युवासङ्गम...

अनन्य लेखनमा सञ्जय विष्टका कथा

2017-04-15T19:15:00.001+05:30

कथिने कथा र बाँचिने कथा हुन्छ भन्ने मत र यसका व्याख्यहरूसमेत पाठकहरूले पढ्न तथा बुझ्न पाइसकेको छ। ...कथिने कथा र बाँचिने कथामा अन्तर देख्छौँ हामी। यो मान्छौँ कि कथिने कथाहरू बाँचिने कथाहरूकै अनुभूतिजन्य प्रस्फुटन हो तर कथिने कथाहरूमा ती अनुभूतिहरू संयोजित रूपमा रहेका बनाउँछौँ अथवा पाउँछौँ- (प्रवीण राई ‘जुमेली’) कथाकारले कथा यसरी पाठक अघि राख्दा हुन्। तर पाठकले यसको आस्वादन कसरी गर्दा हुन्? कथिने कथामा कलात्मकता धेर र बाँचिने कथामा जीवनबोध धेर हुने सत्यविमर्श –(जय क्याक्टस) पाठक-समालोचकको यस्तो विमर्श छ। कथालाई टिप्न सकिने विषय आजका परिप्रेक्ष्यमा कुनै र केही पनि हुनसक्ने देखिन्छ।

श्री धनबहादुर मगर, कालेबुङ

नेपाली कथा साहित्यमा पारम्परिक विषयवस्तुलाई टिपेर पारम्परिक ढङ्गमा कथा सृजना गरिएका यथेष्ट कथाहरू पाइन्छन्। परम्परादेखि पृथकिएर प्रयोगधर्मी बनी कथाको नयाँ आयाम, स्वरूप र कथा साहित्यले यात्रा गर्दै आएका विभिन्न कालखण्डहरूले कथाको परिभाषा नयाँ माग्दै, नयाँ देखाउँदै आएका तथ्यहरू पनि साहित्य इतिहासमा अङ्कितै छ। कथाले के भन्छ, बुझेर कथा राम्रो-नराम्रो भएछ भन्ने समयदेखि कथा कसरी भन्छ (कथा कसरी भनिएको छ?) भन्ने अध्ययन गरेर कथा राम्रो-नराम्रो भन्छ (लेख्छ) बुझ्ने समय पनि लेखक र पाठक दुवैले भोगिसकेका छन्। पूर्वीय काव्य सिद्धान्तमा रीतिवादीहरूले परोक्षरूपमा ‘के होइन तर कसरी?’ अथवा नट वाट बट हाऊ? को कुरा गरेका पाइन्छन् भने पाश्चात्य साहित्यमा कलावादीहरू, संरचनावादी, नवआलोचकहरूले त यस कुरोलाई स्थापितै गरेका छन् भन्न मिल्ला। कन्टेन्ट होइन फर्म-लाई आजको लेखनले महत्त्व दिने समय लेखक-पाठक दुवैमा छ भन्न सकिएला। यसयात्रालाई क्रमिकताले झन-झन बलियो अँठ्याउँदै गइरहेको छ।

नेपाली कथा साहित्यमा यसै क्रमलाई अझ धार थप्न कथा लेख्ने कथा लेखक सञ्जय विष्टका सन् १९९३ सालतिर कथाका पुस्तक नै पाठकअघि आएको हो। यसै सङ्ग्रह तयार हुँदा र भइसक्दा आफ्नो कथा लेखन पस्कनुका साथ चर्चित पनि बन्न पुगेका हुन् भन्दा हुने देखिन्छन् विष्टका कथाकार। पछिल्ला कथासङ्ग्रहहरूले उनको लेखनलाई अझ उच्चाइँ थपिदिएको मान्नैपर्छ। माथि उठाइएका कथ्ने कथा र बाँच्ने कथा विषयलाई नियाल्दा पाठकले आफूलाई कथामा बाँचेको देख्छ कि देख्दैन? मनमा कुरा उठ्दछ। यदि देख्छ वा पाउँदछ भने कथाकार सञ्जय विष्टका कथामा कलात्मकता तथा जीवनबोध अर्थात् कथ्ने कथा र बाँच्ने कथा दुवै गुण एकसाथ भेट्दछु म। कथ्ने कथामा कथाकारको अनुभूति र बाँच्ने कथामा पाठकले आफू बाँच्ने ठाउँ भेट्न सक्ने लाग्छ उनका कथाहरूमा। विष्टका कथाहरूमा पाठकले कथाकारको स्पेस र आफ्नो स्पेस दुवै पाउनसक्छ भन्छु म।

उनी कथा लेख्न सुस्त गतिमा तर निरन्तर लागि परेका छन् दायित्वशील बन्दै। उनले आफ्नो कथा लेखन गतिलाई कछुवाको चाल भनेका छन्। यस भनाईमा खरायो र कछुवा माझको दौड-को कथा अनि अर्थ प्रतीत हुँदछ। खरायोको चालका (जसले साहित्यलाई सजिलो रूपमा लिएर चाँडै फुल्नेफल्ने अनि चाहेको लक्ष्य चाँडै प्राप्त गर्ने सोँच्ने गर्दछन्।) नहुने आफू बिस्तारै हिँडेर आफ्नो लक्ष्यमा पुग्ने विष्टका कथा लेखकलाई बुझिन्छ। वर्षमा दुईवटा कथा लेख्ने अठोट नै छ उनको। हिसाब लाउँदा अझ उनको व्यावहारिकता अठोटभन्दा सुस्त देखिन्छ। सङ्ख्या होइन गुणात्मकता उनको चाहना र उद्देश्य पाइन्छ। उनका उर्ध्वगामी लेखन यात्रा अधिक दायित्वशील र सचेत बन्दै अघि बढिरहेको छ।

कथाकार सञ्जय विष्टका कथालेखन चेतनाले पूर्व लेखिएकाभन्दा अझ नयाँ थोकहरू मागिरहेका कुरा कथामा स्वयं प्रस्टिएका पाइन्छन्। पाठमा प्रयुक्त रूपायित कथनहरूले पाठकलाई नयाँ आस्वादन गराउँछ। समकालीन नेपाली कविता लेखन तथा कथा लेखनमा एकनासे शैलीको कारण परिचयको सङ्कट परेको कुरा पाठकले पढ्दै र सुन्दै आएको हो। ठिक त्यस्तै नेपाली साहित्यका महारथी इन्द्रबहादुर राई अनि सञ्जय विष्टका कथाका शैली झन्डै एउटै किसिमको छ भनी अघिल्ला समालोचकहरूमा कतिले कता-कता राईबाट विष्टले अनुकरण गरेका अनि कतिले प्रभाव परेका कुरा पनि दोषका रूपमा उठाइसकेका छन्। यस कुरामाथि कता-कता प्रभाव परेको भन्न चाहिँ मिल्ला तर अनुकरण नै भन्नचाहिँ नमिल्ने थुप्रैको मत छ। यदि शैलीको अनुकरण सम्भव हुनसक्ने भए वा भएको भए इन्द्रबहादुर राईले रूपनारायण सिंहको शैली याद गर्दै उनको जस्तो घुम्ने शैली कसैले अनुकरण नगरेको अथवा गर्न नसकेको नबताउने थिए पक्कै। फेरि कथाहरूमा संवाद उत्कृष्टताले लेखनमा विष्ट कुशल र कृतकार्य छन्। भनी राई स्वयंले मान्नेका छन्। शैली स्वयं लेखक हो भनेर सबैले मानेकै पनि छन् फेरि। कथाकार विष्ट र राईका कथागत मूल्य र खुराक पनि भिन्न छन्। बरु समकालीन कथाका सचेत पाठक डा. घनश्याम नेपाल समकालीन कथाकारहरूसँगै कथाकार विष्टलाई यसरी बुझ्छन्- भीम दाहाल, विन्द्या सुब्बा, थिरुप्रसाद नेपाल, धन सुब्बा ‘निर्दोष’, उदय थुलुङ, सञ्जय विष्ट र प्रवीण राई जुमेलीहरू प्रकारान्तरले इन्द्रबहादुर राईकै उच्चाधुनिकताको पयो समातिरहेका देखिन्छन् तर शैली र दृष्टिले ती पृथक छन्। (साहित्य सङ्केत, वर्ष ४८, अङ्क ३४, पृ.४०)

डा. सञ्जय बान्तवा पनि कथाकार विष्टका कथा लेखन शैली विषय आफ्नो कुरा यसरी राख्छन्- सञ्जय विष्टका कथाको शिल्प शैलीकरण (स्टाइलाइजेस्ज)-को सङ्क्रामक स्थितिबाट प्रभावित छैन। अनुनकृत्यतालाई उनी कला मान्छन्; कथालाई पनि। उनको लेखनमा व्यवहारवादी अनुकरण छैन। (साहित्य सङ्केत, वर्ष ४८, अङ्क ३४, पृ.४०)

लेखनमा अपरिचितीकरणको खुराक र सहृदयको माग

लेखन चेतनामा कथाकार विष्टले अपरिचितीकरणको स्पर्श गराएको नवीन पाठकहरूले अनुभूत गर्न सक्छन्। अपरिचितीकरण कलाको यस्तो प्रविधि हो जसको प्रयोगले वस्तु (साहित्य)-लाई अपरिचित बनाउँछ भनी स्क्लोभस्कीले (आर्ट एन्ड टेक्निक,१९१७) बताएका पाइन्छन्। पाठकको स्वभावज ग्राह्यता विघटन गर्नु अथवा विचित्रको बनाउने, अपरिचिती बनाउने कुरा रसियाली शब्द अस्ट्रानेनी (पोएट्री एस टेक्निक)-बाट बुझिन्छ जसलाई अङ्ग्रेजी उल्था मेकिङ स्ट्रेन्ज भनिएको छ। (क्रिस बाल्डिक, अक्सफर्ड डिक्सनेरी अफ लिटरेरी टर्मस्, थर्ड एडिसन, पृ.८३) विचित्र, असाधारण, अचम्भ लाग्दो अज्ञात, नौलो, अपरिचिती कथाकार सञ्जय विष्टका कथागत गुण पाइन्छन्। कोठाहरू चहार्दा चहार्दा कोठा हेर्ने अभ्यस्त यान्त्रिक दृष्टिराख्ने भइसकेका पाठकीय आँखा-लाई समालोचक सञ्जीव उप्रेतीले उठाएकोको रातो कोठा-को प्रसङ्गजस्तै सञ्जय विष्टले कथाका नयाँ कोठा दिएका छन् पाठकलाई जहाँ पस्न, बस्न आनन्द लागेको छ र लाग्दछ पनि। पाठकलाई यही ताजा र आस्वाद्य पनि लागेको छ उनका कथाहरूमा। विष्टका कथा अध्ययन गर्दा उनको लेखनसमेत पढ्नुपर्ने (इन्द्रबहादुर राई) कुरा पाठकले ग्रहण गरिसकेका छन्- जो परिचितबाट पृथकिएर भनौँ अपरिचितीकरण भएर आएको मान्न सकिन्छ। नवीनताको आग्रही छन् कथामा विष्ट।

आजका कथामाथि अथवा आफ्नै कथा विषय कथाका सबैजसा पुराना परिभाषाहरू धेरै कथाहरूलाई उपयुक्त छैनन्। नयाँ परिभाषा चाहिएको छ, नयाँ कथाहरूलाई। (सञ्जय विष्ट, नयाँ परिभाषा खोज्दछ नयाँ कथा, अस्ताचलतिर, निर्माण प्रकाशन,२००७,पृ.ड ) भन्नेपट्टि उनी नवीनताका आग्रही छन्। यस्तै कारण आफ्ना कथामा नवीन आस्वादनहरू प्रदान गरेर उनी शिल्प-संरचना तथा वैचारिक कथाकारका रूपमा नेपाली कथा साहित्यमा परिचित भएका छन्।

नवीनताको आग्रह राखेर नवीन प्रकारले कथा अभिव्यक्त गर्दै नवीन पाठक सृजना गर्ने उनका कथाहरूले कथाकै पुराना कतिपय मानदण्डहरू भाँचेका पाइन्छन्। साहित्य समाजको दर्पण हो भन्ने पारम्परिक भनाईलाई सरासर खण्डन गर्दै लेखकहरू भविष्यद्रष्टा हुन् भन्छन्, खै हाम्राहरू? अघिल्तिर उठेको भीमकाय समस्याहरूको पहाड त देख्तैनन् , अन्त साहित्य समाजको के को ऐना? (कृष्णप्रसाद उर्फ प्रमिथस) यसप्रकार लेखकसमक्ष प्रश्नसम्म उठाउने पात्रसमेत निर्माण गरेर पराइतिवृत्तात्मकतातिर कलम अघि बढाएका देखिन्छन्। एकातिर अबका पात्रले लेखकसँग विरोध, आग्रह र विमर्श पनि गर्छ भन्ने उत्तरआधुनिक आग्रहका हिमायती देखिएका छन् उनी। लेखकको प्रभुतामाथि पात्रद्वारा उठाइएको आवाज देखिन्छ, यहाँ जो समकालीन लेखन चेतना पनि हो। अर्कातिर लेखक, साहित्यकारले नै समाज उत्थानको जिम्मेवारी किन लिनु? भन्ने साहित्यिक विष्टका निजी विचारको पृष्ठपोषण समेत यसले गरेको पाइन्छ। यसकिसिमका प्रश्न उठाउने पाठकहरूसमेत पनि धेरै होलान्। तर उनका कथा चेतना अनि कथाहरूको मूल उद्देश्य नै भविष्यद्रष्टा तथा समाजको उत्थानहेतु उभिनु नभएर कलाका निम्ति कला सृजना गर्नु रहेको छ। उनका कथा निर्माणका निम्ति प्रयुक्त प्रकार्यहरू बेग्लिएर आउन खोज्छन्, बेग्लिएर आएका छन् पनि। अबको साहित्य समाज बोकेर यसलाई सुधारी हिँड्ने हुनुहोइन, सौन्दर्य सचेत हुनुभन्ने उनका कथा लेखनको आग्रह रहेको छ यसरी-...जीवन र जीवनसँग सम्बद्ध विभिन्नपक्षहरूको उन्नतिलाई कलाका अतिरिक्त अन्य माध्यमहरू पनि छन् हामीसित। औपचारिक रूपमा समाज उन्नत्तिको अभिभारा ग्रहण गरेकाहरू धेरै छन् हामीमाझ। चाहेर, इमान्दारीपूर्वक कर्तव्य निर्वाह गर्नु हो भने समाज उन्नतिका एकाधिक माध्यमहरू छन्। तब कलालाई (साहित्य, कथालाई) सोझै समाज र जातीय उन्नतिको पनि भारी किन बोकाउनु? (नयाँ परिभाषा खोज्दछ नयाँ कथा, अस्ताचलतिर, २००७, निर्माण प्रकाशन, पृ.ड)। कला र जीवन दुई पृथक कुरो होइन तर कला नितान्त माध्यम नै बन्नु हुँदैन भन्ने मनसाय तीनवटै कथा सङ्ग्रहमा स्पष्ट अघि आएको छ।

सौन्दर्यको सृर्जना कला हो। सौन्दर्य विधान कला हो। सौन्दर्य रूपको अतिशयता हो। रूप अभिव्यक्तिको माध्यम, अभिव्यक्ति सम्प्रेषणको सूत्र, सम्प्रेषण कुनै पनि कुराको सत्ताको (विइङनेस) आत्म हो। सौन्दर्य-कलाका हिमायती विष्टका कथालेखनको स्वर यही रहेको छ भन्न मिल्छ।

साहित्य सृजनामा लागिपरेकाहरू विशेष दुई समूहमा स्वतः बाँडिएका छन् भन्दा दुई मत हुँदैन। सहित्य तथा कला जीवनमुखी हुनुपर्छ भन्नेहरू एक समूहमा पर्छन्। कथाकार विष्टले भनेजस्तै समाजको उत्थानमा सोझो कार्य गर्नेहरू अन्य धेरै माध्यमहरू छन्, साहित्य कलालाई त्यसको भारी किन बोकाउनु? अर्थात् साहित्य, कला कलाकै निम्ति हुनुपर्छ भन्नेहरू अर्का खेमामा पर्छन्। साहित्य कलामुखी हुनुपर्छ भन्ने चेतना लिएर साहित्य सृजना गर्नेहरूले सिर्जना गरेका कृतिले पनि अभिव्यक्ति भने जीवनकै गरेको हुन्छ तर। भविष्य द्रष्टाको दायित्ववोध नगरी वा गर्न नचाहि सिर्जनामा लागे पनि जीवनकै राम्रा-नराम्रा पाटालाई कलात्मकरूपमा प्रस्तुत गर्दै भविष्यको द्रष्टब्य प्रकट गरेकै हुन्छ वा वास्तविकतामा कला र जीवन असम्पृक्त रहन सक्तैन भन्न सकिन्छ। उनका जुनजस्तै घाम (२०१५) शीर्षक कथासङ्ग्रहका कथापाठक, समालोचक तथा भूमिकाकार सुधीर छेत्रीले उनका कथा अध्ययन गर्दै कला स्वतः जीवनकै निम्ति द्रष्टब्य स्वरूप प्रकट भएकै हुन्छन् भनी यसरी लेख्छन्- जीवन तानेर ल्याउँदा कला पनि तानिएर आउला-नआउला भन्न सकिन्न तर कला तानेर ल्याउँदा जीवन पनि स्वतः तानिएर आउँछ भन्ने उनको (विष्टको) भनाइमा लुकेको आस्था देखिन्छ। (जुनजस्तै घाम, वैशिष्ट्यहरूमा विष्टका कथाहरू, पृ.१०)। उनले जीवनबोध र जीवनलाई छाड्नु पनि कतै भनेका होइनन्। उनी कलामा स्वतः जीवनबोध पाउँछन्। यसो भनेर वास्ताविकतामा कलावादी लेखक-साहित्यकारहरू तथा उनले साहित्यको स्वायत्तता- का कुरा गरेका हुन् भन्न सकिन्छ। साहित्यको स्वायत्तताको अर्थ नै हेर्ने हो भने यसको अनेकौँ अर्थ लाग्दछ। यद्यपि, हिन्दी साहित्यका समालोचक सुरेश द्विवेदीले साहित्यिक स्वायत्तताके परिप्रेक्ष्यमें नामक लेखमा यसको मानकीकरणको चेष्टा यसरी गरेका रहेछन्-

· स्वायत्तता कला- संसारको अस्मिताको स्वीकार हो, अन्य क्षेत्रको अस्मिताको अपहरण भने होइन।

· स्वायत्तता न पलायनवादको उद्घोष हो, न अनैतिकताको;

· स्वायत्तता रूपवादमात्रै पनि होइन न हो वस्तु-भूमिको सङ्कुचन। स्वायत्ततालई कलावादको सङ्कुचित अर्थसित जोड्नु हुँदैन। निश्चय पनि यसले फुर्तिको वस्तु बनाउन खोज्दैन;

· स्वायत्तता सङ्क्षिप्तमा साहित्यको रक्षाको प्रचेस्टा हो, यसको वर्चस्वको उपक्रम होइन। (हरेराम पाठक, साहित्यिक परिचर्चाका केही बुँदाहरू, अनु. खडकराज गिरी, २०१०, पृ.११)

कथाकार सञ्जय विष्ट पनि आफ्नो कथामार्फत् साहित्यको रक्षाकै प्रचेष्टामा कलाको स्वायत्तताकै पक्षमा उभिएका देखिन्छन्। उनले-मनोरञ्जन र आनन्दका एकाधिक सशक्त माध्यमहरूको प्रभाव दिन-प्रतिदिन बढ्दो छ। अब काव्यानन्दलाई ब्रह्मानन्दसहोदर ठान्नेहरू नगण्य छन्। पाठकहरूको सङ्ख्या प्रतिदिन घट्दो समाजमा नितान्त जीवनवादी साहित्यको औचित्य देखिँदैन भन्नु डर मान्नु पर्दैन। तब कला कलाकै उन्नतिका निम्ति किन नसिर्जिनु? (नयाँ परिभाषा खोज्दछ नयाँ कथा, अस्ताचलतिर, २००७, निर्माण प्रकाशन, पृ.ढ) भन्ने तर्क राखेका छन्।

कला र कलात्मक अभिव्यक्तिका पक्षधर कथाकार सञ्जय विष्टका प्रकाशित तीनवटा कथा सङ्ग्रहहरू शब्दान्त (सन्१९९३) अस्ताचलतिर (२००७) र जुनजस्तै घाम (२०१५)-हरूमा कथापाठकले कथालेखनसमेत पढ्नपर्ने भूमिकाकारत्रय सञ्जय बान्तवा, इन्द्रबहादुर राई तथा सुधीर छेत्रीले बताइसकेका छन्। साहित्यमा समकालीन धारालाई समातेर लेख्न र परम्पराबाट नव्य बन्न तथा नयाँ मूल्य-मान्यता उभ्याउने क्रममा धेरै क्षेत्रमा कलाको प्रखर चेतना तथा कथा लेखनकै नयाँ स्वरूपको आग्रह गर्ने कथालेखक विष्टले स्वयं कुनै लेखनको घोषणा नगरेर पाठकमा पाठ छाडिदिएका छन्। उनका कथामा अघोषित कथा लेखन भेट्ने पाठकहरू भने अघि आइसकेका पाइन्छन्। अबको साहित्य यस्तो हुनुपर्छ, हाम्रो लेखन तथा आन्दोलनको अवधारणा यस्तो हो भनेजस्ता किटानहरू पस्किएर पाठकसमक्ष साँघुरो बाटो नबनाई उनले पाठ पाठकलाई स्वतन्त्र छाडिदिएका छन्। फलस्वरूप भूमिकाकार पाठकहरू सञ्जय बान्तवा (शब्दान्त,१९९३) अनि इन्द्रबहादुर राई (अस्ताचलतिर,२००७), सुधीर छेत्री (जुनजस्तै घाम,२०१५)- तथा अन्य पाठकहरूले उनका कथा लेखनभित्र यस्ता कुराहरू रहेका छन् भनी बताएका पाइन्छन्–

· जीवनका कथा लेखक छन्। .....कथाका प्लटहरू जताततै पाउँछन्, देख्न सक्छन् तर टिपेर छास्दै लैजाँदा त्यहाँ जीवन भर्न खोज्छन्। (सञ्जय बान्तवा, शब्दान्त,१९९३, भूमिकाबाट)

· विष्टका कथावस्तुमात्र नपढी उनको कथा लेखाई पनि पढ्न पर्ने कथाकार ......।(इन्द्रबहादुर राई, अस्ताचलतिर,२००७ भूमिकाबाट )

· कलालाई लेखन-भाषा प्रयोग तथा लेखन प्रविधिभन्दा धेरै थोक छाडिदैन। भाषा र प्रविधिअघि (पारम्परिक) उपयोग मात्र हुन्थ्यो, अब (नव) प्रयोग पनि। कथा अधिक-अधिकतर लेखन बन्दै जान्छ। कथ्य विषयको ठाउँ लेख्य लेखनले लिँदै आएको। (इन्द्रबहादुर राई, अस्ताचलतिर,२००७ भूमिकाबाट)

· कथ्यको बान्की, शिल्पका दृष्टिले विष्टका कथाहरू नयाँ नमुना, सङ्केत मात्र खसाइदिएर कथाको ठुलो परिवेश सृजना, एउटा ठुलो गहिरो ध्वनि मैदान-मैदान हुँदै फैलिनु...। (रेमिका थापा, किनारा विमर्श, २०११,पृ. १८३)

· उनका कथाहरू समकालीन भनिने धेरै आख्यानशिल्पका अभिलक्षणहरू समाहित आनन्दमयी रङ्गशाला पनि हुन्, नेपाली कथामा देखिएको टडकारो र अन्यन्य लेखन पनि हुन्। (सुधीर छेत्री, जुनजस्तै घाम, वैशिष्ट्यहरूमा विष्टका कथाहरू)

पाठकीय निष्कर्षले खुट्याएका विष्टेली लेखनको सार यस्ता भेटिएका छन्। यति मात्र होइन पाठकीय उत्खनन् अझ बाँकी रहेकै पनि छ।

जीवनलाई टिपेर कथा (कला) लेखी कलामा जीवन भर्नु।

कथामा वस्तु मात्र लेखाइदेखि माथि उठी अभिव्यक्तिको कला (उच्चाई) कथामा प्रविष्टि, कथामा विषयभन्दा प्रस्तुती वा शिल्पको बढी चेतना।

परम्पराले वोध गरेको कलामाथि नवकलात्मक प्रयोगका साथ प्रत्येक अनुभूतिलाई उसरी नै लेख्नु जसरी अनुभूत गरिएको छ।

अबको कथा व्याख्या होइन प्रत्येक कुराको सङ्केत मात्रै खसाइदिने हुनपर्ने आग्रह, यहाँ पाठका अर्थहरूको वहुस्वरीयता र अनिश्चिति स्वतः प्रकट भएर आएको देखिन्छ।

कथाको आफ्नै सौन्दर्यशास्त्र हुन्छ। प्रत्येक कथाका कथाकारले कथालाई अलग बनाउन नयाँ किसिमको (ताजा=अपरिचितीकरणले दिने नयाँपन) सौन्दर्य प्रदान गरी आफ्नो छुट्टै सौन्दर्यशास्त्रको निर्माण गरेको हुन्छ। विष्टका कथाहरूमा कथाकारको वैयक्तिक भाव वस्तुदेखि लेखन सौन्दर्यतिर उन्मुख हुने केन्द्रमुखी गतिद्वारा सञ्चालित भएको हुनाले अर्थेतर अर्थतिर लक्षित पाइन्छन्। यसर्थ उनका कथाहरूमा सौन्दर्यानुभूती शब्दद्वारा व्याख्या नहुने अनि कथा क्षितिजसम्म पाठकलाई शब्दार्थको मध्यमले पुराउन नसक्ने देखिन्छ। कथाकारका साधना वा स्वयं प्रकाशनको क्षेत्र कथा हुन्छ। विशेषमा बुद्धितत्व वा अवधारणाको समायोजन अन्ततः सहजज्ञानको प्रकृतिमा समाहित भएर तदाकार हुनपुग्छ। स्वयम् प्रकाश्यको क्षेत्र अत्यन्त व्यापक र विस्तिर्ण हुनेहुनाले प्रत्यक्षज्ञानको सहजरूप मात्र सन्निहित नभएर मानसलोकको दिककाल गोचर पक्ष पनि समाविष्ट हुनपुग्छ। (गरिमा,वर्ष १२,पूर्णाङ्क १३७, दिवाकर प्रधान, कवि केवलको सौन्दर्यानुभूति, पृ.४०) कलाको अनुभूति र अभिव्यक्ति जति गरे पनि आम पाठकमा बोध हुन नसक्ला। बरु कलाकारको सृजन् बुझ्न सहृदय (सहृदयलाई आचर्य कुन्तकले तद्विदआह्लादकारिणी अर्थात् त्यो जान्ने र आनन्द लिने हुनपर्ने बताएका पाइन्छन्)- को खाँचो परेको हुन्छ। सहृदयले मात्र अर्का कलाकारको सौन्दर्यानुभूति अनुभूत गर्न सक्दछ। साहित्यिक कृतिको अर्थ विषय जोनाथन कुलरले एकापट्टि साहित्यिक कृतिको अर्थका निम्ति भाषाको कुनै प्रयोग गर्नका निम्ति साहित्यकारमा भाषिक सुयोग्यता वा सक्षमता (लिङ्ग्विस्टिक कम्पिटेन्स) हुनुपर्छ भनेका छन् भने अर्कापट्टि पाठकमा साहित्यिक सुयोग्यता (लिटरेरी कम्पिटेन्स) हुनुपर्ने बताएका छन्। फेरि स्टेन फिनले भने जस्तो न भाषिक प्रयोगको कुनै सीमा हुन्छ न साहित्यिक कृतिको अर्थ नै लेखक र कृतिको चरित्र पनि यस्तो हुनेहुन्छ। तर भाषामा साहित्यिकता थप्नु विष्टका कथाका अभीष्ट देखिन्छ। स्टेन फिनले यसक्रममा अझ कुनै पनि पठन (रिडिङ)-लाई सही वा विशुद्ध पठनका रूपमा लिन सकिँदैन। तर यसो भए तापनि विभिन्न पाठकहरू एउटै व्याख्यात्मक समुदाय (इन्टरप्रेटिभ कम्युनिटी)-का सदस्य भएको अवस्थामा भने व्याख्यामा एक रूपता अवश्य भेटिन्छ। भनेका पाइन्छन्। (सञ्जीव उप्रेती, सिद्धान्तका कुरा, चौँथो संस्करण,२०६९, पृ.ड)

