άλλη οι απαιτήσεις του συγκεκριμένου κοινού, όπως διαμορφώθηκαν από τους παράγοντες που θίξαμε παραπάνω, αλλά και από όλο το πλέγμα σχέσεων της μουσικής ζωής του τόπου. Έτσι, δε βλέπουμε άλλη λύση από το να παρατήσουμε τη μπουάτ. Προσανατολιζόμαστε σε δύο κατευθύνσεις:

Σειρές πολιτιστικών εκδηλώσεων σε συνοικίες της Αθήνας, που θα γίνονται με πολύ χαμηλό εισιτήριο και σε συνεργασία με προοδευτικούς μορφωτικούς συλλόγους που υπάρχουν στις συνοικίες.
Δημιουργία ενός χώρου στην Αθήνα χωρίς επιχειρηματία, όπου κάθε νέος καλλιτέχνης θα μπορεί να δοκιμάζει τη δουλειά του. Θα δουλέψουμε χωρίς “σταρ” και ιθύνοντα νου, συλλογικά και δημοκρατικά, παρουσιάζοντας τραγούδια, σύγχρονη μουσική, μοντέρνα όπερα και μικτά θέματα.

Αντί

Τεύχος 5, Νοέμβρης 2, 1974

Φαίνεται με το αναδημοσιευμένο σύντομο κείμενο της Μαρίας Δημητριάδη από το περιοδικό Αντί, πως η συζήτηση για την ελευθερία των δημιουργών, τον τρόπο που το επιχειρηματικό/εμπορικό κύκλωμα, δεσμεύει την καλλιτεχνική άποψη, είναι πολύ παλιά κι έχει μάλλον ηλικία που πλησιάζει τον μισό αιώνα! Μάλλον δεν έχουν αλλάξει πολλά πράγματα από τότε. Τα καλλιτεχνικά δρώμενα, έχουν πάντα ή σχεδόν πάντα έδρα το κέντρο των μητροπόλεων είτε μιλάμε για την Αθήνα είτε για την Θεσσαλονίκη. Φυσικά για τις άλλες επαρχιακές πόλεις, δεν γίνετε ούτε συζήτηση. Μια μεγάλη αλλαγή που έχει επέλθει στα τελευταία χρόνια, είναι η ανάληψη του ''μανατζαρίσματος'' της τέχνης και των καλλιτεχνών από τα οργανωμένα ιδρύματα/κληροδοτήματα εργολαβικά μάλλον. Οι γειτονιές, η περιφέρεια, είναι καταδικασμένες στην μηχανική επανάληψη δράσεων, παραστάσεων που έχουν να κάνουν σχεδόν αποκλειστικά με ότι έχει να ξανά-παρουσιάσει ο (οι) τοπικός πολιτιστικός σύλλογος.

Αμφίδρομες ματιές και κάποιες άλλες σκέψεις...

2019-04-20T21:34:00.000+03:00

Φαίνεται πως θα καθιερωθεί, κάθε χρόνο να μαζεύεται μια συντροφιά και να δείχνει τι μπορεί να κάνει με την ματιά της και τις μηχανές που την εγκλωβίζουν.

Ακόμα αυτό που τελικά αποδείχνεται με τον καλλίτερο τρόπο, είναι το ότι μια παρέα, μια συντροφιά μπορεί να δουλέψει μαζί, έχοντας έναν κοινό στόχο, ακόμα κι αν οι διαδρομές της κάθε μονάδας είναι διαφορετικές, ακόμα κι αν οι προσλήψεις είναι αντίθετες και το αποτέλεσμα να είναι -ύστερα από γενική ομολογία- σπουδαίο.

Οι παρέες λοιπόν γράφουν ιστορία;

Αυτό δείχνουν τα γεγονότα!

