<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:blogger='http://schemas.google.com/blogger/2008' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367</id><updated>2026-02-04T14:35:48.290-08:00</updated><category term="Navarra"/><category term="Julio Asunción"/><category term="megalitismo"/><category term="arqueología"/><category term="Edad del Hierro"/><category term="Localización"/><category term="Rutas arqueológicas"/><category term="arqueología Navarra"/><category term="senderismo"/><category term="megalitos"/><category term="menhir"/><category term="dolmen"/><category term="castro"/><category term="mapa"/><category term="GPS"/><category term="Prehistoria"/><category term="Castros"/><category term="dólmenes"/><category term="menhires"/><category term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category term="dolmenes"/><category term="romano"/><category term="Roma"/><category term="arqueologia"/><category term="senderos"/><category term="Julio Alberto Asunción Higueras"/><category term="poblados de la Edad del Hierro"/><category term="Edad del Bronce"/><category term="rutas"/><category term="Museo de Navarra"/><category term="cueva"/><category term="turismo arqueológico"/><category term="zona media"/><category term="Arte rupestre"/><category term="Neolítico"/><category term="calzada romana"/><category term="Francia"/><category term="Celtíberos"/><category term="Turismo rural"/><category term="cueva prehistórica"/><category term="Soria"/><category term="crómlech"/><category term="montaña"/><category term="montañismo"/><category term="Calcolítico"/><category term="Castros de Navarra"/><category term="Cirauqui"/><category term="Elizondo"/><category term="Paleolítico"/><category term="arqueología Soria"/><category term="senderismo Navarra"/><category term="yacimientos arqueológicos"/><category term="Arqueológia"/><category term="Baja Navarra"/><category term="Espinal"/><category term="Museo de la Romanización"/><category term="Roncesvalles"/><category term="Villa romana"/><category term="arqueología Calahorra"/><category term="cueva de habitación"/><category term="epipaleolítico"/><category term="poblados prehistóricos"/><category term="turismo Navarra"/><category term="valle de aezkoa"/><category term="Burguete"/><category term="Necrópolis"/><category term="Santuario prehistórico"/><category term="Valle de Erro"/><category term="megalitismo Navarra"/><category term="monumentos megalíticos de Navarra"/><category term="naturaleza"/><category term="rutas arqueológicas en Navarra"/><category term="Álava"/><category term="Arte romano"/><category term="Bigüezal"/><category term="Calahorra"/><category term="Cueva de Alaiz"/><category term="Miño de Medinaceli"/><category term="Navascués"/><category term="Pirineos"/><category term="Pompaelo"/><category term="Pompelo"/><category term="Ribera"/><category term="Tafalla"/><category term="Urbasa"/><category term="Valonsadero"/><category term="arqueología Pamplona"/><category term="arte prehistórico"/><category term="dólmenes de Navarra"/><category term="megalitismo en Navarra"/><category term="menhires de Navarra"/><category term="prehistoria de Navarra"/><category term="protohistoria"/><category term="ruta arqueológica"/><category term="rutas Navarra"/><category term="Alto de la Cruz"/><category term="Baztan"/><category term="Bera"/><category term="Cantabria"/><category term="Cueva de Alaitz"/><category term="Cueva de enterramiento"/><category term="Edad Media"/><category term="Edad del Cobre"/><category term="Edad del Hierro en Navarra"/><category term="Edar del Bronce"/><category term="Eneolítico"/><category term="Falces"/><category term="Garísoain"/><category term="Guadalajara"/><category term="Lintzoain"/><category term="Madrid"/><category term="Mendigorría"/><category term="Mezkiritz"/><category term="Olite"/><category term="Pamplona"/><category term="Piedra de Roldán"/><category term="Prehistora"/><category term="Santuario"/><category term="Valdorba"/><category term="andelos"/><category term="castro de la Edad del Hierro"/><category term="guía arqueológica"/><category term="monumentos megalíticos"/><category term="poblado vascón"/><category term="ruta megalítica"/><category term="santacara"/><category term="senderismos"/><category term="yacimientos arquelógicos de Navarra"/><category term="yacimientos arqueológicos Navarra"/><category term="Abrigo de Carlos Álvarez"/><category term="Abrigo de la Dehesa"/><category term="Acueducto romano"/><category term="Adi"/><category term="Aizkorri"/><category term="Ambrona"/><category term="Andoin"/><category