ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ

Αναστολή λειτουργίας του "Ελλήνων Δίκτυο"

2021-07-18T11:15:00.002+03:00

Μετά από 13 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας του ιστότοπου: "Ελλήνων Δίκτυο" στην αρχή φιλοξενούμενο σε ενοικιαζόμενο σέρβερ με αρκετά χρήματα ετησίως και εδώ και κανα 3-4 χρόνια μεταφερόμενο στην δωρεάν πλατφόρμα της blogger, αποφάσισα να αναστείλω την λειτουργία του, δηλαδή να σταματήσω να αναρτώ καινούρια θέματα. Θα μείνει έτσι όπως είναι τώρα.

Έτσι και αλλιώς μετά και από κάποιες ατυχίες, είχε μείνει αδρανές, ενώ τώρα περνάει στην πλήρη εγκατάλειψη του, μετά από πολλές σκέψεις έφτασα σε αυτήν την απόφαση.

Εύχομαι σε όλους του φίλους να έχουν μια πολύ καλή συνέχεια στην διαδικτυακή τους αναζήτηση και μια όμορφη ζωή.

Δυστυχώς, ίσως και ευτυχώς, όλα έχουν ένα τέλος που σημαίνει και μια αρχή, μια νέα αρχή.

Γειά σε όλους.

Υπάρχει συνέχεια εδώ με πάτημα στην εικόνα

Μάχη του Σπερχειού. Η συντριπτική νίκη των Βυζαντινών που αιφνιδίασαν τους Βουλγάρους

2021-07-17T16:32:00.000+03:00

Οι Βυζαντινοί(αυτοκρ. Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος)
Επικεφαλής: Δομέστικος Νικηφόρος Ουρανός Τσάρος Σαμουήλ
Δυνάμεις:
Απώλειες: τουλάχιστον 1000 νεκροί, 12000 αιχμάλωτοι

Ιστορικό πλαίσιο:
Μετά τη μεγάλη επιτυχία των Βουλγάρων στη Μάχη των Πυλών του Τραϊανού το 986, το Βυζάντιο δεν μπόρεσε να αντιδράσει αποφασιστικά, καθώς ο Βασίλειος Β΄ είχε να αντιμετωπίσει τις πολύ σοβαρές στάσεις των Βάρδα Φωκά και Βάρδα Σκληρού ενώ ταυτόχρονα βρισκόταν σε πόλεμο με τους Φατμίδες στη Συρία.

Ο ηγεμόνας των Βουλγάρων Σαμουήλ εκμεταλλεύτηκε την περίσταση και κατέλαβε σχεδόν όλα τα εδάφη του Βυζαντίου στα Βαλκάνια, εκτός από τη νότια Ελλάδα και από τις περιοχές της Θράκης κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Το 995 (ή ίσως λίγο νωρίτερα) ο Σαμουήλ πλησίασε στη Θεσσαλονίκη και παρέσυρε σε ενέδρα ένα Βυζαντινό στράτευμα, επικεφαλής του οποίου ήταν ο Αρμένιος Δούκας Θεσσαλονίκης και έμπιστος του αυτοκράτορα Γρηγόριος Ταρωνίτης ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη, ενώ ο γιος του Ασώτιος πιάστηκε αιχμάλωτος.

Στη συνέχεια ο Σαμουήλ κινήθηκε προς νότον καταστρέφοντας και λεηλατώντας και έφτασε μέχρι την Κόρινθο.
Ο Βασίλειος Β΄, μετά τον θάνατο του Ταρωνίτη διόρισε τον μάγιστρο Νικηφόρο Ουρανό Δομέστικο των Σχολών της Δύσης (δηλ. ανώτατο στρατιωτικό διοικητή των δυνάμεων στα Βαλκάνια) και του ανέθεσε την αντιμετώπιση των εισβολέων.

Ο Ουρανός συγκρότησε ένα στράτευμα στη Θεσσαλονίκη και κατευθύνθηκε προς τη νότια Ελλάδα. Ο Σαμουήλ, όταν έμαθε για τις κινήσεις του Βυζαντινού στρατού στράφηκε αμέσως προς βορράν για να μην παγιδευτεί κάτω από τα στενά των Θερμοπυλών.

Η Μάχη:

η μάχη του Σπερχειού στο χειρόγραφο ΣκυλίτζηΟι δύο στρατοί συναντήθηκαν στον ποταμό Σπερχειό, κάπου έξω από τη Λαμία. Οι Βούλγαροι στη νότια πλευρά και οι Βυζαντινοί στη βόρεια όχθη, με το ποτάμι ανάμεσά τους. Λόγω των βροχοπτώσεων, ο ποταμός είχε υπερχειλίσει και είχε πλημμυρίσει τον κάμπο και από τις δύο πλευρές. Τα δύο στρατεύματα παρέμειναν έτσι στρατοπεδευμένα για αρκετές ημέρες. Οι Βούλγαροι δεν υποψιάστηκαν ότι υπήρχε περίπτωση οι Βυζαντινοί να διασχίσουν τον πλημμυρισμένο ποταμό και παραμέλησαν την επιτήρηση του εχθρού και τη φύλαξη του στρατοπέδου τους.

Ο Ουρανός, όμως, βρήκε ένα πέρασμα πιο ψηλά στο ποτάμι και οδηγώντας το στρατό του από εκεί τη νύχτα, επιτέθηκε εναντίον των ανυποψίαστων Βουλγάρων με το πρώτο φως της ημέρας.
Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης. Οι Βούλγαροι δεν μπόρεσαν να παραταχθούν και να οργανώσουν την άμυνά τους. Επακολούθησε μεγάλη σφαγή. Ο ίδιος ο Σαμουήλ τραυματίστηκε και μαζί με τον γιο του Γαβριήλ Ράντομιρ κατάφεραν να αποφύγουν την σύλληψη κάνοντας τους νεκρούς ανάμεσα στα κορμιά των σφαγιασμένων στρατιωτών. Στο τέλος της μέρας όταν έπεσε το σκοτάδι, ξέφυγαν, και μέσα από τα βουνά της Πίνδου πήραν τον δρόμο της επιστροφής περιμαζεύοντας στο δρόμο τα υπολείμματα του στρατού τους.

Ο Ουρανός επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη με 1.000 κεφάλια Βουλγάρων στρατιωτών και 12.000 αιχμαλώτους.

Αξιοσημείωτα:
Λόγω της ταλαιπωρίας από το μακρύ ταξίδι της επιστροφής το πληγωμένο χέρι του Σαμουήλ δεν θεραπεύτηκε σωστά και από τότε έμεινε σακατεμένο.

Επακόλουθα:
Ήταν η πρώτη μεγάλη ήττα του Σαμουήλ. Αν και κατάφερε να ανακάμψει (και στο μεταξύ να γίνει και επισήμως Τσάρος) και να καταλάβει την Σερβία, οι Βυζαντινοί βαθμιαία ανέλαβαν την πρωτοβουλία στον πόλεμο. Το 1014 οι Βούλγαροι νικήθηκαν αποφασιστικά στη μάχη του Κλειδίου.

Απόδοση κειμένου στα Ελληνικά σε συνεργασία με Δημοσθένη Λαμπρινάκη

Η 9η Ιουλίου 1821 και οι αγώνες του Κυπριακού Ελληνισμού

2021-07-10T17:10:00.001+03:00

Του Κωνσταντίνου Χολέβα

Στις 9 Ιουλίου η Κύπρος τιμά τη μνήμη των κληρικών και των λαϊκών που θανατώθηκαν βιαίως από τους Τούρκους το 1821 ως ύποπτοι για συμμετοχή στον Πανελλήνιο ξεσηκωμό.

Ο διοικητής Κουτσούκ Μεχμέτ έφερε τουρκικό στρατό για να αποτρέψει την εξέγερση των Ελλήνων της Μεγαλονήσου, πολλοί από τους οποίους είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρία.

Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός, τρεις Επίσκοποι, όλοι οι ηγούμενοι των Ορθοδόξων Μονών και εκατοντάδες προκρίτων και επιφανών πολιτών απαγχονίσθηκαν ή αποκεφαλίσθηκαν στη Λευκωσία αυτές τις καυτές ημέρες του Ιουλίου.

Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή που φιλοτέχνησε με ποιητικό τρόπο και στην κυπριακή διάλεκτο ο Κύπριος ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης, ο οποίος έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνος.

Ο Κυπριανός αφού αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει απαντά αγέρωχα στις απειλές του Τούρκου διοικητή ότι θα σφάξει όλους τους Ρωμηούς (Ορθόδοξους Έλληνες) στην Κύπρο:

Η Ρωμηοσύνη εν φυλή συνότζιαιρη του κόσμου

Κανένας δεν ηβρέθηκεν για να την ιξηλείψη

Κανένας γιατί σιέπει την που τάψη ο Θεός μου

Η Ρωμηοσύνη εν να χαθή όντας ο κόσμος λείψη.

………………………………………………………………

Το νιν αντάν να τρώει την γήν, τρώει την γην θαρκιέται

Μα πάντα τζείνον τρώγεται τζαι τζείνον καταλυέται!

Δηλαδή: Ο Ελληνισμός υπάρχει από κτίσεως κόσμου και κανείς μέχρι τώρα δεν κατόρθωσε να τον εξαφανίσει. Κανένας, διότι τον σκεπάζει (προστατεύει) από ψηλά ο Θεός μου. Ο (Ορθόδοξος) Ελληνισμός θα χαθεί μόνον όταν έλθει η συντέλεια του κόσμου….. Το υνί όταν αυλακώνει τη γη νομίζει ότι κάνει κακό στη γη. Μα τελικά το υνί είναι αυτό που φθείρεται και καταστρέφεται.

Οι πρώτοι τέσσερις στίχοι αποδίδουν την ελπίδα αναστάσεως των υποδούλων και το ελληνορθόδοξο αντιστασιακό φρόνημα των Κυπρίων. Δίνει μάλιστα και ένα μήνυμα αισιοδοξίας για το μέλλον του Ελληνισμού. Οι άλλοι δύο στίχοι που επέλεξα από το εκτενέστατο αυτό επικό ποίημα ( Το τραγούδιν του Κυπριανού ή η Ενάτη Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου) παρομοιάζουν την Τουρκία με το υνί του γεωργού. Οι Οθωμανοί Τούρκοι νόμιζαν ότι σφάζοντας και καταπιέζοντας θα εξαφανίσουν από προσώπου γης το Ελληνορθόδοξο Γένος. Όμως τελικά από τις συνεχείς εξεγέρσεις των Ελλήνων –και άλλων λαών- διελύθη η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Για την ιστορία αναφέρω ότι ο Εθνομάρτυς Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός υπήρξε μοναχός της Σταυροπηγιακής Μονής του Μαχαιρά, εκεί όπου σε μία άλλη ένδοξη σελίδα του Κυπριακού Ελληνισμού φονεύθηκε μαχόμενος κατά εκατοντάδων Βρετανών ο υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αυξεντίου (3 Μαρτίου 1957).

Επίσης ο Κυπριανός ίδρυσε στις αρχές του 19ου αιώνος την Ελληνική Σχολή, το πρώτο οργανωμένο εκπαιδευτικό ίδρυμα της Κύπρου, που ονομάζεται σήμερα Παγκύπριον Γυμνάσιον.

Στο υπόγειο του σχολείου βλέπουμε και σήμερα την κρύπτη όπου ο Κυπριανός συναντούσε τους εκπροσώπους της Φιλικής Εταιρίας. Τα οστά των θανατωθέντων κληρικών βρίσκονται θαμμένα σε περίλαμπρο μνημείο στο προαύλιο του Ιερού Ναού της Φανερωμένης, στην παλιά Λευκωσία.

Ορθοδοξία και Ελληνικότητα είναι άρρηκτα δεμένες με τη ψυχή και την ταυτότητα των Κυπρίων. Από τα πρό Χριστού χρόνια, όταν οι Αχαιοί έφθασαν από την κυρίως Ελλάδα στα χαμογελαστά Κυπριακά ακρογιάλια, η Κύπρος αγωνίσθηκε και αγωνίζεται να διατηρήσει τον εθνικό της χαρακτήρα παρά τις πάμπολλες κατακτήσεις.