Αυτό το συναπάντημα μας, αλλά κι άλλα πολλά που γίνονται σε διάφορες γειτονιές, θα πρέπει εκτός από δίδαγμα για πολλούς που σκέφτονται διάφορες δραστηριότητες, να γίνει κι οδηγός δουλειάς για τους Δήμους, που αφήνουν τις δράσεις πολιτισμού στα χέρια ''ειδικών'', με το αζημίωτο ή ακόμα σε διάφορους συλλόγους -εθνικοτοπικούς κατά κανόνα- που εκτός από το ότι επιδοτούνται από τους ίδιους, αποτελούν και δεξαμενές ψήφων κάθε πέντε χρόνια ή όποτε χρειαστεί. Στην δεύτερη περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο, δηλαδή να παρουσιάζονται χορευτικά δρώμενα ή λαϊκές/δημοτικές βραδιές ή στην καλλίτερη περίπτωση, κάποια βιβλιοπαρουσίαση μέλους που έχει το ''χάρισμα'' της συγγραφής. Στην πράξη, η ερασιτεχνική πρωτοβουλία, παραμένει στο παρασκήνιο, δεν βοηθιέται και πολλές φορές δεν βρίσκει ούτε συνέχεια, ούτε μιμητές αφού η απογοήτευση ολοκληρώνει κάθε τέτοια δράση.

Με τις ''αμφίδρομες ματιές'' φέτος, αποδείξαμε, πως μπορούμε να οργανωθούμε, να δουλέψουμε και τέλος να παρουσιάσουμε μια δουλειά, που αφενός μεν θα έχει συνέχεια, αφ' ετέρου ικανοποίησε όλους τους επισκέπτες κι εμάς τους ίδιους φυσικά.

