tag:blogger.com,1999:blog-58402853771705038392026-09-26T18:38:53.355+04:00Արթուր Ղազարյանի անձնական բլոգArthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.comBlogger140125tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-64169799010207713672026-04-01T09:24:00.016+04:002026-04-01T10:32:23.517+04:00Ինչու Կրեմլը չի հեռացնում Փաշինյանին<p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;">Երեկ, ավտոբուսի կանգառում լրագրողին մի միտք եմ արտահայտել, որը ունի պարզաբանման կարիք, հատկապես Նիկոլ Փաշինյանի մասով։<br /><br />Շատ հաճախ մարդիկ ուղղակի մոռանում են պարզ փաստերը և դառնում ամենօրյա ապակողմնորոշող տեղեկատվության մանիպուլյացիաների զոհ։<br /><br />Ես հիմա կհիշեցնեմ մի քանի փաստեր տարբեր ոլորտներից, որպեսզի վերհիշեք ու հասկանաք, թե ինչու Կրեմլը չի հեռացնում Փաշինյանին։ Ինչու են նրան այսօր՝ ապրիլի 1-ին ընդունում Կրեմլում ամենաբարձր մակարդակով։</span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="font-family: arial;"><iframe allowfullscreen='allowfullscreen' webkitallowfullscreen='webkitallowfullscreen' mozallowfullscreen='mozallowfullscreen' width='526' height='437' src='https://www.blogger.com/video.g?token=AD6v5dwUc5_8gzwPWvKCgmG1v_Ung4aTzuutrVcMk2L1r4FYHCKh3OdqVEHO8dXHxJC8vEaUurS9FuC5yaxPIfLotQ' class='b-hbp-video b-uploaded' frameborder='0'></iframe></span></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><b style="font-size: 11pt; text-align: left; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;"><br /></span></b></div><span style="font-family: arial;"><br /></span><p style="text-align: left;"><span style="font-family: arial;"><b>Տնտեսություն</b></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;"><b><br /></b></span></span></p><ol style="margin-bottom: 0px; margin-top: 0px; padding-inline-start: 48px;"><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Փաշինյանի կառավարությունը ոչ միայն չլքեց Եվրասիական տնտեսական միությունը, այլև ակտիվորեն մասնակցում է դրա աշխատանքներին։ 2023-2026 թթ. տվյալներով՝ Հայաստանի առևտրաշրջանառությունը Ռուսաստանի հետ հասել է պատմական ռեկորդների՝ <a href="http://kremlin.ru/events/president/news/73993" target="_blank">ավելանալով 14 անգամ, վերաարտահանման հաշվին</a>։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Հայաստանը շարունակում է <a href="https://armeniannpp.am/hy/info/news/rosatomi-tvel-vareliqayin-ynkeroutyouny-khamalri-haykakan-aek-i-mijoukayin-vareliqi-pashary-houshagir-e-storagrvel.html" target="_blank">մնալ Էներգետիկ կախվածության մեջ Ռուսաստանից</a>՝ գազից և միջուկային վառելիքից։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Հայաստանի կառավարությունը չի խոչընդոտել արևմտյան ապրանքների (էլեկտրոնիկա, մեքենաներ, կենցաղային տեխնիկա) <a href="https://www.ebrd.com/home/news-and-events/publications/economics/working-papers/the-eurasian-roundabout.html" target="_blank">վերաարտահանումը դեպի Ռուսաստան։</a> Սա թույլ տվեց Ռուսաստանին մեղմել պատժամիջոցների ազդեցությունը իրենց երկրում։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">2024-2025 թթ. Հայաստանը դարձավ <a href="https://www.azatutyun.am/a/33646125.html">ռուսական ոսկու և ադամանդի վերամշակման ու արտահանման հիմնական հանգույցներից մեկը</a>, ինչը Ռուսաստանի համար արտարժույթ ստանալու միջոց էր։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Որոշում է <a href="https://armenpress.am/en/article/1241925" target="_blank">կայացվելու Մեծամորի ատոմակայանի շահագործման ժամկետը երկարաձգել հենց ռուսական «Ռոսատոմ» ընկերության հետ համատեղ</a>, այլ ոչ թե անցնել արևմտյան մոդուլային ռեակտորների։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">2022-ից սկսած կառավարությունը ստեղծեց բարենպաստ<a href="https://residentarmenia.com/en/tax-incentives/" target="_blank"> հարկային արտոնություններ ՏՏ ոլորտում հազարավոր ռուս մասնագետների և ընկերությունների համար</a>, որոնք տեղափոխվեցին Հայաստան՝ խուսափելով պատժամիջոցներից և պահպանելով իրենց բիզնեսը ռուսական կապիտալի համար։ </span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Չնայած Հարավ-Կովկասյան երկաթուղու դեմ նախկինում հարուցված քրեական գործերին և ստուգումներին, նրանց հայ իրավաբանի դաժան սպանությունից հետո, <a href="https://jam-news.net/armenias-railways-ending-the-russian-concession/" target="_blank">Փաշինյանը գնաց համաձայնության «Ռուսական երկաթուղիների» հետ</a>՝ թույլ տալով նրանց շարունակել Հայաստանի երկաթուղային համակարգի կառավարումը</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Փաշինյանի օրոք Վայլդբերիզ և Օզոն ռուսական առևտրային հարթակները <a href="https://www.civilnet.am/en/news/764090/russian-trade-retailer-takes-over-the-armenian-market/" target="_blank">վերացրեցին գրեթե տեղական հայկական մանրածախ առևտուրը։</a> Միայն այդ հարթակի կողմից գանձվող հավելագները հասնում են 24 տոկոսի, չհաշված վաճառողների հավելագները։ Սա բերել է բոլոր ապրանքների 50-150 տոկոս գնաճին։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Գազպրոմ Արմենիայի կողմից հայ սպառողներին մատակարարվող գազի բարձր գինը պահպանվում է 400 դոլար։ Կառավարությունը ոչ մի քայլ չի ձեռնարկել նաև այստեղ։ Գազի ցածր կալորիականության, օդ խառնելու մասին սպառողների ահազանգերը ևս չեն քննվում։ Հայաստանի բնակիչը <a href="https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Natural_gas_price_statistics" target="_blank">վճարում է եվրոպական որոշ երկրներին հասնող գազի գին</a>։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Հայաստանից <a href="https://www.civilnet.am/en/news/794861/armenias-central-bank-greenlights-hsbc-sale-leaving-country-with-no-western-banks/" style="color: black; font-weight: 400;" target="_blank">հեռացավ վերջին արևմտյան բանկը՝ </a>HSBC-ն, որը «ֆիլտրում էր» կասկածելի գործարքները, վաճառեց իր բիզնեսը և դուրս եկավ Հայաստանից։ Վաճառվեց Ամերիաբանկը, Հայբիզնեսբանկը։ <span style="color: red;">Հայկական բանկերը ուղղակի դարձան «լվացքատուն» կամ միջանցք՝ ռուսական սանկցիոն փողերը Հայաստանով անցկացնելու և օրինականացնելու համար</span>։ Երբ Ռուսաստանում ՎՏԲ-ն ընկավ ամենախիստ սանկցիաների տակ, Հայաստանի մասնաճյուղը շարունակեց գործել, ավելին՝ նրա վարկային պորտֆելը գնվեց Ամիոբանկի կողմից, որպեսզի ՎՏԲ-ի վնասները չեզոքացվեն։ <b style="color: black;">Հայ մասնագետները մեծամասամբ դուրս շպրտվեցին այդ բանկերից և փոխարինվեցին ռուսական քաղաքացիություն ունեցողներով</b>։ Հայաստանի բանկային համակարգը Փաշինյանը դարձրեց Ռուսաստանի տնտեսական «թոքը»։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">Հայկական բազմաթիվ տեղական </span><a href="http://menu.am" style="color: black; text-decoration: none;"><span style="background-color: transparent; color: #1155cc; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration-skip-ink: none; text-decoration: underline; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">menu.am</span></a><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">, gg taxi, և այլն վերացել են yandex ռուսական կազմակերպության կողմից։ </span><span style="background-color: transparent; color: red; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">Երևանի քաղաքապետարանը տրանսպորտային ցանցի կառավարումը տվել է yandex կազմակերպությանը</span><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">, որը ունի մենաշնորհային հասանելիություն այդ տվյալներին։ </span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">2022 թվականի պատերազմից առաջ հայկական շուկա կեղծ արևմտյան դիմակով ներխուժեցին ռուսական շատ ՏՏ ընկերություններ, ֆինանսական կազմակերպություններ, որոնք իրենց հիմնական իրական դերակատարումը պետք է ստանձնեին Ուկրաինայի վրա հարձակումից հետո՝ ռելոկանտների ընդունում, SWIFT պրոցեսինգային կենտրոնից անջատումից խուսափում, ռուսական էլիտային՝ միջազգային բանկային քարտերով ապահովում։</span></span></p></li></ol><p><b id="docs-internal-guid-fb33b042-7fff-652b-8e5c-1b20db4041b1" style="font-weight: normal;"><span style="font-family: arial;"><br /><b style="font-size: 11pt; white-space-collapse: preserve;">Ռազմական</b></span></b></p><ol start="13" style="margin-bottom: 0px; margin-top: 0px; padding-inline-start: 48px;"><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Սիրիա մարդասիրական խումբ ուղարկելը (2019 թ.). Սա համարվում է Փաշինյանի ամենաակնհայտ պրոռուսական քայլերից մեկը, քանի որ Հայաստանը միակ ՀԱՊԿ երկիրն է, որը զորախումբ (սակրավորներ և բժիշկներ) ուղարկեց Սիրիա՝ աջակցելով Ռուսաստանի առաքելությանը։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Ղազախստան ՀԱՊԿ զորք ուղարկելը (2022 թ.). Որպես ՀԱՊԿ նախագահող՝ Փաշինյանը ստորագրեց և հայկական ստորաբաժանում ուղարկեց Ղազախստան՝ օգնելու տեղի իշխանություններին ճնշել ժողովրդական ընդվզումը կոռումպացված, մաֆիոզ ղազախական իշխանությունների դեմ, ինչը դրական ընդունվեց Կրեմլի կողմից։</span></span></p></li></ol><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-left: 36pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"> </span><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><br /><br /></span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;"><b>Հայկական հարց</b></span></span></p><ol start="15" style="margin-bottom: 0px; margin-top: 0px; padding-inline-start: 48px;"><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Հայաստանի այսօրվա իշխանությունը, կամա թե ակամա, դարձել է 1920 թվականի Մարտի 16-ի ռուս-թուրքական Մոսկվայի պայմանագրի դրույթների կատարողը՝ ցեղասպանության ժխտում, հայկական ազգայնական ոգու վերացում, եկեղեցու հայամետ մասի հետապնդում։ <b><span style="color: red;">Ռուսաստանին պետք չէ մի Հայաստան, որն ունի ազգային ամբիցիաներ կամ արևմտյան արժեքներով հիմնավորված պահանջատիրություն։</span></b> Հայաստանը հրաժարվում է Ցեղասպանության հարցից, նա դառնում է «կլասիկ» սովետական հանրապետություն, որի զնաչոկը Փաշինյանը կպցնում է բոլորի դոշին, որը չունի կոնֆլիկտ Թուրքիայի հետ։ Իսկ եթե չկա կոնֆլիկտ, ուրեմն Հայաստանը կարող է դառնալ ուղղակի տարանցիկ տարածք ռուս-թուրքական բիզնեսի համար։ <span style="color: red;">Ռուսաստանի համար ավելի հեշտ է կառավարել մի երկիր, որը չունի «պատմական հիշողության» բեռ և պատրաստ է հարմարվել Մոսկվա-Անկարա պայմանավորվածություններին</span>։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Փաշինյանը ասում է, որ պետականությունը դա թանկ բեռ է, դրա համար է գույքահարկը ավելացել 8 անգամ, աղբահանությունը 4 անգամ, հարկատուները հերոս են, եթե ուզում եք էժան հարկ, պետք է կորցնեք պետականությունը։ Սա մաքուր ռուսական նառատիվ է։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Արցախի հայաթափումը ռուս խաղաղապահների ներկայությամբ։ 2023-ին Արցախը դատարկվեց հայերից, երբ ռուսական խաղաղապահ զորքը փաստացի չմիջամտեց։ Արցախի հայաթափումը եղավ այն «լուռ համաձայնությունը», որով Ռուսաստանը ճանապարհ հարթեց դեպի թուրքական աշխարհ՝ փոխարենը ստանալով տնտեսական «շնչառական ուղիներ» Թուրքիայով և Ադրբեջանով։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Ջերմուկի, Վարդենիսի ներխուժումը և ՀԱՊԿ-ի անգործությունը ցույց տվեցին, որ անվտանգային համակարգը ոչ թե չի աշխատում, այլ միտումնավոր թույլ է տալիս հակառակորդին առաջ գալ՝ Հայաստանին է՛լ ավելի խոցելի և կախյալ դարձնելու համար։ </span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;"><span style="color: red;">Ռուսական քաղաքական մոդելը (որը հիմա տեսնում ենք Հայաստանում) պահանջում է բացարձակ հնազանդություն մեկ կենտրոնի։</span> Եկեղեցին, լինելով ինքնուրույն հեղինակություն, խանգարում է թե՛ տեղական իշխանությանը, թե՛ նրանց թիկունքում կանգնած ուժերին՝ վերջնականապես կոտրելու ժողովրդի դիմադրողականությունը։ Երբ քանդվում է եկեղեցին, քանդվում է ինքնությունը, իսկ առանց ինքնության մարդուն ավելի հեշտ է ստիպել ընդունել ցանկացած նվաստացուցիչ պայմանագիր։ </span></span></p></li></ol><p><span style="font-size: 11pt; white-space-collapse: preserve;"><b><span style="font-family: arial;">Նախկիններ</span></b></span></p><ol start="21" style="margin-bottom: 0px; margin-top: 0px; padding-inline-start: 48px;"><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Փաշինյանը որևէ քայլ Ռուսաստանում ապաստանած հայաստանյան նախկին պաշտոնյաների արտահանձման հարցով չի ձեռնարկել։ Ավելին, նա հարկ եղած դեպքերում մի քանի անգամ թույլ է տվել Ռուսաստան արտահանձնել այլախոհներին և պատերազմից խուսափողներին։ Հայաստանում ռուսական հատուկ ծառայությունները իրենց զգում են ինչպես ձուկը ջրում։ <a href="https://amiobank.am/managers" target="_blank">Նրանք անգամ պաշտոնավարում են հայկական պետական բանկերում։ </a></span></span></p></li></ol><p><b style="font-size: 11pt; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">Եվրաինտեգրում</span></b></p><ol start="22" style="margin-bottom: 0px; margin-top: 0px; padding-inline-start: 48px;"><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;"><span style="color: red;">Փաշինյանի օրոք շենգեն վիզա դադարեցրել են տրամադրել բոլոր եվրոպական դեսպանատները։ </span>Վիզա ստանալու համար այսօր պետք է գերավճարներ տալ տուրիստական կամ միջնորդ ՏԼՍ մասնավոր կազմակերպություններին։ Վիզաների դյուրացման սերժական ասոցացման համաձայնագիրը փաստացի չի գործում, ավելացել է թղթաբանությունը և բյուրոկրատական քաշքշուկները հայտերը լրացնելուց։</span></span></p></li><li aria-level="1" dir="ltr" style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; list-style-type: decimal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre;"><p dir="ltr" role="presentation" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><span style="font-family: arial;">Եվրաինտեգրման թաղում։ Բազմաթիվ հայ պաշտոնյաներ՝ Արարատ Միրզոյան, Փաշինյան, Սիմոնյան հայտարարել են, որ Հայաստանը չի անելու որևէ հակառուսական քայլ, չի ինտեգրվելու Եվրոպային ու որևէ ցանկություն ու նպատակ չունի ինտեգրվելու միությանը։ <b>ԱԺ-ում ընդունված Եվրոմիությանը Հայաստանի անդամակցության օրենքը զուտ Եվրոպայից փող պոկելու, բայց ռուսներին թանկ վաճառվելու ձև է։</b></span></span></p></li></ol><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 12pt; margin-left: 30pt; margin-top: 12pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">Այսպիսով հիմա՝ ըստ էության, տեղի է ունենում հետևյալը. </span><span style="background-color: transparent; color: red; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">Ռուսաստանը Հայաստանը վաճառում է Թուրքիային՝ Ուկրաինայում իր գլուխը պահելու համար</span><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">։ Իսկ Փաշինյանի կառավարությունը այս գործարքում կատարում է «բրոքերի» դերը, ով ձևակերպում է այդ վաճառքը որպես «խաղաղության դարաշրջան» կամ «իրական Հայաստան», ստանալով իր տոկոսադրույքը իշխանության տեսքով։ </span><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><br /></span><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;">Սա ուղղակի պրոհայկական քաղաքականություն չէ, սա պետականության հիմքերի հետևողական քայքայում է, որտեղ ռուսական շահը և ներկա իշխանության գոյատևման բնազդը համընկել են։
</span></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="font-family: arial;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhFdWJ1oI1z35tuvPKOOLD1z2cZ4PGqYCDhh63EFj3e19wcV3-9CBhPy9mUSDe4PqDqj-9UTcM_jQbWVIRvP_3cJo_ymavRj0LJ47l_hS9oObdUaM9RxCixm1UGxzoea78mRnHSwYofQ9yd7qi2IGeHmDFGeqQ0qz5NRwNvUjF1IrDxCKAXWEJbJjKVsQhW" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img alt="" data-original-height="396" data-original-width="708" height="224" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhFdWJ1oI1z35tuvPKOOLD1z2cZ4PGqYCDhh63EFj3e19wcV3-9CBhPy9mUSDe4PqDqj-9UTcM_jQbWVIRvP_3cJo_ymavRj0LJ47l_hS9oObdUaM9RxCixm1UGxzoea78mRnHSwYofQ9yd7qi2IGeHmDFGeqQ0qz5NRwNvUjF1IrDxCKAXWEJbJjKVsQhW=w400-h224" width="400" /></a></span></span></div><span style="font-family: arial;"><span style="background-color: transparent; color: black; font-size: 11pt; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: 400; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap;"><br />
</span></span><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-43604156914973509552025-11-17T10:36:00.009+04:002025-11-17T21:35:15.314+04:00Էջմիածին։ "Նիկոլը թող մնա, միայն թե սրանք հետ չգան" բանաձևը աշխատում է<p><span style="font-family: arial;">Երեկ գիշերը, 2025 թվականի նոյեմբերի 16-ին, ՔՊ-ն հաղթեց Վաղարշապատ խոշորացված համայնքում։<br /><br />Ահա արդյունքները՝<br /><br /></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjFQJ-LcKI_Tph9dMct39LTxK1_FcRKjy-ryB3yNy36NoOFZdgwBJRCft30zVf2ot9MhigYSeBia2SvPrlrn8oKmi-S68ij6kvfOn2q2Xt2luuIl-ub3PzkXA7l_Zmkr0D0Wc3u9oFtWJBAM70OSo3-9GVvpf8GlS_-L7IuoIpn6vyn1n7g_U0ZMSqNss_Y" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img alt="" data-original-height="706" data-original-width="1249" height="362" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjFQJ-LcKI_Tph9dMct39LTxK1_FcRKjy-ryB3yNy36NoOFZdgwBJRCft30zVf2ot9MhigYSeBia2SvPrlrn8oKmi-S68ij6kvfOn2q2Xt2luuIl-ub3PzkXA7l_Zmkr0D0Wc3u9oFtWJBAM70OSo3-9GVvpf8GlS_-L7IuoIpn6vyn1n7g_U0ZMSqNss_Y=w640-h362" width="640" /></a></div><br /><br /><p></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span></p><p><span style="font-family: arial;">Նիկոլ Փաշինյանը ունի երկու պահապան հրեշտակ թևեր։</span></p><p><span style="font-family: arial;">Այդ թևերից մեկի անունը Սերժ Սարգսյան է, մյուսինը՝ Ռոբերտ Քոչարյան։</span></p><p><span style="font-family: arial;">Այս երկուսի մնալը քաղաքական դաշտում այն մեծագույն երաշխիքն է, որը պահում է Փաշինյանի իշխանությունը ասպարեզում։<br />Երկու օդիոզ դեմքերի միայն երևալը ժողովրդի մոտ, այնպիսի հակակրանք է առաջացնում, որ խեղճ ժողովուրդը ընտրությունը կատարում է <span style="color: red;">"Նիկոլը թող մնա, միայն թե սրանք հետ չգան"</span> բանաձևով։<br />Այսպես եղավ նաև Վաղարշապատ խոշորացված համայնքում, թեև Նիկոլ Փաշինյանը փայլուն կերպով նախագծել, իրականացրել է այստեղ մի այլ հետաքրքիր սցենար, որով միանգամից խոցել է մի քանի նշանակետ։<br />Վաղարշապատի ընտրություններում Փաշինյանը ստացավ քարտ բլանշ՝ կաթողիկոսին գահընկեց անելու և դրսի-ներսի ուժերի հետ քաղաքական առևտրում դիրքերը ամրապնդելու։<br /><br />Սակայն եկեք հիշենք իրադարձությունները ըստ անձերի և տարեթվերի․</span></p><p><span style="font-family: arial;"><br /></span><span style="font-family: arial; white-space-collapse: preserve;"><b>Դիանա Գասպարյան, իրավաբան</b></span></p><span id="docs-internal-guid-8beaf4ed-7fff-fb38-c35d-932be8ad573b"><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2018 թվականի հունիսի 22-ին </span><a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B4%D5%AB%D5%A1%D5%B6%D5%A1_%D4%B3%D5%A1%D5%BD%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6#:~:text=%D4%B4%D5%AB%D5%A1%D5%B6%D5%A1%20%D5%84%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%20%D4%B3%D5%A1%D5%BD%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6%20(%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%AB%2022,%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6%20%D5%B4%D5%A5%D5%BB%20%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6%20%D5%AF%D5%AB%D5%B6%20%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%A8%D6%89" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">Դիանա Գասպարյանը</span></a><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"> նշանակվել է Էջմիածին համայնքի ղեկավար։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ին նա <span style="color: red;">ընտրվել </span>է Վաղարշապատի քաղաքապետ։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2021-ի դեկտեմբերի 5-ի ՏԻՄ ընտրություններում գլխավորել է ՔՊ ցուցակը և <span style="color: red;">երկրորդ անգամ ընտրվել է</span> Վաղարշապատի քաղաքապետ։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թվականի մայիսի 15-ին <u>Հայաստանի պատմության մեջ առաջին կին քաղաքապետ</u> Դիանա Գասպարյանը </span><a href="https://www.azatutyun.am/a/33415154.html" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">հրաժարական է տալիս</span></a><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թվականի մայիսի 29-ին Նիկոլ Փաշինյանը <span style="color: red;">կատարում է առաջին իր գրառումը եկեղեցու վերնախավի դեմ</span>։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><b><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">Արգիշտի Մեխակյան, </span><a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D6%80%D5%A3%D5%AB%D5%B7%D5%BF%D5%AB_%D5%84%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">տնտեսագետ</span></a></b></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2003 թ <span style="color: red;">ավարտել է Ներսիսյան վարժարանը։</span></span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2014-16 թթ եղել է ՀՀ էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարարի օգնական, այդ տարեթվերին </span><a href="http://www.minenergy.am/page/375" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">նախարար էր Երվանդ Զաքարյանը</span></a></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2018 օգոստոս -2019 թ հունվար, եղել է Դիանա Գասպարյանի տեղակալը</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2018 թ․ դեկտեմբերի 9-ից Իմ քայլը դաշինքով, որպես </span><a href="http://www.parliament.am/deputies.php?sel=details&ID=1401&lang=arm" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">անկուսակցական</span></a><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"> ընտրվել է ԱԺ պատգամավոր</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2020 թվականի դեկտեմբերի 3-ին վայր է դրել մանդատը։ </span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2020 թվականի դեկտեմբերի 15-ին նշանակվել է Արմավիրի մարզպետի տեղակալ</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին գլխավորել է ՔՊ ցուցակը և <span style="color: red;">ընտրվել է</span> Խոյ համայնքի ղեկավար։</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2024 թվականի դեկտեմբերի 5-ին նշանակվել է Արմավիրի մարզպետ</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թվականի հունիսի 7-ին Տարածքային կառավարման նախարար Խուդաթյանը </span><a href="https://hetq.am/hy/article/174804" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">ասում է</span></a><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">, որ 10 օր է քննարկվում է Վաղարշապատ համայնքին Խոյ համայնքի 17 գյուղերի միավորման հարցը, որը կավարտվի մինչև 2025 թվականի վերջ։ Սակայն Փաշինյանը փոխում է պլանները։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թ, հունիսի 20, Կառավարությունը հավանություն տվեց ՀՀ Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ և Խոյ համայնքների միավորման որոշման նախագծին։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թ, հուլիսի 3-ին </span><a href="https://www.aravot.am/2025/07/03/1498193/" style="text-decoration-line: none;"><span style="color: #1155cc; font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; text-decoration-line: underline; text-decoration-skip-ink: none; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">ԱԺ արտահերթ նիստը</span></a><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"> ընդունեց <span style="color: red;">Վաղարշապատ և Խոյ համայնքների միավորման</span> որոշումը</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-family: arial;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թվականի հուլիսի 15-ին Մեխակյանը նշանակվել է Վաղարշապատ միավորված համայնքի ղեկավարի պաշտոնակատար։</span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;">2025 թվականի հոկտեմբերի 8-ին <a href="https://www.youtube.com/watch?v=pYRxNBh25sI" target="_blank">ՔՊ վարչությունը հաստատել է</a> նրա թեկնածությունը </span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2025 թվականի նոյեմբերի 16-ին ընտրվել է ՔՊ ցուցակով Վաղարշապատ խոշորացված համայնքի ղեկավար</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">2025 թվականի նոյեմբերի 16-ի՝ ընտրության գիշերը Մեխակյանին հարց են տալիս, թե նա պաշտպանու՞մ է եկեղեցու դեմ Փաշինյանի արշավը, նա հրաժարվում է պատասխանել։</span></span></p><p dir="ltr" style="line-height: 1.38; margin-bottom: 0pt; margin-top: 0pt;"><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">Հաղթանակից հետո Մեխակյանը նաև խոստովանում է, որ Փաշինյանը անձամբ չի զանգահարել իրեն ու չի շնորհավորել այլ միջնորդավորված է փոխանցել շնորհավորանքը։
<br /></span></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><iframe allowfullscreen='allowfullscreen' webkitallowfullscreen='webkitallowfullscreen' mozallowfullscreen='mozallowfullscreen' width='320' height='266' src='https://www.blogger.com/video.g?token=AD6v5dyahIDRllTa_BrSSmpz6zdqQXa27RYpDRQv4crkxpMTzjR_yYrckW9FMso9jpF8jf8EY7AGXpe6oVQnN5OQWg' class='b-hbp-video b-uploaded' frameborder='0'></iframe></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><br /></span><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">Նախորդ ընտրություններում ՔՊ-ն <a href="https://fip.am/42852" target="_blank">առանձին՝ Խոյ և Էջմիածնում մոտ 10000 ձայն </a>էր ստացել, իսկ միավորված <a href="https://www.elections.am/News/Item/1889" target="_blank">համայնքում ստացավ 15000 ձայն։</a>
Ինչպես և սպասվում էր, <a href="http://armtimes.com/hy/article/325970" target="_blank">Նիկոլ Փաշինյանը այս հաղթանակը ընդունեց որպես Կաթողիկոսին գահընկեց անելու ճաբնապարհին կարևոր քայլ</a>։
"Ձեր ընտրությամբ կարևոր լիցք տվեցիք մեր սրբության սրբոցը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը Կտրիճ Ներսիսյանից ազատելու գործընթացին", գրել է նա առավոտ շուտ։
Ստանալով Վաղարշապատ խոշորացված համայնքի ընդհանուր ընտրողների ձայների միայն 21․5 տոկոսը ՔՊ թեկնածուն դառնում է համայնքապետ, ըստ Սերժ Սարգսյանի ընդունած Սահմանադրության և օրենքների։
Դրա համար էլ հեղափոխությամբ մերժված Սերժ Սարգսյանը առ այսօր՝ յոթ տարի անց, չի դատվել ու գեթ մեկ վայրկյան չի ձերբակալվել։
Փաշինյանը շարունակում է ուսապարկերին բերել իշխանության և գահընկեց անել նրանց՝ մեկ սմս-ով, մեկ հանրային հայտարարությամբ։
Ու Դիանա Գասպարյանի ճակատագիրը սպասվում է նաև Մեխակյանին։ Փաշինյանի հեռավորություն պահելը Մեխակյանից դրանով էլ պայմանավորված է։
Իսկ 2026 թվականի ընտրություններում ՔՊ-ն անկասկած հաղթելու է։ Պահապան հրեշտակները (ՌՔ, ՍՍ) այլ տարբերակ չեն էլ թողնում։
Նիկոլը շատ ճիշտ է հաշվարկել՝ Էջմիածնին և Ոսկևազին միացնելով Խոյի 17 գյուղերը։
Եթե վերցնենք 47 ընտրատեղամասերից միայն Էջմիածնի և Ոսկևազի տեղամասերը՝ 14․1-14․25 տեղամասերի տվյալները և առանձին Խոյի 17 գյուղերինը՝ 14․26-14․47 տեղամասեր,
կստացվի այս պատկերը՝</span></span><div><span style="font-variant-alternates: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-emoji: normal; font-variant-numeric: normal; font-variant-position: normal; vertical-align: baseline; white-space-collapse: preserve;"><span style="font-family: arial;">
<div class="separator" style="clear: both; text-align: left;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjJi0DS9Coo7EpLQyqQJSFySJRC0BdWPV0xFttx3YkMuBhdPyMXq8qKK-e7Lk99LyFiPY_d6qZ5OQHfadT28Z9V3i4OUpRJMfmY7hkkjVUaNp_Z3GgerpkXIYbnXCJse2zN1Ly8izNpUYF_o56xOTEt8iqfM_AnsJl3K6y5p7Kl34Iv2yCsUGDkASUeRqBB" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img alt="" data-original-height="362" data-original-width="1508" height="154" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjJi0DS9Coo7EpLQyqQJSFySJRC0BdWPV0xFttx3YkMuBhdPyMXq8qKK-e7Lk99LyFiPY_d6qZ5OQHfadT28Z9V3i4OUpRJMfmY7hkkjVUaNp_Z3GgerpkXIYbnXCJse2zN1Ly8izNpUYF_o56xOTEt8iqfM_AnsJl3K6y5p7Kl34Iv2yCsUGDkASUeRqBB=w640-h154" width="640" /></a></div><br />
<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />Այ սրա համար էլ Նիկոլը գնաց հապճեպ օրենսդրական փոփոխության և արտահերթ ԱԺ նիստով հուլիսին կատարեց այդ որոշիչ քայլը։
</span><br /></span><p></p></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-25746741006760569352025-10-25T11:06:00.007+04:002025-10-25T11:12:30.659+04:00Լաց մի ինիլ (Լաց մի եղիր)<p><span style="font-family: times;">Մի քանի տարի առաջ առաջին անգամ կարդացի այս ազդեցիկ և խորը բանաստեղծությունը։ <br /><br />Հետագայում իմացա, որ այն գրել է <a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BC%D6%87%D5%B8%D5%B6_%D4%B1%D5%A9%D5%A1%D5%A2%D5%A5%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6" target="_blank">Լևոն Աթաբեկյանը</a>, 1911 թվականին։</span></p><p><span style="font-family: times;">Որոշեցի երեք տարբերակներով այն մեջբերել նաև ժամանակակից հայերենով և Հյուսիսային Արցախի բարբառով։<br /><br /></span></p><p><span style="font-family: times;"><google-sheets-html-origin></google-sheets-html-origin></span></p><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" data-sheets-baot="1" data-sheets-root="1" dir="ltr" style="border-collapse: collapse; border: none; font-family: Arial; font-size: 10pt; table-layout: fixed; width: 0px;" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"><colgroup><col width="218"></col><col width="212"></col><col width="221"></col></colgroup><tbody><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); font-weight: bold; overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բանաստեղծության օրիգինալը՝ Ղարաբաղի բարբառով</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); font-weight: bold; overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Փոխած՝ Հյուսիսային Արցախի բարբառով</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); font-weight: bold; overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բացատրություն՝ Ժամանակակից հայերենով</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Շենին կլխին հանգիստարան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Շենին կլխին հընգիստարան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լեռան վրա գերեզմանատուն,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քու հար ընդեղ թաղած ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քու հեր ընդեղ թաղածա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քո հայրն այնտեղ թաղված է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր-էքուց քեզ մհար էլ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր էգուց քըզ էտի էլ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այսօր-վաղը քեզ համար էլ</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն՝ «Ընդեղ թաղած ա»,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն՝ «Ընդեղ թաղածա»,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն «Այնտեղ թաղված է»,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վերչը էս ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վերջը սյա յա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վերջը սա է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սարին սեռին մին կյարմուր թոխպ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սարի կլխեն մին կարմուր թոխպ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սարի գլխին մի կարմիր ամպ,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Յավաշ, յավաշ սըվացավ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Յավաշ յավաշ սըվացավ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Դանդաղ, դանդաղ սևացավ,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մարթի բախտը ըսօր կյարմուր</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մարթու բախտը սօրի կարմուր</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մարդու բախտը այսօր կարմիր,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էքուց տեսար սըվացավ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էգուց տեսար՝ սվացավ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վաղը տեսար՝ սևացավ։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բախտը թոխպ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բախտը թոխպ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բախտը ամպ է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր` ջահիլ, էքուց` պառավ…</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր՝ ջահիլ, էգուց՝ պառավ…</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այսօր ջահել, վաղը պառավ…</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էս հինչ յաման տընազ ա․</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էս հինչ յաման տընազա․</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այս ինչ փորձանք ծաղր է։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էս աշխարհքը լուս ցիրեկավ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էս աշխարքը լյուս ցիրեկավ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այս աշխարհը լույս ցերեկով</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Պեց ըշկերով արազ ա։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Պյաց ըչքերավ արազա։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Բաց աչքերով երազ է։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լոխ արազ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լոխ արազա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ամբողջն երազ է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ջահիլ հարթնը սըրփած թոր ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ջահիլ հարսը սրբած թորա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ջահել հարսը սրբած սուր է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Հու վեր սաղ ա ընդրանն ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Հով վար սաղա, տիրյաննա։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ով կենդանի է՝ նրանն է։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թա կաս, ըսօր տերը տու վես,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թա կաս, էսօր տերը տյու ես</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Եթե կաս, այսօր տերը դու ես,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էքուց տերը դուշմանըն ա։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էգուց տերը դյուշմաննա։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վաղը տերը թշնամին է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սերը սոտ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սերը սոտա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սերը սուտ է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Հընգեր տղան - մին ծաղիկ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Հինգեր տըղան - մին ծաղիկա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ընկեր տղան մի ծաղիկ է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այազ ըրավ - չուրացավ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ցորտը տվավ չուրացավ․</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ցուրտը տվեց, չորացավ,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր խաթրիտ արուն կանի,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սօրի խաթրիդ արին կտա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այսօր հանուն քեզ արյուն կտա,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էքուց, տեսար, մոռացավ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էգուց, տեսար մուռացավ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Վաղը տեսնես՝ մոռացավ,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ճարըտ տու ես,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ճարըտ տյու ես,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ճարը դու ես,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լափու տվող կետին ճըրան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էն վըրարած կետի ճիրյան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այն վարար գետի ջրից,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քար չի կար վեր չի մաշի,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քար չկա վար մաշի վեչ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քար չկա, որ չմաշվի,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սերտը քար չի, ըրտուսունքան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սերտը քար չի, ըրտասունքան</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Սիրտը քար չէ, արցունքով</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր-էքուց կը մաշի։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էսօր էգուց կըմաշի։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այսօր-վաղը կմաշվի։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Դարդոտ ախպեր,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Դյարդյոտ ախպեր,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Դարդոտ եղբայր,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըրիքնակը երգինքավը</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըրեգնակը էրգընքավը</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Արևը երկնքով</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ուրան հետի շոռ ա տամ,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ուրան հետի շոռա կյալիս,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Իր համար պտտվում է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թա ապրողին, թա մեռնողին</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թա ապրողին, թա մեռնողին</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թե ապրողին, թե մեռնողին,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ուրան լուսան փայ ա տամ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ուրան լյուսան փայա տալիս։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Իր լույսից բաժին է տալիս։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մին հաշիվ ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մին հաշիվա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Մի հաշիվ է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;"></td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կանանչ խութին հանգիստարան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կանաչ դյոշին հընգիստարան,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կանաչ բլրի վրա գերեզմանատուն,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քու մար ընդեղ թաղած ա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քու մեր ընդեղ թաղածա,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Քո մայրն այնտեղ թաղված է,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ըսօր-էքուց քեզ մհար էլ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Էսօր էքուց քըզ հէտի էլ</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Այսօր վաղը քեզ համար էլ,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն՝ “Ընդեղ թաղած ա”,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն․ “Ընդեղ թաղածա”,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Կասեն «Այնտեղ թաղված է»,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ազիզ ախպեր,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Ազիզ ախպեր,</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Թանկագին եղբայր,</td></tr><tr style="height: 21px;"><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լյաց մի ինիլ։</td><td style="border: 1px solid