रसियाली रूपात्मकतावादीहरूले साहित्यलाई भाषाको विशेष प्रयोगको रूपमा लिएका पाइन्छन्। साहित्यमा शब्द मात्रै हुँदैन। व्याकरण तथा कोशसम्मत अर्थहरूमा सीमित राख्न सकिँदैन साहित्यिक भाषालाई। साहित्यमा प्रस्तुती साथै कलागत तत्त्वहरूको सही समायोजन हुँदा कृतिबाट प्रकट हुने अन्तर्निहित अर्थ निर्माण हुँदछ भनी नवालोचकहरू मान्छन्। साहित्य र बोलिचालीको भाषामा धेरै भिन्नता हुन्छ। साधारण बोलिचालीको भाषा कसैका निम्ति चिरपरिचित हुँदछ तर साहित्यको भाषा भने ती सबैहरूलाई समेटेर लेखिएको हुन्छ। बोलिचालीको भाषालाई कथामा कथोपकथन बनाई त्यसमा साहित्यिकता थप्नु कथाकार विष्टको सफलता हो।

विष्टको कथामा पाइने आस्वादनको एउटा खुराक हो परोक्षता। कथाकारले पाठकलाई कथाभन्ने तरिकामध्ये बढी कलात्मक अनि साहित्यिकता बोकेर देखा पर्ने तरिका हो यो। ड्रग्सको सेवनले भविष्य थुतेको कथा वर्तमान एउटा सफल उदाहरण मान्न सकिन्छ कथामा परोक्षता पालन विषय। यही तरिकाका अन्य सफल कथाहरू प्रायै छन्। उनका कथा विषय समालोचक रेमिका थापाले ‘सङ्केत मात्रै झारिराख्नु अनि ध्वनित भई मैदान-मैदान हुनु’ भन्नुको पनि यही तात्पर्य देखिन्छ। शिष्ट र कलात्मक भाषाका शिल्पकार सञ्जय विष्ट कथा लेखनमा बढी सफल हुनुको एउटा कारण यही माने हुन्छ।

भारतीय अन्य साहित्यका कथाकारहरूका समकक्ष उभ्याउन सकिने कथाहरू सिर्जना गर्न सक्षम कथाकार सञ्जय विष्टले नेपाली कथाकार (कलाकार)-का उत्तरदायित्व अनि मर्यादालाई सौन्दर्य (कला)-को मध्यमबाट स्थापित गरिदिएका छन् भन्न सकिन्छ।

कथाकार विष्टका कथा विचारहरू- प्रत्येक कलाकृति एक प्रकारको सङ्केत व्यस्था हो जसका माध्यमबाट त्यसको निर्माताले बहुविध आर्थी सम्भावनाहरूको विधान गरेको हुन्छ। (घनश्याम नेपाल, आख्यानका कुरा, २००५, पृ.७९)- यस्तै भेटिन्छन्। यसरी साहित्यमा विचारतत्त्वलाई आर्थी सम्भावनाहरूको आधारमा हेर्दा कृतिको पूर्णरूपमा पठन वा अध्ययन कतिको सम्भव छ सो चिन्तनीय छ। एकातिर स्रष्टाको प्रकाश्य कला साधना पाठकले खोज्दै जाँदा पाठक वा अध्येता नवालोचकद्वय विलियम के. विम्साट र मोन्रो सी. वियर्डसले बताएका उद्देश्यगत हेत्वाभास अनि प्रभावगत हेत्वाभासको सिकार बन्न पुग्ने देखिन्छन्। कुनै पनि कृतिको आर्थी सम्भावना विभिन्न तह र स्वरूपका हुन्छन् नै। ती तह अनि स्वरूपलाई बुझ्न जे जस्ता साहित्यिक सिद्धान्तहरू अघि देखापरे तापनि अर्थगत हुन्छन्। यसर्थ अर्थको अन्तिम रूप वा व्याख्या र प्रस्तुतीकरण साथै यसको पहिचान गर्नु धेरै जटिल अनि गहिरो विषय देखिन्छ। यहाँ पैले बुझ्न कठिन, बुझ्यो अझ कठिन, झन बुझ्यो झन भनी वेदान्त दर्शन र रहस्य विषय भानुभक्त आचार्यद्वारा उल्लेखित पङ्क्ति सारगर्भित देखिन्छ। कुनै पनि कृतिको अर्थ निर्धारण कृतिकारको आधारमा हुन्छ कि पाठकको आधारमा? यस प्रश्नको उत्तर दिन नवालोचक विलियम के. विम्साट र मोन्रो सी. वियर्डस पढेपछि अझ कठिन हुन आउँछ। यता सर्जकहरूले यसलाई राम्ररी छामेर, बुझेर सिर्जना वा कथा विचार प्रतिपादनकै निम्ति मात्र नहुने कुरा पनि अघि सारिसकेका छन्। कथाकार विष्टले कथाको कथ्य थोह्रै र रूपकीय प्रस्तुतिहरू कथाभित्र यथेष्ट थप्दै कथालाई रोलाँ बार्थले भनेका भविष्यद् अर्थहरू- का निम्ति छोडिदिएका छन्। भाषामा साहित्यिकता थप्नु उनको कथाका मुख्य अभीष्ट देखिन्छ।

लुसियन गोल्डम्यानले यसो भनेका रहेछन्- संसारका कुनै पनि जाति, वर्ग वा कुनै पनि सामाजिक तहको आफ्नै सोँच-विचार गर्ने ढङ्ग हुन्छ। यसकिसिमले त्यसवर्गको मानसिक संरचना निर्माण भएको हुन्छ। यसर्थ त्यस समूहबाट आएका कुनै पनि कलाकार, दार्शनिक, विचारक तथा लेखकले आफू आएको सामाजिक समूहको मानसिक संरचनालाई आफ्नो लेखन वा कलामार्फत् व्यक्त गर्ने गर्दछन्। यसदृष्टिले हेर्दा कथाकार विष्टले बाँचेको वा जाति, वर्ग वा सामाजिक, राजनैतिक तह पनि विचारणीय छ। यी परिवेशले जन्माएका व्यक्ति सञ्जय विष्टको मानसिकता अथवा प्रभावहरू कथामा लेखिएको अनुभूत हुँदछ कथाहरू अध्ययन गर्दै जाँदा।

विष्टले एकातिर आफ्ना कथाहरूमा बिम्ब र मिथकहरू प्रयोग गर्दै व्यञ्जनात्मकता अभिव्यञ्जित गरेका छन् भने अर्कातिर कथाभरि समस्या नै समस्या देखाएका छन्। देश गुणाको भेष कपाल गुणाको केश भने जस्तै कथाकार बाँचेका मुलुकको देशकाल र वातावरणले कथाकारको चेतनामा प्रभाव पारेकै हुन्छ। त्यो प्रभाव रचनामा परोक्ष वा प्रत्यक्ष देखिनु स्वाभाविकै हो। कथा लेखक विष्टको संचेतनामा त्रासदीले ठुलै ठाउँ ओगटेको कुरा कथामा प्रस्टै देखिन्छ। भूमण्डलीकरणको प्रभाव, उत्तरउपनिवेशको मार, क्षेत्रीय राजनैतिक गतिविधिको प्रभाव र राजनीतिको अधोगामी दूर्दर्शिताका कारण दार्जिलिङे राजनीतिमाथि उठेको अविश्वास र प्रश्नहरू, जातीय चेतना र चिन्ता आदि आफ्ना कथाहरूमा प्रत्यक्ष परोक्ष लेखिइएको पाइन्छ। आजको दार्जिलिङ समस्याले भरिएको छ। दार्जिलिङे समस्या दार्जिलिङे साहित्यकारहरूका रचनामा देखिएसरह उनका कथाहरूमा पनि टडकारो देखिन्छ। राजनैतिक विषयलाई भन्दा विष्टले विटुलिएको राजनीतिको कारण जनमानसमा परेको कुप्रभाव अनि राजनीतिको नाममा चेतनाहीन युवाहरूलाई गरिएको प्रयोग अनि परिणाम कथामा प्रस्तुत गरेका छन्।

भूमण्डलीकरणले निमुखाहरूको सपना मार्छ

कथामा समस्याहरू आञ्चलिकदेखि एकाएक वैश्विक तहसम्म फैलिएका देखाउँदै आञ्चलिक र वैश्विक समस्यालाई एकै ठाउँ उभाएका छन् विष्टले। वैश्विक ग्राममा आञ्चलिक विषयवस्तुहरू एकाएक छोपिन पुगेका अथवा अञ्चललाई एकाएक वैश्विकताले अतिक्रमण गरेका, उपभोक्ता तथा बजारवादले जन्माएका मानवीय सङ्कट, उपनिवेशपछि फेरि नवउपनिवेशकहरू वा आन्तरिक उपनिवेशकारीहरूको आतिक्रमणमा भूमिपुत्रहरू किनारीकृत भएको, विश्वका अन्य संस्कृतिहरूको बढ्दो प्रभावले संस्कृतिका स्थानीय रङहरू धमिलिँदै गएको (रहनसहन, रीतिथिती, संस्कार-संस्कृति युरोसेन्ट्रिक बन्दै जानु) जस्ता समस्याहरू विष्टका कथामा यत्र-तत्र पाइन्छन्।

भूमण्डलीकरण भएपछि जब पाश्चात्य संस्कृतिले अन्य ठाउँमा पाइला राख्न थाल्यो तबदेखि नै पाश्चात्य सभ्यता तथा संस्कृतिहरू उच्च भनी स्थानीयहरूले सम्झन थाले। उपनिवेशवादीहरूले यही प्रभाव स्थानीयहरूमा दीर्घकालीन हाल्न सके आफ्नो साम्राज्य फैलनका साथ टिक्न पनि सक्ने देखेका थिए। यता उपनिवेशवादीहरूले जतिसक्दो आफ्नोपनलाई उच्च ठहराउँदै आफ्नो दुनो त सोझ्यायो नै उपनिवेशितहरूमाथि प्रशस्त अनि अमेट प्रभाव छाड्दै गयो। आज पनि अङ्ग्रेजी सभ्यता र भाषा स्थानीय सभ्यता, संस्कृति र भाषाभन्दा उच्च भन्ने मानसिकता गहिरिएर बसेकै छ। यसप्रकारले स्थानीयका संस्कृति र बाहिरका उपनिवेशकहरूले ल्याएका संस्कृति मिसिन पुग्यो। स्थानीय रङमाथि वैश्विक वा पाश्चात्य रङ्ग पोतिएर अघिल्लो पछिल्लोको सामु धमिलिँदै गएको छ। उपनिवेश त आज हटेर गइसक्यो तर त्यो मिश्रित संस्कृति भने रहिरह्यो। यसैक्रममा, यसकै प्रभावमा भारतीय नेपाली समाज अब अघिको सरल बनोटको रहेन। यो निक्कै संश्लिष्ट (कम्प्लेक्स) र वहुस्तरीय (मल्टिस्ट्रयाटिफाइड) संरचनाको बन्दैछ।(इन्द्रबहादुर राई, यथार्थहरू र लेखन, पृ. ज, अस्ताचलतिर, २००७) भारतीय नेपाली समाज अब मुलुक बाहिर, ब्रह्मपुत्रको छेउछाउ उपन्यासहरूको जस्तो रहेन। भूमण्डलीकरणले बनाएको विश्वग्राम भारतीय गोर्खाहरूका निम्ति अनुकूल रहेको पाइँदैन। वास्तवमा भुमण्डलीकरण निमुखा अनि अल्पसङ्ख्यकहरूकै निम्ति अनुकूल वा लाभदायक देखिँदैन। मूलधारामा आउन सङ्घर्षरत यस्ताहरूलाई भूमण्डलीकरणले कि त सस्तो श्रमका निम्ति कि त वस्तुको रूपमा प्रयोग गर्दछ। समकालीन भारतीय नेपाली साहित्यमा विचारशील साहित्यकारका रूपमा परिचित साहित्यकार राजा पुनियानीले एकजगा यसो भनेका रहेछन्- ग्लोबलाइजेशनले छिटोछिटो बजार निर्माण गर्छ। र बजारका लागि उपभोक्ता निर्माण गर्नपर्छ। उपभोग गराउनलाई सस्तो श्रमशक्ति चाहिन्छ। त्यसमा पहिले उपेक्षित र सीमान्तकृत तब्कालाई समेत उसले छुट्टै कर्पोरेट पहिचान दिलाएर मूलधारामा ल्याउँछ।( राजा पुनियानी, समकालीन आदिवासी संवेदना, स्वर्णभूमि, ३० अगस्त २०१५) उनले भनेका ग्लोबलाइजेशनले छिटोछिटो बजार निर्माण गर्छ। र बजारका लागि उपभोक्ता निर्माण गर्नपर्छ। उपभोग गराउनलाई सस्तो श्रमशक्ति चाहिन्छ।- सम्म हेर्दा उपेक्षित र सीमान्तकृत वा निमुखाहरूलाई सस्तो श्रमका निम्ति प्रयोग गर्छन् भन्ने बुझिन्छ। तर तिनीहरूले खोजी गरिरहेको परिचय मूलधारामा आफ्नो कर्पोरेट परिचय हो के त? फेरि कर्पोरेट आइडेन्टिटीमा पनि कर्पोरेसनको ब्रान्ड हुन्छ। ब्रान्डको सन्देस छर्न र भनिष्य जोगाउन कर्पोरेट आइडेन्टिटीले काम गर्नुपर्ने हुन्छ। ब्रान्डमा रहेरै पनि आफू नचिनिनु भनेको सीमान्तकृत नै हुनु हो, किनभने उत्पादनले ब्रान्डको, ब्रान्डले मूलधाराको परिचय दिन्छ। ब्रान्डको कालो छायाँमा अल्पसङ्ख्यक सीमान्तकृत नै रहेको हुन्छ। यसकुरोको उठान गर्दै- डा निलमकुमार शर्माले यसो भनेका रहेछन्- Globalization issues, in this sense, have brought people and countries closer and increased their mutual interdependence with higher flow of trade, technologies information and investments fuelling economic progress and creating vast opportunities for human progress. But such progress as enlarged opportunities and interdependence has been quite imbalanced, unequal and unmanaged because of lack of shared values, shared benefits and shared concerns towards those who are marginalized and left behind. (GLOBALIZATION AND ITS IMPACT ON THE THIRD WORLD ECONOMY, Crossing the Border: International Journal of Interdisciplinary Studies ISSN 2350-8752(P) Volume 1; Number 1; 15 December 2013 ISSN 2350-8922 (O)) मान्छेहरूलाई तथा मुलुकहरूलाई व्यावसायिक सम्बन्धका उच्चाइँमा निर्भर बनाउनु, प्राविधिक सूचना अनि आर्थिक निवेश गरेर विकासका प्रशस्त अवसर जुटाउनु भूमण्डलीकरणको उद्देश्य हो। तर सीमान्तकृतहरूको सन्दर्भमा माथि भनिएको सबथोकमा असमानता देखा पर्दछ। यहाँ हिस्साको मूल्य, अवसर, परिप्रेक्ष्य असन्तुलित, असमानता अनि अव्यवस्थित भएकाले सिमान्तकृतहरू छोडिने गरेको पाइन्छ।

वैश्विकरणको यस्तो डङ्का देखेर निमुखाहरूका नेता मान्न रुचाउने नेल्सन मन्डेलाले-It worries me that our world is becoming a global village only for the exchange of goods and information not as a place of shelter, livelihood, security and dignity for all who lives in it. I know what a real village is like because I grew up in one. (India today, 27/03/2006) भन्ने विचार व्यक्त गरेका छन्। उनको अभिप्राय विश्वग्राम सूचना तथा सरसामानहरूको आदान-प्रदानको साधन मात्रै नभएर यसमा बसोबासो गर्ने सबैको वैश्विक छत्रछाया, सुरक्षा र सम्मान दिनसक्नुपर्छ भन्ने हो। तर निमुखाहरूले कति सुरक्षा पाइरहेका छन्? विचारणीय छ कुरा यो।

ब्रान्डको कुरा गर्दा दार्जिलिङ एउटा प्रसिद्ध ब्रान्ड हो चियाको। तर दार्जिलिङे चियासँग सम्बन्धित दार्जिलिङेले अझ खोजिरहेको मूलधारमा समाविष्ट सङ्घर्षमा नै सीमित छ। वैश्वीकरणले अग्लोलाई अझ अग्लो बनाउने अनि होँचोलाई अझ होँच्याउने, दबाउने र मेटाइदिने त्रासदी विष्टका कथाहरूले देखाएका छन्। वैश्विकरणले अल्पशिक्षित तथा निम्नवर्गका मानिसलाई मान्छेको रूपमा मात्रै नहेरेर क्रय-विक्रय गर्न सक्ने वस्तु वा प्रयोग गर अनि फ्याँक -को रूपमा मात्रै हेरेको कुरा धेरै समालोचकहरूले बताइसकेका छन्। वास्तवमा सिमान्तकृतहरूको सपनासँग खेलेर वैश्वीकरणले त्यसको हत्या गर्न खोजेको हुन्छ। यी कुरालाई स्पष्ट पार्न विष्टका कथा अनट्रेन्ड ब्युटिसियनहरू-लाई एउटा उदाहरणको रूपमा लिन सकिन्छ।

‘गएका पाँचले एक-एक गरी अझ पाँचलाई जीवनको परिभाषा बुझाई सपनाबाहिरको संसारमा पुऱ्याइसकेका थिए। पुऱ्याइसकेका थिए के जानेहरूमध्ये डाँडाघरे काइँलाकी छोरी-जो गाँउका सबैसित हाँस्ने-बोल्ने सबभन्दा फर्साइली थिई, कुन सहरमा हो ओँठको मुस्कान हराई गएकी दुवै महिनामा अर्कै भएर फर्किसकेकी थिई।’- यस कुराको कारणले- ‘पर्सी त तल भाउजूहरू पनि जाने अरे अस्पताल’

‘विकासको बुडी, पर कान्छा मामाको बुहारी.....’ सन्तानको रहर पुगिसकेका गाँउका थप स्वास्नी मान्छेहरू जो पर्सि एकसाथ अस्पताल जाँदै थिए, सूची प्रस्तुत गरी लोग्नेसमक्ष स्वास्नीले।

‘कि जाने तिमी पनि...’ ‘अनि छोरीचैँ’ ‘मान्छेको सबै इच्छा पुरा हुनुपर्छ भन्ने पनि के छ र?’

पात्र डाँडाघरे काइँलाकी छोरी, अर्जुनकुमार र उनको स्वास्नीको सपना यहाँ भूमण्डलीकरणले मारेको छ। दृष्टान्त यतिमात्रै होइन अन्य धेरै रहेकै पाइन्छन्। भूमण्डलीकरणले स्थापित गरेको केन्द्र र सत्ताअघि अर्जुनकुमारहरू त्रसित त छन् नै यसले आम मान्छेको मस्तिष्कमा जसरी हप्तक्षेप गरेको छ त्यसको प्रभावले उपान्तलाई त्रस्त बनाएरै उपान्तमा रहनुपर्ने बनाएको छ। भूमण्डलीकरणले निमुखाहरूको सपना मारेको पाइन्छ र मार्छ पनि।

नवउपनिवेशले जन्माएको त्रासदी र जातिको माया

विष्टका कथामा देखिएको टडकारो विषय हो दार्जिलिङेको, जातिको चिन्ता। दार्जिलिङे (भारतीय) नेपालीहरूको चिन्ताजनक वर्तमान र सम्भावित अँध्यारोप्रति चिन्तित छन् उनी। भारतमा अङ्ग्रेजको उपनिवेशले दार्जिलिङलाई पनि अछुतो राखेन। अङ्ग्रेजको उपनिवेशले दार्जिलिङमा धेरै छाप छाडेकै पनि छ। तर विष्टका कथाहरूमा उपनिवेशभन्दा धेर नवोपनिवेशहरूको रगरगी तथा दबदबाप्रति चिन्ता रहेको बुझिन्छ। आज ‘हेयर एन्ड नाउ अर्थात् यहीँनेर अनि अहिले’(मनप्रसाद सुब्बा, रेमिका थापा, किनाराका आवाजहरू, पृ.१९)-सित सरोकार राखिन्छ। यसर्थ आजको यस सरोकारसित बाँच्ने दार्जिलिङे र भारतभरिकै नेपालीहरू देशका अन्य समुदाय झैँ मूलधारामा बग्न चाहन्छन्। आज भारतीय नेपालीहरूको सन्दर्भमा उपनिवेशवादीहरूले दिएको घाउभन्दा आन्तरिक उपनिवेशवादीहरूले दिएको चोट धेर पीडादायक छ। देशमा एउटा ठुलो शक्तिले अर्को थोरै शक्तिसम्पन्न जातिगोष्ठीलाई आफ्नो राजनैतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक तथा शैक्षिक प्रभुत्त्वले आत्म निर्णयबाट समेत वञ्चित राखेको कुरा लिएर धेरै साहित्यकारहरूबाट साहित्य सिर्जना भएको छ। नवोपनिवेशकले यसरी जन्माएको त्रासदी विरोध र चिन्ता गर्दै त कतै किनारीकृत भारतीय गोर्खाहरूका उत्थानको चाहनामा विष्टले कथा सिर्जना गरेका छन्।

भारत सङ्घीय गणतान्त्रिक देश भएकाले भारतभित्र कुनै पनि ठाउँमा भारतीय नागरिकले व्यापार-व्यवस्था स्थापना गर्न सक्ने प्रावधान रहेको छ। यसै कुरोको फाइदा उठाउदै दार्जिलिङ पाहाडतिर प्रत्येक वर्ष मधेस तथा अन्य ठाउँबाट व्यापार गर्न आएको देखिन्छ। आज ती त्यस्ताहरू दार्जिलिङ अञ्चलका ठुला-बढा व्यापार-निकायहरू सम्हाल्ने भइसकेका छन् भने जनसङ्ख्याकै हिसाबले पनि दार्जिलिङमा यस्ता नवउपनिवेशकारीहरू धेरै बढेर गएको देखिन्छ। यता दार्जिलिङे नेपालीहरू भने बाहिर रुमाले भित्र गुन्द्रुक उमाले हुँदै बोक्रे रवाफ देखाउन मात्रै रहेको कुरा सङ्केत भविष्यवाणी कथामा पाइन्छ। आडम्बरी रवाफ मात्र भएकाहरूमाथि सबथोकमा नवउपनिवेशकारीहरूको दबदबा भएकोले अनि दार्जिलिङलाई खुन-पसिनाले दार्जिलिङ बनाउनेहरूका सन्तानहरू-“तिमी दार्जीलिङलाई आफ्नो भन्छौ? भन्नु त कुरै छाड यसो सोँच्नु पनि अब त अपठ्यारो पर्छ। यो अब हाम्रो रहेन नि। थियो होला, तर .... अब चाहिँ होइन नै।” (अस्ताचलतिर, भविष्यवाणी, पृ ६)- “बारिक डल्लै पहिला हाम्रो मान्छेको थियो, अहिले साझाबाहेक जम्मै हाम्रो छैन। चोकबजारमा भैया र कैँयाहरू थिएन। महम्मद गल्लीको भीमबहादुरले हेर्नेहरूलाई हेरेको हेरेकै भइन्जेल खाएको हाम्रो मान्छेको दोकान खै? सुन्नु भो, दार्जीलिङ.... यो दार्जीलिङ डल्लै हाम्रो थियो। अहिले छैन किन?”-सोँच्न बाध्य भएको त्रासदी र नवऔपनिवेशित दार्जिलिङको अवस्थाको कथा कथाकारले यसरी भनेका छन्-“बेलुकी अचानक मेरो आँखा घर छेउको गुराँसको रुखमा पर्दा म अचम्भित बनेँ फुल्न थालेको धेरै भएकै छैन यसले। जवान हो बुढो भएकै छैन यो रुख। कसरी पातहरू झरेर सिरिङ्ग सुक्यो अब फेरि फुल्छ जस्तो पटक्कै देखिँदैन। रुखलाई मैले अझ नजिक गएर हेरेँ; साँच्चै नै सुक्दै रहेछ। सुकेको रुखले कसरी फुलोस् के! कहिलेदेखि सुक्न थालेको होला यसले कसैलाई थाह नै नदिइ। के भएर सुक्न थाल्यो यो पहिलेको रात्तै फुल्ने हरियो गुराँसको रुख।”

आफ्नो जातिको मायामा लेखिएका केही कथाहरूमा वैश्विकरणको प्रभाव तथा नकरात्मक सिको गरेको कारण नवपिढीमा मौलाई रहेको आडम्बरपूर्ण, मेट्रोसेन्ट्रिक, युरोसेन्ट्रिक कल्चर तथा भर्चुवल संसारको नक्कल, खच्कँदो आर्थिक अवस्था, सामाजिक तथा राजनैतिक अनुत्तरदायित्वप्रति कथा लेख्दै ठुलो समस्या र चिन्ता देखाएका छन्। कथाकार स्वयं नीति र उपदेश दिन साहित्य नै किन? भन्ने अवधारणा स्पष्ट रूपमा अघि सार्दै पनि साहित्यिकताभित्रै ढालेर समस्याको पाहाडलाई केही सम्म पार्ने हेतु राख्दै यसो लेख्छन्- “हाम्रा मान्छेहरू सबै एकपल्टचाहिँ पञ्जाब जानुपर्छ,”….. ..“पठानकोटदेखि उता धारीवाल। सम्पूर्ण जातिको अवस्था कसरी उँभो लाग्छ-देखिन्छ त्याँ। दाल-चामल बेच्ने पनि पञ्जाबी, ढाबा चलाउने पनि, केश काट्ने पनि पञ्जाबी, क्लर्क पनि पञ्जाबी, अफिसर पनि, किताब बेच्ने पनि पञ्जाबी, उमार्ने पनि आफै खाने पनि आफै। पञ्जाबीको रुपियाँ पञ्जाबीहरूमै घुमिरहन्छ, सुँघ्नै पाउँदैन अरूले। याँ हाम्रोचाहिँ सुनदेखि नुन बेच्नेसम्म ननेपाली........” देशभित्रै दार्जिलिङे नेपालीहरूका अनि पञ्जाबका पञ्जाबीहरूको रहनसहन तुलनात्मक ढङ्गमा प्रस्तुत गरी बाटो देखाउने प्रयास गरिएको छ।

लेखन पराख्यानतिर

“एउटा कथाले स्वरूप पाउँदैछ। विचार विस्तारै कथामा अनुवाद हुँदैछ। कलागत मूल्यको स्थापनमाको मूलोद्देश्य र सामाजिक विकृतिको विरोधको गौणोद्देश्यमा लेय़ख्न सकिन्छ क्या हो एउटा कथा तिनै र त्यस्तै गतिछाडाहरूमाथि।” (जुनजस्तै घाम, २०१५)

प्रस्तुत सङ्कथन ‘कथाकारको आँखा’ शीर्षक कथाबाट निकालिएको हो। कथामा यो कुरा पाठकअघि राख्ने एक पात्र हुन(?)। तर ‘कथाकारको आँखा’ कथा कसरी बनियो भन्ने कुरा पात्रले भन्दा धेर लेखकले बताउँन सक्ने कुरा हुन्। यसरी ‘कथाकारको आँखा’ कथामाथिको कथा भएर यो सङ्कथनअघि आएको छ।