Εκφράζοντας λοιπόν την γνώμη μου και πιστεύοντας πως δεν διαφέρει σημαντικά από την γνώμη των φίλων που απαρτίζουμε την Ομάδα (επαναλαμβάνω δεν έχουμε θεσμική υπόσταση), είναι πως η δράση μας αλλά κι άλλες δράσεις ερασιτεχνών δημιουργών ή ομάδων πολιτών, πρέπει να τυχαίνουν της πιο μεγάλης συνδρομής των οργανισμών των Δήμων. Αυτό φυσικά έχει σαν συνέπεια και τον ανάλογο προσανατολισμό τους, δηλαδή, πιστώσεις στους προϋπολογισμούς, γρήγορες αποφάσεις, προσπέρασμα κάθε γραφειοκρατικού κωλύματος, διάθεση στήριξης κάθε ερασιτεχνικής κι από τα κάτω δημιουργίας κι οπωσδήποτε χώροι προβολής!

~~~~~~~~

Οι συμμετοχές όλων των φίλων της Ομάδας, ήταν εξαιρετικές και ανταποκρινόντουσαν τόσο στον τίτλο της έκθεσης, όσο και στην συνομιλία που επιχειρούσαν μεταξύ τους. Από τεχνικής άποψης, θα έλεγες πως ήταν άψογες, αυτό όμως που τις έκανε να ξεχωρίζουν και να αξίζει να εκτεθούν ήταν το θέμα στο κάδρο.

Δυστυχώς η αναπαραγωγή τους στο blog, δεν είναι μια εύκολη υπόθεση για μένα, θα επιχειρήσω όμως μια παρουσία τους.

Ο Άκης Αηδόνης και το "(Εικ)αστικό τοπίο."

Γιάννη Οικονόμου "Τόποι και παρουσίες"

Βιργινίας Καλύβα "Ματιές στην πόλη".

Ο Χρίστος Παπαναστασίου με την ''Υπόσχεση''

Κώστας Παναγιωτόπουλος, "Τοπιογραφία''

''Θάλασσα'' από τον Νάσο Βασιλογιάννη

Η Αλέκα Μάνθου με την ''Λουθία''

Τα ''Στιγμιότυπα'' της Νέλλης Κρητικοπούλου

Άγγελου Νικολόπουλου ''Απλότητα''

Η δική μου συμμετοχή, είχε τίτλο ''Μνήμης Σήμα''. Στηρίχθηκε σε ένα θέμα που φωτογραφικά με απασχολεί σχεδόν δύο χρόνια. Απεικόνιζε τα γνωστά σε όλους μας προσκυνητάρια, που συναντάει κανείς στους δρόμους, στα σημεία όπου έχουν συμβεί ατυχήματα ή δυστυχήματα. Διάλεξα τα πιο λιτά, τα φτωχικά θα έλεγα που συνάντησα σε χώρους μακριά από αστικά κέντρα. Θεώρησα πως είναι σήματα, έχουν έναν τέτοιο ρόλο που σηματοδοτούν έναν χώρο όπου έχουμε συνδέσει εμείς οι ζωντανοί με τα αγαπημένα μας πρόσωπα που μάλλον τώρα δεν είναι κοντά μας. Θέλουμε να τα θυμόμαστε, να παραμένουν με κάθε τρόπο στην μνήμη μας και να φροντίζουμε -τα σήματα- σαν να πρέπει κάθε στιγμή στο διαβάτη που τα συναντά, να αποδεικνύουμε πόσο δικά μας, πόσο αγαπημένα και πόσο άδικα και νωρίς μας άφησαν.

Εκ των πραγμάτων κάποια από αυτά με δυσκόλεψαν, όχι για τεχνικούς λόγους, όσο για ψυχολογικούς. Το θέμα ''Μνήμης Σήμα'' ή προσκυνητάρια που για συντομία το αποκαλώ, θα συνεχίσει να με απασχολεί μαζί με όλα τ' όσα αναπτύσσω με την σκέψη μου, την ματιά μου και την μικρή πλην όμως τίμια κι αξιόπιστη μηχανή μου.

Πριν τις δείτε, οφείλω να ευχαριστήσω πρώτα απ' όλα τον Χρίστο Παπαναστασίου που σκέφτηκε πως θα μπορούσα να συμμετέχω στην συντροφιά, τον Άγγελο Νικολόπουλο όχι μόνο ως συντονιστή της Ομάδας, αλλά γιατί με βοήθησε με τις συμβουλές του να ξεπεράσω τις όποιες αναστολές μου σχετικά με το θέμα μου το οποίο στην κυριολεξία αγκάλιασε και στήριξε, τον Νίκο Λαγό και την Ελίζα Κοκκίνη που ανέχτηκαν χωρίς να με επιβαρύνουν, να επεξεργαστούν τις φωτογραφίες μου δουλεύοντας επιπλέον του χρόνου τους και σε βάρος του προσωπικού τους χρόνου. Επίσης οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ, στα παιδιά της Ομάδας που με υποδέχτηκαν από την αρχή ισότιμα δείχνοντας εμπιστοσύνη σε ότι κάνω.

Δεν θα μπορούσα να παραλείψω να ευχαριστήσω τους πολλούς φίλους που βρήκαν λίγο χρόνο κι επισκέφτηκαν τον όμορφο εκθεσιακό χώρο, όπως επίσης κι όσους θα ήθελαν να έρθουν αλλά για διάφορες δυσκολίες δεν τους το επέτρεψαν.

~~~~~~~

Οι πόλεις και το όνομα - Italo Calvino

2019-02-03T20:27:00.000+02:00

Collen Corradi Brannigan

Η Κλαρίσα , η ένδοξη πόλη, έχει μια βασανισμένη ιστορία. Παρήκμασε και ξανάνθισε πολλές φορές, κρατώντας πάντα την πρώτη Κλαρίσα ως απαράμιλλο πρότυπο λάμψης, σε σύγκριση με το οποίο η παρούσα κατάσταση της πόλης δεν παύει να προκαλεί νέους αναστεναγμούς κάθε που γυρίζουν τ' άστρα.