rgb(204, 204, 204); overflow: hidden; padding: 2px 3px; vertical-align: bottom;">Լաց մի եղիր։</td></tr></tbody></table><br /><div><br /></div><div><br /><br /></div><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiQ4zQsBfng8gTiAkQqHQ6Tl4rdleHnbqv5esbeIh1jO3GgWN9_E9qW4mlXleYWdL9lyE2RjrRdHeualaWdgUinVdNraTSPTIx7JD1HZ5j6aKhSPidgzGphcGX-iv0X7hkaxHmOlVj6R0pCncQteD-5ljJlITyn0eN0SRKbVewGNP0FUbwS3kJOIaeOvOCz/s960/159897516_2136333889836994_744465628505451681_n.jpg" imageanchor="1" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="720" data-original-width="960" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiQ4zQsBfng8gTiAkQqHQ6Tl4rdleHnbqv5esbeIh1jO3GgWN9_E9qW4mlXleYWdL9lyE2RjrRdHeualaWdgUinVdNraTSPTIx7JD1HZ5j6aKhSPidgzGphcGX-iv0X7hkaxHmOlVj6R0pCncQteD-5ljJlITyn0eN0SRKbVewGNP0FUbwS3kJOIaeOvOCz/w640-h480/159897516_2136333889836994_744465628505451681_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">Շահումյանի շրջանի Հին Պարիս գյուղի հին գերեզմանոցը։2021 թ։</td></tr></tbody></table><br />Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-63017788085543156882025-06-15T10:15:00.013+04:002025-06-15T10:36:56.859+04:00Ինչպե՞ս Ստալինը 1945-ին ստեղծեց Իրանում 2-րդ Ադրբեջան։ <p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այս տարի մայիսի 9-ին, երբ նշվում էր Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմում հաղթանակի 80 ամյակը, նորից հանրության շրջանում քննարկման առարկա դարձավ հայերի մասնակցության հարցը այդ պատերազմում։<br /><br /></span></p><div style="text-align: center;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Միֆ առաջին։</b></span></div><div style="text-align: center;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Երկու ժողովուրդների մասնակցությունը այդ պատերազմում։</b></span></div><div style="text-align: center;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div style="text-align: left;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ի զարմանս շատերի, որոշ մարդիկ առաջին անգամ իմացան, որ հայերի մասնակցությունը այդ պատերազմում եղել է չափազանց ոչ համաչափ, ի տարբերություն օրինակ ադրբեջանցիների։</span></div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br />Անցնենք թվային պատկերին։<br /><br />1939 թվականի ԽՍՀՄ <a href="https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39_gs.php" target="_blank">մարդահամարի տվյալներով</a> ամբողջ ԽՍՀՄ-ում ապրել է՝ 2,152,860 հայ և 2,275,678 ադրբեջանցի։<br />1989 թվականի ԽՍՀՄ <a href="https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_lan_89_1_1.php" target="_blank">մարդահամարի տվյալներով</a> ամբողջ ԽՍՀՄ-ում ապրում էր 4,623,232 հայ և 6,770,403 ադրբեջանցի։<br /><br /><b>Ի՞նչն էր այս առաջացած խզման պատճառը</b>, հաշվի առնելով, որ ԽՍՀՄ տարիներին հայերի մոտ ծնելիությունը շատ չէր զիջում ադրբեջանցիների ծնելիությանը։<br /><br />1989 թվականին <a href="https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_chi_79.php" target="_blank">բոլոր տարիքային խմբերի</a> հայուհիները միջինում ունեին 2.277 երեխա, իսկ ադրբեջանուհիները՝ 2.784 երեխա, իսկ 1989 թվականին 70 և բարձր տարիքի հայուհիները ունեին միջինում 4.538 երեխա, ադրբեջանուհիները՝ 4.9։ 70 և ավելի տարիք ունեցողները հենց նախապատերազմյան ժամանակի կանայք էին։<br /><br />Պատճառը շատ պարզ է։ <br /><span style="color: red;">Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ զորակոչվել ու զոհվել են ավելի շատ հայեր, քան ադրբեջանցիներ</span>։ Դա էլ դարձել է հետագա տարիներին երկու ազգերի քանակների աճող խզումը, որը նախապատերազմյան տարիներին նույնն էր։<br /><br />Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ <a href="https://odkb-csto.org/75-letie-pobedy/pobeda-na-vsekh-odna/kazhdyy-pyatyy-zhitel-armenii-ushel-na-front-vsego-za-gody-voyny-v-sovetskuyu-armiyu-bylo-mobilizova/#loaded" target="_blank">Հայաստանից և ԽՍՀՄ մյուս հանրապետություններից պատերազմ է զորակոչվել</a> 500,000 հայ, որից զոհվել է 200,000-ը։ Այլ երկրներում ևս զորակոչվել է 100,000 հայ։ Բայց մենք դիտարկում ենք հիմա միայն ԽՍՀՄ տարածքի թվերը։<br /><a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%9E%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B5" target="_blank">Ադրբեջանցիները զոհվել են այդ պատերազմում 58,400</a>։ <br />Այսինքն հայերից 4 անգամ պակաս։ Ու սա է պատճառը, որ պատերազմից հետո մեր երկու ազգերի թվային տարբերությունը գնալով խզվել է՝ մինչ օրս։<br />Չհաշված որ՝ դեռ 1949 թվականի հունիսի 14-ին, ԽՍՀՄ որոշմամբ Սիբիր արտաքսվեցին ևս 100,000 հայեր, որոնք ընտանիքներով նույնպես մեծամասամբ կոտորվեցին ծանր ճամբարային պայմաններում։<br /><br />Պետք է նշել նաև, որ <a href="https://golosarmenii.am/article/72853/armyane-v-sudbonosnyx-srazheniyax" target="_blank">Առաջին համաշխարհային պատերազմում ևս մասնակցեց 300,000 հայ</a>, տարբեր բանակների կազմում, ու զոհվել էր 60,000 հայ։<br /><br /><br /></span><div style="text-align: center;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Միֆ երկրորդ։</b></span></div><div style="text-align: center;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Ինչ ստացան հայերը ու ադրբեջանցիները 2-րդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքում։<br /><br /></b></span></div><div style="text-align: left;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մինչև այսօր ռուսական աղբյուրները Հայաստանում ակտիվ տարածում են այն միֆը, թե Ստալինը պատրաստվում էր մտնել Արևմտյան Հայաստան, կազմավորվել էին անգամ կուսակցական բջիջներ, որոնք պետք է ստեղծվեին Թուրքահայաստանի ազատագրվելիք մարզերում։<br />Իհարկե, դա ընդամենը քաղցր բլիթ է, որի միջոցով պատերազմում օգտագործեցին մեր ժողովրդի հավատը և անխնա կոտորեցին։ Թվերը դա են ուղղակի հուշում։<br /><br /><u>Իսկ ի՞նչ ստացավ հայերից 4 անգամ քիչ զոհ տված ադրբեջանական ժողովուրդը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքում։ <br /></u><br /><b><span style="color: red;">Նա ստացավ երկրորդ պետություն, որի մասին լռում են այսօր ռուսական գաղութ՝ Հայաստանում։</span></b><br />Այս փաստը թաքցվում է առ այսօր հայ ժողովրդից նաև տեղական "իրանագետների" և "պատմաբանների" կողմից, քանի որ դեմ է ռուսական կայսերական կեղծիքի բացահայտմանը։<br /><br /><span style="color: red;">Հայերը առ այսօր տեղյակ չեն, որ Իրանում, պատերազմից հետո ԽՍՀՄ-ը ստեղծել է երկրորդ Ադրբեջանական պետություն</span>, որը գոյատևել է 1945 թվականի նոյեմբերի 20-ից մինչև 1946 թվականի դեկտեմբերի 12-ը։ Այն կոչվում էր Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետություն կամ Ադրբեջանի Ժողովրդական Կառավարություն։<br />Այդ խամաճիկ պետության մայրաքաղաքը Թավրիզ քաղաքն էր։<br /><br />Խորհրդային զորքերը 1945-ին <a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%A4%D6%80%D5%A2%D5%A5%D5%BB%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%AF%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6" target="_blank">Հայաստանի ու Ադրբեջանի Խորհրդային հանրապետությունների տարածքից ներխուժել են</a>, ոչ թե Թուրքիա, այլ Իրան և Ջաֆար Փիշևարին, Ստալինի ուղղակի աջակցությամբ և Բերիայի մասնակցությամբ, հռչակեց Ադրբեջանի ժողովրդական կառավարությունը Իրանում։<br /><br /></span><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><img border="0" data-original-height="757" data-original-width="671" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEja8VTl6hlVA5aKwxtbex2k_j7cepJqH-9bU9m9CIWLF6dhPNoTA-fvffVnfKGXAGTHljuS0EOUMNA1Y8DRIglaDunqSH_KlFRTB5dk6fC_Z8B5r-zIP_XR91f8kKlb4dC7U8K6FdJcnYtGu42Zj_k1wch1KotXi-QUxe0ZtCfwY5E5WmGlqtUEnAPNio6k/w568-h640/Republic_of_mahabad_and_iranian_azerbaijan_1945_1946.png" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" width="568" /></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">Ահա, այդ Իրանական Երկրորդ Ստալինյան Ադրբեջանը, <br />որը ստեղծվեց 1945-ին և կործանվեց միայն ԱՄՆ և ԱՆգլիայի օգնության շնորհիվ։ </td></tr></tbody></table><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEja8VTl6hlVA5aKwxtbex2k_j7cepJqH-9bU9m9CIWLF6dhPNoTA-fvffVnfKGXAGTHljuS0EOUMNA1Y8DRIglaDunqSH_KlFRTB5dk6fC_Z8B5r-zIP_XR91f8kKlb4dC7U8K6FdJcnYtGu42Zj_k1wch1KotXi-QUxe0ZtCfwY5E5WmGlqtUEnAPNio6k/s757/Republic_of_mahabad_and_iranian_azerbaijan_1945_1946.png" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></a></div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /><span><br /></span></span></div><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Խորհրդային Ադրբեջանից կրթական, կուսակցական, մշակույթային մեծ աջակցություն է արվում նորաստեղծ Ադրբեջանական Հանրապետությանը։ Խորհրդային Միությունը ֆինանսավորում է այդ երկրի գործունեությունը։<br /><br />Սակայն,<u> ԱՄՆ և Անգլիայի ռազմական օգնությամբ, իրանական բանակը 1946 թվականին մտնում է Թավրիզ և վերականգնում իրանական իշխանությունը ամբողջ տարածքում</u>։ </span><span face="sans-serif" style="color: #202122; font-size: medium;"><span style="background-color: white;">Փիշևարին փախնում է Խորհրդային Միություն։ <b>Եվ "ավտովթարից" մահանում է Բաքվում 1947-ին։</b><br /><br />Ստալինի կողմից Իրանի տարածքում ստեղծած երկրորդ Ադրբեջանը կործանվում է ամերիկյան և բրիտական ուժերի շնորհիվ՝ 1946 թվականին։<br /></span></span><span style="font-size: medium;"><br />Ես չեմ բացառում, որ ռուս-թուրքական տանդեմը, այսօր ևս փորձի վերականգնել Իրանում այդ Ադրբեջանը, հատկապես, որ միջազգային դրությունը նպաստում է դրան։<br /><br /><b>Ու ստացվում է, որ մեր հայկական զոհերը երկրորդ համաշխարհային պատերազմում երկրորդ Ադրբեջան ստեղծելու համար էին։</b><br /><br /></span></span></div><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-55887364292220335932025-06-14T22:08:00.053+04:002025-06-15T19:08:25.124+04:00Անմոռանալի ողբերգություն<span style="font-size: medium;">Քանի որ այսօր Հայաստանում նշվում է բռնադատվածների հիշատակի օրը, ես առաջին անգամ հրապարակում եմ բռնադատված և հետագայում արդարացված Ղազարյան Մեխակի մասին <b>Անմոռանալի պատմությունը</b>, որը <span style="color: red;">գրել է</span> իմ պապիկը` </span><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Մովսես Ղազարյանը, 2009 թվականին</span>։</span><div><span style="font-size: medium;"><br />Ըստ մյուս պապիկիս, Թևոս Վարդանյանի պատմածի, Մեխակ Ղազարյանի ձերբակալման պատճառներից է դարձել նաև կոլտնտեսության ժողովի ժամանակ արված մի արտահայություն Ստալինի մասին։ Նա ասել է, որ "<i>Ստալինը, իր վխինալը ետը, լոխճին փռնոտիլա տում</i>"։ Շահումյանի բարբառով դա նշանակում է, որ Ստալինը, ելնելով իր վախերից, բոլորին բռնել է տալիս։</span><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;">Ժողովի ժամանակ կողքի նստած մատնիչներից, գործակալներից մեկը դա հասցնում է ՊԱԿ-ին։ Եվ այդպիսով այս աշխատող մարդը դառնում է բռնաճնշումների զոհ և նրա հետագա ճակատագիրը աքսորելուց հետո անհայտ է մինչ օրս։</span><br /><br /><div style="text-align: center;"><br /><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgDo4JclLMXenvLMcW1VfpDFSzSIuHqK4_4Doxj44SGVDiCVO_Q0jlE9WLENAw63b6vp9eVc5lgIduBhliQ31SbsnBXEzVQToebEwj5HsDzf1bz3mzcwywu3jzERZGsAF_UEv7mP4fWRqwy4Yo30HKzgZBi0uaho8TfoEj4c-tYKnFNunsEseyI4eNFtp0W/s1368/3_1_2.jpg" style="clear: left; font-size: large; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="460" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgDo4JclLMXenvLMcW1VfpDFSzSIuHqK4_4Doxj44SGVDiCVO_Q0jlE9WLENAw63b6vp9eVc5lgIduBhliQ31SbsnBXEzVQToebEwj5HsDzf1bz3mzcwywu3jzERZGsAF_UEv7mP4fWRqwy4Yo30HKzgZBi0uaho8TfoEj4c-tYKnFNunsEseyI4eNFtp0W/w640-h460/3_1_2.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><div>Բուզլուխ, 1932 թիվ։ Մեխակ Ղազարյանը դիմացի շարքում, ձախից երկրորդը</div><div>Նկարել է Մնացական Հովհաննիսյանը</div></td></tr></tbody></table></div><br /><div style="font-size: large; text-align: center;"><b><br /></b></div><div style="font-size: large; text-align: center;"><b>Ղազարյան Մեխակ Հարությունի</b></div><br /><div style="font-size: large; text-align: center;"><b>1890 –</b></div><div style="font-size: large; text-align: center;"><br /></div><span style="font-size: medium;"> Անցած դարի 30-ական թվականներին Պողպատե միապետի հրամանով բազմահազար մտավորականներ նրա քմահաճույքների զոհ դարձան: Նա չխնայեց ո՛չ մտավորականին, ո՛չ անմեղ շինականին, ո՛չ հասարակ արհեստավորին: <b>Սպիտակ ջարդը մեր գերդաստանի կողքով էլ անտարբեր չանցավ</b>: ՊԱԿ–ի դավադիր մանկլավիկների չար ուժերը մի օր էլ բախեցին Ղազարյան Մեխակի դուռը: <u>Ծանր ճակատագիր բաժին հասավ նրան և նրա ընտանիքին:</u></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b>Մեխակ Հարությունի Ղազարյանը</b> ծնվել է 1890թ. Շահումյանի շրջանի Բուզլուխ գյուղում, դարբնի ընտանիքում: Նա վաղ հասակից զբաղվում է արհեստով` փորձելով ինչ-որ չափով թեթևացնել ընտանիքի հոգսերը: Շուտով արժանանալով գյուղացիների սիրուն և վստահությանը` <b>նա ընտրվում է կոլտնտեսության վարչության անդամ, այնուհետև` միաժամանակ վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ</b>:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Այդ դաժան տարիներին, ինչպես յուրաքանչյուր բնակավայր, <b>Շահումյանի շրջանն էլ ուներ ՊԱԿ-ի իր գործակալները, որոնց ձեռքով էլ բանտարկվում է Ղազարյան Մեխակը` համարվելով Սովետական Միության թշնամի և աքսորվում Միջին Ասիա:</b> Բազմանդամ ընտանիքը մնում է բախտի քմահաճույքին:</span><br /><br /><b><span style="color: red;"><span style="font-size: medium;">Ստալինի մահից հետո Ղազարյան Մեխակը արդարացվում է:</span><br /></span></b><br /><br /><br /><div style="font-size: large; text-align: center;"><b>Անմոռանալի ողբերգություն</b></div><br /><span style="font-size: medium;">Սովորաբար գյուղի նշանավոր մարդիկ ձիավարժությունների, հարսանիքների </span><span style="font-size: medium;">ժամանակ կամ գործով հարևան գյուղեր գնալու համար <b>հատուկ լավ ձի են պահել</b>, որը միայն այդ նպատակին է ծառայել: Նրան <u>բեռնել չէր կարելի</u>, քանի որ ձին սովոր չէր բեռ վերցնելուն: Միաժամանակ<b> իր տիրոջից բացի ոչ ոք չէր կարող նստել այդ ձիուն` թույլ չէր տալիս</b>: Մեր գյուղից հայրս և հորեղբայրս ունեին այդպիսի ձիեր: <br /><br />Հորեղբայրս` Մեխակ Ղազարյանը, ուներ այդպիսի մի էգ ձի`<b> սպիտակ գույնի մոտ 3 տարեկան մատակ</b> (էգ): Նրան հավասար մրցող չկար մեր գյուղում: Հայրս նույն նպատակի համար ուներ կարմիր գույնի արու ձի, բայց նա զիջում էր հորեղբորս ձիուն: <br />Օրերից մի օր` 1937 կամ 1938 թվերին, ես և հորեղբորս ավագ որդի Գուրգենը, ձիերը օրվա վերջին տարանք մեր տների դիմաց <b>Կռնուտներ </b>կոչվող տեղը, կապեցինք, որ արածեն: Հաջորդ օրը գնում էինք տեղերը փոխում: Այդ պարտականությունը դրված էր մեզ վրա: Արդեն ձիերը սովորել էին մեզ: Երևի իրենք էլ էին իմանում, որ իրենց իսկական բարի ցանկացողները մենք ենք, սպասում էին հաջորդ օրվան: <br />Ձիերին ջուր տալու պարտականությունն էլ էր մեզ վրա: Մեզ համար հաճույք էր: Նստում էինք մոտ 2 կմ հեռավորության վրա, գետից ջուր տալիս, նորից տեղափոխում դաշտ: Պատահում էր երկուսով մրցում էինք, թե մեր ձիերից որը արագ կվազի: <b>Հորեղբորս ձին միշտ հաղթում էր</b>:<span style="color: red;"> Շատ գեղեցիկ քայլվածք ուներ, այն կոչվում էր յորղա: Չէր զգացվում, որ ձիու վրա ես նստած:</span></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b>Մի առավոտ, ձիերը իրենց տեղում չէին</b>: Մեզ մեղադրում էին, թե լավ չենք կապել, բաց են ընկել երևի, ուրիշ տեղ կլինեն երևի, ստիպեցին, որ գնանք փնտրենք: Երկուսով ամբողջ օրը տեղ չթողեցինք, մինչև <b>Դոդ սար</b> կոչվող արոտավայրերը գնացինք, ոչ մի տեղ չճարեցինք: <br />Երեկոյան վերադարձանք առանց ձիերի: Էլի թուք ու մուր ստացանք, իբր թե լավ չենք ման եկել, չի կարող պատահի, որ մեր ձիերը գողացած լինեին: <b>Չէին հավատում, ո՞նց թե Ղզարանց Մեխակի ձին գողանան</b>:<u> Դա չլինելու բան է, նա շատ վիրավորված էր: </u></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Հորեղբայրս ընտանիքի ավագն էր: Նա հանձնարարում է հորս և մյուս եղբորը, թե որտեղ որ է, գնացեք, ձիերը բերեք: Շատ ման գալուց հետո պարզվեց, որ ձիերը գողացել են, բայց դժվար թե գյուղից որևիցէ մեկը այդ ռիսկին դիմեր: Նրանք լավ էին ճանաչում, թե ում ձիերն էին դրանք: Երկրորդ վարկածը` ձիերը թուրքերը տարած կլինեն կամ Քելբաջարի կամ Եվլախի կողմերը: <u>Երկար որոնումներից հետո ձիերը այդպես էլ չգտնվեցին:</u></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Սովորություն կար, այդպիսի դեպքերում օրգաններին չհայտնել: Հույսները չէին կորցնում: Կարող է մի տեղից դուրս գան…</span><br /><br /><span style="font-size: medium;"> Մեխակ Ղազարյանը ծնվել է Բուզլուխ գյուղում Զարգար Թյունիի ընտանիքում: <br /><b>Նա միակ դարբինն էր գյուղում:</b> <br />Այդ արհեստը նա սովորել էր` նշանավոր դարբին, գետաշենցի Վարդազարի մոտ 2 տարի ուսանելով: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"> Նա առաջիններից էր, որ ընդունվել էր կոլտնտեսության շարքերը: Գյուղի գրասենյակից ոչ հեռու դարբնոց էին կառուցել: Նրա մոտ աշակերտում էր Գանձակից վերադարձած վաղեմի ծանոթ Մեխակ Սաֆարյանը: Գյուղի կոլտնեսության և բնակչության կարիքները իրենք էին հոգում: <br />Սայլի մետաղյա մասերն էին պատրաստում, գութանները վերանորոգում, անասուններին պայտում, պատրաստում էին կացին, ցակատ, կենցաղային շատ իրեր և պարագաներ: <br />Սայլերի փայտե մասերը պատրաստում էին հայրս և համագյուղացի Հակոբ Հարությունյանը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"> Հորեղբայրս` Մեխակ Ղազարյանը, ամեն տարի ընտրվում էր կոլտնտեսության վարչության անդամ, <span style="color: red;">միաժամանակ վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ</span>: Կոլտնտեսությունը կոլտնտեսականներին վճարում էր աշխօրի քանակով` ով քանի աշխօր ունի: Ամեն մի իր պատրաստելու համար հաշվարկվում էր աշխօր: Կոլտնտեսության վարչության կողմից հաստատված գնացուցակ կար, որի համաձայն բրիգադավարները գնահատում էին աշխօրները: Օրինակ ձիու 20 պայտ պատրաստելը` 1 աշխօր, մեկ գութան պատրաստելը` 1.5 աշխօր, սայլ պատրաստելը` 2 աշխօր, 100 ք.մ խոտ հնձելը` 10 աշխօր, որը բաժանվում էր բրիգադի աշխատավորների միջև, և այսպես բոլոր աշխատանքները իրենց գինն ունեին: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b> Ըստ օրենքի` յուրաքանչյուր կոլտնտեսական պետք է տարեկան 250 աշխօր ունենար, դա համարվում էր մինիմում</b>: Շինվերանորոգման բրիգադի աշխատողները սովորաբար 400-ից 500 աշխօր ունեին տարվա ընթացքում, նրանց համար կիրակի չկար, պահանջարկը շատ էր: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"> Հորեղբայրս վերջին տարիներին դուր չէր գալիս կոլտնտեսության և գյուղի ղեկավարությանը:<span style="color: red;"> Նրա կողմից կատարված ստուգումների արդյունքները անուշադրության էին մատնվում</span>: Գյուղացիների կողմից հուզումները, դժգոհությունները գյուղի ղեկավարության հանդեպ ծայրաստիճան էին դարձել: Գործը նրան էր հասել, որ <b><span style="color: red;">նրան զգուշացրել էին</span></b>,<b> կամ մենք պետք է մնանք կամ դու:</b> <b>Իսկ նա չէր կարող իրեն թույլ տալ, որ չարքաշ գյուղացու աշխատանքը աջ ու ձախ շռայլեն, լափեն:</b></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Մեխակից ազատվելու ելքը գտնված էր: </span><br />Գյուղի ղեկավարությունը դիմում է շրջանի ՊԱԿ-ի աշխատակցին, թե. <br /><i>«Գյուղում մի մարդ ունենք, թույլ չի տալիս աշխատենք, խանգարում է կոլտնտեսության աշխատանքներին, ժամանակին գութանները չի վերանորոգում: Կրակն ենք ընկել դրա ձեռքը, ստուգումներ է կատարում, լուն դավա է դարձնում: Գյուղացիները արհամարհանքով են նայում մեզ: Բա մենք չկարողանա՞նք ձեզ նման պատկառելի մարդկանց մի լավություն անենք»</i>: <br />ՊԱԿ-ի աշխատողին հենց դա էր պետք: Յուրաքանչյուր մեկ գործ տալու համար մեկ աստղ ավելանում էր, չհաշված, որ իրենց եկամուտը պակասում էր:</span><br /><br /><span style="color: red; font-size: medium;"><b>Դիտավորյալ իրական անունները չեմ գրում: Հետագայում այդ դավադրության մեղավորների հարազատները ամուսնական կապեր են հաստատել, բարեկամացել են: Գրածս կարող է մի քանի ընտանիքների քայքայման պատճառ դառնալ, չնայած որոշ մարդկանց անուններ արդեն հայտնի են: Իմ կողմից նշված անունները բոլորը պայմանական են, բացի հորեղբորս անունից:</b></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Այստեղ մի փոքր շեղվենք: …..</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Սովետական Միության օրենսգրքում նախատեսված էր այսպիսի մի հոդված, ռուսերեն կոչվում է<b><span style="color: red;"> «զա պոլիտիչեսկույու բալտավնյու»:</span></b> Յուրաքանչյուր մոնոպոլիտ բառի համար կամ միության ղեկավարության հասցեին դժգոհություն հայտնողը արդեն համարվում էր միության թշնամի: <u>Յուրաքանչյուր ազնիվ չարքաշ աշխատանքով ապրող գյուղացու այդպես կարող էին կեղծ մեղադրանք տալ և բանտարկել: </u></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Սովորաբար շրջանի <b>ՊԱԿ-ի ղեկավարությունը բոլոր գյուղերում ուներ իր գործակալները</b>: Առաջին գործակալները գյուղի գյուղխորհրդի և կոլտնտեսության նախագահներն էին, որոնց խոսքը հաշվի էր առնվում: Մյուսները մեկ կամ երկու գյուղացիներ էին, որոնք ամիսը մեկ պարտադիր պետք է հաշվետվություն տան ՊԱԿ-ի ղեկավարությանը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Մեր գյուղից, <b><span style="color: red;">վերը նշված օրենքով, համագյուղացիներ Հովսեփյան Սաշան և Մկրտումյան Ալեքսանը, մի բառի համար գտնվում էին կալանավայրում:</span></b> Փոխառություն գրելու ժամանակ նրանց ստիպել են այնպիսի գումար նշել, որը հնարավոր չի եղել վճարել: Ասել են.<i> «Եզը եզ է, էնքան պիտի բեռնես, որ կարողանա տանի: Այդ ի՞նչ եք անում»:</i> Դրա համար որպես քաղաքական բանտարկյալ դատապարտել էին 10 տարի ժամկետով: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Սովորաբար մեծահասակ գյուղացիները ազատ ժամանակ հավաքվում էին գյուղամեջում և տարբեր հարցերի շուրջ խոսում: Գյուղի հոգսերը և տարբեր քաղաքական այլ հարցեր էին քննարկում: <br />Համագյուղացի Հովսեփյան Ավետիսը հումորով անձնավորություն էր, ասում է. «Ժողովուրդ իմանու՞մ եք ինչ է եղել: Ասում են, Ստալինը փախել է»: <br />Դա եղել է պատերազմի եռուն ժամանակ: Գյուղացիները զարմանում են, ո՞նց այդպես կարող է պատահի: <br />ՊԱԿ-ի գործակալներից համագյուղացի <b>Ոչխարյանը</b>, մոտենալով ամբոխին, հարցնում է. «Ի՞նչ է պատահել»: <br />Ասում են` Ստալինը փախել է: <br />«Ո՞վ է ասում»: <br />Թե` Ավետիսը: <br />Նրան հենց այդ էր պետք: <br />Առավոտյան նա արդեն կլիներ շրջանային ՊԱԿ-ի գրասենյակում: <br />Նա հարցնում է. «Ավետիս, ումի՞ց ես լսել»: <br />Իսկ նա, թե` «Առավոտը դու չասացի՞ր, որ Ստալինը փախել է»: <br /><b>Բոլորը ծիծաղում են</b>, իսկ Ոչխարյանս գույնը գցում է, մնում է լուռ կանգնած: Այդպես էլ էր պատահում:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">….Ամեն ինչ ծրագրված էր: ՊԱԿ-ի աշխատակիցը Ղարաբաղից ուղարկված Ալահվերդովին հանձնարարում է նախագահ <b>Ա.Լափողյանին</b>. «Գյուղի մի քանի վստահելի մարդ ուղարկի ինձ մոտ: Հետո եթե կարող ես մի որոշում` կոլտնտեսության վարչության կողմից նրա վարքագծի մասին և քո բացատրությունը: Երկու օրվա մեջ ներկայացրու և համարիր հարցը լուծված»: <br />Պարոն Ալահվերդովը, տեղյակ պահելով շրջանի գործկոմի նախագահին, կուսշրջկոմի քարտուղարին` անցնում է իր չար պարտականության կատարմանը: <br />Ա.Լափողյանի կողմից ներկայացված ցուցակի համաձայն, գյուղի հինգ անողնաշար անձնավորություններ, ՊԱԿ-ի աշխատակցի թելադրանքով բացատրություններ են գրում, ստորագրում, վերադառնում գյուղ: <u>Այդ շողոքորթ կամակատարները չէին իմանում, որ մի լավ օր իրենց արարքը հայտնաբերվելու է: </u></span><u><br /></u><br /><span style="font-size: medium;">Այդ ժամանակ հորեղբայրս «քնած» չի լինում: Նա ամեն ինչին տեղյակ է լինում: Իմանում է` ինչ դավեր են պատրաստում իր դեմ: <b>Նրա համար անսպասելի չէր, երբ 1939 թ մի պայծառ օր. կանչում են շրջան</b>: <br />ՊԱԿ-ի աշխատողը ներկայացնում է բոլոր մեղադրաքները, որոնք ներկայացնում և հաստատում են համագյուղացիները: Թուղթ և գրիչ են տալիս, թե գրիր բացատրություն ներկայացված բոլոր մեղադրանքների մասին: <br />Ծանոթանալով բոլոր հորինած մեղադրանքներին` քթի տակ ծիծաղելով, գրում է: <br /><b>Նա Գանձակում դարբնի մոտ աշակերտելուն զուգահեռ հաճախել էր դպրոց, և գրագետ էր: Գիտեր ռուսերեն և թուրքերեն:</b></span><b><br /></b><span style="font-size: medium;">Բացատրությունը <span style="color: red;">գրում է, հերքելով բոլոր մեղադրանքները</span>, ներկայացնում: Ալահվերդովը այդ ամենը կարդալով` հարցնում է.«Այս ամենը ո՞վ կարող է հաստատել»: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Ինչու՞ չէ»: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Խնդրում եմ ցուցակը ներկայացնես»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Գյուղացիներից 5-6 հոգու անուն է գրում, ներկայացնում իրեն: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Ազատ ես, գնա, չբացակայես, մի քանի օրից նորից կհանդիպենք»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Չանցած մեկ շաբաթ, մի ամպամած օր, գալիս են շրջանի միլիցիոներներ Միխայելը՝ Էրքեջ գյուղից և Վերին Շենից` Մաղաքելը: <br />Գյուղի գյուղխորհրդի գրասենյակում երկար խոսակցությունից հետո հարցնում են. «Խեր լինի: Ի՞նչ հարցով եք եկել»: <br />Թե` «Ղազարյան Մեխակի հարցով: ՊԱԿ-ի ներկայացուցիչը պահանջել է նրան տանել շրջան»: <br />«Ինչ է, որ կանչեին ինքը չէ՞ր գնա շրջան: Անպայման միլիցիոներների ուղեկցությա՞մբ պետք է տանեին»: <br /><b>Դա ևս իր նշանակությունն ուներ: Դաս պետք է լինի մյուսների համար, նրանց պետք է սարսափի մեջ պահել:</b></span><b><br /></b><br /><span style="font-size: medium;">Գյուղխորհրդի նախագահ <b>Անխիղճյանը </b>իր աշխատակցին ուղարկում է դարբնոց, ուր գրասենյակից ընդամենը 50 մ հեռավորության վրա <b>աշխատում էր դարբին Մեխակը</b>, և պահանջում, որ նա ներկայա գյուղխորհրդի գրասենյակ: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b>Աշխատանքային հագուստով, մրոտ ձեռքերով ներկայանում է գրասենյակ: </b>Նրանց բոլորին նա ճանաչում էր: <span style="color: red;">Շատ լավ գիտեր` ինչի համար են կանչել:</span> Բարի լույս մաղթելով` մոտեցավ բարևելու: <b>Ձեռքը մնաց օդում կախված</b>: Բարևը չընդունեցին: <u>Դրանք այն մարդիկ էին, որ բազմաթիվ առիթներով դարբին Մեխակ Ղազարյանի տանը սեղան էին նստել և հաց կիսել նրա հետ:</u></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"> Միխայելը, թե` «Մեխակ դայի, պիտի գնանք շրջան: ՊԱԿ-ից քեզ կանչել են»: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Ինչ է շորերս չփոխե՞մ»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">-Այո:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Միխայելի ուղեկցությամբ գնացին տուն, որը գտնվում էր գյուղի հակառակ ծայրամասում: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Կինը` Նունուֆարը` 5 անչափահաս երեխաների մայրը, սպասում էր վեցերորդ երեխային, լացակումած ընդառաջ է գնում ամուսնուն և միլիցիոներին: <br />Երեխաները դեռ չէին հասկանում` ինչ է կատարվում: <br />Ամուսինը, հանգստացնելով կնոջը, թե` ոչինչ չկա, հագուստս բեր հագնեմ, պտի գնամ շրջան: <b><span style="color: red;">Կինը լավ էր իմանում: Այդպիսի դեպքերում, օրգանի աշխատողների ուղեկցությամբ, այդ ճանապարհով գնացողը շուտ չի վերադառնում:</span></b></span></div><div><br /><span style="font-size: medium;">Երեխաների աղաղակներից հարազատները և հարևանները հավաքվեցին, նրանց ևս հայտնի էր` ինչ է կատարվում:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Լվացվեց, հագնվեց:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Բա մի կտոր հաց հաց չուտե՞նք, Մաղաքել»,- դիմեց հայրս: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Թե. «Չէ, ժամանակ չկա: Հետը կարող եք ուտելիք և ներքնահագուստ, սրբիչ և այլ կենցաղային պարագաներ դնել»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">«Այն ժամանակ գնամ ձին բերեմ: Ինչի՞ ոտքով գնանք»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Մաղաքելը թե` «Չի կարելի: Ոտքով պիտի գնանք: Հարազատներից ոչ ոք իրավունք չունի հետը գնալու» :</span><br /><b><br /><span style="font-size: medium;">Երեխաներին արգելք չկար, մեկը միլիցիոների փեշից էր բռնում. «Հայրիկիս ու՞ր եք տանում»: Մյուսը հոր փեշից էր քաշում. «Հայրիկ, ու՞ր ես գնում»: </span></b><br /><br /><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Քար սիրտ պետք է ունենաս, որ դիմանաս այդ տեսարանին: <br /></span>Հարազատները, հարևանները մի կերպ իրենց զսպում էին, սիրտ տալիս, թե. «Ոչ մի բան չկա, նորից երեկոյան գալու է»:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Երեխաներից մեկը Մաղաքելի փեշից է բռնում, «Հայրիկիս ու՞ր ես տանում»: <br />Կրտսեր աղջիկը լաց լինելով հոր փեշից է կախվել, բաց չի թողնում: <br /><b>Եվ այսպես ընտանիքի անդամներով և հարազատներով մինչև Կուրակ գետի կամուրջը` մոտ 2 կմ, գյուղի միջով ճանապարհեցին հորեղբորս:</b> <br />Գյուղացիները տներից դուրս էին եկել, բարի ճանապարհ էին մաղթում:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b><u><span style="color: red;">Բուզլուխ գյուղի սար ու ձորերին հրաժեշտ տվեց, համբուրեց երեխաներին դարբին Մեխակը, որը եղավ նրա վերջին գնալը</span></u></b>: <br />Թողնելով իր բազմանդամ ընտանիքը, որոնց միակ աշխատող ուժն էր: Տեղին է հիշել մեծ բանաստեղծի տողերը`</span><br /><div><span style="font-family: arial; font-size: medium;"><br /></span></div><div><div style="text-align: center;"><span style="background-color: #04ff00; font-family: arial; font-size: medium;">Էլ ինչի՞ ես քարը թողնում</span></div><span><div style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><span style="background-color: #04ff00; font-family: arial;">Քարի վրա, քար աշխարհ</span><span style="background-color: #04ff00; font-family: inherit;">:</span></span></div><div style="font-size: large; text-align: center;"><b><br /></b></div><b><span style="font-size: medium;">Դարբին Մեխակին հայտնի էր` ինչ է կատարվելու: </span></b><br /><b><u><span style="color: red; font-size: medium;">Նա միայն չէր կարող իմանալ, որ մի օր ամբողջ գյուղը ՊԱԿ-ի «հերոս» գործակալների հետ այդ նույն ճանապարհով, նույն ցավով պետք է միասին գաղթեն` բորենիներին թողնելով հայրենի ափերը:</span></u></b><br /><br /><div style="text-align: center;"><span style="background-color: #04ff00; font-family: arial; font-size: medium;">Հայրենի տուն, հավատա որ մահես հետո</span></div><div style="text-align: center;"><span style="font-family: arial; font-size: medium;"><span style="background-color: #04ff00;">քո ավերակներուն սեվին վրա <br />իմ հոգիս պ</span><span style="background-color: #04ff00;">իտի գա որպես տատրակ մը տարագիր</span></span></div><div style="text-align: center;"><span style="background-color: #04ff00; font-family: arial; font-size: medium;">Իմ դժբախտ երգն ու արցունքը լալու…</span></div><div style="font-size: large; text-align: center;"><br /></div><div style="text-align: center;">(Սիամանթո)</div><br /><span style="font-size: medium;">Դարբին Մեխակին կալանավորեցին Ներքին Շենի, Շահումյան ավան շրջկենտրոնի բանտում, տեսակցությունը արգելված էր: <br />Վկաներին օրեկան մեկին կանչում էին առերեսման, իրենց ցուցմունքները հաստատելու համար: <br />Դա տևեց մոտ 2 շաբաթ: <br />Հետաքրքիրն այն էր, որ հորեղբայրս ինքն իր պաշտպանն էր: <u>Երեք հոգի առերեսման ժամանակ հաստատեցին, որ բոլոր առաջադրած մեղադրանքները ճիշտ են, նրանցից մեկը իր հարազատներից էր, կոլտնտեսության ղեկավարներից:</u> <br />ՊԱԿ-ի ներկայացուցիչը ասում է. «<i><b>Ամբաստանյալ, հիմա ի՞նչ կասեք: Սա էլ Ձեր կողմից վստահելի մարդիկ: Նրանք ասում են, որ մեղադրանքները ճիշտ են: Եթե Ձեր վստահելիներն են ասում դա, ուրեմն դա այդպես է</b></i>»: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Ի՞նչ կարող էր պատասխանել Մեխակը: <b>Ամեն ինչ պարզ էր</b>: Այդ լկտիները չէին կարող հրաժարվել իրենց նախկին ցուցմունքներից: Քննությունը ավարտելուց հետո, նրան տեղափոխեցին Գանձակի բանտը, որը գտնվում էր քաղաքի ծայրամասում: Հորեղբորս դուստրը սովորում էր Գանձակի մանկավարժական տեխնիկումում: Ես էլ սովորում էի 12-րդ միջնակարգ դպրոցում, բնակվում էինք մեր հայրական տատի` Սուլթան ազիի (Նախշուն տատու քրոջ) տանը: Նրա ամուսինը նշանավոր անձնավորություն էր, զբաղվում էր առևտրով: Նրա անունը Գրիգոր էր, միաժամանակ անվանում էին Ղարղադիլ (ագռավի լեզու): Նրա սխրանքների մասին գիրք կար գրված, ֆիզիկապես ուժեղ մարդ էր: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Քաղաքական բանտարկյալների հետ տեսակցությունը արգելված էր: Ուտելիքի ընդունելության օր էր սահմանված շաբաթական մեկ օր: <u>Քանի անգամ ուտելիքը տարել ենք, չեն ընդունել</u>: Բանտում երկար չպահեցին: <br />Մեզ տեղեկացրեցին, որ տեղափոխել են Շահումյանի շրջան, դատը արդեն սկսված է: Վերադարձանք գյուղ: <br />Փակ դատ էր: <br /><span style="color: red;">Հարազատները ամեն օր 12 կմ ոտքով գնում էին շրջան: Տեսակցությունը արգելված էր</span>: Միայն վկաներից էինք տեղեկանում նրա առողջության մասին: Հույս էին տալիս, որ ամեն ինչ լավ կլինի: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Դատը ավարտվեց: <br /><u>Որոշեցին 7 տարով ազատազրկում, բանտային պայմաններում:</u> Թույլատրեցին հարազատներին, ընտանիքի անդամներին տեսակցելու: <br />Ի՞նչ կարող էր ասել: Եղբորը ասաց. <span style="color: red;">«Բոլոր մեղադրանքները իմ կողմից հերքեցի: Միայն այդ 3 անձնավորությունների տրված ցուցմունքի գնդակը ինձ կպավ: Երևի մեծ տղաս` Գուրգենը վրեժս կլուծի»:</span></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Հաջորդ օրը տեղափոխեցին Գանձակի բանտ, որից հետո տեղափոխել էին անհայտ ուղղությամբ: Հարց ու փորձ անելով իմացանք, որ գտնվում է <b>Ուզբեկստանի </b>բանտերից մեկում: Ոչ մի նամակ չստացանք: <br /><b><span style="color: red;">Նրա ճակատագիրը մինչ այսօր հայտնի չէ: <br />Որտե՞ղ, ի՞նչ պայմաններում է մահացել:</span></b></span><b><span style="color: red;"><br /></span></b><br /><span style="font-size: medium;">Ավագ որդուն` <span style="color: red;">Գուրգենին, որը բազմանդամ ընտանիքի միակ աշխատուժն էր մնացել, զորակոչել էին բանակ</span>: Հայրենական պատերազմի ժամանակ <b>զոհվեց</b>: Այն ժամանակվա օրենքներով քաղաքական բանտարկյալների ընտանիքի անդամներին չէին վստահում, չէին զորակոչում բանակ: <b>Անկախ այդ օրենքից, գյուղի վայ-ղեկավարները հերթական անգամ իրենց դեմքը ցույց տվեցին: </b></span><b><br /></b><br /><span style="font-size: medium;">Բուզլուխ գյուղի կոլտնտեսությունը առանց դարբնի չէր կարող մնալ: Գետաշենից հրավիրեցին դարբին Արշակին: Նա տարիքով էր: Համաձայնվեց, միայն աշխատավարձը դրամով վճարեն, 300 ռուբլի: <b>Դա եռապատիկ ավել էր, համեմատած նախկին դարբնի աշխօրով ստացածի հետ</b>: Ինչ արած: Համաձայնվում են: <br />Դարբին Արշակը անցնում է աշխատանքի, իր ընտանիքը, երեխաներին թողնում է Գետաշենում, Բուզլուխում ամուսնանում Հովսեփյան Քնարիկի հետ: Նրա ամուսինը` Հովսեփյան Սաշան գտնվում էր կալանավայրում, նրան 10 տարով դատել էին հակասովետական արտահայտությունների համար: Այսինքն նույն սցենարով, ինչպես վարվեցին դարբին Մեխակի հետ: <br /><b><span style="color: red;">Ի՞նչ շահեց գյուղի բնակչությունը: Մեկը չկար` հարցնի այդ մասին կոլտնտեսության վայ-նախագահին կամ վարչությանը</span></b>: <br />Ասում են կալանավայրից Հովսեփյան Սաշան տարիներ անց վերադարձավ: Կինը վախից բաժանվեց, իսկ Սաշան ամուսնացավ, նոր ընտանիք կազմեց ուրիշ կնոջ հետ: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">…1942 թվականին, մի պայծառ օր գյուղում իրարանցում էր: Շրջանի միլիցիայի պետ Մակառանց Հայկազը Հայ Պարիսի գյուղացի միլիցիոների և մեկ թուրքի հետ գյուղում էին: Նա գյուղի գրասենյակ էր կանչել հորեղբորս կնոջը` Նունուֆարին, որը հայրիկիս ուղեկցությամբ ներկայացել էր գյուղխորհրդի գրասենյակ: <br />Ինչու՞մն էր բանը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b>Գտնվել էին այն երկու ձիերը</b>, որ անհայտացել էին: <u>Այդ թուրք ավազակն էր գողացել</u>: Նա վարժեցրել էր ձիուն բեռներ տեղափոխել: Անամոթը այդ հրեղեն ձին էշի հետ էր բեղմնավորել, ջորի էր ծնել: <br />Օրերից մի օր նա ձին բեռնում է օձաձկներով, որը թուրքերեն կոչում են “իլան բալըղ”, և գալիս է Վերին Շեն գյուղը` Աթա դայու տուն, բեռը իջեցնում են, ձին կապում գոմի առաջ: <br /><b>Ի միջիայլոց Աթա դային շատ հյուրասեր մարդ էր:</b> Բոլորը նրան լավ էին ճանաչում, լինի դա թուրք, թե հայ, նրա դուռը նրանց առաջ միշտ բաց էր: Այդ օրը թուրքը բեռի մի մասը վաճառում է (թուրքերը այդ օձաձկից չեն ուտում, ասում են, թե դա Քրիստոսի նվագարանն է): <br />Առավոտյան տեսնում են բակը օձաձկներով լցված: Այդ անտերները դուրս են եկել քթոցից և տարածվել բակով մեկ, շարժվում են այնտեղ: Նրանք ուշ են սատկում: <b>Մինչև այդ օձաձկներին հավաքում են, տեսնում են ձին իր քուռակի հետ չկա:</b> Հարցուփորձ են անում գյուղում` չկան: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b><span style="color: red;">Հաջորդ օրը ձին իր քուռակի հետ հայտնվում է իրական տիրոջ բակում, ձայն է տալիս տիրոջը, խրխնջում, հայտնում է իր գալստյան մասին:</span></b> <br />Տնից դուրս են գալիս, տեսնում` իրենց ձին վերադարձել է: <br />Իմաց են տալիս փոքր եղբորը` հորս, հարևաններով հավաքվում են, չեն հավատում հրաշքին: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Ի՞նչ է սա: Կենդանու բնա՞զդ, թե առողջ մտածողությամբ օժտված մի մահկանացու՞, որը երկար տարիներ բացակայելուց հետո հայտնվել է իր տիրոջ տանը: <br /><b><span style="color: red;">Ձիու աչքերից արցունքներ են թափվում: <br />Տերը չկար: <br /></span></b>Կարծես նա իմանում էր տիրոջ բացակայության պատճառը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Թուրքը պահանջում է ձին վերադարձնել իրեն: <br />Հայրս համբերությունից դուրս է գալիս, հավասարակշռությունը կորցնում է` ապտակում այդ թուրքին. «Սրիկա, փոխանակ երկրորդ ձին վերադարձնես, դեռ ձի՞ ես պահանջում»: <br />Այստեղ արդարությունը չի կորչում: <br />Ամբողջ բնակչությունը հաստատում է, որ այդ ձին Ղազարյան Մեխակի ձին է: Թուրքը լավ էր իմանում, թե այդ ձին ումն էր, բայց չէր մտածում, որ նա մի օր կհայտնվի իր տիրոջ դռանը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Ընկեր Հայկազ Մակարյանի որոշմամբ ձին թողնում են իր տիրոջ ընտանիքին, իսկ թուրքի հետ վերադառնում են շրջան: Թուրքի հետագա ճակատագիրը անհայտ է: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><b>Վերադառնալուց հետո ձին երկար չապրեց, մահացավ:</b> Ջորին ծախեցին համագյուղացի Ստեփանյան Ռուբենին: <br />Իսկ ձիու տերը չվերադարձավ: <br />Պարզվեց, որ անարդարության զոհը երկար ապրել չի կարող: <br /><b><u><span style="color: red;">Ընտանիքի հայրը` «ժողովրդի թշնամի», իսկ նրա տղան` պատերազմի հերոս: </span></u></b><br /><br /><b>Անցել են երկար տարիներ: </b><br />Նրա հետագա ճակատագրի մասին ոչ մի տեղեկություն կամ նամակ հարազատները չեն ստացել: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Վերջերս, հանկարծամահ էր եղել Մեխակի աղջիկը` Նուհին, որը հոր փեշից բռնել, լաց լինելով, աղերսում էր միլիցիոներին, որն իր հորը տանում էր շրջան: <br />Նուհիի տղաները խնդրեցին ինձ դամբանական մի քանի բան ասեմ: <br />Խոսքս տևեց երկու րոպե: <br />Խոսքիս վերջում ասացի, որ այս հուղարկավորությունը սովորական հուղարկավորություն չէ: <br />Ինձ հարցրեցին թե ինչու՞ այդպես ասացի: <br /><u>Որոշեցի պատասխանը գրեմ….