Ο Απόστολος Παύλος και ο Απόστολος Βαρνάβας δίδαξαν την αλήθεια του Ευαγγελίου στους Έλληνες της Κύπρου και ο Ρωμαίος κυβερνήτης της Πάφου υπήρξε ο πρώτος Ευρωπαίος αξιωματούχος που βαπτίσθηκε Χριστιανός. Η Αγία Ελένη μεταφέροντας στην Κωνσταντινούπολη τον Τίμιο Σταυρό ναυάγησε στην Κύπρο και για τη σωτηρία της ίδρυσε την Ιερά Μονή Σταυροβουνίου, που λειτουργεί σήμερα με Αγιορείτικο Τυπικό. Αυτοκέφαλη από τον Ε΄ αιώνα μ.Χ. η Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου σήκωσε πάντα ψηλά τη σημαία για τη διατήρηση της πίστης, της γλώσσας και της ελληνικής ρίζας.

Έγραφε χαρακτηριστικά στην αδελφή του Ιωάννα Τσάτσου ο Νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Κύπρο το 1953, δύο χρόνια πριν από τον Αγώνα του 1955-59:

« … Τον έχω αγαπήσει αυτόν τον τόπο. Ίσως γιατί βρίσκω εκεί πράματα παλιά που ζουν ακόμη, ενώ έχουν χαθεί στην άλλη Ελλάδα…. ίσως γιατί αισθάνομαι πως αυτός ο λαός έχει ανάγκη απ’ όλη μας την αγάπη και όλη τη συμπαράστασή μας….Ένας πιστός λαός, πεισματάρικα και ήπια σταθερός. Για σκέψου πόσοι και πόσοι πέρασαν από πάνω τους. Σταυροφόροι, Βενετσιάνοι, Τούρκοι, Εγγλέζοι- 900 χρόνια. Και τώρα γράφουν στους τοίχους των χωριών τους: «Θέλομεν την Ελλάδα μας κι ας τρώγωμεν πέτρες»!Θα ήθελα οι νέοι μας να πήγαιναν στην Κύπρο. Θα έβλεπαν από εκεί πλατύτερο τον τόπο μας».

Αυτό που δεν πρόλαβε να δει ο Σεφέρης ήταν η τουρκική εισβολή του Ιουλίου-Αυγούστου 1974. Αλλά και σήμερα η ψυχή της λαβωμένης Κύπρου παραμένει Ελληνική!

Δημοσιεύθηκε στην huffingtonpost.gr

Η ιστορία μαρτυράει την ελληνικότητα της Βορείου Ηπείρου

2021-07-07T17:13:00.005+03:00

Ολόκληρη την περιοχή από τον Αμβρακικό κόλπο, πέρα από την Ακροκεραύνια και την Αχρίδα, κατά τους αρχαίους χρόνους την κατοικούσαν ελληνικοί πληθυσμοί, μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και είχαν αναπτύξει ελληνικό πολιτισμό.

Από το Μαντείο της Δωδώνης, που βρισκόταν στο πιο κεντρικό σημείο της περιοχής, εκπέμπονταν δεήσεις προς τους θεούς. Στα Ακροκεραύνια οι αρχαίοι ελληνικοί πληθυσμοί υπερασπίζονταν τα ιερά των πατέρων τους από τους ξένους λαούς.

Την ελληνικότητα της Βορείου Ηπείρου ενισχύουν πολλά εθνολογικά στοιχεία, όπως είναι τα τοπωνύμια, η γλώσσα, η θρησκεία, η ενδυμασία, οι παραδόσεις, η λαϊκή τέχνη και άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις. Τα χωριά της Βορείου Ηπείρου έχουν όλα ονόματα που φανερώνουν ελληνική γλώσσα σε όλες τις εκδηλώσεις των κατοίκων. Παρ’ όλες τις πιέσεις και τους αναγκαστικούς εξισλαμισμούς και το επιφανειακό φαινόμενο της προτίμησης πολλών στα «αρβανίτικα», στο βάθος επικρατεί η ελληνική γλώσσα, η οποία έχει βαθιές ρίζες στον τόπο. Η γλώσσα της επιστήμης και του εμπορίου είναι ελληνική. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας η ελληνική ήταν η επίσημη γλώσσα και σ’ αυτή εκδίδονταν οι αποφάσεις. Στις ιδιωτικές σχέσεις και στα συμβόλαια η μόνη γλώσσα που χρησιμοποιούνταν ήταν η ελληνική, ως τα μέσα του 15ου αιώνα. Στις περιοχές της Βορείου Ηπείρου ο ελληνισμός υπήρξε τόσο έντονος, ώστε να αφομοιώσει γλωσσικά τους μουσουλμάνους.

Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι η πίστη στην ορθοδοξία, στη θρησκεία των προγόνων. Οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου, παρ’ όλες τις πιέσεις των Τούρκων κατακτητών να αλλαξοπιστήσουν, παρέμειναν πιστοί στη θρησκεία τους. Και εκείνοι που από την ανάγκη της επιβίωσης αναγκάστηκαν να αλλαξοπιστήσουν, στο βάθος παρέμειναν γνήσιοι χριστιανοί. Επίσης, η ενδυμασία των Βορειοηπειρωτών σχετίζεται με την ενδυμασία των υπόλοιπων κατοίκων της Ηπείρου.

Μετά η λαϊκή τέχνη στην Βόρειο Ήπειρο διατηρεί την παλιά της εμφάνιση. Ο απλός χτίστης, ο απλός λαϊκός δημιουργός άφησε να εκδηλωθεί στις εκκλησίες και στα χωριατόσπιτα το καλλιτεχνικό του ταλέντο.

Εκτός αυτών, άλλα στοιχεία απόδειξης της ελληνικής συνείδησης των κατοίκων είναι οι κοινωνικές εκδηλώσεις, τα ήθη και τα έθιμα, που είναι συνέχεια των αρχαίων ελληνικών και βυζαντινών συνηθειών. Οι τελετές του γάμου και τα γαμήλια τραγούδια των προγόνων διατηρούνται ανόθευτα ως σήμερα. Τα μοιρολόγια στους νεκρούς συναγωνίζονται τα μανιάτικα μοιρολόγια. Η Ηπειρωτική μουσική και οι λεβέντικοι ηπειρωτικοί χοροί εκφράζουν την περήφανη ελληνική ψυχή.

Η διαχρονική παρουσία της Ηπείρου στον Ελλαδικό χώρο είναι δεδομένη και αποκαλυπτική από πολλές επιστημονικές πλευρές. Ο Στράβων, που έζησε στα χρόνια του Χριστού, τοποθετεί τα όρια της Ηπείρου βορειότερα της Εγνατίας οδού (Via Egnatia) και ο Πτολεμαίος υπογραμμίζει: «Αρχαί Ελλάδος και Ωρικίας και Αρχέγονος Ελλάς Ήπειρος». Η γραμμή ασφαλείας είναι εκείνη του Γενούσιου (Σκύψιτη) ποταμού, που διαγράφεται, όχι μόνο από την μορφολογία του εδάφους, αλλά και από τα εθνολογικά, λαογραφικά και ανθρωπολογικά στοιχεία.

Τα κυριότερα έθνη που επικράτησαν στην Ήπειρο κατά την αρχαιότητα ήταν: Παλιότερα των Θεσπρωτών (8ος -7ος αι.), αργότερα των Χαόνων (6ος-5ος αι.). Και τελευταίοι (4ος-3ος αι.) οι Μολοσσοί. Από την επικράτηση των Μολοσσών (375 π.χ.) συμπτύχθηκαν στη «Συμμαχία των Ηπειρωτών» και τέθηκε στα νομίσματα η λέξη «ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ». Έτσι ολοκληρώθηκε η εθνική συνείδηση και ο εθνολογικός χαρακτήρας των Ηπειρωτών.

Η Βόρειος Ήπειρος, στην εσχατιά της ελληνικής γης, στέκεται φρουρός της Ρωμιοσύνης στα βόρεια σύνορα, συνέχεια του Ηπειρωτικού χώρου και με παρόμοιες γεωμορφολογικές και ανθρωπογεωγραφικές συνθήκες. Το Ηπειρωτικό αυτό τμήμα δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητο και αποκομμένο από τον Ηπειρωτικό κορμό. Ο ηπειρωτικός χώρος είναι ενιαίος και αδιάσπαστος, με ενιαία εθνολογική σύνθεση.

Άγνωστη, ξεχασμένη πατρίδα, με την πανάρχαια ιστορία της. Όσο και αν επιθυμούν κάποιοι να την λησμονήσουμε, αυτή αντιστέκεται και θα αντιστέκεται, στέλνοντας μηνύματα από την ψυχή της μνημοσύνης.

Νίκος Θ. Υφαντής

ΠΗΓΗ: himara.gr

Ταξίδι στην χαραυγή του δυτικού Πολιτισμού: Λακωνική πόλη κάτω από τα κύματα πριν 5000 χρόνια [εκπληκτική αναπαράσταση]

2021-07-03T09:38:00.002+03:00

Αρχαία πόλη της εποχής του Χαλκού, στην Μινωική περίοδο βρίσκεται βυθισμένη σε ελάχιστο βάθος στο Παυλοπέτρι στην Ελαφόνησο.

Μία ομάδα επιστημόνων ερευνά τα ερείπια ηλικίας 5000 χρόνων και καταφέρνει με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας να την ξαναζωντανέψει.

Πως ζούσαν οι κάτοικοι της περιοχής αυτής τα σπίτια και τις καθημερινές τους ασχολίες.

Δείτε το βίντεο από το πανεπιστήμιο του Νόττινχαμ και ακολουθείστε τον σύνδεσμο για ντοκιματέρ του BBC

Έλληνες της Καλαβρίας: Ο θύλακας του ελληνισμού στην Ιταλία έχει επιβιώσει επί χιλιετίες

2021-07-01T16:17:00.001+03:00

Όποιος δεν έχει πάει στην Καλαβρία, δεν έχει γνωρίσει την άλλη Ελλάδα

Υπάρχει σήμερα ένας μικροσκοπικός θύλακας Ελλήνων της Καλαβρίας, ελληνόφωνων στην ορεινή περιοχή Ασπρομόντε της Ρέτζιο Καλαβρίας που φαίνεται να έχει επιβιώσει χιλιετίες… ίσως από τότε που οι αρχαίοι Έλληνες άρχισαν να αποικίζουν τη Νότια Ιταλία τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ.

Ιταλικά, όπως γνωρίζουμε σήμερα, δεν μιλούσε πάντα σε όλη την Ιταλία. Η ιταλική γλώσσα δεν έγινε η βασική γλώσσα μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα κατά τη διαδικασία της ιταλικής ενοποίησης, ή το Risorgimento.

Μέχρι τότε, η ιταλική χερσόνησος αποτελούταν από διάλεκτους Italo-Romance και μικρότερες μειονοτικές γλώσσες που διαφοροποιούνταν ανά περιοχή και ιστορικές επιρροές.

Μόλις ολοκληρώθηκε η ενοποίηση, η διάλεκτος της Τοσκάνης τέθηκε σε ισχύ ως επίσημη γλώσσα του ιταλικού έθνους. Αυτό έγινε η αρχή του σύγχρονου τέλους της ελληνικής γλώσσας στην Καλαβρία ή αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως Greko.

Γιατί πρέπει να έχει σημασία;

Υπάρχει σήμερα ένας μικροσκοπικός θύλακας Ελληνόφωνων στην ορεινή περιοχή Ασπρομόντε της Ρέτζιο Καλαβρίας που φαίνεται να έχει επιβιώσει χιλιετίες… ίσως από τότε που οι Αρχαίοι Έλληνες άρχισαν να αποικίζουν τη Νότια Ιταλία τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ.

Η γλώσσα τους ονομάζεται Greko. Επιβίωσαν αυτοκρατορίες, εισβολές, εκκλησιαστικά σχίσματα, δικτάτορες, αφομοίωση εθνικιστικής και πολλά άλλα. Το Greko είναι μια ποικιλία της ελληνικής γλώσσας που έχει διαχωριστεί από τον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο για πολλούς αιώνες.

Υπάρχουν διάφορες εκτιμήσεις πληθυσμού που κυκλοφορούν, αλλά αφού επισκέφτηκα την περιοχή τον Απρίλιο του 2017 και κάθισα με αρκετούς ηγέτες της κοινότητας, η σαφέστερη εκτίμηση των υπόλοιπων ομιλητών Greko φαίνεται να κυμαίνεται μεταξύ 200-300 και οι αριθμοί συνεχίζουν να μειώνονται.