Στους αιώνες της υποβάθμισης, η πόλη, ερημωμένη από τους λοιμούς, χαμηλωμένη από την κατάρρευση ζευκτών και αετωμάτων και τις κατολισθήσεις του εδάφους, σκουριασμένη και μπουκωμένη από αμέλεια ή επειδή οι υπεύθυνοι για τη συντήρηση πήγαν διακοπές, άρχισε να ξαναγεμίζει αργά από τις ορδές όσων επιβίωσαν, ορδές που αναδύθηκαν μέσα από υπόγεια και τρύπες και όπως τα ποντίκια έκαναν σαν μανιακοί για να ψαχουλέψουν και να ροκανίσουν και να συλλέξουν και να αποθηκεύσουν, σαν πουλιά που χτίζουν την φωλιά τους. Έπεφταν πάνω σε οτιδήποτε μπορούσε να αφαιρεθεί από κάπου και να τοποθετηθεί σε ένα άλλο μέρος για να χρησιμεύσει σε κάτι άλλο: οι κουρτίνες από μπροκάρ κατέληγαν να γίνουν σεντόνια, στις μαρμάρινες τεφροδόχους υδρίες φύτευαν βασιλικό, τα κάγκελα που αφαιρούνταν από τα παράθυρα του κάθε γυναικωνίτη χρησίμευαν για το ψήσιμο γατίσιου κρέατος πάνω σε φωτιές από ωραία, σκαλισμένα ξύλα. Στημένη από παράταιρα κομμάτια μιας άχρηστης πλέον Κλαρίσας, άρχισε να παίρνει μορφή η Κλαρίσα της επιβίωσης, μια πόλη γεμάτη τρώγλες και φτωχοκάλυβα, μολυσμένους οχετούς, κλουβιά για κουνέλια. Κι όμως, από την παλιά λάμψη της Κλαρίσας δεν είχε χαθεί σχεδόν τίποτα, όλα ήταν εκεί, τοποθετημένα απλώς με διαφορετική τάξη, προσαρμοσμένη όπως και πριν στις ανάγκες των κατοίκων.

Τις εποχές της ένδειας ακολουθούσαν εποχές πιο χαρούμενες: μια Κλαρίσα μεγαλοπρεπής πεταλούδα έβγαινε από το κουκούλι μιας Κλαρίσας άθλιας χρυσαλλίδας, η νέα αφθονία έκανε την πόλη να ξεχειλίζει από καινούργια υλικά κτήρια αντικείμενα, νέοι πληθυσμοί συνέρρεαν από άλλα μέρη, τίποτα και κανείς δεν είχε πλέον σχέση με την Κλαρίσα ή τις προηγούμενες Κλαρίσες, και όσο περισσότερο η νέα πόλη κατακτούσε θριαμβευτικά τον τόπο και το όνομα της πρώτης Κλαρίσας, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόταν πως απομακρύνονταν από αυτή, πως την κατέστρεφε το ίδιο γρήγορα με τα ποντίκια και τη μούχλα: παρά την περηφάνια που ένιωθε για τη νέα χλιδή, στο βάθος της καρδιάς της ένιωθε ξένη, ασυνεπής, σφετερίστρια.

Να λοιπόν που όσα υπολείμματα της πρώτης λάμψης είχαν σωθεί προσαρμοζόμενα σε πιο σκοτεινές ανάγκες, τώρα γίνονταν αντικείμενα νέων μετακινήσεων: τα φύλαγαν σε γυάλινες βιτρίνες, τα έκλειναν σε προθήκες, τα απόθεταν πάνω σε βελουδένια μαξιλάρια, και όχι πλέον επειδή μπορούσαν να φανούν ακόμα χρήσιμα αλλά γιατί μέσω αυτών ήθελαν να ανασυνθέσουν μια πόλη για την οποία κανείς πια δεν ήξερε τίποτα.