</u></span><br /><br /><div style="font-size: large; text-align: center;"><b>Ողբերգության շարունակությունը</b></div><br /><span style="font-size: medium;">Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը դեռ չէր ավարտվել, սակայն 1-ին ուկրաինական ֆրոնտը, մարշալ Ժուկովի հրամանատարությամբ, որի կազմի մեջ էր նաև 5-րդ հարվածային բանակը` գեներալ Բերդարինի հրամանատարությամբ, 1945 թ. մայիսի 2-ին գրավել էր Գերմանիայի Բեռլին քաղաքը: Արդեն Հիտլերը անհետացել էր: Գերմանական բանակը անձնատուր էր լինում: Բեռլինի պարետ էր նշանակվել Բերդարինը: Հենակետը գտնվում էր քաղաքի արևելյան մասի Կարլ-Խորս շրջանի Ֆրանկֆուրտ ալեյա կոչվող պողոտայի աջ ու ձախ շենքերում: Այստեղ էր գտնվում նաև բանակի հենակետը: </span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Ինձ գործող գնդացրային ստորաբաժանումից տեղափոխել էին բանակի պահակային ստորաբաժանում, որպես դասակի հրամանատար: Մայիս ամսին, ցավոք, Բեռլինի պարետ գեներալ Բերդարինը ավտովթարից մահացավ: Ինձ համար դա մեծ ցավ էր: Նրա բանակում երկար ճանապարհ էի անցել` Ուկրաինայի Մատվեև Կուրգան կոչվող տեղամասից, Դոնբասից մինչև Բեռլին, անցնելով մոտ <b>4000 կմ</b>:</span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Մոսկվայում Հաղթանակի շքերթին մասնակցելու համար նախապատրաստական աշխատանքներ էին տարվում: 5-րդ և 3-րդ հարվածային բանակներից հավաքում էին 1մ 70-71 սմ հասակ ունեցող բանակայիններից բաղկացած ստորաբաժանում, որտեղ <b>ընդգրկված էի նաև ես</b>: </span></span></div><div><span><span style="font-size: medium;">Անսպասելիորեն հունիս ամսին հրավիրեցին բանակի քաղ.բաժին, առաջարկեցին սովորել Ֆրունզեի անվան սպայական ակադեմիայում: Մեծ ուրախությամբ համաձայնվեցի: Այդ օրվանից շքերթի պարամունքներին այլևս չմասնակցեցի: </span></span></div><div><span><span style="font-size: medium;">2-3 ամիս անց տեղյակ պահեցին, որ <b>հարցում են կատարել Շահումյանի շրջան և պատասխան են ստացել, որ հորեղբայրս` Մեխակ Ղազարյանը, որպես ժողովրդի թշնամի բանտարկված է, իսկ այդ մասին ես կենսագրությանս մեջ չեմ նշել:</b></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Ակադեմիան չստացվեց: <br /></span>Ապագայի խորտակու՞մ էր, թե միգուցե լավը դա՞ էր: <br />Չեմ երկարացնում: <br />Իմ աշխատասիրության հետևանքով այդ նույն թվականի օգոստոսի 13-ին մեկ ամսով արձակուրդ տվեցին: Վերադարձա գյուղ: Հարազատներս չէին սպասում: Վերդառնալով Բեռլին` 1945 թ. հոկտեմբերին զորացրվեցի բանակից: <br />Այդ վիրավորանքը ինձ համար անհաղթահարելի էր: <br />Չնայած, որ կոմունիստական կուսակցության անդամ էի, ինձ պարտիական կամ այլ պատասխանատու աշխատանք չէին վստահելու: <br />Որոշեցի դիմել Ադրբեջանի Կենտրոնական Կոմիտեի այն ժանակակվա 1-ին քարտուղար Միրջաֆար Բաղիրովին, պատճառաբանելով, որ հորեղբորս` Մեխակ Ղազարյանի հետ գյուղի ղեկավարությունը հաշվեհարդար է տեսել, ինչպե՞ս կարող է կոլխոզի ստեղծման օրվանից դարբին ժողովրդի թշնամի հանդիսանալ: <br /><b>Չորս էջանոց նամակ ուղարկեցի, հիմնավորելով, որ նրան սխալ են դատել: </b></span><br /><br /><span style="font-size: medium;">Չանցած մեկ ամիս, ՊԱԿ-ի աշխատակիցը արդեն գտնվում էր շրջկենտրոնում: </span></span></div><div><span><span style="font-size: medium;">Ես գտնվում էի գյուղում: Հրավիրեցին ինձ շրջան: </span></span></div><div><span><span style="font-size: medium;">ՊԱԿ-ի աշխատակցի հետ ծանոթանալուց հետո, նա ներկայացրեց գյուղի բնակիչների 8 հոգու անուններ, որպեսզի ապահովեմ նրանց ներկայությունը հարցաքննության համար: <b><span style="color: red;">Այստեղ մեզ համար միանգամայն պարզ դարձավ, թե ովքեր էին այդ վարձու անձիք: </span></b></span><br /><br /><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Չանցած երկու ամիս Ադրբեջանի ՊԱԿ-ից ստացանք Մեխակ Ղազարյանի արդարացման տեղեկանքը: </span></span></span></div><div><span><span style="font-size: medium;">Դրանից հետո հարազատները ազատ շունչ քաշեցին: </span><br /></span><br /></div></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-60420847912344542032025-06-05T07:43:00.007+04:002025-06-05T07:58:04.493+04:00Նույն մարդիկ նորից նախաճաշում են<p><span style="font-size: medium;">Գիտեք երևի, որ դրսում արդեն 2025 թվականն է։ <br />Շատերը այն անվանում են 21-րդ դար։ Այո, ժամանակը գնում է, անցնում է, տարիները փոխվում են, բայց ոչ Հայաստանում։<br /><br />Հայաստանում ժամանակը կանգ է առել։<br />Կհարցնեք, ինչու՞։ Դե տեսեք։<br /><br />Հայաստանում կա (կամ կար) մի ոլորտ, կոչվում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, կարճ՝ ՏՏ։<br /><br />Ինչո՞վ է այն յուրահատուկ։<br /><br />Այն իրոք անկրկնելի է իր յուրահատկություններով։<br /><br />Այդ ոլորտը միշտ ղեկավարում են ոչ մասնագետներ՝ քիմիկոսներ, պատմաբաններ, արևելագետներ, ով ասես, բայց ոչ ծրագրավորողներ, տեստավորողներ, ճարտարագետներ։<br /><br />Այս ոլորտը միակն է, որն ունի իր անունից հանդես եկող մի քանի կազմակերպություն։ Դրանք մեկը չեն, երկուսը չեն, երեքը չեն։ Օր օրի դրանց քանակը աճում է։ Որովհետև բոլորը ցանկանում են լինել նախագահ, ոլորտի թագավոր։ Բայց դեռ սա չի ամենածիծաղելին։<br /><br />Մյուս յուրահատկությունը այն է, որ ոլորտը միշտ ինչ-որ մի բան խնդրում է պետությունից՝ արտոնություններ, ցածր հարկեր, վճարից ազատումներ, փոխարժեքի հատուցումներ, մեղմ օրենքներ։ Հանրության շրջանում ՏՏ-ն դարձել է միլիոնատեր մուրացկանների շերտ։ Որը բացարձակ կտրված է երկրի կարիքներից ու խնդիրներից։<br /><br />Այս խնդրողները ունեն նաև ևս մի առանձնահատկություն։ Երբ Մոսկվայի ցուցումով Հայաստանում փոխվում է իշխանությունը, նրանք անպայման պետք է նախաճաշեն այդ իշխանության հետ։<br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2017/09/blog-post.html" target="_blank">Ես սրա մասին գրել եմ 2017-ին ու նորից գրում եմ այսօր</a>։<br />Այդպես եղել է տասնամյակներ, այդպես է և այսօր։<br />Նույն ՏՏ դեմքերը նախաճաշում են, նախաճաշում են, նախաճաշում են, ․․․<br /><br />Ահավասիկ՝<br /><br /><br /></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhi9P949VO_yN5x9XGw6ZcLWFD45cCoyPvSHDKLzBzc4PdYFIIadkMOYf0ZXlTnlXY61alAUnx-gG46VGic_3coOIYf9IuDk2CD0h0ezdQbmvoB7KDuKfh-b49wIFhLjHJHKkROa-BB4Yc43H4SnPRxLrOeQ8xE4F6MC2YNYM5v71HFOAgVdH291OvAhGq3/s2048/480007082_1195730688583049_4136714881958655198_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1366" data-original-width="2048" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhi9P949VO_yN5x9XGw6ZcLWFD45cCoyPvSHDKLzBzc4PdYFIIadkMOYf0ZXlTnlXY61alAUnx-gG46VGic_3coOIYf9IuDk2CD0h0ezdQbmvoB7KDuKfh-b49wIFhLjHJHKkROa-BB4Yc43H4SnPRxLrOeQ8xE4F6MC2YNYM5v71HFOAgVdH291OvAhGq3/w640-h426/480007082_1195730688583049_4136714881958655198_n.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhN_Ms9VVM-75vrX128pHZwF2IfSy39Yw4LFDqlkHeydxpqk8JXm1WfZdUkoZtssdlNT5_A-FY9BSq-QQffDKx8DzLbbzBNX6HUH60jhn_tNv9N6i2MoajQsgWM2lyl4RuZKlZFIOQwT7_a-Q0grIZhN0imaUC20PYmIwaTxL0qkttTIEFdGBRIRQwXKmnC/s2048/479168618_1195730828583035_6007896191580224564_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1366" data-original-width="2048" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhN_Ms9VVM-75vrX128pHZwF2IfSy39Yw4LFDqlkHeydxpqk8JXm1WfZdUkoZtssdlNT5_A-FY9BSq-QQffDKx8DzLbbzBNX6HUH60jhn_tNv9N6i2MoajQsgWM2lyl4RuZKlZFIOQwT7_a-Q0grIZhN0imaUC20PYmIwaTxL0qkttTIEFdGBRIRQwXKmnC/w640-h426/479168618_1195730828583035_6007896191580224564_n.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdbkjEqoILjepy216RuyKR5Zjg_D2kADms6xzO8YORKuz_tNYKOTF0xe1nH_aOWvvXsS05CsMOtjl805OXcyKRnVaKXoNxISqpDdmfhhZToRotGA0ww8P-Ic7xT8BqQh59AThuDIEdCPVa4kSUyhw1_VQ0dCq_RtqKmjNS36AunNG6xEZBBNRz9woBVN5S/s2048/479694362_1195730838583034_371622974282248281_n.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1366" data-original-width="2048" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdbkjEqoILjepy216RuyKR5Zjg_D2kADms6xzO8YORKuz_tNYKOTF0xe1nH_aOWvvXsS05CsMOtjl805OXcyKRnVaKXoNxISqpDdmfhhZToRotGA0ww8P-Ic7xT8BqQh59AThuDIEdCPVa4kSUyhw1_VQ0dCq_RtqKmjNS36AunNG6xEZBBNRz9woBVN5S/w640-h426/479694362_1195730838583034_371622974282248281_n.jpg" width="640" /></a></div><br /><br />Տեսնու՞մ եք նույն դեմքերը։ <br />Բա։<br />Մեր ՏՏ-ի հավերժ ներկայացուցիչներն են, մեր "Իլոն Մասկերը"։<br /><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-78121904449036713412025-01-14T12:09:00.008+04:002025-01-14T17:57:23.599+04:00Ամերիաբանկում առկա ծրագրային սխալը այդպես էլ չի շտկվում<p><br />Արդեն երկրորդ ամիսն է, ինչ բոլոր կոմունալ վճարների վճարումից հետո, այնուամենայնիվ Երևանի ջրի վարձավճարի մուծման պարտքերը <b>MyAmeria </b>ծրագրում<u> չեն զերոյանում</u>։<br /><br />Երկու ամիս շարունակ, զանգելով, իրենց մոտ խնդիր գրելով, մեկ ամիս սպասելուց հետո, <a href="https://sarcashen.blogspot.com/2024/12/blog-post_26.html" target="_blank">առանձին հոդվածով նկարագրել էի իրավիճակը իմ բլոգում</a> (<a href="https://sarcashen.blogspot.com/2024/12/blog-post_26.html" target="_blank">հղում</a>)<br /><br />Այս ամիս նույն խնդիրը կրկնվում է։<br />Ինչու՞։<br /><br />Որովհետև <b><span style="color: red;">զանգերի կենտրոնի կողմից հաճախորդի հայտնած խնդիրը ծրագրային փոփոխության չի բերում</span></b>։<br /><br /><b>Ինչու՞ կարող է այդպես լինել։ </b>Կարող են լինել հետևյալ դեպքերը․<br /><br />1․ Խնդիրը <span style="color: red;">չի հասկացվել զանգերի կենտրոնի կողմից</span>, որպեսզի ձևակերպվի ծրագրավորողների համար։ <br />Բայց ես <a href="https://sarcashen.blogspot.com/2024/12/blog-post_26.html" target="_blank">իմ անցյալ հոդվածով նկարագրել էի խնդիրը</a> (<a href="https://sarcashen.blogspot.com/2024/12/blog-post_26.html" target="_blank">հղում</a>), որ ծրագրավորողները տեսնեին։ Դրանից ավել ես ոչնչով նրանց չեմ կարող օգնել։<br /><br />2․ Հնարավոր է դեպք, որ <span style="color: red;">ծրագրավորողները </span>ստացել են խնդիրը, բայց <span style="color: red;">չեն հասցրել լուծել</span>։ Այդ դեպքում զանգերի կենտրոնը պետք է ասեր, դեռ ընթացքի մեջ է, սպասեք, հարգելի հաճախորդ։<br />Բայց զանգերի կենտրոնը դա չի ասում։ Սա արդեն զանգերի կենտրոնի պրոբլեմն է։<br /><br />3․ Ծրագրավորողները հնարավոր է <span style="color: red;">ստացել են խնդիրը</span>, բայց<span style="color: red;"> չեն հասկացել ինչումն է այն</span> կայանում։ Դա արդեն իմ, որպես հաճախորդի խնդիրը չէ, այլ նորից բանկի։<br /><br />Ես հակված եմ մտածել, որ այս պահին բանկում առկա է այս 3-րդ տարբերակը։<br /><br /><br /><b>Հ․Գ․</b> Զանգերի կենտրոնի աշխատակիցը նորից ինձ փորձում էր այսօր համոզել, որ իրենք վճարը ուղարկում են Վեոլիա ջուր, բայց թարմացված պարտք հետ չեն ստանում։ Իսկ իմ հարցին, թե եթե դուք պետք է պարտք ստանաք վճարելուց հետո, ապա ինչու՞ եք ֆայլի տեսքով ամսական պարտքերը ստանում ու ներմուծում համակարգ, մնում է անպատասխան։<br />Որովհետև այստեղ անտրամաբանական ողջ վիճակը ի հայտ է գալիս։</p><p><br /></p><p><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5RB1RSyxj3878G57Or9DCOZlAhV7PS0Zyk-BzmK3EhVR9XgN1RmGbjxcky-juxKM7QJGrE-hvtuga8MiH7XTQ7YfGMcpqrRkY58vMypDF27CYZx6O9v6_1anPSXPOJp7CJDNVXSo9cqpXi7QS1QxQSE8fMRw-6P50UntOlEmVDONcl5hJRT85hmSONVW-/s1024/90d0f5d3-094b-4463-9643-cb76e85d701e.jpeg" style="clear: left; display: inline; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;"><img border="0" data-original-height="731" data-original-width="1024" height="456" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5RB1RSyxj3878G57Or9DCOZlAhV7PS0Zyk-BzmK3EhVR9XgN1RmGbjxcky-juxKM7QJGrE-hvtuga8MiH7XTQ7YfGMcpqrRkY58vMypDF27CYZx6O9v6_1anPSXPOJp7CJDNVXSo9cqpXi7QS1QxQSE8fMRw-6P50UntOlEmVDONcl5hJRT85hmSONVW-/w640-h456/90d0f5d3-094b-4463-9643-cb76e85d701e.jpeg" width="640" /></a></p><br />Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-25266751479294571042024-12-27T20:47:00.008+04:002024-12-30T09:32:28.101+04:00Մարդը ռեսուրս չէ։ Ի՞նչ է նշանակում HR:<p>Հայաստանում վերջերս տարածում է գտել <span style="color: red;">HR - Human Recources</span> կամ <span style="color: red;">ՄՌ - Մարդկային ռեսուրսներ</span> զարհուրելի բառակապակցությունը։ <br /><br />Մտածեք մի պահ։ <b>Մարդը որպես <strike>ռեսուրս</strike></b>, որպես ծախսվող ինչ-որ <strike>առարկա</strike>, ծախսվող <strike>նյութ</strike>։</p><p>Ի՞նչ է <i><b>ռեսուրսը</b></i>։<br /><br /><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi4blf1Rlr5MOYjoXDMMkPO0FoLpRClcf_Cmp1TfG8YKXqRlg7lwthKJTtqrux6jqrwNccIxkpNRgOfig-3GkbywRWce09vtbAsDoQcB9ICA0m67ox_bZThwTDo8_H2Su7-cuUDveJ3kmIMIPujP-kIl_LX3uO9ygwdpFHGzq3_UttA6VQlvAYWc6KgKx3s/s1024/b1c08dc0-3f4d-49b2-b2a5-573e174b9fc9.webp" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;"><img border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1024" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi4blf1Rlr5MOYjoXDMMkPO0FoLpRClcf_Cmp1TfG8YKXqRlg7lwthKJTtqrux6jqrwNccIxkpNRgOfig-3GkbywRWce09vtbAsDoQcB9ICA0m67ox_bZThwTDo8_H2Su7-cuUDveJ3kmIMIPujP-kIl_LX3uO9ygwdpFHGzq3_UttA6VQlvAYWc6KgKx3s/w400-h400/b1c08dc0-3f4d-49b2-b2a5-573e174b9fc9.webp" width="400" /></a></p><p><br />Ըստ <u>Աղայանի 1976 թ․, Արդի հայերենի բացատրական բառարանի</u>, այդ բառն ունի հետևյալ նշանակությունը․<br /><span style="color: red;"><b>Ռեսուրս </b>- 1․ Միջոց, հնարավորություն։ 2</span><span style="color: red;">․ Որևէ բանի պաշար։ </span><span style="color: red;">3․Նյութական միջոցներ։</span><br />Ավելի շատ նյութական արժեքների և միջոցների մասին է խոսքը գնում և երբեք ոչ Մարդու։</p><p>Ըստ <u>Աճառյանի 1980 թ․, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանի․<br /></u><span style="color: red;"><b>Ռեսուրս </b>- 1․ Միջոց, հնարավորություն։ 2․ Նյութական միջոցներ։ 3․ Որևէ բանի պաշար։</span><br />Նույնպես խոսք չկա մարդու մասին։ Նյութական պաշարների մասին է նորից խոսքը։<br /><br />Ըստ <u>Մալխասեանցի, 1945 թ․, Հայերէն բացատրական բառարանի․</u><br /><span style="color: red;"><b>Ռեսուրս </b>- Միջոցների աղբիւր, Պահեստ։</span><br />Այստեղ ևս մարդը բացակայում է։<br /><br /><u>Օժեգովի 1992 թ․ ռուսերեն բացատրական բառարանում․</u><br /><b>РЕСУРС</b>, <span style="color: red;">1. мн. Запасы, источники чего-н. Природные ресурсы.Экономические ресурсы. Трудовые ресурсы (часть населения страны, к-рая способна работать, участвовать в процессе производства). 2. Средство, к к-рому обращаются в необходимом случае (книжн.). Испробовать последний ресурс.</span><br /><br />Անգամ ռուսական բառարանում խոսքը գնում է <u>աշխատանքային ռեսուրսի</u> մասին, ուղղակիորեն մարդուն չի վերագրվում։</p><p><b>Բայց ինչու՞ Հայաստանում տարածվեց այդ զարհուրելի <span style="color: red;">ռեսուրս </span>բառը։</b><br /><br />Արդյունաբերական դարաշրջանում մարդիկ սկսեցին դիտարկվել որպես արտադրության առանցքային գործոն՝ բնական ռեսուրսների հետ մեկտեղ:<br /><br />ԽՍՀՄ-ում մինչև 1980-ական թվականները հիմնականում օգտագործվում էր «աշխատանքային ռեսուրսներ» տերմինը, որն ընդգրկում էր աշխատանքի համար պիտանի բնակչության կատեգորիան։ Ուշ խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջանում փոխարինվեց «մարդկային ռեսուրսներ» տերմինով, որը կապված է արևմտյան կառավարման տերմինաբանության փոխառության հետ (HR - Human Resources):</p><p>Մինչև վերջերս այս մասնագիտությունը կոչվում էր <span style="color: red;">Կադրերի բաժին</span>։<br />Այնտեղ լրացնում էին աշխատանքային գրքույկները, աշխատանքային կադրային թերթիկները, տաբելային տեղեկագրերը, կազմում էին ընդունման, ազատման, արձակուրդի հրամանները։</p><p><i>Մեծ կազմակերպություններում</i> այս գործառույթները բաժանված էին, գոյություն ուներ նաև առանձին՝ <span style="color: red;">Աշխատանքի և աշխատավարձի հաշվարկի բաժին</span>։ Որտեղ զուտ հաշվարկներն էին կատարում։ Իսկ անձնական տվյալների հետևելու պատասխանատուն Կադրերի բաժինն էր։<br /><i><br />Ավելի փոքր կազմակերպություններում</i> դրանք համատեղված էին մեկ ստորաբաժանման մեջ։<br /></p><p>Վերջին շրջանում, արդեն ակտիվորեն կիրառվում է <b>Մարդկային կապիտալ</b> հասկացությունը, որն ընդգծում է աշխատակիցների գիտելիքների, հմտությունների և փորձի արժեքը:<br />Օգտագործվում է նաև <b>Անձնակազմի ղեկավարում </b>ընդունելի տարբերակը։<br />Ճապոնիայից ծագել է նաև հիանալի լուծում՝ <b>Տաղանդների ղեկավարում</b>։<br />Սկանդինավյան երկներում կիրառում են <b>Մարդկային ներուժի զարգացում</b> գաղափարը։<br /><br /><b><span style="color: red;">Ինչու՞ են մեր HR-ները այսքան նորմալ տարբերակներից ընտրել </span>վատագույնը<span style="color: red;">։</span></b></p><p><b>Ես, երբեք ինձ որպես <span style="color: red;">ռեսուրս </span>չեմ համարել։</b><br /><br />Իսկ Դուք ռեսու՞րս եք։</p><p><br /></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKqbpKjHhYfvyE4qXqyCCzKd7Gbf2thyVmggpA2W5rhb8Dkk1MHSb3dKIMwf-BFA6qI4237s1fuMfR72uKR-B6QgykYzd6BvNQkCSwaxxMb4WgeGCKAE-t_0As53ZAosD3shFfp1Bd8WzZl7zw0nRDxRDTzxV5cU8FXwpiWB-UFqTaU-aqvI1JpDrNnoPM/s1024/cba6578a-5e9b-46ba-a587-f9c24f8b1aea.webp" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1024" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiKqbpKjHhYfvyE4qXqyCCzKd7Gbf2thyVmggpA2W5rhb8Dkk1MHSb3dKIMwf-BFA6qI4237s1fuMfR72uKR-B6QgykYzd6BvNQkCSwaxxMb4WgeGCKAE-t_0As53ZAosD3shFfp1Bd8WzZl7zw0nRDxRDTzxV5cU8FXwpiWB-UFqTaU-aqvI1JpDrNnoPM/w400-h400/cba6578a-5e9b-46ba-a587-f9c24f8b1aea.webp" width="400" /></a></div><br /><p><br /></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-90544133705494168992024-12-26T19:01:00.007+04:002024-12-26T23:04:05.020+04:00Ամերիաբանկի ծրագրավորողները թաքնվում են զանգերի կենտրոնի հետևում<p>Այսօրվա զանգը Ամերիաբանկից ստիպեց ինձ առանձին այս հոդվածով ցույց տալ անխտիր բոլոր բանկերում առկա տեխնոլոգիական ծանր վիճակը։</p><p><b>Պարզ փորձեմ ներկայացնել խնդիրը։</b></p><p>Բանկերը շատ դանդաղ, բայց գնում են դեպի մատուցվող ծառայությունների թվայնացում։ <br />Սակայն թվայնացման գործընթացը ունի <span style="color: red;">օբյեկտիվ </span>(<span style="font-size: x-small;">Հայաստանի օրենսդրություն, Կենտրոնական բանկի սահմանափակող կանոնակարգեր, Հայաստանի կապի որակ, Կրթության ցածր որակ</span>) և <span style="color: red;">սուբյեկտիվ </span>(<span style="font-size: x-small;">տեխնիկական անձնակազմի պրոֆեսիոնալիզմ, ղեկավարության անտեղյակություն ՏՏ խնդիրներից, սպասարկող անձնակազմի թույլ տեխնիկական գիտելիքներ</span>) <span style="color: red;">դժվարություններ </span>ու խոչընդոտներ։</p><p>Բանկերում ծրագրային ապահովումը հանդիսանում է նրանց հոսքագիծը, ամենօրյա արտադրանքի հիմնական միջոցը, միջավայրը։ Եթե ծրագրային ապահովումը բանկում չի աշխատում գեթ մեկ րոպե, բանկը կաթվածահար է լինում։ Ի տարբերություն ձեռնարկություններում աշխատող համակարգերի, որոնք զուտ հաշվառման խնդիր են կատարում և ժամանակավոր խափանումները այդքան աղետալի չեն, որքան բանկերում։<br /><br /><span style="color: red;">Հայաստանում այս պահին գործող 18 բանկերից ոչ բոլորն են կարողացել ստեղծել սեփական ինտերնետ/մոբայլ բանկ համակարգերը։</span> <br />7 բանկ օգտագործում է <a href="https://armsoft.am/?p=hamakarger_internet_banking&lang=am" target="_blank">Հայկական Ծրագրերի մշակած ինտերնետ/մոբայլ բանկ համակարգը</a> (<span style="font-size: x-small;">որի ստեղծման ակունքներում նաև Ձեր խոնարհ ծառան է։ Ես կատարել եմ այդ համակարգի սկզբնական ֆունկցիոնալ, տեխնիկական ու շուկայական անհրաժեշտության հիմնավորումը։ Երբ դեռ հայկական շուկայում չկար նման ոչ մի համակարգ, մի քանի ամիս ուսումնասիրել էի համաշխարհային փորձը և մի քանի պրեզենտացիաներ եմ կատարել որոշումներ կայացնող շահագրգիռ կողմերի համար</span>), որը <u>մեծ հաշվով ունի նույն ֆունկցիոնալությունը</u> այդ 7 բանկերում, որոնք այսօր չունեն մրցակցային առավելություններ, սեփական համակարգեր ստեղծած բանկերի համեմատ։ Մի բանկը մյուսից տարբերվում է ծառայություններով, սակագներով, պրոդուկտներով, ինտեգրումներով այլ համակարգերի հետ։ Ու դա իրականացնել ոչ սեփական ստեղծած համակարգում պրակտիկորեն անհնար է։ </p><p>Բանկերի առջև ամեն վայրկյան կանգնած է "<i>Գնել թե՞ ստեղծել ծրագրային համակարգը</i>" երկընտրանքը։ <u>Տեխնոլոգիապես թույլ, ոչ հասուն բանկերը, իհարկե ընտրում են ծրագրերի գնման տարբերակը</u>։ Նրանք ունակ չեն պահել ու կառավարել այնպիսի անձնակազմ, որը կարող է ստեղծել նման համակարգեր։ Այդ պատճառով նրանք ընթանում են ամենա դյուրին ճանապարհով, գնելով ծրագիր, մուծելով ամեն ամիս մատակարարին ահռելի գումարներ ու զրկվելով հաճախորդին մրցակցային ֆունկցիոնալություն առաջարկելու ամենակարևոր գործոնից։ </p><p>Ամերիաբանկը ևս երկար տարիներ օգտվել է Հայկական Ծրագրերի Ինտերնետ/մոբայլ բանկ համակարգից, սակայն վերջին երկու տարում նա շուկային կարողացել է առաջարկել սեփական ստեղծած <a href="https://account.myameria.am/" target="_blank">MyAmeria հավելվածը</a>, որտեղ ամեն նոր տարբերակով բանկը ինքնուրույն, ազատ ավելացնում է սեփական ցանկալի ծրագրային լուծումները, կախված չլինելով մատակարարից։ Ու այդ ավելացվող լուծումները բացակայում են Հայկական Ծրագրերի ստանդարտ ինտերնետ/մոբայլ բանկ փաթեթում և բոլոր մյուս բանկերի՝ նմանատիպ ծրագրերում։ Եվ սա արդեն մրցակցային առավելություն է ի օգուտ հաճախորդի։ <br /><br />Ես նույնպես օգտագործում եմ Ամերիաբանկի MyAmeria հավելվածը, այս տարիների ընթացքում նկատել եմ բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց մի մասը իմ առաջարկով նրանք լուծել են, մյուսները մինչ օրս՝ ոչ։<br /><br /><b><span style="color: red;">Սակայն իմ այսօրվա հոդվածը տվյալ համակարգի ֆունկցիոնալության մասին չէ, այլ մի տարածված իրավիճակի, որի մասին պետք է բարձրաձայնեմ</span></b>, որպես Հայաստանում այսօր շահագործվող ամենատարածված համակարգերի ստեղծման, սպասարկման, ներդրման թիմերի տասնամյակների փորձով ղեկավար։<br /><br /><b style="color: red;">Վատ ծրագրային համակարգերը պահանջում են մեծ սպասարկման ջանքեր։ <br /></b>Ծրագրերի ոչ ինտուիտիվ ինտերֆեյսը պահանջում է ծանր ու երկար ուսուցում։ <br />Ոչ ճիշտ ներդրված ծրագրավորման պրոցեսները բերում են նոր տարբերակներում ավելի շատ սխալների, որոնք պետք է շտկվեն մյուս նոր տարբերակներում։ Դա յուրօրինակ փակ շղթա է, որի համար ի վերջո <b>վճարում է հաճախորդը</b>։<br />Իսկ <u>բանկերի վատ ներքին պրոցեսների արտացոլումը այն բարձր տոկոսադրույքներն ու սակագներն են, որ հաճախորդից 33 տարի կեղեքում են բանկերը։</u><br /><br />Ես տեսել եմ բազմաթիվ դեպքեր, երբ<b> բանկերը ավելացնում են զանգերի կենտրոնների աշխատակիցների քանակը</b>, փորձելով դուրս գալ այն բոլոր սխալների տակից, որ ունեն իրենք իրենց ծրագրերում։ Զանգերի կենտրոններում աշխատակիցների հոսունության ամենաբարձր տոկոսն է, քանի որ <b>վատ համակարգերի թուք ու մուրը թափվում է հենց սպասարկողների վրա</b>։<br />Ասեմ, ավելին։<br />Սպասարկողները (<span style="font-size: x-small;">եթե ոչ ամբողջ բանկը!!!</span>) չունեն տեխնիկական գիտելիքներ, չեն տիրապետում ծրագրային համակարգերի ներքին կառուցվածքին, ծրագրերի աշխատանքի սկզբունքներին և այդ իսկ պատճառով ծագած խնդրի մասին ամենասկզբից չեն կարողանում կողմնորոշվել ու պատասխանել հաճախորդի զանգին։<br /><br />Ես իմ ծրագրավորման աշխատանքի ընթացքում <span style="color: red;">միշտ առաջնորդվել եմ այն սկզբունքով</span>, որ <b>ծրագրավորողը </b><i>պետք է իմանա և կիրառական ոլորտը, և ծրագրավորման ոլորտը և սպասարկման</i>։<br />Իմ թիմերում ընդգրկված աշխատակիցները կփաստեն ասածս, որովհետև իրենք բոլորը այդպիսին են դարձել։ <br />Ես այդպիսի մասնագետներին անվանում եմ <b><span style="color: red;">գլադիատորներ</span></b>, որոնք ունիկալ կարողությունների տեր մասնագետներ են և ծագող խնդիրներին <u>տալիս են կայծակնային լուծումներ</u>։ <br /><span style="color: red;">Բանկերում գլադիատորներին չեն սիրում։ </span><br />Բանկերը առաջնորդվում են "<i>որքան տարանջատված, որքան լղոզված, որքան ապակենտրոնացված - այդքան հուսալի ու անվտանգ է</i>" սկզբունքով։ <br />Դա էլ բերում է նեղ մասնագիտացած, իրարից անտեղյակ աշխատակիցների քանակի աճին ու բանկի բյուրոկրատացմանը։ Ծախսերի աճը նրանց չի էլ հետաքրքրում, քանի որ վճարում է միևնույնն է հաճախորդը։<br /><br />Վերադառնամ Ամերիաբանկի խնդրին։ <br />Այսքանը գրեցի, որպեսզի քիչ թե շատ մոտեցնեմ խնդրի ներկայացմանը։<br /><br />Կոմունալ վճարումներից այսօր միայն ջրի վճարումն է, որը առցանց չէ։ <br />Վեոլիա ջուրը ամեն ամիս, մեկ անգամ պարտքերի ցանկերը ուղարկում է բոլոր բանկերին, որոնք ջրի պարտքերը կարդում են ստացված լոկալ պահոցներից, ընդունում են վճարումը և ուղարկում Վեոլիա ջուր։ <u>Բանկերը նաև զերոյացնում են իրենց լոկալ պահոցներում հաճախորդի պարտքը, խուսափելու համար կրկնակի վճարումներից։</u></p><p>Պարտքերի ցանկեր բանկերին տալը դա <b>քարեդարյան լուծում է</b>, որը սակայն այսօր էլ կա Հայաստանում։ Ճիշտ լուծումը պետք է լիներ հաճախորդի այդ պահին առկա պարտքի առցանց հարցումը անմիջապես Վեոլիա ջրից, ըստ հաճախորդի տվյալի։ <br /><br />Նոյեմբերի ջրի վճարները կատարելուց հետո, իմ մոտ ջրի պարտքը MyAmeria համակարգում <b>չզերոյացավ</b>։</p><p>Ես զանգեցի զանգերի կենտրոն։ Դեկտեմբերի 10-ին, թե 11-ին էր։<br />Աղջիկը ինձ բացատրում է, որ վեոլիա ջրից է խնդիրը, քանի որ պարտքը իրենց մոտ չեն թարմացրել։ Ես նրան հակադարձում եմ, որ ջրի պարտքերը վերցվում են ձեր իսկ բանկի լոկալ պահոցներից ու Վեոլիան այդտեղ կապ չունի, <b>ձեր ծրագրավորողների սխալն է</b>։ Ասեք, թող ուղղեն։<br /><br />Բոլորը գիտեն, որ ծրագրավորողների, պրոյեկտների ղեկավարների, բիզնես անալիտիկների, պրոդուկտ owner-ների, տարբեր tribe-երի, տեստավորողների, և այլն քանակները բանկում շեշտակի աճում են տարեց տարի։ <b>Քանակով փորձում են համակշռել խնդիրները, որոնք սակայն լրիվ այլ տեղում են։</b><br />Ու պարզ է, որ մեծ քանակի դեպքում միջխմբային կոորդինացումը վատթարանում է։ Ինչը ամեն օր երևում է ծրագրի շարունակական խափանումներում և աճող սխալների քանակներում։<br /><br />Այսօր դեկտեմբերի 26-ին, <b>իմ առաջին զանգից 16 օր անց</b>, սպասարկող աղջիկը նորից հետ է զանգում, որ մենք պարզեցինք խնդիրը, մեր ծրագրավորողները ասացին, որ եթե վեոլիա ջրի պարտքը լիներ առցանց, այդ սխալը չէր լինի !!!!!<br />Ես ասում եմ, դա ես ի սկզբանե գիտեի և ձեզ ասել եմ։ Ձեր ծրագրավորողները պետք է ուղղեն <u>իրենց</u> ծրագրային սխալը։ Ես Ձեզանից, որպես զանգերի կենտրոնի աշխատակցից, շնորհակալ եմ, որ հետևողական եք, հետ եք զանգել, <b><span style="color: red;">բայց ձեր ծրագրավորողները, մեղմ ասած, թաքնվում են ձեր մեջքի հետևում, ու անհեթեթություն են ասել ձեզ, կոծկելով սեփական սխալը</span></b>։<br />Ասացի, թող ծրագրավորողները ինձ զանգեն, ես կբացատրեմ իրենց սխալը։ <br /><br />Սա տիպային դեպք է։ Ու դրա համար եմ գրում։ <br /><b>Մեղքը բարդել զանգերի սպասարկման, ոչ տեխնիկական գիտելիքներով աշխատակիցների վրա, ինչպես որ ընդունված է անել բոլոր բանկերում, չի կարելի</b>։ <span style="color: red;">Крайний виноватый, стрелочник -ը Ձեր բոլորի մոտ սպասարկողներն են</span>, ու ամենահեշտը ձեր համար նրանց պատժելն է։ <br />Ուղարկեք ձեր ծրագրավորողներին՝ յուրաքանչյուրին, մեկ շաբաթով նստեն զանգերի կենտրոնում, որ հասկանան նրանց վիճակը և իրենց գրած ծրագրերի որակը։<br /><b>Հուսով եմ Ամերիաբանկում կհասկանան խնդրի խորքային լինելը։ Ու կանեն հետևություններ։</b> <br /><br /></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgRjhlUx6LVoEdnq2wNOhSBTrxhy9bNstgXysl6SRI0O8PtlNcEKMAxv1-BXDKnoQte5KNyVjcYdmh4GRSMgQk-3ycb9UHxCxkE5A35awpoU3radTRZ_qPfWZThM4xrr6Hf9RIf_hUNW3-5LP0reyvuXNyBdgrDk3aOAPgiL0X2DhXMAU96HVMNFWtFfsbH/s1009/cf8cd9ec-b331-4d30-a996-ebc6ac08f66f.jpeg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="726" data-original-width="1009" height="461" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgRjhlUx6LVoEdnq2wNOhSBTrxhy9bNstgXysl6SRI0O8PtlNcEKMAxv1-BXDKnoQte5KNyVjcYdmh4GRSMgQk-3ycb9UHxCxkE5A35awpoU3radTRZ_qPfWZThM4xrr6Hf9RIf_hUNW3-5LP0reyvuXNyBdgrDk3aOAPgiL0X2DhXMAU96HVMNFWtFfsbH/w640-h461/cf8cd9ec-b331-4d30-a996-ebc6ac08f66f.jpeg" width="640" /></a></div><br /><p><br /></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com02 Vazgen Sargsyan St, Yerevan, Armenia40.1758296 44.509967240.175727130492021 44.509833089549254 40.175932069507979 44.510101310450743tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-29819758210505662032024-12-22T20:32:00.005+04:002024-12-22T21:30:36.018+04:00Ընդունելության քննություններ 1997 թ։Կենսագրությանս այս դրվագի մասին քչերը գիտեն։ <br />Քանի որ անցել են արդեն շատ տարիներ, հնարավոր եմ համարում գրել սրա մասին։ Որովհետև ժամանակ առ ժամանակ պետք է նաև արված աշխատանքները նկարագրել, որ մարդիկ իմանան իրականությունը` ոչ թե հորինված պատմության գրքերից, այլ անմիջական դեպքերի մասնակցից։<br /><br /><div>Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարը (1996-98 թթ․) Արտաշես Պետրոսյանն էր։ <br />Նախարարի հրավերով ես մասնակցեցի 1997 թվականի ՀՀ պետական ԲՈՒՀ-երի ընդունելության քննություններին, որպես<u> նախարարի և հանրապետական ընդունող հանձնաժողովի նախագահի <span style="color: red;">լիազոր ներկայացուցիչ</span> հաշվողական կենտրոնում</u>։</div><div><br /></div><div><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuVs4TbB8LghoMyV241eEwVn1b-Y_RoFeWyebBn6P5u3yHDXKouOy6LIbwNezIT10eZSsc64djVfh7Mdu-CCcd8XTAjwfqI_IJi30yIhRExzv5fcZOxRRqMl-GXUgC9uGeeVRxkolJ50VkJwVoXp6o_xWDi-qCzUjPRjE1PRp0KSmdhHUNnw5FQiyk_i7a/s1012/0c93afda-ef34-45d1-9ca8-e732b893f338.jpeg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;"><img border="0" data-original-height="733" data-original-width="1012" height="464" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuVs4TbB8LghoMyV241eEwVn1b-Y_RoFeWyebBn6P5u3yHDXKouOy6LIbwNezIT10eZSsc64djVfh7Mdu-CCcd8XTAjwfqI_IJi30yIhRExzv5fcZOxRRqMl-GXUgC9uGeeVRxkolJ50VkJwVoXp6o_xWDi-qCzUjPRjE1PRp0KSmdhHUNnw5FQiyk_i7a/w640-h464/0c93afda-ef34-45d1-9ca8-e732b893f338.jpeg" width="640" /></a></div><div><br /><br />1997 թ․ հուլիսի 10-ին ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության Հանրապետական Ընդունող հանձնաժողովի նախագահ Հրաչյա Ասատրյանի հրամանով սկսեցի աշխատանքները։<br /><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgj6W4exrxO1h1dkHaYGo80odSM3OucFyAE_9G1XcWFugh9rgYqAwFzfjdGhmmcNUUreQZ9znN_XbZGJtQ5-me6bmFAL_dpzwOv_nRtStm770_IANWqiA3rzfGp1H9qSHY7Xc4LPgrNr7yh6yUMDKMy969zL7XlZQ5Cwic-oofX0epCZDa1QIpHz5vaiSa0/s3097/20241221_222416.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1882" data-original-width="3097" height="388" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgj6W4exrxO1h1dkHaYGo80odSM3OucFyAE_9G1XcWFugh9rgYqAwFzfjdGhmmcNUUreQZ9znN_XbZGJtQ5-me6bmFAL_dpzwOv_nRtStm770_IANWqiA3rzfGp1H9qSHY7Xc4LPgrNr7yh6yUMDKMy969zL7XlZQ5Cwic-oofX0epCZDa1QIpHz5vaiSa0/w640-h388/20241221_222416.jpg" width="640" /></a></div><br /><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div>Այդ ժամանակ դեռ բջջային հեռախոսներ չկային։ Ազգային Անվտանգության Ծառայությունից մեզ (ինձ և գործընկերոջս) տրամադրեցին բջջային հեռախոսներ՝ Nokia-ներ էին, որ մենք անխափան ուղիղ կապ ունենանք թե նախարարի, թե ընդունելության հանձնաժողովի նախագահի և թե մյուս պաշտոնատար անձանց հետ, հրատապ ծագող բոլոր հարցերի դեպքում։<br /><br /><u>Խնդիրը հետևյալն էր։ </u></div>Պետական ԲՈՒՀ-երի ընդունելության քննությունները արդեն անց էին կացվում կենտրոնացված։ Դիմորդները՝ նշանակված օրերին, տարբեր ԲՈՒՀ-երի քննական դահլիճներում հանձնում էին իրենց մրցույթային քննությունները։ <br />Քննությունների անցկացման ամբողջ շղթան պետք է լիներ վերահսկվող, հուսալի, արժանահավատ։</div><div>Քննական դահլիճներում կային դիտորդներ, որպեսզի դիմորդները չարտագրեն, իրար չօգնեն, չաղմկեն և այլն։ </div><div><br />Քննության ավարտին, ԲՈՒՀ-երում, առարկայական քննական հանձնաժողովների մասնագետները ստուգում և գնահատում էին ուսանողների աշխատանքները։ Ի դեպ ստուգումը կատարվում էր <span style="color: red;"><i>կրկնակի</i></span>, տարբեր մասնագետների կողմից, որպեսզի գնահատումը լիներ անսխալ։ Դիմորդների աշխատանքները կոդավորված և ապաանձնավորված էին, չկային անուն ազգանուններ և մարդուն իդենտիֆիկացնող տվյալներ։ Ստուգողները չէին իմանում թե ում աշխատանքն են այս պահին ստուգում, որպեսզի բացառեն սուբյեկտիվիզմը։ <br /><br />Նախորդ տարիներին քննությունների մասնակիցների պատմածներով և օրվա մամուլի հրապարակումներով, ահազանգեր էին լինում, որ ուժային որոշ կառույցների խմբեր <span style="color: red;">ահաբեկում ու սպառնում էին մասնագիտական ստուգող հանձնաժողովների անդամներին</span>, իրենց երեխաների կամ բարեկամների աշխատանքները <u>բարձր </u>գնահատելու համար։ Օրինակ պատմում էին նախորդ տարվա հայոց լեզվի առարկայական հանձնաժողովի հետ կատարված նմանատիպ դեպքի մասին։ </div><div><div><br />Ստուգված աշխատանքների ափոփագրեր-գնահատականները մուտքագրվում էին Ֆուրմանովի (այսօր արդեն Մամիկոնյանց) փողոցում գտնվող <span style="color: red;">ինֆորմատիկայի տեխնիկումում </span> ու վերջում անց էր կացվում ընդունելության <b>մրցույթ</b>, որոշվում էին <b>անցողիկ </b>միավորները և հրապարակվում էին ընդունված ուսանողների <b>ցուցակները</b>։</div><div><br />Կային բազմաթիվ բողոքներ, որ գնահատականների մուտքագրման ժամանակ կամ մուտքագրումից հետո, անգամ մրցույթի անց կացումից առաջ, գնահատականները՝ կաշառքով-գումարով-ծանոթով փոխվում էին, ծանոթների համար կատարվում էին ընթացիկ անցողիկ միավորների մասին տեղեկությունների արտահոսքեր ու կաշառքների միջոցով քննությունների միավորները և վերջնական արդյունքները կեղծվում էին։ <br />Ինֆորմատիկայի տեխնիկումի հաշվողական կենտրոնի <u>նույն </u>անձնակազմը<span style="color: red;"> տարիներ շարունակ</span> ներքին իր ընթացակարգերով, <b>առանց փաստացի ծրագրային երկրորդ վերահսկման</b>, կատարում էր գնահատականների մուտքագրման և մրցույթի ամփոփման գործառույթները, և միայնակ որոշում ընդունվածներին։<br />Ոչ ոք չէր կատարում զուգահեռ տվյալների հավաքագրում, պահպանում, մրցույթի ալտերնատիվ ամփոփում և ամենակարևորը՝ նրանց և վերահսկողների վերջնական արդյունքների համեմատում։<br /><span style="color: red;">Առաջին անգամ Հայաստանի պատմության ընթացքում,</span> կրթության նախարարը <b>որոշել էր զուգահեռ հավաքագրել ու պահպանել քննական գնահատականները ու անցկացնել ֆոնային <span style="color: red;">զուգահեռ </span>մրցույթ</b>, որի արդյունքները պետք է համեմատվեին ինֆորմատիկայի տեխնիկումի ամփոփված արդյունքների հետ։ <b>Դա ուղղակի բացառում էր վերը նշածս նախկինում եղած խախտումների հնարավորությունը</b>։ <br />Ժամանակը շատ կարճ էր ու ես ընկերոջս հետ պետք է ստեղծեինք մրցույթի ծրագիր, տվյալների հավաքագրման պահոցներ, պատճեններ ստեղծեինք հուսալիության համար ու լինեինք տեղում՝ գնահատականները մեր մոտ գրանցելու ու պահպանելու համար։ <br />Նախարարը և ընդունող հանձնաժողովի նախագահը Հայաստանում փնտրում էին անաչառ մասնագետների, որ ունակ էին դա անելու։ Դա ես ու իմ ընկերն էինք։ Ու մենք դա արեցինք։<br /><br />Ինֆորմատիկայի տեխնիկումի ղեկավարությունը և անձնակազմը չէի ասի, որ հիացմունքով էին մեզ ընդունում։ Բայց քանի որ մենք լիազորված էինք, հաշվի էին նստում մեզ հետ և ժամանակին տրամադրում բոլոր անհրաժեշտ տվյալները։<br /><br />Այն, որ 1997 թվականին Հայաստանի բուհական ընդունելության քննությունները <b>եղել են մաքուր ու արդար, խոսում են մինչ օրս՝ և այդ տարի ընդունված ուսանողները և նրանց ծնողները</b>։ <br />Բայց դա իրականություն էր դարձել <span style="color: red;">ոչ պատահականորեն</span>։ Դրա համար կային օգնող նախադրյալներ։<br />Մի քանի նախապայմաններ էին այդ տարի՝ 1997-ին, <b>խաչվել</b>, որ պետք է ապահովեին քննությունների բացառիկ, մաքուր անց կացումը ու ոչ մի գնահատական պետք է չկեղծվեր։</div><div> </div><div><u>Առաջինը </u>այն էր, որ 1997 թվականի մարտի 20-ից Ռոբերտ Քոչարյանը նշանակվել էր Հայաստանի վարչապետ։ Նա ձգտում էր կարգուկանոն հաստատել խնդրահարույց կետերում ու շատ արագ արդյունք ունենալ։ <br /><u>Երկրորդը </u>այն էր, որ նորանշանակ կրթության նախարար Արտաշես Պետրոսյանը և ընդունելության հանձնաժողովի նախագահ Հրաչյա Ասատրյանը իրական գիտնականներ էին, ֆիզիկոս, աստղաֆիզիկոս, որոնք բացառիկ համբավ ու անցյալ ունեցող մարդիկ էին։ <br /><u>Երրորդը</u>, նրանք կարողացել էին մեզ գտնել Հայաստանյան ծրագրավորողների դեռ փոքր բանակից, որ կատարեինք սեղմ ժամկետում այդ տաժանակիր աշխատանքները։ <br /><br /></div><div>1997 թվականի ամառը չափազանց շոգ ու տոթ էր։ <br />Ես առավոտյան 6-ից մինչև գիշերվա 1-2-ը մնում էի տեղեկատվական կենտրոնում, քանի որ քննական տվյալների հոսքը անընդհատ էր։ Առավոտյան, քննաթերթիկները պետք է հսկողության ներքո տեղափոխվեին ԲՈՒՀ-եր, իսկ երեկոյան՝ ապահովել տվյալների դիսկետներով ընդունումը և պահպանումը մեր համակարգիչներում, ոչ մի պահ չէր կարելի բացակայել։</div><div><br /></div><div><b>Բացեմ մի գաղտնիք։ </b>Որոշ խմբերի ուսանողներին խիստ վերահսկում էին, սակայն նրանք չգիտեին դրա մասին։ <br />Խախտումների պոտենցիալ կամ կասկածելի խմբերին էին դասվում՝<br /><ul style="text-align: left;"><li>քննություններից ինչ-ինչ պատճառներով բացակայած ու հետո տվյալ օրը քննության ներկայացած դիմորդները։ Դրանց ցանկերը ես տրամադրում էի ԲՈՒՀ-երի պատասխանատուներին, քննասենյակների հսկողներին, նրանք այդ դիմորդներին հատուկ խիստ էին հսկում, բացառելու համար որևէ խախտում։ Դիմորդները դա չէին իմանում ու չէին զգում անգամ։ Բայց դա արվում էր։</li><li>կրկնակի 20 ստացած դիմորդներին նույնպես խիստ էին հետևում։ </li><li>Նախորդ տարիներից գնահատականներ ժառանգած դիմորդներ էլ կային, նրանք ևս թիրախային հսկողության խմբերում էին։</li></ul>Եվ այսպես շարունակ։ <br />Ամեն օր, դինամիկ այսպիսի խառը ցանկեր էինք գեներացնում, որևէ խախտում թույլ չտալու համար։ <br /><br />Ասեմ, որ վարչապետ Քոչարյանը մի օր անձամբ եկել էր ինֆորմատիկայի տեխնիկում, որ ծանոթանա ընթացքին։ Կարծեմ ես Հ1-ի լուրերով այդ օրը հարցազրույց էլ տվեցի։</div><div><br />ԱԱԾ-ի հատուկ մալինովի բերետների խմբերը, երկու անգամ, չեզոքացրել էին ռազմական ոստիկանության կողմից առարկայական հանձնաժողովների վրա արձանագրված ճնշումները։ Մեկը ֆիզիկայի առարկայական հանձնաժողովի վրա էր, մյուսը կարծեմ օտար լեզվի։ Ոչ ոք, նախորդ տարիների նման անպատիժ չէր կարող անել իր խարդախությունը։ Արձագանքը կայծակնային էր։<br /><br />Ես էլ էի չափազանց ոգևորված։ Այդ 1-1,5 ամիսը ծանր, անքուն աշխատանքային էին, քանի որ մեր պետության մեջ բացառիկ մի պրոցեսի էի մասնակցում, որը թևեր էր տալիս ինձ ու հույս ներշնչում մեր երկրի ապագայի հանդեպ։ <b>Որովհետև 1996 թվականին ՀՀՇ-ի կեղծված ընտրությունները կոտրել էին բոլորիս։</b> Ու ես ուրախ էի, որ ես կարող էի օգնել այսպիսի ազգանվեր գործում։<br /><br />Քննությունները ավարտվեցին։ Մենք զուգահեռ անց էինք կացրել մեր մրցույթը։ Ու համեմատել էինք տեխնիկումի տրված արդյունքների հետ։ <br />Եվ ինչն է հետաքրքիրը։ Որ այդ տարվա ընդունված մի քանի դիմորդ հետագայում դարձել էին իմ խմբում աշխատակից։ Խելացի երեխաներ էին իրոք։ <br />Ու ես իրոք հպարտ էի, որ իմ լուման եմ ունեցել այսպիսի երեխաներին կեղծիքներից պաշտպանելու համար, որպեսզի նրանք կարողանան սովորել ու հետո աշխատել։</div><div><br />Ոչինչ իզուր չէր անցել։<br /><br />Նախարարը և հանձնաժողովի նախագահը, վարչապետը և հանրությունը իրոք գոհ էին։ <br /><br /><b>Պետք էր միայն կամք։ </b>Ու ցանկություն։ <i>Ինձանից հաստատ ավելի խելոքները կգտնվեն ապագայում էլ, որ նորից կօգնեն մեր երկրում հաստատելու արդարություն։ Նրանք ևս չեն քնի, չեն վախենա, կչարչարվեն օր ու գիշեր, կկռվեն, բայց արդյունք ու արդարություն կապահովեն։</i><br /><br />Միայն պետք է լինի օրվա իշանության ցանկությունը։ Որը ցավոք ոչ միշտ է առկա։<br />Բայց այդ պահին այն կար։<br /><br /></div><br /><br /></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-53787739502767368072024-12-22T10:52:00.006+04:002024-12-22T19:18:17.026+04:00Հայաստանը մատնում է սեփական քաղաքացիներին գործազրկության<p>Հայաստանի իշխանությունների և նրանց խորհրդատուների որդեգրած աշխատաշուկայի հանցավոր, ոչ պետականամետ քաղաքականության պատճառով, ամայացվում է հայկական աշխատուժի հնարավորությունները, մատնելով նրան գործազրկության, առաջնահերթություններ տալով դրսի հաճախ անորակ աշխատուժին։<br /><br />Հայաստանի իշխանությունները վերացրեցին հայկական տաքսի ծառայությունները, տալով yandex-ին, վերացրեցին սննդի առաքման տեղական ծառայությունները, նորից տալով yandex-ին, վերացրեցին սեփական գյուղատնտեսությունը, տալով թուրքերին, նախորդները վերացրել էին արդյունաբերությունը, գիտությունը։ <br />Իսկ սա շղթայաբար բերում է նաև գործազրկության։ <br />Հիմա հերթը հասել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտին, որտեղ ամբողջ շուկան հանձնեցին ռուսներին։ Մատնելով սեփական կադրերը գործազրկության։</p><p><b>Հայաստանը ոչ մի նախապայման պահանջ չի դնում դրսի աշխատուժի համար։ </b><br />Ոչ պահանջում է վիզա, ոչ պահանջում է լեզվի իմացություն, ոչ պահանջում է օրենքների իմացություն, ոչ պահանջում է