term="Arellano"/><category term="Arraiza"/><category term="Artajona"/><category term="Añorbe"/><category term="Bargota"/><category term="Beire"/><category term="Berbinzana"/><category term="Bidarrai"/><category term="Bidarray"/><category term="Campamento romano de la cerca"/><category term="Castillo"/><category term="Cinco Villas"/><category term="Ciudad romana"/><category term="Cortes de Navarra"/><category term="Cuenca de Pamplona"/><category term="Cueva de Legin"/><category term="Cueva de Leguin"/><category term="Dolmen Portillo Cortes"/><category term="Dólmenes de Aralar"/><category term="Echauri"/><category term="El Castejón de Bargota"/><category term="Funes"/><category term="Gipuzkoa"/><category term="Guerrero de Turbil"/><category term="Harpeko Saindua"/><category term="Hipogeo de Longar"/><category term="Historia de Navarra"/><category term="Imperio romano"/><category term="Isterbegi"/><category term="Izagaondoa"/><category term="Legaire"/><category term="Legate"/><category term="Lekároz"/><category term="Liédena"/><category term="Lodosa"/><category term="Magdaleniense"/><category term="Menhir El Juncal"/><category term="Menhir de oiangibela"/><category term="Murallas romanas"/><category term="Museo"/><category term="Napal"/><category term="Oroz-Betelu"/><category term="Peñahitero"/><category term="Peñas de Echauri"/><category term="Pinturas rupestres"/><category term="Ramales de la Victoria"/><category term="Roldán"/><category term="Romanzado"/><category term="Sada"/><category term="Salinas de Pamplona"/><category term="Sangüesa"/><category term="Sierra de Urbasa"/><category term="Sorogain"/><category term="Unboto"/><category term="Urroz-Villa"/><category term="Valcarlos"/><category term="Valle de Aranguren"/><category term="Valle de Ata"/><category term="Vascones"/><category term="Yacimiento arqueológico"/><category term="arqueología Guadalajara"/><category term="castro de Navarra"/><category term="castros de la Edad del Hierro"/><category term="castros vascones"/><category term="mesolítico"/><category term="miliarios"/><category term="muralla prehistórica"/><category term="oppidum"/><category term="poblado de la Edad del Hierro"/><category term="protohistoria de Navarra"/><category term="reserva natural"/><category term="restors arqueológicos"/><category term="sierra de Aralar"/><category term="soporte gps"/><category term="tiebas"/><category term="track"/><category term="turismo Soria"/><category term="valle de Guésalaz"/><category term="yacimientos"/><category term="árboles monumentales"/><category term="&quot;Peñahitero&quot;"/><category term="&quot;Plaza del Castillo&quot;"/><category term="Abauntz"/><category term="Ablitas"/><category term="Abrigo de la Peña del Cantero"/><category term="Abrigo del Tubo"/><category term="Aguilar de Anguita"/><category term="Aitxuri"/><category term="Allo"/><category term="Almiradio de Navascués"/><category term="Amaburu"/><category term="Andricáin"/><category term="Aoiz"/><category term="Araba"/><category term="Aranguren"/><category term="Aras romanas"/><category term="Aribe"/><category term="Armendáriz Martija"/><category term="Arqueología romana Navarra"/><category term="Arrizala"/><category term="Artzamendi"/><category term="Arzilo"/><category term="Auritzberri"/><category term="Azpilleta"/><category term="Balcón de Pilatos"/><category term="Baztán"/><category term="Belagua"/><category term="Beorburu"/><category term="Beriáin"/><category term="Berones"/><category term="Bidaurreta"/><category term="Bien de Interés Cultural"/><category term="Bizkaia"/><category term="Burdindogi"/><category term="Calzada romana de Ablitas"/><category term="Campamento romano"/><category term="Campamento romano de Gazólaz"/><category term="Campos de Urnas"/><category term="Canteras romanas"/><category term="Cara"/><category term="Cascantum"/><category term="Castilla y León"/><category term="Castilla-León"/><category term="Castillo de Andricáin"/><category term="Castillo de Sardea"/><category term="Castilviejo"/><category term="Castro Arambero"/><category term="Castro La Corona"/><category term="Castro Muru"/><category term="Castro Valmediano"/><category term="Castro de Ayesa"/><category term="Castro de Indusi"/><category term="Castro de Murillo"/><category term="Castro de Muumendi"/><category term="Castro de Sada"/><category term="Castro de San Cristóbal"/><category term="Castro de Santa Marina"/><category term="Castro de Santa Águeda"/><category term="Castro de Sardea"/><category term="Castro de Turbil"/><category term="Cenicientos"/><category term="Cima de primera