Η κύρια εκκλησία στο κέντρο της Γαλικίας. Πίστωση: Ιωάννης Καζακλής

Για να βοηθήσουμε να φέρουμε περισσότερες προοπτικές, τα ελληνικά ήταν το κυρίαρχο γλωσσικό και εθνικό στοιχείο σε όλα όσα γνωρίζουμε σήμερα ως Καλαβρία, Βασιλικάτα, Απουλία και Ανατολική Σικελία μέχρι τον 14ο αιώνα

Έκτοτε, η εξάπλωση των γλωσσών Italo-Romance, μαζί με τη γεωγραφική απομόνωση από άλλες ελληνόφωνες περιοχές στην Ιταλία, προκάλεσε τη γλώσσα της εξελίχθηκε μόνη της στην Καλαβρία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια ξεχωριστή και μοναδική ποικιλία ελληνικών που διαφέρει από αυτό που ομιλείται σήμερα στην Απουλία.

Ιστορία των Ελλήνων της Καλαβρίας

Ο αγώνας για την επιβίωση του Ελληνισμού μετά την αρχαιότητα συνδέεται συνήθως με την οθωμανική κατοχή στην Ανατολική Μεσόγειο και όχι με την ιταλική χερσόνησο. Λίγα βιβλία ιστορίας που διάβασα, μεγάλωσα ανέφεραν ποτέ οποιοδήποτε είδος ελληνικής ιστορίας ή παρουσίας στην Ιταλία μετά την ένδοξη εποχή της Magna Graecia. Αλλά για να σκάψουμε λίγο πιο βαθιά σημαίνει ότι πρέπει να δούμε τι συνέβη σε αυτήν την εθνογλωσσική ομάδα μετά την αρχαιότητα.

Οι πέτρινες κατασκευές και τα σπίτια της Μπόβα. Πίστωση: Ιωάννης Καζακλής

Υπάρχουν πολλές θεωρίες ή σχολές σκέψης σχετικά με την προέλευση της κοινότητας Greko στην Καλαβρία. Είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων που αποίκησαν τη Νότια Ιταλία; Είναι κατάλοιπα της βυζαντινής παρουσίας στη Νότια Ιταλία; Ήρθαν οι πρόγονοί τους τον 15ο-16ο αιώνα από τις ελληνικές κοινότητες στο Αιγαίο που έφυγαν από την οθωμανική εισβολή;

Οι καλύτερες απαντήσεις σε όλες αυτές τις ερωτήσεις είναι ναι, ναι και ναι. Αυτό σημαίνει ότι η ιστορία έχει δείξει μια συνεχή ελληνική παρουσία στην Καλαβρία από την αρχαιότητα. Παρόλο που στην περιοχή εμφανίστηκαν διαφορετικές αυτοκρατορίες, κυβερνήσεις και εισβολές, η ελληνική γλώσσα και ταυτότητα φαινόταν να μην έπαψε ποτέ. Μόλις τελείωσαν οι ένδοξες μέρες της Magna Graecia, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι Έλληνες συνέχισαν να μιλάνε στη Νότια Ιταλία κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Μόλις η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χωρίστηκε σε Ανατολή (Βυζαντινή) και Δύση, η Καλαβρία είδε τη βυζαντινή κυριαρχία να αρχίζει τον 5ο αιώνα. Αυτό διήρκεσε μέχρι τον 11ο αιώνα και ενίσχυσε την ελληνική γλώσσα και ταυτότητα στην περιοχή καθώς και μια σχέση με τον Ανατολικό Χριστιανισμό.

Σήμερα, υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για μια βυζαντινή κληρονομιά παρά για ένα αρχαίο ελληνικό ή νεοελληνικό αποτύπωμα.

Η ορεινή εξοχή που περιβάλλει τη Μπόβα. Πίστωση: Ιωάννης Καζακλής

Αυτό που είναι ακόμα πιο συναρπαστικό είναι ότι η Καλαβρία ήταν προφανώς ένας βυζαντινός μοναστικός κόμβος. Υπήρχαν πάνω από 1.500 βυζαντινά μοναστήρια στην Καλαβρία και οι άνθρωποι σήμερα θυμούνται ακόμα και λατρεύουν αυτούς τους αγίους. Παρόλο που η βυζαντινή κυριαρχία έληξε στην Καλαβρία τον 11ο αιώνα, η ελληνική γλώσσα συνέχισε να ομιλείται ενώ σταδιακά υποχώρησε στην περιοχή με την εξάπλωση των λατινικών και μια διαδικασία καθολικισμού.

Η σύγχρονη κοινότητα της Μπόβα μπορεί να δώσει κάποια εικόνα για την ιστορία της γλώσσας στην περιοχή. Στους επόμενους αιώνες μετά τη βυζαντινή κυριαρχία, η Μπόβα έγινε η καρδιά του ελληνικού πολιτισμού στην Καλαβρία, καθώς και η έδρα της ελληνικής εκκλησίας στην περιοχή. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η λειτουργική γλώσσα της περιοχής ήταν ελληνική έως το 1572, όταν η Μπόβα ήταν η τελευταία στην περιοχή που μετέβη στα Λατινικά.

Δεν γνωρίζουμε πολλά για το τι συνέβη μεταξύ του τέλους του 16ου αιώνα και του ιταλικού Risorgimento τον 19ο αιώνα, αλλά υπάρχουν μερικές λεπτομέρειες που πρέπει να αναφερθούν. Πρώτον, λόγω των πολλαπλών εισβολών και της πειρατείας, μεγάλο μέρος του παράκτιου πληθυσμού της Καλαβρίας μετακόμισε στο ορεινό εσωτερικό.

Η απομόνωση και η γεωγραφία των κοινοτήτων Greko στην Καλαβρία σίγουρα λειτούργησαν με το πλεονέκτημα της διατήρησης της γλώσσας για αιώνες. Μπορούμε επίσης να συμπεράνουμε ότι περιστασιακές μεταναστεύσεις Ελλήνων στην Καλαβρία από το Αιγαίο θα μπορούσαν να είχαν πραγματοποιηθεί τον 16ο και 17ο αιώνα ως απάντηση στην οθωμανική εισβολή. Υπάρχουν ακόμη στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο δήμαρχος της Μπόβα του 17ου αιώνα έγραψε ποιήματα στο Γκρέκο.

Παρόλο που η ελληνική γλώσσα είχε ήδη σε μεγάλη παρακμή από την αποχώρηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στη Νότια Ιταλία και την εξάπλωση του Καθολικισμού με λατινική λειτουργία, η γλώσσα φάνηκε να επιβιώνει ήσυχα αρκετούς αιώνες στα βουνά της Καλαβρίας.

Οι Έλληνες της Καλαβρίας σήμερα

Μόλις έγινε το Risorgimento, η σύγχρονη ιταλική γλώσσα έφτασε τελικά στην Καλαβρία στα τέλη του 19ου αιώνα. Όπως ανέφερα προηγουμένως, η ιταλική γλώσσα που έφτασε ήταν ουσιαστικά η Τοσκάνη διάλεκτος που επιλέχθηκε ως η εθνική γλώσσα.

Λόγω της πολυπλοκότητας του Risorgimento και του νέου πολύπλευρου ιταλικού κράτους (Βόρεια Ιταλία εναντίον της Νότιας Ιταλίας), υπήρχε ένα νέο κύμα νοοτροπίας που εισήχθη στην Καλαβρία και στις γύρω περιοχές της Νότιας Ιταλίας. Αυτό επηρέασε βαθιά την κοινότητα και τη γλώσσα του Γκρέκο.

Η ντροπή και η αμηχανία του να μιλάει ο Γκρέκο ξεκίνησε τον 20ο αιώνα και εντατικοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του φασιστικού κινήματος.

Έγινε κατάφωρα να μιλήσει ο Γκρέκο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Το ψευδώνυμο paddeki, που σημαίνει ηλίθιο, δόθηκε συνήθως σε Greco ομιλητές για να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα. Η αφομοίωση στον ιταλικό πολιτισμό και η απόρριψη της γλώσσας Greko φαινόταν σαν η καλύτερη επιλογή για πολλούς ομιλητές Greko, ειδικά για τους γονείς Greko που θέλουν να δώσουν στα παιδιά τους ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον.

Για να κατανοήσω την τρέχουσα κατάσταση της γλώσσας Greko στην Καλαβρία, επισκέφτηκα τα σπίτια ορισμένων τοπικών οικογενειών Greko στη μαρίνα Bova, στη μαρίνα Condofuri, στο Galliciano και στο Bova.

Με μόνο 200-300 ηχεία Greko να απομένουν σήμερα, η συντριπτική πλειοψηφία τους είναι ηλικιωμένοι. Μπορέσαμε να καθίσουμε με τους Salvatore Siviglia (Roghudi Nuovo), Domenico Nucera Milinari (Condofuri Marina), Mimmo Nucera (Gallicianò) και Pietro Romeo (Bova).

Ακούγοντας τις ιστορίες και τις εμπειρίες από καθένα από αυτά τα άτομα μου έδωσε ένα καλό σκηνικό για το πώς ήταν η ζωή για την κοινότητα Greko στην Καλαβρία, ειδικά πριν από τη δεκαετία του 1960. Πολλοί από αυτούς ισχυρίστηκαν ότι μόνο οι παλαιότερες γενιές συνεχίζουν να μιλούν τον Γκρέκο σήμερα και αυτό φαινόταν να είναι αρκετά εμφανές κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου.

Καθίσαμε με τον Salvatore Siviglia στο σημερινό σπίτι του στο Roghudi Nuovo και μας εξήγησε πώς ήταν η ζωή στην πατρίδα του Roghudi (Σημείωση: Ο Salvatore, μαζί με όλους τους κατοίκους του Roghudi, αναγκάστηκαν να μετεγκατασταθούν στο Roghudi Nuovo το τη δεκαετία του 1980 λόγω σοβαρών πλημμυρών).

«Μέχρι τη δεκαετία του 1960, δεν υπήρχαν δρόμοι, ηλεκτρισμός ή υδραυλικά στα περισσότερα χωριά του Γκρέκο. Όταν έφτασαν τα σχολεία, τα ιταλικά ήταν η διδασκόμενη γλώσσα και ο Γκρέκο μαθαίνει στο σπίτι. Δεν υπήρχε κυβερνητική βοήθεια τότε για τη γλώσσα Greko. Οι άνθρωποι στη Ρώμη (που αναφέρονται στην ιταλική κυβέρνηση) δεν ενδιαφέρονται για τη γλώσσα μας. ”

Η ιταλική κυβέρνηση δεν έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στη γλώσσα Greko ή δεν συνέβαλε στη διατήρησή της, διότι οι ομιλητές της δεν αποτελούν απειλή απόσχισης ή ανεξαρτησίας όπως οι μειονότητες της Βόρειας Ιταλίας ή οι Βάσκοι και Καταλανοί της Ισπανίας.

Βοήθεια από την Ελλάδα

Τα τελευταία 20-30 χρόνια, έχουν γίνει προσπάθειες σε συνεργασία με την ελληνική κυβέρνηση για την εκπαίδευση και την αναζωογόνηση της γλώσσας και του πολιτισμού Greko στην Καλαβρία. Αυτή η δραστηριότητα έφερε σίγουρα περισσότερη πολιτιστική ευαισθητοποίηση στους ντόπιους, αλλά δυστυχώς δεν είχε θετική επίδραση στη γλώσσα.

Σε αντίθεση με τα νεοελληνικά, η γλώσσα Γκρέκο γράφεται με λατινικά. Αυτό από μόνο του δημιουργεί ένα σαφές εμπόδιο μεταξύ του τοπικού πληθυσμού Greko της Καλαβρίας και των εισερχόμενων εκπαιδευτικών από την Ελλάδα που έφεραν τη σύγχρονη ελληνική γλώσσα χρησιμοποιώντας το ελληνικό αλφάβητο. Ίσως οι προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης και των ελληνικών οργανισμών είχαν ως στόχο τη σύνδεση της κοινότητας Greko της Καλαβρίας με μια ποικιλία ελληνικών (νεοελληνικών) που ήταν πιο βιώσιμη τον 21ο αιώνα.

Ένα παραδοσιακό σπίτι στη Μπόβα με θέα στα Όρη του Ασπρόντε. Πίστωση: Ιωάννης Καζακλής

Κοιτάζοντας μέσα στην κοινότητα

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που οδήγησαν στην τρέχουσα κατάσταση της γλώσσας Greko καθώς παραμένει σε σοβαρή παρακμή και σχεδόν εξαφανίζεται.

Αν και μένουν μόνο μερικές εκατοντάδες ομιλητές, φαίνεται να υπάρχουν χιλιάδες στην περιοχή που έχουν εθνοτική ταυτότητα Γκρέκο αλλά δεν γνωρίζουν τη γλώσσα.