भारतीय नेपाली कथा साहित्यमा पराख्यान तथा पराख्यानात्मकता प्रयोग गरी लेखिएका कथाहरू समकालीन कथालेखनमा देखिएको एउटा प्रयोग नै हो। कथाकार सञ्जय विष्टका ‘जुनजस्तै घाम’ कथा सङ्ग्रहमा सङ्गृहीत केही कथाहरूमा पनि पराइतिवृत्तात्मकता तथा पराख्यानात्मकता अघि देखा परेको छ।

पराख्यानात्मक रचनामा अन्तर्विधाका साथ अन्तर्विषय पसेको हुँदछ। कथाकारको आँखा कथालाई हेरौँ- समाज र त्यहाँ देखिएको फोरिँदो जीवनशैली हेरेर अनि साहित्य लेखन पठनमा आएका अघिल्ला अवधारणाहरू कसरी परिवर्तन हुँदै जान्छ, कथाकार बाँचेको देश, काल र वातावरणमा देखापरेका विसङ्गतिहरूप्रति तीब्र आलोचना, जुन कुरो समालोचना विधाले गर्दछ त्यो कथामा नै अघिआएको छ। यसै कुरोलाई हेरेर समालोचकहरूले पराख्यानलाई आख्यान र समालोचनामाझको दोसाँधे रचना मानेका पाइन्छन्।

डा. दिवाकर प्रधानका- साहित्य उपभोक्तावादी हुनुपर्छ भन्ने मतमा उपभोक्ता शब्दको अर्थ वा तात्पर्यको विषयमा विविध चर्चा तथा “हुन पनि अलौकिक र अनिर्वचनीय आनन्द पनि प्रदान गर्ने साहित्यको उपभोग्यता भौतिक वस्तुको जस्तो कहाँ हुन्छ र? उपभोक्तावादी साहित्यको अस्तित्व र महत्त्व स्विकार्ने कतिजनाले ‘लोकप्रिय’, ‘पपुलर’, ‘बजारमुखी’-हरू भनिएका साहित्यकै पर्यायको रूपमा उपभोक्तावादलाई लिएका हुन् भने ‘डिस्पोजल’-सम्म विशेषण दिइएको त्यस्तो साहित्य सिर्जने इच्छा धेरैले नगर्लान्।” कथामा पाइने यस उद्धरणले मात्र कथा र समालोचनामाझको दोसाँध एकै ठाउँ भएको पुष्ट पार्दछ।

कथामा प्रयुक्त - खै यो धारणा भन्ने पनि साह्रै लुते बन्दोरहेछ- नयाँ ज्ञान र अनुभवअघि दृढ र स्थिर रहनै नसक्ने। पहिला लागेको एकदम ठिक अहिले नठिक नठिक लाग्छ। अहिले लागेको विकल्पहीन ठिक यही स्वस्थतासित कहिलेसम्म बाँच्ला? पुराना धारणाहरू दिन-प्रतिदिन कमजोर बन्दैछन् मभित्र। कतिपय सामाजिक सन्दर्भ त्यास्ता हुन्छन् जसले तत्क्षण परिणामको अपेक्ष राख्दछ। इन्स्टेन्ट रिजल्टका निम्ति साहित्यइतर माध्यमहरू प्रभावी देख्ने दृष्टिको भएछु म। कलाका गौण उद्देश्यहरूमध्यो समाज र जातीय जीवनको उन्नति भएको उत्तम तर त्यही नै कलाको पहिलो उद्देश्य होस् भन्ने मलाई लाग्दैन। त्यस्तो साहित्यको औचित्य स्विकार्न केले केले रोक्दैछ हिजोआज मलाई। अस्ताचलतिरमा, पृष्ठ ‘ड’, ‘ढ’-मा मैले यस्तै निजी मत प्रकट गरेको छु। तर उमेशलाई चाहिँ दोहोऱ्याई दोहोऱ्याई “लेख्छु म,” पनि भनिसकेको छु। धारणा र वचनवद्धतामा कसरी राख्नु सन्तुलन? काम सजिलो छैन पटक्कै। कथामा कथा र समालोचनाका अतिरेक आत्मपरक ढङ्गमा आफ्नो अनिर्धार्य धारणामाथिको प्रस्तुत अंश निबन्धको एक अंश देखिन्छ। यसअतिरिक्त लेखनाथको कविताको पनि प्रयोग संयोजित ढङ्गमा गरिइएका छन्।

पराख्यानात्मक शैलीमा लेखिएका कथा अरैखिक हुन्छ। जुनजस्तै घामको भूमिकाकार सुधीर छेत्रीले अघिबाटै -“सिनेमाका ‘कट’-हरू पाठकमाथि झ्वाम्म आइलाग्छन्।” भनी सकेका छैनन्। यसरी अप्रत्याशित दृश्य परिवर्तन हुने भएकोले प्रत्येक दृश्यलाई पाठकीय क्षमताले जोड्न सक्नेहरूले कथा कुनै पनि भागबाट पढे पनि हुने देखिन्छ कथा कथाकारको आँखा। यसप्रकारको प्रयोग अन्य कथाहरूमा पनि रहेकै पाइन्छ।

पराख्यानको अर्को विशेषता हो लेखक बढी आत्मकेन्द्रित बन्नु। यसो भनौँ लेखक बाँचेको परिवेश, समाज अनि त्यससँग सम्बन्धित सम्पूर्ण थोकको प्रभाव लेखकमा पर्नु अनि त्यसकै प्रतिक्रियाजस्तो त्यसैलाई सुधार्ने जस्तो, त्यसैको विरोध गर्ने जस्तो कुराहरू आत्मपरक ढङ्गमा कथामा खुरुरु बाहिर निस्कन्छ। यी कुराहरूमा लेखक बढी आत्मसचेत हुँदछ। कथामा उपभोक्तावादी साहित्य लेख्नु भन्ने कुराले आफ्नो चित्त नबुझ्नु, मेट्रोपोलिटेन्ट संस्कृति यता देखा पर्नु अनि यसले समाज भाँडिएको कथाकारलाई लाग्नु र यसैको विरोधमा ‘लेख्छु म,’ रिसाएर ‘लेख्छु म,’ दोहोऱ्याइरहनु तर यसप्रति अरूको के विचार अनि प्रतिक्रिया छ- तिर ध्यान नरहनु वा नदिनुले बढी आत्मकेन्द्रित बन्नुतिर सङ्केत दिँदछ। पराख्यानमा प्राक्सन्दर्भ, राजनैतिक, सांस्कृतिक वा साहित्यिक सन्दर्भहरूलाई लेखकले उद्देश्य अनुकूल पारेर कृतिमा समावेश गरेका हुन्छन्। सामाजिक यथार्थ सन्दर्भमाथि लेखकको प्रतिक्रिया रहेको हुन्छ। आजको साहित्यमा लेखकीय उद्देश्यमाथि ध्यान दिइँदैन। पराख्यानात्मकता कथामा नवीन कलाकै सन्दर्भमा प्रयोग भए तापनि कथाकारको आँखा पढ्दा कथामा माथि भनिएका सन्दर्भहरू उद्देश्यानुकूल प्रयोग भएको बुझिन्छ।

कथामा जीवित पात्रहरूको प्रयोगसँगै पाठकले चिनेका कथाकार सञ्जय विष्ट अनि कथा कथाकारको आँखाका कथक एकै हुन्? भन्ने प्रश्न उभिन्छ। पाठकले धेरै कथामा भेट्ने म पात्र अनि कथाकारको आँखाका कथक म पात्रमा भिन्नता रहेको छ। यस कथामा प्रयोग गरिएका विभिन्न सन्दर्भ, जीवित पात्रहरू अनि उनीहरूसँगको कथोपकथन आदिले कथाकार र कथकमाझ भ्रम सृजना गर्दछ। पराख्यान तथा पराइतिवृत्तात्मक कथामा वास्तविक कथयिता र पात्र को हुन्? भन्ने भ्रम सिर्जना हुँदछ। यसदृष्टिले विद्वान्हरूले पराख्यानमा कथाकारभित्र पात्र र पात्रभित्र कथाकार हुन्छ भनेका पाइन्छन्। यतिमात्र होइन यस्ता कथामा आख्यान अनि यथार्थको सन्दर्भमा पनि भ्रम सृजना गर्छ। पाठकलाई यथार्थ पढिरहेको वा आख्यान भन्ने खुट्याउन जटिल भइरहेको स्थिति सृजना हुँदछ। कथाकारको आँखामा जीवित पात्रहरू उमेश ‘उपमा’, डा. दिवाकर प्रधान, डा. राजेन्द्र भण्डारी आदिसँगको कथोपकथनहरू यथार्थ हो वा आख्यान? जटिल प्रश्नमाझ पुऱ्याउने देखिन्छ।

विष्टका कथाहरूमा जहाँ पराइतिवृत्तात्मकता तथा पराख्यानात्मकता देखापरेका छन् ती सफल छन्। सफल किन छन् भने यसविषयमा उनी सचेत देखिन्छन्। उनले पराख्यानात्मकता प्रयोग गर्न वास्तविकतालाई अलौकिक वा अवास्ताविक बनाएका छैनन्। विष्टले आफ्ना कथाहरूमा पराख्यानात्मकता तथा पराइतिवृत्तात्मकताको प्रयोग गरेर कथालाई मात्र शाब्दिक खेल सिर्जना गर्नुको साटो ‘यस्ताअभिव्यक्तिले कथकको विश्वसनीयतालाई स्थापित गर्नसक्छ अनि कथक-पाठक सम्पर्कमा न्यानोपना ल्याउँछ फलस्वरूप यथार्थपरक इतिवृत्त अझ टडकारो बन्न सक्छ।’(सुधीर छेत्री, भूमिका, जुनजस्तै घाम )-भन्ने प्रमाणजस्तै कथाहरू प्रस्तुत गरेका छन्।

वैश्विक परिवेशको परिवर्तन एवं कालवोध गर्दै कथाकारहरूले उत्तरआधुनिक संचेतना समावेश गर्नका साथ युगिन प्रभावमा सम्प्रेषित अनुभव-अनुभूतिसम्म समेटेको कथा आजका पाठकले पढ्न पाइरहेका छन्। आञ्चलिकतासँगै वैश्विक पृष्ठभूमिमा ज्ञान, सूचना विज्ञान तथा यान्त्रिक जैविकता आदिले संवृद्ध मानवीय वृत्ति ग्रमीणदेखि महानगरीय, आदिमतादेखि चरमसभ्यता जीवानाभिमुखी वञ्चना अनि त्यसको निसल कुण्ठा, जिजीबिषा, महत्वाकाङ्क्षा, त्रासदी इत्यादी समावेसी कथाहरू आजको नयाँ कथा बनी सृजित छन्। (सम्पा.सहदेव एस. गिरी,चरित्र, वर्ष २५,पूर्णाङ्क १२, जय क्याक्टस, भारतेली नेपाली कथा समकलीनताको यात्रामा, पृ.३१)। समकालीन कथाहरूमा देखा परेका यी कुराहरूबाट विष्टका कथाहरू पनि टाढा छैनन्। आधुनिक, वर्तमानजस्ता शब्दहरू समानार्थी रूपमा चलेको समकालीन शब्दका सबै शब्दगत अर्थहरूसँग हातेमालो गर्ने कथाहरू उनले सिर्जना गरेका छन् भने कथाहरूमा समकालीनताको अवधारणालाई कालवोधक र चेतनाका रूपमा पनि प्रयोग गरेका पाइन्छन्। यसो भनौँ, समकालीन चेतना आजको कला, संस्कृति, विज्ञान, समस्त मानवशास्त्रका क्षेत्रमा स्थापित छ। कथाको सन्दर्भमा भन्नु पर्दा जीवन चेतना, जीवन अनुभूति आदि आजकै रङ-ढङ्गमा वैश्विकतालाई आञ्चलिक र आञ्चलिकतालाई वैश्विक रङमा अभिव्यक्ति दिनुलाई समकालीन लेखन भनिन्छ। यी गुणले युक्त विष्टका कथा एवं कथाकरितालाई सुक्ष्म अवलोकन गर्दा समकालीन लेखन भएको भेटिन्छ।

शिक्षक प्रमुखको लापारवाहीको कारण बेहाल अवस्थामा चम्पामाया प्रथमिक पाठशाला

2016-04-07T15:13:00.000+05:30

कालेबुङ, 6 अप्रेल।
पहाड़को प्रथमिक पाठशालाहरु एका एक बन्द हुनुमा सरकार पक्ष दोषी छ कि शिक्षक-शिक्षिकाहरुको लापारवाही? किन दार्जीलिङ पहाड़को शैक्षिक स्तर दिनोदिन खस्किन्दै गइरहेको छ? प्रथमिक शिक्षा बाल-बालिकाहरुको निम्ति महत्तवपूर्ण हुँदा-हुँदै पनि किन आजसम्म पहाड़को शिक्षा व्यवस्थामा सुधार आउन सकिरहेको छैन? गुनणस्तरीय शिक्षाको सोच राख्ने हरेकलाई हालमा यी प्रश्नहरुले सताइरहेको छ।

तर, पहाड़को शिक्षा व्यवस्था दिनोदिन झुर बन्दै जानुमा पाठशाला सञ्चालन समिति अनि शिक्षक प्रमुखहरु जिम्मेवार रहेको कुरा खुलासा भएको छ। कालेबुङ महकुमाको भालुखोप ग्राम पञ्चायतमा अवस्थित छ "चम्पामाया निम्न वुनियादी प्रथमिक पाठशाला। सन्‌ 1957 सालमा स्थापित उक्त पाठशालाको वर्तमान बेहाल अवस्थाले जो कोहीलाई पनि स्कूल सञ्चालन समिति अनि स्कूल प्रमुखलाई प्रश्न गर्न बाध्य बनाउँछन्‌। वर्ष 2013देखि शिक्षक प्रभारी भीम छेत्रीको देखरेकमा रहेको उक्त स्कूलले विद्यार्थीहरुको भविष्यमात्र बिगारेको छैन तर, दार्जीलिङ पहाड़को प्रथमिक पाठशालाहरुको पनि बदनाम गरिरहेको छ। कृषक कल्याण सङ्गठनका सचिव विष्णु छेत्रीको साथमा आज हिमालय दर्पणलेे उक्त पाठशालाको आकसमिक भ्रमण गरेको थियो। यस पाठशालामा सचिव छेत्रीले पार्थमिक स्तरको पढाई गरेका छन्‌। तर, स्कूलको वर्तमान अवस्थादेखि उनी खुशी छैनन्‌। किन कि दुइ वर्षको अन्तरालमा विद्यार्थीहरुको संख्या घटेर 2 सयदेखि 7 मा पुगेको छ। 18 फरवरीदेखि स्कूल शुरु भएता पनि हालसम्म स्कूलमा मध्यान्न भोजन पाकेको छैन। यसै घटनाको निरिक्षण गर्न सङ्गठनका सचिव छेत्री चम्पामाया निम्न वुनियादी प्राथमिक पाठशाला पुगेका थिए। शिक्षक प्रमुख भीम छेत्री रक्सी पिएर झुर थिए। "सर किन स्कूलमा मिड-डे मिल पाक्दैन?' छेत्रीको प्रश्न थियो। प्लास्टीकको चौकिमा हल्ली रहेका शिक्षक प्रमुख भीम छेत्रीले उतर दिए "पकाउनेहरु आउँदैनन्‌।' यता, मध्यान्न भोजन पकाउने हर्केमाया अनि गंगा छेत्री भन्छन्‌ "सरले कुनै दिन पनि बोलाएनन्‌।' शिक्षक प्रमुखले भोजन पकाउने निर्देश दिने हुन्‌ कि कर्मचारीहरुले आफू खुशी पकाउनु पर्ने हो यसै विबादले विद्यार्थीहरुले एक महिना अघिदेखि मध्यान्न भोजन खान पाएका छैनन्‌। हर्कमायाले भन्छिन्‌ "स्कूल 18 फरवरीमा लागेको हो। 4 अप्रेलको दिन मात्र सरले बोलाउनु भयो। तर स्कूलमा पकाउनको निम्ति ग्यास चुलाको व्यवस्थापन छैन।' विगत वर्ष पनि पाठशालामा केवल दाल र भातमात्र पाकेको दुवै कर्मचारीहरुले खुलासा गरे। त्यसो भए विद्यार्थीहरुलाई हप्तमा एकचोटी अण्डा अनि मासु ख्वाउने पैसा कसको खल्तीमा पस्यो त ? एक महिनादेखि मध्यान्न भोजन नपाक्दा चालम, दाल, आलु प्याज कुहुएको अवस्थामा छ। त के अब विद्यार्थीहरुलाई कुहुएकै चामल ख्वाउने़? यो नष्ट भएको खाध्य समाग्रीहरुको भरपाइ कसले गर्ने त? प्रथमिक पाठशालाहरुमा आर्थिक रुपले विपन्नवर्गका विद्यार्थीहरु पढन आउँछन्‌। विद्यार्थीहरुको संख्या किन घट्यो भन्ने प्रश्न गर्दा शिक्षक छेत्रीको सोझो जवाब छ "छेवैमा नर्सरी स्कूल छ।' तर, उनी बुझ्दैनन्‌ अविभावकहरु किन नर्सरी स्कूल पढाउन बध्य छन्‌। स्कूलको पाचौ श्रेणीमा केवल एकजना विद्यार्थी छन्‌। उनी आज स्कूल आएनन्‌ पाचौ श्रेणी बन्द छ। हालमा विद्यार्थीहरुको कुल संख्या 28 छ तर, आज 7 जनामात्र उपस्थित थिए। स्कूलमा कुनै प्रकारको अनुशासन छैन न त सञ्चालन समिति नै सक्रिय छ। महिनौसम्म मध्यान्न भोजन नपाक्दा पनि सञ्चालन समिति मौम छ। गाउँलेहरु भन्छन्‌ "भीम सरले स्कूल खतम पाऱ्यो।' वर्ष 2013 मा पनि मध्यान्न भोजन काण्डले गर्दा स्कूल बैठकमा नै अनिभावकहरुले बबाल मच्चाएका थिए। विद्यार्थीहरुको अण्डा कसले खॉंदैछ भन्ने प्रश्न चुलिएको थियो। तर, करीब दुइ वर्ष पछि आज पनि स्कूलको अवस्थामा सुधार आएको छैन। चम्पामाया आफ्नो घर छेउको स्कुल रहेको तबाउँदै विष्णु छेत्री भन्छन्‌ "यहॉं धेर भोकोपेट नानीहरु आउँछन्‌।' विद्यार्थीहरुलाई ब्यालेन्स डाइट दिनको निम्ति नै भारत सरकारले मध्यान्न भोजन परियोजना शुरु गरेको होतर यस स्कूलका विद्यार्थीहरुले ब्यालेन्स डाइट होइन दाल भात पनि खान पाएका छैनन्‌। "सरकारले नियमित रुपमा पैसासाथै सहुलियतहरु दिइरहेको छ' उनले भने "तर आजसम्म यस स्कूलमा भने विद्यार्थीहरुले ड्रेस किन्ने पैसा पाएका छैनन्‌।' स्कूललाई पिउने पानीको निम्ति 1.5 लाख रुपिया प्राप्त भएको थियो। तर, विद्यार्थीहरु महिनौदेखि सिन्टेक्समा जमेको पानी पिउन वाध्य छन्‌। पिउने पानीबाट 90 प्रतिश्त रोग लाग्ने हुनाले विष्णु छेत्रीले सिन्टेक्सको पिउने पानी जॉंचको निम्ति लिएका छन्‌। विजुलीको बील नतिर्दा स्कूल ऋृणमा डुबेको छ। "शिक्षक प्रमुखको अवस्था नै ठीक छैन' उनले भने "भारप्राप्त सभासद रोशन गीरिले भीम सरलाई हटाउनु पर्छ।' यो घटनलाई चुनाउसॅंग जोड्‌दै उनले चुनाउ प्रचारको अवधि उम्मेद्वारहरुले प्रथमिक पाठशालाहरुको पनि भ्रमण गर्नु पर्ने आह्लान गरे। बाल हित अनि शिक्षा व्यवस्थामाथि काम गरिरहेको गैरसरकारी संस्थाहरुको नजरमा यस्ता प्राथमिक पाठशालाहरु नपर्नु पनि दुर्भाग्य नै हो। पाठशाला भित्रै शिक्षादेखि बञ्चित बनेका विद्यार्थीहरुको हितमा कुन संस्थाले काम गर्ने? मध्यान्न भोजनको अभावमा अनाहारको शिकार बनिरहेका नानीहरुको पक्षमा कुन एनजीओ अघि आउने? यस्ता गम्भीर प्रश्नहरुले घेरिएको छ दार्जीलिङ पहाड़को प्रथमिक शिक्षा व्यवस्थालाई। शिक्षा अनि खाध्य प्रत्येक विद्यार्थीहरुको जन्मसिद्ध अधिकार रहेको बताउँदै छेत्रीले दोषी सञ्चालन समिति अनि शिक्षक-शिक्षिकाहरु विरुद्ध विभागले कार्वाही गर्नु पर्ने माग गरेका छन्‌। उनले भने "भीम सर हटाउ स्कूल बचाउ, अब आन्दोलन गर्नेछौ।'

“पिरती आफै हुँदोर’छ” प्रेमको मूल्य स्थापित गर्ने हूक्यर्सको प्रयास"

2016-02-17T18:31:00.002+05:30

कालेबुङ, 14 फरवरी।

समाजमा मनवीय प्रेमको मूल्य फर्काइल्याउन हूक्यर्सले भेलेनटाइन डेलाई आज विशेष प्रकारले पालन गरेको थियो। हुन त हूक्यर्सले प्रत्येक वर्ष नै प्रेम दिवस पालन गर्दै आइरहेको हो। तर, यस चोटी भने उक्त संस्थाले समाजका हरेक तपकाका व्यक्तीत्वहरुलाई लिएर प्रेम दिवस पालनको व्यवस्था मिलाएको थियो।

कार्यक्रम यहाँको बाह्रा माइलमा अवस्थित रौनक गेस्ट हाउसमा सम्पन्न भएको थियो। आजको कार्यक्रममा एसयुएमआइ स्कूलका उपाप्राचार्य जायोन लेप्चा, भूतपूर्व फूटबल खेलाड़ी उर्गेन लामा, दृष्टी प्रोडक्सनका निर्देशक अजय अग्रवाल, वेबल कमप्युटर सेन्टरका निर्देशक राजीव चाचन, वरिष्ठ नागरिक गर्जमान राई, हूक्यर्सका संस्थापक एरोन योञ्जन, केटीभीका निर्देशक नरेन्द्र तामाङ, युवा कवि मनोज बोगटी आदिको विशेष उपस्थिति रहेको थियो। “पिरती आफै हुँदोर’छ” भन्ने थिम राखेर यसचोटी हूक्यर्सले पुरानो प्रेम प्रथा र रोमान्सहरुलाई मञ्चमा उतार्ने प्रयास गरेको थियो। कार्यक्रम शुरू हुन अघि ओपन मञ्चमा 80को दशकको रोमान्टीक गीतहरु बजिरहेको थियो। यसै बीच हूक्यर्सका कलाकारहरु निशा अनि टासी राईले गाउन शुरु गरे “गजबका हे दिन देखो जरा”। सुरीलो स्वरको यो डुएट प्रस्तुतीले कार्यक्रममा उपस्थित बनेका सबैलाई केहीबेर भावुक बनाएको थियो। उपस्थित अतिथिहरु अनि युवाहरुको भावुक्तालाई आकर्षण गर्न मञ्चमा चड़ेका थिए कवि प्रदीप लोहागुण। उनले भेलेनटाइन डेको एतिहासिक पक्ष खुलाउन पौराणीक कथा सुनाए। प्रेममा अधारित रोम राज्यको कथा सुनाइरहेका युवा कवि लोहागुणले आज सम्पन्न गरिएको कार्यक्रमको उद्देश्यबारे प्रकास पार्दै कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए। आजको युवा पुस्तामा भेलेन्टाइन डेको क्रेज बढ्दो रहेता पनि प्रेमको मुल्य भने जोखिममा रहेको कवि लोहागुणको भनाइ छ। कार्यक्रममा स्वागत सम्बोधन संस्थाका सलहाकार टासी शेर्पाले राखेका थिए। आफ्नो छोटो सम्बोधनमा उनले युवाहरुलाई सम्झौता बिहिन प्रेमको सम्मान गर्नुपर्ने सन्देश दिएका थिए। उनले भने – प्रेममा फाइदा खोजे त्ये व्यवसाय हुन्छ। तर, प्रेम व्यवसाय होइन। कार्यक्रमलाई थप रोचक बनाएको थियो कवि मनोज बोगटी र उनकी पत्नी भक्ती बोगटीमाझको प्रेम प्रसङ्गले। दुवै दाम्पतीमाझ मिडिएटर थिए कवि प्रदीप लोहागुण। युवा एकादेमी पुरस्कार विजेता मनोज बोगटीले भक्तीसँगको बिवहा पुर्वको प्रेमप्रसङ्ग सुनाउँदै आफूले भक्तीलाई लेखेको अन्तीम प्रस्ताव पत्र पढेर सुनाए। बोगटीको अन्तीम प्रस्ताव पत्रको जवाबमा आफूले लेखेको चिठ्ठी भक्तीले पठन गरेकी थिइन्। प्रेम पत्र लेख्न भूलीसकेका युवाहरुका निम्ती मनोज र भक्तीको प्रेम कथा प्रेणादायक अनि रोमान्टीक विषय थियो। अतिथिहरुको बिवहा अघिको प्रेमिल क्षणहरु मञ्चमा उतार्न आतुर थिए प्रदीप लोहागुण। उनले क्रमैले सिने निर्माता एव निर्देशक बिक्रम पराजुली दाम्पती, फुटबलर उर्गेन लामा दाम्पती, केटिभी निर्देशक नरेन्द्र तामाङ दाम्पती अनि हूर्यर्सका संस्थापक एरोन योञ्जन दाम्पत्यलाई मञ्चमा निमत्याएर पती-पत्नीमाझको परिवारिक अनि प्रेमसङ्ग झिकेका थिए। यता, एसयुएमआइका उपाप्राचार्य जायोन लेप्चाले आफ्नो पूर्व प्रेम कथा सुनाएका थिए। युवाहरूलाई नारी अनि प्रेमको सम्मान गर्नुपर्ने सन्देश दिँदै उनले हूक्यर्सको कार्यक्रमको पनि प्रसंसा गरे। आजको कार्यक्रम अवधी बिवाहित जीवनको 50औँ वर्ष पुरा गरिसकेका गर्जमान राई दाम्पतीलाई संस्थाले भेलेनटाइन कपल अफ दी इयरले सम्मान जनाएको छ। यसरी नै बिवाहित जीवनको 25औँ वर्ष पुरा गरेकोमा फुटबलर उर्गेन लामा दाम्पतीलाई पनि सोही सम्मान प्रदान गरेको छ। कार्यक्रममा उपस्थित बनेका बृद्धहरुलाई हुक्यर्सले अतिथिहरु जायोन लेप्चा अनि उर्गेन लामाको बाहुलीबाट खास्टो प्रदान गरी सम्मान जनाएको थियो। कार्यक्रममा हूक्यर्सका सदस्यहरुको उत्साहजनक उपस्थिति रहेको थियो।

कालेबुङको भू-भाग 2007 सालको सन्धिले स्पष्ट पारेको छ, राष्ट्र विरोधीको विवाद आफ्नै जातीलाई दोषी बनाउनु मात्र हो - जेबी राई

2016-01-31T18:33:00.001+05:30

कालेबुङ, 31 जनवरी।

गोर्खा जनमुक्ति मोर्चा एव जीटीए चिफ बिमल गुरूङले कालेबुङको भू-भाग भुटानको रहेको भन्दै भारत सरकारले यस प्रति पदक्षेप लिने अपिल गरेका थिए।