մասնակցել երկրի պաշտպանությանը, ոչ էլ պահանջում է տարրական հարգանք Հայաստանի հանդեպ։</p><p>Պոպուլիստական "Արի տուն" ծրագրով պարզվեց, որ հիմնականում հրավիրվել են Ռուսաստանում ԲՈՒՀ-երի նոր ավարտած, անփորձ ուսանողներ, որոնք նշանակվում էին պետական բարձր պաշտոնների։ Վերցնենք օրինակ ՊԵԿ-ի տեղակալին, էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալին, օրինակները շատ են։ Ու ոչ մեկը չի էլ փնտրում մինչև այդ համապատասխան կադրին հենց Հայաստանի քաղաքացիների շրջանում։</p><p><b><span style="color: red;">Քանի որ Հայաստան է գալիս միմիայն սանկցիաներից խուսափող ռուսական կապիտալը՝ ամերիկյան, կանադական, շվեյցարական կեղծ դիմակներով, նրանք խտրականորեն ընդունում են առաջնայնորեն բացառապես իրենց ազգակիցներին, երկրորդ պլան մղելով տեղացիներին։</span></b><br /></p><p>Սակայն կան բազմաթիվ երկրների օրինակներ, որոնք առաջնահերթություն են տալիս սեփական քաղաքացիներին՝ աշխատանքի ընդունելուց, քան օտարերկրացիներին:</p><p>Ահա մի քանիսը։</p><p><b>Միացյալ Նահանգներ</b></p><p>H-1B վիզաների ծրագիրը, որը թույլ է տալիս ԱՄՆ գործատուներին ժամանակավորապես աշխատանքի ընդունել օտարերկրյա աշխատողների մասնագիտացված մասնագիտություններով, ունի վիճակախաղի համակարգ և <span style="color: red;">սահմանափակում է ամեն տարի հասանելի վիզաների քանակը</span>: Սա կարող է դժվարացնել օտարերկրյա աշխատողների համար աշխատանք գտնելը ԱՄՆ-ում:</p><p><b>Կանադա<br /></b>Կանադան ունի նմանատիպ ծրագիր, որը կոչվում է Ժամանակավոր օտարերկրյա աշխատողների ծրագիր (TFWP), որը նաև սահմանաչափ ունի երկիր մուտք գործելու թույլտվություն ունեցող օտարերկրյա աշխատողների թվի վրա: Բացի այդ, TFWP-ն <span style="color: red;">գործատուներից պահանջում է ցույց տալ, որ իրենք ջանքեր են գործադրել աշխատանքի ընդունելու Կանադայի քաղաքացիներին կամ մշտական բնակիչներին՝ նախքան օտարերկրյա աշխատող ընդունելը:</span></p><p><b>Միացյալ Թագավորություն</b><br />Մեծ Բրիտանիան ունի 2-րդ կարգի (ընդհանուր) վիզա հմուտ աշխատողների համար, որը <span style="color: red;">գործատուներից պահանջում է վճարել «հմտությունների վճար</span>» օտարերկրյա աշխատողին հովանավորելու համար: Այս վճարը կարող է թանկացնել օտարերկրյա աշխատողների վարձելը:</p><p><b>Ավստրալիա</b><br />Ավստրալիան ունի նմանատիպ ծրագիր, որը կոչվում է «Ժամանակավոր հմուտ միգրացիայի եկամտի շեմ» (TSMIT), որը <span style="color: red;">պահանջում է գործատուներից օտարերկրյա աշխատողներին վճարել որոշակի նվազագույն աշխատավարձ՝ նրանց աշխատանքային վիզայի համար հովանավորելու համար:</span></p><p><b>Ռուսաստան</b><br />Ռուսաստանի օրենսդրությունը, ընդհանուր առմամբ, առաջնահերթություն է տալիս Ռուսաստանի քաղաքացիներին աշխատանքի համար: Գործատուները <span style="color: red;">պարտավոր են բաց պաշտոններ զբաղեցնելիս նախ հաշվի առնել Ռուսաստանի քաղաքացիներին</span>, իսկ օտարերկրյա աշխատողների համար աշխատանքային վիզաները ենթակա են քվոտաների և սահմանափակումների:</p><p><b>Լեհաստան<br /></b>Լեհաստանի աշխատանքային օրենսդրությունը ներառում է դրույթներ, որոնք նպաստում են լեհ քաղաքացիներին աշխատանքի ընդունելու հարցում: Գործատուները <span style="color: red;">պարտավոր են գովազդել Լեհաստանի քաղաքացիներին աշխատատեղերի բացման մասին նախքան օտարերկրյա աշխատողներին քննարկելը</span>, իսկ օտարերկրացիների համար աշխատանքային <span style="color: red;">թույլտվությունները ենթակա են որոշակի պայմանների և սահմանափակումների:</span></p><p><b>Հունգարիա</b><br />Հունգարիան իրականացրել է տնային աշխատողների աշխատատեղերի պաշտպանությանն ուղղված քաղաքականություն, ներառյալ որոշակի ոլորտներում օտարերկրյա աշխատողների վարձելու սահմանափակումները:</p><p><b>Ուկրաինա</b><br />Ուկրաինայի աշխատանքային օրենսդրությունը նույնպես առաջնահերթություն է տալիս Ուկրաինայի քաղաքացիներին աշխատանքի համար: <span style="color: red;">Գործատուները պարտավոր են բաց պաշտոններ զբաղեցնելիս նախ հաշվի առնել Ուկրաինայի քաղաքացիներին</span>, իսկ օտարերկրացիների համար աշխատանքային թույլտվությունները ենթակա են քվոտաների և սահմանափակումների:</p><p>Սրանք ընդամենը մի քանի օրինակ են և կան բազմաթիվ այլ երկրներ, որոնք ունեն նմանատիպ քաղաքականություն: Կարևոր է նշել, որ այս քաղաքականությունները հաճախ բարդ են և կարող են տարբեր լինել՝ կախված կոնկրետ աշխատանքից և ոլորտից:</p><p>Ի վերջո, Հայաստանի քաղաքացին է պաշտպանում պահում այս երկիրը, պայքարում նրա <br />համար, այստեղ է նա մեծացնում իր երեխաներին, կապում իր ապագան։<br />Եթե չկան այդպիսի աշխատողներ, ապա պետք է կրթել ու ուշադրությունը դարձնել դեպի ԲՈՒՀ-եր, իջեցնել պետական պատվեր ԲՈՒՀ-երին, տվյալ մասնագիտությունների համար։<br /><br /><br />Խոպանչիներին տալ առավելություն սեփական քաղաքացու հանդեպ <span style="color: red;">ուղղակի հակապետական պահվածք է</span>, ինչը Հայաստանի իշխանությունը անում է ամեն օր։ Այսօր։<br /></p><br /><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiti7vjkHIFEzsgdn7zjtlmgw6dzh4rQGOYDI8glZaU-IuObxSTdZifxIL732MvYnDCWXXymAhavhTaNNZvsev2TNz_pJ7d7TmlkPuAyXrQ5aCFZD9uTZe7Gl62YMb5gLDvZTHblGanvSgc6njlSeSVUU2u-VsaR3FXhw8Bpj1lBWqj_PBonrDNoa8qGwst/s512/unnamed%20(1).png" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="512" data-original-width="512" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiti7vjkHIFEzsgdn7zjtlmgw6dzh4rQGOYDI8glZaU-IuObxSTdZifxIL732MvYnDCWXXymAhavhTaNNZvsev2TNz_pJ7d7TmlkPuAyXrQ5aCFZD9uTZe7Gl62YMb5gLDvZTHblGanvSgc6njlSeSVUU2u-VsaR3FXhw8Bpj1lBWqj_PBonrDNoa8qGwst/w400-h400/unnamed%20(1).png" width="400" /></a></div><br />Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-37853359883189412532023-09-24T11:02:00.002+04:002025-06-13T11:20:48.469+04:00Շահումյանի և Արցախի հանձնման զուգահեռները<p><span style="font-size: medium;">Արցախի վրա 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը կատարեց լայնածավալ հարձակում, գրավեց իր ասելով մոտ 90 դիրք, բազմաթիվ բնակավայրեր, տեղահանված հայ բնակչությունը կենտրոնացավ Ստեփանակերտի օդանավակայանի տարածքում, որը ռուս խաղաղապահների հսկողության ներքո էր։<br />Ռուս խաղաղապահները դիտորդների դերում էին, այն ժամանակ, երբ ադրբեջանցիները հարձակումներ էին գործում Արցախի հայկական բնակավայրերի և դիրքերի վրա։<br />Հարձակումից շաբաթներ առաջ ռուս-հայկական դիվանագիտական փոխհրաձգություն էր՝ Լավրով, Զախարովա, Պեսկով, Պուտին մի կողմից, Փաշինյան, Ալեն Սիմոնյան, Արմեն Գրիգորյան մյուս։<br />Այն պահից, երբ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի առաջարկով Արցախի ԱԺ նախագահ ընտրվեց դաշնակցական Դավիթ Իշխանյանը ես արդեն սկսեցի ակնհայտ զուգահեռներ տեսնել 1992 թվականի Շահումյանի հանձնման և ներկա օրերի միջև։<br />Այս համեմատությունը նրանց համար է, ովքեր տարիքի բերումով տեղյակ չեն 30 տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձություններից։<br /><br /><b>Շրջափակում</b></span></p><p><span style="font-size: medium;">Շահումյանում շրջափակումը սկսվել է 1989 թվականի օգոստոսից, երբ Շահումյանի շրջանային խորհուրդը 1989 թվականի հուլիսի 26-ին որոշում էր ընդունել Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզին միանալու վերաբերյալ։<br />Շահումյանի շրջանի շրջափակումը տևել է 3 տարի, 1000 օր, մինչև շրջանի հանձնումը թշնամուն։<br />Միակ կապը արտաքին աշխարհի հետ ուղղաթիռներն էին, որոնց թռիչքները սահմանափակ էին ու վտանգավոր, կործանման դեպքերը շատ շատ էին։ Կար նաև ցամաքային ճանապարհ դեպի ԼՂԻՄ, բայց ինքը Արցախը ևս շրջափակման մեջ էր, Լաչինի միջանքցը ազատագրվել էր շատ ուշ՝ 1992 թվականի մայիսի 18-ին։<br />Շահումյանը սակայն սովի չի մատնվել՝ այդ օրերի իշխանության ճիշտ քայլերի շնորհիվ, երբ գյուղացիներին բաժանել էին լրացուցիչ մշակման հողեր։</span></p><p><span style="font-size: medium;">Արցախում շրջափակումը սկսվել է 2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ից։ Օդային կապը ի սպառ բացակայում էր, քաղաքային բնակչությունը ավելի ծանր վիճակում էր հայտնվել քան գյուղականը։<br />Գյուղական բնակչությունը ևս ոչ միշտ էր հող մշակում և օգտվում էին բանջարեղեն վաճառող կրպակներից։ Այդ պատճառով Արցախի շրջափակումը ավելի ծանր էր։</span></p><p><b><span style="font-size: medium;">Խաղաղապահներ</span></b></p><p><span style="font-size: medium;">Շահումյանում սովետական զորքը սկզբնական շրջանում կատարել է զսպող ֆունկցիա։ Տեղական բնակչության և նրանց միջև բարյացակամ վերաբերմունք է եղել։<br />Սակայն 1991 թվականի ապրիլին Կոլցո-Օղակ գործողության սկսելուց նրանք կամ դիտորդի կամ մասնակիցների (օրինակ Ազատ, Կամո, Գետաշեն, Մարտունաշեն) դեր էին ստանձնել ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ի պատժիչ գործողությունների ժամանակ։ <br />ԼՂԻՄ-ում և հարակից հայկական շրջաններում հայաթափվել էր 24 հայկական գյուղ։ <br />Պատրվակը անձնագրերի ստուգումն էր, որպեսզի գյուղերում հայտնաբերեն ոչ տեղաբնակ հայերին, այսինքն հայաստանցի ֆիդայիններին։<br />1991 թվականի հուլիսի 4-ից արտակարգ դրությունը վերացվեց Շահումյանում և ռուս զինվորները առանց նախազգուշացման հեռացան։<br />Հուլիսի 13-14-ին ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ը գրավեց Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ գյուղերը։<br />Որևէ մարդասիրական մատակարարումներ խաղաղապահները Շահումյանում երբեք չեն իրականացրել, ուղղաթիռային կապով այն իրականացվում էր Շահումյան-Գետաշեն Հայրենակցական միության միջոցով։ <br />1992 թվականի հունիսի 13-14-ին Շահումյանի վրա հարձակվել էր Գյանջայում տեղակայված ռուսական 23-րդ մոտոհրաձգային դիվիզիան, 104-րդ դեսանտային դիվիզիան, ավելի քան 100 տանկերով, Գրադ կայաններով, ՍՈՒ ռազմական ինքնաթիռներով։ Շահումյանի վրա հարձակմանը մասնակցել է նաև ռուսական 328-րդ գվարդիական պարաշյուտային գունդը՝ այժմ պատվավոր պաշտոնաթող գեներալ-գնդապետ և Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր, Ռուսաստանի Ազգային հերոսի կոչում ստացած Վլադիմիր Շամանովի հրամանատարությամբ: Շահումյանցիների նկատմամբ կիրառվել էր նաև քիմիական զենք, որի մասին վկայություններ են տվել Ներքինշենի և Վերինշենի բնակիչները։ </span></p><p><span style="font-size: medium;">Արցախում խաղաղապահները հայտնվեցին 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ։ Նրանք դիտորդի դեր էին ստանձնել Խծաբերդ, Հին Թաղեր, Փառուխ գյուղերի գրավման ժամանակ ադրբեջանցիների կողմից։ <br />Խաղաղապահները դիտորդի դեր էին ստանձնել Արցախի շրջափակման օրից սկսած ու նաև չխառնվեցին 2023-ի սեպտեմբերի 19-ին, երբ Ադրբեջանը լայնածավալ հարձակում սկսեց Արցախի Պաշտպանության բանակի լուծարման ու զինաթափման նպատակով։<br /><br /><b>Քաղաքական իշխանություն</b></span></p><p><span style="font-size: medium;">Շահումյանի շրջանում առաջին քարտուղարները, որոնք նշանակվում էին Բաքվից, միշտ եղել են հայեր։ 1988 թվականին, երբ սկսվեց ղարաբաղյան շարժումը, շրջանը ղեկավարում էր Միրզոևը, որը պարզ էր, որ կատարում էր Բաքվի հրամանները։<br />1989 թվականի հուլիսյան որոշումից հետո ժողովրդի աջակցությամբ նրան փոխարինում է Վլադիմիր Աղաջանյանը, ով կատարում էր Շահումյանի շրջանի գործկոմի նախագահի և կոմունիստական կուսակցության շրջանային կոմիտեի 1-ին քարտուղարի պարտականությունները։ <br />1990 թվականի հունվարի 8-ին Վլադիմիր Աղաջանյանին, Շահեն Մեղրյանին, շրջանի մյուս ղեկավարներին ադրբեջանցիները պատանդ են վերցնում։<br /></span></p><div style="text-align: left;"><span style="font-size: medium;">Աղաջանյանը 1990 թ․ մայիս-հունիս ամիսներին ընտրվում է Հայաստանի Ազգային ժողովի 8-րդ գումարման պատգամավոր և ընդգրկվում է Արցախ պատգամավորական խմբում։</span></div><p></p><p><span style="font-size: medium;">Նույնությամբ՝ Շահումյանի անկումից առաջ իշխանությունը դաշնակցական էր։ Այսօր ևս Արցախում, չունենալով ԱԺ-ում մեծամասնություն իշխանությունը հանձնվել է դաշնակ ԱԺ ղեկավարին։<br /><br /><b>Փախստականներ</b></span></p><p><span style="font-size: medium;">Շահումյանցի փախստականներին ոչ բարյացակամ ընդունեցին Ստեփանակերտում։ Ազատագրված Շուշիում բնակվելու առաջարկին, նրանց պատասխանել էին․ <span style="color: red;">Շուշին ինչ է անտեր է՞, որ շահումյանցիները գան ապրեն</span>։<br />Շահումյանցիները ոտքով անցել են Մռավի լեռնաշղթան, ճանապարհին տալով մոտ 500-700 զոհ։<br />Սրա մասին ոչ մեկը՝ ոչ Արցախում, ոչ Հայաստանում, բացի մի քանի շահումյանցիներից չխոսեց։<br />Նրանց սկզբնական ժամանակ թույլ չէին տալիս լքել Արցախը։<br />Հայաստանում նրանց անվանում էին դավաճաններ, թե ինչու եք լքում Արցախը։ Բայց Արցախը ինքը օրհասական վիճակում էր։ Հանձնվել էր ԼՂԻՄ-ի մոտ 40 տոկոսը։ Ադրբեջանցիները մոտեցել էին Ստեփանակերտին։<br />Շահումայնցիների մարդկային ալիքը, հասնում է ազատագրված Լաչին, այնտեղ նրանց պատնեշ էր սպասում։ Լաչինի պարետը Պարույր Հայրիկյանն էր։ Նրա ջոկատները կաշառքներ վերցնելով՝ ոսկի, դրամ, գորգեր, բաց են թողնում մարդկանց դեպի Գորիս։<br />Հայաստանում փախստականի կարգավիճակ շահումյանցիները ևս չստացան։ Նրանց ասում էին վերադարձեք Արցախ։<br />Շահումյանցիները չմնացին Հայաստանում, մեծ մասը դուրս եկավ Հայաստանից։<br /><br />Արցախցիները ունեն Հայաստանի անձնագրեր։ Ճիշտ է նրանց այդ անձնագիրը ունի սահմանափակ կիրառություն։ Այդ անձնագրով Հայաստանում չէր կարելի ստանալ հիպոտեքային վարկ, այդ անձնագրերը չէին փոխանակվում Հայաստանի անձնագրային բաժիններում, այլ միայն Արցախում։<br /><br />Այս մարդկանց ոչ մի երկիր չի տալու փախստականի կարգավիճակ, քանի որ նրանք ՀՀ քաղաքացիներ են։ Դա արդեն տեսան շուշեցիները ու հադրութցիները, որոնց արտասահմանում փախստականի կարգավիճակ ոչ մի երկիր չշնորհեց։<br />Այդպես է լինելու նաև Արցախի մյուս բնակիչների հետ։</span></p><p><span style="font-size: medium;"><b>Պարտիզանական պայքար</b><br /><br />Շրջանի հանձնումից հետո Հայաստանում շահումյանցիները ոչ տեղ ունեին, ոչ կարգավիճակ։ Նրանց ժամանակավոր կացարաններում կատարվում էր մարդաորս՝ զինկոմիսարիատների և ոստիկանության կողմից։<br /></span></p><div style="text-align: left;"><span style="font-size: medium;">Բացի դրանից, կամավորության սկզբունքով, Վարդուտ-Գյուլիստանի անտառներում ստեղծվեց ողջ արցախյան շարժման ընթացքում միակ պարտիզանական <b>Եղնիկներ</b> ջոկատը, Շահեն Մեղրյանի գլխավորությամբ։ <span style="color: red;">Նրանք թույլ չէին տալիս բնակեցնել Շահումյանի գյուղերը, անգամ հետ էին գրավել Գյուլիստան գյուղը և Վերինշենի բարձրունքները</span>։ Սակայն <u>Հայաստանից ստացել էին հետ հանձնելու հրաման</u>։ Շահեն Մեղրյանը զոհվեց ուղղաթիռային</span><span style="font-size: medium;"> կասկածելի վթարի ժամանակ, երբ նա մեկնում էր Հայաստանի ՊՆ-ից օգնություն խնդրելու՝ պահել ազատագրված Գյուլիստանը։ Սակայն նրա մահը խափանեց այդ բոլոր գործերը։</span></div><p></p><p><span style="color: red; font-size: medium;">Եղնիկները օգտագործվել են Արցախի մյուս շրջանների շատ գյուղեր ազատագրելու համար, բայց բուն իրենց հայրենիքի ազատագրման հրաման նրանք այդպես էլ չստացան։</span></p><p><span style="font-size: medium;">Արցախի ոչ մի շրջանում, ոչ Շուշի, ոչ Հադրութ, ոչ Քարվաճար և մյուս չստեղծվեցին պարտիզանական խմբեր։ Իսկ այսօր, երբ Ալիևը զինաթափում է Արցախի պաշտպանության բանակը, միակ զորամիավորումը, որը չի ենթարկվում Ստեփանակերտի զենքերը վայր դնելու հրամանին, դա Եղնիկների Քյոխն է։<br /><br /><b>Հայաստանի աջակցություն</b></span></p><p><span style="font-size: medium;">Հայաստանից աջակցությունը պետք է տարանջատել տնտեսական և ռազմական։<br />Տնտեսական աջակցություն Հայաստանը Շահումյանին իրականացրել է։ Հայաստանի <u>դեռ սովետական</u> կառավարությունը ստեղծել է Շահումյան-Գետաշեն հայրենակցական միություն, որի միջոցով իրականացվում էին ֆինասնական և պարենային օգնությունը Շահումյանին և Գետաշենին։<br />Բլոկադայի պայմաններում դա իրականացվում էր օդային, ուղղաթիռային ճանապարհով։ Իհարկե եղել են ժամանակներ, երբ այդ կապը ևս Մոսկվայի հրահանգով փակվել է, բայց մեր ԽՍՀՄ պատգամավորների և շահումյանցի նվիրյալների շնորհիվ վերականգնվել է։</span></p><p><span style="font-size: medium;">Ռազմական օգնությունը Հայաստանից իրականացվել է սկզբնական շրջանում ապակենտրոն տարբեր ֆիդայական ջոկատների տեսքով, որոնք անկազմակերպ էին, ենթարկվում էին տարբեր կենտրոններին, գործում էին բաժան-բաժան։ Հետո այդ ամենը կենտրոնացավ շրջանի ղեկավարության շուրջ։ <br />Շահումյանում է զոհվել Հայաստանի ՊՆ առաջին միավորներից՝ հատուկ գնդի վաշտի հրամանատար, հետագայում Հայաստանի ազգային հերոս Ջիվան Աբրահամյանը։<br />Սակայն բազմաթիվ վկայություններ կան, որ շրջանի հանձնումից առաջ Հայաստանից եկած ջոկատները, նրանց հրամանատարները հետ են կանչվել կամ Հայաստան կամ ուղարկվել են Արցախի մյուս շրջաններ։ <br />Հարձակման պահին այնտեղ համարյա ուժեր չկային, բացի տեղական կամավորներից և Հայաստանի հրամանը անտեսած որոշ ջոկատներից։<br /><br />Կա հայտնի ձայնագրությունը, որտեղ Շահենը Մեղրյանը Վազգեն Սարգսյանից խնդրում է 30 տանկ, որպեսզի պահի շրջանը, նա խոստանում, սակայն չի ուղարկում։</span></p><p><b><span style="font-size: medium;"><br />Պաշտոններով գայթակղում</span></b></p><p><span style="font-size: medium;">Շահումյանի անկումից հետո, որոշ շահումյանցիներ ստացան բարձր պաշտոններ պետական և ռազմական կառույցներում։ Ժողովրդի մոտ սկբնական շրջանում սա հույս էր ներշնչում, որ նաև Շահումյանի հարցը այդպիսով պետական ուշադրության ներքո է։<br />Այն պաշտոնյաները, որոնք պաշտոնավարման ընթացքում փորձել են կամ կատարել են ազգանպաստ քայլեր, Շահումյանի հարցը բարձրաձայնելու, օգնելու համերկրացիներին՝ կամ պաշտոնազրկվել են, կամ սպանվել։<br /><br />Նույն հնարքը կատարվեց Շուշիի և Հադրութի հանձնումից հետո։ Սրա մասին պաշտոն ստացածները պետք է լավ իմանան։</span></p><p><b><span style="font-size: medium;"><br />Հայաստանին պատժելու ռուսական "պատճառները"</span></b></p><p></p><div style="text-align: left;"><span style="font-size: medium;">Կոլցո օպերացիայի՝ Շա</span><span style="font-size: medium;">հումյանը, Գետաշենը դատարկելու ժամանակ, խորհրդային իշխանությունները հիմնավորում էին Հայաստանի հրաժարումով ԽՍՀՄ պահպանման համար անց կացված համամիութենական հանրաքվեին մասնակցելուց, ռուսական դպրոցների փակումով, Լենինի արձանի հեռացումով՝ նույնանուն հրապարակից և այլն և այլն։ <u>Չօգնելու պատճառ այդ չդաշնակիցները միշտ են գտնում։</u><br /><br />Այսօր ռուսները դա հիմնավորում են Փաշինյանով, ՀԱՊԿ-ին ճիշտ ձևաթղթով նամակ չգրելով, արևմտամետ լինելու հնարածին պատճառներով։<br />Փաշինյանին անգամ ԱՄՆ նախագահը չի ընդունել։ Որևէ համաձայնագիր արևմուտքի հետ կրթության, գիտության, ռազմական, տնտեսական ոլորտներում նա չի կնքել։ Հակառակը, նա ռուսական զորախմբի կազմում զորք է ուղարկել Սիրիա։<br />Ռուսական կողմը 5 միլիարդ դոլարի զենքը Ադրբեջանին է վաճառել Սերժ Սարգսյանի օրոք, ով մտավ և ԵՏՄ, և 90 տարով երկարաձգեց ռուսական բազաների Հայաստանում մնալու պայմանագրերը, և Օդային պաշտպանությունը լրիվ հանձնեց ռուսական կողմին, և հրաժարվեց Եվրոպայի հետ արևելյան համագործակցության համաձայնագրի ստորագրումից։</span></div><span style="font-size: medium;"><br />Այսօր ռուսները դա հիմնավորում են Փաշինյանով, ՀԱՊԿ-ին ճիշտ ձևաթղթով նամակ չգրելով, արևմտամետ լինելու հնարածին պատճառներով։<br />Փաշինյանին անգամ ԱՄՆ նախագահը չի ընդունել։ Որևէ համաձայնագիր արևմուտքի հետ կրթության, գիտության, ռազմական, տնտեսական ոլորտներում նա չի կնքել։ Հակառակը, նա ռուսական զորախմբի կազմում զորք է ուղարկել Սիրիա։<br />Ռուսական կողմը 5 միլիարդ դոլարի զենքը Ադրբեջանին է վաճառել Սերժ Սարգսյանի օրոք, ով մտավ և ԵՏՄ, և 90 տարով երկարաձգեց ռուսական բազաների Հայաստանում մնալու պայմանագրերը, և Օդային պաշտպանությունը լրիվ հանձնեց ռուսական կողմին, և հրաժարվեց Եվրոպայի հետ արևելյան համագործակցության համաձայնագրի ստորագրումից։</span><p></p><table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9GmzzS3ktv_2qtSt8KyW7WVmTaQvVzUe-OPGrInlJoZoUhpWMZxI-ifpodCWZfQeUp5U8p4XdMmOsqA84B4-D3i1ksS00WkjcpvkKhfvaCS86mSRTZHFGdGqIFG8mjfLanxgHisjq77zt6AqPwDwDQyvxP4Ijm3XW4NlgoL1tThuXh3YvaAhET-2owDSM/s1080/11992-2023.png" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="1080" data-original-width="762" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9GmzzS3ktv_2qtSt8KyW7WVmTaQvVzUe-OPGrInlJoZoUhpWMZxI-ifpodCWZfQeUp5U8p4XdMmOsqA84B4-D3i1ksS00WkjcpvkKhfvaCS86mSRTZHFGdGqIFG8mjfLanxgHisjq77zt6AqPwDwDQyvxP4Ijm3XW4NlgoL1tThuXh3YvaAhET-2owDSM/w452-h640/11992-2023.png" width="452" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">1992 Շահումյան, 2023 Ստեփանակերտ։</td></tr></tbody></table><br /><p><br /></p><p><br /></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-82886224219963463632022-11-27T09:51:00.001+04:002024-12-27T09:03:32.240+04:00Հայոց Բարդին<p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">1988 թվականն էր, ութերորդ դասարանում էի, իսկ այդ տարի պետք է մի քանի առարկաներից քննություն հանձնեինք։<br />Արցախյան շարժումը ալեկոծում էր Հայաստանը։ Աշակերտներս անմասն չէինք համահայկական զարթոնքից։ Ամեն առավոտ, թերթի կրպակից գնում էի Ավանգարդ, Հայաստան, Երեկոյան Երևան թերթերը, որպեսզի մի լուր ստանամ Արցախից, Բաքվից, Գանձակից, Շահումյանից, ուր այդ տարիներին պաշտոնական տվյալներով ապրում էին մոտ 550 հազար հայեր։<br />Եվ ահա, հայոց լեզվի քննությանը պետք է մեր ընտրած բանաստեղծությունը արտասանեինք։<br />Ես գտել էի Սիլվա Կապուտիկյանի <b>Հայոց Բարդին</b> հանճարեղ բանաստեղծությունը, որը հեղինակը գրել էր 1959 թվականին, Արցախ այցից հետո։<br />Մեր դասարանի հայոց լեզվի ուսուցչուհիները Խալաթյան Ելենա Երվանդովնան էր և Հովհաննիսյան Հասմիկ Վանիկովնան։</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br />Եվա ահա, տոմսի հարցերին պատասխանելուց հետո եկավ ընտրված բանաստեղծության ներկայացման պահը։ Ահա այդ տողերը՝</span></p><div class="cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql o9v6fnle ii04i59q" style="animation-name: none; background-color: white; color: #050505; margin: 0.5em 0px 0px; overflow-wrap: break-word; transition-property: none; white-space: pre-wrap;"><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հայոց բարդին, Ս.Կապուտիկյան</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ինչքան մենակ բուսնում նա լեռան հետև, մեն մի ձորում,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ինչքան հեռու իր մոր աչքից, այնքան բուռն է ուժը լարում,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այնքան ճյուղը ավել փռում, արմատները խորն է խրում,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Կյանքի հյութով ու սաղարթով այնքան թանձր է հայոց բարդին:</span></div></div><div class="cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql o9v6fnle ii04i59q" style="animation-name: none; background-color: white; color: #050505; margin: 0.5em 0px 0px; overflow-wrap: break-word; transition-property: none; white-space: pre-wrap;"><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ինչքան նրա դեմը փակում, խորն է ծածկում լեռը Մռավ,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ինչքան կոծում, կողն են ծեծում ամպ ու անձրև, շանթ ու մռայլ,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այնքան շանթին ճակատ տալիս, կանաչում է շատ ու շռայլ,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այնքան ավել ձգվում է վեր, այնքան բարձր է Հայոց բարդին:</span></div></div><div class="cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql o9v6fnle ii04i59q" style="animation-name: none; background-color: white; color: #050505; margin: 0.5em 0px 0px; overflow-wrap: break-word; transition-property: none; white-space: pre-wrap;"><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ձգվում է վեր, որ բարձրանա, որ գլուխը մի կերպ հանի</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Քար ու ժայռից, ու երևա՛, ու երևա՛ Երևանին,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ասի` նայի՛ր, եղե՛լ եմ, կամ ու կլինեմ ինչ էլ լինի,</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Դու իմացի՛ր, լեռներից վեր, քարից կարծր է հայոց բարդին:</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiiVou9edCvo0oZ5Iae6YZVyg5v0wmqkceglALVm1nJB8jkwfgnA3Ze09htjn19Qs-dYJOjnk3Rq0xmA5xnQz0rcBI4Mh9rJXvmGHZ3zhtW-ytelME7W854zO7DCAioR-34CMKg3vUTIrtbkE_GnagBiUdV3vB45TTUmOsRHBy41MtKOGU2iAwzgZugLQ/s4624/20221119_140057.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="4624" data-original-width="2084" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiiVou9edCvo0oZ5Iae6YZVyg5v0wmqkceglALVm1nJB8jkwfgnA3Ze09htjn19Qs-dYJOjnk3Rq0xmA5xnQz0rcBI4Mh9rJXvmGHZ3zhtW-ytelME7W854zO7DCAioR-34CMKg3vUTIrtbkE_GnagBiUdV3vB45TTUmOsRHBy41MtKOGU2iAwzgZugLQ/w288-h640/20221119_140057.jpg" width="288" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">Հաղթանակի զբոսայգու բարդին, 19/11/2022 թ</td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div></div><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><span style="font-size: medium;">Ուսուցիչներս գոհ էին։ </span></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-88927487399214128592022-07-09T09:01:00.013+04:002024-12-27T09:02:58.242+04:00 Предательство шаг за шагом<p><span style="font-family: verdana;"><span style="background-color: white; color: #353c41;">Газета “Голос. Армении”, 12 июня 2012 г.<br /></span><span style="box-sizing: border-box; color: #353c41; font-weight: bolder;"><span style="box-sizing: border-box;">Ким Каграманян</span></span><span style="box-sizing: border-box;"><span style="color: #353c41;">, издатель и редактор общественной газеты «Мрави гоганджнер»' Шаумяновского района, доктор исторических наук</span></span></span></p><p><span style="background-color: white; color: #353c41;"><span style="font-family: verdana;"><br />Исполнилось 20 лет трагедии Шаумяновского района НКР. И все 20 лет разбросанным по всему миру шаумяновцам не дает покоя боль за потерянные очаги, за плененную родную землю. Боль за гибель близких и сотни без вести пропавших соотечественников. Но более всего не дает им покоя обида за бездушное отношение тогдашнего руководства Армении к судьбе Шаумяна и шаумяновцев. Снова и снова их мучает вопрос: почему, как это могло случиться?</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Долгие годы изучая эту проблему, знакомясь с мнениями осведомленных лиц, сопоставляя известные и новоявленные факты, анализируя политику тогдашнего руководства страны, мы пришли к выводу, что трагедия Шаумяновского района - результат последовательной предательской политики. Именно предательства, а не упущения или неумения. Предательства, осуществленного последовательно, шаг за шагом.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><div style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41; text-align: center;"><p style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box; font-weight: bolder;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Отделенный Гюлистан</span></span></span></p></div><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Шаг первый относится к начальной стадии Армянского общенационального движения. Еще в 1987 году гибель прославленного села Чардахлу сильно встревожила армян в Азербайджане. Неслыханный при советской власти факт открытой силовой борьбы властей против армян, опустошение известного на весь мир армянского села вооруженным отрядом азербайджанской милиции не оставляли сомнений, что такая же судьба уготована бакинскими властями всем армянам.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Реакция, правда, была разной. В Баку, да и в других городах армяне почти не вникали в суть происшедшего, из-за чего позже стали легкой добычей для организованных бандитских толп. В Шамхорском, Дашкесанском, Ханларском районах компактно проживающие на своей исторической земле армяне, оказавшиеся один на один против мощной государственной машины и видя равнодушное отношение руководства Армении к их судьбе, без сопротивления покинули родные деревни. Опустели веками недоступные врагу территории. Помнится, несколько лет спустя после этих событий один из руководителей Армении - Владимир Мовсисян во время выступления по Республиканскому телевидению назвал непростительным безразличное отношение властей к судьбе исконно армянских территорий.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Совсем другой была реакция на чардахлинские события в НКАО, а также в сопредельном Шаумяновском районе и Геташенском подрайоне Ханларского района, где армяне встали на защиту своего священного права жить на родной земле. Они объединились и объявили о создании Нагорно-Карабахской Республики в своих границах.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;"><span style="color: #353c41;">Шаумян-Геташен - это основная часть территории бывшего Гюлистанского меликства, которое сыграло огромную роль в освободительной борьбе нашего народа в XVIII веке. На этой земле почти непрерывно, хотя и в разных формах, сохраняла свое существование армянская государственность. Имена многих сыновей маленького горного края золотыми буквами вписаны в историю становления нашей Первой Республики, начиная с героической Сардарапатской битвы. </span><b><span style="color: red;">Тогда группа этих деревень входила в состав нашей республики, что было закреплено законом Армении от 25 мая 1920 года, т. е. уже после советизации Азербайджана (28 апреля 1920 года).</span></b></span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">В результате преступного сговора между Турцией и большевистской Россией в 1921 году Карабах был отторгнут от Армении и включен в состав Советского Азербайджана на правах автономии. Однако границы автономии были установлены Азербайджаном таким образом, что многие районы Карабаха, в том числе Гюлистанский, остались вне НКАО, в прямом подчинении Баку. Это предопределило новый этап борьбы за выживание, за вхождение в состав НКАО.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><div style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41; text-align: center;"><p style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box; font-weight: bolder;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">По решению АОД</span></span></span></p></div><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">В годы советской власти маленький горный край смог сохранить свой национальный дух и облик. Примечательно, что в начале 1960- х годов бакинские власти, пользуясь политикой укрупнения сельских районов по всему СССР, пытались объединить Шаумяновский район с соседним Касум-Исмайловским районом, заселенным в основном азербайджанцами, что означало бы неизбежную гибель армянской национальной жизни. Ни угрозы, ни посулы не дали результата. Люди организованно противостояли коварному замыслу, сотни телеграмм были направлены в Москву. В итоге район сохранил свое отдельное существование, хотя был одним из самых маленьких в республике.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Начало Арцахского движения с новой силой пробудило заветную мечту воссоединения района с НКАО. Объявленная в СССР политика перестройки внушала надежды на ее осуществление. Но в самой Советской Армении положение было противоречивое. Если в Азербайджане власти, заручившись поддержкой Москвы, разжигали антиармянские страсти, организовывали погромы армян, то руководство Армении, наоборот, во всем опираясь на Москву, фактически действовало на руку Азербайджану. Поэтому огромные массы народа сплотились вокруг Армянского общенационального движения (АОД). Однако и АОД с первого же дня игнорировал чаяния шаумяновцев.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">За прошедшие годы многое выявлено и написано об антинациональной политике АОД, опубликованы вопиющие факты, однако тема Шаумяна в данном контексте почти не затронута.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;"><span style="color: #353c41;">В то время как шаумяновцы активно и успешно организовали отряды самообороны, объединились с Геташенским подрайоном, направляли обращения и делегации в Степанакерт, Ереван и Москву, руководство АОД всячески старалось как можно быстрее избавиться от проблемы Шаумяна. Руководители АОД откровенно давали понять , что «заботятся» только об НКАО и вопрос Шаумяна поднять не могут. </span><span style="color: red;">Отрабатывались варианты обмена Шушинского района с Шаумяновским. Только НКАО, но не Карабах.</span><span style="color: #353c41;"> Вот почему АОД был категорически против освобождения других арцахских территорий вокруг НКАО. Только благодаря настойчивости патриотических сил стало возможным освобождение вопреки воле Л. Т.-П. части этих территорий, создание прямой сухопутной связи с Арменией.</span></span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Конечно, среди активистов АОД было немало людей, которые посещали Шаумян, разделяли тревоги народа, но решающего значения это не имело. Л.Т.-П. был непоколебим в предательском отношении к Шаумяну. Если на начальном этапе это мало влияло на положение в районе, то на втором этапе, когда начались боевые действия, предательское отношение сыграло решающую роль. Об этом существует множество свидетельств - к примеру, убедительно описано в мемуарах подполковника Днеприка Багдасаряна, сыгравшего важную роль в организации самообороны района («Противостояние». Ереван, 2010, на арм. языке).</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="font-family: verdana;"><span style="box-sizing: border-box;">Боевой офицер с болью рассказывает, как трагедия Шаумяна шаг за шагом готовилась тогдашним руководством Армении. Он пишет, что Шаумян был «</span><em style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;">неожиданно и позорно предан противнику</span></em><span style="box-sizing: border-box;">» и «</span><em style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;">трагический конец героической борьбы Шаумяна - лишь видимая часть айсберга, основные же причины замаскированы в его глубинной части</span></em><span style="box-sizing: border-box;">». Он приводит примеры открытого предательства, когда Ереван проигнорировал многочисленные тревожные сообщения из Шаумяновского района. А сколько раз в критических ситуациях не отправлялись так нужные Шаумяну снаряды. Больше того. Когда после многократных просьб снаряды наконец отправили, увы, оказалось, что это не те снаряды, которые были нужны! Пришлось вернуть их обратно. Значит, и вертолеты напрасно летали туда и обратно! Это в то время, когда каждый рейс давался ценой жизни. Боевой офицер уверен, что такое не могло произойти случайно.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><div style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41; text-align: center;"><p style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box; font-weight: bolder;"><span style="font-family: verdana;">Где обещанные танки?</span></span></span></p><p style="box-sizing: border-box;"></p></div><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">…Шаумяновцы до сих пор помнят об обещанных Ереваном 30 танках, которые должны были быть отправлены к ним на помощь весной 1992-го.В последние минуты отчаянной самообороны района на окраине села Манасин Шен со стороны Талыша /т. е. с тыла/ вдруг появились танки. Народ облегченно вздохнул и радостно побежал навстречу танкам. Одна женщина даже протянула графин вина солдатам, сидевшим на башне танка. Увы, это были вражеские танки! Танки постсоветской дивизии, дислоцированной в Кировабаде, с наемным славянским экипажем. Графин взяли и разбили о голову женщины, а танк наехал на собравшихся людей. Спаслись единицы. А где же остались обещанные танки? На этот вопрос могут ответить только Л. Т.-П. и аодовское окружение.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="font-family: verdana;"><span style="box-sizing: border-box;">…Летом 1992 г. во время похорон из ереванского Дома офицеров я случайно оказался в процессии рядом с Вазгеном Саркисяном. Он с не известным мне человеком говорил о трагедии Шаумяна. Помнится, собеседник спросил: что это за разговоры об обещанных танках? Вазген Саркисян помолчал с минуту и с глубоким вздохом сказал: «</span><em style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;">Ты меня извини, но эти партии погубят наш народ. Если ты до сих пор не понял, то учти это</span></em><span style="box-sizing: border-box;">».</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Мне тогда казалось, что он избегает прямого ответа, однако позже я понял, что это и есть самый прямой ответ. О каких партиях могла идти речь? Коммунисты были за бортом, АОД - у власти. Из остальных - единственной мощной политической силой, притом с боевыми отрядами на фронте, была «Дашнакцутюн», боевые отряды которой сыграли важную роль в самообороне Шаумяна. Предавая шаумяновцев, АОД стремился достичь одновременно двух целей: избавиться от проблемы района и, свалив вину на «Дашнакцутюн», скомпрометировать ее.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="font-family: verdana;"><span style="box-sizing: border-box;">26 января нынешнего года «Голос Армении» опубликовал воспоминания бывшего начальника разведуправления ГШ ВС РА полковника Ивана Гукасова о генерале Г. А. Андресяне. Поразительна содержащаяся в них информация. В ответ на упрек в бездействии контрразведки накануне потери Шаумяна автор ответил: «</span><em style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;">Я своевременно докладывал о подготовке противника к широкомасштабным наступательным боевым действиям в Шаумяновском и Мартакертском районах с целью уничтожения наших войск и захвата этих районов. Противник хотел взять реванш за потерю Шуши и Лачина. Своевременно и заблаговременно о планируемом противником наступлении, его силах, группировке и сроках наступления письменно было доложено мной президенту страны и министру обороны. Один экземпляр этого документа находится в разведывательном управлении…Я каждой клеткой чувствовал готовящееся наступление противника на этих направлениях…</span></em><span style="box-sizing: border-box;">» Иван Гукасов добавляет, что этот факт был подтвержден Вазгеном Саркисяном в присутствии генерала Г. А. Андресяна. Объяснение этому преступному бездействию, как и другим фактам откровенного предательства, может дать только Л. Т.-П.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><div style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41; text-align: center;"><p style="box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box; font-weight: bolder;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Память родного государства</span></span></span></p></div><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">В последнее время в прессе в результате журналистских расследований появляются сообщения о все новых фактах предательства, которые постепенно складываются в подробную и убедительную картину трагедии Шаумяновского района. Нет никаких сомнений, что вскоре все эти материалы будут обобщены и станут еще одним обвинением преступному аодовскому режиму.