Παρατήρησα πόσο παθιασμένοι και εργατικοί ήταν κάποιοι Γκρέκο όσον αφορά την επιβίωση της πεθαμένης γλώσσας τους. Ήταν πολύ συγκινητικό και ενθαρρυντικό. Στην ουσία, είναι φύλακες του ελληνισμού σε αυτήν τη μικρή περιοχή που είναι κρυμμένη στα δάχτυλα της χερσονήσου της Ιταλίας.

Ο οικισμός Γκρέκο της Γαλικίας. Πίστωση: Ιωάννης Καζακλής

Κατάσταση και στατιστικά των Ελλήνων της Καλαβρίας

Ακολουθεί μια λίστα με τα σημερινά κέντρα πληθυσμού που έχουν κατοίκους που μιλούν ελληνόφωνους καθώς και οικισμούς που κάποτε είχαν ομιλητές Greko τα τελευταία 100 χρόνια. Λάβετε υπόψη ότι αρκετοί οικισμοί στο ορεινό εσωτερικό παρουσίασαν μετατοπίσεις πληθυσμού τις τελευταίες δεκαετίες. Προσπάθησα να δώσω λεπτομέρειες για κάθε οικισμό που αναφέρεται.

Ελληνόφωνοι Οικισμοί Σήμερα:

Galliciano : Ο μόνος εναπομείνας πρωτότυπος οικισμός που μιλάει στην Ελλάδα, στα βουνά. Οι ντόπιοι δεν έχουν αναγκαστεί να μετακινηθούν ή να επανεγκατασταθούν στην ακτή, όπως άλλοι γύρω ορεινοί οικισμοί.
Roghudi Nuovo : Ιδρύθηκε το 1980 μετά τον αρχικό οικισμό του Roghudi στο ορεινό εσωτερικό απειλήθηκε από σοβαρές πλημμύρες. Κατά συνέπεια, όλοι οι κάτοικοί του μεταφέρθηκαν στο Roghudi Nuovo, που σημαίνει New Roghudi.
Μαρίνα Μπόβα : Η Μαρίνα Μπόβα είναι ο παράκτιος οικισμός του αντίστοιχου ορεινού οικισμού της, Μπόβα (μερικές φορές ονομάζεται Bova Superiore). Πολλοί από τους κατοίκους της Μπόβα έχουν μετακομίσει στη Μαρίνα Μπόβα τις τελευταίες δεκαετίες αναζητώντας καλύτερες οικονομικές ευκαιρίες και έκθεση στο εμπόριο στην ακτή.
Melito di Porto Salvo
Reggio di Calabria: Η μεγαλύτερη πόλη της Καλαβρίας, το Ρέτζιο έχει μερικές γειτονιές στις οποίες έχουν μετακινηθεί οι ελληνόφωνοι άνθρωποι εδώ και δεκαετίες.

Πρώην οικισμοί ή πρώην ελληνόφωνοι οικισμοί τα τελευταία 100 χρόνια:

Roghudi : Βρίσκεται στα Όρη του Ασπρόμουντος, οι κάτοικοι του Ρογκούντι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν πιο κοντά στην ακτή μετά από σοβαρές πλημμύρες στη δεκαετία του 1980. Ο νέος οικισμός θα ονομάζεται Roghudi Nuovo.
Condofuri
Amendolea
Roccaforte del Greco
Bova : Κάποτε το επίκεντρο του ελληνικού πολιτισμού και της θρησκείας στην περιοχή, η Μπόβα δεν έχει ακόμη γηγενείς ομιλητές Greko. Πολλοί από τους πρώην ελληνόφωνους κατοίκους της έχουν μετακομίσει στον παραλιακό οικισμό της Μπόβα Μαρίνα τα τελευταία 30-40 χρόνια για οικονομική ευκαιρία.

Σημαντική σημείωση: Greko εναντίον Griko: Μην συγχέετε τα δύο. Η παραλλαγή των ελληνικών που ομιλείται στην Καλαβρία (Greko) είναι διαφορετική από την ποικιλία των ελληνικών που ομιλούνται στην Απουλία, γνωστή ως Griko.

* Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στη διεύθυνση www.istoria.life από τον Γιώργο Καζακλή με έδρα το DC, ο οποίος έδωσε άδεια για την αναδημοσίευσή του στο Greek Reporter. Αυτή είναι μια τροποποιημένη έκδοση του άρθρου.

Αναδημοσίευση από το e-enimerosi

Παράλληλες δράσεις ηρώων και αγωνιστών της ΕΟΚΑ

2021-06-29T16:04:00.004+03:00

Οι ήρωες του αδικαίωτου Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ

Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης

Αναδιφώντας κεφάλαια βιβλίων που γράφτηκαν κατά καιρούς για τον αδικαίωτο Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ, έχω επισημάνει αρκετές συγκυρίες ή συμπτώσεις, που οι εξελίξεις και τα τελικά αποτελέσματά τους αγγίζουν τη σφαίρα του ανεξήγητου μυστηρίου. Και γεννούν πολλά ερωτήματα, που παραμένουν αναπάντητα και ανεξερεύνητα. Αξίζει ν’ αναφέρουμε μερικές τέτοιες συγκυρίες και συμπτώσεις, που έχουν σχέση άλλοτε με κοινό τέλος ηρώων ή κοινή πορεία αγωνιστών από διάφορες περιοχές. Υπήρξαν περιπτώσεις ηρώων που οι οικογένειές τους είχαν κρησφύγετα στα σπίτια τους, φιλοξενούσαν καταζητούμενους αγωνιστές, αλλά δεν είχαν εντοπιστεί ποτέ από τους Βρετανούς, αν και είχαν ερευνηθεί επανειλημμένα. Υπήρξαν περιπτώσεις στενών συγγενών που διέμεναν σε περιοχές πολύ μακριά η μια από την άλλη, δεν γνώριζαν οι μεν ότι συμμετείχαν οι δε στον Αγώνα, αλλά τελικά αποκαλύφθηκε η δράση τους από τα ίδια τα γεγονότα. Πρώτο παράδειγμα τέτοιων περιπτώσεων: Δυο ξαδέρφια, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης και ο Στέλιος Μαυρομμάτης, βάδισαν στο ικρίωμα της αγχόνης για την αγωνιστική τους δράση, στην Πάφο ο πρώτος και στη Λευκωσία ο δεύτερος. Παράδειγμα δεύτερο: Ο Ευαγόρας Παπαχριστοφόρου και ο Χρύσανθος Μυλωνάς. Από τον Κάτω Αμίαντο ο πρώτος κι από τη Γαλάτα ο δεύτερος. Είχαν τη μαύρη κοινή μοίρα να δολοφονηθούν την ίδια μέρα, ο ένας μέσα και ο άλλος έξω από το κρησφύγετό τους, από τον μέχρι τη στιγμή του διπλού στυγερού κι αποτρόπαιου εγκλήματος, σύντροφό τους, Μιχάλη Ασσιώτη.

Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις που κάτοικοι δυο ή περισσότερων χωριών συνεργάζονταν στον Αγώνα παράλληλα, παρά το ότι κατοικούσαν σε διαφορετικές περιοχές, όπως συνέβαινε με πολλούς αγωνιστές της Κακοπετριάς και του Αγίου Μάμαντος. Δυο χωριών που είχαν τη μεγάλη τιμή να φιλοξενήσουν στα χώματά τους τον Αρχηγό Διγενή και να πρωταγωνιστήσουν σε σημαντικά γεγονότα του Απελευθερωτικού Αγώνα στους Τομείς Πιτσιλιάς – Αμιάντου – Τροόδους από τη μια και Σολέας από την άλλη. Με αυτές τις περιπτώσεις θ’ ασχοληθούμε σήμερα. Θ’ αναφερθούμε σε συμπτώσεις και συγκυρίες που αγγίζουν τη σφαίρα του θαυμαστού μυστηρίου.

Συγκυρία πρώτη: Η σχεδόν ταυτόχρονη μύηση στον Αγώνα της ΕΟΚΑ, του Νικόλα Αβραάμ – Αβδέλλα από τον Ανδρέα Αζίνα, με υπόδειξη του εθναπόστολου δασκάλου Νικόλα Χατζηκωστή και του Αντρέα Χρ. Παπαδόπουλου από τον φλογερό Παπασταύρο. Αγιομαμίτης ο πρώτος, Κακοπετρίτης ο δεύτερος. Η εντολή που παίρνουν, ταυτόσημη: Να οργανώσουν ο καθένας στην περιοχή του, στην Πιτσιλιά ο πρώτος και ο δεύτερος στη Σολιά, (Κακοπετριά, Γαλάτα) αρχικά, ομάδες αγωνιστών, να προετοιμάσουν χώρους απόκρυψης οπλισμού και ν’ ανοίξουν κρησφύγετα για φιλοξενία καταζητούμενων αγωνιστών. Χωρίς να γνωρίζονται, παίρνουν την ίδια εντολή και ρίχνονται στον κοινό αγώνα ολοπρόθυμα, κρυφά και μακριά ο ένας από τον άλλο… Παράλληλοι οι δύσκολοι δρόμοι και των δυο. Οι συνθήκες δράσης οι ίδιες στην Πιτσιλιά και τη Σολιά. Μέχρις εδώ πρώτη σύμπτωση οι παράλληλες δραστηριότητες των δυο χωρίς καμιά περιπλοκή, ούτε και απρόσμενη εξέλιξη. Έλα, όμως, που με το πέρασμα του χρόνου άρχισαν να προβάλλουν νέες, απίστευτες συγκυρίες και συμπτώσεις, του ανεξήγητου και του θαυμαστού μυστηρίου.

Συγκυρία δεύτερη: Ο τρίτος που πλησιάστηκε από τον «Αβδέλλα» στον Αμίαντο, και δέχθηκε πρόθυμα να τον βοηθήσει στο έργο της στράτευσης αγωνιστών, δεν ήταν άλλος από τον Κακοπετρίτη αρχιεπιστάτη του Αμιάντου, Χρίστο Μακρή. Δεξί χέρι του «Αβδέλλα», μέχρι τη σύλληψή του, ανέλαβε μετά και ως υπεύθυνος αντικαταστάτης του στον Αμίαντο, με βοηθούς τον γιο του Λάμπρο Μακρή και τον Αλέξαντρο Τρύφωνα – Καστορή, άντρα της αδελφότεκνής του Αγάθης. Επίσης, η συμβία του Χρίστου Μακρή, Ζωή, είχε την καταγωγή της από τον Άη Μάμαντα, χωριανή του «Αβδέλλα», δηλαδή!

Συγκυρία τρίτη: Ο Χρίστος Μακρής, με εντολή του «Αβδέλλα», κατεβαίνει από τον Αμίαντο στο χωριό του, την Κακοπετριά, για να μυήσει τον αδελφό του Μιχάλη και να του ζητήσει να φιλοξενεί αγωνιστές στο ξενοδοχείο του, που ήταν έξω από το χωριό, σε μια δεσπόζουσα θέση της περιοχής, πολύ κατάλληλο για τέτοιο σκοπό. Παραμένει, όμως, έκπληκτος ο Χρίστος, αλλά και νιώθει ιδιαίτερη ικανοποίηση, όταν ο αδελφός του Μιχάλης τού αποκαλύπτει ότι είναι ήδη μυημένος, φιλοξενεί αγωνιστές και σε δωμάτιο του ξενοδοχείου του εκείνη τη στιγμή, ο «Ευαγόρας»- Νότης Πετροπουλέας, εκπαιδεύει ομάδα σαμποτέρ της ΕΟΚΑ. Την ομάδα απάρτιζαν οι Χαράλαμπος Κυριακίδης, Χαράλαμπος Ι. Χαραλαμπίδης και Νίκος Γεωργίου-Λουκάνικος. Αργότερα, ο Μιχάλης Μακρής θα φιλοξενήσει στο ξενοδοχείο του τον ίδιο τον Αρχηγό Διγενή, τον Κυριάκο Μάτση, τον Γρηγόρη Αυξεντίου, τον Γρηγόρη Γρηγορά και άλλους καταζητούμενους αγωνιστές, που πέρασαν από την Κακοπετριά.