गुरूङको यस प्रकारको बयान छापामा आउनसाथै दार्जीलिङ पहाड़लगायत राज्यमा नै गुरूङको बयान नयाँ राजनीतिक मुद्दा भएको थियो। यता, हालैमा गठित भएको जन आन्दोलन पार्टीले त गुरूङको बयान राष्ट्र विरोधी रहेको भन्दै केन्द्रीय मन्त्रीहरुसमेतलाई पत्रचार गरिसकेको छ। मोर्चा अध्यक्ष गुरूङको उक्त बयान अनि जापले उक्त बयानलाई राष्ट्री बिरोधी बताए पछि हलसम्म पनि समाजिक सञ्जालमा यस विषयमाथि विभिन्न प्रकारका प्रतिक्रियाहरु देखा परिरहेको छ। आज यसै विषयबारे आफ्नो विचार राख्दै क्रान्तिक्री मार्क्सवादी कम्युनिष्ट पार्टी(क्रामकपा) केन्द्रीय समिति उपाध्य जेबी राईले यी घटनाहरुले भारतीय गोर्खाहरुलाई आघात पुग्ने बताएका छन्। "भाइ फुटे बवार लुटे" भन्ने उखानको उदाहरण दिँदै उनले वर्ष 2007 सालमा भएको भारत-नेपाल सन्धिले कालेबुङ अनि भुटानमाझको लिज प्रथा अन्त भएको बताएका छन्। उनले भने - एक त कालेबुङ भुटानको भू-भाग हो र यसलाई कसरी जिल्ला बनायो भन्ने कुरामा ऐतिहासिक, राजनीतिक र प्रशासनिक हिसाबले एकै ठाउँमा छ। सन् 1949 को भारत-नेपाल सन्धिको बादमा 2007 मा भारत-नेपाल माझ नयाँ सन्धि बनियो। र, यस सन्धिले कालेबुङको लिजको कुरा समाप्त भएको छ भन्ने कुरा नै मैले बुझेको छु। उक्त सन्धिले लिज प्रथा अन्त भएको दावी गर्दै उनले जीटीए चिफ गुरूङलाई प्रश्न उठाएका छन्। उनले भने - बिमल गुरूङले कहाँबाट चै यो भुटानकै पर्छ र लिजको पैसा तिर्दैछ भन्ने कुरा थाहा पाए? यो कुरा कुन सन्धिमा कहिले उल्लेख भएको छ? 2007 सालको सन्धिले भू-भाग विवादको कुरा अन्त भएको बताउँदै उनले जीटीए चिफ गुरूङको बयानलाई भने राष्ट्र विरोधी नरहेको बताएका छन्। विगतको राजनीतिक इतिहासहरु केलाउँदै उनले भने - यसलाई राष्ट्र विरोधी वयान भनेर भन्न सकिन्दैन। कारण केही दिन अघि विधायकले नै कुरा गर्दै थिए। भारत स्वाधिन हुन भन्दा अघि गोर्खा लीग पार्टीले कस्तो प्रकारको राजनीतिक अड़ान लिएको थियो त्यस बेलाको ब्रिटिस सरकारलाई। स्वधिन्ताको लगतै पछि बलभाई पटेलले नेहरुलाई लेखेको चिठ्ठी, कालेबुङमा नेहरु आउँदा यहाँका गोर्खा लीगहरुलाई नभेटेको कुराहरु विधायकले गर्दै थिए। अब यस्तै कुरा सुवास घिसिङले पनि गरे। हामीले गोर्खा राष्ट्रीय मुक्ति मोर्चालाई विरोध गर्नुको एउटा कारण चै यो पनि थियो कि घिसिङले नेपालको राजालाई किन चिठ्ठी लेख्यो? भारतीय गोर्खाहरु स्वाधिन भारतको भारतीय नगरिक रहेको बताउँदै उनले छुट्टै राज्य बनिन्छ भने भारतको संविधान अनुसारले बनिने दावी गरेका छन्। विगतको घिसिङ राजनीतिको प्रसङ्ग झिक्दै उनले भने - घिसिङले इंगल्याण्डको रानीलाई चिठ्ठी लेख्ने काम थिएन। यो स्वर्भभौम राष्ट्रको कुरा विदेशमा लैजाने कुनै कारण थिएन त्यो घिसिङको गलती थियो। पछि उनी हेगमा पनि पुगे। र हेगले उनलाई सजिलै भनिदियो। कि भारतको संविधान अन्तर्गत यसमा राजनीतिक समाधान हुनुपर्छ। यी घटनाहरुले त्यस बेला गोरामुमो अध्यक्ष सुवास घिसिङलाई पनि राष्ट्र विरोधीको सज्ञा दिएको उनको भनाइ छ। उनले भने - घिसिङले नेपालको राजालाई, अमेरीकाको प्रेसिडेट्नलाई, चीनको चिएरमेनलाई चिठ्ठी लेख्दा राष्ट्रीय विरोधी कुरा भनथ्यो। तर, समयकालमा यसो भएन उनै सुवास घिसिङलाई राष्ट्रीय शान्ती पुरस्कार प्रदान गरिएको हो। हालैमा एउटा म्याकजिनले भारतीय युग पुरुषहरु मध्ये सुवास घिसिङलाई पनि सम्मान जनाएको छ। घिसिङ राष्ट्र विरोध भएन। मोर्चा अध्यक्ष एव जीटीए चिफ बिमल गुरूङले राजनीतिक अज्ञान्ताको कारण नै यस प्रकारको बयान दिएको हुन सक्ने बताउँदै उनले भने - कालेबुङ भुटानको भू-भाग हो भन्ने सायद उनकोमा तथ्य होला वा सिमित राजनीतिक ज्ञानको कारण उनले यो कुरा भनेको हुन सक्छ। घिसिङले पनि एक चोटी भारतीय गोर्खाहरुको प्रसङ्गमा गृहमन्त्रीलाई गोर्खाहरु चै भारतीय नगरिक हुन् कि होइनन् भन्ने प्रश्न उठाएको बताउँदै क्रामकपा नेता राईले गृहमन्त्री चौहानले 1950 अघिको जति पनि भारतीय गोर्खाहरु भारतमा छन् उनीहरु जम्मै भारतीय गोर्खाहरु हुन् भनेर उतर दिइसकेको बताए। यस प्रकारका राजनीतिक घटनाक्रमहरुले आफ्नै जातीलाई नोक्सान पुग्ने बताउँदै उनले भने - हामीले हाम्रै जातीको खोइरो खनेर, उनी चै गलती म चै ठीक भनेर औल्याउने कुरा हुँदैछ। अब मान्छे र पार्टी सबै सुवास घिसिङको उपज हुन । यही मध्ये कतिजना साथीहरु त्यही थिए। नेता तीनै हुन्। त्यो नेताले चै भारतको विरुधी कुरा गऱ्यो। म चै साचो भारतीय हु भन्ने प्रमाण गर्न खोजी रहेकाछन् नेताहरुले । तर, त्यही जनता अघि उता थियो। त्यहीँ जनता यता ल्याए पछि। अघि चै भारत विरोधी भयो त्यो जनता अहिले चै भारत प्रेमी भयो त त्यो जनता ?? यस्तो प्रमाण गर्नु हामीले आफैले आफैलाई धेरै दोषी बनाउनु हो। यो मलाई राम्रो लागेको छैन।

BHARATIYA GORKHA PARISANGH WRITES TO HOME MINISTRY TO STOP EVICTION OF GORKHAS BY ILP ACTIVISTS IN MANIPUR

2015-08-25T16:58:00.001+05:30

Siliguri, August 25, 2015: Disturbed by reports that Gorkhas of Manipur were being forced to leave their homes by activists agitating for the implementation of the Inner Line Permit System in the state, the Bharatiya Gorkha Parisangh has written to Union Minister of State for Home Affairs, Shri Kiren Rijiju, seeking protection for the Gorkhas from forceful eviction.

The Inner Line Permit system, if adopted by the Manipur legislative assembly, will require outsiders to acquire government permission to enter and stay in the state. The activists demanding the IPL system are wrongly describing the state’s Gorkhas as “outsiders”. Rev Dr Enos Das Pradhan, national president of the Bharatiya Gorkha Parisangh, rued that on a day when the Gorkhas across India celebrated Balidan Diwas to commemorate the day when Major Durga Malla had died as a freedom fighter at the hands of the British in 1944, there was news that Gorkhas were facing atrocities in Manipur. The letter to Shri Kiren Rijiju emphasised that there while the Bharatiya Gorkha Parisangh had no objection to the introduction of the Inner Line Permit System in Manipur, the cutoff date for identifying outsiders should be 1972, when the state had been formed. Gorkhas were not outsiders in the state, stated Rev Dr Pradhan. “There is enough evidence to show that Gorkhas had been living in Manipur long before it was created and yet are facing a threat to their lives and properties.” He requested the Union Home Ministry to take immediate steps to stop any forceful eviction of Gorkhas from Manipur. The National Working Committee of the Bharatiya Gorkha Parisangh, which met in Siliguri on August 22, has decided to send an enquiry committee comprising Shri Sukhman Moktan, Shri R. Moktan, Shri Munish Tamang and Shri Bhupendra Adhikari to Manipur to interact with the leadership of the Joint Action Committee that is spearheading the agitation for the ILP. They will apprise the Joint Action Committee of the need to recognise the rights of Gorkhas who have been living in Manipur from a time before it became a state in 1972. A delegation is also likely to meet Shri Kiren Rijiju in New Delhi shortly to discuss the issue of Gorkhas in Manipur vis a vis the ILP.

नेपाल भुकम्प पीडितको लागी सङ्गीत

2015-06-25T14:41:00.001+05:30

कालेबुङ, 23 जुन। (प्रदीप)ः-
78 बर्षको बुढ्यौली ज्यान लिएर कष्टसँग मञ्चमा चढ्दा धेरैलाई लागेको थियो होला, अब उनका दिनहरू गए। तर हारमनियम समातेर जब उनले ‘सम्हालेर राख’ भन्ने गीतबाट आफ्नो प्रस्तुति शुरु गरिन्, कालेबुङको टाउनहलको दर्शकदीर्घमा केहीबेर थप्पडीको आवाज गुञ्जयमान भएको थियो।

यो उमेरमा पनि आफ्ना प्रशंसकहरूलाई निराश नपार्ने उर्जावान गायिका अरू कोही नभएर सुश्री शान्ति ठटाल थिइन्। कालेबुङका कलाकर्मीहरूको समूह फ्रेण्ड्स् फर सोसियल कन्सर्नले नेपालको भुइँचालो पिडीतहरूको निम्ति अर्थसहयोग जुटाउन आयोजना गरेको सांगीतिक कार्यक्रम ‘मेलोडी फर रिमेडी’-मा गीत प्रस्तुत गर्न शनिबार साँझ नै दार्जीलिङबाट आइपुगेकी थिइन्। उनी दशकौंपछि कालेबुङमा आयोजित सांगीतिक कार्यक्रममा सहभागी बनेकी थिइन्। आफ्ना जमानाकी एक लोकप्रिय गायिकालाई यतिका बर्षपछि सुन्न र हेर्न टाउनहलमा धेरै संख्यामा पाका मानिसहरूको उपस्थिति थियो तर उनका कालजयी गीतहरूले युवा पुस्ताका दर्शक-श्रोताहरू पनि मञ्त्रमुग्ध नभइ रहन सकेनन्। सुश्री ठटालले यस दिन सम्हालेर राख, आँधीहुरीले, मायाले सम्झ्यो कि कसोलगायतका गीतहरू गाएर आफ्ना प्रशंसकहरूलाई मुग्ध पारेकी थिइन्। उनलाई आयोजन समितिले प्रशस्तिपत्र प्रदान गरी अभिनन्दन पनि जनाएको थियो। नेपालका भुइँचालोपिडीतहरूको निम्ति कालेबुङका कलाकर्मीहरूको तर्फबाट पनि सहयोग गर्न यो कार्यक्रमको आयोजना गरिएको थियो। साहित्य, संगीत, पत्रकारिता, नाटक र सिनेमा क्षेत्रसँग जोडिएका मानिसहरूको तत्परतामा आयोजित कार्यक्रमको मूल उद्देश्य नेपालका भुइँचालो पिडीतहरूलाई सहयोग गर्ने रहेको भए पनि यसले अरू उद्देश्यहरूको पनि परिपूर्ति गरेको थियो। कार्यक्रममा सुश्री शान्ति ठटाललगायत डूवर्सको बाणी व्याण्ड अनि गायक पुष्पण प्रधान, काठमाण्डौबाट गायिका झुमा लिम्बु पनि कलाकर्मीहरूको यो सदिच्छालाई सहयोग पुर्‍याउन सहभागी थिए।

दुवै गायिकाहरूलाई दार्जीलिङका संगीतकार जीवनप्रकाश प्रधानको टोलीले साथ दिएका थिए। आयोजक कलाकर्मीहरूको उद्देश्य भुइँचालोपिडीतहरूको सहयोगसितै दुइपुस्ताका गायक-गायिका अनि गीतसंगीतकारहरूबीच सहकार्य, भारत-नेपालबीच संगीतिक विनियमलगायत बाणी व्याण्डका प्रतिभाशाली गायक पुष्पण प्रधान विशिष्ट गीतसंगीतको रस कालेबुङे संगीतप्रेमीहरूलाई आस्वादन गराउनु पनि थियो। संगीतकार अम्बर गुरूङको छत्रछायाँमा रहेर नेपाली संगीतजगतमा ख्याति कमाइरहेकी झुमा लिम्बुले पनि अर्थपोर्ण गीतहरू प्रस्तुत गरेर दर्शकहरूलाई आनन्दित तुल्याएकी थिइन। पहिलोपल्ट भारतेली नेपाली संगीतश्रोताहरूलाई आफ्नो गीत सुनाइरहेकी झुमालाई पनि आयोजकहरूले कदरपत्र प्रदान गरि सम्मान जनाएका थिए। यस अवसरमा डूवर्सको बाणी व्याण्ड अनि यसका गायक पुष्पण प्रधानको प्रस्तुति बेजोड थियो।

आफ्ना अनि अरूका गरी उनले झण्डै एक दर्जन गीत गाएका थिए। फत्तेमान राजभण्डारीको मर्न बरू गारो हुन्नबाट शुरु गरेर मनोज बोगटीको शब्द र आफ्नै संगीत रहेको ‘ए बूढा बा! यो त मेरो समय हो’ भन्ने अन्तिम गीत गाएर लगभग दुइ घण्टासम्म श्रोताहरूलाई बाँधेर राख्न उनी सफल भएका थिए। दर्शकश्रोताहरूसँग सम्वाद गर्दै गीत प्रस्तुत गर्ने शैलीले पनि उनलाई यस दिन धेरै रूचाइएको थियो। नेपालीसंगीतमा सुफीसंगीतको स्वाद दिने उनको गीत र गायिकीप्रति विशेष गरी युवापुस्ताका श्रोताहरू मोहित भएका थिए। पुष्पणको बेजोड प्रस्तुतिले मुध भएका संगीतकार जीवनप्रकाश प्रधानले कार्यक्रमबीच नै आफ्नो रेकर्डिङ स्टुडियो रिदमको तर्फबाट बाणी व्याण्डको एउटा एल्बम निकाल्ने घोषणा पनि गरेका थिए। यो कार्यक्रमको अर्को विशेष आकर्षण थियो नाटक भानु र पाला। यही नाटकको भाग एक र दुइले चर्चा र लोकप्रियता कमाएका कलाकार ललित गोलेले आफ्नै निर्देशनाअ तयार पारेको भानु र पाला नाटकले दर्शकहरूलाई प्रहसन मात्र प्रदान गरेको थियो तर हालमा सामाजिक अनि राजनैतिक विसंगतिहरूप्रति कलात्मक प्रहार पनि गरेको थियो। उनले यस दिन अगावै प्रदर्शन भइसकेको भानु र पालाको भाग एक अनि दुइसहित तयारीमा रहेको भाग तीनका केही अंशहरूको सम्मिश्रण प्रस्तुत गरेका थिए। गोलेलाई यो नाटकमा महेन्द्र बागदास, मदन भुजेल, बिक्रम पराजुली आदि कलाकारहरूले साथ दिएका थिए।

यो कार्यक्रममा कालेबुङका युवाव्यवसायी सोनाम याक्खा प्रमुख अतिथि थिए भने युवाकवि गगण राई बिशेष अतिह्ति थिए। दुवै अतिथिहरूको बाहुलीबाट कलाकारहरू शान्ति ठटाल, झुमा लिम्बु अनि पुष्पण प्रदानलाई अंगवस्त्र ओडाएर अभिनन्दन गर्ने कार्य गरिएको थियो। दुवैले भुइँचालो पिडीतहरूको सहयोगको निम्ति व्यक्तिगत तर्फबाट राम्रो रकम पनि प्रदान गरेका थिए।

विपक्षी दलहरूको भुमिका के?

2015-03-09T16:37:00.002+05:30

कालेबुङ, 3 मार्च (प्रदीप लोहागुण)ः-

दार्जीलिङ पहाडको ताजा राजनैतिक परिस्थितिमा यहाँका विपक्षीहरूलाई कसैले नसोधेको एउटा खरो प्रश्न छ, “विपक्षी दलहरूको भुमिका के?”

पहाडका विपक्षी दलहरूले विरोधको लागि मात्र विरोध गरिरहेका छन् कि रचनात्मक राजनीति पनि गरिरहेका छन? यहाँका विपक्षी दलहरूले गोर्खाल्याण्डको सवालमा गोजमुमोको खोइरो मात्र खनिरहने कि आफ्ना रणनीति तय गरेर लक्ष्यप्राप्तिको दिशामा अघि पनि बढ्ने हुन्? यतिबेला यस्ता तमाम प्रश्नहरू बहसको सतहमा उठाइनु स्वाभाविक मात्र होइन सापेक्षित पनि देखिन्छ। गोजमुमोले जीटीए ग्रहण गरेपछि बकाइदा चुनाउ जितेर यो दल जीटीएको सत्तामा पुगेको हो। यस हिसाबले हेर्ने हो भने गोजमुमो पहाडको राजनीतिको सत्तासिन दल हो अनि यहाँ भएका तमाम ठूला साना दलहरू आफूलाई विपक्षी दल भन्न रूचाउँछन्। तर तिनका राजनीति गर्ने कार्यनीति र रणनीति हेर्दा काम कुरो एकातिर, कुम्लो बोकी ठिमीतिर भनेजस्तो देखिन्छ।

पहाडका विपक्षी दलका रूपमा क्रामाकपा, गोरामुमो, गोर्खालीग, गोरानिमोजस्ता राजनैतिक दलहरू देखिन्छ भने भागोप, डीडीयुडीएफजस्ता गैर राजनैतिक संस्थाहरूले पनि गोर्खाल्याण्डको सवालमा मोर्चासँग विरोधिता राखेको देखिन्छ। यीबाहेक राष्ट्रीय दलहरू भाजपा, तृणमूल कङ्ग्रेस र राष्ट्रीय कङ्ग्रेसको पहाडी एकाईले पनि गोर्खाल्याण्डबाहेकका मुद्दाहरूमा विपक्षीको स्थान लिन रूचाएको देखिन्छ। तर दार्जीलिङ पहाडको राजनीतिमा आफ्नो अस्तित्वको दावी गर्ने यी दलहरूले के साँचो अर्थमा विपक्षीको भुमिका निर्वाह गरिरहेका छन् त भन्ने सवालमा सबै दलका नेतृत्वले आत्मचिन्तन गर्नु पर्ने देखिन्छ। गोर्खाल्याण्डको निम्ति भनेर माकपाबाट छुटेर आएको क्रामाकपा गोरामुमो पहाडमा सत्तासिन हुँदैदेखि बिपक्षीको चौकी ओगटेर बसेको छ। वर्गीय मुक्तिको संघर्षलाई जातीय मुक्तिको सवालसमेत मानेर अस्तित्वमा आएको क्रामाकपाले गोरामुमोदेखि गोजमुमोको शासनकालसम्म आइपुग्दा दह्रो विपक्षी भनिमाग्ने आफ्नो बचेखुचेको सम्मान र शक्ति पनि हराउँदै गइरहेको छ। छैटौँ अनुसूचीको मुद्दामा अडिग रहेको गोरामुमो आफ्ना नेता सुवास घिसिङको निधन पछि अहिले आफै नेतृत्व संकटसँग जुझिरहेको छ। गोर्खालीगको अवस्था सबैभन्दा निरीह र शोचनीय छ। सांगठनिक संरचना र शक्तिको दृष्टिले धरासायी भइसकेको यो दलले मदन तामाङ जीवित हुञ्जेल पहाडको राजनीतिमा विपक्षी दल भन्न सकिनेसम्मका कामहरू गर्ने गर्थ्यो। कालेबुङमा कार्यालय राखेर गठन भएको गोरानिमोबारे त पहाडका धेरै मानिसहरूलाई जानकारी पनि छैन। विपक्षी दलहरूको यस्तो निरीह र दूर्बल अवस्थामा सत्तासिन दलले मनमानी नगरेर के गर्छ? सत्तासिन दलले गर्ने मनमानी, भ्रष्टचार, कुशासन र राजनैतिक मुल्यहीनताको निम्ति के उ मात्र दोषी छ कि विपक्षी भनिमाग्ने दलहरू पनि यसको लागि जिम्मेवार छ? आफूलाई जिम्मेवार राजनैतिक दल मान्ने पार्टीका नेताहरूले यतिबेला इमानदारीसँग यी सवालहरूबारे मन्थन गर्नु पर्ने देखिन्छ।

आफै पनि यस्ता तमाम प्रश्नहरूको घेरोमा परेका भागोपका राष्ट्रीय अध्यक्ष डा एनोसदास प्रधान अनि डीडीयुडीएफका संस्थापक डा महेन्द्र पी लामा स्वीकार्छन, पहाडमा विपक्षीहरूको भुमिका निराशाजनक छ। “निराशाजनक नभएको भए पहाडको राजनीतिको यस्तो हालत किन हुन्थ्यो?” डा महेन्द्र पी लामा स्वीकार्छन्। भागोपका अध्यक्ष डा एनोसदास प्रधानलाई पनि यहाँका दलहरूले रचनात्मक विपक्षीको भुमिका निर्वाह गरिरहेका छन भन्ने पटक्कै लाग्दैन। उनको बुझाइमा यहाँका दलहरू आफ्ना कार्यनीति र रणनीतिमा स्पष्ट छैन। भागोप आफै पनि यसको शिकार भएको उनको स्वीकारोक्ति छ। विपक्षीहरूको मुद्दा एउटै भए पनि कार्यगत तादम्यताको अभावले दह्रो शक्तिको रूपमा स्थापित हुन नसकेको उनको ठम्याइ छ। “भागोप आफै पनि स्पष्ट भएर अघि बढ्न सकेको छैन।कहिले क्षेत्रिय मुद्दामा बोलेन भन्ने आरोप लाग्छ, बोल्यो भने फेरि राष्ट्रीय संगठनले क्षेत्रिय मुद्दामा बोल्छ भनेर दोष लगाउनेहरू छन। भागोपको स्थिति पनि डावाडोल छ” डा प्रधानले भने। उनी ठान्छन, पहाडका दलहरूसँग गोर्खाल्याण्डको मुद्दालाई लिएर स्पष्ट रोडम्यापसम्म छैन। उनलाई लाग्छ, क्रामाकपा पनि स्पष्ट रोडम्यापसँग कहिले अघि आएको छैन, गोर्खालीग आफै अस्तित्वमा छ कि छैन, उनलाई शंका छ। “मोर्चा दिल्ली जाँदा मात्र कराएर भएन। विपक्षीहरू एकमञ्चमा आएर संगठित हिसाबले लड्यौँ भने मात्र केही परिवर्तनको आशा गर्न सकिन्छ” डा एनोसदास प्रधानले भने।

यता, डीडीयुडीएफका संस्थापक डा महेन्द्र पी लामा विपक्षी दलहरूसँग राजनैतिक दूरदृष्टिको कमी रहेको बताउँछन्। राजनीतिमा तत्कालिक र दीर्घमियादी मुद्दाहरूको निर्धारण गरेर रणनीति तय गर्नु पर्ने बताउँदै डा लामाले भने, “विपक्षी दलका साथीहरूले तत्कालिक मुद्दाहरूलाई मात्र धेरै फोकस गर्ने गरेका छन। दीर्घमियादी रणनीति र दूरदृष्टि राखेर काम गर्न सकेका छैन। जसको परिणामको रूपमा विपक्षी दलहरूले निर्वाह गर्नु पर्ने जिम्मेवारी र भुमिकाको पालना हुन सकेको छैन”

उनी पनि विपक्षी दलहरूले संगठित हिसाबका काम गर्न नसकेको अवस्थालाई नै दार्जीलिङ पहाडको राजनैतिक जटिलताको स्रोत मान्छन। “विपक्षी दलहरूले गर्नु पर्ने काममा ताकत नै लगाउँदैनन। बिजेपीले जितेपछि गोर्खाल्याण्डपन्थी सबै दलहरूले केन्द्रमा दबाउको राजनीति गर्नु पर्ने हो। तर जम्मै कुरा गोजमुमोमाथि छोडी दियो अनि यो पार्टीले चै झूठ बोलेर बोलेर हैरान पारिसक्यो” लामाले भने।

अर्कोतिर, क्रामाकपा प्रवक्ता गोविन्द छेत्री पनि विपक्षी दलहरूको दूर्बल भुमिकालाई आत्मसात गर्छन। तर यसको निम्ति सत्तासिन दल नै दोषी भएको उनको तर्क छ। विपक्षीको रूपमा मुखर भएर अघि आउनसाथ राजनैतिक भिडन्त र हिंसाका घटनाहरू बढेर जाने भएकोले पनि समस्या भएको उनको दाबी छ। ‘कार्यक्रम लिएर सडकमा आउँदा सत्तासिन दलबाटै बाधा हुन्छ। उनीहरूसँग भिडन्तमै जानु पर्ने हुन्छ। हामी यस्तो चहाँदैनौ। हामीसँग 86को तितो अनुभव छ” क्रामाकपा प्रवक्ता गोविन्द छेत्रीले भने।

राजनीति गर्दिनँ भन्नु पनि अर्को राजनीति होः हर्कबहादुर छेत्री

2015-03-09T16:34:00.000+05:30

(दार्जीलिङ पहाडमा मुद्दाहरूको कुनै कमी छैन। हामीसँग मुद्दाहरूको पहाड छ। कहिले हामी गोर्खाल्याण्डको मुद्दा, कहिले छैंटौ अनुसूचीको मुद्दा, कहिले युटीको मुद्दा, विभिन्न मुद्दा मुद्दाहरूमा हामी अल्झिरहेका छौं। यो बीचमा एउटा नयाँ मुद्दा देखा परेको छ, कालेबुङलाई जिल्ला बनाउने मुद्दा। यतिबेला कालेबुङमा विधायक डा हर्कबहादुर छेत्री यो मुद्दा उठाएर प्रशंसा र आलोचनाको केन्द्रमा छन। उनले उठाएको यो मुद्दाबारे स्वर्णभूमि सम्वाददाता प्रदीप लोहागुणले लिएको विशेष अन्तर्वार्ता यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।)

प्रश्नः तपाईले यो बीचमा कालेबुङलाई जिल्ला बनाइनुपर्छ भन्ने कुरामा पहल गरिरहनु भएको छ। वास्तवमा यो बीचमा कसरी अहिले जिल्लाको मुद्दा आयो?