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;"><span style="color: #353c41;">Предательство продолжалось и после падения Шаумяновского района. </span><span style="color: red;">Руководство АОД, свалив всю вину за происшедшее на шаумяновцев, прилагало усилия, чтобы разложить их ряды, разъединить и предать забвению тему Шаумяна.</span><span style="color: #353c41;"> Более того, всячески пыталось настроить общественное мнение против этих обездоленных людей. Ведь можно было организовать компактное размещение депортированных? Сколько было в те дни в Армении опустевших деревень! Тогда в основном сохранился бы неповторимый генофонд. Но нет! «Любезно» было предоставлено место прямо в центре столицы, на виду у тысяч прохожих, на асфальте, чтобы окончательно деморализовать этих несчастных и лишить авторитета их руководителей.</span></span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">…Брошенные на произвол судьбы, люди постепенно разъехались кто куда. Но даже после этого силы самообороны района реорганизовались в партизанский отряд, не давая врагу возможность заселить наши опустошенные деревни, и во многом обеспечили успех армии НКР в освобождении арцахских территорий, укреплении границ молодой республики.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">После установления перемирия шаумяновцы первыми начали «освоение» освобожденных территорий, возвращались туда семьями, возрождая армянские села. Шаумяновцы, поселившиеся в разных странах, оказали финансовую помощь этим переселенцам. Притом помощь могла быть намного больше, могла бы даже носить массовый характер, если бы люди знали, что родное государство помнит о них, если бы помощь организовалась на государственном уровне.</span></span></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"></p><p style="background-color: white; box-sizing: border-box; color: #353c41;"><span style="box-sizing: border-box;"><span style="font-family: verdana;">Шаумяновцы мечтают и готовы сделать все, что в их силах, для освобождения родной земли. Достижению этой заветной цели помогут также трезвый анализ происшедшего и четкая национальная политика в этом направлении. До сих пор, к сожалению, ощутимых сдвигов в этом вопросе нет. 13 июня - очередная годовщина потери Шаумяна. Сколько ответственных лиц помнят об этом? А ведь помнить надо, и не только по особым случаям!<br /><br /></span></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="box-sizing: border-box;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh6st3fTS_QzI_MgUYUDes4LVQqztAcTKDh1jWo_uvaFzlfNzM38N8BzqnwG1xgR9ameZ6--hLAfTd8obT-JwZNyjPLwmTj7rvjWvNpqWfinuF8RX250bIhvowNoeZqKVgLLUJhTv0b8yUBUEqoajzr0lKSb1JogdVZXl7dvAhrCohSMrzJ8krVE5e_7A/s450/timthumb.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="300" data-original-width="450" height="213" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh6st3fTS_QzI_MgUYUDes4LVQqztAcTKDh1jWo_uvaFzlfNzM38N8BzqnwG1xgR9ameZ6--hLAfTd8obT-JwZNyjPLwmTj7rvjWvNpqWfinuF8RX250bIhvowNoeZqKVgLLUJhTv0b8yUBUEqoajzr0lKSb1JogdVZXl7dvAhrCohSMrzJ8krVE5e_7A/s320/timthumb.jpg" width="320" /></a></span></div><span style="box-sizing: border-box;"><br /></span><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-22726361390641052232022-03-19T18:21:00.009+04:002024-12-27T09:02:45.107+04:00Նոր Հայաստանում ևս կանաչ այգիները վերացնում ենՇատ անգամ եմ անդրադարձել Երևանի այս կամ այն հատվածում <span style="color: red;">այգիների վերացման փաստերին</span>։ <br />Այսօր, երբ Արցախում 11-րդ օրն է գազ չկա, առատ ձյան տեղումներ են Ստեփանակերտում, ձյան շերտը այնտեղ հասել է 40 սմ-ի։ Երևանում նույնպես անսովոր ցուրտ է մարտի 19-ի համար՝ -2 աստիճան է, երկու օր անդադար ձյուն էր տեղում, այսօր նույնպես եղան տեղումներ։<br /><span style="color: red;">Բոլորի ուշադրությունը տարված է այս և ռուս-ուկրաինական պատերազմով</span>, արևմտյան երկրները աննախադեպ պատժամիջոցներ են մտցրել Ռուսաստանի դեմ, կա ահավոր գնաճ։ <br /><b><span style="color: red;">Իսկ Երևանում այս պահին գտնվում են մարդիկ, որոնք այս իրավիճակում այգիներ են նորից քանդում, փորում, իրենցով են անում։</span></b><div><span style="color: red;"><b><br /></b></span><div>Ու քաղաքի ամենակենտրոն մասում, Շախմատի դպրոցի ետնամասում, Գորկու դպրոցի, Հանրային ռադիոյի և Երևանի պետական համալսարանի շենքերի դիմաց։ <br /><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEinvkkxdgbJiSOWO6hsLJ3kjaqMFray_OvuiJmip6PDimp46VnmoRlcYYhClilRr__wiBXdTvm3VkkhAnM90sYL9feJWB74TwM2fNPGVtZUeci8sVUhcjOdWQ-hk8EtLJElNjU02j_yVfOC9j8vsT3HLUgasRceREDXmunlw4l-CbuBDcwFfYCqm8lAxA/s4000/20220319_160600.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEinvkkxdgbJiSOWO6hsLJ3kjaqMFray_OvuiJmip6PDimp46VnmoRlcYYhClilRr__wiBXdTvm3VkkhAnM90sYL9feJWB74TwM2fNPGVtZUeci8sVUhcjOdWQ-hk8EtLJElNjU02j_yVfOC9j8vsT3HLUgasRceREDXmunlw4l-CbuBDcwFfYCqm8lAxA/w640-h288/20220319_160600.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjv78JFTnLVqr-OlZFOCsc1LKWHY9nruX6ziNXNTY064QqzmIPtyVne2b_e1UX_JXxbCq2LQm3MDc2B3uwDewL_U4SkLnXpHbHMIrL7IT2tnjA3Y97STGx_qaaI4WecI3salFQ7aqPOe2QUIMLRhZgGThji0cH5su_EuKc9cboGHaHG87_nW-GkkljG5Q/s4000/20220319_160555.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjv78JFTnLVqr-OlZFOCsc1LKWHY9nruX6ziNXNTY064QqzmIPtyVne2b_e1UX_JXxbCq2LQm3MDc2B3uwDewL_U4SkLnXpHbHMIrL7IT2tnjA3Y97STGx_qaaI4WecI3salFQ7aqPOe2QUIMLRhZgGThji0cH5su_EuKc9cboGHaHG87_nW-GkkljG5Q/w640-h288/20220319_160555.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiyY1SrnmTk8LuRoM6tqV3Oc_0KMnj_lDq80n925H6hPs8ltwdPFUwUFcPPoJhnoPPgWVGEP5lmrLuamIS9cvqeXaJe1SRHWrxqgUQhpLEujFD5Wzo146OvvG320gF-IDYF0hvGcG4oZmkmAJATTEcYYEeTJ2FgRG5F20vZ9SD5V6zuku16HtMIR0IFzw/s4000/20220319_160553.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiyY1SrnmTk8LuRoM6tqV3Oc_0KMnj_lDq80n925H6hPs8ltwdPFUwUFcPPoJhnoPPgWVGEP5lmrLuamIS9cvqeXaJe1SRHWrxqgUQhpLEujFD5Wzo146OvvG320gF-IDYF0hvGcG4oZmkmAJATTEcYYEeTJ2FgRG5F20vZ9SD5V6zuku16HtMIR0IFzw/w640-h288/20220319_160553.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgkz7SQJmOyXbI3kYipO01Q2GIwPjb4bNVWvgHwzVIL8-V_QS3AHNvwlQPrARgmM_raRd5P9FRrj1mD7iw6uTv_SjCX1_xE6ok8dBM39l3ZvbhpoDPZR6QFSSWCbgqGRsBgcOM8gefLO_h-pGSUHnVAuECyOlPDHaa_4bh_XNx6hgb0oUZtbIXuelWVSw/s4000/20220319_160458.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgkz7SQJmOyXbI3kYipO01Q2GIwPjb4bNVWvgHwzVIL8-V_QS3AHNvwlQPrARgmM_raRd5P9FRrj1mD7iw6uTv_SjCX1_xE6ok8dBM39l3ZvbhpoDPZR6QFSSWCbgqGRsBgcOM8gefLO_h-pGSUHnVAuECyOlPDHaa_4bh_XNx6hgb0oUZtbIXuelWVSw/w640-h288/20220319_160458.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMtjR5-4bJK1dMe7ynR_OmDCt4Pav6jMASFx0tw5teO8cJsFJI7cGPDrFX7sKcDiU4l1S3Z_b9MImraqla09R76sDTswt6z24UVpsSUk0RdmgbmVUk54qK1Jn4jj8Gu6nAPkskhfXjS02JAIWDKSi_6AFOU3tHoRLfRyseSSDjiV1AMUATPxIcsvslBw/s4000/20220319_160449.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMtjR5-4bJK1dMe7ynR_OmDCt4Pav6jMASFx0tw5teO8cJsFJI7cGPDrFX7sKcDiU4l1S3Z_b9MImraqla09R76sDTswt6z24UVpsSUk0RdmgbmVUk54qK1Jn4jj8Gu6nAPkskhfXjS02JAIWDKSi_6AFOU3tHoRLfRyseSSDjiV1AMUATPxIcsvslBw/w640-h288/20220319_160449.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi0F9RGkX4tM85jlf3zWNE7Cl-e3JjEtTR9NSkBLFxiRr_N7m_tVtUMu7CnkJypXSgETHo8aXHs_4UZFALQx8kc7W0yUVnTfEso0XZltFhxj1efsSuY9ouaDeBbCA9zB8RZr078ybYiXA62Lg4M2wRuUTfVLA1E3jJzEOLvvBIBQu9yCvxKuE2AbohF4Q/s4000/20220319_160447.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi0F9RGkX4tM85jlf3zWNE7Cl-e3JjEtTR9NSkBLFxiRr_N7m_tVtUMu7CnkJypXSgETHo8aXHs_4UZFALQx8kc7W0yUVnTfEso0XZltFhxj1efsSuY9ouaDeBbCA9zB8RZr078ybYiXA62Lg4M2wRuUTfVLA1E3jJzEOLvvBIBQu9yCvxKuE2AbohF4Q/w640-h288/20220319_160447.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjJsIhF1ZLXr3q1RT6gbFK3hTxqC6uN-d5HYHeH6ilzfWilXftYgNB3ytSMrHczg6B-wmJ1XGoBDHdtynbeIQZ_p7bCWadA39buuVYFFZx-lQN7vnAyV4NdVinH1Q6rOl9o2GcJIRzzwngT5Nh9U61Mdyvj8Z2O-rPLxgT38k_O-L79LRYMhgPUyR2Vag/s4000/20220319_160444.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjJsIhF1ZLXr3q1RT6gbFK3hTxqC6uN-d5HYHeH6ilzfWilXftYgNB3ytSMrHczg6B-wmJ1XGoBDHdtynbeIQZ_p7bCWadA39buuVYFFZx-lQN7vnAyV4NdVinH1Q6rOl9o2GcJIRzzwngT5Nh9U61Mdyvj8Z2O-rPLxgT38k_O-L79LRYMhgPUyR2Vag/w640-h288/20220319_160444.jpg" width="640" /></a></div><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEimreDru2yriZDcuw0GCFRqWJcGzTVUdYweaxzlpBxtCfM-O0LdIQPqc7deLN6cyr8gS2D6EKtm-mqZrO53EfsH1mCwDduVmBvctkRGQtA4WFZr_FfvI6ZlYEuoqpZZ9QnHPoZya46SEjGS8n_kNC6ufa3WwQ64zKHf1VY4cQF9WM2PHVpcl8y5PDSyig/s4000/20220319_160438.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1800" data-original-width="4000" height="288" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEimreDru2yriZDcuw0GCFRqWJcGzTVUdYweaxzlpBxtCfM-O0LdIQPqc7deLN6cyr8gS2D6EKtm-mqZrO53EfsH1mCwDduVmBvctkRGQtA4WFZr_FfvI6ZlYEuoqpZZ9QnHPoZya46SEjGS8n_kNC6ufa3WwQ64zKHf1VY4cQF9WM2PHVpcl8y5PDSyig/w640-h288/20220319_160438.jpg" width="640" /></a></div><br /><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div><br /></div><div>Ոչ մի շինարարական թույլտվություն չկար մոտակայքում կպցրած, թեև չեմ էլ կասկածում, որ այս տոտալ անտեր վիճակում, ով ինչ ասես կարող է անել մեր քաղաքում, հատկապես որ մարդկանց ուշադրությունը այս պահին այսպիսի հարցերը չեն։</div><div><span style="color: red;">Երևանի նոր քաղաքապետ</span>, ի՞նչ կասեք։ Այս ինչ են կառուցում ու ինչու եք թույլ տալիս, որ ավիրեն համալսարանական այգու վերջին պատառները։<br /><span style="color: red;">Երևանի ավագանի</span>։ Ձեզ այս հարցերը չե՞ն վերաբերվու՞մ։ Այս ինչ է կատարվում ձեր "Նոր Հայաստանում"։ Էս ինչ ֆունդամենտ են գցել ծառերի արմատների վրա։<br /><b><br />Լավ, ինքա՞ն կարելի է ատել սեփական քաղաքը։ </b></div><div><br /></div><div><br /></div></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-27524256830599829682021-10-24T18:53:00.012+04:002025-03-31T08:15:03.192+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին: Մաս 6<p><span style="font-size: medium;"><b>Խարխափուտ</b></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Օգոստոսի 4-ին գուրս եկա Կարաչինարից: Անցնելով Գորանի գետը, մի վերստ առաջ գալով, հասա <span style="color: red;">Խարխափուտ </span>կոչված <span style="color: red;">հայաբնակ գյուղը</span>, որ զարդարված էր գեղեցիկ այգիներով: Այդ գյուղը գտնվում է նույն անունով ձորի բերանում, որի միջով <span style="color: red;">ճանապարհը խարխափելով տանում է դեպի Գյուլիստան գյուղը</span>: Այդ ձորը ձգվում է անտառոտ երկու լեռնային գոտիների միջով, որ բարձրանում են ճանապարհի աջ և ձախ կողմից: Ձորի միջով վազում է մի վտակ, որ գնալով խառնվում է Գորանի գետակին: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjaUb2NMrE3Cgl_Q1fryiJadw8a_S1NLWu8aU-VoesY7Z9TgQ26y39bymuDFS3hYSQQF1Yn4lH_renzTsdOb8I5Uns7dJ-rkF3pyvYIb038Hx2z3K4gr1MzJa8h4rvoie13bTdFdO4QQlDB/s960/59974249_1013809875475852_8507742051964551168_o.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="960" data-original-width="960" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjaUb2NMrE3Cgl_Q1fryiJadw8a_S1NLWu8aU-VoesY7Z9TgQ26y39bymuDFS3hYSQQF1Yn4lH_renzTsdOb8I5Uns7dJ-rkF3pyvYIb038Hx2z3K4gr1MzJa8h4rvoie13bTdFdO4QQlDB/w640-h640/59974249_1013809875475852_8507742051964551168_o.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Խարխափուտի վայրենացած այգիները։ Հեռվում Մռավն է</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br />Ճանապարհին պատահեց ինձ տեսնել </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Մելիք Բեգլարի այգու տեղը</span><span style="font-family: inherit;">: Հնձանի տեղը, դարավոր թթենիները, ընկուզենիները, տանձենիները և այլ պտղատու ծառեր, ծերացած, վայրենացած, դեռ մնում են: Այդ այգին ունի մի ռոմանական նշանակություն, երևելի մելիքի կյանքից, որովհետև այդ այգու մեջ էր պահում նա յուր Բալա անունով խասային:<br /><br /><b>Գյուլիստան</b></span></span></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Շարունակելով ճանապարհը նույն ձորի միջով և կես ժամի չափ առաջ գնալով, անտառը վերջանում է, և ճանապարհը ընկնում է հարթ բարձրավանդակների վրա, որ զուրկ են անտառից: Այստեղ կան արոտատեղիներ և մշակած դաշտեր: Խաչի գատուկից անցնելով, ճանապարհը հետզհետե ցածանում է դեպի մի <span style="color: red;">խոր ձոր, որի մեջ գտնվում է Գյուլիստան գյուղը: </span><br /><br /></span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhnNlNdzPuENpHwPUKBA-s7hTjp-YfiNDB_LA805dBN4oAuU_qLz6OksxFgGkApIQOQDzljhq4r0q2XozNPxkzThKKK_CBu7DC_l2aAkcQNT_11GxLEJ4O7F7-YrnFrim92m5UwxkJNlvhc/s3416/11036254_885454844842743_1692777087974961517_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="2924" data-original-width="3416" height="548" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhnNlNdzPuENpHwPUKBA-s7hTjp-YfiNDB_LA805dBN4oAuU_qLz6OksxFgGkApIQOQDzljhq4r0q2XozNPxkzThKKK_CBu7DC_l2aAkcQNT_11GxLEJ4O7F7-YrnFrim92m5UwxkJNlvhc/w640-h548/11036254_885454844842743_1692777087974961517_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մռավ լեռ</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գյուլիստան գյուղը, որի անունով կոչվում է Գյուլիստանի մահալը, գտնվում է կարծես մի խոր կաթսայի մեջ, որի չորս կողմից բարձրանում են անտառապատ լեռներ, որպիսի են Գոգթափա, Կարմիր-խաչ լեռը, Ղազուն տուրմաշ և Մռավի շարունակությունը կազմող սարերը: </span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg7HclIu3xf_g_OQf3kZDqK95r0dAz3AnmvfeNNHD70-1vexOy8RHMDxaHkxElNKLRM6CZIF8V8yzplu5K0GgNkM9njRVBpXNqEqUeSzCqMFwea_BIGXWOPoDEzze0Jt3CIkiA3sMHMxmLV/s1024/1ab2e40be396d09852eb4c702fd3c940.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="768" data-original-width="1024" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg7HclIu3xf_g_OQf3kZDqK95r0dAz3AnmvfeNNHD70-1vexOy8RHMDxaHkxElNKLRM6CZIF8V8yzplu5K0GgNkM9njRVBpXNqEqUeSzCqMFwea_BIGXWOPoDEzze0Jt3CIkiA3sMHMxmLV/w640-h480/1ab2e40be396d09852eb4c702fd3c940.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գյուլիստան գյուղը</span></td></tr></tbody></table><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><span style="color: red; font-family: inherit;">Գյուլիստան գյուղը հայաբնակ է</span><span style="font-family: inherit;">, գտնվում է Ինջա կոչված գետակի մոտ: Ունի մի եկեղեցի, որ շատ հին չէ: </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Հին եկեղեցին ավերակ է, այժմ նույն գյուղացիները, որ նրա մեջ մկրտվել են, նրա սերունդը հազար անգամ համբուրել են, նրա մեջ <b>պահում են իրանց ոչխարները</b></span><span style="font-family: inherit;">: Զարմանալի մարդիկ են այդ գյուղացիները, նրանց մեջ կա և ծայրահեղ մոլեռանդություն և ծայրահեղ անկրոնություն, իսկ հաստատ ոչինչ չկա նրանց մեջ: </span></span></div><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գյուլիստանի եկեղեցում գտնվում է մե հռչակավոր գրչագիր ավետարան, որ պաշտվում է ամբողջ գավառի ժողովրդից: Սկսյալ Գանձակից և ամեն կողմերից քաշում է նա յուր մոտ ուխտավորների բազմություն, և նրան վերաբերում են բազմաթիվ հրաշագործությունները: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiRPtdqxWeLp9OKR1WfjAOKjGikNMb2nQeFjBgQzmepTRyY56B-IZvbtJGa9LS6xR5U3KaelmOIwLWY8m7nuM8TLiXZQbSQi5Cwu9dEjYVpi0tRc6upfcRLS8jUMaEhVhfirvdEHxzq0GDl/s640/56168010_1938344932961431_9084732781757464576_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="426" data-original-width="640" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiRPtdqxWeLp9OKR1WfjAOKjGikNMb2nQeFjBgQzmepTRyY56B-IZvbtJGa9LS6xR5U3KaelmOIwLWY8m7nuM8TLiXZQbSQi5Cwu9dEjYVpi0tRc6upfcRLS8jUMaEhVhfirvdEHxzq0GDl/w640-h426/56168010_1938344932961431_9084732781757464576_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գյուլիստանի եկեղեցին</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br />Գյուլիստանում իջևանած լինելով գյուղի քահանայի տանը, ես խնդրեցի, որ ինձ տանե եկեղեցին և ցույց տա հիշյալ ավետարանը: Նա մեծ ուրախությամբ կատարեց իմ խնդիրքը, կարծելով, թե ես էլ ուխտավոր եմ: Մտանք եկեղեցին, նա իսկույն ծածկվեցավ շուրջառով և մի արկղի միջից դուրս հանեց մի ահագին կապոց և դրեց գրքակալի վրա: Այդ կապոցը ուրիշ ոչինչ չէր, եթե ոչ գույնզգույն թաշկինակներ մինը մյուսի վրա փաթաթած: Քահանան շարունակելով շարականը, մեկ-մեկ բաց էր անում թաշկինակները, որոնցից շատերը մետաքսից էին: <span style="color: red;">Վերջապես, այդ բոլոր փաթեթների միջից հայտնվեցավ ավետարանը</span>: Ես մոտեցա և համբուրեցի նրա կազմը: Հետո կամեցա բաց անել, որ նայեմ: Քահանան արգելեց, կիսաքաղաքավարի կերպով հասկացնելով, որ ինքը միայն կարող էր նրան բաց անել, իսկ մի աշխարհական մարդու մատները չպիտի շոշափեին այդ սրբությունը: Ես չհակառակվեցա, ասելով, որ նա բաց անե. ես միայն հեռվից կնայեմ: Քահանան յուր ձեռքով, որ շատ էլ մաքուր չէր, բաց արեց սուրբ գիրքը: <span style="color: red;">Դա մի հասարակ գրչագիր ավետարան էր, հաստ թղթի վրա գրված, ոչ Գետաշենի ավետարանի գեղեցկությունն ուներ և ոչ նրա գրչության արհեստը:</span> Պատկերները շատ տգեղ էին, այնուամենայնիվ ժողովրդի մեջ ավելի համարում և համբավ ստացած էր, քան թե Գետաշենի ավետարանը: Իմ որոնածը էր նրա հիշատակարանների մեջ մի պատմական տեղեկություն գտնել, այն ևս չգտա, որովհետև վերջին թերթերը քրքրված և պակաս էին:</span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մյուս օրը վաղ առավոտյան ես ցանկացա տեսնել երկու հնություներ, որ Գյուլիստանի գյուղից շատ հեռու չեն: Դրանցից մեկն էր <span style="color: red;">ս. Ամենափրկչի անապատը</span>, իսկ մյուսը՝ <span style="color: red;">Գյուլիստանի բերդը</span>: Իմ հյուրընկալ քահանան, թեև մոտ յոթանասուն տարեկան մարդ էր, յուր ձեռքով ձին թամքելով, մի ձի էլ ինձ համար պատրաստելով, հրացանը ձգեց ուսին, ծտի նման թռավ նրա վրա և իմ առջևը ընկնելով, սկսեց առաջնորդել ինձ: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Առավոտյան զով ժամանակն էր: Մենք գնում էինք ձորի միջով, որտեղից անցնում է արծաթի նման սպիտակ Աղ-սու կոչված գետակը: Այդ գետակի վրա պետք է գտնեինք Ամենափրկչի անապատը: Նա Գյուլիստանից մի և կես ժամու չափ հեռավորություն ուներ, այդ պատճառով ես չէի շտապում, հետաքրքրվեցա իմ տերտերիցս մի քանի տեղեկություններ հավաքել: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">— Տեր հայր, այս անտառում պտղատու ծառեր կա՞ն:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Նա գլուխը բացասական կերպով շարժում է, պատասխանելով, — օրհնած, ոչինչ չկա:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մի փոքր անցնում ենք, տեսնում եմ հոնի, զկեռի, կաղինի, տանձենու և այլ պտղատու ծառեր:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">—Տեր հայր, դու ասում էիր, որ պտղատու ծառեր չկան, այդ ի՞նչ է. տես, հոնի, զկեռի:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">—Ո՞նց չկան, կան, հաճար կա:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հաճարն էլ ես նոր լսեցի: — Հաճարը ի՞նչ են անում:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">— Խոզերին են ուտացնում:</span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Այդ խոսակցության միջոցին տերտերը ինձ հեռվից ցույց տվեց Ամենափրկչի անապատը: Նա մանր առարկաների վրա, որպես էին պտուղները, ուշադրություն չէր դարձնում, խոշոր բաները ավելի շուտ էր տեսնում:</span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ամենափրկչի անապատը, ինչպես ասացի, գտնվում էր Աղ-սու գետակի մոտ, ոչ այնքան հեռու Մռավ լեռից, մի անտառապատ ձորակի մեջ: <span style="color: red;">Անապատի տաճարի</span> շինվածքը կանգնած է չորս բոլորակ սյուների վրա, որ շինված են խամկուր քարից: Այդ տաճարը այժմ ամայի է.<span style="color: red;"> խաշնարած թուրքերը անասուններ են լցնում նրա մեջ</span>. անասունների աղբը թանձրացած էր հատակի վրա: Տաճարից ոչ այնքան հեռու կա մի այլ շինվածք, ուր ապրում էր մի ժամանակ այնտեղի միաբանությունը: Դա էլ նույնպես անասնանոց է դարձել: Թե տաճարի և թե միաբանության բնակարանի բոլոր շինությունները դեռ մնացել են ամբողջ. կտուրների վրա բուսել են մացառներ և աճել են ահագին ծառեր: Անապատից մի քսան քայլ հեռավորության վրա գտնվում է մի փոքրիկ մատուռ, որ ուխտատեղի է. այստեղ դեռ թուրքերի անասունները մուտք չեն գործել, որովհետև դուռ ունի: Զարմանալի անհոգություն, թե ժողովրդի և թե մեր հոգևոր կառավարության կողմից. ահագին ծախքեր անելով, նախնիքը թողել են այդ սրբավայրերը: Այժմ նրանց որդիքը գոնե դռները քարով ամուր կպցնեին, բաց չթողնեին, որ թուրքերի անասնանոց դառնար: Անապատի ջրաղացի ավերակները դեռ մնում են: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiU16yxYfq1Mq4ulaskZuebt6jA0W1g55wmyXUY02z5NDN8wttl6P-lizdKS9gcNyZSx_Y_PEdyGURn3HtWYYUrB_8P8gIe_gp4-lCeF7ZkXPP3zaEYaKqh9CLjcPNe7Jtu_uaeiE0WsM3o/s640/34308047_631239180554779_2594533608291041280_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="480" data-original-width="640" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiU16yxYfq1Mq4ulaskZuebt6jA0W1g55wmyXUY02z5NDN8wttl6P-lizdKS9gcNyZSx_Y_PEdyGURn3HtWYYUrB_8P8gIe_gp4-lCeF7ZkXPP3zaEYaKqh9CLjcPNe7Jtu_uaeiE0WsM3o/w640-h480/34308047_631239180554779_2594533608291041280_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Նապատ վանքը</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այդ անապատի <span style="color: red;">գավթում թաղված կան զանազան անձանց գերեզմաններ, որոնց թվում է Աբրահամ յուզբաշու գերեզմանը (որ գնաց Պետրոս Մեծի մոտ</span>): </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ես շտապում էի տեսնել Գյուլիստանի բերդը, որի մեջ ամրացած, հայոց մելիքները մինչև վերջին ժամանակները սարսափեցնում էին մահմեդականներին: Ամենափրկչի անապատից մի նեղ ճանապարհ անտառների միջով ուղիղ տանում է դեպի բերդը: Նա շատ հեռու չեր, ընդամենը պետք է գնալ մի երեք վերստ, որը հեռվից տեսա, իմ սիրտը սկսեց բաբախել: Ես տեսնում էի այն բերդերից մեկը, որի մեջ իմ վեպի հերոսները գործել էին: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_boAXxvpoFz-VceM3tsQicMFwbJgqfa0DwFPFPySjKf1qej9HqtH4K4s4sOMooM2g7tCsdQ2LBVJAiUEDkmpNHZDpqMEkJI-3Ddh0zsbWpCqmwINbRvoP9Qr3iZcOzhWH0G4hF8sYa-jG/s1000/2019-11-10.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="687" data-original-width="1000" height="440" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_boAXxvpoFz-VceM3tsQicMFwbJgqfa0DwFPFPySjKf1qej9HqtH4K4s4sOMooM2g7tCsdQ2LBVJAiUEDkmpNHZDpqMEkJI-3Ddh0zsbWpCqmwINbRvoP9Qr3iZcOzhWH0G4hF8sYa-jG/w640-h440/2019-11-10.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գյուլիստանի բերդը</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Այդ բերդի տեղը բնության հրաշալիքներից մեկն է: Մի ահագին սեպացած քարաժայռ բարձրանում է խոր ձորի միջից և այդ <span style="color: red;">քարաժայռի գլխին շինված է բերդը</span>: Որպես խրամատ ծառայում է նրան խոր անդունդը, որի միջով հոսող գետակը պտույտներ է գործում և այդ քարաժայռի երեք կողմից ոլորվելով, նրան <span style="color: red;">թերակղզու ձև է տալիս</span>: Մի կողմից միայն բարձր քարաժայռի ստորոտը միանում է ցամաքի հետ: </span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Մռավ</span> լեռը այստեղից ընդամենը մի երկու վերստ ճանապարհ է, բայց ես նրա գագաթը բարձրանալու բախտ չունեցա: Չնայելով իմ բոլոր թախանձանքին, ինձ առաջնորդող քահանան չկամեցավ ինձ հետ գալ, անդադար կրկնելով, թե մեզ կսպանեն: Եվ ոչ մի Գյուլիստանցի չցանկացավ ինձ հետ ուղեկցել, միևնույնը կրկնելով: Բանից դուրս եկավ, որ այդ <span style="color: red;">բոլոր երկյուղը խաշնարած թուրքերիցն է, որ այդ լեռան ստորոտներում ցրված են</span>: Զարմանալի բան է, Աֆրիկայում ճանապարհորդը ավելի ապահով է իրան զգում, քան թե այստեղ: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Բայց որքան ես տեղեկացա ականատեսներից, թեև <span style="color: red;">Մռավը հեռվից խիստ սրածայր է երևում, բայց նրա գագաթը բոլորովին տափարակ է, և բավական տարածություն ունի</span>: Նրա <span style="color: red;"><b>գագաթի վրա կան երկու գերեզմաններ, որ հայոց ուխտատեղի է</b></span>: Այդ գերեզմանները պատկանում են ճգնավորների, որոնք բնակվում էին այդ լեռան գագաթի վրա: Մինչև այսօր ցույց են տալիս նրանց ճգնարանները, որոնք ուրիշ բան չեն, եթե ոչ երեք ահագին քարեր միմյանց մոտ դրած և մի քար ևս դրած նրանց վրա որպես ծածկոց: Միջում մի մարդ միայն կարող է բնակվիլ: Այդ ահագին քարերի այսպես միմյանց վրա դրվիլը միայն հսկաների գործ կարող է համարվել: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibERNDphnJl9mEa536SnrICnDFsyB5E37xfZ14NnxUbOGSluBvoE5w57Pi87TXhm9e7rHZIDHJmZQe-lrbGnxAuJ_zXYdFtZpgjp56_mXiCZGFeOhEljLt0ZWIgbNB1NuAOk3lPXpYrLNr/s1280/1266010_658228420946994_1153847171078109901_o.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="613" data-original-width="1280" height="306" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibERNDphnJl9mEa536SnrICnDFsyB5E37xfZ14NnxUbOGSluBvoE5w57Pi87TXhm9e7rHZIDHJmZQe-lrbGnxAuJ_zXYdFtZpgjp56_mXiCZGFeOhEljLt0ZWIgbNB1NuAOk3lPXpYrLNr/w640-h306/1266010_658228420946994_1153847171078109901_o.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մռավ լեռը Գյուլիստանից</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Գյուլիստանից դուրս գալով, բարձրացանք Թոռուտ կոչված անտառապատ լեռների վրա: Այդ լեռները արժանի են իրանց անվանը, որովհետև, օդի մեջ, կարծես մի տեսակ նուրբ անձրև աննկատելի կերպով թորում է: Երկու ժամից հետո հասանք Թոռուտ գյուղը, որ կոչվում է նաև <span style="color: red;">Յուղակեր</span>: Այստեղ բնակվում են ոչ ավելի քան 15 հայ ընտանիք, որ գաղթական են Շուշվա կողմերից: Այդ գյուղը առաջ հայոց բազմամարդ գյուղերից մեկն է եղել, հետո ավերակ է դարձել, այժմ նորից այնտեղ բնակություն են հաստատել: </span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հիշյալ գյուղում փոքր-ինչ հանգստանալով, երբ նկատեցի տեղային անպիտան տանուտերը ձին ուշացնում է, ստիպվեցա այդ գյուղի մոտ իջևանած քոլանիներից մի ձի վարձել և շարունակել իմ ճանապարհը: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Թալիշ</b></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Թոռուտից դուրս գալով դարձյալ անտառների միջով շարունակելով մեր ճանապարհը, մեկ ժամ առաջ գնալուց հետո, իմ առաջնորդ քոլանին դարձյալ ընդհատեց տիրող լռությունը, ասելով՝ «Հիմա կտեսնենք այն տունը, որ ասում էինք»: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Իմ սիրտը թնդաց ուրախությունից, ես պիտի տեսնեի <span style="color: red;">Գյուլիստանի հին մելիքների պալատները</span>: Ճանապարհը սկսեց ցած իջնել, դեռ ոչինչ չէր երևում անտառի ծառերը արգելում էին հեռվից մի բան տեսնել: Երբ բոլորովին մոտեցանք, երևաց սպիտակ պալատը: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Պալատը շինված է ամբողջապես սպիտակ քարերից: Նա բաժանվում է երկու շինվածքների, մինը մյուսի հանդեպ, մեջտեղից ճանապարհ է անցնում: Հոռեկի բլուրի ստորոտում գտնվում է բուն պալատը: Ամբողջությունը քառակուսի ձև ունի. շրջապատի չորս անկյունները ամրացրած են չորս աշտարակներով: Գլխավոր դռնից ներս մտնելով բակը, դեպի աջ կողմը բոլորովին ողջ կանգնած են մի կարգ ընդարձակ սենյակներ. նրանց թիվը ութն է: Սենյակների առաստաղը կամարակապ է և գմբեթաձև: Գմբեթի գագաթից բոլորաձև երդիկ է բացված, որտեղից լույս է թափվում: Սենյակները ուրիշ լուսամուտներ չունին: Դրանց ձևը սյունեցու տան կատարելագործված ձևն է: Այդ մի կարգ սենյակների առջևը կա երկայն պատշգամբ, որ ծածկված է կամարներով, որոնք ամրանում են ութր հաստ սյուների վրա: Սյուները քառակուսի են, շինված քարից, որպես ամբողջ շինվածքը:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7UWCg6CqwqZk4RL1Rc1qP0cc-3i3kq-ByKUHC8rpg2VR3JKa9JFHmLxhI6hfiNRBKMdGaYGEksBLttlwGr50CIdUVW0_jP53MYwi66nnNZLDdeYWLeUgpbUL1rJVSlpL3NraaOVds9VBI/s800/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2585%252C+%25D0%25A2%25D0%25B0%25D0%25BB%25D1%258B%25D1%2588%252C+%25D0%25B7%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25BE%25D0%25BA+%25D0%259C%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA-%25D0%2591%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258F%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%252C+4683+%25282%2529.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="533" data-original-width="800" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh7UWCg6CqwqZk4RL1Rc1qP0cc-3i3kq-ByKUHC8rpg2VR3JKa9JFHmLxhI6hfiNRBKMdGaYGEksBLttlwGr50CIdUVW0_jP53MYwi66nnNZLDdeYWLeUgpbUL1rJVSlpL3NraaOVds9VBI/w640-h426/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2585%252C+%25D0%25A2%25D0%25B0%25D0%25BB%25D1%258B%25D1%2588%252C+%25D0%25B7%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25BE%25D0%25BA+%25D0%259C%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA-%25D0%2591%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258F%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%252C+4683+%25282%2529.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մելիք Բեգլարյանների պալատը։ Գծ․ Ա․Ղուլյանի</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br />Պալատի այդ կարգի սենյակները հարմարեցրած են բնակիչների բոլոր պահանջներին, բոլորի մեջ կան բուխարիներ. կա առանձին խոհանոց, նրա մոտ ստորերկրյա մառան, զանազան պահեստի տեղեր և այլն: Սենյակների դռները եկեղեցու դռների ձև ունին, քարե կշտանոցներով: Այդ կարգի սենյակները բոլորը մի հարկանի են և պահպանել են իրանց ամբողջությունը: Քարն ու կիրը, — այդ է նրանց բաղադրությունը. փայտի մի կտոր անգամ չկա նրանց շինվածքի մեջ: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiB0Qmlc3pDiOl-dOjgc3g7dyHXxLkW1yTE9HnIe5I3f4T3SR0L_2Ltnbu_0br01aRTQvxAY7oQZMLx8iS1SDCwswNTeRGGzKemYvtC2CSAhWJujWHK7azd1vb9Eu68u4jrUk50WGZh-wxH/s800/IMG_6055.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="533" data-original-width="800" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiB0Qmlc3pDiOl-dOjgc3g7dyHXxLkW1yTE9HnIe5I3f4T3SR0L_2Ltnbu_0br01aRTQvxAY7oQZMLx8iS1SDCwswNTeRGGzKemYvtC2CSAhWJujWHK7azd1vb9Eu68u4jrUk50WGZh-wxH/w640-h426/IMG_6055.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մելիք Բեգլարյանների պալատի ավերակները Թալիշում</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Այդ մի կարգ սենյակների հանդեպ կառուցված է պալատի մյուս մասը, որ բաժանվում է առաջինից երկայնաձև, քառակուսի բակով: Դա բաղկանում է մի ընդարձակ սրահից, որի երեսը բաց է և որը ծառայելիս է եղել ամառվա բնակության համար: Ըստ մեծի մասին այս տեսակ սրահներ ունենում են իշխանները, որոնք պարսից սովորության համեմատ, այնտեղ նստելով, դատավորություն են անում: Ժողովուրդը թակում, բաց օդի մեջ կանգնած է լինում, իշխանը սրահում նստած լսում է նրանց խոսքը և վճիռներ է տալիս: Սրահի երկու կողմերում կան գեղեցիկ սենյակներ, որոնք երեքհարկանի են եղել: Վերին հարկը քանդված է: </span></span></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այդ պալատի հանդեպ, ճանապարհի մյուս կողմում, կա մի այլ առանձին շինվածք, որը յուր ընդարձակությամբ ավելի մեծ է, քան առաջինը: Որպես երևում է դա ծառայելիս է եղել հիշյալ պալատում բնակվող իշխանի ծառաների, հյուրերի և պահապանների բնակության համար: Այստեղ կա ախոռատուն, ստորերկրյա ներքնատներ, որոնք բանտի համար են եղել և այլ զանազան ծածկոցներ: Այդ շինվածքի ամբողջությունը նույնպես քառակուսի ձև ունի. անկյունները ամրացած են ահագին աշտարակներով: Բայց մի քանի շինվածքներ միայն այստեղ պահպանել են իրանց ամբողջությունը. մնացածը քայքայված է, անտառը մասամբ պատել է, սենյակների միջից ծառեր են բուսել: </span></p><span style="font-size: medium;">Այդ մասնում մի դահլիճի դռան կամարի վրա կարդացվում է հետևյալ արձանագրությունը. «Հիշատակ է Օհան բարուն տերին Մելիք Թամրազ թ. ՌՃՀԶ» (1176):<br />Հիշյալ երկու շինվածքներից փոքր-ինչ հեռու, մի աղբյուրի մոտ, գտնվում են բաղանիքները, որոնց առաստաղի գմբեթները քանդված են, իսկ մնացածը ողջ է:<br />Առհասարակ հնության այդ գեղեցիկ հիշատակարանները, որ կառուցված են քարով և կրով միայն, ոչ այնքան տրորվում են ժամանակից, որքան ժողովրդի բարբարոս ձեռքերից: <span style="color: red;">Թալիշեցի հայերը դրանց մոտ ունին կիր այրելու քուրաներ. քանդում են պալատների քարերը և քուրաների մեջ այրելով, կիր են պատրաստում: Թեև շրջակա լեռները կազմված են կրային քարերից, բայց ծույլ գյուղացու համար ավելի հեշտ է քանդել պալատի արդեն պատրաստի քարերը:</span><br />Տեղացիք այդ պալատները ընծայում են մելիք Թամրազին և նրա եղբայր Աբով յուզբաշուն: Բայց այդ շինվածքների գոյությունը պետք է ավելի հին համարել, քան հիշյալ երկու իշխանների ժամանակները: Դրանք, անտարակույս, Աղվանից վաղեմի իշխանների կամ թագավորների ամառանոցներ են: <br /><br />Բարտավ քաղաքի Աղվանից իշխանները սովորություն ունեին ամառը այդ կողմերի<br />անտառապատ լեռների վրա անցկացնել, որովհետև ամառվա տոթը Բարտավի մեջ անտանելի է լինում:<br />Հիշյալ պալատներից բարձրանում է դեպի Հոռեկ գյուղը, որ գտնվում է անտառապատ սարի լանջքի վրա: <span style="color: red;">Հոռեկը հին Թառիջն է</span>, <span style="color: red;">որ հիմնեց ուտիացոց աշխարհից գաղթական Թառիջ իշխանը, որ Գյուլիստանի կամ Թարիջի (Թալիշի) մահալին տիրող իշխանների նախապապն է:</span><br />Այդ գյուղի մեջ այժմ բնակություն չկա, շինվածքները բոլորը կորած են անտառի տակ: Որովհետև, երբ բնակիչները գաղթեցին Վրաստան, այդ գյուղը ավերակ դարձավ, այնտեղից վերադառնալով 4 վերստ հեռավորության վրա հիմնեցին նոր Թարիջ կամ Թալիշ գյուղը:<br />Հոռեկում կամ հին Թալիշում այժմ շեն է մնացել միայն մի եկեղեցի, որ ուխտատեղի է: Դա շինված է ՉԻԸ (728) թվին, 602 տարվա հնություն ունի: Եկեղեցին բաղկացած է երկու մասնից՝ գավթից և տաճարից: Եկեղեցու շուրջը, անտառի մեջ, պատած մացառներով, ցրված են Թալիշի մահալի վաղեմի տիրապետողների մամռապատ շիրիմները: Ինձ հաջողվեց մացառների միջին գտնել մի քանի մելիքների, յուզբաշիների և բեկերի գերեզմաններ, որոնք մեծ դեր են խաղացել այդ երկրի պատմության մեջ: Թալիշի մելիքների այժմյան ներկայացուցիչների՝ <span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովների տոհմային գերեզմանատունը նույնպես այստեղ է</span>: Հոռեկի եկեղեցին ուխտատեղի է, գտնվում է մի հիանալի անտառապատ սարի լանջքի վրա, որի բարձրությունից երևում է Կուր գետը, Թարթար գետը և Ջուանշիրի մահալի հարթ տափարակները:</span><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgA5BBLlCOW89lc8tr2AW-IIYcIEWQArWybBslIcwQbkTKoI1G79t8y-a86vLwrgw19Y5s5v3NQQMcZHySWjfxF_Lyboz3w9YH3dse9AvuXmbCqCWBgPXOfaoF54Ly6Nxydeul8qCd_5SvP/s800/IMG_6175.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="533" data-original-width="800" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgA5BBLlCOW89lc8tr2AW-IIYcIEWQArWybBslIcwQbkTKoI1G79t8y-a86vLwrgw19Y5s5v3NQQMcZHySWjfxF_Lyboz3w9YH3dse9AvuXmbCqCWBgPXOfaoF54Ly6Nxydeul8qCd_5SvP/w640-h426/IMG_6175.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Հոռեկի վանք</span></td></tr></tbody></table><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Արևը մայր է մտել, երեկոյան մութը բավական թանձրացել էր, ես տատասկների մեջ տակավին որոնում էի նոր գերեզմաններ: Այն տապանաքարերը, որոնք բաց էին մնացած, դժվարությամբ էին կարդացվում, ժամանակը մաշել էր արձանագրությունները: Իսկ նրանք, որ պատած էին մամուռով, կամ ծածկված էին հողով, պահպանվել էին: Շատ տեղ առանձին պատրաստություններ էին հարկավոր տապանաքարերը բաց անելու համար, պետք էր բահ՝ հողը փորելու, պետք էր տապար` թուփերը կամ ծառերը կտրատելու, որոնք խիտ կերպով աճել էին նրանց շուրջը: Թեև վերջին դեպքում ինձ օգնում էր իմ առաջնորդ քոլանին, իր խենջարով կտրատելով թփերը, բայց այդ մի մարդու գործ չէր: </span></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></div><div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhGHN8JUUCVLpnLmw6e2o2IUNCpeJviEVhg9vTRaIh3TCip0QECdjwyswFghU4MLUlLEaheSi2Q58bjIdo8VZxL9ZjHnsJXvFK4uBTQAibIt3YHXaWwAtVrEzEhLGCO6j8857jXEd0_Pfr-/s800/IMG_6196.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="533" data-original-width="800" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhGHN8JUUCVLpnLmw6e2o2IUNCpeJviEVhg9vTRaIh3TCip0QECdjwyswFghU4MLUlLEaheSi2Q58bjIdo8VZxL9ZjHnsJXvFK4uBTQAibIt3YHXaWwAtVrEzEhLGCO6j8857jXEd0_Pfr-/w640-h426/IMG_6196.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span>Գերեզմանաքարերը։</span></td></tr></tbody></table><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;"><br /></span></div><div><span style="font-family: inherit;">Երբ խավարը բոլորովին պատեց, պատանի քոլանին ասաց ինձ.</span></div></span></div><div><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">—Աղա, դուք չե՞ք վախենում:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">—Ինչի՞ց:</span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">—Այդ լեռների վրա մի սոխի համար մարդու գլուխը կկտրեն: Երկու օր չկա, — ավելացրեց նա, — </span><span style="font-family: inherit;">ահա այնտեղ մի մարդ սպանեցին. նա ցույց տվեց դեպի Թալիշ տանող ճանապարհը: </span></span></p><div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ոչ այնքան պատանի քոլանիի զգուշացնող խոսքերը, որքան գիշերային մութը ստիպեց ինձ թողնել հայոց վաղեմի հերոսների հանգստարանը. ես նստեցի ձին, և իմ ուղեկիցը առաջնորդեց ինձ դեպի <span style="color: red;">Թալիշ </span>գյուղը, որ այստեղից երկու ժամվա հեռավորության վրա էր գտնվում:</span></div><div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">Բոլորովին մութն էր, երբ ես հասա Թալիշ գյուղը և իջևանեցի տեղային յուզբաշու տանը: Այդ գյուղը որպես վերևում հիշեցի, </span><span style="color: red; font-family: inherit;">հիմնել են հին թալիշեցիք, երբ նրանք վերադարձան գաղթականությունից</span><span style="font-family: inherit;">: </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Հնության արժանավոր մի բան չգտա այստեղ</span><span style="font-family: inherit;">: Գյուղը դեռ նոր է, ոչ եկեղեցի ունին, ոչ գերեզմանատուն. իրանց ննջեցյալները թաղում են հին Թալիշում, Հոռեկի եկեղեցու շրջակայքում: </span></span></div><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մյուս օրը ինձ ասացին, որ այստեղ մի մարդու տանը մի սուրբ գիրք կա, որով բժշկություններ են լինում: Իսկույն հասկացաք որ <span style="color: red;">Ավետարան կլինի</span>: Ինձ այնքան չէր հետաքրքրում գրքի հրաշագործությունը, որքան այն միտքը, թե կարելի է նրա հիշատակարանների մեջ մի պատմական տեղեկություն գտնել, այդ պատճառով ինձ հետ առնելով գյուղի երիտասարդ քահանային, գնացինք այդ գիրքը տեսնելու: <span style="color: red;">Նա գտնվում էր մի հասարակ գյուղացու մոտ </span>և այդ գրքի պատճառով գյուղացին իր տունը ուխտատեղի էր շինել: Ամեն կողմից թափվում էին այնտեղ հիվանդներ և զանազան ցավագարներ, որոնցից, իհարկե, գյուղացին շահվում էր: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ինձ ևս ուխտավոր համարելով, տանտերը մեծ ուրախությամբ ընդունեց: Իսկույն առաջարկեց նա մոմեր գնել, որ յուր մոտ պատրաստի պահում էր: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գիրքը դրած էր մի մութ, խոնավ խորանում, որի դուռը բացվում էր տան մեջ: Այստեղ այնքան մութն էր, որ չնայելով մենք մեր գնած մոմերը վառեցինք, բայց դարձյալ դժվար էր կարդալ հին գրչագիրը, որի տառերը ժամանակի հնությունից մուգ-դեղին գույն էին ստացել: Ես խնդրեցի, որ գիրքը դուրս տանեն, տան տերը ընդդիմացավ, ասելով, որ «աղան» կբարկանա, եթե տեղից շարժեն նրան: Ով էր այդ «աղան» ես հասկանալ չկարողացա: Միայն, եթե «աղա» համարում էր նա Հիսուս Քրիստոսին, կարծեմ ավելի պիտի բարկանար տանտիրոջ վրա, որ յուր հեղինակությունը՝ սուրբ Ավետարանը, բանտարկել էր մի մթին խորանում և անմատչելի էր դարձրել հասարակությանը, — այն Հիսուս Քրիստոսը, որ ասում էր, թե ճրագը չեն գնում ամանի տակ, այլ աշտանակի վրա, որ լույս տա ամենին: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այս քարոզները թեև ես կարդացի տանտիրոջը, բայց նրա ականջը չմտավ, նա թույլ չտվեց սուրբ ավետարանը յուր մթին խորշից դուրս հանել, որ կարողանայի հետազոտել նրան, թեև երիտասարդ քահանան ևս աշխատում էր համոզել նրան, որ դրանում ոչինչ մեղք բան չկա: Ես կարողացա կարդալ նրա թվականը միայն. 