Συγκυρία τέταρτη: Ο Αντρέας Κυριακίδης, γαμπρός του Νικόλα Λαζαρή, από τον Κάτω Αμίαντο, του τέταρτου που μύησε ο Αβράμης και ρίχτηκε με θέρμη στον Αγώνα, ήταν… Κακοπετρίτης, σύζυγος της κόρης του Νικόλα Λαζαρή, Ευτυχίας, που είχε μυηθεί, επίσης, στον Αγώνα και το σπίτι τους, στον Κάτω Αμίαντο, ήταν κέντρο διερχομένων ανταρτών και διαμετακομιστικός σταθμός οπλισμού της ΕΟΚΑ. Ο Αντρέας Κυριακίδης ορίστηκε υπεύθυνος της ΕΟΚΑ Κάτω Αμιάντου, έφερε το ψευδώνυμο «Σταυραετός» και συνεργάστηκε στενά με τον Αβράμη. Εργαζόταν στα γραφεία του Αμιάντου και ήταν αδελφός του μαρτυρικού Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανού, του φλογερού, ακατάβλητου αγωνιστή και διαπρύσιου κήρυκα της Ένωσης και του πρώτου Τομεάρχη Πιτσιλιάς-Τροόδους Ρένου Κυριακίδη-«Ρωμανού». Οι αγωνιστές του Αγίου Μάμαντος και του Κάτω Αμιάντου συνεργάστηκαν στενά, συμμετείχαν σε κοινές ομάδες, καθ’ όλη τη διάρκεια του Αγώνα, όπως ακριβώς συνέβαινε και με τους Κακοπετρίτες.

Άλλες συμπτώσεις…

Και έπεται σειρά άλλων θαυμαστών συγκυριών και συμπτώσεων:

Απρόσμενη έκπληξη ήταν για τον Νικόλα Αβραάμ, όταν ο Διγενής στέλλει στον Αμίαντο, λίγες μέρες μετά την έναρξη του Απελευθερωτικού Αγώνα, στις 13 Απριλίου 1955, τον Κακοπετρίτη Χαράλαμπο Καμπούρη – «Πόλο», για ν’ αναλάβει υπεύθυνος του έργου της οργάνωσης και εκπαίδευσης μαχητικών ομάδων του τομέα.

Σημαντικότερη συγκυρία και μεγαλύτερη έκπληξη για τον Αβράμη, ήρθε 20 μέρες αργότερα. Στις 3 Μαΐου 1955 έφθασε στον Αμίαντο άλλος ένας Κακοπετρίτης αγωνιστής, ο Ρένος Κυριακίδης, με το ψευδώνυμο «Ρωμανός» και με εντολή του Αρχηγού Διγενή ν’ αναλάβει επίσημα πια την τομεαρχία Πιτσιλιάς-Αμιάντου-Τροόδους. Δυσκολευόταν να πιστέψει ο «Αβδέλλας» ότι ο «Ρωμανός», που αναλάμβανε επίσημα ως τομεάρχης, ήταν επίσης Κακοπετρίτης και όχι μόνο. Ήταν συμπέθερος του στενού συνεργάτη του Νικόλα Λαζαρή, αδελφός του Αντρέα Κυριακίδη και συγχωριανός των άλλων τεσσάρων, πολύ έμπιστων στενών συνεργατών του στον Αγώνα. Του Χρίστου Μακρή, του Λάμπρου Μακρή, του Αλέξαντρου Τρύφωνα – Καστορή και του ταχυδρόμου του Αθανάση Χηρατή. Ο Καστορής με το αυτοκίνητό του διακινούσε τον Αβδέλλα στις συναντήσεις του με τον Διγενή και ήταν ο κύριος μεταφορέας οπλισμού της ΕΟΚΑ στην περιοχή Πιτσιλιάς – Αμιάντου -Τροόδους. Ο Χηρατής παραλάμβανε από τον Κακοπετρίτη, προσωπικό ταχυδρόμο του Διγενή, Ανδρέα Παπαδόπουλο, τις επιστολές του Αρχηγού, που βρισκόταν το καλοκαίρι του 1955 στην Κακοπετριά και κατάρτιζε τα τελικά σχέδια των επιχειρήσεων της ΕΟΚΑ κατά των Βρετανών, με τον κωδικό «Προς την Νίκην» και τις έπαιρνε στον Αβράμη, στον Αμίαντο, όπου εργαζόταν.

Μια άλλη «συμπτωματική σύμπτωση»-έκπληξη, που περίμενε τον Αβράμη, ήταν η άφιξη του Αντρέα Νέστορος-«Σκουφά» από την Κακοπετριά στον Αμίαντο, με εντολή του Αρχηγού Διγενή, ν’ αναλάβει ως βοηθός Τομεάρχης του Ρωμανού. Ο «Σκουφάς», όταν ο Ρωμανός πήγε στις 3 Μαΐου στον Αμίαντο για ν’ αναλάβει τον τομέα Πιτσιλιάς -Τροόδους, ορίστηκε από τον Αρχηγό τομεάρχης Σολέας, με έδρα την Κακοπετριά. Λίγο αργότερα, όμως, ο Αρχηγός μετακινήθηκε από την Κακοπετριά στην Κυπερούντα για να δει από κοντά και να εκτιμήσει τις άμεσες ανάγκες της Οργάνωσης και τα κενά που έπρεπε να πληρωθούν το ταχύτερο δυνατό, ενόψει των επιχειρήσεων της ΕΟΚΑ, «Προς την Νίκην». Τότε έκρινε σκόπιμο να μετακινηθεί στην Πιτσιλιά ο «Σκουφάς», που ήταν εμπειρογνώμονας στην κατασκευή βομβών και τη χρήση εκρηκτικών υλών, για ν’ αναλάβει ως βοηθός Τομεάρχης του Ρωμανού, με μια ιδιαίτερα επικίνδυνη διπλή αποστολή. Πρώτο, την απόλυτη ευθύνη της λειτουργίας του εργαστηρίου κατασκευής βομβών, που είχε στηθεί στον Πολύστυπο, στο σπίτι της Χίππαινας. Δεύτερο, την ευθύνη για την ταχύρρυθμη εκπαίδευση όλων των ομάδων δολιοφθορών του τομέα στη χρήση των εκρηκτικών υλών. Με τη μετακίνηση του «Σκουφά» στην Πιτσιλιά, Τομεάρχης Σολέας και πάλι με έδρα την Κακοπετριά, ανέλαβε ο Γρηγόρης Λουκά Γρηγοράς, πρωτοξάδελφος του Αυξεντίου, με το ψευδώνυμο «Νταβέλης».

Όπως θα δούμε σε άλλα κεφάλαια που ακολουθούν και στο Ημερολόγιο του Αβράμη, η συνεργασία του Αγιομαμίτη στρατολόγου της ΕΟΚΑ, με τους Κακοπετρίτες, και τον μετακινηθέντα από την Κακοπετριά στην Πιτσιλιά Κατωμονιάτη «Σκουφά», ήταν καθοριστικής σημασίας στην εξέλιξη του Αγώνα σ’ ολόκληρο τον τομέα Πιτσιλιάς-Τροόδους, όπου στήθηκαν οι περισσότερες ενέδρες κατά των βρετανικών στρατευμάτων και γράφτηκαν σελίδες δόξας και ηρωισμού. Στο Ημερολόγιό του ο «Αβδέλλας» κάνει επανειλημμένες αναφορές στη συνεργασία του με τους Κακοπετρίτες αγωνιστές και σε δικές του επισκέψεις στην Κακοπετριά, για υποθέσεις της ΕΟΚΑ.

Για άλλες συμπτώσεις και συγκυρίες γύρω από τη συνεργασία κατοίκων της Κακοπετριάς και του Αγίου Μάμαντος θα δούμε στο επόμενο μελέτημά μας.

Σημερινή

Οι Τούρκοι σταύρωσαν Αυστριακούς, αλλά δεν γέλασαν τελευταίοι, η σφαγή.

2021-06-28T16:44:00.000+03:00

Το 1715 ο τουρκικός κίνδυνος άρχισε και πάλι να γίνεται αισθητός στα ανατολικά σύνορα της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων.Οι τουρκικές φιλοδοξίες είχαν αναβιώσει από το 1711, όταν ο Μεχμέτ πασάς με 260.000 άνδρες νίκησε τους 40.000 άνδρες του Μεγάλου Πέτρου στη μάχη του Προύθου. Ακολουθώντας πάντα την ίδια επεκτατική πολιτική οι Τούρκοι, παραβιάζοντας τη συνθήκη του Κάρλοβιτς, επιτέθηκαν κατά των ενετικών κτήσεων στην Ελλάδα, το 1714.

Η ενετική άμυνα κατέρρευσε ταχύτατα και σε λίγο όλη η Πελοπόννησος επανήλθε στην κατοχή των Οθωμανών. Ήταν φανερό ότι ο επόμενος στόχος τους ήταν τα αυτοκρατορικά εδάφη στα Βαλκάνια. Ωστόσο η Αυτοκρατορία δεν κήρυξε πρώτη τον πόλεμο. Ο νέος αυτοκράτορας Κάρολος απέστειλε στην Κωνσταντινούπολη διπλωματικό έγγραφο με το οποίο ζητούσε τη δέσμευση του σουλτάνου ότι δεν επρόκειτο να αμφισβητήσει τη συνθήκη του Κάρλοβιτς, στο μέτρο που αφορούσε τη χώρα του τουλάχιστον. Ο σουλτάνος δεν καταδέχτηκε καν να απαντήσει. Αντί απαντήσεως μάλιστα εξαπέλυσε τους Τατάρους ιππείς του στο αυτοκρατορικό έδαφος. Έτσι στις 15 Μαΐου 1716 ο νέος πόλεμος ήταν γεγονός.

Πρίγκιπας Ευγένιος

Ο καλύτερος στρατηγός των Αψβούργων, ο πρίγκιπας Ευγένιος της Σαβοΐας υπήρξε εξαρχής υπέρμαχος του νέου πολέμου. Χάρη στις δάφνες που είχε ως τότε αποκομίσει από την ένδοξη δράση του στα πεδία μαχών από το 1682 ως το 1715, κατά Οθωμανών και Γάλλων, ανέλαβε, όπως ήταν φυσικό, τη αρχηγία του στρατού για τον πόλεμο κατά των Τούρκων. Αμέσως ο Ευγένιος ανέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα. Εξασφάλισε τη συνδρομή των περισσότερων Γερμανών πριγκίπων, ακόμα και του πάπα. Χρήματα συγκεντρώθηκαν, έγινε προμήθεια όπλων νέου τύπου και εφοδίων και από το καλοκαίρι του 1716 στρατεύματα άρχισαν να συγκεντρώνονται στα σύνορα. Ο Ευγένιος ανέλαβε το ίδιο καλοκαίρι τη διοίκηση. Στόχος του ήταν η ανακατάληψη του Βελιγραδίου.

Ο Ευγένιος διέθετε μόνο 60.000 άνδρες. Οι άνδρες του όμως ήταν άριστα εκπαιδευμένοι και οι περισσότεροι από αυτούς εμπειροπόλεμοι, βετεράνοι του πολέμου της Ισπανικής Διαδοχής. Ο πρίγκιπας γνώριζε ότι οι Τούρκοι διέθεταν τουλάχιστον διπλάσιο στρατό απέναντι του, ενώ είχαν ενισχύσει τις φρουρές όλων των συνοριακών οχυρών τους, περιλαμβανομένου και του Βελιγραδίου. Ο μεγάλος βεζίρης Σιλαχντάρ Αλή Πασάς είχε στη διάθεση του 30.000 σπαχήδες ιππείς, 40.000 γενίτσαρους και 50.000 άτακτους πεζούς και ιππείς. Η τεράστια αυτή στρατιά στάθμευε ήδη στο Βελιγράδι.

Πετροβαράντιν

Ο Ευγένιος είχε φυσικά αρχίσει να συλλέγει πληροφορίες για τον εχθρό. Γνωρίζοντας λοιπόν ότι οι Τούρκοι διέθεταν τεράστιες δυνάμεις και συνυπολογίζοντας ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή των ποταμόπλοιων, με τα οποία ήλπιζε να ελέγξει τον ρου του Δούναβη, ο Ευγένιος αποφάσισε να τηρήσει αρχικά αμυντική στάση. Έχοντας ως βάση το Πετροβαράντιν (σημερινό Νόβι Σαντ της Σερβίας), θα ανέμενε εκεί τον εχθρό για να τον αντιμετωπίσει με τον στρατό του καλυμμένο από τα πυροβόλα των τειχών της πόλης. Οι Τούρκοι εισέβαλαν πράγματι πρώτοι. Με εμπροσθοφυλακή το σώμα του Κουρντ πασά – 10.000 άνδρες – ο τουρκικός στρατός προήλασε επιφυλακτικά.