उत्तरः यो बीचमा अचानक आएको मुद्दा होइन। दुइ बर्ष अघि राइटर्समा एउटा सर्वदलीय बैठक भएको थियो। त्यो बैठकमा दुइवटा प्रस्तावहरू वेष्ट बेङ्गलको नाम परिवर्तन गरि पश्चिम बंग बनाउने अनि अर्को अलिपुरद्वारलाई जिल्ला बनाउने कुरामा सबैको मत जान्ने काम भएको थियो। गोजमुमोबाट महासचिव रोशन गिरी अनि केन्द्रीय समिति सदस्य ज्योति राईसहित मैले पनि सहभागिता जनाएको थिए। बैठकमा रोशन गिरीले राज्यको नाम परिवर्तनको कुरामा कुनै आपत्ति नभएको तर अलिपुरद्वारलाई जिल्ला बनाउने कुरामा भने मोर्चाको विरोधिता रहेको मत जाहेर गरेका थिए। मोर्चाले किन विरोध गरेको थियो भने त्यतिबेला श्यामल सेन कमिटिले डूवर्समा गोर्खाभाषी बहुल क्षेत्रहरूको बारेमा स्थलगत पर्यवेक्षन गर्दै थियो अनि अलिपुरद्वारलाई जिल्ला बनाउने षडयञ्त्र हुनुसक्छ, मोर्चाले माग गरिरहेको मौजाहरू काटेर प्रस्तावित नयाँ जिल्लामा हाल्न सक्छ भन्ने पार्टीको बुझाइ थियो, जुन सारै गलत पनि थिइन। मैले पनि त्यो बैठकमा आफ्नो कुरा राखे। जहाँसम्म जिल्लाको कुरा छ, पार्टीमा पहिलेदेखि यसबारे चर्चा भइरहेको कुरा थियो...........

प्रश्नः भनेपछि कालेबुङलाई जिल्ला बनाउने कुरा पार्टीको नीतिनिर्माणको तहमा नै तय छ?

उत्तरः यसलाई यसरी हेरौं न, उनीहरूले (पार्टीले) स्पष्ट रूपले उच्चारण गरेको छैन तर आन्तरिक सूझबूझ के हो भने जति धेरै जिल्ला र महकुमा हुन्छ, जति धेरै खण्डहरू हुन्छ, त्यति नै त्यसलाई राज्य बनाउन सजिलो हुन्छ। मैले त्यो बैठकमा पनि अलिपुरद्वारलाई मात्र नभएर राज्यको 18 वटा जिल्लाको पुनर्अध्ययन गर्न एउटा कमिटि बनाइयोस् भनेको थिएँ। मैले प्रतिनिधित्व गर्ने महकुमा जिल्लाकै सर्वबृहत महकुमा हो र भौगलिक अवस्था, पूर्वाधारहरूको अभावलगायत धेरै कुरालाई हेर्दा कालेबुङलाई जिल्ला बनाउन जरूरी छ भनेर मैले त्यै बैठकमा नै कुरा उठाएको थिएँ। भर्खरै सम्पन्न बजेट सेसनको अघिल्लो दिन राज्यपालको भाषणमा अलिपुरद्वारलाई जिल्ला बनाइएको कुरा सरकारको उपलब्धीको प्रस्तुत गरिएपछि मैले फेरि यो मुद्दाको उठान गरेको हूँ।

प्रश्नः समग्रमा कुरा गर्ने हो भने जिल्लाको मुद्दालाई लिएर प्रगति के भइरहेको क्ग्ग त?

उत्तरः हुनु त केही भइरहेको छैन। जहाँ कुरा उठाउनु पर्थ्यो, त्यहाँ मैले कुरा उठाएँ। यो विधानसभाले गर्न सक्ने कुरा हो। बंगाल विधानसभाले गोर्खाल्याण्ड दिन सक्दैन तर जिल्लालाई दुइ भाग बनाउन सक्छ।

प्रश्नः कालेबुङ जिल्ला हुँदा फाइदा के छ?

उत्तरः म त नोक्सान पो एउटै देख्दिनँ। फाइदा त जम्मै फाइदै फाइदै छ। तोदेताङ्ताको मान्छेलाई कालेबुङ आउनु सजिलो कि दार्जीलिङ जानु सजिलो? प्रशासनिक व्यवस्था जति नजिक आयो उति जनतालाई सुविधा हुन्छ नि।

प्रश्नः कालेबुङलाई जिल्ला बनाउँदा यहाँका जनताको अर्थ-सामाजिक जीवनमा पनि सुधार र प्रगति हुन्छ भन्ने लाग्छ तपाईँलाई?

उत्तरः धेरै परिवर्तन आउँछ। अथोरिटी जति टाडो भयो त्यति नै गतिविधि कम्ती हुन्छ। अफिसियल्ली पाइने सुविधाहरू कति मान्छेलाई त थाहा त हुदैँन। अफिस नजिक आउँदा त्यहाँ के के पाइन्छ भन्ने कुरा सजिलोसँग जान्न सकिन्छ। सरकारी अधिकारीहरू जैले पनि आँखाको अगाडी हुन्छन। कुनै पनि काम किन गरिनस् भनेर कान समात्न सकिन्छ।

प्रश्नः तपाईँ कालेबुङको जनप्रतिनिधिको हैसियतमा कुरा त राम्रो उठाइरहनु भएको छ, जनताले मन पनि पराइरहेका छन यो कुरालाई, तर मोर्चाले नीतिगत रूपमा कहिले कालेबुङलाई जिल्ला बनाउने कुराको उठान गरेको छैन, मुखर रूपमा कहिले भनेको छैन। पछिलो चरणमा हेर्ने हो भने तपाईँ पार्टीदेखि कता कता टाडो बस्नु भएको हो कि जस्तो पनि देखिएको छ। यो अवस्थामा तपाईँलाई यो मुद्दालाई अघि बढाउनु अलिक चुनौतिपूर्ण लाग्दैन र?

उत्तरः अब राजनीतिमा चुनौति नै छैन भने त क्लरिकल काम गर्दा भइ हाल्यो नि। त्यो चुनौति छ र नै त मजा आएको हो नि।

प्रश्नः तर पार्टीभित्रै पनि त चुनौति छ नि तपाईँलाई?

उत्तरः मेरो अधिकारक्षेत्रभित्र पाँच बर्षको लागि जनताको हितको काम गर् भनेर मलाई भोट हालेको हो नि। मलाई थाहा छ यसले जनताको धेरै हित हुन्छ। यसले जनताको हितसँगै पार्टीको पनि हित हुन्छ, आन्दोलनलाई पनि सहयोग पुर्‍याउँछ भनेपछि एकदम निसंकोच भनेर अघि बढ्न सक्छु म। म त्यही काम गर्दैछु।

प्रश्नः भने पछि यो मुद्दालाई लिएर पार्टीको नेतृत्व तहमा पनि केही छलफल भइरहेको छ तपाईँको?

उत्तरः अहिले त मेरो कसैसँग यसबारे आलोचना भएको छैन। विधानसभाका सत्रमा नियमित उपस्थित हुनु परेकोले अलि व्यस्त पनि भइराखेको छु तर कालेबुङको विधायकको हैसियतले यो मेरो जिम्मेवारे हो। मलाई जे कुरा ठिक हो जस्तो लाग्छ, त्यो कुरा मैले उपयुक्त ठाउँमा उठाउनु पर्छ। अहिलेसम्म कसैले मलाई यो कुरा किन उठाइस् भनेर प्रश्न गरेको छैन। प्रश्न गरेछ भने पनि एक हजार एक उत्तर छ मसँग। कसैले चैँ अर्को पाँच बर्षको निम्ति हर्कबहादुरले नयाँ मुद्दा निकालेको पो हो कि भन्ने सोच बनाएका होलान तर मैले पहिले नै पत्रकार सम्मेलन गरेर अर्कोपालि म उठ्दिनँ भनीसकेको छु।

प्रश्नः यस्तो केके त भनिरहनु हुन्छ नि तपाईँ। गोर्खालीगको महासचिव पद छोड्दा पनि त अब म कैले राजनीति गर्दिनँ भन्नु भएको थियो।

उत्तरः त्यो भनिएको पृष्ठभुमि पनि बुझ्नु पर्‍यो नि। अध्यक्षले गरेको निर्णय महासचिवलाई थाहा नहुने। बुझ्न खोज्दा यो माथिल्लो तहको कुरा हो, तिमी बुझ्दैनौ भन्ने जवाफ पाइने। अब महासचिवको पदमा बसेर कुरा बुझ्ने योग्यता ममा छैन भने किन त्यो पदमा बसिरहनु त? त्यही कारण मैले गोर्खालीग छोडेको हूँ। म राजनीति गर्दिनँ भन्नु पनि अर्को राजनीति हो।

प्रश्नः तपाई अहिले आएर जिल्लाको कुरा गरिरहनु भएको छ।पार्टी पनि जनजातिको मर्यादा, केन्द्रीय विश्वविद्यालयलगायतका खुदरा मुद्दाहरू उठिरहेको छ। यतिखेर मूल मुद्दाको अवस्था चैँ के छ?

उत्तरः यसलाई त यसरी हेर्नू पर्‍यो नि। हामीले सूँडको कुरा गर्दैछौं, खुट्टाको कुरा, कानको कुरा गर्दैछौं तर अन्तमा कुरा त हात्तीकै हो नि।

प्रश्नः अहिले राज्यको राजनीतिलाई हेर्ने हो भने धेरै आकस्मिक परिवर्तनहरू देखा परिरहेको छ। विशेष रूपले राज्यको सत्तामा बसेको तृणमूल कङ्ग्रेस राजनैतिक संकटमा परेको जस्तो देखिएको छ। यतिबेलाको राज्यको राजनीतिलाई दार्जीलिङ पहाडको राजनीतिसँग जोडेर हेर्दा के देखिरहनु भएको छ तपाईँ?

उत्तरः हाम्रो त अवस्था सिक्किमको जस्तो हो। सिक्किम कैले कुनै पार्टीको विरोधमा जादैन, जुन दलले जितेर केन्द्रमा सरकार बनाउँछ, उसैलाई समर्थन गर्छ। बंगालमा हाम्रो अवस्था कुनै पार्टीलाई विरोध र समर्थन गर्नु भन्ने छैन। हामी इडोलिजीमा आधारित दल होइनौं। जसले गर्दा हामीलाई आइडोलोजिक समस्या पनि हुदैँन। हामीले अहिले चैँ जनतालाई सुविधासम्पन्न गर्ने कार्यलाई नै आइडिलोजी सम्झियौं भने पनि धेरै हो।

बघिनी फेरि पुरानै खोरमा

2015-03-09T16:28:00.002+05:30

कालेबुङ, 4 मार्च (प्रदीप लोहागुण)ः- ‘समयले मानिसलाई कहाँ कहाँ पुर्‍याउँछ,,,,,,’ कुनै समय रेडियो नेपालबाट बजिरहने यो चर्चित गीतले मान्छेको जीवनमा प्रणयसम्बन्धको आरोह अवरोहले पार्ने प्रभावलाई सुन्दर ढंगले व्याख्या गरेको छ। यो लोकप्रिय गीतको यही एक हरफ कुनै राजनीतिकर्मीको जीवनसँग गाँसेर हेर्दा के उत्तर पाइएला? उत्तर सरल छ, ‘समयले राजनीतिकर्मीलाई एउटा दलबाट अर्को दलमा पुर्‍याउँछ’

यस्तै भयो हिल तृणमूल नेत्री ननिता गौतमसँग जो तृणमूल छोडेर फेरि मोर्चामै फर्केकी छन्। मोर्चाले 2007मा गोर्खाल्याण्डको आन्दोलन थाल्दा बघिनी पार्टीभित्र र जनमानसमा सशक्त महिला नेतृको रूपमा ननिता गौतम स्थापित भएकी थिइन। गोरामुमो सत्तामा हुँदादेखि नै आफ्नो वागी तेवर र जुझारूपनका निम्ति राजनीतिमा चासो राख्ने एउटा वर्गमा यिनी चिनिदैँ आएकी थिइन।

तिनको यो परिचयले नयाँ फाँट पायो गोजमुमोले शुरु गरेको आन्दोलनमा। दोस्रो चरणको गोर्खाल्याण्ड आन्दोलनमा ननिता गौतमले यति निर्भिक, जुझारू र समर्पित नेतृको रूपमा मोर्चा सम्हालेकी थिइन कि आफ्ना महिला कार्यकर्ताहरूले तिनलाई बघिनीको संज्ञा समेत दिएका थिए। तिनै बघिनी 28 महिना तृणमूलको घाँसफूल भएको मैदानमा डुलिघुमि फर्केर फेरि पुरानै खोरमा आएकी छिन। गोजमुमोले आन्दोलनलाई शिथिल पारेर जीटीए ग्रहण गरेपछि मोर्चा नेतृत्वसँग तिनको मत बझ्न थालेको थियो। मतभेद चरममा पुगेपछि मोर्चा छोड्ने अन्य नेताहरूसहित ननिता गौतमले पनि 7 अप्रेल 2013मा तृणमूल कङ्ग्रेसमा प्रवेश लिएकी थिइन। उनलाई तृणमूलका तत्कालिन महासचिव मुकुल रायले दलको झण्डा प्रदन गरी पार्टीमा सामेल गरेका थिए। यतिबेला संयोग कस्तो मिलेको छ भने तिनै मुकुल राय पार्टीबाट निकालिएर भाजपामा सामेल हुने तयारीमा छन अनि यता ननिता गौतम तृणमूल छोडेर पुरानै पार्टीमा फर्केकी छन। गोजमुको जस्तो क्षेत्रिय पार्टीको नेतृत्व पङ्तिमा काम गरेकी ननिता गौतमलाई तृणमूल जस्तो राष्ट्रीय ढाँचाको दलमा बसेर काम गर्नु सहज र व्यावहारिक पनि भएन। शुरुमा उनलाई हिल तृणमूलको महिला प्रकोष्ठको अध्यक्षको जिम्मेवारी दिइएको थियो। तर हिल तृणमूलभित्र पनि नेतृत्व र पदको निम्ति हानाहान र तानातान भएपछि दलकी प्रमुख ममता व्यानर्जीले हिल तृणमूललाई खारेज गरी तदर्थ समितिको गठन गरि दिएकी थिइन जसमा श्रीमती गौतमलाई उपाध्यक्ष बनाइएको थियो। आज मोर्चामा पुनर्प्रवेश लिन कार्यक्रमस्थलमा आफ्ना केही समर्थकहरूसित आउँदा श्रीमती गौतमले केही असहज अनुभव गरिरहेकी थिइन। कार्यक्रम हलभित्र प्रवेश गर्दा तिनलाई स्वागत जनाउने न्यानो अङ्गलोहरूलाई पनि थिए, तिनलाई व्यङ्ग्य कस्ने कुटिल मुस्कानहरू पनि थिए। आज मोर्चामा प्रवेश लिने 219 जना मानिसहरूमध्ये प्रथममा तिनलाई नै मञ्चमा बोलाएर बिमल गुरूङले खदा लगाइ दिए अनि दलको झण्डा प्रदान गरि पार्टीमा लिएको औपचारिकता पूरा गरेका थिए। तर जब आफ्नो मन्तव्य जाहेर गर्न पालो आयो, उनले आफ्नो सहजतामाथि पुरापुरी नियञ्त्रण गरिन, गम्भीर मुद्रामा आफ्ना कुराहरू राख्न शुरु गरिन। पन्द्र बीस मिनट लामो आफ्नो सम्बोधनको अधिकाशं समय उनले गोजमुमो अध्यक्ष र पार्टीका पुराना सहकर्मीहरूलाई आभार प्रकट गर्न अनि खर्चिन। “उनी अभिभावक हुन, बाबु हुन। उनको ह्रदयमा चोट पुगेको थियो। फेरि हामी सबैलाई समेटेर परिवारमा ल्याए, म धन्यवाद दिन्छु” ननिता गौतमले भनिन।

उनले आफूलाई सफाई दिने शैलीमा थपिन्, “सबैभन्दा ठूलो कुरो समय र परिस्थिति हो। समयले मानिसलाई कहाँ कहाँ पुर्‍याउँछ। हामी परिस्थितिका दास हौं। मेरो विवशता र अवस्थाले मलाई यो परिवारबाट टाडो पुर्‍याएको थियो। कसैले मनदुःख गर्नु हुन्न”

दलभित्र कुनै समय प्रभावशाली नेत्रीको रूपमा चिनिएकी ननिता गौतम 28 महिना तृणमूलमा बसेर मोर्चामा फर्केकी हुन। अब उनलाई दलभित्र पुरानै स्थान र मर्यादा पाउँछु भन्ने कुरामा पनि खासै आशा र भरोसा छैन। “म साधारण सदस्य भएर बस्नेछु” उनको यो छोटो उदगारको आसय झण्डै यस्तै बुझिएको थियो। पहाडको विकास र रोजगारका एजेण्डा बिकेर तृणमूलमा गए पनि ह्रदयमा सधैँ गोर्खाल्याण्ड रहेक दावी गर्दै उनले भनिन, “हामी सबै मिलेर हाम्रो आकाङ्क्षालाई अघि लिएर जाऊँ”

ननिता गौतम जस्ती जुझारू नेत्री दल छोडेर जाँदा बिमल गुरूङलाई पनि दुःख त लागेकै थिएछ। गुरूङ आफैले मञ्चमा यसलाई स्वीकार पनि गरे। उनले पनि गीतकै शब्दहरू पैँचो लिएर आफ्नो कुरा राखे, “हे फूल चुडेर लाने हो, यहाँ माली रोएको हेर....। पार्टीलाई यो स्तरसम्म पुर्‍याउन उनको योगदानलाई हामीले भुल्नु हुदैन। पार्टी छोडेर जाँदा हामी एकक्षण रोएका थियौं”

उनले ननिता गौतमलाई दिदी भनेर पनि सम्बोधन गरे अनि दिदीभाइको सम्बन्धलाई पार्टीभन्दा माथि राखेर हेर्ने आग्रह पनि गरे। “पार्टी त आउँछ, जान्छ। सम्बन्ध ठूलो कुरो हो। म सधैँ सम्बन्धहरूप्रति समर्पित छु। मौका मिल्यो भने म ननिता दिदीको हातको भाइटिका लगाउन पनि आउँछु” गुरूङले भने।

निराश छन् विधायक डा. छेत्री

2015-02-27T15:39:00.002+05:30

कालेबुङ, 26 फरवरी (प्रदीप लोहागुण)ः-
केही दिन अघि गोजमुमो अध्यक्ष बिमल गुरूङलाई कालेबुङका पत्रकारहरूले सोधे, “डा हर्कबहादुर छेत्री आउँदो चुनाउमा पार्टीले टिकट दिए पनि नलड्ने भन्दैछन्, तपाईँको मन्तव्य के छ?” गुरूङले एकदमै सहजताकासाथ उत्तर दिए, “उनले आफ्नो मन्तव्य जाहेर गरेका हुन् तर पार्टीको निर्णय हुन्छ।

उनले काम राम्रै गर्दैछन्, चलिरहेको छ, आदान प्रदान राम्रै छ। पार्टीको हाइकमाण्डको निर्णय र अनुशासन हुन्छ। त्यही अनुरूप उनले काम गरिरहेका छन्, भइहाल्यो। उनले कोइबेला मन दुखेर केके भनिपठाउँछन्, त्यसलाई हामी नराम्रो भावमा हेर्दैनौं। मन दुखाउनु त पाउछ नि” पार्टीप्रमुखले यो प्रतिक्रिया दिएको यतिका दिनपछि पनि न डा हर्कबहादुर छेत्रीले मन दुखाउन छोडेका छन् न पार्टी नेतृत्वले उनीसँग बसेर चित्त माझामाझ गरेको छ। बरू उल्टै पार्टी र डा छेत्रीको सम्बन्ध 36को आकडामा परिणत हुने क्रममा छ। भोलि शुक्रबार बिधानसभाको बजट अधिवेशनमा भाग लिन कलकता हुइँकिने चटारोमा रहेका डा हर्कबहादुर छेत्रीसँग दस मिनटको छोटो कुराकानीमा पनि यति कुरा बुझ्न गारो भएन। उनीसहित पहाडका तीनजना विधायकहरू भोलि हुने बजेट अधिवेशनको सत्रमा भाग लिन जादैछन्। तर पहाडको हक-हित र सरोकारका कुन कुन मुद्दा र समस्याहरू उठान गर्ने भन्नेबारे उनीहरूलाई न पार्टीले निर्देश दिएको छ न जीटीएले फिडब्याक नै दिएको छ। डा हर्कबहादुर छेत्रीले त झन मोर्चाको दार्जीलिङकेन्द्रित नेतृत्वसँग बसेर पार्टी र मुद्दाहरूबारे छलफल नगरेको नै धेरै भइसकेको छ। बरू उनलाई पार्टीसम्म आफ्नो कुरा पुर्‍याउन मिडीया सहज माध्यम बनेको छ। पार्टी नेतृत्वलाई सोझै भन्न नसकेका कुराहरूले उनले मिडियाबाट छिराएर भन्ने गरेको कुरा पहाडको राजनीतिमा सामान्य चासो राख्ने मानिसहरूलाई पनि थाहा भइसकेको छ। पहाडका तीनैजना विधायकहरू जीटीएका एक्स अफिसियो मेम्बरहरू हुन्। तर जीटीएको बैठक कहिले हुन्छ र केके कुराहरू पारित हुन्छन भन्ने कुरा आधिकारिक रूपले डा हर्कबहादुर छेत्रीलाई थाहा हुँदैन। “बजट सत्रमा के कुराहरू उठान गर्नु पर्ने भन्नेबारे हामीले जीटीएबाट कहिले फिडब्याक पाएका छैनौं” डा छेत्रीले भने। डा हर्कबहादुर छेत्री मोर्चाका प्रवक्ता हुन् अनि कालेबुङका जनप्रतिनिधि। दुइवटा महत्वपूर्ण पदमा बसेका डा छेत्रीलाई अहिलेसम्म जीटीएको बैठकमा निम्ताइएको छैन, पार्टीको राजनैतिक लाइनबारे उनीसँग चर्चा र छलफल नगरिएको त झन कति भयो, उनैलाई हेक्का छैन। “त्यही दार्जीलिङमा बस्ने त्रिलोक देवानलाई जीटीएको बैठकमा कहिले बोलाइँदैन, मेरो के कुरा” डा छेत्रीले भने। जहिले भेट्दा पनि कलकता हिडँन हतारिरहेका डा छेत्रीलाई अहिले बरू दार्जीलिङभन्दा कलकता नै नजिक लाग्न थालेको जस्तो भान हुन्छ। आज पनि उनी कालेबुङमा सम्पन्न एउटा साहित्यिक कार्यक्रममा दुइघण्टाको निम्ति सहभागी हुन आइपुगेका थिए। बुधबार सम्पन्न विधानसभा सत्रमा राज्यपालको भाषण सुनेर अनि आफ्नो कुरा राखेर बेलुकीको ट्रेन चढेर उनी कालेबुङ आइपुगेका थिए। आज अपरान्ह कार्यक्रम सक्दा नसक्दा उनी कलकताका निम्ति प्रस्थान पनि भइसकेका थिए। पार्टीले उनीसँग किन दूरत्व बनाउन थालेको छ? के उनको कलकतामोह पार्टीलाई मन नपरेको हो कि पार्टीभित्र उनको उपयोगिता समाप्त भएकै हो? मोर्चा नेतृत्व र डा हर्कबहदुर छेत्री, दुवै शिविरबाट समय समयमा आउने विरोधाभाषपूर्ण बयानले यतिबेला प्रश्नहरू सतहमा उठेर आउनु स्वभाविक देखिन्छ। शुरुका दिनमा डा हर्कबहादुर छेत्रीको उपयोगिता पार्टीभित्र कतिसम्म थियो भने बिमल गुरूङसमेत उनको कुशाग्र बौद्धिक क्षमता, वाकपटुता र तार्किकतासँग प्रभावित थिए। पार्टीको हरेक साना ठूला गल्ती र कमजोरीहरूलाई पनि उनी आफ्नो बेजोड तर्कशक्ति र वाटपटुताको भरमा ढाकछोप गर्थे। मोर्चा अध्यक्षले उनको यो गुणको सराहना गर्दै कालेबुङको एउटा कर्यक्रममा सार्वजनिक रूपमै भनेका पनि थिए, “डा हर्कबहादुर छेत्री पार्टीका लागि ढकनी हुन्” तर विधानसभा चुनाउ जितेर कलकता पुगेपछि उनको यो ढकनीको अवतार उघ्रेको देखिन्छ। आफ्नो बौद्धिकता र ज्ञानगुणका कारण उनी एकातिर कलकताको राजनैतिक समाजसँग नजिकिँदै गएका छन् भने अर्कोतिर आफ्नै दलबाट काटिँदै पनि गइरहेका छन। मुख्यमञ्त्री ममता व्यानर्जीसँगसमेत उनको सम्बन्ध यति नजिकिन पुग्यो कि कालेबुङको भ्रमणमा आउँदा मुख्यमञ्त्रीले डा छेत्रीको हिलटपस्थित आवासको चोठाकोठा नै चहारेर फर्किन। यो घटनाले उनलाई लिएर पार्टीभित्र राम्रो सन्देश जान सकेन। विधायक भएको केही महिना पछि उनलाई राज्य सरकारले सेरिकल्चर निदेशालयको महत्वपूर्ण पदमा राख्ने प्रस्ताव पनि दिएको थियो तर पार्टीको नेतृत्व पंक्तिले प्रस्ताव खारेज गरेपछि उनले यति प्रतिष्ठित पद गुमाउनु परेको थियो। उनी र पार्टीबीच अहिले देखा परेको दूरत्वको आरम्भिक चरणको बिन्दुको सूत्रपात यहीबाट भएको थियो। त्यसपछि पछिल्ला चरणमा त्रिपक्षीय अनि द्विपक्षीय वार्ताहरूमा उनलाई सामेल गरिएको देखिँदैन।

बुधबार सम्पन्न बिधानसभाको सत्रमा पनि उनी कालेबुङलाई जिल्लाको मर्यादा प्रदान गरिनु पर्ने कुराको वकालती गरिरहेका थिए। राज्यपालले आफ्नो अभिभाषणको क्रममा अलिपुरद्वारलाई नयाँ जिल्लाको दर्जा दिइएको सन्दर्भ झिकेपछि आफ्नो बोल्ने पालो आएपछि डा छेत्रीले कालेबुङलाई पनि नयाँ जिल्लाको दर्जा दिनु पर्ने मुद्दा विधानसभामा उठाएका थिए। उनले कालेबुङलाई किन जिल्लाको दर्जा दिइनुपर्छ भन्ने तथ्यपरक तर्कहरू सारेका थिए। कालेबुङको जनप्रतिनिधिको हैसियतमा उनले उठाएको यो मुद्दा जनमुखी र सापेक्षित हुनैसक्छ तर यो मुद्दाले पनि उनलाई अझै पार्टीको किनारीकरणको नीतिको शिकार हुनु पर्ने देखिन्छ। विधायकको रूपमा उनले उठाएको यो मुद्दा आफ्नो ठाउँमा सही भए पनि मोर्चाले पार्टीको नीतिगत तहमा कालेबुङलाई जिल्ला बनाउनु पर्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा कहिले उठाएको छैन। यस्तो स्थितिमा पार्टीसँग उनको भुलबुझाइ र दूरत्व मेटिनुका साटो अझै बढेर जाने सम्भावना चुलिएको छ।