Η Κλαρίσα γνώρισε και άλλες παρακμές, και άλλες ακμές. Οι πληθυσμοί και τα ήθη άλλαξαν πολλές φορές, παραμένουν το όνομα, η τοποθεσία, και όσα αντικείμενα καταστρέφονται πιο δύσκολα. Κάθε νέα Κλαρίσα, συμπαγής σαν ένα ζωντανό σώμα με τις μυρωδιές και την ανάσα του, επιδεικνύει σαν να ήταν κόσμημα ό, τι απομένει από τις αρχαίες αποσπασματικές και νεκρές Κλαρίσες. Κανείς δεν ξέρει πότε ακριβώς τα κορινθιακά κιονόκρανα βρίσκονταν στην κορυφή των κιόνων τους: το μόνο που κάποιοι θυμούνται είναι ότι ένα από αυτά, για πολλά χρόνια, στήριζε σε ένα κοτέτσι το καλάθι μέσα στο οποίο οι κότες έκαναν τα αυγά τους, και ότι αυτό το κοτέτσι πέρασε κατευθείαν στο Μουσείο των Κιονόκρανων, στη σειρά με τα άλλα δείγματα της συλλογής. Η σειρά διαδοχής των εποχών είχε χαθεί, το ότι είχε υπάρξει μια πρώτη Κλαρίσα, αυτό αποτελεί μια ευρύτατα διαδεδομένη πεποίθηση αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να το αποδεικνύουν, τα κιονόκρανα θα μπορούσαν να υπήρχαν πρώτα στα κοτέτσια και μετά στους ναούς, οι μαρμάρινες υδρίες να φυτεύονταν πρώτα με βασιλικό και μετά να γέμιζαν με τα οστά των νεκρών. Το μόνο που ξέρουμε σίγουρα είναι το εξής: ένας συγκεκριμένος αριθμός αντικειμένων μετατοπίζεται σε έναν συγκεκριμένο χώρο που άλλοτε κατακλύζεται από μια ποσότητα νέων αντικειμένων και άλλοτε αυτοαναλίσκεται χωρίς τελειωμό, ο κανόνας είναι να τα ανακατεύει κανείς κάθε φορά και να προσπαθεί να τα ξανατοποθετήσει το ένα δίπλα στο άλλο. Ίσως απλώς η Κλαρίσα να υπήρξε πάντα ο τόπος στον οποίο συνήθιζαν να μετακινούν παράταιρες, άχρηστες παλιατσαρίες.

από τις Αόρατες Πόλεις του Italo Calvino/ μετ. Ανταίου Χρυσοστομίδη/Καστανιώτης

"Η καύση των ζωντανών" ή αλλιώς ΕΛΕΥΣΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ

2018-10-28T12:51:00.000+02:00

Με την σκέψη σ' όλο αυτό που θα συμβεί στην ΕΛΕΥΣΙΝΑ και μάλλον δεν θα διαφέρει απ' ότι συνέβαινε στα χρόνια της ''ζωντάνιας'', θυμήθηκα αυτό του Δημήτρη Πορφύρη που είχα διαβάσει σε χρόνο άσχετο, νεκρό, σαν την ίδια την ΕΛΕΥΣΙΝΑ.

Εργοστάσια αγκυροβολημένα στην άκρη της θάλασσας. Όνειρα περιφραγμένα. Ανάσες βαριές, σα βήματα πάνω στη λάσπη.

Οι καμπάνες σημαίνουν μεσάνυχτα. Τα παιδιά δεν κοιμούνται. Περιμένουν να δουν τον πατέρα στο τέλος της βάρδιας. Η μάνα, για πολλοστή φορά σφουγγαρίζει, για να γλιστρίσει πιο εύκολα ο χρόνος. Τρέμει το ελενίτ σα φτερούγα αγγέλου πάνω απ’ τα κεφάλια. Ο άνεμος εδώ είναι ο μόνιμος επισκέπτης. Ο μοναδικός ξένος. Οι δρόμοι στενοί. Τα σπίτια καπνίζουν κι αυτά από ανταγωνισμό στις βιομηχανίες. Οι μικροί δεν τα κατάφεραν να μείνουν ξύπνιοι. Βλέπουν στ’ όνειρο τον πατέρα να τους φέρνει γλυκά και παιχνίδια. Τους φιλά. Ξυπνούν, μα δεν τον βρίσκουν.