Στις 2 Αυγούστου οι άνδρες του Κουρντ πασά βρέθηκαν απέναντι στις αυστριακές προφυλακές του στρατηγού Πάλφυ – 3.000 άνδρες. Οι τριπλάσιοι Τούρκοι επιτέθηκαν και κατόρθωσαν να απωθήσουν τους Αυτοκρατορικούς. Οι επιζώντες όμως του Πάλφυ επέστρεψαν στο Πετροβαράντιν και ειδοποίησαν τον Ευγένιο, ο οποίος με τη σειρά του ετοιμάστηκε να αντιμετωπίσει τον εχθρό. Περιχαρής από την επιτυχία του ο μεγάλος βεζίρης κίνησε τον στρατό του, σε δύο φάλαγγες, προς το Πετροβαράντιν. Πρόθεση του ήταν να θέσει υπό πολιορκία την πόλη, η οποία αν έπεφτε στα χέρια του θα στερούσε τους Αυτοκρατορικούς από την κύρια βάση τους στην περιοχή.

Η μάχη αρχίζει

Στις 4 Αυγούστου η πρώτη φάλαγγα του τουρκικού στρατού – 63.000 άνδρες – έφτασε κοντά στην πόλη και στρατοπέδευσε. Ο Τούρκος διοικητής υπολόγιζε να επιτεθεί με το πρώτο φως της επομένης ημέρας. Ο Ευγένιος όμως δεν του έδωσε ποτέ την ευκαιρία να το πράξει. Πριν καλά-καλά ξημερώσει ο αυτοκρατορικός στρατός ήταν έτοιμος για επίθεση. Όλο το προηγούμενο βράδυ ο Ευγένιος προετοίμαζε την αιφνιδιαστική του επίθεση. Η απόφαση ήταν δική του και δεν τη συζήτησε καν με τους αξιωματικούς του. Στις 07.00 το πρωί τα πυροβόλα του άρχισαν να «καλημερίζουν» τους κοιμισμένους ακόμα Τούρκους. Τα τύμπανα ήχησαν και τα αυτοκρατορικά συντάγματα ξεδίπλωσαν τις σημαίες στον πρωινό δροσερό αέρα. Ο δικέφαλος αετός άπλωσε και πάλι τα φτερά του, έτοιμος να κατασπαράξει την ημισέληνο. Με βήμα αργό το αυτοκρατορικό πεζικό βάδιζε σταθερά κατά των τουρκικών θέσεων.

Το ιππικό κάλυπτε την προέλαση του. στις τουρκικές θέσεις παρατηρούνταν κινητικότητα. Βιαστικά οι στρατιώτες του οθωμανικού στρατού έσπευδαν να αναλάβουν όπλα και να σχηματίσουν τις τάξεις τους. Σε λίγο τα βαριά τουρκικά πυροβόλα άρχισαν και αυτά να βάλουν κατά των προελαυνόντων αυτοκρατορικών. Ο Ευγένιος παρατηρούσε προσεκτικά τις κινήσεις του αντιπάλου, κινήσεις ασυντόνιστες, εμπνεόμενες από την τοπική πρωτοβουλία του κάθε αξιωματικού. Θα χρησιμοποιούσε το πεζικό του ως το πρώτο κλιμάκιο επίθεσης. Μόλις οι πεζοί του διασπούσαν την εχθρική αμυντική γραμμή θα έριχνε στην επίθεση το ιππικό του, επί του ίδιου άξονα επίθεσης. Σε λίγες στιγμές το αυτοκρατορικό πεζικό είχε φτάσει σε απόσταση 100 περίπου μέτρων από τις τουρκικές θέσεις.

Τότε οι γενίτσαροι έβαλαν ομαδικά μια ομοβροντία και με τα σπαθιά στα χέρια και κραυγάζοντας φοβερές κραυγές όρμησαν κατά των Αυτοκρατορικών. Το αυτοκρατορικό πεζικό τους ανέμενε ψύχραιμα και μόλις αυτοί έφτασαν σε απόσταση 20 βημάτων -15 μέτρα – άνοιξαν μαζικά πυρ εναντίον τους. Ένα νέφος καπνού σκέπασε τους Τούρκους. Μέσα του χάθηκαν και οι κραυγές θανάτου και αγωνίας χιλιάδων γενίτσαρων. Κάποιοι από αυτούς, ως εκ θαύματος, πέρασαν αλώβητοι από τον αυστριακό φραγμό πυρός, επέπεσαν με μανία επί του αυτοκρατορικού πεζικού σφαγιάζοντας πολλούς άνδρες.

Έρχεται το ιππικό…

Σύντομα όμως και αυτοί εξοντώθηκαν μέχρις ενός από τις ξιφολόγχες των ανδρών του Ευγένιου. Η μάχη είχε πάρει μια πολύ άγρια τροπή. Και από τις δύο πλευρές δεν συλλαμβάνονταν αιχμάλωτοι. Σταδιακά οι άνδρες του Ευγένιου κατόρθωσαν πιέζοντας ασφυκτικά τους Τούρκους, να διασπάσουν τις εχθρικές γραμμές, επιτρέποντας στο αυτοκρατορικό ιππικό να εισέλθει με τη σειρά του στη μάχη. Ήταν το τελειωτικό κτύπημα για τους Τούρκους.

Με τις σάλπιγγες να ηχούν την έφοδο, οι αυτοκρατορικοί θωρακοφόροι με τις σπάθες υψωμένες επέπεσαν σαν δαίμονες επί των καταπονημένων Τούρκων. Το ελαφρύτερο αυτοκρατορικό ιππικό ελίχθηκε και επέπεσε στα πλευρά του τουρκικού ιππικού, την ώρα που άλλα τμήματα ελαφρού ιππικού το αγκίστρωναν. Σε λίγα μόνο λεπτά όλα είχαν τελειώσει. Οι γενίτσαροι σφάχθηκαν, και το αυτοκρατορικό πεζικό εισήλθε στο εχθρικό στρατόπεδο. Οι δε θωρακοφόροι, αφού εξόντωσαν το τουρκικό πεζικό ασχολήθηκαν τώρα με τους Τούρκους ιππείς. Σε λίγο και το οθωμανικό ιππικό είχε τραπεί σε φυγή.

Εκδίκηση

Μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες η μια τουρκική φάλαγγα δεν υπήρχε πια. Περισσότεροι από 30.000 Τούρκοι, μεταξύ των οποίων και ο μεγάλος βεζίρης, κείτονταν νεκροί σε όλη την έκταση του πεδίου της μάχης. «Δεν συλλάβαμε περισσότερους από 20 αιχμαλώτους. Οι άνδρες ζητούσαν το αίμα τους και τους έσφαξαν όλους», έγραφε ένας αξιωματικός του Ευγένιου. Δεν θα μπορούσε να συμβεί αλλιώς. Και αυτό δεν οφειλόταν στην αντίσταση που πρόβαλαν οι Τούρκοι, αλλά στα ευρήματα των ανδρών του Ευγενίου, μόλις εισήλθαν στο οθωμανικό στρατόπεδο.

Έκπληκτοι οι στρατιώτες είδαν συναδέλφους τους, που είχαν συλληφθεί αιχμάλωτοι νωρίτερα, να βρίσκονται σταυρωμένοι, ή διαπερασμένοι από σιδηρά άγκιστρα, ή φρικτά ακρωτηριασμένοι, καμένοι και δαρμένοι μέχρις θανάτου. Μπροστά σε αυτό το θέαμα, και έχοντας την ευκαιρία να εκδικηθούν για τους συναδέλφους τους, οι νικητές στρατιώτες θα ήταν μάλλον απίθανο να φερθούν σπλαχνικά στους Τούρκους αιχμαλώτους. Ακόμα και ο Ευγένιος ενώπιον τέτοιου θεάματος εξοργίστηκε τόσο πολύ που όταν συνέλαβε κατασκόπους και ανιχνευτές των Τούρκων, Σέρβους και Βλάχους στην εθνικότητα, διέταξε να τους παλουκώσουν.

ΠΑΝΤΕΛΗΣ Δ. ΚΑΡΥΚΑΣ

https://www.history-point.gr/

H άγνωστη Αθήνα της Οθωμανικής κατοχής: «Άνθρωποι και ποντίκια» και ο ευφάνταστος «φόρος των οδόντων»- φωτογραφίες

2021-06-26T09:37:00.002+03:00

Ο ακριβής πληθυσμός της Αθήνας την περίοδο της τουρκοκρατίας είναι σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες…

Επίσημες απογραφές δεν γίνονται. Οι Οθωμανοί ουδόλως ενδιαφέρονται για καταγραφή γεννήσεων και θανάτων, ώστε να κρατούν κιτάπια, και οι σχετικές, όποιες, καταχωρήσεις των Ελλήνων της πόλης έχουν περάσει ήδη, από τις πρώτες κιόλας δεκαετίες της τυραννίας, από 40 κύματα (διενέξεις, πυρκαγιές, λιμούς, εγκαταλείψεις κ.α.), οπότε θα ήταν μάλλον απίθανο να διασωθούν.

Πηγές πληροφοριών περί τον αστικό πληθυσμό αποτελούν κυρίως οι εκτιμήσεις ντόπιων χρονικογράφων, τις οποίες αποτυπώνουν σε δημοσιοποιημένες αναφορές τους ή σε ημερολόγια, που διασώθηκαν από τους απογόνους τους, και οι καταγραφές των ξένων περιηγητών.

Το μόνο σίγουρο είναι πως στην Αθήνα οι Έλληνες είναι πολλοί περισσότεροι των Τούρκων και μάλλον αποτελούν τα ¾ του συνολικού πληθυσμού της πόλης. Ο δε Γάλλος διπλωμάτης Λουί Ντεγιέ (Louis Desahyes) , ο οποίος βρίσκεται εδώ το 1625, δεν αναφέρει καν τουρκικό πληθυσμό. Πάντως, για την πόλη την περίοδο της αλώσεως ουδεμία πληροφορία σώζεται. Τα πρώτα στοιχεία χρονολογούνται τον 16ο αι. Ο Γερμανός Ελληνοδίφης Μαρτίνος Κρούσιος (Martin Crusius) κάνει λόγο για 6.000 κατοίκους της Αθήνας, σε αντίθεση με τον νομικό και φιλόλογο, αξιωματούχο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Θεοδόση Ζυγομαλά, ο οποίος τους υπολογίζει σε 1.000 και τον λόγιο Σίμωνα Καβάσιλα, που «μετράει» «12.000 άνδρες».

Από την άλλη, το χρονικό του Οξωνίου αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια τριετούς λιμού (1554-1556) έχουν πεθάνει 10.000 κάτοικοι, αριθμός ο οποίος εκτιμάται ότι εκ παραδρομής αλλοιώθηκε με την προσθήκη ενός μηδενικού και ότι στην πραγματικότητα, οι νεκροί από τον λιμό ήσαν 1.000. Αλλά και πάλι, το περίφημο λίθινο χρονικό (πληροφορία χαραγμένη σε μάρμαρο) κάνει λόγο για χιλιάδες νεκρούς από τον λιμό του 1555. Τον 17ο αι., πάντως, ο Γάλλος ιστοριογράφος της Bασιλικής Aκαδημίας Zωγραφικής Αντρέ Ζορζ Γκιγιέ (André Georges Guillet) σημειώνει ότι η Αθήνα κατοικείται από 15-16.000 κατοίκους, εκ των οποίων οι 1.000-1.200 Τούρκοι. Προσθέτει ότι είναι η πολυπληθέστερη πόλη της Ελλάδας και πως στα χωριά η αναλογία Ελλήνων και Τούρκων είναι 400 προς έναν. Ο Γκιγιέ μάλιστα απαντά και σ΄ εκείνους, που υποστηρίζουν ότι η Αθήνα είναι πόλη με μικρό πληθυσμό: «Ως προς τον αριθμό των κατοίκων εθαύμασα αναγνούς πολλάκις, ότι αι Αθήναι ήσαν έρημοι. Βεβαιότατα οι ταύτα γράφοντες περιηγηταί μόλις ελθόντες εις την πόλιν εξήλθον· ίσως αφίκοντο κατά βροχεράν ημέραν, ότε ουδείς ευρίσκετο εις την οδόν, ή μάλλον εν καιρώ επιδημίας, καθ΄ ην οι κάτοικοι κατέφευγον εις τα εξοχικάς οικίας των».

Παραθέτοντας διάφορες εκτιμήσεις περί τον πληθυσμό της πόλης, ο ακαδημαϊκός Δημήτρης Καμπούρογλου (Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ) καταλήγει ότι οι κάτοικοι των Αθηνών στα τέλη του 16ου αι. θα πρέπει να είναι περί τους 20.000 εκ των οποίων 3.500 Τούρκοι, 500 μαύροι, αθίγγανοι και φράγκοι και 16.000 Έλληνες. Τα δε σπιτικά εκτιμώνται σε 2.500, αν υπολογίσει κανείς το λιγότερο 8 μέλη στο καθένα, σε περίοδο, κατά την οποία τα παιδιά, ακόμη και νυμφευμένα, περιβάλλουν τον πατριάρχη.