दलमा दक्ष नेताको सङ्कट

2015-02-14T19:23:00.004+05:30

कालेबुङ,12 फरवरी (प्रदीप लोहागुण)ः-

गोर्खा राष्ट्रीय मुक्ति मोर्चाका सर्वमान्य नेता सुवास घिसिङको देहावसान पछि यस दलको अस्तित्व र भविष्यलाई लिएर पार्टी नेतृत्व र कार्यकर्ताहरूमा चिन्ता बढेको छ भने यो दलको उतारचढाउमा चासो राख्नेहरूमा कौतूहल देखा परेको छ। घिसिङको निधनको खबरले निराश र विह्वल कार्यकर्ताहरूको भरोसा थेग्न हतारपतार पार्टीले सुवास घिसिङका छोरा मन घिसिङलाई दलको कमान त सुम्पियो तर लामो राजनैतिक दौडमा पार्टीको रणनीति र कार्यनीति थेग्न सक्ने तिनको क्षमतालाई लिएर दलभित्रै धेरैलाई शंका छ। 5 अप्रेल 1980-देखि मृत्युपर्यन्त गोरामुमोको कमान सम्हालेका सुवास घिसिङजतिको उचाइँको नेता गोरामुमोभित्र देखिँदैन।पार्टीभित्र सधै बटवृक्षजस्तो उभिएका सुवास घिसिङले पनि अन्य क्षेत्रिय दलहरूको परम्परा अनुसरण गर्दै आफूपछि दलको नेतृत्व सम्हाल्ने अर्को नेता बनाउने कार्य गरेनन। सुवास घिसिङका छोरा मन घिसिङलाई पनि बाबुको सहानुभूतिको लहरमा पार्टीको कुर्सी प्रदान गरिएको जस्तो देखिन्छ जबकि गोरामुमो अनि पहाडको राजनैतिक पटलमा उनको नाम कुनै दिन चर्चामा थिएन। उनी राजनैतिक रूपले पनि कति परिपक्व छन भन्ने प्रश्न उठाउनेहरू पनि पार्टीभित्र छन। घिसिङको निधनले जन्माएको नयाँ परिस्थितिमा मन घिसिङलाई पार्टीको नेतृत्व सम्हाल्न त दिइएको छ तर गोरामुमोका दोस्रो दर्जाका नेताहरूमा पनि त्यो कुर्सीसम्म पुग्ने महत्वाकांक्षा भने समाप्त भइहालेको छैन। यतिबेला गोरामुमोको नयाँ नेतृत्वलाई लिएर पार्टी कार्यकर्ता र समर्थकहरूमा केही शंका र अन्योलता त उब्जेकै होला तर यतिबेला यो दलको एडभान्टेज भनेको पार्टीप्रति आशा राखेर बसेका कटटर कार्यकर्ता र समर्थकहरूको समर्थन र आस्था हो। अहिले पनि ‘हरियो झण्डा’-को छहारीमुनि आफूलाई सुरक्षित ठान्ने कार्यकर्ता र समर्थकहरूको कुनै कमी छैन। यस्तो जनसमर्थन र आस्था अरू दलहरूले चाहेर पनि पाउन सकेका छैनन। सांगठनिक शक्तिको आधारमा गोरामुमोलाई अहिले दोस्रो सर्वबृहत दलको रूपमा हेर्न सकिन्छ। तर यति हुँदा हुँदै पनि दलका दिवङ्गत नेता सुवास घिसिङको दीर्घकालिन मौनताले यो पार्टीलाई गतिहीनताको खाडलमा जाक्ने काम भने अवश्यै गरेको छ। यतिबेला गोरामुमो नेतृत्वसँग आन्तरिक अनि वाह्य दुवै खाले चुनौतिहरू खडा भएका छन। दलका सर्वमान्य नेताको निधनले कार्यकर्ता र समर्थकहरू निराश र पलायन हुने सम्भावना बढेको छ। तिनका भरोसा र आस्थालाई नयाँ नेतृत्वले कसरी व्यवस्थापन गर्ने हुन् भन्ने कुरा चुनौतिपूर्ण नै देखिन्छ। यी बाहेक गोरामुमोभित्र निर्माण भएको नयाँ परिस्थितिमा नेतृत्वको होडबाजी, गूटबन्दी र आन्तरिक चलखेल हुनसक्ने सम्भावना पनि देखिन्छ। अर्कोतिर, लामो समयदेखि राजनैतिक क्रियाकलाप शून्य रहेको यो दललाई सांगठनिक रूपले पुनर्गठन र सुदृढीकरण गर्नु पर्ने खाँचो देखिन्छ। अर्कोतिर, पहाडको राजनीतिमा चासो राख्ने एकथरी मानिसहरू घिसिङपछिको परिवर्तित परिस्थितिमा गोरामुमोले राजनैतिक गतिशीलता हासिल गर्न सक्ने अनुमान पनि गर्छन। दलको मूल मुद्दा छैटौं अनुसूचीलगायत पहाडका जनसरोकारका मुद्दाहरूमा नयाँ नेतृत्व सुवास घिसिङझैँ मौनता साँधेर नबस्लान भन्ने उनीहरूको अडकल छ। आफ्ना समर्थकहरूको आस्था कायम राख्न अनि नयाँ मानिसहरूलाई पार्टीसँग जोडेर दलको पुरानो शक्ति पुनर्बहाल गर्ने दिशामा पनि नयाँ नेतृत्वले राजैतिक गतिविधि र अभ्यास शुरु गर्न सक्ने राजनीति सचेत मानिसहरूको सोचाइ छ।

सिक्किसँग मिल्ने - गुरूङ

2015-02-12T20:22:00.000+05:30

कालेबुङ,11फरवरी (प्रदीप लोहागुण)ः-

सम्पूर्ण गोर्खा जातिलाई जनजातिको मर्यादा दिलाउने मुद्दामा गोजमुमो अध्यक्ष अनि जीटीए प्रमुख बिमल गुरूङ सिक्किम सरकारसँग मिलेर काम गर्न आग्रही देखिएका छन। एउटा धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी हुन कालेबुङ आएका मोर्चा प्रमुख गुरूङले पत्रकारहरूलाई यस आशयको बयान दिएका छन। सिक्किमका मुख्यमञ्त्री पवन चामलिङको एसडीएफ सरकारको लक्ष्य सम्पूर्ण गोर्खा जातिलाई जनजातिको दर्जा दिलाउने हो भन्ने बयानलाई केन्द्र गरी पत्रकारहरूले उनको प्रतिक्रिया जान्न चहाँदा गुरूङले यस्तो विचार व्यक्त गरेका हुन। यो मुद्दामा सिक्किम सरकार र जीटीएले संयुक्त रूपमा काम गर्न सके यसको द्रूत परिणाम देखा पर्ने गुरूङको धारणा छ।

यसको निम्ति एउटा संयुक्त समिति गठन गरेर पहल गर्न सकिने उनले प्रस्ताव पनि राखेका छन। यो साझा मुद्दामा दुवै क्षेत्रबाट संयुक्त रूपमा काम हुनु पर्ने आवश्यकता रहेको बताउँदै बिमल गुरूङले भने, “हामीले जीटीए क्षेत्रका जातिहरूलाई जनजाति बनाउने होइन, सम्पूर्ण भारतका गोर्खाहरूलाई जनजाति बनाउने कुरा हो। सिक्किम, पूर्वोत्तरलगायत अन्य क्षेत्रहरूमा बस्ने सबै गोर्खाहरूलाई यसको खाँचो छ। यसको निम्ति हामी चाढैँ नै सिक्किमका मुख्यमञ्त्रसँग बसेर वार्ता गर्ने छौं। पार्टीगत रूपमा हामीले यो मुद्दालाई केन्द्र सरकारसमक्ष पुर्‍याइ सकेका छौं तर संयुक्त रूपले काम गर्न सिक्किमको पनि मदत चाहिन्छ। हामी आपसमा बसेर राम्ररी काम गर्‍यौं भने छिट्टै नै यसको परिणाम निस्किहाल्छ। हामीले शुरुमा नै उठान गरेको मुद्दा हो जुन जीटीएको सम्झौतामा पनि उल्लेख छ। भोलिको दिनमा सिक्किम सरकार र जीटीएको एउटा संयुक्त समिति गठन गरेर काम गर्न सक्य़ौं भने अझ उत्तम हुनेछ। यसमा अझै पूर्वोत्तरका प्रतिनिधिहरूलाई पनि सामेल गर्न सकियो भने व्यापक तहमा काम गर्न सक्छौं। यो जातिको मुद्दा हो, यसमा अगुवाइ कसले गर्छ भन्ने कुरा आउदैन। भोलिको दिनमा सिक्किमका मुख्यमञ्त्री र जीटीएका प्रमुखले सोचे भने भैहाल्ने कुरा हो। मन मिल्नु पर्छ। हामी भिन्न भिन्न प्रकारले हिड्यौं भने त हाम्रो माग पनि भङ्गलिन्छ। हामी एक भएर काम गर्‍यौं भने सबैको हित हुन्छ। म सानो मान्छे हूँ, यसको निम्ति म मेरो पक्षबाट पहल गर्छु”

अर्कोतिर, दिल्ली विधानसभा चुनाउमा आम आदमी पार्टी (आप)को अप्रत्यासित विजयबारे सञ्चारकर्मीहरूले उनको प्रतिक्रिया लिन चहाँदा गुरूङले भाजपाको पक्षमा रक्षात्मक टिप्पणी जाहेर गरेका छन। दिल्लीको चुनाउमा आपको बिजय भए पनि केन्द्रमा भाजपाको पूर्ण बहुमतको सरकारलाई आँखीओझेल गर्न नमिल्ने उनको भनाइ छ। “केन्द्रमा सरकार कसको छ? भाजपा पूर्णमत लिएर केन्द्रमा बसेको छ। दिल्लीको चुनाउमा हारेको छ तर यस अघिको तिनवाट राज्यको चुनाउमा जितेको छ, त्यसको कुरा चै किन नगरेको मान्छेले? राज्यलाई कोष दिने नै केन्द्र हो। केन्द्र सरकारले माया गरेन भने त्यो राज्य चल्नु सक्छ? बङ्गालको हालत कस्तो छ, सबैले देखेकै छ। बिजेपीलाई दुश्मनीको दृष्टिले हेर्नेहरूको संख्या बढेको छ। बिजेपीको केही कमजोरीहरू भयो होला जसले गर्दा पराजय भोग्नु पर्‍यो तर आपको लागि पनि शासन चलाएर बस्नु कम चुनौतिपूर्ण छैन”

यता, आफ्नै दलका विधायक अनि केन्द्रीय प्रवक्ता डा हर्कबहादुर छेत्रीले बेलाबेला जाहेर गरिरहने विरोधाभाषपूर्ण बयानका बारेमा पनि पत्रकारहरूले गुरूङको मन्तव्य मागेका थिए। विशेष गरी आउँदो विधानसभा चुनाउमा पार्टीको उम्मेद्वारिता स्वीकार गर्ने डा हर्कबहादुर छेत्रीको बयानलाई केन्द्र गरी सोधिएको प्रश्नमा गुरूङले भने, “उनले आफ्नो मन्तव्य जाहेर गर्छन् तर पार्टीको निर्णय हुन्छ। उनले काम राम्रै गर्दैछन्, चलिरहेको छ, आदान प्रदान राम्रै छ।पार्टीको हाइकमाण्डको निर्णय र अनुशासन हुन्छ। त्यही अनुरूप उनले काम गरिरहेको छन्, भइहाल्यो। उनले कोइ बेला मन दुखेर केके भनिपठाउँछन्, त्यसलाई हामी नराम्रो भावमा हेर्दैनौं। मन दुखाउनु त पाउछ नि”

गोटी वाणी, विधानसभा र भ्यागुता

2015-02-12T19:33:00.002+05:30

मनोज बोगटी

‘आगामी चुनाउको निम्ति हिन्दुस्तानमा जुन लहर चलिरहेको छ, त्यसमा दार्जीलिङले पनि काम गर्नुपर्छ,’ आरएसएसका इन्द्रेस कुमारले भने, ‘मलाई विश्वास छ यो दार्जीलिङ, अलिपुरद्वार, जलपाईगुढी, कुचबिहारले बङ्गाल सरकार पल्टाउनुमा काम गर्ने नै छ।’
त्यसपछि विमल गुरूङले आफ्नो काम शुुरु गरे। दार्जीलिङको निम्ति त तिनलाई चिन्ता छैन, यसकारण तिनी डुवर्सतिर झरिरहेका छन्‌।

‘तराई डुवर्स हाम्रो मुटु हो’, फरवरीको कुनै दिन 2012 मा विमल गुरूङले यसो भन्दा जीटीए चुनाउको कुटनीति चलिरहेको थियो। यही डायलग तिनले फरवरीको कुनै दिन 2015 मा दोहोर्‍याउँदा विधानसभा चुनाउको कुटनीति चलिरहेको छ। स्पष्ट के छ भने विमल गुरूङले यो डायलगलाई चुनाउको निम्ति फ्यॉंकिने ‘गोटी वाणी’ बनाउँदै आइरहेका छन्‌। ‘कुटनीति’ राजनैतिक खेलाको बलियोे सुत्र हो तर त्यो कुटनीतिभित्र दलीय स्वार्थ र जनस्वार्थ अलग अलग देखा पर्‍यो भने त्यही कुटनीति दुर्भाग्य बन्ने सम्भावना बढ्‌छ। 2012 को ‘गोटी वाणी’ को उद्देश्यलाई केलाएर हेरौं, विमल गुरूङको बद्नीति स्पष्ट हुन्छ।

श्यामल सेन सरकारी नियुक्ति खाइरहेका थिए। ममता व्यानर्जीले देशलाई सय दिनमा बङ्‌गालको अनुहार ‘चेञ्ज’ गर्ने जुन डेटलाइन दिएकी थिइन्‌, त्यसले विमल गुरूङको कलिलो दिमाग भत्काउन गाह्रो थिएन। आन्दोलन थन्काएर कुनै ‘पावर’को निम्ति घुँडा टेकेका विमल गुरूङलाई त्यही श्यामल सेनको जिम्मा दिएर कालेबुङ, दार्जीलिङ र खरसाङ महकुमाभित्र कॉंडेतार लगाएर राखियो। त्यो कॉंडेतारले घेरिएको खोर थियो जीटीए। खोर भित्रका बाघ थिए विमल गुरूङ। भन्नलाई श्यामल सेनलाई तराई डुवर्सको भूभाग जीटीएमा टॉंस्नको निम्ति ‘अध्ययन गर्न अनि विकल्प निकाल्न’ नियुक्त गरिएको थियो तर त्यो देखाउने दॉंत थियो। श्यामल सेन पहाड, तराई र डुवर्सका जनताको आँखामा हाल्ने धुलो थियो, जुन धुलो पिस्नुमा विमल गुरूङको ठूलो हात छ।
अहिले जीटीए छ, जीटीएमा विमल गुरूङ छन्‌ अनि जीटीे बाहिर छ तराई र डुवर्स। के श्यामल सेन पहाड, तराई र डुवर्सका जनताको आँखामा फ्यॉंकिएको धुलो भएनन्‌ त?

एउटा कथा छ-
छोराले आमालाई 1 रुपियॉं माग्छ। चलाक आमा भन्छिन्‌, ‘एक रुपियॉं? के को आठाना, छैन चाराना, ला दस पैसा, पॉंच पैसा खा पॉंच पैसा फर्का।’ ममता व्यानर्जी विमल गुरूङको निम्ति त्यही आमा थिइन्‌। मोर्चाले मागेको थियो तराई डुवर्सको 396 मौजा। आशा गरेको थियो 150 मौजा। पायो 5 मौजा।
19 जुलाई 2013 को दिन विमल गुरूङले भनेका थिए, ‘यदि डुवर्समा नै मेरो अन्तिम सास जानुपर्छ भन्ने भगवानले सोचेको छ भने मलाई कुनै अफसोस छैन।’ तिनले यसो भन्दा रोङ्‌गो, गैरीबास, दलगाउँ, कुमानी, कुमाई सामसिङका खसीहरू खोरखोरबाट सकिसकेको थियो। केही दिन अघि फेरि सिब्सुमा दुई थोपा आँशु चुहाएर विमल गुरूङ भन्छन्‌, ‘डुवर्स हाम्रो मुटु हो।’

सुन्दा सुन्दर लाग्ने यो वाक्य वास्तवमा विमल गुरूङको आफ्नै मुटुबाट निस्किएको होइन। किन भने तिनी जीटीएका प्रमुख हुन्‌, जुन जीटीएमा सिब्सु पर्दैन। तराई डुवर्स पर्दैन। गोर्खाल्याण्डको निम्ति आन्दोलनमा उत्रने त्यहॉंका जनता पर्दैन। निता, विमला, बिकि, प्रमिला र अकबरहरूको रगतले बनिएको जीटीएमसम्म डुवर्सका जनताको सपना पुग्दैन। जीटीएबाट निस्किएको मही पनि विमल गुरूङ खान्छन्‌, दही पनि र घिउ पनि। डुवर्सले केही पाउँदैनन्‌। मह पनि विमल गुरूङले काटेका हुन्‌ हात पनि तिनी नै चाट्‌छन्‌। तीनवर्षसम्म आफै काड्‌दै हात चाट्‌दै गरेका विमल गुरूङले सिब्सुमा दुई थोपा गोहीको आँशु चुहॉंउदै भनेको ‘डुवर्स हाम्रो मुटु हो’ को के अर्थ निस्किन्छ?

24 मई 2012 को दिन नै कोलकातामा विमल गुरूङले डुवर्स र तराई छोडेका हुन्‌। ‘हाइपावर कमिटीले जस्तो रिपोर्ट निकाल्छ, त्यसलाई म मान्छु,’ तिनले कोलाकातालाई यसो भनेर फर्किएका हुन्‌। तिनले यसो भनेपछि नै जीटीएमा तराई डुवर्स पस्ला र मुख मिठ्याउन पाइएला भनेर आदिवासी विकास परिषद छोड्‌ने जोन बारलाको हरिबिजोग भएको हो। जोन बारलालाई भनिएको थियो, ‘जीटीए भएपछि जीटीए सभाले एउटा बैठक गर्नेछ, जहॉं जीटीएको नाम परिवर्तन गरेर जीएटीए( गोर्खाल्याण्ड-आदिवासी टेरिटोरिरयल एडमिनिस्ट्रेसन) बनाउनेछ।’

यता जीटीए बनियो उता जोन बारलाको पत्ता साप भयो।

जनतालाई विमल गुरूङले सही कुरा भनेनन्‌। ‘तराई र डुवर्स बिना जीटीए चुनाउको कल्पना समेत नगरे हुन्छ,’ 18 मार्चको दिन मङ्‌पूबाट तिनले यसो भने, ‘जीटीए थापेको नै सिमानाको निम्ति हो।’ मईमा कोलकाता पुगेपछि जीटीए थापेको नै दार्जीलिङको तीन महकुमाको निम्ति भयो। खै त तिनको बचनमा प्रतिबद्धता? खै त जनताको सपनाको कदर? जीटीए थापेको नै सिमानाको निम्ति हो? त्यसो हो भने अहिले फेरि कुन सिमानाको कुरा गरिरहेका हुन्‌ विमल गुरूङले? जीटीएले सिमाना स्पष्ट पारिसकिएको होइन र? विमल गुरूङ चौकीमा बसेर शहीदको रगत पिइरहेको के सचेतहरूले देखिरहेका छैनन्‌ र?
गोर्खाल्याण्डको निम्ति आएको नेता विमल गुरूङ जीटीएको निम्ति भए।

शुरुमा त चुनाउ लडि्‌दन भने। तर आफूलाई जीटीएको प्रमुख हुनु थियो। कुटनैतिक शिक्षा लिन भातृ सङ्‌गठनहरूलाई कोलकाता पठाएपछि तिनलाई भातृ सङ्‌गठनहरूको दवाब आयो। अहिले तिनी जीटीएको चिफ छन्‌। तीनवर्ष भइसक्यो जीटीएबाट घिउ खाएको। अझ खानु छ। तर केन्द्रिय सत्ताले तिनलाई सजिलोसित दार्जीलिङमा बस्न दिनेवाला छैन। भाजपा चहान्छ, बङ्गालमा भाजपाको सरकार। यसको निम्ति जति पनि विधानसभा क्षेत्र छ, जम्मैमा भाजपाको फोकस छ। विमल गुरूङले डुवर्समा चुहाएको दुई थोपा आँशु विधानसभा चुनाउको व्यालेट बक्समा खस्नुपर्छ। यसकारण विमल गुरूङलाई अचानक तराई डुवर्सको सम्झना आइरहेको छ किन भने विधानसभा चुनाउ नजिक आयो।

‘छुट्टै राज्य गठन गर्न ममताको सरकार चहॉंदैन,’ भाजपाका दार्जीलिङ सासंद एसएस हलुवालियाले केन्द्रमा भाजपा सरकार आएपछि भने, ‘बङ्‌गालमा हाम्रो सरकार आयो भने हामी यो मुद्दामा काम गर्न सक्छौँ।’ गोर्खा जनमुक्ति मोर्चाको दिमाग यही डायलगले सड्‌केको हो। मोर्चालाई लाग्छ, बङ्‌गालमा भाजपा आयो भने छुट्टै राज्य हुनसक्छ। ‘पानी र फूल लिएर बङ्‌गाल सरकारलाई श्राप दिएको थिएँ, अहिले वाममोर्चाको हालत यस्तो भयो,’ बिमल गुरूङ भन्छन्‌, ‘अब यही श्राप तृणमूल कंग्रेसलाई पनि दिने बेला आयो।’

विमल गुरूङले यो दिक्षा इन्द्रेस कुमारबाट पाएको होइन र?
विमल गुरूङको राजनैतिक चेतनाको विकास भाजपा र आरएसएसले गरिरहेको छ। 15 जनवरीको दिन इन्द्रेस कुमारलाई अघिल्तिर पाउँदा विमल गुरूङलाई गोर्खाल्याण्डको ‘ट्रेलर’ नै बनिएको लाग्यो। यसको नायक चॉंही इन्द्रेस कुमार।

त्यही नायकले विमल गुरूङलाई कुटनैतिकरूपमा दिक्षित गरेपछि तिनले तराई डुवर्सलाई गोर्खाल्याण्डभित्र गाभ्न जुन कमिटी बनाएको छ, यसलाई हेर्दा लाग्छ विधानसभा चुनाउको निम्ति यो कमिटीले तराई र डुवर्सका जनतालाई भोट माग्ने लाइसेन्स प्राप्त गरिसकेको छ। कमिटीले गोर्खाल्याण्डको सिनो देखाएर कति भोट बटुल्छ, यो भविष्यको कुरा हो। तर फेरि पनि तराई र डुवर्सका जनताले ‘हिरोइज्म’ खप्न पर्ने स्थिति निर्माण हुनेछ। के सॉंच्ची नै तराई, डुवर्स जीटीएमा गाभिन्छ?

भाजपाले गोर्खाल्याण्ड दिन्छु भनेको छैन। मोदीले ‘गोर्खाको सपना मेरो पनि हो’ भनेका छन्‌। सपनाको राजनैतिक अर्थ धेरै निस्किन्छ। तर मोर्चालाई के लाग्छ भने, भाजपाले नै छुट्टै राज्य गोर्खाल्याण्ड दिन सक्छ। यस्तो सपना देख्न गणतान्त्रिक भारतमा पाइन्छ। तर काइदासित सपना देख्न जानिएन भने भारतीय गोर्खाहरूको सपनाको हत्यारा उ स्वंय हुने सम्भावना हुन्छ। विमल गुरूङ त्यही भइरहेका छन्‌।

एउटा कुरा त के हो भने तेलङ्‌गाना बनिँदा राज्य सरकारको हस्तक्षेप अनिवार्य भएन। विमल गुरूङले अहलुवालिया, इन्द्रेस कुमार र मोदीलाई सोध्नुपर्ने प्रश्न हो, ‘गोर्खाल्याण्डको निम्ति बङ्‌गाल सरकारको हस्तक्षेप पर्छ कि पर्दैन?’ एउटै देशमा फरक फरक ट्रिटमेन्ट हुने हो होइन भन्ने कुरामा पक्कापक्की नभई भाजपा र आरएसएसप्रति स्वामिभक्ति देखाउनु वा अन्धोभक्त हुनु गोर्खाल्याण्डको सवालमा खतरनाक कुरा हो। ‘बङ्‌गालमा भाजपाको सरकार आएपछि भाजपाले बहुसङ्‌ख्यकहरूको पक्षमा सत्ता निर्माण गर्ने हो कि अल्पसंख्यकहरूको पक्षमा?,’ यो प्रश्न विमल गुरूङले इन्द्रेस कुमारलाई सोध्नुपर्ने प्रश्न हो।

त्यसै पनि सचेत जनता र युवा पुस्ताले यसरी प्रश्नहरू तयार राखेका छन्‌,-
1. दार्जीलिङलाई राज्यको मुकुट मान्ने, सुनको अन्डा दिने हॉंस मान्ने, सम्पति मान्ने बङ्‌गाली माइन्डसेट तोड्‌ने इन्द्रेस कुमारको कल्चरल एक्टिभिजन बङ्‌गालमा काम लाग्छ कि लाग्दैन?
2. वर्चस्वको राजनीति गरिरहेको भाजपाले दार्जीलिङको तीनवटा महकुमालाई राज्य बनाउँदा राज्य बनाउन चाहिने बङ्‌गालभरिको भोटको माया गर्छ कि गर्दैन?
3. गोर्खाल्याण्ड राज्य गठन गर्ने हो भने किन अहिलेसम्म कुनै पनि प्रकारको परिस्थिति निर्माण गर्ने काम गरिएन?
हजारौँ यस्ता प्रश्नहरू पनि छन्‌, जो अहिले नै गरिहाल्न हतार हुन्छ। पहिले विमल गुरूङको सिब्सुमा खसेको आँशुको राजनैतिक अर्थ र फेरि पनि पहाड र तराई डुवर्सका जनताले लोप्पा खाने हो भन्ने कुरामा मन्थन गर्न अनिवार्य छ। किन भने यसपटक पनि सम्भावना ‘माछा माछा भ्यागुता’ कै हो।

‘गोर्खाल्याण्ड मुद्दा राजनैतिक स्तरमा अघि बढिरहेको छ, यसलाई छोड्‌नु हुँदैन,’ इन्द्रेस कुमारले भनेका छन्‌, ‘यसले यो भन्दा पनि राम्रो व्यवस्था पाउन सक्नेछ।’
गोर्खाल्याण्डभन्दा पनि राम्रो व्यवस्था भनेको के हो? विमल गुरूङले त बुझेका छन्‌। यसकारण तिनले तराई र डुवर्सलाई ‘मुटु’ भन्ने ‘गोटी वाणी’ छॉंट्‌न थालिसके। प्रिय पाठक, तपाईँले चॉंही बुझ्नु भयो कि भएन त?