Μπλου-τζιν κρεμασμένα στο συρματόσχοινο. Αυτός είν’ ο ορίζοντας. Τσακώνονται ποιος θα τα πρωτοκατεβάσει. Βάζουν τα χέρια στις τσέπες των. Αναζητούν το χέρι του. Το ράδιο παιανίζει ευτυχία που ‘ρχεται όμως απ’ αλλού. Τα πλοία ηχούν χαρμόσυνα αναχωρήσεις που δεν τους αφορούν. Ο ήλιος ένα σκούρο έγκαυμα.

Το κοιμητήρι ολόσπαρτο λουλούδια. Λες και τούτοι οι άνθρωποι αγαπούν τους τάφους πιότερο απ’ τα σπίτια τους.

Σήμερα αυτό που εκείνα βλέπουν δεν μπορεί να ‘ναι όνειρο, είναι ο πατέρας. Τους φαίνεται τόσο μακρυνός, όσο κι ο ήλιος. Ορμούν πάνω του. Κάνουν τραμπάλα στα μεγάλα απ’ την εργασία χέρια του. Ξεφωνητά λύτρωσης. Εκείνος δεν φαίνεται να συμμερίζεται την ευφορία τους. Τον εκβιάζουν στη χαρά. Τινάζεται και τ’ αφήνει να πέσουν στο δάπεδο σαν ποτήρια που ξεφεύγουν απ’ το δίσκο. Βγαίνει απ’ το δωμάτιο, απ’ τη δύσκολη θέση. Η πόρτα κλείνει ορμητικά. Δεν την έσπρωξε εκείνος, μα ο ξένος, ο άνεμος.- Είναι άδικο, ξεσπά.

Είκοσι χρόνια δεν ήμουν συνεπής; Γιατί να με πετάξουν έτσι; Δεν σκέφτονται αυτά; Που θα βρω δουλειά, που ‘μαι και σακάτης;

Οι καμπάνες σημαίνουν απόλυση. Γυναίκες στα μαύρα συζητούν κρυφά κι επιστρέφουν. Το παράθυρο γεμάτο υδρατμούς. Στάζει δάκρυα. Έχουν κολλήσει πάνω του. Σα να περιμένουν κάποιον ή κάτι. Αυτόν που πάντα περίμεναν.

Καθημερινά τώρα εκείνος είναι σπίτι. Η μάνα έχει καιρό να συγυρίσει. Η τηλεόραση ασπρόμαυρη σαν τη ζωή τους. Το πετρέλαιο της σόμπας τελειώνει. Μάταια βάζουν τα χέρια τους πάνω απ’ τη νεκρή πυρωσιά της. Λίγα μέτρα πιο κάτω τα διυλιστήρια δέχονται την καινούργια πραμάτεια. Τόννοι ολάκεροι φυλακισμένοι μες στις τεράστιες δεξαμενές.

Τα ρούχα του σ’ υποστολή, αφού πια δεν τα λερώνει. Απ’ τα πνευμόνια του μόνο, δε φεύγει η κάπνα και η σκουριά. Η εκκλησία σήμερα πανηγυρίζει. Στα κιόσκια τα παιχνίδια λάμπουν σαν χρυσαφικά. Τα παιδιά τα ορμήνεψαν να μην αγγίζουν. Μην τους φορτωθεί ο πωλητής να τ’ αγοράσουν. Τα χέρια του πατέρα δεμένα μες στις τσέπες του σκληρού μπλου-τζίν. Τα παιδιά όμως τα βρίσκουν. Νιώθουν να κρατούν τα πιο ακριβά παιχνίδια.