821 տարվա հնություն ունի, գրված է հայոց ՇԹ (509) թվականին, բավական հաստ մագաղաթի վրա, խոշոր և գեղեցիկ երկաթագրերով: Այդ պատճառով գիրքը բավական հաստ ծավալ է ստացել, թեև նա բովանդակում է իր մեջ չորս ավետարանիչները միայն:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Կրոնը և սնահավատությունը ավելի քան ութն հարյուր տարի պահպանեցին մեր նախնյաց գրչի այդ սուրբ հիշատակարանը: Բայց այն գրքերը, որ նրանց հանճարի ծնունդն էին, ոչնչացան: Գյուղացիների խրճիթներում, եկեղեցիների, վանքերի պահարաններում ես չէի տեսնում և ոչ մեկը նրանցից: Այդ ավետարանը, ինչպես և Գետաշեն գյուղի ավետարանը, գերի ընկած է լինում այլ ազգիների ձեռքում, բարեպաշտ անձինք փող են տալիս և ազատում են նրանց, գրել տալով վերջին թերթերի վրա իրանց ամբողջ ազգատոհմի անունները, որ ապագա սերունդը «աստված ողորմի» ասե նրանց հոգուն: <span style="color: red;">Բայց ինձ չպատահեց տեսնել և ոչ մի Խորենացի և ոչ մի Եղիշե, որ թափված լիներ բարբարոսի ձեռքից, որ ունենար այսպիսի հիշատակարան:</span> Դրանք անհետացան, ոչ գյուղացու խրճիթը և ոչ եկեղեցին չպահպանեցին նրանց:</span></p><p><b style="font-family: inherit; font-size: large;">Նոթերի նախորդ մասերը՝</b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p></div></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-13925722237463704092021-10-23T19:39:00.010+04:002025-03-31T08:26:53.855+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին: Մաս 5<p><span style="font-size: medium;"> <b><span style="font-family: inherit;">Էրքեջ</span></b></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մի թուրքից ձի վարձելով, ճանապարհ ընկա: Ձիու տերը եկավ ինձ հետ ճանապարհը ցույց տալու համար: Հարցուփորձով հասկացա, որ իմ առաջնորդը թուրքի մի թափառական ցեղին էր պատկանում, և մեծ անզգուշություն էր իմ կողմից մի այսպիսի ավազակի հետ, միայնակ, լեռների վրա ճանապարհորդել: Նա փիադա էր, ասացի, որ առաջ գնա, իսկ ես ձիով կհետևեմ նրան: Այդ այն նպատակով էր, եթե թուրքը ինձ կողոպտելու փորձ անե, ես կարողանամ շուտով նկատել և պաշտպանվելու միջոց ունենամ: Իմ հետևից գալով, նա կարող էր մի ատրճանակի հարվածքով ինձ ցած գլորել, հետո կողոպտել: Բարեբախտաբար ոչինչ չպատահեց և ես Թոդան թուրքաբնակ գյուղից անցնելով, անվտանգ<span style="color: red;"> հասա հայոց Էրքեջ գյուղը</span>, որ գտնվում է Բալայքյուրակ գետի մոտ:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiB5FqPX1NJ6yMjN5dzq3_Er0dHbk3-eNyJMo7m3Ip5ix5-yk41WvorPDfhtxy8ZhQTQiw9JQzEryM2rasTLtKsLMcdWnmsASVtcry9Sssi40p6IobIp0gOGfe-66u1g_4i0SmFhhxnJbwN/s1317/178379478_1788096551370364_3529355090392070334_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="641" data-original-width="1317" height="312" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiB5FqPX1NJ6yMjN5dzq3_Er0dHbk3-eNyJMo7m3Ip5ix5-yk41WvorPDfhtxy8ZhQTQiw9JQzEryM2rasTLtKsLMcdWnmsASVtcry9Sssi40p6IobIp0gOGfe-66u1g_4i0SmFhhxnJbwN/w640-h312/178379478_1788096551370364_3529355090392070334_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Էրքեջ հայկական գյուղը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">Չկամենալով Էրքեջում երկար մնալ, շուտով կանչել տվի գյուղի քահանային, որ եկեղեցու դուռը բաց անե: Քահանան հայտնվեցավ, դա Կարա-բուլաղի արհեստավոր քահանայի հակապատկերն էր: Նա հոժարությամբ բաց արավ եկեղեցու դռները, կարծելով, թե ես ուխտավոր եմ և շուտով ավետարանը և մի կոտրած խաչ դրեց սեղանի վրա, որ ես համբուրեմ և նրան փող տամ: Բայց երբ նկատեց, որ ես հիշատետրը դուրս հանեցի ծոցիցս և սկսեցի մատիտով մի քանի նկատողություններ անել նրա վրա, քահանան սարսափեց, կարծելով, թե ես մի պաշտոնական անձն եմ և սատանան գիտե, ինչ նպատակով եկել եմ նրա եկեղեցին «գրելու»: Իմ բոլոր ջանքը, համոզելու նրան, որ նա այսպիսի կասկածներ չունենա, իզուր անցավ: </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Նա ոչինչ չկամեցավ ինձ ցույց տալ:</span></span></p><p><span style="font-size: medium;"></span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdGLUZU73yVuTxmTgG-qn12c0LvkKvK4L_MSGIGZyhinC5-PEATrPvg7oyQ7JK2A6mrjOwfOHsCI___v-QkfGhMGiv17OKtG72U42vuowQ3l_PDOCu6Z97P5OSfyqZtxIJcdNATsrFjC0p/s350/%2521Erkech.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="229" data-original-width="350" height="261" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdGLUZU73yVuTxmTgG-qn12c0LvkKvK4L_MSGIGZyhinC5-PEATrPvg7oyQ7JK2A6mrjOwfOHsCI___v-QkfGhMGiv17OKtG72U42vuowQ3l_PDOCu6Z97P5OSfyqZtxIJcdNATsrFjC0p/w400-h261/%2521Erkech.jpg" width="400" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Էրքեջի սուրբ Սարգիս եկեղեցին, լուս․Ա․Ղուլյանի 1980 թ.</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"> Մտածելով, որ կարող է մի անախորժություն պատահել, ես թողեցի ու դուրս եկա եկեղեցուց, բայց ամենևին չմեղադրելով ողորմելի քահանային: <span style="color: red;">Էրքեջից դուրս գալով, շարունակեցի իմ ճանապարհը դեպի Կարաչինար, կամ Աղջաղալա (Սպիտակ բերդ):</span></span></span></p><p><b><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ղարաչինար (Աղջաղալա կամ Սպիտակ բերդ) </span></b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Էրքեջից դուրս գալով, շարունակեցի իմ ճանապարհը դեպի <span style="color: red;">Կարաչինար</span>, կամ Աղջաղալա (Սպիտակ բերդ): Դեպի ձախ կողմի լեռները, որ շարունակություն են Մռավ լեռան, պատած էին անտառներով. իսկ դեպի ձախ բարձրավանդակները փոքր առ փոքր իջնում են լեռները, ավելի տափարակ ձև են ստանում, անտառներ չկան, միայն պատած են ճոխ խոտաբույսերով և մշակած արտերով: Երեկոյան ես հասա Ղարաչինար, Մելիք Բեգլարովների տունը:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left; margin-right: 1em; text-align: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgRzn1noXsjzGKB6Mq8kAfUkoIXfwnwh5TZ4TeKAkHMB3niqjsGmzGXn7KRO_4rajeJa-ffYqG317agU61aV3WZ8_usdrOEbB6AQ3COaf6436rFuA_vTYmHm8jNeWo0GeH8jZaHPWqVBtpG/s2048/70418055_1612467952223593_4000018259557482496_n+%25281%2529.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="1538" data-original-width="2048" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgRzn1noXsjzGKB6Mq8kAfUkoIXfwnwh5TZ4TeKAkHMB3niqjsGmzGXn7KRO_4rajeJa-ffYqG317agU61aV3WZ8_usdrOEbB6AQ3COaf6436rFuA_vTYmHm8jNeWo0GeH8jZaHPWqVBtpG/w640-h480/70418055_1612467952223593_4000018259557482496_n+%25281%2529.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մելիք-Բեգլարյանների տան դարպասի բարավորը։ <br />1868 թ։ Ղարաչինար։ լուս. Ս. Կարապետյանի, "Մռավականք"</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> <br />Գյուլիստանի մահալը կոչվում է Թալիշի մահալ, նա կոչվում է և Իգիրմիդորդ (24), <span style="color: red;">որովհետև բաղկացած է քսան և չորս գյուղերից</span>: Նրա <span style="color: red;">սահմաններն են՝ հյուսիսից Քյուրակ գետը, հարավից Թարթար գետը, արևելքից այժմյան փոստի ճանապարհը, իսկ արևմուտքից Մռավ սարը</span>: Այդ մահալը նախքան ռուսաց տիրապետությունը էր <span style="color: red;">Ղարաբաղի հինգ դաշնակցական մելիքությունների (խամսայի) մասներից մեկը</span>: Այստեղ իշխում էին Թալիշի հայ մելիքները, և ամբողջ մահալը նրանց սեփականությունն էր, թե երկիրը և թե իշխանությունը անցնում էր սերունդից սերունդ:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Դիտավորություն ունենալով առանձին գրքով հրատարակել Ղարաբաղի մելիքների պատմությունը, որոնց թվում և կլինի Գյուլիստանի մելիքների պատմությունը, այժմ այսքանը միայն կասեմ, որ <span style="color: red;">Գյուլիստանի մահալի այժմյան տիրապետողները <b>միակ են Ղարաբաղի բոլոր մելիքներից</b>, որ կարողացել են ամբողջապես պահպանել իրանց հայրական ժառանգությունը</span>: Հին Գյուլիստանը իր սահմաններով այժմ որպես կալվածք և սեփականություն գտնվում է այդ երկրի նախկին տիրապետողների ժառանգների ձեռքում, որ բաժանված են երկու ճյուղերի, մեկը՝ Մելիք Բեգլարովները, մյուսը՝ Մելիք Յուսուփովները:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովների տոհմի ձեռքում կա մինչև 70 հազար դեսյատին հող, իր դաշտերով, լեռներով, անտառներով և արոտամարգերով: Այդ տարածության վրա կա 15 գյուղ, չհաշվելով ձմեռոցները</span>: Մելիք Յուսուփովների ձեռքում կա 20 հազար դեսյատին հող, երեք գյուղերով: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գալով <span style="color: red;">Կարաչինար</span>, կամ Աղջակալա գյուղը, <span style="color: red;">ես իջա Մելիք Բեգլարովների տանը</span>: Ինձ առաջին անգամ պատահում էր տեսնել մի հայ մեծ կալվածատիրոջ տնտեսությունը: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Կալվածատիրոջ տունը համարյա մի ամրոց է. նրա մոտով խոր ձորի միջով անցնում է Գորան գետը: Ահագին դարվազայից ներս մտնելով, ձեր առջև բացվում է մի ընդարձակ բակ: Նրա մի կողմում շինված են ցորենի և այլ բերքերի պահելու համար ամբարներ, մյուս կողմում՝ գինի պահելու մառաններ և զանազան ծածկոցներ երկրագործական անոթներ պահելու համար. մի կողմում ձիաների ախոռատունն է. մի կողմում կալվածատիրոջ բնակարանն է զանազան վայելուչ սենյակներով: Սենյակների մի երեսը նայում է դեպի բակը, իսկ մյուս երեսը՝ դեպի գեղեցիկ պարտեզը: Տունը ունի բոլոր հարմարությունները կանոնավոր գյուղատնտեսության համար: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjz5K6QSgDfIvYzYMA_P-va1nhEez-wyXRczuTrZpnbbwVlssCuKnBBTGmcSm027Mgaobmg8Sxdk9omd6ELF0tG0sEN-O18o4o3ivSoBxHWvdeC9HMwu1xp4hSkAVBVhrasOVTmLbmot-JM/s2016/167925828_3865107420192057_5078848749952051422_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="1512" data-original-width="2016" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjz5K6QSgDfIvYzYMA_P-va1nhEez-wyXRczuTrZpnbbwVlssCuKnBBTGmcSm027Mgaobmg8Sxdk9omd6ELF0tG0sEN-O18o4o3ivSoBxHWvdeC9HMwu1xp4hSkAVBVhrasOVTmLbmot-JM/w640-h480/167925828_3865107420192057_5078848749952051422_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Կարաչինարի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին։</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br />Կանոնավոր գյուղատնտեսություն ասելով չպետք է հասկանալ եվրոպական գյուղատնտեսություն, այլ մեր տեսած, </span><span style="color: red; font-family: inherit;">մեր ունեցած գյուղական տնտեսություններից ամենակատարյալը</span><span style="font-family: inherit;">: </span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովները առաջինը եղան Գանձակի գավառի կալվածատերերի մեջ, որ բերել տվեցին եվրոպական գութան և հնձելու մեքենա:</span> Այդ փորձից հայտնվում է, որ եվրոպական երկրագործական մեքենաները չեն կարող մի առանձին օգուտ տալ, եթե հարմարած չլինեն մեր երկրի տեղական պայմաններին: Ահա ինչ պատճառով: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այս կողմերում հողի պարարտությունը բուսցնում է շատ բարձրահասակ հունձք, գյուղացիք հնձում են հասկերը միայն մի երկու կամ ավելի թզաչափ ձողի հետ. իսկ ձողի մնացած մասը մեկ արշինի չափ մնում է գետնի վրա: Այդ նրա համար է, որ կարճ հնձելով, ավելի հեշտությամբ է ծեծվում, բացի դրանից, ձողի վերին մասը ավելի նուրբ լինելով, հարդը ավելի փափուկ և ավելի նուրբ է լինում, անասունները ախորժակով են ուտում: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Եվրոպական հնձելու մեքենան չէ համապատասխանում այդ պայմաններին: Նա բոլորովին տակիցն է հնձում, այսպիսի հունձքի խուրձերը համ երկար են լինում, համ դժվարությամբ են կալսվում, համ հարդը կոշտ է լինում, անասունները չեն ուտում: Շատ հասկանալի է, որ հնձելու մեքենաները պատրաստվում են այն երկրների համար, ուր հարդը չեն ուտացնում անասուններին: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գութանի անհարմարությունը նրանում է, որ նա թեև համեմատաբար սակավ զույգ անասուններ է պահանջում բանեցնելու համար, բայց այնքան խոր ակոսներ չէ ձգում, որպես մեր գութանները: Իսկ խոր ակոսները հարկավոր է մեր երկրի հողի համար, մանավանդ արան տեղերի ջրային ցանքերի համար: <span style="color: red;">Եթե ակոսը խոր չէ, ցանքը շուտով է ծարավում, և եթե շուտով ջուր չեն հասցնում՝ այրվում է:</span> Մինչդեռ խոր ակոսը կարող է խոնավություն պահպանել և ցանքը շուտ չէ ծարավում: Այդ ավելի նպաստավոր է, որովհետև ջուրը այս կողմերում սակավ է:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Կան և տեխնիկական անհարմարություններ, հանկարծ մեքենայի մեկ վինտը կամ մի ուրիշ տեղը կոտրվում է, ամբողջ մեքենան դադարում է, ո՞վ պիտի շինի, մի կալվածատեր չէ կարող մի երկու մեքենայի համար մի մեխանիկ պահել յուր մոտ: Մինչև գրեն, մինչև Եվրոպայից բերել տան կոտրված մասը, ժամանակներ կանցկենա. բայց մշակության գործը չէ սպասում, նա պետք է յուր ժամանակին կատարվի: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այդ բոլոր անհարմարությունները կվերջանան այն ժամանակ միայն, երբ երկրագործական անոթները թեև եվրոպական սիստեմով, բայց մեր երկրի պահանջներին հարմարեցրած, մեզ մոտ կպատրաստվին և վնասված ժամանակ դյուրին կլինի նրանց նորոգել տալ: Այդ կարող է լինել այն ժամանակ միայն, երբ մի քանի կալվածատեր, կամ մի քանի գյուղերի հասարակությունը միանալով, ընդհանուր ծախքով բերել կտան մեխանիկներ և բաց անել կտան անոթներ պատրաստելու գործարաններ: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ավելորդ չեմ համարում համառոտ կերպով մի քանի տեղեկություններ տալ այդ կողմերի երկրագործության վրա: Ժամանակի վերաբերությամբ <span style="color: red;">ցանքը լինում է երկու տեսակ, գարունցան և աշունցան, այսինքն՝ մեկը գարնանն են ցանում, մյուսը՝ աշնանը</span>: Գարնան ցանքի սերմը պետք է գարնան ցանքից ստացած հունձքից լինի, իսկ աշնան ցանքի սերմը պետք է աշնան ցանքից ստացած հունձքից լինի: Գարնան ցանքերը անվում են ըստ մեծի մասին սարոտ և ցուրտ տեղերում, ուր չեն ջրում, ջրվում է անձրևով և ցողով: Իսկ աշնան ցանքը անվում են ըստ մեծի մասին օրան տեղերում, ուր պետք է ջրել: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgZusFln-v39ffvQthiXDnmo7Ze9MBKaBKnDTt_pML2kIn2_TSrB2f13cNpOnyBBfNj2fBVaXRKcpCqAsova_6MLaXo5ybyLAQ5o58R0A09CP8YwWsGfnATJPKSaTbxypLIkdZYdEbjsl8j/s900/60465406_339014113466398_1726678398903779328_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="506" data-original-width="900" height="360" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgZusFln-v39ffvQthiXDnmo7Ze9MBKaBKnDTt_pML2kIn2_TSrB2f13cNpOnyBBfNj2fBVaXRKcpCqAsova_6MLaXo5ybyLAQ5o58R0A09CP8YwWsGfnATJPKSaTbxypLIkdZYdEbjsl8j/w640-h360/60465406_339014113466398_1726678398903779328_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Կարաչինարի արտերը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">Մի քանի խոսք էլ </span><span style="color: red; font-family: inherit;">կալվածական իրավունքների մասին</span><span style="font-family: inherit;">: Գանձակի գավառում կան երեք տեսակ հողեր. </span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">1. Ա<u>ղալարների հողերը</u>, որ 47 թվի հողային պալաժենիայի զորությամբ, տրվեցավ աղալարներին վայելելու համար, նրանց իրավունք տալով ստանալ գյուղացիներից բերքի տասն մսանից մեկ մասը. </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">2. <u>Կալվածատերերի հողերը</u>, դրանք հողի սեփականատերեր են, կամ ժառանգությամբ ստացած, կամ փողով գնած, իրավունք ունին կապել գյուղացիների հետ ամեն տեսակ պայմաններ, որ իրանց շահավետ է, կամ տասանորդ ստանալու, կամ տասնից երկու մասը և կամ տասնից երեք մասը և այլն: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">3. Երրորդ տեսակը <u>արքունի հողերն են</u>, որոնց մշակող գյուղացիները վճարում են հարկ միայն, բայց բերքից մաս չեն վճարում: (Որքան ես տեղեկացա, <span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովները իրանց բոլոր գյուղացիներից ստանում են տասանորդ միայն</span>): </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Արքունի հողերի վրա բնակվող գյուղացիների վիճակը ավելի թեթև լինելով, գյուղացիները ոչ միայն ցանկանում են, այլ աշխատում էլ են, որ հողերը կառավարության ձեռքը անցնեն: Կառավարության և կալվածատերերի մեջ եղած վեճերի ժամանակ գյուղացիները աշխատում են պաշտպանել կառավարության շահերը: Մի քանի գյուղերում, օրինակ, <span style="color: red;">Գյուլիստան գյուղում, իրանք գյուղացիները խնդիրք են տվել, թե գյուղը կառավարությանն է պատկանում և ոչ Մելիք Բեգլարովներին</span>: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գյուղացիների այդ ջանքը առաջ է գալիս և այն հանգամանքից, որ այս կողմերում ևս սահմանվել են հողային հաշտարար միջնորդներ, որոնք գնահատում են հողը և գյուղացիներին իրավունք են տալիս մի որոշ գնով գնելու կալվածատերերից: Այժմ գյուղացիները, կամ այնքան հասկացողություն չունենալով, որ կալվածատերերից գնեն և իրանք կալվածատեր դառնան, և մի կողմից էլ ցանկանալով ազատվել կալվածատերից, աշխատում են վկայություններ տալ, որ գյուղը թագավորական է: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Առհասարակ կալվածական վեճերը, թե կառավարության և կալվածատերերի մեջ, թե կալվածատերերի և գյուղացիների մեջ, — այս կողմերում շատ զարգացած է: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Կալվածատերերի միմյանց հետ ունեցած վեճերի ժամանակ, երբ մի կողմը թուրք է, իսկ մյուս կողմը հայ, ասում էին, որ ըստ մեծի մասին թուրքերն են տանում գործը:</span> Պատճառները՝ 1. թուրքերի ընդունակությունը հաճոյանալու պաշտոնատարներին. 2. մահմեդական օրենքի ոգին վկայության մեջ, մահմեդականի շահերը պաշտպանելու համար:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովները, բացի երկրագործությունից, պահում են ձիաների զավոդ</span>: Ղարաբաղի հռչակված ձիաների ցեղը վերջին ժամանակներում բոլորովին այլասերվել էր: Հայտնի է, որ Ղարաբաղի ձիաների ցեղը մի խառնուրդ էր տեղական և պարսկական (արաբական) ձիաների: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBx7XTiwasi_sH8qL-BEdVFllDZlMXIeYdNk8jPU43sTOegAgW2f08svZX3uS9diZmfzcX38E0GU8nAgnbx1ysFVSGjwL3dFJ03gXuA6BOwk1pGQQf2yWI9MPOWRgkuJGHddRPRNjHEVFx/s1080/72654979_377092919908485_7664090770894386478_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="810" data-original-width="1080" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBx7XTiwasi_sH8qL-BEdVFllDZlMXIeYdNk8jPU43sTOegAgW2f08svZX3uS9diZmfzcX38E0GU8nAgnbx1ysFVSGjwL3dFJ03gXuA6BOwk1pGQQf2yWI9MPOWRgkuJGHddRPRNjHEVFx/w640-h480/72654979_377092919908485_7664090770894386478_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Օկուպացված Հյուսիսային Արցախի Շահումյանի շրջան</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Նախքան ռուսաց տիրապետությունը Ղարաբաղի խաները Պարսկաստանի հետ հարաբերություններ ունենալով, այստեղից կամ բերել էին տալիս կամ ընծա էին ստանում ազնիվ նժույգներ և <span style="color: red;">իրանց ձիաների ցեղը միշտ նորոգում էին</span>: Բայց ռուսների տիրելուց հետո նրանց հարաբերությունները Պարսկաստանի հետ կտրվեցավ, և ձիաների սերմը չնորոգվելով, այլասերվեցան: Այժմ Մելիք Բեգլարովները կազմելով մի թաբուն երկրի ընտիր մատակներից, Թեհրանից ստացել են երկու պարսկական նժույգներ, մեկը ուղարկել է Սադրազամը, մյուսը՝ Շահի փեսա մի խան: Տարակույս չկա, որ այդ հոգածություններով <span style="color: red;">Մելիք Բեգլարովները կարող են վերանորոգել Ղարաբաղի ձիաների ցեղը, որ հռչակված էր մեր կողմերում</span>: <br /><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Շարունակությունը՝ Մաս 6</a></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Նոթերի նախորդ մասերը՝</b><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-23660235185560404322021-10-21T07:26:00.014+04:002025-03-31T08:24:33.545+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին: Մաս 4<p><span style="font-size: medium;"> <b><span style="font-family: inherit;">Գետաշեն</span></b></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Ազատ գյուղում երկու օր մնալով, իմ հյուրընկալ քահանայի հետ ձի վարձեցինք, և երրորդ ավուր առավոտյան պահուն սկսեցինք դիմել <span style="color: red;">դեպի Գետաշեն գյուղը</span>: Ճանապարհը ձգվում էր լեռների բարձրավանդակների վրայով, երբեմն իջնում էր խորին ձորերի մեջ: Կեսօր էր, երբ հասանք <span style="color: red;">Գետաշեն հայաբնակ </span>գյուղը:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գետաշենը գտնվում էր մի փոքրիկ ձորի մեջ, որտեղից անցնում է Քյուրակ-չայի ճյուղերից մեկը: Ամբողջ ձորը, գետի աջ և ձախ կողմերում, լցված է գյուղացիների այգիներով, որ նրան անտառի ձև են տալիս: Վայրենի ընկուզենիները դարևոր հասակ ունին:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbgfbhmuk3kbYuntE_azkoD7kWPhzoFVBep63r4_WONe-W9I6mX0Wyqq0vnnMId76k2Y38aFInFWRhXakjEf1u58zVapF-YFi1zZ-zA4y6-9kGI31eJIz9_Ax3sxAMARylzWcdPtfTaDRh/s960/66613305_639490303217524_8225835336551366656_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="720" data-original-width="960" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbgfbhmuk3kbYuntE_azkoD7kWPhzoFVBep63r4_WONe-W9I6mX0Wyqq0vnnMId76k2Y38aFInFWRhXakjEf1u58zVapF-YFi1zZ-zA4y6-9kGI31eJIz9_Ax3sxAMARylzWcdPtfTaDRh/w640-h480/66613305_639490303217524_8225835336551366656_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Հայկական Գետաշենը։ </span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Այդ գյուղում <span style="color: red;">ես իջևանեցի Մելիք Մնացականովների տանը</span>. մի հոյակապ, քարից շինված տուն, որ որոշվում էր մյուսներից իր մեծությամբ: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEisOwaDgPPyMyYSO9vyPVx-Nei4yt6cTml8U2WDsYw8MHoq6ISr4S_-aq2OsH8aBI7KoPsMvP9kWgp21xVSw6XrO5hZ8ZUGt_MH9iGHmtZ8NBHtQ4xubMQhcLW1ltxIHQxbKpy9Lv2Qw9SA/s614/52961225_2497154487023757_9008199926286385152_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="614" data-original-width="440" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEisOwaDgPPyMyYSO9vyPVx-Nei4yt6cTml8U2WDsYw8MHoq6ISr4S_-aq2OsH8aBI7KoPsMvP9kWgp21xVSw6XrO5hZ8ZUGt_MH9iGHmtZ8NBHtQ4xubMQhcLW1ltxIHQxbKpy9Lv2Qw9SA/w458-h640/52961225_2497154487023757_9008199926286385152_n.jpg" width="458" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մելիք Մնացականյանի տունը Գետաշենում</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">Դա Գանձակի գավառի </span><span style="color: red; font-family: inherit;">չորս մելիքներից մեկի տունն էր: </span></span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjhPZT7LuhKofN-HKD1wnvFZDVOjnGnltmBUcp5fHfbrFMazsNrwehk5fB8mOUSJ_20ykhuzEkoEZTiqB_sHGEmQS1bevCSV1R39HbevYHtvSwhBi8io2qAk_fK4IJd8CkxRF-N-cpz2CEH/s350/%2521as022331.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="333" data-original-width="350" height="380" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjhPZT7LuhKofN-HKD1wnvFZDVOjnGnltmBUcp5fHfbrFMazsNrwehk5fB8mOUSJ_20ykhuzEkoEZTiqB_sHGEmQS1bevCSV1R39HbevYHtvSwhBi8io2qAk_fK4IJd8CkxRF-N-cpz2CEH/w400-h380/%2521as022331.jpg" width="400" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մելիք Մնացականյանների տունը Գետաշենում</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><span style="color: red;">Ես գտա այդ տոհմի ներկայացուցիչներից մեկին՝ <b>Մնացական բեկին</b> անկողնի մեջ:</span> Մոտ հարյուրամյա ծերունին տկար էր, բայց հիշողությունը տակավին արթուն և դատողությունը առողջ: <span style="color: red;">Խիստ հետաքրքրական էր խոսել այդ կենդանի հնության հետ հին անցքերի մասին: Նա պատմում էր բոլորը ինչպես մի Խորենացի:</span> Երբ նա նկատեց, որ ասածները նշանակում եմ հիշատակարանիս մեջ, շատ ուրախացավ: <i>«Գրեցեք, որդի, ասաց նա, թող հայոց նախնյաց գործքերը չկորչեն. նրանք շատ երևելի մարդիկ են էլել»</i>: Հետո նա հարցրեց. «<i>Հիմա ինչպե՞ս է հայոց ազգի գործը</i>»: Ես պատմեցի նրան մի քանի բաներ Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածից, Ներսես պատրիարքի աշխատություններից և այլն: «<i>Բա մեր կաթողիկոսը ի՞նչ է շինում</i>», հարցրեց նա: — Ոչինչ, պատասխանեցի ես: <span style="color: red;">Ծերունին խորին կերպով հոգվոց հանեց և լռեց</span>:</span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOBWGTTNLR1C8-eXEl3FXB2_WB5NqLyxObA_csw397e4kUiKlcJaLgSw8TkvstucAfuzdv_yM1N9g7rWVMkProgwFiktrMXPhRsPSJ4MSHnoiLYidqqwK247cfaznJPr0447XCsduX4n2W/s1197/850378_26.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="768" data-original-width="1197" height="410" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOBWGTTNLR1C8-eXEl3FXB2_WB5NqLyxObA_csw397e4kUiKlcJaLgSw8TkvstucAfuzdv_yM1N9g7rWVMkProgwFiktrMXPhRsPSJ4MSHnoiLYidqqwK247cfaznJPr0447XCsduX4n2W/w640-h410/850378_26.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գետաշենի ս․Մարիամ եկեղեցին</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br />Գետաշեն գյուղը ունի մի քարաշեն եկեղեցի և մի մատուռ, որ ուխտատեղի է. նա </span><span style="color: red; font-family: inherit;">կոչվում է ս. Նշան</span><span style="font-family: inherit;">: Եկեղեցին ես չգնացի, ինձ հետաքրքրում էր ուխտատեղին, որտեղ ես կամենում էի տեսնել մի հին գրչագիր ավետարան:</span></span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiCP3xGn4BUxn4rtdP2jZ_hVyVkhULg_2hdxjcokadtQSyy1rYgrvrLyQLNF5y0AU2-hR1MwC1cG8_IWEz6xck11nNTz9yg2aWWOzqyQRyvORN0py7YK2bAXwRPRB79qGDcjhmLD7IyzQ-H/s350/as022310.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="349" data-original-width="350" height="399" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiCP3xGn4BUxn4rtdP2jZ_hVyVkhULg_2hdxjcokadtQSyy1rYgrvrLyQLNF5y0AU2-hR1MwC1cG8_IWEz6xck11nNTz9yg2aWWOzqyQRyvORN0py7YK2bAXwRPRB79qGDcjhmLD7IyzQ-H/w400-h399/as022310.jpg" width="400" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Սուրբ Նշան մատուռը Գետաշենում</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br />Երկար որոնելուց հետո գտան քահանային, որ եկավ մատուռի դուռը բաց արավ: Ճանապարհին իմ ուղեկից տեր Գ. Բ. պատմեց մի նոր պատահած անցք, որից ես հասկացա, թե ինչպես պետք էր վարվել այդ մատուռի մեջ: Ամենայն երկյուղածությամբ մոտեցա, երեսս խաչակնքելով համբուրեցի ս. Ավետարանը և այլ սրբությունները, որ կարգով շարած էին սեղանի վրա: Հետո խնդրեցի քահանային, եթե կարելի էր, ինձ ցույց տալ գրչագիր ավետարանը: Որովհետև մատուռի մեջ սաստիկ մութն էր, նա այնքան բարի եղավ, որ թույլ տվեց ավետարանը մատուռից դուրս հանել և բակումը նայել: </span></span></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Ես տեսել եմ հայոց բազմաթիվ գրչագրեր, բայց առաջին անգամ պատահում էր ինձ տեսնել մի այսպիսի գեղեցիկ աշխատություն:</span> <span style="color: red;"><b>Մագաղաթի նրբությունը, գրչի գեղեցկությունն ու կանոնավորությունը սքանչելի էր</b></span>: Համարյա ամեն երեսների վրա կային հիանալի պատկերներ, որ ներկայացնում էին ավետարանի յուրաքանչյուր գլխի բովանդակությունը: Պատկերների նկարները, գույները, ոսկեզօծությունը, ցույց էին տալիս ժամանակի գեղարվեստի կատարելությունը: <span style="color: red;">Կազմը ամբողջապես արծաթից էր. կազմի վրա դուրս էին փորված առաքյալների և այլ սրբերի պատկերները: </span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Բայց ես բախտավոր գտնվեցա, որ նույն ավետարանի վերջին թերթերի վրա գտա մի հիշատակարան, որ ինձ համար շատ թանկագին էր: Իմ ճանապարհորդության գլխավոր նպատակներից մեկը լինելով հայոց հին մելիքների մասին պատմական տեղեկություններ հավաքել, — <span style="color: red;">այդ ավետարանի մեջ գտա Ջրաբերդի մելիքների ամբողջ տոհմագրությունը</span>:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ահա ինչ դիպվածքով, հիշատակարանից երևում է, որ <span style="color: red;">1753 թ. Ջրաբերդի մահալի իշխան Մելիք Հաթամը ետ է գնել այդ ավետարանը պարսիկներից</span>, որ նրանց ձեռքում գերի էր ընկած: Նրա առաջին արծաթ կազմը պարսիկները պոկած են եղել, <u>մելիքը նորից արծաթով կազմել է տալիս և ընծայում Գետաշենի եկեղեցուն</u>: Որպեսզի ապագա սերունդը այդ բարեգործության համար հիշե նրան իր աղոթքների մեջ, մելիքը ժամանակի սովորության համեմատ, իհարկե կրոնական մտքով, արձանագրում է հիշատակարանի մեջ իր նախնյաց, իր որդիների և թոռների անունները: Ահա այդքանը մի հաստատ փաստ է պատմագրի համար, գիտենալ, թե որ ժամանակումն էին ապրում այդ մարդիկը, ովքե՞ր էին նրանց նախնիքը, ովքե՞ր էին նրանց որդիքը, թոռները և այլն: Բացի դրանից, հիշատակարանի մեջ արձանագրվում է, թե ով էր ժամանակի կաթողիկոսը, առաջնորդը, երկրի տիրապետողը և այլն: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գետաշենցիների մասին այսքանը ավելորդ չեմ համարում հիշել, որ նրանք <span style="color: red;">հայտնի են շրջակա գյուղացիների մեջ իրանց կռվասեր և խռովարար բնավորությամբ:</span> Երբ գյուղական աշխատությունները դադարում են, հանգստի ժամանակ <span style="color: red;">նրանք մի առանձին բավականություն են զգում, հավաքվել խրճիթների կտուրների վրա, ծխել և միմյանց ուշունցներ տալ</span>: Երևանի նահանգի աշտարակցիները հայհոյանքը, ուշունցը իր կատարելությանն են հասցրեք, <span style="color: red;">բայց գետաշենցու ուշունցը, թեև սյունեցու նման կոշտ է, կոպիտ է, բայց ազդու է</span>: </span></p><p><b><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Կարաբուլաղ (Մարտունաշեն)</span></b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Գետաշենից անցանք Կարաբուլաղ գյուղը, որ ընդամենը 2 ժամվա ճանապարհ է: Ամեն մի գյուղ հասնելիս կամ պետք է որոնել տանուտերի տունը, կամ քահանայի տունը: Ես ընտրեցի վերջինը, մտածելով, թե հունձքի, կալի ժամանակ է, տանուտերը զբաղված կլինի, բայց քահանան անգործ կլինի: Բայց իմ կարծիքը խաբեց ինձ: Քահանային մենք գտանք մեր քարաշեն քարվանսարայի մեջ: Այդ քարվանսարան մնացել է ամենահին ժամանակներից: Նրա շրջապարիսպը, դարվազան, ախոռատները քանդված են, և գյուղացիները քարերը տանելով գործ են ածել իրանց շինությունների համար: Այժմ ողջ մնացել են մի կարգ քարաշեն և կամարակապ սենյակներ, որ առաջ ծառայում էին որպես իջևան ճանապարհորդների համար:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgNF3GC2fqFY0ikcywuev3bsQmVZ_IqAzf-11dT95M0ZeZggX6w8I0doHsZQEtEM8AK4p6ORFZJQvS4SgapkyLgXisV1CBfBeond4gPahl9fwoyB0tYYo78AEbKHGIgC9MB9jpdn5XbNFZT/s960/31154203_1927370570668821_7261023800257413120_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="960" data-original-width="960" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgNF3GC2fqFY0ikcywuev3bsQmVZ_IqAzf-11dT95M0ZeZggX6w8I0doHsZQEtEM8AK4p6ORFZJQvS4SgapkyLgXisV1CBfBeond4gPahl9fwoyB0tYYo78AEbKHGIgC9MB9jpdn5XbNFZT/w400-h400/31154203_1927370570668821_7261023800257413120_n.jpg" width="400" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Մարտունաշեն գյուղը</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /><span>Քարվանսարան այժմ բոլորովին անտեր մնալով, գյուղի տեր Դ. քահանան սենյակներից մեկը ընտրել էր իր համար որպես արհեստանոց, այնտեղ տակառներ էր շինում, որոնք մեծ քանակությամբ գնում են շրջակա գյուղացիները: Քահանան վարպետի մոտ չէ սովորել, այլ իր սեփական վարժություններով փայտից այնպիսի իրեղեններ է շինում, որ ամենահմուտ արհեստավորի գործ կարելի է համարել: Ես տեսա նրա շինած մի փայտյա մատուցարան (պոդնոս), որը իր նրբությամբ և գեղեցկությամբ շատ հիանալի էր: Քահանան բացի հյուսնությունից գիտեր և այգեգործություն անտառներից վայրենի պտղատու ծառեր բերելով տնկել էր մի այգի և տունկերը պատվաստելով, այն աստիճան ազնվացել է, որ ամենաընտիր տեսակների հետ կարելի է համեմատել:</span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Առհասարակ <span style="color: red;">այդ քահանան ինձ վրա շատ լավ տպավորություն գործեց</span>, ես առաջին անգամ տեսնում էի աստուծո սեղանի պաշտոնաներից մեկին, որ իր ապրուստի հույսը չէր դրել միայն պսակից, մկրտությունից և թաղումից ստացած փողերի վրա, <span style="color: red;">այլ ապրում էր արդար արհեստով և գյուղացու տնտեսությամբ</span>: Նրա արհեստանոցի մոտ էր կալը, որտեղ նա կալսել էր տալիս իր մշակության բերքը:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgwCI0xYmHS-cGnNR2EnMNlKG6_Ipcrz-Ra9poPJaDJPU4jBO3XeLW_AktrsNOQkXi39Vxr4Uy0wa5xpWDx8WQ27MG3z2D31MKYMT5SFtDZfAw-rgvGD2p6XwqKJpzL-1jhAK2KecyLXK4W/s960/65716658_2770693636336506_258915987405930496_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><span style="font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="640" data-original-width="960" height="426" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgwCI0xYmHS-cGnNR2EnMNlKG6_Ipcrz-Ra9poPJaDJPU4jBO3XeLW_AktrsNOQkXi39Vxr4Uy0wa5xpWDx8WQ27MG3z2D31MKYMT5SFtDZfAw-rgvGD2p6XwqKJpzL-1jhAK2KecyLXK4W/w640-h426/65716658_2770693636336506_258915987405930496_n.jpg" width="640" /></span></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Կեպաս լեռը հայկական Մարտունաշենից</span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><span style="font-family: inherit;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;"><br />Քահանայի արհեստանոցում ես գտա մի ուրիշ զարմանալի մարդ: Դրան կարելի է իր կյանքում պատահած արկածների համար և տեսած երկրների համար հայոց թափառական հրեա կոչել: Նա եղել է Թուրքիայում, Պարսկաստանում, Եգիպտոսում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, մի խոսքով, ամեն տեղ: </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Հնդկաստանում նա սովորել էր լեղակ մշակելու արհեստը</span><span style="font-family: inherit;">: Կամենալով այդ արհեստը իր հայրենիքում ևս մտցնել, նա վերադառնալով Գանձակ, սկսեց փորձեր անել, փորձը հաջողվեցավ և իր արդյունաբերած լեղակը նա ցույց տվեց տեղային կառավարությանը, խնդրելով, որ իրան օգնեն, որ կանոնավոր մշակություն սկսե: </span><span style="color: red; font-family: inherit;">Ոչ ոք նրա վրա ուշադրություն չդարձրեց, այժմ ծերությունից և աղքատությունից ստիպված, նա պատսպարան էր գտել Կարաբուլաղի հին քարվանսարայի ավերակների մեջ</span><span style="font-family: inherit;">, և տեր հոր արհեստանոցում նստած, կոշիկներ էր կարում, կոշիկների կաղապարներ էր շինում և օգնում էր տերտերին նրա հյուսնության գործում: </span></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html" target="_blank">Շարունակությունը՝ Մաս 5</a></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Նոթերի նախորդ մասերը՝</b><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-45420739280361894962021-10-16T09:41:00.013+04:002025-03-31T08:20:38.489+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին: Մաս 3<p><span style="font-size: medium;">Նախորդ <a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">երկու մասերում մեջբերել էի</a> Րաֆֆու 1881 թվականին Գանձակ և Ելենդորֆ այցերի նոթերը։<br /><br />Րաֆֆին Թիֆլիսից ուղևորվել էր երկու ամսով Հյուսիսային Արցախ և բազմաթիվ հետաքրքիր հանդիպումներ ունեցել և փաստեր նկարագրել։</span></p><p><b><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հաջի-շեն</span></b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ելենդորֆում ես մնացի կես ժամ միայն: Այստեղից պիտի գնայի Հաջի-քենդ, որը Գանձակի ծառայողների ամառանոցն է: Ճանապարհը հարթած էր, որովհետև մինչև հիշյալ գյուղը Գանձակից միշտ կառքեր և սայլակներ են գնում: Ելենդորֆից սկսյալ Գանձակի տափարակը վերջանում է և ճանապարհը բարձրանում է դեպի բլուրների զառիվերը, և լեռների վրայով պտույտներ գործելով, հասնում է մինչև Հաջի-քենդ: <span style="color: red;">Ելենդորֆից այն կողմը բնությունը բոլորովին փոխվում է, կարծես մարդ մտնում է մի ուրիշ աշխարհ</span>: Հետզհետե բլուրները ծածկվում են թփերով, և ապա սկսվում են անտառները: Ես հագած ունեի բարակ ամառային հագուստ, մինչև Ելենդորֆ հասնելս սաստիկ շոգում էի տոթից. իսկ այժմ սկսեցի մրսել և միևնույն օրը հարփուխ ստացա:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5xyJJ01mYfItmYfcWtAmrn8dprrMgvoLhfysrPwj3D5IcWqf4CFyrgzJcgK9GOpF_1Ew927Apx2KfQ-YQNvOpZFBLA_ExM42orPWKNges6DXnp1_sYFNhu2Qh-k2AOMQewqRXkfijsrzb/s2048/241332160_1907332389449242_2056446270440686111_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="1536" data-original-width="2048" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg5xyJJ01mYfItmYfcWtAmrn8dprrMgvoLhfysrPwj3D5IcWqf4CFyrgzJcgK9GOpF_1Ew927Apx2KfQ-YQNvOpZFBLA_ExM42orPWKNges6DXnp1_sYFNhu2Qh-k2AOMQewqRXkfijsrzb/w640-h480/241332160_1907332389449242_2056446270440686111_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Հաջիշենի տեսարան։ Հեռվում Կեպաս-Ալհարակ լեռն է</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հաջի-քենդը, ինչպես ասացի, Գանձակի ամառանոցն է. այնտեղ է անցկացնում ամառը գավառապետը իր բոլոր ծառայողներով, այնտեղ են լինում քաղաքի բոլոր պաշտոնատարները: Գանձակից մինչև այստեղ բերած է հեռագրական թել, Հաջի-քենդը այժմ բացի ամառանոց եկողներից ուրիշ բնակիչներ չունի: Բայց <span style="color: red;">նա առաջ եղել է հայաբնակ գյուղ, մինչև այսօր մնացել է հայոց եկեղեցին, որ կիսով չափ ավերակ է:</span> Գյուղից ոչ այնքան հեռու, <span style="color: red;">անտառի մեջ երևում է հայոց գերեզմանատունը</span>:</span></p><p><b><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ազատ-Սուլուկ</span></b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Մինչև Հաջի-շեն ես եկա միայնակ, որովհետև ճանապարհը ուղիղ էր և հեռագրական թելի սյուները օգնում էին ինձ չմոլորվելու: Բայց հեռագրական թելը Հաջի-շենում վերջանում էր: Այստեղից ես պիտի գնայի Սյուլուկ կամ Ազատ կոչված գյուղը: Ճանապարհը, որ տանում էր այնտեղ, մի նեղ շավիղ էր, որ պտտվում էր լեռների վրայով: Խիստ հեշտությամբ կարող էի մոլորվել, մանավանդ, որ տեղ-տեղ շավիղը կորչում էր թփերի մեջ: Իմ բախտից պատահեց մի գյուղացի, որ Հաջի-շենից գնում էր դեպի Սյուլուկ:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJUI2lZBHImmyyUU7lKV67xOV0BdAsgjdrdd3Jm5cobHkWXzbNDGHVz436KRqutuBF7dg9VwwVFdXXfDm3BZBCXQHX2ZC1TWnImPXII_MeyWVPiNXXKmAek6VJb30jH8mOIO6J-QogFNZp/s720/31250397_1926347230771155_7092318232194842624_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="669" data-original-width="720" height="594" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJUI2lZBHImmyyUU7lKV67xOV0BdAsgjdrdd3Jm5cobHkWXzbNDGHVz436KRqutuBF7dg9VwwVFdXXfDm3BZBCXQHX2ZC1TWnImPXII_MeyWVPiNXXKmAek6VJb30jH8mOIO6J-QogFNZp/w640-h594/31250397_1926347230771155_7092318232194842624_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Ազատ գյուղը։ Հյուսիսային Արցախ</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Երեկոյան, դեռ արեր մայր չմտած, ես հասա Ազատ գյուղը: Այստեղ իջևանեցի մի երիտասարդ քահանայի մոտ, որ Գանձակից եկել էր ամառանոց: Արևը մայր մտավ, բայց դեռ բավական լույս էր, որովհետև լուսնկա գիշեր էր: Գյուղացիները ցերեկվա աշխատությունից դադարելով, հավաքվել էին խրճիթների կտուրների վրա և բըբուզ նստած խոսում էին միմյանց հետ: Ես իմ հյուրընկալի հետ մոտեցանք մեկ խումբի: Խոսակցությունը դարձյալ կազակների վրա էր, որոնք գյուղացիների խոտի դեզերը և հունձքը ուտեցնում են իրանց ձիաներին և այլն:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ազատ գյուղում ես մնացի երկու ամբողջ օր, որովհետև այդ գյուղի մերձակայքում մի քանի նշանավոր տեղեր կային, պետք էր տեսնել:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ազատ գյուղում պատահեց ինձ ծանոթանալ Կովկասյան ուսումնական շրջանի տեսչի օգնականի հետ: Նա մի հայ երիտասարդ էր, որ իր ընտանիքով եկել էր այդ գյուղը ամառը անցկացնելու համար: Որպես Կովկասյան ուսումնական շրջանի տեսչի օգնական, նրան հանձնված էր աշխատել թե Ելիզավետոպոլի, թե Նուխվա և թե Ղարաբաղի կողմերի հայաբնակ գյուղերում ռուսաց դպրոցներ բաց անել: Որովհետև այդ դպրոցները վերջին ժամանակներում բավական աղմուկներ բարձրացրին, ես հետաքրքրվեցա տեղեկանալ պատճառները:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Հետո առա ինձ հետ, որպես ուղեցույց, գյուղացիներից մեկին, իսկ որպես առաջնորդ Սարգիս Ջալալյանցի ճանապարհորդության երկու հատորները: Շուտով հայտնվեցավ, որ այդ գրքերը միևնույն տեսակ բաներ էին, որպես Թիֆլիսի շտաբի պատրաստած քարտեզները, միայն տարբերությունը նրանումն էր, որ քարտեզների մեջ բոլոր տեղերի անունները թուրքացնում են, բայց ճիշտ իրանց տեղումն են դնում, իսկ <span style="color: red;">Ջալալյանը տեղերի անունները հայացնում է և ցանկացած տեղումն է դնում: Երևում է, լուսահոգին շատ տեղեր աչքով չի տեսել, գրել է ուրիշներից հարցնելով. թեև անդադար կրկնում է, թե հայրենյաց սուրբ հողը համբուրելով, արտասուք թափելով, անցա այստեղ, այնտեղ և այլն</span>: Սիով գնալ շատ դժվարին էր լեռների ելևէջների վրա, ես վճռեցի այնօր ոտքով ճանապարհորդել:</span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;">Ես կամենում էի տեսնել Գեոգգյոլ <strike>(կանաչ լիճ)</strike> կոչված փոքրիկ լիճը (</span><b><span style="font-size: x-small;">Կանաչ լիճը Մարալի լիճն է, իսկ Գյոկգյոլը-Կապույտ լիճն է</span></b><span style="font-size: medium;">): Այդ լիճը կազմվել է Քյափազ սարի փլատակներից: Մինչև այսօր ժողովրդի հիշողության մեջ մնացել է դարևոր ավանդությունը, թե ինչպես երկրաշարժից հիշյալ սարի մի մասը քանդվեցավ և թափվելով ձորի մեջ, կտրեց գետի(՞) ընթացքը, որ նույն ձորով հոսում էր: Ջուրը հավաքվելով լճացավ, բայց դարձյալ ահագին ժայռերի տակից նա բուսնում է և շարունակում է իր ընթացքը: </span></span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjM8vYvxWL6BPWcD0aQuojiIJPJVfFzy7cSBUjGzV1W3wDrXSHRHfcsel9vCNE-BnOPr_qBQuPRFZGqoNjKBcCAtz6GKRiZlNgmsqeNgl_jDSGTpAoqHXDsfXRisdEMAj81-PXzmvsFn1pR/s1440/214655383_328065788809939_3960691485141044575_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="1080" data-original-width="1440" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjM8vYvxWL6BPWcD0aQuojiIJPJVfFzy7cSBUjGzV1W3wDrXSHRHfcsel9vCNE-BnOPr_qBQuPRFZGqoNjKBcCAtz6GKRiZlNgmsqeNgl_jDSGTpAoqHXDsfXRisdEMAj81-PXzmvsFn1pR/w640-h480/214655383_328065788809939_3960691485141044575_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Կեպաս լեռը, Մարալի Կանաչ լիճը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Քյափազ սարի փլատակները, դիզելով ահագին քարաժայռեր միմյանց վրա, կազմել են բազմաթիվ խոռոչներ և այրեր, որոնք մեծ ծառայություն են արել բնակիչներին երկրի խռովյալ ժամանակներում: <span style="color: red;">Այդ այրերի մեջ պատսպարվում էր հայ ժողովուրդը լեզգիների, պարսիկների և օսմանցիների արշավանքների ժամանակ</span>: Այնտեղը, ուր գտնվում է Քյափազ լեռան քարակարկառը, կոչվում է <i>Չինգիլ</i>, այսինքն՝ <i>չանկլ</i>, որ <span style="color: red;">նշանակում է անկարգ կերպով դիզված քարեր</span>: Չնայելով, որ Քյափազ սարի մի մասը քանդվել է, բայց նա դարձյալ բարձրաբերձ հանդիսանում է իր շրջակա լեռների մեջ: Անտառներից մերկ է նա: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnjHSMgbENDhNQIA-YgedKaodzTgalTTFN3Pvgufaniu-26zLFmfxasc4I-IyiNdY-4sP6Hae4P8jPxx77HFB3YZsw7hNMtS_9s70djbRFokG0BRcNRca4y9Izw5YL05CreyDNImat4lF3/s1440/237000649_10227635617735449_3822767373961172164_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="1080" data-original-width="1440" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnjHSMgbENDhNQIA-YgedKaodzTgalTTFN3Pvgufaniu-26zLFmfxasc4I-IyiNdY-4sP6Hae4P8jPxx77HFB3YZsw7hNMtS_9s70djbRFokG0BRcNRca4y9Izw5YL05CreyDNImat4lF3/w640-h480/237000649_10227635617735449_3822767373961172164_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Կեպաս լեռան քարակույտերը</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Վերադառնալով Քյափազ սարից, ես կրկին եկա Ազատ գյուղը, ուր իջևանել էի: Այդ գյուղը գտնվում է լեռան բարձրավանդակի վրա, նրա դեպի արևմտյան (՞) կողմը բարձրանում է Սարիյալ կոչված սարը, որի գագաթի վրա կա մի հայոց մատուռ, որի մեջն է <span style="color: red;">ս. Պանդալյոն բժշկի գերեզմանը</span>: Նույն լեռան արևելյան կողմը, մի ձորի մեջ գտնվում է հայոց վանք, որի մեջն է Հերմոգինե քահանայի գերեզմանը:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVqdAudldJ6hl-eq_NFsz2IpHznRIeqkjB_0aLaxcwA54JHHIqTf6seDyOeYt23hPDY_rvsqsXeWoH9evDrCt1gnuAg6xA4eY3s5n5DU9u63d8hiUlGDTFhCYYqm9o2R_wXB0_xUYN9oBz/s425/as022348.