Ωστόσο, κατά το δεύτερο έτος της Επαναστάσεως, το 1822, οι Έλληνες κάτοικοι της Αθήνας είναι σχεδόν σίγουρο ότι έχουν μειωθεί στους 10.000, σύμφωνα με επίσημο σημείωμα ιερέων των συνοικιών της πόλης, το οποίο «φιλοξενεί» στο έργο του «ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» ο ιστορικός μελετητής, διατελέσας και πρύτανης του πανεπιστημίου Αθηνών, Σπυρίδων Λάμπρου.

Η συρρίκνωση του πληθυσμού της πόλης ερμηνεύεται ως εκ των λιμών και του πολέμου, που είχαν αποτέλεσμα την εξόντωση αρκετών χιλιάδων ανθρώπων. Έπειτα, λίγο πριν και μετά την έκρηξη της Επανάστασης, αρκετές αθηναϊκές οικογένειες μετανάστευσαν στο εξωτερικό, ώστε μακριά από τον ασφυκτικό οθωμανικό ζυγό να προετοιμαστούν για τον αγώνα προς τη λευτεριά.

Όσο για τη φυσική κατάσταση των Αθηναίων, οι ξένοι περιηγητές την εξαίρουν, αποδίδοντάς την τόσο στο θαυμάσιο νερό και τους ζωογόνους ανέμους, που πνέουν από τους λόφους που περιβάλλουν την πόλη, όσο και στο μέλι που καταναλώνουν, το οποίο -όπως αναφέρει ο Γκιγιέ- «είναι δε ενταύθα εξαίρετον».

«Άνθρωποι και ποντίκια» – Η αιώνια διαστρωμάτωση

Κεφαλάδες, οικοκυραίοι, παζαρίτες, ξωτάρηδες… Σαν ξένες λέξεις φαντάζουν, αλλά είναι ελληνικές και δεν αποδίδουν τίποτε περισσότερο από μία αδιαπραγμάτευτη κοινωνική συνθήκη σε όλες τις εποχές, σε όλους τους τόπους. Για την ακρίβεια αποτυπώνουν σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο τη μία και μόνη από καταβολής κόσμου ανεπηρέαστη συνθήκη. Είναι η διαστρωμάτωση του πληθυσμού της Αθήνας, τους αιώνες της οθωμανικής κατοχής. Όπως μάλιστα σκωπτικά αναφέρει ο Καμπούρογλου, «τα παλαιά γένη, τα πλείστα των οποίων από της βυζαντινής ακμής είχον την καταγωγήν, διεκρίνοντο δια τε της ενδυμασίας και της κομώσεως, τινα δε και δια του δικεφάλου αετού, ον έθετον επί του τάφου αυτών, ουχί δε και εις το υπέρθυρον ή τα ενδύματά των ή όπου αλλαχού συνειθίζεται, ωσεί ήθελον να δηλώσωσιν ότι η ελληνική πραγματική ευγένεια κείτεται εις τον τάφον…».

Στην Αθήνα, λοιπόν, του οθωμανικού ζυγού, όπως σε κάθε χριστιανική επαρχία και κοινότητα, υπάρχει διπλή διοίκηση, η ελληνική/χριστιανική, που προκύπτει δια ετήσιας ψηφοφορίας (κάθε Μάρτιο) και εποπτεύεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η τουρκική, που διορίζεται από την Υψηλή Πύλη. Το χριστιανικό σκέλος της διοίκησης καλύπτουν πάντα οι δημογέροντες. Αλλά, ασφαλώς, τον κύριο κορμό του πληθυσμού αποτελούν οι «χαμηλής υποστάθμης»… Ειδικότερα, οι κοινωνικές τάξεις στην Αθήνα (και όχι μόνον) την εποχή του τουρκοκρατίας κατά πυραμιδωτή διαβάθμιση είναι:

Οι Κεφαλατικεύοντες (κατά τους Βυζαντινούς) ή Κεφαλάδες ή Κοτσάμπασι (κατά τους Οθωμανούς) ή Άρχοντες ή Προύχοντες. Είναι δώδεκα μεγάλες οικογένειες (κατά τα στοιχεία του Αλ. Γέροντα). Ανεπάγγελτοι, κτηματίες. Αποτελούν το φυτώριο από το οποίο προκύπτουν οι δημογέροντες. Τα κτήματά τους καλλιεργούν άλλοι, όπως επίσης και τα καταστήματά τους νοικιάζονται από άλλους. Ο πανεπιστημιακός Βασίλειος Σφυρόερας περιγράφει: «οι εκλεγόμενοι δημογέροντες ανήκαν κατά κανόνα εις ανωτέραν κοινωνικήν τάξιν ή επελέγοντο μεταξύ των ευφυεστέρων και εγγραμμάτων. Συνήθως ούτοι λόγω του πλούτου των δεν εξήσκουν βιοποτιστικόν επάγγελμα και είχον όλον τον απαιτούμενον χρόνον δια την διοίκησιν των κοινών…». Οι άρχοντες μόνον εισπράττουν. Κάποιοι από αυτούς ταξιδεύουν στο εξωτερικό και φέρνουν στην Ελλάδα εμπορεύματα. Προσφωνούνται, δε, «σιορ και σιόρα». Σχεδόν εθιμικώ δικαίω, οι δευτερότοκοι (οι πρωτότοκοι προορίζονται για δημογέροντες) γίνονται κληρικοί.

Οι γνωστότεροι εκ των αρχόντων των Αθηνών, όπως καταγράφονται σε σχετική λίστα του Γκιγιέ, είναι αυτή την εποχή οι Καπετανάκηδες, οι Μπενιζέλοι, οι Χαλκοκονδύληδες, οι Καβαλάρηδες και οι Παλαιολόγοι.

Οι Οικοκυραίοι ή νοικοκυραίοι αποτελούν τη δεύτερη κοινωνική τάξη. Είναι κτηματίες, που καλλιεργούν -συχνά οι ίδιοι- τα κτήματά τους και ζουν από αυτά. Είναι κατά κανόνα ευκατάστατοι και γίνονται κληρικοί ή δάσκαλοι. Προσφωνούνται «κυρ και κυρά». Ωστόσο, χρονικογράφοι της εποχής τους περιγράφουν ως «αντιπροσωπευτικά δείγματα της φυλής». Αποταμιεύουν, είναι φρόνιμοι, αλλά οπισθοδρομικοί. «Μικρής διανοητικής αναπτύξεως, πονηρότατοι, έχοντες πάντα τα ελαττώματα και προτερήματα της φυλής» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Καμπούρογλου. Οι περισσότεροι έχουν ρίζες από την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Σε αυτήν την τάξη «ξεπέφτουν» κάποιοι άρχοντες, που πτωχεύουν, ή εντάσσονται κάποιοι ύστερα από γάμο εκ θηλυγονίας στις αρχοντικές οικογένειες. Οι νοικοκυραίοι φέρουν συνήθως στα επώνυμά τους την κατάληξη -άκης/άτσης ή ειρωνικά -άκιας/άτσιας (Μπενιζελάτσιας, Καπετανάτσιας κ.λ.π.)

Οι Παζαρίτες δεν διαφέρουν διακριτά από τους νοικυραίους. Θα έλεγε κανείς πως η όποια διαφορά τους συνίσταται στο επάγγελμά τους. Είναι έμποροι υφασμάτων, δερμάτων, γουναρικών, λαδιού, μελιού κ.λ.π., τεχνίτες, εργάτες. Τους προσφωνούν «μαστρο και μαστόρισσα». Είναι η πραγματική δύναμη της πόλης. Η ραχοκοκαλιά της οικονομίας της. Διαιρούνται σε συντεχνίες και εκλέγουν -κυρίως αυτοί- τους δημογέροντες.

Οι Ξωτάρηδες είναι η τελευταία κοινωνική τάξη στις ελληνικές πόλεις επί οθωμανικού ζυγού. Είναι αυτοί που καλλιεργούν και φροντίζουν γη, κήπους και υποστατικά στα προάστια της Αθήνας, όπου κατοικούν. Μερικοί έχουν αποκτήσει περιουσία και η γνώμη τους «μετράει» σε κάποιες αποφάσεις της πολιτείας. Τους αποκαλούν «κουμπάρους και κολλίγους».

Οι Χωριάτες, οι κάτοικοι των χωριών της Αττικής δεν αποτελούν κοινωνική τάξη, επειδή δεν τους… ταιριάζει ούτε αυτό… «Κατωτέρας τάξεως όντα, ως τι μεταξύ ζώων και ανθρώπων» (!) παρατηρεί ξένος περιηγητής.

Ο ευφάνταστος φόρος των οδόντων

Τα καθήκοντα των δημογερόντων, πάντως, φαίνονται πολυπληθή. Αυτοί διαχειρίζονται την περιουσία της κοινότητας, δικάζουν και επιλύουν τις διαφορές μεταξύ χριστιανών, συμβιβάζουν τις διενέξεις μεταξύ χριστιανών και μωαμεθανών και γενικώς επιτηρούν τη χρηστή λειτουργία της κοινότητας, για την οποία λογοδοτούν στον εκάστοτε Οθωμανό τοποτηρητή (βοεβόδα). Είναι δε αυτοί που συγκεντρώνουν τη «δεκάτη» (13% -και όχι 10%-επί της αγροτικής παραγωγής, αλλά και επί όλων των παραγομένων από βιοτεχνική δραστηριότητα) και τον κεφαλικό φόρο, το «χαράτσι» ή «χαράτζι» ή «χαράκι» και τους αποδίδουν στον βοεβόδα. Το «χαράτσι» ορίζεται σε δύο σκούδα κατ΄ έτος και αφορά μόνον τον ανδρικό πληθυσμό. Δείγμα «ομολογητικού γράμματος αναγόμενου στην καταβολή του κεφαλικού φόρου» σώζεται στο αρχείο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας Ελλάδος:

«1663 εν μηνί Νοεμβρίου 15

Την σήμερον ομολογούμεν και μαρτυρούμεν ημείς οι γέροντες του μαχαλατακίου… πως ετεριάσαμε με το Γεωργάκη Σταματάκη δια το χαράκι του υιού του του απεθαμένου, του αστραποκαϋμένου και μας έδωσε γρόσι ένα και πλέον από την σήμερον να μην του γυρεύωμεν τίποτες, και ούτως να είναι ελεύθερος εις αεί…

Την περί τούτου δήλωσιν υπογράφομεν κάτωθεν εις σφάλειαν…».

Στους δημογέροντες ανήκει και η υποχρέωση είσπραξης των αποζημιώσεων εγκληματικών πράξεων που τελούνται στην περιφέρεια της δικαιοδοσίας τους, αλλά και των έκτακτων και καταναγκαστικών εισφορών, που επιβάλλονται από Οθωμανούς αξιωματούχους, εισφορές οι οποίες δεν είναι και λίγες. Ο υπόδουλος πληθυσμός εκτός από το χαράτσι καταβάλλει φόρο για πολλά και διάφορα. Για το αλάτι, για το νερό, για την εστία (εκάστη καπνοδόχην) υπέρ του πολεμικού ναυτικού (Αβαλίς), επί Μοροζίνι δε και για τον καπνό.

Μνημείο ύψιστης απληστίας των τυράννων αποτελεί ο περίφημος «φόρος των οδόντων» (diş parası), στην καταβολή του οποίου υποχρεούται ο νοικοκύρης, που θα φιλέψει έναν Τούρκο! Δηλαδή, αν κάποιος Τούρκος καταδεχτεί (!) να καθίσει στο τραπέζι ενός Χριστιανού, πρέπει και να αποζημιωθεί, για τον κόπο που κατέβαλαν τα δόντια του μασώντας!!!

Σύμφωνα, πάντως, με τον Γκιγιέ, οι δημόσιες πρόσοδοι ανέρχονται συνολικά σε 7 με 8 χιλιάδες γρόσια κατ΄ έτος.

Αλλά το «ρουσφέτι»( rüşvet = δωροδοκία) είναι λέξη τουρκική και στην καταπονημένη Ελλάδα της οθωμανικής κατοχής, που η φορολογία αποτελεί τον μεγαλύτερο και επικινδυνότερο πονοκέφαλο του υπόδουλου πληθυσμού, οι έχοντες και κατέχοντες φροντίζουν να χρυσώνουν τους κατακτητές, κρατώντας τους τουλάχιστον σε απόσταση από την τσέπη τους… Αντίθετα, οι μη έχοντες και κατέχοντες εξακολουθούν να στύβονται.