Δεν κάνουν πια όνειρα. Βιάζονται να μεγαλώσουν. Να τραβήξουν μακρυά απ’ το γκέτο με τις καμινάδες, κολώνες ενός σύγχρονου Ερεχθείου. Ο υπουργός με το κοστούμι μιλά την ακαταλαβίστικη γλώσσα της οικονομίας. Μισούν τα γράμματα. Αφού κι αν μαθαίνουν, δεν μπορούν να κατανοήσουν, να ερμηνεύσουν. Βγάζουν τις τάξεις με δυσκολία, όπως το δεκάρικο με βία απ’ του παντελονιού τη στενότητα. Μεγαλώνουν όπως οι λάκκοι απ’ τη βροχή, που όσο πιο επίμονη αυτή, τοσο πιο μεγάλους τους κάνει.

Κάποτε η εκκλησία επιτέλους πενθεί. Ένας εργάτης σήμερα κάηκε σαν κερί. Καμμένος, αλλά καθαρός. Το παραμορφωμένο πτώμα, στο κλειστό φέρετρο της εργασίας. Σε λαικό προσκύνημα εξελίχθηκε η διαδικασία. Παλιός συνάδελφος του πατέρα. Απ’ τους ευνοημένους εκείνης της εποχής. Δεν απολύθηκε ποτέ. Η ανάσταση αργεί. Η αποζημίωση όμως θα εισπραχτεί χωρίς χρονοτριβή. Οι δικοί του αγόρασαν σπίτι. Φύγαν απ’ την περιοχή.

Αυτοί είναι εδώ, στο γκέτο των μαύρων καπνών, των μαύρων σωθικών, των μαύρων χεριών. Ο ήλιος κάδος που γυρίζει, στεγνώνει, αλλά δεν καθαρίζει. Ξέχασε να μπει τ’ απορρυπαντικό. Πιο πάνω οι χωματερές καίνε τα σκουπίδια. Μήπως αυτοί οι θάνατοι δηλώνουν το σχέδιο να επεκταθούν μέχρι εδώ;

Τώρα ζήτησαν άσυλο στο κέντρο. Ξεπέρασαν την ιδέα ότι ‘’ανήκουνε στη Δύση’’, στη Δυτική Αττική. Αισθάνονται λίγο ζωντανοί. Φυγάδες απ’ το νεκροταφείο με τους σταυρούς-καμινάδες. Μιγάδες. Απ’ τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι είσαι στόχος, πρέπει να κινείσαι διαρκώς, ν’ αλλάζεις θέση για να μην σε πετύχουν. Ξέρουν πως δεν θα πετύχουν. Αποφάσισαν όμως να μην τους υπολογιζουν. Αισθάνονται στους ώμους να κουβαλούν έναν νεκρό. Δεν μπορούν να τον αφήσουν. Είναι εκείνος που περίμεναν χρόνια. Και το ψωμί καμμένο, κάρβουνο. Το σιχαίνονται. Δε θα θάψουν ποτέ τούτον τον νεκρό. Πρέπει όλοι οι χορτασμένοι να δουν το περιστέρι που ‘γινε κόρακας, και να ξεράσουν πάνω στο γεμάτο πιάτο των συμβιβασμών, της ανοχής. Τέτοια πτώματα είναι τα περιττώματα των κοιλιόδουλων της εξουσίας. Οι γιοί του Αινεία τον μεταφέρουν νεκρό απ’ το πεδίο της ανισόρροπης μάχης. Όσο θα τον κρατούν στα χέρια τους ξέρουν πως θα ‘ναι ζωντανός. Αν τον απωθήσουν θα γίνει στάχτη. Αυτοί που νομιμοποίησαν την καύση των ζωντανών προβληματίζονται τώρα για την καύση των νεκρών;