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="425" data-original-width="425" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVqdAudldJ6hl-eq_NFsz2IpHznRIeqkjB_0aLaxcwA54JHHIqTf6seDyOeYt23hPDY_rvsqsXeWoH9evDrCt1gnuAg6xA4eY3s5n5DU9u63d8hiUlGDTFhCYYqm9o2R_wXB0_xUYN9oBz/w400-h400/as022348.jpg" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Պանդալիոնի մատուռը կանգուն ժամանակ</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEioa-e5j77z-IHU7BkR442WvB5be2XF-953wpa9BO6iCxWN7HfmXkkzukd7JlgtyZkhwYynHnf767ryc60YUTvgr5hASsXstbMpRuvIWIN5kGVDiulUWyW4NDehUTdsIxUnz8vLd7Qd-6q_/s960/June+13+2020.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="720" data-original-width="960" height="300" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEioa-e5j77z-IHU7BkR442WvB5be2XF-953wpa9BO6iCxWN7HfmXkkzukd7JlgtyZkhwYynHnf767ryc60YUTvgr5hASsXstbMpRuvIWIN5kGVDiulUWyW4NDehUTdsIxUnz8vLd7Qd-6q_/w400-h300/June+13+2020.jpg" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Պանդալիոնի մատուռը 2020 թվականին</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><br /></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Շարունակությունը՝ Մաս 4</a></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Նոթերի նախորդ մասերը՝</b><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-40880326345550953602021-10-15T20:53:00.025+04:002025-03-31T08:18:04.139+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին: Մաս 2<p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span>Րաֆֆին 1881 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին Թիֆլիսից ուղևորվել է Հյուսիսային Արցախ, և հետաքրքիր նոթեր է գրի առել։ Աներևակայելի բան է, բայց նա հաջողացրել է հանդիպել Գետաշենի Մելիք-Մնացականյանների տոհմի վերջին մելիքի հետ, ինչը ևս նկարագրել է այստեղ։<br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" style="background-color: #cfe2f3;" target="_blank">Ուղևորության առաջին մասը կարող եք կարդալ այստեղ։</a><br /><br /><b>Քարտեզով ճանապարհորդություն</b></span></span></p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ես Թիֆլիսից դուրս գալու ժամանակ վեր էի առել ինձ հետ Թիֆլիսի գլխավոր շտաբի<br />պատրաստած Անդրկովկասի հինգ վերստանոց քարտեզներ: Երբ կամենում էի Գանձակը թողնել, Ելիզավետոպոլի գավառի քարտեզը դրի առջևս, կամենում էի մի մարշրուտ պատրաստել, որ նրա համեմատ սկսեի ճանապարհորդությունս: <br /><span style="color: red;">Նայում եմ, նայում եմ, իմ ցանկացած տեղերից և ոչ մեկը նշանակված է քարտեզի մեջ: Տեր աստված, մտածում եմ, այդ ինչ բան է, թուրքերի ամենաաննշան ձմեռոցները, որոնց մեջ տարվա երեք ամիսը միայն բնակություն է լինում, նշանակված են քարտեզի մեջ, բայց հայոց գյուղեր չկան:</span> Բարեբախտաբար ինձ մոտ էր մի գանձակեցի պարոն, որին ես դարձա, խնդրելով, որ բացատրե այդ գաղտնիքը: Նա նույնպես նայեց քարտեզի վրա ոչինչ չկարողացավ ջոկել:<br /></span><p><span style="font-size: medium;">- Ո՞ր գյուղն եք ուզում, - հարցրեց նա:<br />- Օրինակ, ես ուզում եմ տեսնել Գետաշեն գյուղը: <br /><br />Նա որոնեց քարտեզի վրա և ասաց.<br />- Ահա այդ Չայ-քենդը <b>հայոց Գետաշենն է</b>:<br /><br />—Հիմա հասկացա, քարտեզ պատրաստողները հայոց անունները թարգմանել են, <i>չայ </i> թուրքերեն նշանակում է <i>գետ</i>, իսկ <i>քենդ </i>նշանակում է <i>գյուղ</i>, և այսպիսով Գետաշենը դարձրել են Չայ-քենդ՝ այսինքն՝ գետի գյուղ:<span style="color: red;">Ես նկատեցի, որ ոչ միայն հայոց գյուղերը, այլ մինչև անգա</span><span style="font-family: inherit;"><span style="color: red;">մ հայոց վանքերը թուրքերեն անուններով էին նշանակված</span>: Ուրեմն առաջ պետք էր նրանց թուրքերեն անունները սովորել, հետո օգուտ քաղել այդ քարտեզներից, որը մի մեծ դժվարություն էր ինձ համար: Բայց ի՞նչ նպատակ կար այսպես խառնաշփոթ բան շինել անուններից - ես հասկանալ չկարողացա:</span></span></p><p><span style="font-size: medium;"></span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhx36ihkIQ6ouklbqXndlumXujal6nQyzsmsDex-ByfgHkGiQEcKWPVfdeujoNtoMdS7ztcq8XYds2r-0lLHrmqNyReQriBQX-sdi-eu4WjmutI_JZxYkaWcIe2yZ-99K3UYI9zC3lsfPEp/s1854/map+North+Artsakh+1926.PNG" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="784" data-original-width="1854" height="271" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhx36ihkIQ6ouklbqXndlumXujal6nQyzsmsDex-ByfgHkGiQEcKWPVfdeujoNtoMdS7ztcq8XYds2r-0lLHrmqNyReQriBQX-sdi-eu4WjmutI_JZxYkaWcIe2yZ-99K3UYI9zC3lsfPEp/w640-h271/map+North+Artsakh+1926.PNG" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>1926 թվականի քարտեզը</b></span></td></tr></tbody></table><span style="font-size: medium;"><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /></span><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /><br />Ես մի կողմ դրեցի քարտեզները, և ավելի բարվոք համարեցի մի հմուտ առաջնորդ ինձ հետ վեր առնել, քան թե թուրքերեն անուններ սերտել:</span><p><b><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ելենդորֆ</span></b></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Մի ամբողջ ժամ տևեց մինչև ես դուրս եկա Գանձակի այգիներից և բռնեցի այն ճանապարհը, որ տանում էր դեպի գերմանական <span style="color: red;">Ելենդորֆ </span>կոչված կալոնիան: Ցանկանում էի տեսնել, թե ինչպես է ապրում եվրոպացի գաղթականը Հայաստանում: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Թիֆլիսի գերմանական կալոնիան իր մաքրությամբ և գեղեցկությամբ ամենին հիացք էր պատճառում: Բայց պետք է ասած, որ Թիֆլիսի կալոնիան այժմ իսկապես քաղաքի մի մասն է կազմում. նա կորցրել է իր կալոնիայի հատուկ բնավորությունը: Բայց Ելենդորֆը կալոնիայի կատարյալ կերպարանք է կրում. այստեղ կարելի է տեսնել մի քաղաքակիրթ ժողովրդի տնտեսությունը: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiN9BTB254H3do2AWU6frId68MP6667jemLWuorrHNOFGc90zm13IauSGyiabkNa7rF76rUuk4uQqYfe62U8u__Xo7zBxGUkxvlGJYpnkoY7DeCr9kzawEmTFpsg0PTQlDsopxlgiDofkl4/s960/93565828_3666379183434609_547631849480912896_o.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="960" data-original-width="720" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiN9BTB254H3do2AWU6frId68MP6667jemLWuorrHNOFGc90zm13IauSGyiabkNa7rF76rUuk4uQqYfe62U8u__Xo7zBxGUkxvlGJYpnkoY7DeCr9kzawEmTFpsg0PTQlDsopxlgiDofkl4/w480-h640/93565828_3666379183434609_547631849480912896_o.jpg" width="480" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>Ելենդորֆը (Խանլարը) այսօր</b></span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br />Փողոցները լայն, ընդարձակ և ուղիղ են. աջ և ձախ կողմից զարդարած են բարդի և չինարի ծառերով, որոնք հովանավորում են տների շարքը: Փողոցների երկու կողմից ևս, տների դռան առջևից ջրի վտակներ են վազում: Բոլոր տները միակերպ են, արխիտեկտուրայով չեն զանազանվում միմյանցից, բայց բավական պարզ, մաքուր և համեստ ճաշակով շինված, պատուհանները նայում են դեպի փողոցը, որոց միջում կարելի է տեսնել զանազան տեսած ծաղիկների բազարներ: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh-ligiDRr1QOhvG0kGmIQ81GwdZbGhhvlds5y2nj8NwF-VjWh6zCoFflTm4HkLCx8XQ1BRMnmud0MBwdhyvt95ZbZSgsIEL-ZQe-Xn2G6kj9aBBgQ1sn4jS5_i6WcNvmbj_lc9M0INX-SY/s1440/68378617_2909684619104073_404550030536474624_o.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="1233" data-original-width="1440" height="548" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh-ligiDRr1QOhvG0kGmIQ81GwdZbGhhvlds5y2nj8NwF-VjWh6zCoFflTm4HkLCx8XQ1BRMnmud0MBwdhyvt95ZbZSgsIEL-ZQe-Xn2G6kj9aBBgQ1sn4jS5_i6WcNvmbj_lc9M0INX-SY/w640-h548/68378617_2909684619104073_404550030536474624_o.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>Ելենդորֆը այսօր</b></span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Տների ետևի կողմում է ընդարձակ բակը, ամբարները, ախոռատունը և մի կանոնավոր տնտեսության համար հարկավոր եղած այլ շինվածքները: Միևնույն տների շարքում դուք կտեսնեք կոպեկների ետևից ընկած հայ մանրավաճառի խանութը, որը հայտնի չէ որ ջհանդամից եկած, այստեղ ամբողջ օրը երդումներ է ուտում, ստախոսում է, որ կարողանա մի առարկա իր արժեքից կրկնապատիկ գնով վաճառեր: Ի՛նչ համեմատություն կա այդ խաբեբայի և այն հասարակության մեջ, որ գործ ունի բնության հետ, որ իր արդար վաստակը ստանում է աշխատանքով ու քրտինքով:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhIpI8J_JQRBgvh6wMFTyZ3Do5n8u67cFQ57CsHotfbxffoUbjdrj5n5oagidS9txLdfl2d0gnc5gA4v7_aO2ZCxacGOWnRnPCQUIuoKqKvE3RyoVkj2rFEjdylBXAu5rkoQKZn4ymtqbgw/s692/1910+Xanlar+germanaciner.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="500" data-original-width="692" height="462" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhIpI8J_JQRBgvh6wMFTyZ3Do5n8u67cFQ57CsHotfbxffoUbjdrj5n5oagidS9txLdfl2d0gnc5gA4v7_aO2ZCxacGOWnRnPCQUIuoKqKvE3RyoVkj2rFEjdylBXAu5rkoQKZn4ymtqbgw/w640-h462/1910+Xanlar+germanaciner.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><div><span face=""Segoe UI Historic", "Segoe UI", Helvetica, Arial, sans-serif" style="background-color: white; color: #050505; text-align: start; white-space: pre-wrap;"><b>1910 թվական։ Հյուսիսային Արցախի Ելենդորֆ (Հելենենդորֆ, Խանլար) քաղաք։ Գերմանացի ընտանիք։</b></span></div></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><br /></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;"><br />Այս կողմերում չկա մի ուրիշ աշխատասեր ժողովուրդ որպես Ելենդորֆի գերմանացիները</span>: Կինը այստեղ ամեն գործում օգնում է տղամարդին: Նա հունձք է հնձում, խոտ է հնձում, կալ է կալսում, նայում է անասուններին: Քաղցր է նայել կնոջ վրա, հարդյա գդակը գլխին, մի կարճ դերյա հագած, թեթև բաշմակները ոտին, հնձում է: Աղջիկները, տղաները նույնպես ամենայն եռանդով մասնակցում են ծնողների եռանդոտ աշխատությանը:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Ելենդորֆի գաղթականները շվաբներ են, եկան այդ կողմերը բոլորովին մերկ և աղքատ: Մի ամբողջ տարի Գանձակի հայերը կերակրեցին նրանց, մինչև կառավարությունից տեղ ստացան իրանց համար բնակություն հաստատելու: Նրանք եկան կարծեմ 1828 թվին, և երեք տարի առաջ կատարեցին իրանց հիսունամյա հոբելյանը: Կես դարի ընթացքում նրանք կարողացան հարստանալ և իրանց համար կանոնավոր տնտեսություն ստեղծել: Կառավարությունը շնորհել էր նրանց այնպիսի արտոնություններ, որ կես դարը բավական էր այդ աշխատասեր ժողովրդին իր դրությունը ապահովելու համար: Նրանք ստացան ամենապատվական հողեր, այնքան, որքան ցանկանում էին: Գանձակի ջրի յոթը մասից վեցը տվեցին քաղաքի ամբողջ ժողովրդին իրանց այգիները և ցանքերը ոռոգելու համար, իսկ մի մասը ստացան Ելենդորֆի գաղթականները: Հիսուն տարի ազատ էին հարկերից և ամեն տեսակ տուրքերից, ունին իրանց առանձին ինքնավարությունը, իրանց մեջ եղած բոլոր վեճերը քննվում էին և վճռվում էին իրանցից ընտրված շուլցի ձեռքով: Տեղային իշխանությունը իրավունք չուներ շուլցի ընտրության կամ նրան փոխելու մեջ:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgO7EkB51l3Qm8P1OpveL459tD6-IVWqlLkwn9Cp3gZkzQO5-4-q8PEAjEGWYOpI1r9QQ-1Cs_9qHygE5tslL1b5UWVF0nLOWGTBzo6icS7GMbRfbETUy4UuJP8Yffm8L4QZCloxclQpVRC/s1023/63045.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="714" data-original-width="1023" height="446" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgO7EkB51l3Qm8P1OpveL459tD6-IVWqlLkwn9Cp3gZkzQO5-4-q8PEAjEGWYOpI1r9QQ-1Cs_9qHygE5tslL1b5UWVF0nLOWGTBzo6icS7GMbRfbETUy4UuJP8Yffm8L4QZCloxclQpVRC/w640-h446/63045.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>Գերմանացիները 20-րդ դարի սկզբում, Հյուսիսային Արցախի Թոդան գյուղում</b></span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այդ բոլոր դյուրությունները կարող էին մի այլ հասարակության ծուլացնել, փչացնել, բայց նրանց միջոց տվեցին ինքնուրույն կերպով զարգանալու և կանոնավոր-բնական ճանապարհով առաջադիմելու: Այժմ նրանցից յուրաքանչյուրը ունի մի քանի այգիներ, ընդարձակ վարելահողեր, խոտ հնձելու մարգագետիններ, այլև աշխատում են գնել այգիներ Գանձակում, երբ աճուրդով վաճառվում են, կամ աղքատությունից ծախվում են:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhKjKOvQa2se37ckkzcN6-6zqADLago0e7s4m49xdz-Vsl5C33qRfyxXwk1eR2OKUv4ihAgbOjeGZXDZ8p8292B25TAB_esftbC9au2qu4gAyb7DaUYQbAiqICsp0Sw5P4Mb0P6YaN_5mxB/s957/92282455_3607817522624109_1971559502633238528_n.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="598" data-original-width="957" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhKjKOvQa2se37ckkzcN6-6zqADLago0e7s4m49xdz-Vsl5C33qRfyxXwk1eR2OKUv4ihAgbOjeGZXDZ8p8292B25TAB_esftbC9au2qu4gAyb7DaUYQbAiqICsp0Sw5P4Mb0P6YaN_5mxB/w640-h400/92282455_3607817522624109_1971559502633238528_n.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;">Գերմանացիների հիմնած այգիները այսօր</td></tr></tbody></table><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Յուրաքանչյուր գերմանացի ամեն տարի վաճառում է մի քանի հազար ռուբլու գինի և այլ բերքեր: </span></p><p></p><table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left; margin-right: 1em; text-align: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhnENltDYO66G5T1hyE8aI0uSG8BFDBQ6ZwFnfHIjKhGaFy0vqXfAGgX28F3fGnoV8EfW97GxsOx_e7qutLDhBNFqeerxQ2mo-Lf1dGz_1EWG8qhsD8AguMm0VqnzmlKP0WAkdFwO8_sdeF/s650/unnamed.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="650" data-original-width="600" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhnENltDYO66G5T1hyE8aI0uSG8BFDBQ6ZwFnfHIjKhGaFy0vqXfAGgX28F3fGnoV8EfW97GxsOx_e7qutLDhBNFqeerxQ2mo-Lf1dGz_1EWG8qhsD8AguMm0VqnzmlKP0WAkdFwO8_sdeF/w590-h640/unnamed.jpg" width="590" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>Գերմանացիների հիմնած գինու գործարանի մառանը մեր օրերում</b></span></td></tr></tbody></table><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: large;"><br /></span></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><span style="font-size: medium;"><div>Ելենդորֆի գաղթականները ունին մի գեղեցիկ եկեղեցի կարմրագույն քարերից շինված, նրա մոտ է դպրոցը, որի մեջ սովորում են երկու սեռի աշակերտները: Դպրոցի մոտ կա մի փոքրիկ կոկիկ տուն վարժապետի բնակության համար. դպրոցը ունի ընդարձակ պարտեզ երեխաների խաղալու համար: Տարենը երկու անգամ արձակուրդ է լինում մի քանի շաբաթներով, մեկը գարնան սկզբում ցանքի ժամանակ, մյուսը` ամառը հունձքի ժամանակ:</div></span><p><span style="font-family: inherit;"></span></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibudA7ZKaBZBWlKOPFMzGY17JS5H3bmPVIb5wTgX_sF7-GV9ahIjqng-Tai2-9d-F9mY4m_IeEBeUTtnvNlieBiwXzeBP1_amsNoiKQPl0uNF9rp3UaCWfwsWs7LCdTv9T10XaMS34LPBn/s960/94352281_3656138474458680_5821448370064982016_o.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="960" data-original-width="809" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEibudA7ZKaBZBWlKOPFMzGY17JS5H3bmPVIb5wTgX_sF7-GV9ahIjqng-Tai2-9d-F9mY4m_IeEBeUTtnvNlieBiwXzeBP1_amsNoiKQPl0uNF9rp3UaCWfwsWs7LCdTv9T10XaMS34LPBn/w540-h640/94352281_3656138474458680_5821448370064982016_o.jpg" width="540" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;"><b>Գերմանական եկեղեցին</b></span></td></tr></tbody></table><span style="font-family: inherit;"><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><br /></p><p><span style="font-family: inherit;"><span style="font-size: medium;"><br /></span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ունին խնայողության կասսա, ունին բարեգործական կասսա աղքատներին գնելու համար, ունին հասարակաց շտեմարան, մի խոսքով, այն բոլոր հիմնարկությունները, որ միջոց են տալիս 213 մարդուն ապահով կերպով ապրելու և կարոտությունից ազատ մնալու: Խնայողությունը, չափավոր և համեստ կյանքը այդ գաղթականների կենցաղավարության հիմնական կանոնն է: Նրանք իրանց հեռու են պահում ամեն տեսակ շռայլությունից: Մինչև վերջին տարիները նրանց կանայքը ծանոթ չէին մետաքսեղեն, կամ բրդեղեն հագուստների հետ, չնայելով, որ շատ հարուստ էին: Հասարակ չթեղեն հագուստով կառավարվում էին: Տղամարդիկ նույնպես չէին հագնում մահուդ կամ տրիկո: Պատմում են, որ նրանցից մեկը Թիֆլիսում գնել էր մի թանկագին մուշտակ: Իսկույն կալոնիստները ժողով կազմելով, արգելեցին նրան հագնել, որ իր օրինակով չգայթակղեցնի մյուսներին: Նա ստիպվեցավ իր մուշտակը վաճառել:</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;">Ելենդորֆի գաղթականները իրանց օրինակով կարող էին լավ օրինակ տալ Գանձակի հայերին:</span> Բայց մինչև այսօր հայերը դրանցից սովորեցին երկու բան միայն, այն է՝ ֆորգոն և տակառ շինել: Գանձակեցի թուրքերի բանեցրած բոլոր ֆորգոնները հայերն են շինում: <br /><br /><span style="background-color: #cfe2f3;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Շարունակությունը Մաս 3</a><br /><br /></span></span></p><div><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Նոթերի նախորդ մասերը՝</b><br /></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-41459608224176651132021-10-10T17:58:00.013+04:002025-03-31T08:10:46.462+04:00Րաֆֆու նոթերը Հյուսիսային Արցախի մասին։ Մաս 1<p><span style="font-size: medium;">1881 թվականի հուլիս-օգոստոսին Րաֆֆին Թիֆլիսից ուղևորվել է դեպի Արցախ աշխարհ։ Այստեղ կներկայացնեմ Հայաստանի ամենագեղատեսիլ վայրերից մեկի, Հյուսիսային Արցախին վերաբերող, նրա գրառումները ըստ բնակավայրերի։</span></p><p><span style="font-size: medium;">Սկսելով Ղազախից, նա ճանապարհորդել է դեպի Շամքոր, հետո Գանձակ հայկական քաղաքը, այնտեղից անցել Արցախ աշխարհի Ելենենդորֆ, Ազատ, Հաջիշեն, Գետաշեն, Մարտունաշեն (Կարաբուլաղ), Էրքեջ, Կարաչինար, Խարխափուտ, Գյուլիստան, Թալիշ և այլ վայրերով։<br /><br /><b><span style="font-size: medium;">Գանձակ</span></b></span></p><p><span style="font-size: medium;"><span> </span>Ի՞նչ տպավորություն կգործե մի պարսիկ. իր քոշերով, երկար արխալուղով, շալե գոտիով, որ
գլխին դրած ունի եվրոպական շլյապա և մերկ պարանոցի վրա կապել է մետաքսյա սև փողպատ,
— նույն տպավորությունը գործեց ինձ վրա կիսապարսկական Գանձակը: Նեղ, ծուռումուռ
փողոցներից և ոչ մեկը քարած չէր: Թանձր փոշին, աղբը, ամեն տեսակ ապականություն ծածկել
էր հատակը: Տներից մեկը, քարից կամ աղյուսից շինած, դուրս էր նայում դեպի փողոցը բացված
լուսամուտներով, իսկ նրա կշտին մի այլ տուն պատերով, ցածրիկ, որ դեպի փողոցը
լուսամուտներ չուներ: Բարձր, հոյակապ տան մոտ, անդադար հանդիպում է կամ մի խրճիթ, կամ
քանդված ավերակներ: Մեկը փողոցի լարից դուրս է ընկած, մյուսը ներս է գնացած: Ինչ որ
գեղեցիկ է, դրանք են դարևոր, հսկա չինարիները, որ իրանց զով հովանու տակ պատսպարում են
շինվածքները, և թույլ չեն տալիս նրանց բոլորովին շնչասպառ լինել փոշուց և տոթից:
Չինարիները, որոնցից շատերը մեկ ու կես սաժեն տրամագիծ ունին, Գանձակի զարդն են. նրանք
մնացել են պարսից տիրապետության ժամանակներից, և մի բարի բախտով ոչնչացրած չեն եղել:
Այդ չինարիները պահպանում են Գանձակի առողջությունը, որ շատ նախանձելի վիճակի մեջ չէ:
Առհասարակ շատ փոքր թվով կարելի է տեսնել տներ, որ պարտեզներ չունենային: Գեղեցիկ
նռնենիները, թզենիները և վարսավոր միմոզաները իրանց մետաքսյա ծաղիկներով դուրս
են,նայում բակերի ցածրիկ պատերի հետևից:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjIkeGrKGESunTM0PDWus5WZflfZcVjH-EiszMDXW8KL16JMyNjJJaxUPDtNOggumxUAcF8ZdAePvVVszxvWmRm1jtKr-_ZBL05qM8c29p_8ZTvEzLNFPS8edVt958mTajsCNV7vQObisRO/s1254/Dato_Shugliashvili-%25282957%2529.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="800" data-original-width="1254" height="408" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjIkeGrKGESunTM0PDWus5WZflfZcVjH-EiszMDXW8KL16JMyNjJJaxUPDtNOggumxUAcF8ZdAePvVVszxvWmRm1jtKr-_ZBL05qM8c29p_8ZTvEzLNFPS8edVt958mTajsCNV7vQObisRO/w640-h408/Dato_Shugliashvili-%25282957%2529.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի փողոցները, 20-րդ դարի սկիզբ</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-size: medium;">Այդ ջուրը, որից խմում է Գանձակի մեծ մասը, քարհեզի ջուր է, որ հեռու տեղից բերվելով, գետնի
տակով անցնում է թուրքերի թաղից, և տեղ-տեղ բացվում է թուրքերի տների մեջ: Թուրքերը այդ
ջրի հետ ինչ օյին ասես խաղում են, ամեն անմաքրություն նրա մեջ լվանում են, նրանով նամազ
են անում, հավատացած լինելով, որ ջուրը չի պղծվի: Այդ հերիք չէ, նա բավական երկար
տարածության վրա անցնում է թուրքերի գերեզմանատան տակով և բերում է իր հետ
փտությունների լուծված մասները: Խմելու միջոցին մարդ զգում է մի տեսակ թանձրություն, և մի
տեսակ մածուցիկ տպավորություն է գործում բերանի մեջ, կարծես մածուն լինի: Այստեղից
հասկանալի է այն հիվանդությունները, որոնց անընդհատ ենթարկվում են գանձակեցիք,
մանավանդ ամառվա ժամանակ: Այդ քաղաքում փոքրիշատե տանելի է գետի ջուրը, բայց ամառը
գետը բոլորովին ցամաքած է լինում, և գտնված ջուրն էլ վերևից զանազան առվակներով վեր են
առնում ցանքերը կամ այգիները ջրելու համար:</span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg2899DUeSJ_lv4QTU33k1XlzeyEUhyoL9Qw15NpB8LOslKbmBTTZCFsS80caT9RAAUsf_LiwIxgSfJUBdpZ7nxdS8a_Lv3LrWU34ee_ou9dgrsGMB55ODUfZyUnWpXwEIyqb0Z-WpmXeUu/s1137/%25D0%2595%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BF%25D0%25BE%25D0%25BB%25D1%258C.+%25D0%25A0%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BD%25D1%258B+%25D0%25B4%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BD%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE+%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2580%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25B4%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B3%25D0%25BE+%25D0%25BC%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="800" data-original-width="1137" height="450" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg2899DUeSJ_lv4QTU33k1XlzeyEUhyoL9Qw15NpB8LOslKbmBTTZCFsS80caT9RAAUsf_LiwIxgSfJUBdpZ7nxdS8a_Lv3LrWU34ee_ou9dgrsGMB55ODUfZyUnWpXwEIyqb0Z-WpmXeUu/w640-h450/%25D0%2595%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BF%25D0%25BE%25D0%25BB%25D1%258C.+%25D0%25A0%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BD%25D1%258B+%25D0%25B4%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BD%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE+%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2580%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25B4%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B3%25D0%25BE+%25D0%25BC%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակ գետի հին պարսկական քանդված կամուրջը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p style="font-size: large;"><span style="font-size: large;"><br /></span></p><span style="font-size: medium;">Գետի ջրին գալով, ես չեմ կարող մի քանի խոսք չասել այդ մասին: Գանձակում երեք օր մնալով,
ես անդադար լսում էի գանգատներ, կռիվներ, դժգոհություններ ջրի պակասության մասին:
<span style="color: red;">Գանձակը շինված է նույն անունով գետի վրա, որ քաղաքը երկու մասն է բաժանում. մի մասում
բնակվում են հայերը, մյուսում` թուրքերը:</span> Գարնան սկզբում գետը սաստիկ հորդանում է և
ծածկում է իր եզերքը, իսկ ամառը այնտեղ մի կաթիլ ջուր չէ կարելի տեսնել, գետը ցամաքում է:
Եղած ջուրը, ինչպես վերևում ասացի, զանազան առվակներով վեր են առնում այգիները և
ցանքերը ջրելու համար: Այդ ջուրը այնքան անբավական է, որ համարյա ամեն օր կռիվեր են
լինում նրա բաշխման համար: Գանձակեցիք հավատացնում էին, որ ջուրը առաջ խիստ շատ էր
լինում. իսկ այժմ «մարդկանց մեղքի համար» սակավացել է:
Գանձակի գետի ջրի սակավանալը ուրիշ պատճառի չէ կարելի վերաբերել, բացի նրանից, որ
անտառները սաստիկ անխնա կերպով ոչնչանում են: Այն լեռները, որոնց մեջ գտնվում են գետի
աղբյուրները, առաջ պատած են եղել խիստ անտառներով, իսկ այժմ կամ բոլորովին մերկացել են,
կամ մեծ ծառերի փոխարեն թփեր են տեսնվում:</span><p></p><p><span style="font-size: medium;">Ջրի հարցը Գանձակի կյանքի հարցն է. եթե այդ մասին պետք եղած հոգածություններ
չկատարվեն (որոնց մեջ գլխավոր տեղը պետք է բռնե անտառների պահպանությունը ), այդ
քաղաքը մի ժամանակ սովամահ կլինի: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg38k2RiFpH8aVmGWVbJbmvTFOuP4CAn8_19rf04DcA7Pyp97WiKDumVSGo3iAIcp47Iyqvme1xYeoUSvUzvyOngGcRIcQ3_5QXOxWfZEjcc4I0ogafz3Eay1TNI2gtM-8XhD4ol9A2P1Rt/s1225/%25D0%25AD%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B7%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BF%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2581.+%25D0%2592%25D1%258B%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2587%25D0%25BA%25D0%25B0+%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25B0%25D1%2588%25D0%25B0+1905.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="800" data-original-width="1225" height="418" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg38k2RiFpH8aVmGWVbJbmvTFOuP4CAn8_19rf04DcA7Pyp97WiKDumVSGo3iAIcp47Iyqvme1xYeoUSvUzvyOngGcRIcQ3_5QXOxWfZEjcc4I0ogafz3Eay1TNI2gtM-8XhD4ol9A2P1Rt/w640-h418/%25D0%25AD%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B7%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BF%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2581.+%25D0%2592%25D1%258B%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2587%25D0%25BA%25D0%25B0+%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25B0%25D1%2588%25D0%25B0+1905.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակ, 1905 թ, Լավաշի փուռ</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;">Գանձակի գլխավոր արդյունաբերությունն է խաղողը և գինին, որ մեծ քանակությամբ
արդյունահանվում է, տարվելով գլխավորապես Թիֆլիս: <span style="color: red;">Շատ փոքր է այն գանձակեցիների թիվը,
որ մի, երկու կամ երեք այգի չունենար</span>: Տերերից ամեն մեկը յուրաքանչյուր տարի մի քանի հազար
ռուբլու գինի է վաճառում: Ի՞նչ կլինի ժողովրդի վիճակը, եթե արդյունքների այդ աղբյուրը
ցամաքի: <span style="color: red;">Գինի պատրաստում են հայերը միայն</span>, մահմեդականներին, որովհետև կրոնքով մեղք է
համարվում աստուծո պարգևած բարիքներից մեկը, խաղողը, պղծել և նրանից գինի
պատրաստել, այդ սնահավատությունից դրդված, իրանք գինի չեն պատրաստում և իրանց
խաղողը վաճառում են հայերին, կամ իրանց այգիները նրանց վարձով են տալիս: </span></p><p><span style="font-size: medium;">Գանձակի մյուս արդյունահանությունն է ալյուրը:<span style="color: red;"> Այդ արդյունահանությանը շատ նպաստում է
պ. Հախվերդյանի շոգեշարժ աղորիքը</span>: Պարոնի մարդիկը գնում են մեծ քանակությամբ ցորյան, և
աղալով ուղարկում են Թիֆլիս, կամ ուրիշ տեղեր: Այդ, իհարկե, շատ օգնում է շրջակա
գյուղացիներին, որոնց ձեռքումն է ցորյանի արդյունաբերությունը: Եթե այդ աղորիքը չլիներ,
գյուղացին ստիպված էր ինքն հասարակ ջրաղացի մեջ աղալ տալ ցորյանը և ալյուրը ուրիշ տեղ
տանել: Բայց պ. Հախվերդյանի աղորիքը հեշտացնում են գյուղացու գործը, որովհետև նրան
միջոց է տալիս իր բերքը իր տան մեջ վաճառելու, առանց օտար երկիր տանելու: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjV0BNhb-Ntt8zr2GOlE8PxTrzXqdgXJ4TXm5mGrg6pgLHiIhoKf9uEs6yGOvLVu9QsVlwkA-mKRbkH0ab9lBlNiq7SWxLr6mSPuPgTvAKzLQ3tMH9Xo_5FRnkFsdf_pWDJzdCz1UDbR5LC/s624/bazarnaya_ploshchad.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="411" data-original-width="624" height="422" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjV0BNhb-Ntt8zr2GOlE8PxTrzXqdgXJ4TXm5mGrg6pgLHiIhoKf9uEs6yGOvLVu9QsVlwkA-mKRbkH0ab9lBlNiq7SWxLr6mSPuPgTvAKzLQ3tMH9Xo_5FRnkFsdf_pWDJzdCz1UDbR5LC/w640-h422/bazarnaya_ploshchad.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի շուկայի հրապարակը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br />Առավոտյան մի քանի այցելուներից ազատվելով, շտապեցի դուրս գալ հյուրանոցի խեղդված
սենյակից, բազարը տեսնելու համար: Այստեղ իմ ուշադրությունը գրավեց <span style="color: red;">մեյդանը
(հրապարակը)</span>: Դա մնացել է պարսից տիրապետության ժամանակներից, մի քառակուսի, փոքրինչ երկայնաձև ահագին հրապարակ է, շրջապատած դարևոր չինարի ծառերով: Այդ ծառերը
իրանց ընդարձակ ստվերի տակ հովանավորում են խանութները, որ գտնվում են հրապարակի
շուրջը: Երևում է, ծառերի վերաբերությամբ պարսիկները թե լավ ճաշակ և թե խնամք են ունեցել: </span></p><p><span style="font-size: medium;">Այդ հրապարակի մոտն է քաղաքի նշանավոր մեջիտը: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjBT0tWOXBltCCiOEUegjB8_eqrkfh7hls92kOHDu4hkQ-VzBKYKNF-LSq9w1XNANTwEX9UGnlrbMthfKnxYtEnbokFy8u54uzQ6RrPl8xXAxT0Qi1C0YAnIyIqbjgbC-iPQI7ejFlHYeuz/s600/1.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="600" data-original-width="484" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjBT0tWOXBltCCiOEUegjB8_eqrkfh7hls92kOHDu4hkQ-VzBKYKNF-LSq9w1XNANTwEX9UGnlrbMthfKnxYtEnbokFy8u54uzQ6RrPl8xXAxT0Qi1C0YAnIyIqbjgbC-iPQI7ejFlHYeuz/w516-h640/1.jpg" width="516" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի մեջիտը շուկայի մոտ</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;">Նրա գլխավոր դռան աջ և ձախ կողմերում
բարձրանում են երկու բարձր մինարեթներ: Բացի դրանցից, դռան երկու կողմում կան երկու սաքուներ, որոնց վրա նստած են մոլլաները: Այդ տեսնելով, ես իսկույն հիշեցի Պարսկաստանը:
Այդ մոլլաները զանազան գործեր են կատարում. նրանք աղոթքի թղթեր են վաճառում, տպված
երկար, ժապավենաձև թղթի վրա, նրանք կնիքներ են վարում, նրանք անգրագետ մարդկանց
համար նամակներ են գրում իրանց բարեկամներին ուղարկելու համար. նրանք միևնույն
ժամանակ նոտարիուսներ են, գրում են զանազան տեսակ դաշնրագեր, պարտամուրհակներ և
այլն, չնայելով, որ քաղաքում պաշտոնական նոտարիուս կա: Նրանց մոտ վաճառվում են «տեր
ողորմյաներ», վաճառվում են Քարբալայի սուրբ հողից շինված փոքրիկ մոհրներ, որոնց վրա
մահմեդականները նամազ ժամանակ խոնարհվում են, համբուրում են, երևակայելով, թե
Քարբալայի սուրբ երկիրն են համբուրում, որտեղ թափվել է իրանց իմամների արյունը: Միևնույն
մոլլաները վաճառում են զանազան տեսակ գրքեր, կախարդություններ են անում և իրանց
հաճախորդների համար զանազան թիլիսմանական թղթեր են գրում: Դրանց կշտին մի քանի
երեխաներ, գետնի մեջ փորած փոսիկների մեջ ածուխ էին ածել, մի կարդոնի կտորով հովհարում
էին և թարմ սիմինդր էին խորովում վաճառելու համար: Ահա այդ բոլորը, ինչ որ տեսա, հիշեցրին
ինձ Պարսկաստանը... Ես դիմեցի դռան մոլլաներից մեկին, խնդրելով կարելի՞ է արդյոք մեջիտը
տեսնել: Նա զարմացած աչքերով չափեց ինձ ոտքից ցգլուխ, նայեց գլխարկիս, նայեց կապույտ
ակնոցներիս, և ապա բավական դժգոհությամբ պատասխանեց. — Կարելի է: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgBIizObqWUVr9dor4r-N5v01vCMdW_kM8GMzncJwmC3pI5oV8xTmKrSDaN5yxW-h6OeN3aNl0T_MZJsTy4XHADbU18Ih_Nb0EuLXU4GdvF7IwSh4-JTzMzje9f1wKMmFeQUl8hSJ_ONqA4/s832/Screenshot_6.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="832" data-original-width="805" height="640" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgBIizObqWUVr9dor4r-N5v01vCMdW_kM8GMzncJwmC3pI5oV8xTmKrSDaN5yxW-h6OeN3aNl0T_MZJsTy4XHADbU18Ih_Nb0EuLXU4GdvF7IwSh4-JTzMzje9f1wKMmFeQUl8hSJ_ONqA4/w620-h640/Screenshot_6.jpg" width="620" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակ, ֆրանսիացի Ջոզեֆ Դե Բայի 1900 թվականին արված լուսանկարը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br />Դռնից ներս մտանք մեջիտի բակը, որ քառակուսի ձև ուներ: Չորս կողմում պարսկական
ճաշակով շինված էին փոքրիկ և մեծ խուցեր, որոնց մեջ մոլլաները նստած, բարձր ձայնով ղորան
էին կարդում: Խուցերից մի քանիսը հատկացրած էին երեխայոց դպրոցի (մադրասե) իսկ մի
քանիսը չափահասների ուսման համար (թաքիա): Ես հետաքրքրվեցա տեսնել երեխաների
դպրոցը: Թեև հուլիս ամիսն էր, տոթը խեղդում էր, բայց նրանց չէին արձակել: Մի սենյակում
լցված էին 40 — 50-ի չափ հասակի երեխաներ, 5 տարեկանից մինչև 20 տարեկան: Նրանք
խառնափնթոր կերպով ծալապատիկ նստել էին միմյանց մոտ, ամեն մինը իր տնից բերած օթոցի
վրա: Նայելով ծնողների կարողությանը, այդ օթոցները ունեին իրանց լավ կամ վատ
հատկությունները: Այնտեղ կարելի էր տեսնել մի քրքրված փսիաթ կտորից սկսյալ մինչև
թանկագին խալիչա: Բոլոր աշակերտները, գրքերը իրանց առջև հատակի վրա դրած, անդադար
օրորվելով, բարձր ձայնով կարդում էին: Երևակայեցեք, թե ինչ աղմուկ և բաբելոն կլինի, երբ 40 —
50 աշակերտ միանգամից ձայն է բարձրացնում: Շատերը կարդում էին, շատերը ոչինչ չէին կարդում, միայն աղաղակում էին, ոմանք ձայն էին հանում, միայն բերանները բաց էին անում և
շրթունքները շարժում էին: Այդ ընդհանուր աղմուկի մեջ դժվար էր որոշել, թե ո՜րն էր կարդացողը
և ո՜րը չկարդացողը: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgwIyMCBbvmVGhloSP9kyPMHM7a7Cu5qai-H2GrrGFU9bYQ6hS9D3dOGQm_E3waIv9oudj85hcAmW2C3FsoyV98djZZpV7GjYNxzI7iTw6ltOFAV9hjh5VikI5-rFdIrV_qBNEyXPhcHhCm/s1726/3380.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="800" data-original-width="1726" height="296" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgwIyMCBbvmVGhloSP9kyPMHM7a7Cu5qai-H2GrrGFU9bYQ6hS9D3dOGQm_E3waIv9oudj85hcAmW2C3FsoyV98djZZpV7GjYNxzI7iTw6ltOFAV9hjh5VikI5-rFdIrV_qBNEyXPhcHhCm/w640-h296/3380.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի ամրոցը</span></td></tr></tbody></table><p></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p><br /></p><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br />Մեչիտը տեսնելուց հետո, ես կամենում էի տեսնել Ջավաղ-խանի պալատը, որ վերջինն էր
Գանձակի տիրապետող խաներից: Որովհետև քաղաքի դրսումն էր գտնվում, հարկավոր էր
կառքով գնալ: Քառորդ ժամվա մեջ ես հասա այնտեղ, Պալատի դուռը և դռան կողմի մի քանի
շինվածքների ավերակներն էին մնացել միայն: Կառքով ներս մտանք: Երևում էր, որ այստեղ
դտնվում էր խանի ամառային ամարաթը: Որովհետև այստեղ մի ընդարձակ այգի է եղել,
շրջապատի պարիսպների մոտ շարքով տնկած ահագին չինարիները դեռ մնում էին: Մեջտեղում
կար մի քառանկյունի լճակ, նորա շուրջը զարդարող մարմարյա քարերը բոլորը քանդել և տարել
էին, ջուրը դեռ մնում էր և անշարժությունից կանաչել, պատած էր մամուռով: Այդ գեղեցիկ լճակը,
որի հստակության մեջ ամառային տոթի ժամանակ լեղանում էին, զովանում էին հարեմները,
այժմ մի հոտած ճահճի էր նմանում: Լճակի երկու կողմերում երևում էին երկու բարձ քոշքերի
ավերակներ. քարերը, աղյուսները տարել էին, մնացել էին երկու հողակույտ միայն: Այդ քոշքերից
հարեմները նայում էին լճակի հայելու մեջ: Դռան հանդեպ, այգու մյուս ճակատում երևում էին
հարեմխանայի ավերակները: Այնտեղ, ուր պահվում էին երկրի կնիկներից ամենագեղեցիկները,
այժմ մողեսներ, օձեր ու չղջիկներ էին բնակվում: Հին փառքից, հին վայելչությունից ոչինչ չէր
մնացել: Ամեն ինչ տրորվել, ոչնչացել էր հավիտենական անեծքի և դատապարտության տակ:
Որքա՞ն հայ աղջիկներ զոհել էին այստեղ իրանց ողջախոհությունը, որքա՞ն հայ կնիկներ վատնել
էին այստեղ իրանց պատիվը: <br /><br /></span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjv3X5FBu49NjbJlfcJd4Cnj4uXe_849S41t9QPjoW5nKgqYZ5TAttfFRNl_9al0vCxC3wzIgywHcn7Si-X7vCV0M2_Ga_8-nmWfkfGFpPmirpaoEzoiWdkQy8mrFoih7_SgZ2a-pBlYTWO/s1280/Nizami-Ganjavi-2.JPG" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="633" data-original-width="1280" height="316" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjv3X5FBu49NjbJlfcJd4Cnj4uXe_849S41t9QPjoW5nKgqYZ5TAttfFRNl_9al0vCxC3wzIgywHcn7Si-X7vCV0M2_Ga_8-nmWfkfGFpPmirpaoEzoiWdkQy8mrFoih7_SgZ2a-pBlYTWO/w640-h316/Nizami-Ganjavi-2.JPG" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Ջավադ խանի դամբարանը այսօր</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br />Պատմում են, որ Ջավադ-խանին հայտնեցին մի գեղեցիկ աղջկա մասին, որ նոր էին պսակում և
հարսանիքի հանդեսը դեռ չէր վերջացել: Նա ուղարկում է իր նոքարներին աղջկա ծնողների մոտ.