साहित्य अनि सर्जकलाई माया गर्ने घिसिङ

2015-02-02T14:26:00.001+05:30

छेवाङ योञ्जन

"बरू म त जङ्गली बाघको मुटु

एकै छिन भए पनि पैचो मागेर

मुल सड़कबीच

पैतालाका डामहरू छाड़िराख्न मन लाग्छ

ताकि

हिटलरको हातबाट पेस्तोल खसोस्

नेपोलियनको घोड़ा तर्सियोस्

चिहानभित्र सुतेको बलभद्रलाई

फेरि तिर्खा लागोस्" - सुवास घिसिङ

80 को दशकमा देशभरिका गोर्खाहरूलाई जातित्वको भावना उत्पन्न गराउने प्रथम नेता सुवास घिसिङको निधनले अहिले घड़ी सम्पूर्ण दार्जीलिङ पहाड़ नै स्तब्ध बनेको छ। गोर्खाहरूका हित अनि अस्तित्वका निम्ति छुट्टै राज्यको बहस लिएर सुवास धिसिङले त्यसताक पहाड़का प्रत्येक गाँऊहरूको भ्रमण गरेका थिए। 22 जुन 1936 सालमा मिरिकको मञ्जु चियाबगानमा जन्म लिएरका सुवास घिसिङले आफ्नो तर्क राख्न एकलै जनसभा गर्थे। घिसिङले सम्पूर्ण गोर्खाहरूलाई एकै शुत्रमा बाँध्न "गोर्खाल्याण्ड" शब्दको जन्म गरेका थिए। भारतीय गोर्खाहरूका निम्ति छुट्टै राज्य गोर्खाल्याण्ड हुनुपर्ने तिनको बिचार थियो। यसै मुद्दालाई लिएर हालसम्म पनि दार्जीलिङ पहाड़मा राजनीतिक चहल-पहल भइरहन्छ। सन् 1963 मा "निलो झण्डा" नामक राजनीतिक पार्टी खोल्ने घिसिङले 22 अप्रेल 1979 सालमा प्रथम चोटी गोर्खाल्याण्डको आन्दोलन उठाएका थिए। पछिबाट सन् 1980 मा गोर्खा राष्ट्रीय मुक्ति मोर्चा गठन गरेर घिसिङले छुट्टै राज्य गोर्खाल्याण्डको आन्दोलनलाई जनमानसमा पुऱ्याएका थिए।

तिनको उक्त आन्दोलनले राष्ट्रीयसाथै अन्तराष्ट्रीय रूप समेत लिएको थियो। आन्दोलन अवधि घटेको 27 जुलाई सन् 1986 सालको घटना अझै पनि कालेबुङवासीको आँखा अघि आलो छ। त्यसपछि 22 अगस्त 1988 सालमा दार्जीलिङ गोर्खा पार्वत्य परिषदमा समझौता गरी घिसिङले आफ्नो आन्दोलनलाई विराम दिएका थिए। दागोपाप प्रमुखको पदमा रहेर तिनले दार्जीलिङमा लगभग दुइ दशकसम्म एकपाखे राजनीति गरेका थिए। यसैले पनि दार्जीलिङको इतिहासमा सुवास घिसिङलाई एक साहसिक आन्दोलनकारी, दार्शनिक राजनीतिज्ञ, कुटनीतिक नेता अनि प्रशासकको रूपमा मात्र चिनिन्छ। आम मानिससम्ममा राजनीतिक नेताको छवि रहेका सुवास घिसिङको दोस्रो रूप भने रोचक अनि सम्वेदनशील छ। लामो समयसम्म दार्जीलिङको राजनीतिमा बलियो गरी उभिएका सुवास घिसिङ एक साहित्यकार पनि हुन्। राजनीतिकसँग-सँगै घिसिङले दार्जीलिङको साहित्यमा पनि काम गरेका छन्। घिसिङले नेपाली साहित्यलाई विश्वास, नीलो चोली, मने, खोक्रो मान्छे, फूलमाया, शुभकामना, कच्चा बाटो, परिस्थिति, कालो माकुरा, आखिरी रात, आलो चिहान जस्ता उपन्यासहरू दिएका छन्। राजनीतिक जीवनमा "आप्पा"को उपाधि पाएका घिसिङलाई नेपाली साहित्यमा "निलो चोली"को लेखकले चिनिन्छ। फ्राइडवादमा अधारित घिसिङको निलो चोलीले एक समय दार्जीलिङको साहित्यिक बजार निक्कै गर्माएको थियो। यौन सम्वेदनामा आधारित घिसिङको निलो चोली उपन्यासले तिनको मानवीय सम्वेधनाशीलतालाई पनि दर्शाएको छ। माजिएको साहित्यकारकोरूपमा सुवास घिसिङ स्थापित नभएता पनि तिनले नेपाली साहित्यलाई एकाध कविता, कथा अनि लछेप्रै उपन्यासहरू दिएका छन्। घिसिङले आफ्नो प्राथमिक स्तरको शिक्षा दार्जीलिङको सन्त रोबर्टस् हाइ स्कूलबाट लिएका हुन्। तर, उक्त विद्यालयमा उनी कक्षा नौ मा अध्ययनरत रहँदा तिनको बाबुको निधन भएको थियो। बाबुको निधन पछि अध्ययन छोड़ेर तिनी सन् 1954 सालमा सेनामा भर्ती भएका थिए। गोर्खा राइफलको सिपाहीको रूपमा लामो समयसम्म देशासेवामा रहेका घिसिङले दार्जीलिङ्गे साहित्यलाई "लुङ्खुम क्याम्प" जस्ता युद्ध उपन्यास पनि दिएका छन्। तिनको उक्त उपन्यास पश्चिम बङ्गाल शिक्षा परिषद्को पाठ्यक्रममा पनि छ। उक्त उपन्यासभित्र जापानी सेनाहरूसँग युद्ध गर्ने घिसिङले राजनीतिमा भने गोर्खाहरूका हितमा देशको क्रूर शासनबिरूद्ध लड़ाई गरेका थिए। तिनको आन्दोलनले पूर्णरूपमा सफला प्राप्त गर्न नसकेता पनि देशका गोर्खाहरूलाई एक झुट भने अवश्यै बनाएको थियो। सैनिक जीवन बिताएका उनै घिसिङ एक सफल शिक्षक पनि थिए। तिनधारे बङ्गला प्राथिक पाठशालाका शिक्षकसम्म बनेका घिसिङले "मने" जस्ता आञ्चलिक उपन्यास लेखेर दार्जीलिङको सामाजिक चरित्रलाई साहित्यअघि राखेका छन्। आफ्नो जीवनमा घिसिङले दुइदर्जन भन्दा अघिक कृतिरू लेखेका छन्। "अपुताली रात" कविताका कवि घिसिङले साहित्य मार्फत पनि दार्जीलिङ्गे समाजलाई सुधार्ने प्रयास गरेका थिए। राज नेताको रूपमा चिनिने घिसिङको साहित्यिक पाटो भने दार्जीलिङ पहाड़मा अझै पनि ओझेलमा नै छन्। सुवास घिसिङका केही कृतीहरूको अध्ययन गरेका युवा कवि टीका भाइले घिसिङको सृजनात्मकतामाथि काम गरिनु पर्ने बताएका छन्। तिनले भने- घिसिङले नेपाली साहित्यलाई धेरैवटा उपन्यासहरू दिएका छन्। तिनको प्राया उपन्यासहरू बाजारू छन्। तर, बाजारू हुँदा हुँदै पनि तिनको कृतिहरूले सामाजिक चेतना पनि उत्तिकै बोकेका छन्। तर, तिनको कृतिहरूमाथि धोत्लिने काम भएको छैन। यसैले तिनको साहित्यिक सृजनात्मकतामाथि काम गरिनुपर्छ। सिलगढीका युवा कवि राजा पुनियानीले सुवास घिसिङलाई कवि अगमसिंह गिरी धारका सर्जक ठानेका छन्। उनी अनुसार घिसिङ साहित्यमा अस्तित्ववाद, आत्मानिर्णयको चिन्तनजस्ता प्रवृतिहरू पाइन्छ। कवि पुनियानीले घिसिङको प्रारम्भिक चरणको कृतिहरूलाई पप साहित्यको संज्ञा दिँदै उपन्यासकार प्रकाश कोवितको लहरमा राखेका छन्। पहाड़मा राजनीतिक चिन्तनको बिजारोपन गर्नमा घिसिङको ठूलो योगदान रहेको कवि पुनियानी पनि ठान्छन्। आफूस्वयम लेखक हुनाले घिसिङले सर्जकहरू प्रति पनि सम्मानको भवना राख्थे भन्ने कुरा भगीरथ रावत अनि विधायक ड़ा. हर्क बहादुरको भनाइले स्पष्ट पारेका छन्। "बाँस सल्किरहेछ" जस्ता नामी उपन्यासका सर्जक भागीरथ रावत घिसिङको निक्कै नजीकको लेखक थिए। आफूले बिताएका सुवास घिसिङसँगको क्षणहरूको सम्झना गर्दै तिनले भने - घिसिङको कतिपय किताबहरूको डिजायन मैले नै गर्थे। तिनले लेखकहरूलाई साह्रै रूचाउँथे। तिनी प्रान्त परिषद्को एउटा बैठकको निम्ति कालेबुङ आउँदा मलाई उपाशक बुक स्टोरबाट एउटा किताब उपहार दिएका थिए। सुवास घिसिङ दागोपापका प्रमुख रहँदा त्यसताक तिनको कार्यनीतिको खरो आलोचना गर्ने डा. हर्कबहादुर छेत्रीले पनि घिसिङले लेखकहरू प्रति उदार भवना राख्ने बताएका छन्। घिसिङको निधन प्रति शोक प्रकट गर्दै विधायक छेत्रीले आफू अनि सुवास घिसिङ माझको सम्बन्ध खुलाएका छन्। विधायक डा. छेत्रीले भने - घिसिङ दागोपाप प्रमुख रहँदा मैले तिनको कार्यप्रणालीको खरो आलोचना गरेको छु। त्यो समयको राजनीतिक परिवेश ठीक थिएन। विपक्षमा उभिएर बोल्नु भनेको जोखिमपूर्ण काम थियो। तर, पनि सुवास घिसिङले मलाई कुनै समय थ्रेट गरेनन्। मेरो कलममाथि तिनले कुनै प्रकारको हस्तक्षेप गरेनन्। यस हिसाबले उनी खेलकहरूप्रति सम्मानको भावना राख्ने व्यक्ति हुन्। यसरी दार्जीलिङको इतिहासमा राजनीति अनि साहित्यमा सम्मान रूपले काम गर्ने सुवास घिसिङको निधन 29 जनवरी साझ 5.30 बजी दिल्लीको गंगाराम अस्पतालमा भएको थियो।

सहीद कर्णेल एमएन राय, कालेबुङको "तपन"

2015-01-31T14:46:00.002+05:30

कालेबुङ, 29 जनवरी।(छेवाङ योञ्जन) "आफ्नो भूमिका यसरी निर्वहा गरी कि पर्दा झरिस्काद पनि थप्पड़ी बजिरहोस्" 2/9 गोर्खा राइफलका अधिकारी कर्णेल मनिन्द्रनाथ रायले आफू सहीद हुन अघि सम्पूर्ण देशवासीलाई यस प्रकारको सन्देश दिएकाछन्। हालको प्रसिद्ध सामाजिक सञ्जाल वाट्सएपमा यस्तो स्टाट्स लेख्नसाथ कर्णेल मनिन्द्र रायको जीवनमा पर्दा झरिसकेको छ अनि तिनको सम्झानामा हाल देशका तमाम नागरिकहरूले थप्पड़ी बजाइरहेका छन्। तर, धेरैलाई थाहा नभएको कुरा ! सहीद बनेका कर्णेल मनिन्द्रनाथ रायको गहिरो सम्बन्ध कालेबुङसँग जोडिएको थियो। कुरा पचासको दशकको हो।

तिनका पिता नगेन्द्र प्रसाद राय एव एनपी सर कालेबुङ सरकारी विद्यालयका प्रधानाध्यपक थिए। त्यस समय तिनी प्रसिद्ध एनसीसी शिक्षकका नामले कालेबुङमा परिचित थिए। तिनै एनसीसी शिक्षकका कान्छा छोरा हुन् सहिद मनिन्द्रनाथ राय एव कर्णेल एमएन राई उर्फ "तपन"। सहीद कर्णेल एमएन रायलाई तिनका समकालिनहरूले "तपन"ले सम्बोधन गर्थे। सन् 1952 सालतिर यहाँको इञ्जीन डाँडा परिसरमा अवस्थित राँनी कोठीमा राय परिवार वसोवास गर्थे। त्यसै कोठीमा 1974 सालमा नगेन्द्र प्रसाद रायको कान्छा छोराको रूपमा सहीद एमएन रायले जन्म लिएका थिए। तिनका दुइ दाजुहरू छन् दिरेन्द्रनाथ राय अनि यतेन्द्रनाथ राय। पिता एनपी राय एनसीसीका शिक्षक रहेका कारण नै तिनका तीनैजना छोराहरू देश रक्षका लागि मरिमेट्थे। फलस्वरूप जेठा छोरा गोर्खा राइफलका कर्णेल हुन हाल तिनी कलकतमा सेवारथ छन्। असममा सेवारथ रहेका माइला छोरा अर्धसैनिक बलमा कमानडेन्ट पदमा छन्। तर, तीन छोराहरू मध्ये आज कान्छा छोरा एमएन रायले भने रणभूमिमा नै विरगति प्राप्त गरे। राय परिवारका खुबै नजिकका छिमेकी अधिवक्ता डी एन पाण्डेले सहीद कर्णेल एमएन रायलाई नजिकबाट चिनेका छन्। सानदेखि नै सहीद एमएन रायमा देश प्रेमको भवना ओतप्रोत भएको तिनी बताउँछन्। देशको 66 औँ गणतन्त्र दिवसमा तिनले युद्ध सेना मेडल ग्रहण गरेक थिए। उक्त सम्मान प्राप्त गरेको 48 घण्टा नबित्दै कर्णेल एमएन रायले जम्मू-काशमिरको पुलवामा आतंकवादी आक्रमणमा विरगति प्राप्त गरेका हुन्। विरगति प्राप्त पछि "नेशनल हिरो"को उपाधी पाएका कर्णेल एमएन रायले आफ्नो प्रथमिकस्तरको शिक्षा कालेबुङकै सेभेनडेज एडभेन्टिज चर्च स्कूलबाट ग्रहण गरेका थिए। त्यस पछि यहाँको सरकारी विद्यालयबाट तिनले बाह्रौ श्रेणीसम्मको शिक्षा आर्जन गरेका थिए। सानैछदा पिताका एनसीसी ड्रेस लगाएर तिनले सेनाको खाटी नकल गर्थे। त्यसैले अह्लावाद विश्वविद्यालयको अध्ययन पछि तिनी 2/9 गोर्खा राइफलमा भर्ना भएका थिए। जन्मदेखि युवाकालसम्म कालेबुङमै हुर्केका कर्णेल एमएन रायले विरगति प्राप्त गरेको घटनाले कालेबुङका तिनका मित्रमण्डली, परिचित र शुभचिन्तकहरूलाई ममार्हत पारेको छ। यता, तिनका छिमेकी डीएन पाण्डेले तिनको बिरता अनि इमान्दारीताको गुणगाण गरेका छन्। आफ्नो तीनै जना छोराहरूलाई देश रक्षका निम्ति अर्पण गर्ने एनपी राय औकाश ग्रहण पछि भने आफ्नै पूर्खौली थलो उत्तर प्रदेशको डेढ़ागावामा बस्दै आइरहेका छन्। तर, आफ्नो सरकारी भत्ताको सिलसिलामा तिनी विगत 2013 सालसम्म कालोबुङ आइनै रहन्थे। हाल तिनले 80 वर्ष पुरा गरिसकेका छन्।

कालेबुङकै माटोमा हुर्केका कर्णेल एमएन रायले आफू पछि आफ्नी स्वास्नी प्रियाङ्का, 12 वर्षीय छोरी अलका, 9 वर्षीय छोरी रिचा अनि 7 वर्षे छोरा अधित्यलाई छोडी राखेका छन्। आज तिनको अन्तिम संसकार सैनिक सम्मानको साथमा दिल्लीमा सम्पन्न भयो।

युद्ध मैदानमै विरगति प्राप्त गर्ने एमएन रायलाई देशका सम्पूर्ण युवाहरूले उदाहरण स्वरूप लिनु अतिअवश्यक छ। तिनका छिमेकी डीएन पाण्डेले पनि कर्णेल एमएन रायको बिरगतिलाई पहाड़का युवाहरूले प्रेणास्वरूप लिइनुपर्ने बताएका छन्। सहीद हुन अघि तिनले दिएको सन्देश "आफ्नो भूमिका यसरी निर्वहा गरी कि पर्दा झरिस्काद पनि थप्पड़ी बजिरहोस्" यसले केवल भारतवासीलाई मात्र होइन सम्पूर्ण विश्वलाई नै नयाँ उर्जा दिएको छ।

पेदोङ अग्निकाण्ड, अग्निशमन विभागको माग

2015-01-29T18:19:00.001+05:30

कालेबुङ, 28 जनवरी (छेवाङ योञ्जन) कालेबुङ खण्ड दुइको प्रमुख वाणिज्य केन्द्र मानिने पेदोङलाई 27 जनवरी बेलुकीको विषण अग्निकाण्डले करोडौको नोक्सान पुऱ्याएको छ। अग्निकाण्डले कालेबुङ शहरदेखि कुल 22 किलोमिटर टाड़ामा अवस्थिति उक्त बजारको लगभग 40 वटा घरलाई क्षति पुऱ्याएको छ। अग्निकाण्डका चपेटमा परेका 40 परिवारका कुल 100 जना भन्दा अधिक मानिसहरू हाल घरविहिन बनेका छन्। पटक-पटक आगलागीको शिकार बनिरहेको पेदोङमा यो आजसम्मकै भयानक अग्निकाण्ड हो। यसैले अग्निकाण्डको घटना पछि चिन्तित बनेका पीडित अनि पेदोङवासीले हाल पेदोङमा नै अग्निशमन विभाग हुनुपर्ने माग गरिरहेका छन्।

घटना 27 जनवरीको मध्यरात 12 बजी तिर भएको हो। जुनबेला पेदोङवासी मस्त निन्द्रामा थिए। तर, बजार माझको चिया दोकानबाट सल्केको आगोले केही क्षणमा नै भीषण रूप लिँदा सम्पूर्ण बजारवासीको होस, हवस उढेको थियो। लगभग 30 मिनट भित्रमानै आगलागीको भिषणरूप आम मानिसको नियन्त्रणदेखि बाहिर पुगीसकेको थियो। मध्यरातमा शुरू भएको उक्त अग्निकाण्डले केही बेरमा नै छेउछाउको दोकान-पाठ अनि निजी आवसहरूलाई आफ्नो चपेटमा लिइसकेको थियो। पीडितहरूले आफ्नो ज्यान बाहेक यस काण्डबाट केही पनि जोगाउन सकेनन्। अग्निकाण्डमा आफ्नो ज्यानको क्षती नभएता पनि 40 वरिवारले युगौ देखि थुपारेका धन-सम्पती भने पूर्णरूपले नष्ट भएको छ। पेदोङ हाट-बजार परिसरमा लागेको उक्त आगोले क्षेत्रका धेर जस्तो काठको घरहरूलाई पूर्णरूपले ध्वस्त पारेको छ। पक्का घरहरू समेतलाई आंशिक रूपले क्षती पुऱ्याएको छ। उक्त आग्निकाण्डले लगभग 10 करोड़सम्मको क्षती पुऱ्याएको पीडितहरूको अनुमान छ। आगलागी घटनाको 30 मिनट पछि भने पेदोङ सेनाका जवानहरूले आगोलाई नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गरेका थिए। सेनाका जवाहरूले केहीहदसम्म आगोलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सफल बनेका थिए। तर, आगोलाई पुर्णरूपमा नियन्त्रणमा ल्याउन नसकेको प्रत्यक्षदर्शीहरूको भनाइ छ। पछिबाट रम्फू अनि सिङ्तामको दमकलहरू पेदोङको आगो निभाउन आइपुगेको थियो। तर, पेदोङदेखि 22 किलोमिटरको टाड़ामा मात्र रहेको कालेबुङ आग्निशमण विभागको दमकल भने घटना भएको 2 घण्टा पछि मात्र पेदोङ पुगेकोमा पीडित पक्षको धेर गुनासो छ। यसैले आज घर विहिन बनेका पेदोङ अग्निकाण्डाका पीडितहरूले पेदोङमा नै अग्निशमन विभाग हुनुपर्ने माग गरिरहेका छन्। अग्निकाण्डका पीडित सुशीलले अग्निकाण्डबारे जानकारी दिँदै आज 40 परिवार घर बिहिन बन्न पुगेको बताए। तिनले आफ्नो लगायत आफ्नै काकाको 6 परिवार रहेको घर पूर्णरूपले नष्ट भएको बताए। पेदोङमा नै फायर ब्रिगेट नभएको कारण आज पेदोङ हाटबजार परिसरका व्यवयासहरूले अग्निकाण्डको धेर नेस्कान खप्नु परिरहेको पीडितहरूको भनाइ छ। यता, पीडित विनोद अग्रवालले पनि अग्निकाण्डले आफ्नो स्मपूर्ण घर-सम्पती नष्ट पारेको बताए। तिनले भने आगलागीबाट हामीले केही पनि जोगाउन सकेनौ। तर, सम्पूर्ण पेदोङवासीको निम्ति यहाँ नै फायर ब्रिगेट हुनु आवश्यक छ। तिनी अनुसार पेदोङदेखि पाँच किलोमिटर परिसरमा नै अग्निशमन विभाग हुन आवश्यक छ। पेदोङको हाट बजार कालेबुङ खण्ड दुइ अन्तर्गत पर्ने कागे, रेसी, अलगड़ा, तन्द्रेबुङ आदि ग्रामीण क्षेत्रहरूका निम्ति प्रमुख वाणिज्य केन्द्र हो। यसैले पनि पेदोङ हाटले हालमा ठूलोरूप लिइरहेको छ। पेदोङवासी छिरिङ भोटीयाले पनि घटना प्रति खेद प्रकट गर्दै पेदोङमा अग्निशमन विभाग नहुनुमा सरकारको विफल बताएका छन्। विगतमा पेदोङमा घटेको अग्निकाण्डहरूबारे बिवरण दिँदै तिनले भने - पेदोङले विस्तारै शहरको रूप लिइरहेको छ। यसैले पेदोङ अनि अलगड़को माझमा फायर बिग्रेट हुनु जरुरी छ। तिनी अनुसार अलगड़मा फायर ब्रिगेट भए त्यसले पेदोङ, लाभा, बुद्धबारे जस्ता कालेबुङ शहरदेखि टाड़ामा रहेको क्षेत्रहरूसमेतमा समयमा नै सेवा पुऱ्याउन सक्नेछन्। क्षेत्रीय विधायकलाई अघिबाटै पेदोङमा फायर ब्रिगेट हुनुपर्ने मागबारे अवगत गराएको बताउँदै तिनले विधायकले नै यस दिशा तर्फ पहल चाल्नु पर्ने बताएका छन्। यस घटनाबारे जानकारी पाउन साथ क्षेत्रका सभासद दावा लेप्चा घटना स्थलमा पुगेका थिए। घटना स्थलको निरिक्षण गर्दै तिनले पनि पेदोङमा अग्निशमन विभाग हुनुपर्ने दिशामा पहल गरिरहेको बताएका छन्। तिनले भने फायर ब्रिगेटको सेवा हामीले समयमा पाउन सकिरहेका छैनौ। विगतमा पनि पेदोङमा धेरैवटा अग्निकाण्डको घटना घटीसकेको हो। त्यसै कारण हामीले धेरै चोटी पेदोङमा फायर ब्रिगेट हुनुपर्ने माग गरिरहेका छौ। तर, सरकारले यस दिश तर्फ ध्यान दिइरहेको छैन। जुन चै चिन्ताजनक कुरा हो। पेदोङमा घटेको अग्निकाण्डबारे जानकारी लिन महकुमा अदिकारी के राधिका अय्यर, जीटीए सभासदहरू निमा तामाङ, सीपी पौड्याय आदि पेदोङ हाट बजार पुगेका थिए। क्षेत्रवासी अनि उपस्थिति प्रतिनिधिहरूले पीडितहरूलाई राहत पुऱ्याउन एउटा समिति पनि गठन गरेको छ।

हालका निम्ति अग्निकाण्डका पीडितहरूलाई पेदोङ स्वर्जनिक भावनमा राहतको व्यवस्था मिलाएको छ। अर्कोतिर घटनाबारे जानकारी पाएपछि जीटीए प्रमुख एव मोर्चा अध्यक्ष विमल गुरूङले पनि खेद प्रकट गरेका छन्। तिनले एउटा प्रेस विज्ञाप्ती जारी गरी पीडितहरूलाई चाडो-भन्दा चाडो राहत सामाग्री प्रदान गर्ने आश्वसन दिएका छन्। यो समय पहाड़का सम्पूर्ण संघ-संस्थाहरूले पेदोङ अग्निकाण्डका पीडितहरूलाई सह्योग पुऱ्याइ दिने अपिल गर्दै तिनले आफूस्वयम पनि पेदोङ आउने बचन दिएका छन्। पीडितहरूको सूची सीआर राई, छगमल गर्ग, सुरेश अग्रवाल, सुनिल अग्रवाल, किशाल अग्रवाल, अजय अग्रवाल, विनोद अग्रवाल, मनोज अग्रवाल, डन अग्रवाल, मुकोश अग्रवाल, रूपेन अग्रवाल, फेमश टेलर, नविन विश्वकर्म, सुखसागर, विद्यासागर साहा, अलतु कानु, सुवास कानु, भूपाल कानु, दर्मेन्द्र कानु, निर्मल कानु, विसाल कानु, सन्दिप जैन, रामनाथ मह्तो, सुपेनद्र मह्तो, सन्तोष मह्तो.

दार्जीलिङमा, सेन्तेरेम फिभर

2015-01-25T15:24:00.000+05:30

सेन्तेरेम सेन्तेरेम हाइदिउ न सेन्तेरेम, हालमा सबैको मुखमा यो गीत झुण्डीएको छ। भनौ नेपालीहरूको अधिक बसोबास रहेको दार्जीलिङ पहाड़मा अहिले सेन्तेरेम फिभर छाएको छ। बिजय, बिकाशको म भए पर्देशी, थुपदेन भोटीयाको मेरो हजुर झुपडी बास छ, अनि मन्त्र ब्याण्डको रक नम्बरहरू पछि अहिले सेन्तेरेमले दार्जीलिङको सङ्गतीक क्षेत्रमा बलियो स्थान पाइरहेको छ।

बितेको वर्षको मध्यतिरतिरदेखि अत्याधिक चर्चामा रहेको गीत सेन्तेरेमको अडियो क्यासेट आज औपचारिक रूपमा व बिमोचन गरियो। विमोचन अघिदेखि नै नेपाली साङ्गीतिक क्षेत्रमा प्रसिद्धि कमाइसकेको यस गीति एल्बम आज राई समुदायको येलेदोङ पर्वअवधि सिक्किमका गायिका नर्थ इस्ट सुपरस्टार रेमन्ती राईको बाहुलीबाट गरिएको थियो। सेन्तेरेम अनि अन्य चारवटा गीतहरू रहेको यस एल्मबका गीतकार उज्ज्वल बमजन हुन् भने अजय राई अनि निलम मोक्तानको सङ्गीत संयोजनमा तयार भएको यस एल्बमका गीतहरू स्थानीय भालुखोपनिवासी प्रणेश राईले गाएका छन्। गायक प्रणेश राई यस गीतको सफलापछि अध्याधिक खुशी छन्।

यसै गीतले नै आफूलाई गायकको रूपमा स्थापित गरेपछि उनले अहिलेसम्म दार्जीलिङ, खरसाङ सिलगडी, कालेबुङ आदि ठाउँहरूमा प्रस्तुति दिने अवसर पाएका हुन्। “कुनै पनि गायकको एल्बम निकाल्ने सपना हन्छ”-प्रणेश भन्छन्-“यसैले आज पहिलेबाटै चर्चा पाइसकेको गीतहरू समावेश रहेको एल्बम सेन्तेरेम निक्लाल्न पाउँदा सन्तुष्ट लागेको छ।” आज सेन्तेरम-को अडियो क्यासेट सार्वजनिक भएपछि पछि,बाट यसको भिडियो एल्बम पनि बनाउने प्रणेशले सोच बनाएका छन्।

शेर्पा समुदायलाई खुसी पार्दै मुख्यमन्त्री

2015-01-24T17:52:00.003+05:30

कालेबुङ, 24 जनवरीः- (प्रदीप लोहागुण)ः- प्रत्येकपल्ट दार्जीलिङ पहाडको भ्रमणमा आउँदा यहाँको कुनै न कुनै एक जातगोष्ठीलाई खुशी पार्ने पश्चिम बंगालकी मुख्यमञ्त्री ममता व्यानर्जीले यसपालिक भ्रमणमा यहाँका शेर्पा समुदायलाई खुसी पारेकी छन।

नेताजी सुवासचन्द्र बोसको 119औं जन्म दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमको मञ्चबाट मुख्यमञ्त्री ममताले लेप्चा र तामाङलाई जस्तै शेर्पा समुदायको निम्ति पनि विकास बोर्डको घोषणा गरेर एउटा जातिलाई मात्र खुसी पारेकी छैनन तर भविष्यमा उठ्न सक्ने गोर्खाल्याण्डको आवाजलाई पनि खण्डित पार्न सफल भएकी छन। दार्जीलिङको चौरस्तामा आयोजित नेताजीको जन्म दिवसको कार्यक्रममा राज्यले चाढै नै शेर्पा कल्चरल बोर्डको गठन गर्ने औपचारिक घोषणा गरिन। उनले नयाँ बोर्डको गठनको घोषणासँगै यसको निम्ति राज्यले पहिलो चरणमा पाँच करोड रूपियाँ विकासकोषको रूपमा अनुदान दिने वचन पनि दिइन। यस अवसरमा जीटीएका उपप्रमुख कर्णेल रमेश आले, सभासद् रोशन गिरीलगायत गोजमुमोका बिधायकहरू डा हर्कबहादुर छेत्री, डा रोहित शर्मा अनि त्रिलोक कुमार देवानले पनि मञ्च साझा गरेका थिए। मुख्यमञ्त्रीले शेर्पा समुदायका 10 वटा विपन्न परिवारका निम्ति एक लाख गरेर सहयोग प्रदान गर्ने घोषणा पनि गरेकी छन। बर्ष 2012 देखि अलग बिकास बोर्डको माग गर्दै आइरहेका पहाडका शेर्पा समुदायका मानिसहरू मुख्यमञ्त्रीको ताजा घोषणाले हर्षित बनेका छन।

अधुरो सड़क पुर गर्ने गाँऊलेहरू

2015-01-22T14:43:00.001+05:30

कालेबुङ, 21 जनवरी।(छेवाङ योञ्जन) प्रधानमन्त्री ग्राम सडक योजना अन्तर्गत अधुरो रहेको सड़कलाई पुरा गर्न कास्योङवासी निर्माण कार्यमा उत्रेका छन्। प्रधानमन्त्री ग्राम सडक योजना अन्तर्गत कास्योङ सिन्कोना बगानको कास्योङदेखि 12 धुरेसम्म पुग्ने सड़क निर्माण कार्य विगत 2012मा शुरू भएको थियो। तर, सड़क निर्माण अवधि पैह्रो गएको कारण त्यस समय सड़क निर्माण कार्य ठप्प बनेको थियो।

पैह्रोको कारण बन्द भएको सड़क निर्माण कार्य आजसम्म पनि पुरा नहुँदा आज कास्योङवासी आफैहरू सड़कमा उत्रेर अधुरो सड़कलाई पुर्ण गर्न कम्मर कसेका छन्। कास्योङका लगभग सय जना युवाहरू औजारको साथमा अधुरो सड़कमा उत्रेका छन्। आज बिहान ठिक 9 बेजीदेखि सड़क निर्माण कार्य शुरू गर्दै गाँऊलेहरूले प्रधानमन्त्री ग्राम सडक योजनालाई खरो जवाब दिइएको छ। सड़क निर्माण कार्यमा उत्रका क्षेत्रका युवक धिरज राईले कास्योङवासीको निम्ति उक्त सड़क अतिनै महत्तवपूर्ण रहेको बताउँदै गाँऊलेहरूको सुविधाको निम्ति सड़क पुनर्मिर्माण अवश्यक रहेको बताए। सड़क निर्माण कार्य अधुरो रहेको विषय लिएर धेरैचोटी आफूहरूले सम्बन्धित विभागलाई पत्रचार गरेता पनि हालसम्म पनि सड़क निर्माण कार्य शुरू नहुँदा अन्तमा आफूहरू नै सड़क निर्माण कार्यमा संलग्न हुनपरेको तिनको भनाइ छ। तिनले भने - "आफ्नै बलबुतामा सानो गाड़ी भए पनि छिराउने योजनाले हामीले निर्माण कार्य शुरू गरेका हौ।" यता, क्षेत्रवासी सन्त राईले पनि अधुरो सड़क निर्माण कार्य प्रति गुनासो गर्दै सड़क अधुरो रहेको कारण गाँऊको आर्थनीतिमा असर पुगीरहेको बताए। तिनी अनुसार आफूहरूलाई पेदोङ पुग्नु हाल घुमौरो बाटो जानु पर्नेहुन्छ जसमा दोब्बर गाडीभाडा तिर्नु परिरहेको छ। तिनले भने - "सड़क अधुरो रहेको कारण कुनै पनि सामाग्रीहरू गाँऊसम्म ल्याउनुलाई डबल गाड़ीभाड़ तिर्नुपरिरहेको छ" गाँऊको दुखेसोहरू बताउँदै तिनले भने "आज गाँऊलेहरूले त सड़क निर्माण गर्न सकिरहेका छन् भने सम्बन्धित विभागले किन सक्दैन?"