Κάθε πολίτης, πάντως, προσπαθεί να γλυτώσει ό,τι μπορεί από το μακρύ χέρι του Οθωμανού. Κυρίως, όμως, από το κτηνώδες παιδομάζωμα, που αποτελεί «φόρο στρατολογίας», αλλά και εκβιαστικό μέσο υφαρπαγής χρήματος. Ο ραγιάς που έχει να εξαγοράσει την ελευθερία του παιδιού του, την εξαγοράζει. Ο μη έχων, βλέπει να του το αρπάζουν. Αυτό το παιδί εξισλαμίζεται. Μεγαλώνει με τα οθωμανικά πρότυπα, γαλουχείται ως ένας παθιασμένος και δυνατός πολεμιστής και ενισχύει τον στρατό των γενιτσάρων λησμονώντας και γονείς και πατρίδα. Για τους Οθωμανούς, το παιδομάζωμα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της επιτυχίας του στρατού. (Στο έργο του «Σπουδή στην Ιστορία» ο Βρετανός ιστορικός Arnold Joseph Toynbee, διαταλέσας στις αρχές του 20ου αι. καθηγητής Διεθνούς Ιστορίας στο London School of Economics, σημειώνει πως το παιδομάζωμα παρότι μη οθωμανική εφεύρεση (απαντάται και σε άλλες νομαδικές αυτοκρατορίες), λειτούργησε με απόλυτη επιτυχία και θεωρείται ως μία από τις βασικότερες αιτίες της οθωμανικής σφριγηλότητας).

Η πόλη των Αθηνών θεωρείται ότι απολαμβάνει το προνόμιο της αποχής από το παιδομάζωμα, καθώς μαρτυρίες των Καπουτσίνων μοναχών αναφέρουν πως δια του χρήματος μπορεί κανείς να σώσει το παιδί του. Αυτό, ωστόσο, δεν καθιστά την πόλη προνομιακή. Απλώς, καταδεικνύει την παντοδυναμία του χρήματος. Άλλωστε, το χρονικό της Οξφόρδης περιλαμβάνει στοιχεία για παιδομαζώματα από συγκεκριμένα αθηναϊκά σπίτια (αναφέρονται ονομαστικώς) κατά τα έτη 1547, 1549, 1553, 1557, 1560 και 1566.

Η παλλόμενη φλέβα του ζυγού

Αλλά τόσο ο ασφυκτικός κλοιός της τυραννίας, του φόβου, της παράλογης φορολογίας, όσο ο αγώνας για επιβίωση και η κρυφή ελπίδα για λευτεριά, που φτάνουν πια για αιώνες να περνούν γονιδιακά από γενιά σε γενιά, φαίνεται πως διαμορφώνουν μια ράτσα ανθρώπων με ακραία χαρακτηριστικά, για τα οποία πλείστες όσες παραστατικές περιγραφές έχουν διασωθεί. Γενικώς, ουδείς άλλος πληθυσμός στην Ελλάδα δεν έτυχε τέτοιας λεπτομερούς και αντιφατικής περιγραφής από ξένους και Έλληνες περιηγητές και μελετητές όσο οι Αθηναίοι.

«Δύο φλέβαις ήσαν στην Αθήνα· η μία του διαβόλου και η άλλη του θεού» θα περιγράψει κάποτε στον Καμπούρογλου γέρων Αθηναίος τα χαρακτηριστικά των κατοίκων της πόλης. «Φιλύποπτοι, φιλοχρήματοι, μικρορραδιούργοι, κουτοπόνηροι, δεισιδαίμονες, προληπτικοί, φανατικοί, εκδικητικοί, δύσπιστοι, βωμολόχοι» αλλά και «φιλόπονοι, δραστήριοι, φιλότιμοι, φιλόξενοι, ευτράπελοι, φίλοι της μουσικής και του άσματος». Κάποιοι εκ των ξένων περιηγητών αποδίδουν την αντιφατική συμπεριφορά των Ελλήνων και ειδικώς των Αθηναίων στις ισορροπίες του τρόμου υπό τις οποίες προσπαθούν να επιβιώσουν κάτω από τον οθωμανικό ζυγό. Τόσο ο Άγγλος ιστορικός Ρίτσαρντ Τσάντλερ (Richard Chandler) όσο και ο Γάλλος γιατρός και αρχαιολόγος, Ζακόμπ Σπον (Jacob Spon) χαρακτηρίζουν τους Έλληνες ευπροσήγορους και φιλόξενους, πλην όμως εύκολους στον τρόμο ή την παρεκτροπή ακόμη και με ένα άγριο βλέμμα Τούρκου ή αντίστοιχα ντόπιου. «Αν και συνεσταλμένοι ένεκα της τυραννίας, είναι ταραχοποιοί και δεν είναι σπάνιαι αι μεταξύ αυτών έριδες, σκευωρίαι και κομματικοί διαπληκτισμοί, χάριν των οποίων καταντώσι πολλάκις εις ενεργείας προς βλάβην εαυτών» γράφει ο Τσάντλερ. Ο δε σπουδαίος Άγγλος ελληνιστής, ο αποκαλούμενος και «Αθηναίος», αρχιτέκτονας Τζέιμς Στιούαρτ (James Stuart) κάνει λόγο σχεδόν για «πολεμικό πεδίο», όταν στο καφενείο, συζητούνται «οι υποθέσεις της πολιτείας υπό αυτοσχεδίων πολιτικών ρητόρων»!

Σα να μην πέρασε μια μέρα…
PHOTO GALLERY

Mε πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, Τόνια Α. Μανιατέα
Αθήνα, Ελλάδα

ΠΗΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ – Δ. Καμπούρογλου (Εκδόσεις ΠΑΛΜΟΣ), ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ – Συλλογικό έργο (Εκδόσεις ΔΟΜΗ Α.Ε.), ΓΕΝΝΑΔΕΙΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΡΙΣΙΟΥ

Σπίτια αγκαλιά με τον γκρεμό: Το ελληνικό χωριό της Ιταλίας με την γκρεκάνικη γλώσσα που δεν καταλαβαίνει κανείς

2021-06-23T16:07:00.000+03:00

Η ιστορία ενός περήφανου χωριού που είναι πλέον... φάντασμα

Η παρουσία ελληνικών φυλών στη νότια Ιταλία χρονολογείται χιλιάδες χρόνια πριν, όταν και εγκαταστάθηκαν μετά από διαδοχικά κύματα μεταναστεύσεων, ξεκινώντας από τον αρχαιοελληνικό αποικισμό της νότιας Ιταλίας και Σικελίας τον 8ο αιώνα π.Χ., έως και τις Βυζαντινές μετακινήσεις προς την Ιταλία ιδιαίτερα μετά την περίοδο των Οθωμανικών κατακτήσεων.

Κατά τον Μεσαίωνα οι τοπικές ελληνικές κοινότητες απομονώθηκαν και διασκορπίστηκαν, μία εξ αυτών όμως κατόρθωσε να διατηρήσει για αιώνες το χαρακτήρα της ελληνικής ταυτότητας της, γλώσσα, παραδόσεις και ξεχωριστή κουλτούρα. Είναι η κοινότητα των Γκρίκο η Γρεκάνων, η οποία εντοπίζεται στις περιοχές της Καλαβρίας και της Απουλίας (Σαλέντο) στην Κάτω Ιταλία.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, ο Γερμανός ερευνητής Καρλ Βίτε διαπίστωνε ότι συμπαγείς πληθυσμοί στην Κάτω Ιταλία είχαν ως μητρική τους γλώσσα την ελληνική. Την ισχυρή επίδραση της ελληνικής γλώσσας στις διαλέκτους της περιοχής επιβεβαίωνε έναν αιώνα αργότερα ο Γερμανός γλωσσολόγος Γκ. Ρόλφς.

Οι έρευνες αυτές αποκάλυψαν την ύπαρξη μιας μοναδικής γλώσσας που διατηρεί δωρικές λέξεις, εξαφανισμένες και ανύπαρκτες τόσο στη Βυζαντινή όσο και στη Νέα Ελληνική. Έτσι επαληθεύτηκε η καταγωγή και η αδιάκοπη συνέχεια της από τα χρόνια της Μεγάλης Ελλάδας, όταν πολυπληθείς ελληνικοί πληθυσμοί μετανάστευσαν στην Νότια Ιταλία και Σικελία.

Στην Καλαβρία η ελληνική διάλεκτος ονομάζεται «γκρεκάνικα», ενώ στην Απουλία «γκρίκο». Τα ελληνόφωνα χωριά της Καλαβρίας είναι εννέα, αλλά στην ευρύτερη ορεινή περιοχή του βουνού Ασπρομόντε υπάρχουν αρκετά ακόμη με ελληνικά ονόματα. Σε απόσταση 600 χλμ., στην περιοχή της Απουλίας (Σαλέντο), νοτίως του Λέτσε (το οποίο ήταν γνωστό ως «Αθήνα της Απουλίας») υπάρχουν άλλα εννέα ελληνόφωνα χωριά, με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από γεωφυσική και οικονομική άποψη και με ελάχιστες επαφές και ανταλλαγές με τα χωριά της Καλαβρίας.

Το μόνο κοινό χαρακτηριστικό μεταξύ των δύο περιοχών είναι αυτή η μοναδική και ιδιόρρυθμη γλώσσα, η οποία επέζησε 27 ολόκληρους αιώνες μέσα από τα τοπωνύμια, τα τραγούδια, τις παραδόσεις και τα έθιμα των κατοίκων τους.

Ένα από τα ελληνικά χωριά της Καλαβρίας είναι το ολότελα ιδιαίτερα Ρηχούδι, το οποίο δημιουργήθηκε από βοσκούς, που ζούσαν στα γειτονικά Αμεντολέα και Μπόβα και μετακόμισαν εκεί για να έχουν καλύτερη βοσκή για τα ζώα τους. Το Ρηχούδι χτίστηκε σε μια απότομη, κατηφορική πλαγιά, με σπίτια που έμοιαζαν… έτοιμα να κατρακυλήσουν στα νερά των καραδοκούντων ποταμών Αμεντολέα και Φουρία.

Το 1971 ο χρόνος στο χωριό «σταμάτησε», όταν από σφοδρές καταιγίδες και ισχυρότατους ανέμους προκλήθηκαν κατολισθήσεις. Η Γεωλογική Υπηρεσία της Καλαβρίας επέβαλε στους κατοίκους να το εγκαταλείψουν και τελικά το χωριό ουσιαστικά μεταφέρθηκε σε τοποθεσία που θεωρήθηκε πιο ασφαλής. Οι κάτοικοι δημιούργησαν σε υψόμετρο 519 μέτρων το Χωρίον του Ρηχουδίου, αλλά εκεί δεν κατέστη δυνατό ούτε καν να μακροημερεύσουν. Χτισμένο σε μια απότομη βουνοπλαγιά, επλήγη καίρια από τις καταστροφικές πλημμύρες του 1973 και οι κάτοικοι εγκατέλειψαν άρον-άρον σπίτια και υπάρχοντα, για να διασκορπιστούν στις παράκτιες περιοχές μεταξύ του Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο, Γιαλού του Βούα και Ρηγίου. Ωστόσο παρά την επίσημη εκκένωση, κάποιοι επέστρεψαν και επανεγκαταστάθηκαν εκεί με δική τους ευθύνη.

Μόλις το 1988 οι πλημμυροπαθείς του Ρηχουδίου εγκαταστάθηκαν σε ένα νέο οικισμό, που ονομάστηκε Ρηχούδι Καινούργιο και βρίσκεται κοντά στο Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο. To παλιό Ρηχούδι είναι πια ένα χωριό – φάντασμα. Το 1984 δεν είχαν απομείνει παρά μόνο τέσσερις οικογένειες στον παλαιό οικισμό και έως πριν από λίγα χρόνια συναντούσε κανείς ένα μόνο ηλικιωμένο, ονόματι Πάγκαλο.

Ο νέος οικισμός, σύγχρονος, που αποτελείται από όμοιες εργατικές πολυκατοικίες, δεν θυμίζει σε τίποτα το πραγματικό Ρηχούδι. Εκείνο το χωριό με τα στενά σοκάκια, την γραφική πλατειούλα στην παλιά ορθόδοξη εκκλησία του Ευαγγελισμού, την έντονη βλάστηση και τις ανθοστόλιστες αυλές. Με μία εξαίρεση: το μόνο που το θυμίζει είναι οι βραδινές συνάξεις των γερόντων στην πλατεΐτσα γύρω από τη βρύση, καθότι δεν μπορεί να τις «παρακολουθήσει» όποιος δεν γνωρίζει γκρεκάνικα…

https://menshouse.gr/