պահանջում է, որ նորապսակ աղջիկը իր փեսայի առագաստը մտնելուց առաջ ուղարկեն իր մոտ:
Ծնողները երկյուղից կատարում են բռնավորի կամքը. նորահարսին տանում են խանի
ամարաթը: Խանը տեսնելով գեղեցկուհուն, կամենում է նրա հետ փոքր-ինչ սիրախոսություններ
անել: Բայց նորահարսը, գլուխը դեպի ցած խոնարհած, մնում է լուռ կանգնած նրա առջև, և
բերանը չէ բաց անում. «Դեպի վեր նայիր, ասում է խանը, տես ո՜վ է քեզ մոտ կանգնած»:
Նորահարսը զգացմունքով պատասխանում է. «<span style="color: red;">Դու էլ դեպի վեր նայիր, տես ո՞վ է այնտեղ
կանգնած»... Նա ցույց է տալիս բռնակալին արդարադատ երկինքը և նրա աչքերը լցվում են
արտասուքով: </span></span></p><p><span style="font-size: medium;">Ասում են, որ այդ բողոքը այն աստիճան ազդում է խանի սրտին, որ առանց նրան դիպչելու, <u>հետ է
ուղարկում ծնողների տունը</u> և <span style="color: red;">այն օրից երդվում է հայ կնիկներ չբռնաբարել:</span> <span style="color: red;">Առհասարակ
Ջավադ-խանը բավական սեր է ունեցել դեպի հայերը, նա հաճախում էր հայոց եկեղեցին և
ծննդյան տոնին փող էր ընծայում, որ խաչը իր անունով ջրից հանեն</span>: Մինչև այսօր Գանձակի
սուրբ Հովհաննես եկեղեցու սյուներից մեկի վրա դեռ մնում է հին արձանագրությունը <b>«խանի
սյուն»</b>: Այդ սյունի մոտ սովորաբար կանգնում էր խանը, երբ հայոց եկեղեցի էր գալիս: Նրա դեպի
հայերը ունեցած համակրության գլխավոր պատճառն այն էր, որ հայերից միշտ
հավատարմություն էր տեսել և <u>հայոց մելիքները միշտ օգնում էին նրան վտանգի ժամանակ</u>: </span></p><p><span style="font-size: medium;">Մյուս օրվա առավոտը ես կամեցա տեսնել Գանձակի հին բերդը: Այդ բերդը, որ ինն ամիս պահեց
իր ամուր պարիսպների տակ ռուսաց զորքերին, այժմ բոլորովին ավերակ է: Նա բաժանված է մի
քանի մասների: Մի մասնում, զանազան բաժինների մեջ, շինված էր խանի ամարաթը,
կանանոցը, դիվանատունը, բաղանիքները և կեցության այլ հարմարությունները: Մի մասնում
շինված էին բազմաթիվ կացարաններ, որոնց մեջ լցնվում էր քաղաքի կամ շրջակա գյուղերի
ժողովուրդը պաշարման ժամանակ: Ցույց էին տալիս այն մասը, որ հայերին էր հատկացրած, և
այն մասը ուր թուրքերն էին բնակվում: Բերդի շրջապարսպի մի քանի մասները և ամուր
աշտարակներից մի քանիսը դեռ ողջ են: Երկաթե ահագին դռները ես տեսա թավալված
հողակույտերի մեջ: Պատմում էին, որ այդ բերդը մի քանի տարի առաջ բոլորովին քայքայված չէր:
Բայց այն օրից, երբ տեղային կառավարությունը սկսեց աճուրդով մաս-մաս վաճառել
շինվածքների նյութը, քաղաքացիք գնելով, սկսեցին քանդել քարերն ու աղյուսները, տարան
իրանց համար նոր բնակություններ կառուցանելու: Այդ բերդը ծառայում էր որպես պատսպարան
թե պարսից՝ խաների, և թե Գանձակի մելիքների համար: Երբ 1790 թվին (՞) Շուշվա Իբրահիմ
խանը, վրաց Գիորգի իշխանը, միացած լեզգիների հետ (՞՞) պաշարեցին այդ բերդը, նրա
աշտարակներից չորսը հանձնված էր շատ հայ մելիքների պահպանությանը: Դրանցից մեկն էր
<u>մելիք Մեջլումը</u>, մի քաջ, խորամանկ, միևնույն ժամանակ անբարիշտ մարդ: <span style="color: red;">Մելիք Մեջլումը
պաշարման ժամանակ նույնիսկ բերդում գնդակ ստացավ մի գաղտնի չարագործից և վիրավոր
տարվեցավ իր վրանը, Ջավադ խանը մի ամբողջ շաբաթ նրա սպանված մարմինը պահեց, թե
ճաշին և թե ընթրիքին նրա մոտ կերակուրներ էր ուղարկում իր խոհանոցից` ցույց տալու համար,
թե մելիք Մեջլումը դեռ մեռած չէ, որպեսզի զորքը այդ քաջի մահը լսելով չվհատվի</span>: Երբ
պաշարումը վերջացավ, թշնամուն հեռացրին, Ջավադ-խանը նրա մարմինը թաղել տվեց
Գանձակի Ս. Հովհաննես մայր եկեղեցու աջակողմյան խորանում, Աղվանից Ներսես
կաթողիկոսի (՞) գերեզմանի մոտ, թեև դա հակառակ էր հայ ժողովրդի կամքին: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEihrtn1eeQ8ruymfeLMK_5KmzncRftoSRlrGn8d1aa-SKtYn9V6fD_7uUS9uC_hY2ipG1yV8aAJoiNduHPlP37MoDZFmpF8MDX7Bxz6XSJ4l7DRCTEQMSpbJGN5j2_tGltfS4pfCyTjwr8m/s4608/2018-01-28.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="3456" data-original-width="4608" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEihrtn1eeQ8ruymfeLMK_5KmzncRftoSRlrGn8d1aa-SKtYn9V6fD_7uUS9uC_hY2ipG1yV8aAJoiNduHPlP37MoDZFmpF8MDX7Bxz6XSJ4l7DRCTEQMSpbJGN5j2_tGltfS4pfCyTjwr8m/w640-h480/2018-01-28.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի սուրբ Հովհաննես եկեղեցին 2018 թվականին</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br />Բերդի ավերակները տեսնելուց հետո ես մտա <u>հասարակաց այգին</u>, որ շատ հեռու չէ այնտեղից:
Բոլոր գավառական քաղաքներում, որքան պատահել է ինձ տեսնել հասարակաց այգիներ,
<span style="color: red;">Գանձակինը կարելի է ամենագեղեցիկը համարել</span>: Այդ այգին տնկված է Վարանցովի
փոխարքայության ժամանակներից և խիստ խնամքով պահպանված է: Այնտեղ կարելի է տեսնել,
սկսյալ հնդկական մագնոլիայից մինչև տեղական ամենաընտիր տունկերը: Միակ գեղեցիկ բանը,
որ գրավեց Գանձակում իմ ուշադրությունը, — այդ այգին էր: Պետք է ասած, որ գանձակեցիք
առհասարակ այգեգործության մեջ շատ առաջ են գնացել: Նրանց խաղողը իր ընտիր
հատկություններով ծանոթ է և թիֆլիսեցիներին: </span></p><p></p><table cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="float: left;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiLVzKq_nFIXvddR2bOpPmbgxqAfRVLd5uHJSVD5GhHqIUfBkij4cqcLIpIrh3kYnllbNWD61H0f-J2LgCepQISxX2krM9_KKL5xzoq8OVyrE6XHNeix35Al5CsXWPFzj79DKsaZ38Ovl_L/s1080/2021-03-08.jpg" style="clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" data-original-height="810" data-original-width="1080" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiLVzKq_nFIXvddR2bOpPmbgxqAfRVLd5uHJSVD5GhHqIUfBkij4cqcLIpIrh3kYnllbNWD61H0f-J2LgCepQISxX2krM9_KKL5xzoq8OVyrE6XHNeix35Al5CsXWPFzj79DKsaZ38Ovl_L/w640-h480/2021-03-08.jpg" width="640" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: medium;">Գանձակի խանական այգին</span></td></tr></tbody></table><br /><span style="font-size: medium;"><br /></span><p></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><span style="font-size: medium;"><br /></span></p><p><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/blog-post.html" target="_blank"><span style="font-size: medium;">Գանձակի հին քաղաքի տեղը ավերակ է այժմ, տների փլատակները դեռ երևում են: Այստեղ կա մահմեդականների մի ուխտատեղի, որ կոչվում է Գոգ-Իմամ: Դա առաջ պատկանելիս է եղել հայերին, և այնտեղ է Խոսրով նահատակի գերեզմանը:</span></a></p><p><span style="color: #01ffff; font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" style="background-color: #cfe2f3;" target="_blank">Շարունակությունը այստեղ։ Մաս 2</a></span></p><p><br /></p><p><b style="font-family: inherit; font-size: large;">Նոթերի նախորդ մասերը՝</b></p><div><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"></span></p><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/1.html" target="_blank">Մաս 1</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/2.html" target="_blank">Մաս 2</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/3.html" target="_blank">Մաս 3</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/4.html" target="_blank">Մաս 4</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/5.html">Մաս 5</a><br /><a href="https://sarcashen.blogspot.com/2021/10/6.html" target="_blank">Մաս 6</a></span></p></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-17726601669219260442021-10-09T22:15:00.003+04:002024-12-27T09:00:41.974+04:00Գանձակի Խոսրով նահատակի գերեզմանի տեղում Ադրբեջանի ամենամեծ մզկիթն են կառուցել<p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="background-color: white; color: #050505; white-space: pre-wrap;">Շատ քչերը գիտեն Ալիև կրտսերի հայկական Գանձակ քաղաքում կատարած մեծագույն կեղծիքի մասին։</span></span></p><div class="kvgmc6g5 cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql ii04i59q" style="animation-name: none; background-color: white; color: #050505; margin: 0px; overflow-wrap: break-word; transition-property: none; white-space: pre-wrap;"><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Ալիևը Գանձակում գտնվող հայկական Խոսրով նահատակի մատուռ սրբավայրի տեղում կառուցված պարսկական մզկիթը վերակառուցել և դարձրել է ամենամեծը Ադրբեջանում, որը հայտնի է Գյոգ-Իմամ կամ Իմամզադե մզկիթ։</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><b>Խոսրով նահատակը</b> հայ պատանի էր, Գանձակ քաղաքից, որը սիրահարվել էր պարսիկ աղջկա վրա։ Պարսկուհու հայրը մահվան սպառնալիքի տակ ցանկանում է մահմեդականացնել Խոսրովին, ու տանջամահ անում նրան։</span></div></div><div class="o9v6fnle cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x c1et5uql ii04i59q" style="animation-name: none; background-color: white; margin: 0.5em 0px 0px; overflow-wrap: break-word; transition-property: none; white-space: pre-wrap;"><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Սակայն <b>գմբեթի վրա խաչաձև կապույտ նախշերը չեն կարողացել թաքցնել</b> առ այսօր։ </span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">"Եւ իբրև տեսին պարսիկք՝ թէ նա անշարժ կայ ի հաւատս, յետ բազում խոստմանց և սպառնալեաց՝ հանին զնա արտաքոյ քաղաքին. և կապեալ ի ծառ մի՝ քարկոծեցին զնա անդ. և ապա հատին զծառն, և կամէին այրել. բայց քահանայ մի առեալ զայն գնոց արծաթոյ՝ արար անտի խաչ. և զմարմին վկային բարձեալ քրիստոնէից՝ թաղուեցին պատուով..."։</span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: inherit;">Րաֆֆին ևս անդրադարձել է այս սրբատեղիին՝
"Գանձակի հին քաղաքի տեղը ավերակ է այժմ, տների փլատակները դեռ երևում են: Այստեղ կա </span><span style="font-family: inherit;">մահմեդականների մի ուխտատեղի, որ կոչվում է <strike>Գոգ-Իմամ</strike>: Դա առաջ պատկանելիս է եղել </span><span style="font-family: inherit;">հայերին, և այնտեղ է <b>Խոսրով նահատակի գերեզմանը</b>:</span><span style="font-family: inherit;">"</span></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><span style="color: red;"><b>Մատուռի վրա մզկիթ</b></span><span style="color: #050505;">։ Ամեն հայկականը պատել են թուրքականով։</span></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div><div dir="auto" style="animation-name: none; color: #050505; transition-property: none;"><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhpjo5D1CRcRqHC3FhBGTqPXu8Ppi3Yno6N7M4pkdyB4XBhsjhHnOI19lkiVFil1rTjAZQcBfbC3_NxgQRFtdzeTUVB0CX750CIGXCZxYaVpZyQs9kcX7c-gZMYyriRazg0lsoDJK0M0Vkt/s2048/120883266_3408562299189568_7986007993352808079_n.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="1748" data-original-width="2048" height="546" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhpjo5D1CRcRqHC3FhBGTqPXu8Ppi3Yno6N7M4pkdyB4XBhsjhHnOI19lkiVFil1rTjAZQcBfbC3_NxgQRFtdzeTUVB0CX750CIGXCZxYaVpZyQs9kcX7c-gZMYyriRazg0lsoDJK0M0Vkt/w640-h546/120883266_3408562299189568_7986007993352808079_n.jpg" width="640" /></span></a></div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /></span></div></div>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-41347270925809512852021-10-09T12:46:00.008+04:002024-12-27T09:00:11.375+04:00Րաֆֆին 150 տարի առաջ նկարագրել է այսօրվա երևանցուն<p><span><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Երևանցիների անտարբերության մասին դեռ 150 տարի առաջ է գրել Րաֆֆին։</span></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Շատերը չարախնդում են, թե <b>մինչև թուրքը չհասնի Մասիվ, Կոմիտաս, կամ 3-րդ մաս, երևանցիները տեղից չեն շարժվի</b>։ Րաֆֆին փաստում է, որ անգամ այդ դեպքում երևանցիները<b> տեղից չեն շարժվել, դեռ 150 տարի առաջ</b>։</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Այն ինչ այսօր կատարվում է Սյունիքում, Գեղարքունիքում, Արցախի մասին չեմ էլ ասում (այն լիովին մոռացվել և ձեռքերը լվացվել է օրվա իշխանավորների կողմից և հանձնված է ռուսական խնամակալությանը) չի վերաբերվում երևանցիներին։<br /><br /><b style="font-family: inherit;">Մեջբերում․</b></span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Երևանը, յուր դիրքին նայելով, դարձյալ մնացել է թուրքի քաղաք: Ասիական կեղտոտությունը
տիրում է ամեն առարկայի վերա, սկսյալ մարդիկներից, մինչև փողոցները, հրապարակները և
տները: Թուրքը այստեղ նույնպես կատաղի է և նույն արհամարհանքով է նայում քրիստոնյայի
վերա, որպես Հասան խանի ժամանակ: Զարմանալին այն է, որ <u>հայերը տակավին հին երկյուղի
նախապաշարմունքից չեն ազատվել, մահմեդականի անունը մինչև այսօր նրանց վերա սարսափ
է ազդում</u>: Պատճառն այն է, որ այդ ազգը դեռ մնացել է յուր վաղեմի բարբարոսության մեջ, իսկ
<b>հայը հին ստրկական բնավորությունը չէ փոխել</b>: Շատ անգամ թուրքի գործած, բայց հայերին
հայտնի եղած մի չարագործություն մնում է ծածկված և անպատիժ: Երբ ասում ես հային. — ինչո՞ւ
չես գնում և հարկավոր տեղում հայտնում:<b> Նա տալիս է այս սովորական պատասխանը. «Ի՞նչ
անեմ, անօրեն է, վնաս կտա...»</b>: Ինձ պատահեց այս տարի հունիս ամսում գտնվել Երևանում:
Բայազետի աղետավոր լուրը դեռ նոր էր հասել այդ քաղաքը: Գիշեր էր, երբ նահանգապետը
Իգդիրից վերադարձավ և ոստիկանության միջոցով հայտնեց հայերին, թե վտանգ է սպառնում,
թող իրանց պահպանեն...</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Սոդոմի և Գոմորի կորստական գիշերը այնքան սարսափելի չէր կարող լինել, որպես այն գիշերը
երևանցոց համար: Մի քանի րոպեում քաղաքը լցվեցավ ողբով, աղաղակներով: Ընդհանուր
խռովությունը տիրեց ամեն տեղ: Փոքրիկ տների գերդաստանները փակվում էին մեծ տներում,
հարևանի մոտ պատսպարան գտնելու,<b> հույսը դնելով շինվածքի ամրության վերա</b>:
Վաճառականները խանութներից իրանց ապրանքը փոխադրում էին և թաքցնում տների խուլ
անկյուններում: <span style="color: red;">Այսպիսի դեպքերում հայը ամեն բանից առաջ մտածում է յուր սիրելի ապրանքի վերա:</span> Ամեն րոպե սպասվում էր, թե քսան հազար քրդի ձիավորներ կլցվին քաղաքը, և տեղացի
թուրքերն ևս նրանց հետ խառնվելով, հայերին կկոտորեն, կթալանեն...: </span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> Այս օրհասական տագնապի միջոցին ես կանգնած էի մի կտուրի վերա, իմ չորեք կողմից լսելի էին
լինում խառն հառաչանքի ձայներ: Ամեն մարդ շտապում էր փախչել... <b>Ամեն մարդ թաքուստ էր
որոնում… բայց ոչ ոք չէր պատրաստվում դեմ դնել թշնամուն, կռվել, սպանել և սպանվիլ, և ապա
յուր կինը, աղջիկը հանձնել հաղթողի կամքին..</b>.</span></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;">Թուրքերի տանիքներից արդեն լսելի էին լինում հրացանների խուլ որոտմունք, նրանք ձևացնում
էին որպես թե պատրաստվում են հարձակվող թշնամու դեմ: <b>Իսկ հայերի տանիքների վերա
տիրում էր. գերեզմանական լռություն: Զենք ասած բանը նրանց տներում չկար: Հայը զենքից
այնքան է խորշում, որքան սատանայից:</b></span></p><p><span style="color: red; font-family: inherit; font-size: medium;">Իմ աչքի առջև ներկայանում էր հայը յուր ամբողջ պատմական այլանդակությամբ: Եվ ես լցված
խորին ատելությամբ, ասում էի այս խոսքերը, «Թո՜ղ գան, թո՜ղ կոտորեն, թո՜ղ ձեր կանայքը ձեր
աչքի առջև անպատվեն, դուք սովորել եք այդ բաներին... այսպես էին և ձեր պապերը, այնպես էլ
մնացիք և դուք... — Ով որ յուր գլուխը պահել չէ իմանում, <u>կոտորելու իրավունքը</u> ինքն է տալիս
թշնամուն: </span></p><p></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjX_hJ2Zbdd1tZrlYTepPeDvjJaOVCfxk6k62gqz6tXZ2E3uiZM9xf7tRs7txZnYb0e3q0EKuFcJi0FpG5YEpNF2n7Qn93QWbrIjQrpJ0igW-44CgyW7nWxFGlAzoS2GIMo6zSatp-QteTJ/s1113/743ef495c19c0a509824356c7f8481f5.jpg" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;"><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><img border="0" data-original-height="854" data-original-width="1113" height="246" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjX_hJ2Zbdd1tZrlYTepPeDvjJaOVCfxk6k62gqz6tXZ2E3uiZM9xf7tRs7txZnYb0e3q0EKuFcJi0FpG5YEpNF2n7Qn93QWbrIjQrpJ0igW-44CgyW7nWxFGlAzoS2GIMo6zSatp-QteTJ/w320-h246/743ef495c19c0a509824356c7f8481f5.jpg" title="Րաֆֆի" width="320" /></span></a></div><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"><br /><span style="color: red;"><br /></span></span><p></p><p><span style="font-family: inherit; font-size: medium;"> </span></p><p><br /></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-81915570991369871522021-06-19T12:26:00.030+04:002024-12-27T08:59:49.108+04:00Ջրբաժան<p>Վաղը Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններ են։<br />Հունիսի 20, 2021 թ։ <br />Այս օրը որոշվելու է Հայաստանի հետագա ճակատագիրը՝ մենք անցնում ենք Թուրքիայի ազդեցության գոտի թե՞ մնում ենք դեռ 200 տարի առաջ արված աշխարհաքաղաքական ընտրության ծիրում։<br /><br /><span style="color: red;">Հայաստանի պատմության մասին, սկսած 1988 թվականից ես ոչ թե կարդացել եմ գրքերից կամ լրատվականներից, այլ ապրել եմ այստեղ, տեսել եմ իմ աչքով ինչ է կատարվում և ինչպես։</span><br />Ես <b>կարող եմ համեմատել բոլոր ղեկավարներին, ինչը այսօր օրինակ 20-30 տարեկանները անել չեն կարող</b>, նրանք ուղղակի լրատվության ազդեցության տակ են, չեն տեսել սեփական աչքերով։<br />Իսկ պրոպագանդայի ուժի մասին կարող եք կարդալ թեկուզ Հիտլերի մոտ։<br /><br /><b><span style="font-size: medium;">Լևոն</span></b></p><p>1991-95 թվականները պատերազմի և չքավորության տարիներ էին։ Չկար լույս, չկար վառելիք, տոտալ շրջափակում, ամեն ինչ տալոնով, սով, ցուրտ, արտագաղթ։ Այս տարիները համընկել են իմ ուսանողական տարիների հետ, երբ Երևանի պետական համալսարանի լսարանում քննության ժամանակ համակուրսեցիներս սովից ուշագնաց էին լինում, քննասենյակում +3 աստիճան էր։<br />Այդ տարիներն էին, երբ փողոցում՝ այն ժամանակվա ՊՆ նախարար Վազգեն Սարգսյանի հրահանգով կարող էին կանգնեցնել ավտոբուսները և մարշրուտկեքը ու քշել հավաքակայան։ Մարդիկ երկու երեք ամսով կորում էին և մի քանի ամիս անց զանգում, հայտնում, որ իրենց տարել են հավաքակայան ու Քելբաջար կամ պատերազմական այլ վայր։<br />Դրանք թալանի ու վայրի սեփականացման տարիներն էին, երբ բիզնեսմեններ դարձան իշխող ՀՀՇ-ի կողմնակիցները, ի դեպ Հայաստանի բոլոր ղեկավարները սերում են ՀՀՇ-ից։<br /><br /><a href="https://ru.armeniasputnik.am/video/20170925/8785731/krovavye-vybory-96-do-i-posle-shturma.html">1996-ին Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կեղծեց նախագահական ընտրությունները։ Հղում։ </a></p><p>Ըստ դատարանի կայացված վճռի՝ մարդասպանների բանդա ղեկավարած, այդ տարիների Հայաստանի ներքին գործերի նախարար, <span style="color: red;">Վանո Սիրադեղյանը</span>, Հ1 ալիքով, Վազգեն Սարգսյանի հետ շամպայնի բաժակ չխկացնելով <span style="color: red;">հայտարարեց Լևոնի հաղթանակի մասին</span>, դեռ արդյունքները չհրապարակած։ Ես անձամբ եմ գումարել տեղամասերից ստացված հանձնաժողովների արձանագրությունների թվերը՝ <u>1996-ին երկրորդ փուլ պետք է լիներ</u>, սակայն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարվեց ընտրված նախագահ։ <br /><i>Եղան ժողովրդական ընդվզումներ, ձեռբակալվեցին բազմաթիվ իմ կուրսեցիներ, ծանոթներ, շատերը անցան ընդհատակ, փախուստի մեջ էին անգամ Վազգեն Մանուկյանը, Արշակ Սադոյանը և այլոք</i>։ <span style="color: red;">1996-ի սեպտեմբերին Երևան բերվեց զորք</span>, որը օրենքի խախտում էր։ <span style="color: red;">Ես էլ էի այդ օրը Բաղրամյան փողոցում, երբ ԲՏՌ-ները քշեցին մեզ վրա։ </span><br /><b>Ընտրությունները 1996-ին կեղծած Լևոն Տեր-Պետրոսյանին պետք էր մի անաղարտ մարդ, որը կստանձներ վարչապետի պաշտոնը։</b> </p><p>Նա իր ընտրությունը կայացրեց Արմեն Սարգսյանի վրա, ով այսօր ՀՀ նախագահն է։ <span style="color: red;"><b>Արմեն Սարգսյանը</b>, դեռ Անդրոպովի ժամանակներում, ԽՍՀՄ օրոք գործուղվել էր Անգլիա դասավանդման, այս փաստը նրա կենսագրությունից հանված է</span>։ Որպեսզի պատկերացնեք դա ինչ է, ԽՍՀՄ օրոք անգամ մեկ շաբաթ Եվրոպա ուղևորվելուց քեզ կցվում էր պետանվտանգության աշխատակից, դու միայնակ չէիր կարող գնալ Հունաստան կամ Չեխիա։ Այս մարդը գնացել է դասավանդելու։ Հասկացա՞նք նա ով պետք է լիներ կամ որտեղ պետք է հավաքագրված լիներ։<br />Սա գալիս է երկու ամիս աշխատում է վարչապետ և անհայտանում։ <span style="color: red;"><i>Տեսնելով գործի ծավալը փախնում է։</i> </span> Պաղպաղակ անհնար էր ուտել։ Հայաստանը մնում է առանց վարչապետի։ </p><p><b><span style="font-size: medium;">Քոչարյան<br /></span></b>Ասեմ, որ <a href="https://sarcashen.blogspot.com/2012/09/1998.html">1998-ին բանակում ես դեմ եմ քվեարկել Քոչարյանին, որի համար ընկել պատմությունների մեջ</a>։ <a href="https://sarcashen.blogspot.com/2012/09/1998.html">Հղումը սա է։ </a>Սակայն հիմա անձի հարց չէ։</p><p>1996 թվականի ընտրակեղծարարության պարագլուխներից մեկը՝ <span style="color: red;">Վազգեն Սարգսյանը, Լևոնից ստանում է առաջադրանք, համոզել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մի քանի ամիս առաջ ընտրված նախագահ՝ Ռոբերտ Քոչարյանին գալ Հայաստան և դառնալ վարչապետ։</span> Քոչարյանը երեք անգամ մերժում է այդ առաջարկը, ինչի մասին գրել է իր գրքում։<br /><b>Քոչարյանը պատճառաբանում է իր մերժումը Արցախում կուտակված խնդիրները լուծելու անհրաժեշտությամբ, Հայաստանում նա ծանոթ մարդ չուներ, շրջապատ չուներ, թիմ չուներ։ </b> Տեր-Պետրոսյանը և Վազգենը կարողանում են համոզել, նա գալիս է Հայաստան և դառնում վարչապետ 1997-ի սկզբներից։<br /><span style="color: red;">Առաջին քայլը, որ Քոչարյանը ձեռնարկում է Հայաստանում</span>՝ ցամաքային մաքսային անցակետների և Զվարթնոց մաքսակետերի բեսպրեդելի դադարեցումն էր։ Նա իր գրքում նկարագրում է Տեր-Պետրոսյանի դժգոհությունը, որ Քոչարյանը սահմանափակել էր ՀՀՇ-ական բանդիտների ամենաթողությունը սահմանակետերում։ Հեռու չգնանք, ՀՀՇ-ականի վառ օրինակ Երջանիկ Աբգարյանն էր մաքսայինի պետ, երբ իր կաբինետում մարդկանց ընդունում էր ոտքը-ոտքի վրա գցած, ծխի քուլաներով և ինքն էր որոշում ինչ մտնի երկիր ու ինչ պետք է վճարվի դրա դիմաց։ <br />Իսկ տարիներ հետո, երբ այդ Երջանիկ Աբգարյանը արդեն ամենևին երջանիկ չէր, պաշտոնը թողնելուց հետո և մինչև վերջերս, ֆեյսբուքում ամենակեղտոտ բառապաշարով հայհոյում էր Քոչարյանի կողմնակիցներին։<br /><br /><span style="color: red;">Երկրորդ քայլը, որ Քոչարյան վարչապետը ձեռնարկեց՝ դա ԲՈՒՀ-ական ընդունելության քննությունների գնահատականների հավաքագրման կենտրոնի վերահսկումն էր</span>, <b>ինչին ես անձամբ եմ մասնակցել 1997-ի ամռանը, գործուղվելով այդ կենտրոն, որպես վերստուգող փորձագետ</b>։ <span style="color: red;">Այդ տարի դիմորդների համար, հազարավոր դոլարներով անցողիկ բալ փոխելու արատավոր երևույթին վերջ տրվեց։ </span>Երբ քննական ստուգող, առարկայական հանձնաժողովներին ռազմական ոստիկանությունից Խորխոռունին ահաբեկում էր, Քոչարյանը պատասխանում էր մալինովի բերետների և ԱԱԾ ջոկատներով։ Առարկայական հանձնաժողովները զերծ մնացին կեղծիքներից և ահաբեկումներից։<br />Ես 1994 թվականից՝ աշխատում էի նույն հիմնարկում, և <b>փաստում եմ, որ առաջին սպիտակ աշխատավարձը ստացել եմ Քոչարյանի օրոք</b>, մինչև այդ ամենը ստվերային էր, ծրարներով, անգամ դոլարով, ոչ թե դրամ էր։ <span style="color: red;">Իհարկե այդ "բիզնեսմենների" համար, ովքեր օդից ստացել էին ծանոթ-ընկերներով հիմնարկների տարածքներ, չունեին ոչ հաշվապահ, չունեին ոչ մի հաշվառում՝ դժգոհում էին ու մինչ օրս դժգոհ են Քոչարյանից։<br /></span><br /><b>Այո, այս 30 տարիների ժամանակահատվածում՝ 1998-2008 թվականները զարգացման տարիներ էին։</b><br />Հայաստանում տան գները կտրուկ աճեցին, արտագաղթածները սկսեցին հետ գալ, տներ գնել, Հայաստանում հազարամյակի մարտահրավերներ, Լինսի հիմնադրամի գումարներով լայնածավալ շինարարություն արվեց, նորոգվեցին բոլոր մշակույթի օբյեկտները, կառուցվեցին ճանապարհներ, ջրագծեր, Իրան-Հայաստան գազատարը։ <span style="color: red;">Ազատականացվեց բջջային կապի ոլորտը, Քոչարյանը զրկեց Արմենտելին մենաշնորհից։ Աղետի գոտում բաժանվեցին գումարային սերտիֆիկատներ, որպեսզի բնակիչները շուկայական գներով տուն գնեին, պետության տրված սերտիֆիկատով։ Հայաստանում հասանելի դարձավ amazon, ebay կայքերից գնումներ կատարելու հնարավորությունը։ Մինչ այդ մենք առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ չէինք ու մեր բանկային քարտերը չէին ընդունվում այդ կայքերում։</span></p><p>Իրականում Քոչարյանի օրոք Հայաստանում փոփոխությունները խորքային էին բոլոր ոլորտներում՝ կադաստր, պետավտոտեսչություն, ԺԵԿ-եր, պետական ծառայողներ։ <span style="color: red;">Ամենուրեք, որտեղ մարդը շփվում էր պետության հետ, փոփոխություններ կատարվեցին։</span><br /><br />Քոչարյանը՝ բացի Մինսկի խմբի օրակարգից, ուղիղ բանակցում էր հայր Ալիևի հետ։ <br />Ալիևը Քի-Վեստում վերջին պահին հրաժարվում է Արցախը Հայաստանին փոխանցելու ամերիկյան փաստաթղթից։ Դրանից հետո Հայաստանում թուրքական լրտես Նաիրի Հունանյանի ձեռքով կատարվում է Հոկտեմբերի 27։ Քոչարյանը կարողանում է երկիրը դուրս բերել այդ արհավիրքից ևս։<br /><br />Այդ տարիներին, սահմաններում զոհերը անհամեմատ քիչ էին, քան հետագա տարիներին կամ մինչ այդ։</p><p><b><span style="font-size: medium;">Սերժ<br /></span></b>ՀՀԿ-ական իշխանությունը Հայաստանում 1998-ից մինչև 2018 թվականն էր՝ ուղիղ 20 տարի, որից սակայն առաջին տասնամյակը տարբերվում էր երկրորդից։</p><p>Սերժ Սարգսյանի 2008-2018 թվականները կարելի է բնութագրել որպես <b>ճահճացման տարիներ</b>, երբ փորձ արվեց եվրաինտեգրման, սակայն <b>մենք հայտնվեցինք ԵԱՏՄ կոչվող անիմաստ կառույցում</b>։ Սերժ Սարգսյանի օրոք<span style="color: red;"> Հայաստանում ծաղկեցին աղանդները, տարբեր սոռոսական գրասենյակներ, թափ առան իրական և կեղծ քաղաքացիական շարժումները, գրանտակերությունը դարձավ մի ստվար հատվածի ապրելակերպ</span>։ Նրա օրոք Ազգային ժողովում հայտնվում էին օլիգարխ և քրեածին տարրեր։ <span style="color: red;"><b>Սերժ Սարգսյանի ղեկավարման տարիները նիկոլիզմի համար պարարտ հող դարձան։</b></span><br /><br />Այդ տարիներին էին, որ իմ հակապուտինյան լինելու համար, ընտրություններին ընդդիմության կողմից մի քանի անգամ վստահված անձ լինելու, տարբեր քաղաքացիական շարժումներին ակտիվ ներգրավվածության համար հրահանգավորված <b>հեռացրեցին 23 տարվա աշխատանքից՝</b> Հայկական Ծրագրերից, ուր ես ներքին գնահատման սանդղակով՝ 8 չափորոշիչներով գնահատման սանդղակում, <b>թիվ առաջին աշխատակիցն էի</b>, <b>վթար կազմակերպեցին մեքենայի հետ, ընտանիքս մեջը, մեքենայի տակ գցեցին աղջկաս, առևանգման փորձ արեցին երեխայիս մանկապարտեզից, քրեական գործ փորձեցին սարքել ինձ</b> վրա և այլն և այլն։ Սա է Սերժի տարիները ինձ համար։<br /><br /></p><p><b><span style="font-size: medium;">նիկոլ<br /><br /></span></b>Ինչ էինք սպասում մենք 2018-ին։<br />2018 թվականի ժողովրդական ընդվզումը դատարկ տեղում չեղավ։ Այն ուներ շատ հիմնավոր և կուտակված պատճառներ։<br />Ի դեպ ոչ ՀՀԿ-ն, ոչ ՀՀՇ-ն չարեցին իրենց ղեկավարման տարիների սխալների վերլուծում։ <br />Հայաստանում բոլոր քվեարկությունները ավարտվում էին +-800,000 ձայն հաղթանակով։ </p><p>Այդպես էր զարմանալիորեն նաև 2017-ին ու 2018-ին, երբ Սերժը ստացավ 800,000 ձայն իսկ մեկ տարի անց Նիկոլը հավաքեց նույնքան։<br /><span style="color: red;">Ես անկեղծ սպասում էի, որ Նիկոլի օրոք՝ Սերժիզմից տուժածներս կարող ենք վերականգնել մեր իրավունքները, սակայն նա այդ նպատակով չէր եկել իշխանության։ Սպասված ռեաբիլիտացիան չեղավ։</span><br />Սասնա ծռերի կողմից ՊՊԾ գունդը գրավելու օրերին նա անց ակցրեց իր գրանտակեր, թմրամոլ, համասեռամոլ թիմի բենեֆիսը, ու անցավ Արցախի ու Հայաստանի կործանմանը։</p><p>Նիկոլին գտել են։ Նիկոլի վրա աշխատել են։ Նիկոլ կերտել են ու գցել ասպարեզ։<br />Իր գրանտակեր թիմը՝ տառականների պես հարձակվեցին եկեղեցու, հայոց լեզվի, դպրոցի, մանկատների, ծերանոցների, ամեն հայկականի վրա։ <b>Սկսեց գովազդվել ԼԳԲՏ բարքերը, թմրամոլության, մարիխուանայի օրինականացումը, նրա ընտրվելուց հետո առաջինը Հայաստան եկավ իր տղամարդ տիկնոջ հետ Էլթոն Ջոնը։ </b>Սա պատահական չէր։ Նրա օրոք տրանսգենդեռները ելույթ ունեցան ՀՀ Ազգային ժողովում, Կրթության նույնպիսի դդում նախարար՝ արայիկ հարությունյանը ֆինանսավորեց սեռափոխ Մելի մասին ֆիլմը։<br /><br />Արդյունքը եղավ կորսված Արցախ, քայքայված նախարարություններ, չգործող բանակ, Հայաստան ներխուժած թշնամի։<br /><br />Նա հային հանեց հայի դեմ։ Եվ 2008-ի մարտի մեկին, ինչից հետո վախկոտի պես փախավ։ Եվ այս երեք տարիներին՝ ընկերը ընկերոջ դեմ, բարեկամը բարեկամի, հարևանը հարևանի դարձան թշնամի։ <br /><br /><b>Վաղը պետք է այս </b><b>նիկոլիզմի </b><b>վարակը կանգնեցվի։</b></p><p>Նրա հետ ապագա չկա։ <br /><br /><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKdEfmG2tkz5zHbtI4LTDbjuhr_c4NXBsAGiSUZui68Xruh0GEDfMvp_Vk_KZuSzgbuFThRl2feegcnU97FsIUtfg2hSA8Czpxx_hfbK6vuEEoHTLJlgKgWnsJyOHf4g0R2njzBoXh0NGs/s520/pic-00860.jpg" style="clear: left; display: inline !important; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;"><img border="0" data-original-height="347" data-original-width="520" height="268" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKdEfmG2tkz5zHbtI4LTDbjuhr_c4NXBsAGiSUZui68Xruh0GEDfMvp_Vk_KZuSzgbuFThRl2feegcnU97FsIUtfg2hSA8Czpxx_hfbK6vuEEoHTLJlgKgWnsJyOHf4g0R2njzBoXh0NGs/w400-h268/pic-00860.jpg" width="400" /></a></p><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><br /></div><br />Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5840285377170503839.post-71577428618939108372021-06-13T13:15:00.024+04:002024-12-27T08:59:24.811+04:00Նամակ շահումյանցուն։ Հունիս 13, 2021 թ։<p><span style="font-family: arial;">Բարև, իմ տարագիր ու հայրենազուրկ շահումյանցի։ <br />Իմ հող ու ջրի բարեկամ։<br /></span></p><p><span style="font-family: arial;">Այսօր մեր Հայրենիքի կորստի օրն է՝ սև<b> հունիսի 13-ը</b>, երբ 1992 թվականին, թշնամուն երկարատև դիմակայելուց հետո, քեզ հանեցին քո հայկական հողից։</span></p><p><span style="font-family: arial;">Այսօր, ուր էլ լինես, աշխարհի որ ծայրում էլ գտնվես, քո համար հիշատակի օր է, ցավի օր, կորստի օր, դառնության օր։<br /><br />Իհարկե, այս մեկ օրով չի սահմանափակվում քո սերը դեպի հայրենիք՝ Հյուսիսային Արցախ։ <br />Գիտեմ, որ 29 տարի շարունակ չկա մի առավոտ, որ չլուսացնես առանց կարոտի, առանց հիշողության, առանց այնտեղ մնացած հարազատների հիշատակի, առանց հայրենի բարբառի բառերը հիշելու։<br /><br />Քո աշխատասիրության, մարդասիրության, ճշմարտախոսության, հարգանք ու պատվի մասին արդեն խոսում են աշխարհի մյուս ծայրերում։ Նոր ծնված զավակներդ արդեն մեծ են, 29 տարեկան, նրանք միայն լսել են մեր Մռավի, Դոդ սարի, Շմփրըպտոկի, Քուրակ գետի, Կեպասի մասին։ Նրանք դարձել են գիտնական, մարզիկ, զինվորական, արվեստի ստեղծագործող, պետական գործիչ, հողագործ աշխատավոր, բժիշկ։ Բայց միևնույնն է <span style="color: red;">իրենց շահումյանցի են համարում</span>, քո շնորհիվ հայերեն են խոսում։<br /><br /><b>Հայրենակից ջան, գլուխդ բարձր պահիր։ </b><br /><br />Չնայած, որ 90-ականներին ու հետագա տարիները անարդար եղան քո հանդեպ, շատ վատ դիմավորեցին քեզ Հայաստանում։ Անգամ փախստականի կարգավիճակ չտվեցին քեզ։ <u>Դավաճան հհշականները</u> քեզ էին դավաճան անվանում, քեզ էին մեղադրում, թե իբր թողեցիր քո հողը, առանց կռվի եկար Հայաստան։ Գիտեմ, որ քո հետ փոխանակված Շուշիում էլ չթողեցին որ բնակվես՝ մի հայտնի գեներալ, այսօր էլ պաշտոնյա, ասել էր՝ <span style="color: red;">ի՞նչ է, Շուշին անտեր է՞, որ շահումյանցին գա բնակվի։</span><br />Լաչինում Հայրիկյանի (պարետն էր այն ժամանակ) բաշիբոզուկները թալանում էին գրպանիդ վերջին փողն ու մատանին, </span><span style="font-family: arial;">թրքաբարո</span><span style="font-family: arial;"> </span><span style="font-family: arial;">շորթում էին փախստականներիդ։</span></p><p><span style="font-family: arial;">Սակայն դու<b> չես փոխանակել </b>քո հայրական տունը թուրքի հետ։ <b>Դու առևտրի չես հանել հայրենիքդ</b>։ <u>Քո ղեկավարները չեն գնացել թուրքի հետ բանակցել,</u> թե ինչպես անվնաս՝ գումարի դիմաց, հայի տունը թուրքի տան հետ փոխեն ու շարասյուներով, ուղղաթիռներով քեզ դուրս ուղեկցեն քո իսկ հողից, միայն թե գնաս, միայն թե թողնես հայկական տունդ, տեղդ։ <br /><br />Սկսած այն պահից, երբ Շահումյանի նստաշրջանում, 1989 թվականի հուլիսի 26-ին որոշեցիր միանալ Արցախին ու այդ օրվանից սկսած, 1000 օր պայքարեցիր մինչև 1992 թվականի հունիսի 13-ը։ Ոտքով 21000 հայեր անցան Մռավի կածանները, գետերը և անդունդները։ Շատ շատերը չհաղթահարեցին այդ արգելքները։<br /><br />Իսկ ո՞վ էր քո վրա հարձակվողը։ Արդեն ռուսական, ուկրաինական վարձկանները, ադրբեջանցի թալանչիների ուղեկցությամբ, մոտ 150 տանկերով մեկ օրում հայաթափեցին շրջանը։ <br /><br />Այո, գիտեմ, որ <b>քեզ <span style="color: red;">հայերի չեչեններ </span>են անվանում </b>կատակով։ Քանի որ <span style="color: #38761d;">մի քանի անգամ արտաքսվել ես հարենիքիցդ ու նորից հետ ես եկել</span>։ Քանի որ կռվել գիտես։ Հողդ հիշել ու սիրել գիտես։ </span></p><p><span style="font-family: arial;"><b>Եղբայր իմ։ Քույր իմ։ <br /></b><br />1767-ին <b>դու չէի՞ր</b> հակահարձակումից հետո պաշարել Գանձակ քաղաքը, երբ Շահվերդի խանը խնդրում էր վրաց Հերակլ թագավորին, որ միջնորդի դադարեցնես պաշարումը։<br /><br /><b>Դու չէի՞ր</b>, որ թուրքական զորքերին ջարդ տվեցիր 1918-ին Գանձակում, կոտորեցիր 18000 մուսավատական։<br /><br /><b>Դու չէի՞ր </b>1991-ին Ադրբեջանի ներքին գործերի նախարար Մամեդովին գերի վերցրել, երբ նա իր օմոնական ջոկատներով գյուղերդ էր ավիրում ու զավակներիդ գերի տանում, իսկ դու գերի վերցնելով ազատում էիր զավակներիդ, ի տարբերություն այսօրվա գերի ընկածներին ազատողների։<br /><br /><b>Դու չէի՞ր,</b> որ դիմադրեցիր խորհրդային զորքերի Կոլցո օպերացիային և առաջին անգամ պատմության մեջ՝ 1991 թվականի սեպտեմբերին, հետ գրավեցիր քո Բուզլուխ․ Էրքեջ, Մանաշիդ գյուղերը։<br /><br /><b>Քո հանդեպ էր, որ առաջին անգամ պատերազմում</b>, թշնամին կիրառեց Գրադ կայան, օգտագործեց քիմիական զենք, կործանիչ Մի-24 ինքնաթիռներ։<br /><br /><b>Դու չէի՞ր</b> միակը, ով այս 30 տարվա պատերազմների մեջ, մի քանի տարի անտառներում <span style="color: red;">պարտիզանական կռիվ</span> մղեցիր թուրքի դեմ։ Այլ տեղերում պարտիզաններ եղա՞ն։ Ոչ։</span></p><p><span style="font-family: arial;"><b>Քանի՞ անգամ քո զավակներդ եկան Մռավի փեշերին կազմ ու պատրաստ կանգնեցին, որ ազատագրեն Շահումյանը։ <br /></b><br />Շատերը չգիտեն էլ, որ 1993-ի ապրիլի 13-ին <span style="color: red;">ազատագրել ես Գյուլիստանը</span>, քո արծիվ որդիների հետ, Մեծն Շահենի գլխավորությամբ։ Այն օրվա հհշական իշխանությունը հրամայեց հետ հանձնել, չազատագրել մնացած գյուղերը, իսկ չորս օր անց Շահենի ուղղաթիռը կործանվեց։<br />2016-ի ապրիլյանին ևս զավակներդ հավաքվեցին աշխարհի տարբեր ծայրերից, որ <b>պետք է ազատագրվի Շահումյանը</b>։ <br />2020-ին էլ եկան։ Շատերը զոհվեցին, անհայտ կորան, վիրավորվեցին։ Բայց Արցախի հյուսիսային Եղնիկները մնացին անառիկ։ Քո հիմնած զորամասի տղերքը չպարտվեցին անգամ կապիտուլյանտի պատերազմում։<br /><br /><u>Գիտեմ, որ հատկապես այս տարի վհատված ես։</u></span></p><p><span style="font-family: arial;">Քո կորստյան ցավը շատերը չըմբռնեցին, մինչև այդ ցավը չտարածվեց Հադրութի, Շուշիի, Քարվաճարի, Մարտակերտի վրա։ <br />Այսօր արդեն նրանք են տարագիր դարձել։ <b>Արդեն Հայաստանից են գերի վերցնում, Հայաստանի հողն են գրավում։</b><br /><span style="color: red;">Որովհետև քո Մռավի ղողանջները չլսեցին ոչ մեկը։ Քո ահազանգին խուլ մնացին։ <br /><b><br />Ուղղիր մեջքդ եղբայր իմ։ <br /></b></span><br />Մենք իրավունք չունենք ջուրը լցնելու այսքան չարչարանքը և մեր սերնդի վրա ավարտելու մեր պատմությունը։ <br />Այսօր դավաճանները խոսում են </span><span style="font-family: arial;">միայն </span><span style="font-family: arial;">ԼՂԻՄ-ի սահմանները վերականգնելու մասին։ Մոռացել են քեզ, մի լռիր, եղբայր իմ։ </span></p><p><span style="font-family: arial;">Մեր ավագ սերունդը արդեն մեզ հետ չէ, եթե Հյուսիսային Արցախում ծնված սերունդն էլ անցնի գնա, մենք անդառնալիորեն վերջնականապես կորցնելու </span><span style="font-family: arial;">ենք</span><span style="font-family: arial;"> </span><span style="font-family: arial;">Հյուսիսային Արցախը։</span></p><p><span style="font-family: arial;"> Այս 29 տարիներին դու գրել ես բազմաթիվ գրքեր, բանաստեղծություններ, երգեր, հիշողություններ և փաստեր ես թղթին հանձնել, ֆիլմեր նկարել, որպեսզի սերունդներին փոխանցվի մեր հերոսական պատմությունը։ Որևէ պետական աջակցության չես արժանացել, դեռ ավելին՝ դու ես օգնել պետությանդ, Հայաստանին, Արցախին։ <br /><br /><b>Փառք մեր պապերին ու հայրերին։ </b><br />Նրանք տոտալ շրջափակման մեջ, ուղղաթիռներով կարողացել են հաց, զենք, այլ պարագաներ հասցնել մեր պաշարված բնակիչներին։<br /><br /><span style="color: red;">Շահումյան-Գետաշենի համար ընկած մեր զինվորներ։ </span><br /><b>Փառք Ձեր հիշատակին և զոհողությանը։ </b><br /><br /><b>Շահումյանը մոռացության չմատնող հայեր, դուք հերոսներ եք։<br /></b>Կաթիլը քար է ծակում, դա այդպես է։<br /><br />Այս ժամանակավոր վայրէջքը </span><span style="font-family: arial;">նորից</span><span style="font-family: arial;"> </span><span style="font-family: arial;">կփոխարինվի հաղթանակով և թռիչքով։</span></p><p><span style="font-family: arial;"><b>Լուսաբացից առաջ <u>ամենամութ </u>պահն է լինում։</b><br /><br /></span></p><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhrwzawQI0WtYz396z9DyjZpg4pq16YJi94eyFOG74fF0CvlASo5zuq0JHcZCpv3ygf4xAHyl4qvKKbU5de-xeEq5FS5It0Pvj8dD5x70pfbI3mgEyedAhzBHE1q3aSUqQ2s9Bu0EtpIrgu/s1920/81364206_mRr2Q-vEwBrp10WkvBvZ1Paz7EdZ-39BZh4CfOABWTc.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="1440" data-original-width="1920" height="480" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhrwzawQI0WtYz396z9DyjZpg4pq16YJi94eyFOG74fF0CvlASo5zuq0JHcZCpv3ygf4xAHyl4qvKKbU5de-xeEq5FS5It0Pvj8dD5x70pfbI3mgEyedAhzBHE1q3aSUqQ2s9Bu0EtpIrgu/w640-h480/81364206_mRr2Q-vEwBrp10WkvBvZ1Paz7EdZ-39BZh4CfOABWTc.jpg" width="640" /></a></div><br /><p></p>Arthur Ghazaryanhttp://www.blogger.com/profile/15932316772285602790noreply@blogger.com0