नर्सहरूकै भरमा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र

2015-01-22T14:35:00.003+05:30

कालेबुङ, 21 जनवरी।(छेवाङ योञ्जन) जीर्णा अवस्थामा रहेको मनसोङ सिन्कोना बगानको प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रलाई आज क्षेत्रका फुटबल क्लबले राहत सामग्री प्रदान गरेको छ। डाक्टरसमेत नरहेको उक्त प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा पुगेर क्षेत्रका सचेत युवाहरूले 10 वटा म्याट्रेस प्रदान गरेका छन्। मनसोङ प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रको अवस्था दिनप्रतिदिन सोचनीय बन्दै गइरहेको छ। जसको कारण केन्द्रमा बिमारीहरूलाई सुत्नका निम्ति खाटसमेतको उचित व्यवस्था छैन। केन्द्रको यसै समस्यालाई ध्यानमा राख्दै आज मनसोङ फूलबल क्लबले म्याट्रेस प्रदान गर्दै केन्द्रमा उपचारका निम्ति आउने बिमारीहरूलाई सह्योग पुऱ्याउने प्रयास गरेका छन्।

केन्द्रलाई म्याट्रेस प्रदान गर्न फुटबल क्लबका सहल्लाकार गञ्जु लामा, सिन्कोना बगानका सह-व्यवस्थापक डीडी मोक्तान, हू-क्यर्सका संयोजक एरोन योञ्जनलगायत क्लबका प्रतिनिधिहरू अनि सदस्यहरू राहत सामाग्रीकोसाथमा उक्त केन्द्रमा पुगेका थिए। उपस्थित प्रतिनिधिहरूले केन्द्रका नर्स लक्खीडोमा शेर्पाको हातमा राहत सामग्री प्रदान गरेका छन्। केन्द्रलाई राहत सामग्री बितरण गरेपछि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै क्लबका सहल्लाकार गञ्जु लामाले उक्त केन्द्रमा क्षेत्रका पाँचवाट कमानहरूबाट उपचारका निम्ति मानिसहरू आउने बताउँदै बिगत छ महिना अघिदेखि केन्द्रमा डाकटर नहुनुमा चिन्ता प्रकट गरेका छन्। तिनले भने - "केन्द्रको चिन्ताजनक अवस्था देखेर नै आज मनसोङ फुटबल क्लबले यसरी तोसकहरू बितरण गरेको हो।" मनसोङको उक्त केन्द्र हाल केवल नर्सहरूको भरमा मात्र सञ्चालन भइरहेको थाहा लागेको छ। केन्द्रमा आवश्यक ओषधिहरूको पनि उत्तिकै खाचो रहेको बताउँदै लामाले सिन्कोना बगानका युनियनले यस विषयमा पहल चाल्न सक्ने विचार व्यक्त गरेका छन्। यता, केन्द्रका नर्स लक्खीडोमा शेर्पाले क्लबले केन्द्र प्रति पुऱ्याएको सह्योगको स्वागत जनाउँदै अबउसो बिमारीहरूले घरैबाट ओछ्यान ल्याउनु पर्ने समस्याको हल भएको बताइन्। मनसोङ स्वास्थ्य केन्द्रमा बिमारीहरूले ओढने गरेको पात्लो बल्याङकेट देखेर नै क्षेत्रका वेरोजगार युवाहरूले केन्द्रलाई सही सह्योग पुऱ्याएकोमा नर्स शेर्पाले युवाहरू प्रति आभार प्रकट गरिन्। स्वस्थ्य केन्द्रको प्रमुख समस्याबारे बोल्दै नर्स लक्खीडोमा शेर्पाले केन्द्रमा आएका बिमारीहरूलाई आफूहरूको रिक्समा नै औषधि प्रदान गरिरहेकी बताइन्। तिनले भनिन् - "अस्पतालमा प्रथम त डाक्टरको उपस्थिति हुनुपर्ने हो तर, यो केन्द्रमा केवल हामी नर्शहरू मात्र छौ। बिमारीको बिजोग देखि-देखि डाक्टरको प्रतिक्षा गर्न सक्दैनौ त्यसैले हामी आफ्नो रिक्समा नै बिमारीहरूलाई दवाई दिनुपर्छ।" बिगत ढेड वर्ष अघिदेखि उक्त अस्पतालमा डाक्टर नभएको खुलासा पनि नर्स शेर्पाबाट पत्तो लागेको छ। मिडियाले मनसोङ केन्द्रको नाङ्गो तस्वीर देखाउनु पर्ने बताउँदै तिनी भन्छन् - "डाक्टर मात्रै होइन केन्द्रमा दवाइहरूको पनि सर्टेज छ। कमानमा मजदूरी गर्नेहरूले दवाइ पनि किन्न सक्दैनन्। यस्तो अवस्थामा हामी कर्मचारीहरूबाट नै आर्थ सङ्ग्रह गरी औषधिको चाजो मिलाउने गरेका छौ।" मनसोङको उक्त केन्द्र व्यवस्थित साथै उचित ढंगमा सञ्चालित भए यसले क्षेत्रका कुल पाँचवटा कमानहरूका मानिसहरूलाई फाइदा पुग्ने हुन्छ। तर, स्वास्थ्य केन्द्रको अवस्था सोचनिय रहेको कारण मनसोङ संलग्न क्षेत्रका मानिसहरूलाई उपचारका निम्ति कालेबुङ महकुमा अस्पतालमा नै आउनु पर्ने वाध्यता छ। उक्त केन्द्रमा बिमारीहरू राख्ने क्षमता हुँदा-हुँदै पनि उचित सुविधा नहुँदा हाल नर्सहरू केन्दरमा बिमारी राख्न असमर्थ बनेका छन्। गम्भीर अवस्थामा बिमारीहरूलाई कालेबुङ ल्याउनका निम्ति केन्द्रमा एम्बुलेन्स समेतको सुविधा छैन। नर्सहरू अनि कर्मचारीको अभावमा पनि क्षेत्रमा स्वस्थ्य सेवा पुऱ्याइरहेको उक्त केन्द्रको जीर्णोद्वार हुनुपर्ने कुरा मनसोङवासीले पनि बोध गर्न थालेका छन्। सम्बन्धित विभागबाट धेरैचोटी केन्द्रको निरिक्षण गरिएता पनि मनसोङको उक्त केन्द्रले भने आजसम्म पनि काजुली फेरेको छैन। यसैले चाहे केन्द्रका नर्स होस, उपचाराधीन बिमारी होस, वा मनसोङवासी सबैले नै यतिखेर विभागको मुख हेरिरहेका छन्।

माघे संक्रान्ति, घट्दो तरूलको बजार

2015-01-15T14:33:00.002+05:30

कालेबुङ, 14 जनवरी।(छेवाङ योञ्जन) माघे संक्रान्तिको दिन गोर्खा समुदायमा तरुल खाने संस्कार रहेका कारण कालेबुङको बजारमा तरूलको माग बढ्दो छ। आज बुधबारको कालेबुङको हाटमा मागे संक्रान्तिलाई केन्द्र गर्दै कालेबुङ संल्ग्न बस्तीहरूबाट ल्याएका अनेकौँ प्रजातिका तरूलहरूको बजार बढ्दो थियो। कालेबुङको पारसहाटमा सँधै बस्तीका सब्जीहरू बेचबिखन गर्ने 15 माईल निवासी अमृतमाया राई अनुसार उनले यसपल्ट प्रायः सबै प्रकारका तरूलहरू बिक्रीमा राखेका छन्। बनतरूल 100 रुपियाँ प्रतिकिलो, घरतरूल 50 रुपियाँ, सिमलतरूल 30 रुपियाँ, पिडाँलु 60 रुपियाँ लगायतका मूल्यमा तरूलहरू बिक्री भइरहेको छ।

यद्यपि तरूलको बजार बितेका केही वर्षहरू यता घट्दो रहेको उनको भनाइ छ। आफ्नो संस्कार र संस्कृति आजका युवा पीडिले विस्तारै भूल्दै गएका कारण पनि तरूलको बजार घट्दो रहको हुनसक्ने उनको अनुमान छ। यद्यपि आज ठूला-साना लगायतका फूटपातसम्मका सब्जी दोकानहरू तरूलको किनबेच गर्नेहरूको सङ्ख्या धेरै थियो। गोर्खा एवं हिन्दु समुदायमा यसको धार्मिक अनि सांस्कृतिक पक्ष रहेको छ। स्थानीय एक पण्डित गणेश खतिवडा अनुसार ज्योतिष शास्त्रानुसार सौर तिथिको हिसाबले माघे संक्रान्तिदेखि सूर्य धनु राशीबाट मकर राशीमा प्रवेश गरी गरी उत्तरायण हुने हुनाले यसलाई 'मकर संक्रान्ति' पनि भनिएको हो। यसैले माघे संक्रान्तिलाई धार्मिक दृष्टिले मह्त्वपूर्ण मानिन्छ। यसै दिनदेखि सूर्य दक्षिणी गोलार्धबाट उत्तरी गोलार्द तर्फ प्रवेश गर्ने भएकोले दिन लामो र रात छोटो हुँदै जाने विश्वास रहेको खतिवडाले बताए। केही ठाउँहरूमा आज नै मकर संक्रान्ति पालन गरिएको भएपनि आज अपह्रान्न 12 बजीदेखि मात्र सूर्य धनु राशीबाट मकर राशीमा प्रवेश गर्ने हुनाले बिहिबार नै मकर संक्रान्ति पालन गर्नुपर्ने उनको सझाउ रहेको छ। माघे संक्रान्ति पर्वमा यहाँको टिस्टा-त्रिवेणीमा स्नान गरी पूजाआजा गर्नेहरूको सङख्या पनि अहिले घट्दो छ भने केही वर्षदेखि मागे संक्रान्तिमा त्रिवेणीमा लाग्ने मेला पनि आयोजना हुन छोडेको छ। मकर संक्रान्तिका दिन नदीको किनारमा गएर स्नान गरेपछि दान गर्नाले पुण्य प्राप्त भई रोगब्याधिबाट मुक्त भइने जनविश्वास पनि छ।

जीटीए सञ्चालन गर्न मोर्चा असफल भएको दावी

2015-01-14T14:09:00.003+05:30

कालेबुङ, 13 जनवरी। जीटीए सञ्चालन गर्न गोर्खा जनमुक्ति मोर्चा असफल भएको हिल तृणमूल युवा कङ्ग्रेसले दावी गरेको छ। आज एक भेटमा हिल तृणमूलका युवा अध्यक्ष भूपेन्द्र लेप्चाले यस्ता दावी गरेका हुन्। एक प्रश्नको उत्तरमा उनले भने, जीटीएलाई 90 प्रतिशत अधिकार दिएको छ। तर जीटीएलाई सञ्चालन गर्न नसकेर राज्य सरकारलाई दोष दिनु व्यवस्था सञ्चालनमा देखिएको असफलता हो।

जीटीएमा सरकारको बारम्बार हस्तक्षेप भइरहेको गोर्खा जनमुक्ति मोर्चाको आरोपको प्रतिक्रिया दिँदै उनले उल्टै जीटीएलाई पूर्ण स्वायत्तता दिएर पनि पहाडका कुनै समस्याहरू समाधान गर्न नसकेको बताएका छन्। उनी अनुसार पहाडमा अहिले बेरोजगारी, अस्थायी कर्मचारीहरूको स्थायीकरण साथै चिया अनि सिन्कोना बगानका श्रमिकहरूको पर्च-पट्टा मूल समस्याहरू हुन्। तर यी समस्याहरूको सामाधानको दिशमा क्षेत्रीय व्यवस्थाले कुनै काम गरेको छैन। बरू उल्टै अस्थायी कर्मचारीहरूलाई बिनाकारण स्थान्तरण एवं राजनैतिक शिकार बनाएर नोकरी समेत गुमाउनुपर्ने स्थिति सृजना गरेको लेप्चाले आरोप लगाए। यी समस्याहरूलाई क्षेत्रीय व्यवस्थाले समाधान गर्ने दिशमा पहल नगरेपनि हिल तृणमूलले भने यसपल्ट पनि राज्यकी मुख्यमन्त्रीसित यसबारे आवाज उठाउने बताएका छन्। यसअवधि उनले कालेबुङका विधायक डा. हर्कबहादुर छेत्रीको 2016 को चुनाउ नलड्ने घोषणामाथि पनि प्रतिक्रिया जाहेर गरेका छन्। उनले भने, अलग राज्यका निम्ति भनेर नै पहाडबाट तीनजना विधायक अनि एकजना सासंदले चुनाउ जितेका हुन्। तर अहिले आएर 2016 को चुनाउ नलड्ने घोषणा गर्नु जनतासितको घोका हो। चुनाउ नलड्ने घोषणा गर्नको साटो डा. छेत्रीले पहिलेबाट नै राजिनामा दिएको असल हुने लेप्चाले सुझाउ दिएका छन्।

असाह्य नानीहरूका बाबु हुन् "कुनाल"

2015-01-04T17:49:00.000+05:30

छेवाङ योञ्जन
पहाड़का युवाहरू केवल आधुनिक फेसन अनि शुख-सुविधाहरूमा मात्रै लोभिन्दैनन् भन्ने कुरा कुनाल घतानीले प्रस्ट पारेका छन्। यहाँको इष्टमेन रोड निवासी कुनाल बाइकको सौखिन थिए। एक कोरी उम्मेर पचाइसकेका कुनालले एकदिन इन्फिल्ड बाइक किन्ने सपना सजाएका थिए । साधरण परिवारका छोरा कुनालको जिम अनि साउण्ड सिस्टमको आफ्नै व्यवसाय छ।

यसै व्यवसायबाट निक्लेको मुनाफाले तिनले 2013 मा इन्फिल्ड बाइक किन्ने योजना बनाएका थिए। डुवर्सको ओदलाबारीमा सेकेन्डहेण्ड इनफिल्ड छ भन्ने तिनले सुइको पनि पाएका थिए। सुइको पाउनसाथ ओदलाबारी पुगेका कुनालले इनफिल्ड होइन आफूसँग स-साना केटाकेटीहरू साथमा लिएर आएका थिए। हाल 24 वर्षीय कुनाल 11 जना आर्थिकरूपले विपन्न परिवारका नानीहरूका बाबु बनेका छन्। सुख-सुविधा अनि हाइ-फाइ जीवन रूचाउने अधुनिक युवाहरूका निम्ति कुनाल आँखाको छारो हुन ।" म जुन दिन बाइक किन्न ओदलाबारी पुगे। बाइकको दाम फिक्स गरी पर्किने बाले केही नानीहरू खेलीरहेको भेटाए" कुनाल भन्छन् "मलाइ अचम्भ लाग्यो। अनि सोधे तिनीहरूको पढाइबारे" । आखिरमा नानीहरूको प्रश्नले कुनाललाई भावुक बनायो अनि तिनले नानीहरूलाई उचित शिशा प्रदान गर्ने सोच बनाए। तिनको साथमा रहेका नानीहरू मध्ये कतिका आमा-बाबा छैनन्। कतिका अविभावक छन् तर, नशालुपर्दार्थ सेवन गर्नाले नानीहरूलाई शिक्षा प्रदान गर्नेबारे सोच्दैनन्। कतिपय नानीहरू घरेलु काम-काजमा सङ्गल्गन पनि थिए। नानीहरूले कुनाललाई यस्तै प्रकारको उत्तदिएका थिए। यसैले आज कुनालको साथमा ति नानीहरूले शिक्षा आर्जन गरिरहेका छन्। कुनालले नानाहरूलाई शिक्षा-दिक्षा सितै गाँस-बासको व्यवस्था मिलाउने ठानेपछि उनले डुवर्स भेकबाट 11 जना नानीहरू लिएर कालेबुङ आएका हुन्। ति नानाहरूलाई कालेबुङको इस्टमेनरोडमा अस्थित आफ्ना घरमा राखेर तिनले एक वर्षदेखि पढाइरहेका छन्। आफ्ना घरका परिवरका सदस्यलाई मात्र शिक्षा दिनु भरण-पोषण गर्नु एउटा सामान्य परिवारका निम्ति निक्कै ठूलो चुनौति हुन्छ। तर कुनालले आफू सामान्य परिवारमै रहेर पनि परिवारका सदस्याहरूसाथै यी नानीहरूलाई शिक्षित बनाउने संकल्प गरेका छन्। तिनी भन्छन् - नानीहरूलाई उचित शिक्षा दिनु भन्दा धेर महत्तवको थिएन, मेरो बाइकमा हिड्ने सपना। म जसरी पनि यी नानीहरूलाई उचित शिक्षा प्रदान गर्नेछु।" कुनालको कुनै सरकारी नोकरी छैन। नत तिनी सम्पन्न परिवारका छोरा नै हुन्। एउटा साधारण परिवारका कलेज पढिरहेका विद्यार्थी हुन् कुनाल। तिनले जीम सञ्चालन गर्नछन् अनि साउन्ड सिस्टमको माध्मयबाट आर्थिक आय आर्जन गर्छन्। यसैबाट थाह हुन्छ ति नानीहरूलाई शिक्षासाथै बास-गाँस अनि कपाँसको व्यवस्था मिलाउनु कुनाललाई कतिको चुनौती पूर्णछ। तरै पनि तिनले परिवारका अन्य सदस्यहरूको सह्योगमा नानीहरूलाई यहाँका विभिन्न अङ्ग्रेजी माध्यमको विद्यालयहरूमा पढाइरहेका छन्। "जतिसक्दो नानीहरूलाई राम्रो शिक्षा दिने मेरो सपना छ" तिनी भन्छन् "मेरो जीवननै इयीहरूमाथि खर्चिदिन्छु।" तर, कुनै पनि प्रकारको कठिनाइहरूसँग हार नमान्ने कुनाललाई धेरैवटा असुविधाहरू छन्। कुनालको घरको साघुरो कोठा नानीहरूलाई पर्याप्त हुन छोडेको छ। एउटै कोठामा राखेको दुइवटा पलङ्गहरूमाथि नानीहरूले रात बिताउनु परिरहेको छ। यसैले कुनालले घरको केही तलतिर एउटा ठूलो घर निर्माण गर्ने योजना बनाएका छन्। तिनको योजनाको घड़ेडी पनि खड़ा भइसकेको छ। तर, घर निर्माण कार्य पुराभने भएको छैन। "खै कसरी स्पोल्सरहरू खोज्नु मलाई त केही आइडिया नै छैन। तर, सिलगढीको सिटिजन वेलफेयर सोसाइटीले भने प्रत्येक महिनानै मलाई आर्थीक सह्योग गरिरहन्छ।" कुनाललाई यी नानीहरूको देखरेकका निम्ति परिवारको पनि प्रस्त सहयोग छ। आमा अनि बहिनी भएर खाना सितै नानीहरूलाई घरमा पढाइने काम पनि गरिन्छ। कुनालको घरमा 3 वर्षदेखि 13 वर्षसम्मका नानीहरू छन्। शुरुका अक्षर समेत चिन्न नसक्ने ति नानीहरूलाई केवल विद्याल्यको भरमा मात्र होइन घरमा पनि पढाइनु पर्ने अनिवार्यतालाई कुनालले राम्रोसँग बुझेका छन्। यसैले तिनको परिवारका सदस्याहरूले नानीहरूको देखरेखसँग-सँगै घरेलु शिक्षाका निम्ति पनि सह्योग पऱ्याइरहेका छन्। कुनालले गरिरहेको यस काम पक्कै पनि सरहानीय मान्न सकिन्छ। अब तिनले यी नानीहरूलाई आधाबिचैमा छोड्न पनि सक्दैनन्। सँधैभरी नानीहरूलाई आफूसितै राख्ने अटोट गरेका कुनाललाई पनि आगामी दिनका चुनोतिहरू कठिन हुने कुरा राम्ररी अवगत छ। यदि कुनै पनि सङघ-सङ्स्था, व्यक्ति विशेष आदिले कुनाललाई सहयोग पुऱ्याए नानीहरूले उज्ज्वल भविष्य पाउनेछन्। सामाज सरकोरका दिशामा कुनालले गरिरहेको कार्य सम्पूर्ण युवाहरूका निम्ति पक्कै पनि प्रेरेणाको स्रोत हो।

शारदा काण्डका मुख्य आरोपी कालेबुङ न्यायालयमा

2014-10-10T15:51:00.002+05:30

कालेबुङ, 11 अक्टोबर।

शारदा काण्डका मुख्य आरोपी देवजनी मुखर्जीलाई आज कालेबुङ न्यायालयमा पेश गरियो। स्थानीय छिबो बस्ती निवासी उत्तम शंकर विश्वकर्मले एक निवेशकको रूपमा मुखर्जीविरूद्ध मामिला दर्ता गरेकाले उनलाई कालेबुङ ल्याइएको हो। शारदा घोटाला काण्डको आरोपमा उनीविरूद्ध भारतीय दण्ड संहिताको धारा 420 अन्तर्गत मामिला दर्ता भएको थियो। यसै मामिलामा अलिपूर महिला संशोधनगृहबाट कालेबुङ ल्याइएका देवजनी मुखर्जीलाई कालेबुङ एडिसनल चिफ ज्यूडिसियल मेजिट्रेट कोर्टले जमानत दिएको छ। यद्यपि कालेबुङ न्यालयबाट उनले जमानत पाएको भएपनि अन्य न्यालयहरूमा रहेका विभिन्न मामिलाहरूका कारण उनी जेलमुक्त बन्न सकिनन्। स्मरण गराइन्छ, उनी शारदा कम्पनीका कार्यकारी निर्देशकको रूपमा कार्यरत् थिइन्। शारदा काण्डपछि पक्रा परेकी मुखर्जीलाई 16 महिनादेखि अलिपुर महिला संधोधनग्रहमा राखिएको छ। शारदा काण्डमा सिलगढी, मादला, विरभूम लगायतका राज्यभरिका विभिन्न न्यायालयमा उनीविरूद्ध अनेकौं मुद्दाहरू चलिरहेको छ। आज उनले कालेबुङ न्यालयबाट जमानत पाएपनि उनलाई अन्य मामिलाहरूका कारण अलिपुर महिला संधोधनग्रह नै लगिएको छ भने कालेबुङ न्यायालयमा उनको आगामी सुनुवाई 22 अक्टोबरको दिन हुनेछ।

पर्यटन उत्सव 2014 शुरू

2014-10-10T15:50:00.002+05:30

कालेबुङ, 11 अक्टोबर।

गोर्खाल्याण्ड टेरिटोरियल एडमिस्नट्रेसन(जीटीए) को सूचना एवं सांस्कृतिक विभाग अनि पर्यटन विभागको संयुक्त आयोजनामा आजदेखि सांस्कृतिक पर्यटन महोत्सव कालेबुङ च्याप्टर आरम्भ भएको छ। बितेको वर्षसम्म यसै उत्सवलाई चिया अनि पर्यटन उत्सवको नाम दिएको थियो। यद्यपि यसपल्ट यस उत्सवको माध्मयबाट संस्कृतिको पनि संरक्षण गर्ने उद्देश्य लिएर सांस्कृतिक पर्यटन महोत्सव नामकरण गरिएको हो। पहाडको मुख्य आयश्रोतको रूपमा रहेको पर्यटन विकासलाई थप टेवा पुऱ्याउन दार्जीलिङमा हिजोदेखि यस उत्सव आरम्भ भइसकेको छ भने आजदेखि कालेबुङमा पनि औपचारिक उद्घाटन गरिएको हो। उत्सवको उद्बोधनी कार्यक्रममा यहाँको रामकृष्ण रङ्गमञ्चबाट सद्भावना यात्रा निकालिएको थियो। जुन यात्रामा स्थानीय विभिन्न जातगोष्ठीले सगभागिता जनाएको थियो। ब्याण्ड-बाजासितै निस्केको सांस्कृतिक जुलूसले शहर परिक्रममा गरेपछि मेलाटारमा पुगेर यसको औपचारिक शुरुवात गरिएको थियो। आज पहिलो दिनको कार्यक्रममा जीटीएका उपप्रमुख कर्णल रमेश आले मुख्य अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए भने कार्यक्रममा विभिन्न जातगोष्ठिका कलाकारहरूले सांस्कृतिक प्रस्तुति दिएका थिए। आजदेखि शुरु भएको यस उत्सव आगामी 22 अर्टोबरसम्म चलेन्छ।