categoría"/><category term="Condovilla"/><category term="Conquezuela"/><category term="Corte de Navarra"/><category term="Covacho del Morro"/><category term="Covachón del Puntal"/><category term="Cueva Santa Cruz"/><category term="Cueva de Abauntz"/><category term="Cueva de Covalanas"/><category term="Cueva de Lezea"/><category term="Cueva de los Moros"/><category term="Cueva del Mirón"/><category term="Dolmen Angaitza"/><category term="Dolmen Charracadía"/><category term="Dolmen Jugondo"/><category term="Dolmen de Aitzetako"/><category term="Dolmen de Aitzkomendi"/><category term="Dolmen de Amaburu"/><category term="Dolmen de Angaitza"/><category term="Dolmen de Arteko Saroa"/><category term="Dolmen de Eguilaz"/><category term="Dolmen de Epersaro"/><category term="Dolmen de La Cañada"/><category term="Dolmen de Otaltzu"/><category term="Dolmen de Sorginetxe"/><category term="Dolmen sorginetxe localización"/><category term="Eguilaz"/><category term="Ejecutados en la Plaza del Castillo"/><category term="El Mirador"/><category term="Elefante antiguo"/><category term="Elorz"/><category term="Epub"/><category term="Eratsun"/><category term="Erbiti"/><category term="Errenteria"/><category term="Eskintza"/><category term="Eskitz"/><category term="Eslava"/><category term="Estatua ibérica"/><category term="Esteríbar"/><category term="Etxauri"/><category term="Ezkurra"/><category term="Fitero"/><category term="Foces"/><category term="Foz"/><category term="Foz de Benasa"/><category term="Fuerte San Marcos"/><category term="GPS castro indusi"/><category term="Garaioa"/><category term="Gartzaron"/><category term="Gorraiz"/><category term="Gorriti"/><category term="Guerendiáin"/><category term="Guesalaz"/><category term="Guesálaz"/><category term="Guirguillano"/><category term="Guratz"/><category term="Guía de Navarra"/><category term="Guía turístico"/><category term="Hayedo"/><category term="Hombre de Loizu"/><category term="Hotel Valdorba"/><category term="Ibañeta"/><category term="Ibero"/><category term="Idocin"/><category term="Iragi"/><category term="Iruña"/><category term="Iruñarri"/><category term="Iruñea"/><category term="Itsusi"/><category term="Javier Armendáriz"/><category term="La Custodia Viana"/><category term="La Lastra"/><category term="La Piedra de Roldán"/><category term="Lantz"/><category term="Larrún"/><category term="Las Covatillas"/><category term="Learza"/><category term="Libro"/><category term="Localización castro Valmediano"/><category term="Los Cascajos"/><category term="Los Peñascales"/><category term="Madoz"/><category term="Mapa Burdindogi"/><category term="Mapa Oderitz"/><category term="Mapa castro Corona"/><category term="Mapa castro Indusi"/><category term="Mapa castro santa águeda"/><category term="Mapa de Abauntz"/><category term="Mapa dolmen Charracadía"/><category term="Mapa dolmen Epersaro"/><category term="Mapa gerinda"/><category term="Mapa ruta Erbiti"/><category term="Mapa ruta Miño"/><category term="Mapa ruta megalítica"/><category term="Mausoleo"/><category term="Mañeru"/><category term="Menhir Zidrain"/><category term="Menhir de Soalar"/><category term="Menhir de Txoritokieta"/><category term="Miliario de Liboca"/><category term="Miliario de Oteiza"/><category term="Miñó de Medinaceli"/><category term="Monte Mendi"/><category term="Monumento a la Batalla de Noáin"/><category term="Monumentos de Cirauqui"/><category term="Monumentos prehistóricos"/><category term="Mosaico romano Villafranca"/><category term="Mues"/><category term="Murallas"/><category term="Muru-Astráin"/><category term="Museo de Calahorra"/><category term="Museo de Castejón"/><category term="Museo de Navarra. Abrigo de Aizpea"/><category term="Museos de Pamplona"/><category term="Mués"/><category term="Nagore"/><category term="Najurieta"/><category term="Narbarte"/><category term="Navarra."/><category term="Neandertal"/><category term="Necrópolis de El Castillo"/><category term="Necrópolis de San Estebán"/><category term="Oieregi"/><category term="Olaldea"/><category term="Orreaga"/><category term="Orísoain"/><category term="Oteitzoiana"/><category term="Palaeloxodon antiquus"/><category term="Paleolítico Superior"/><category term="Paleontología"/><category term="Pamplona islámica"/><category term="Parque Natural"/><category term="Parque Natural de Urbasa"/><category term="Paso de El Carrascal"/><category term="País Vasco"/><category term="Peña Somera"/><category term="Peña de la Abuela"/><category term="Peñas sacras de Navarra"/><category term="Peñón de la Visera"/><category term="Peñón del Camino de Pedrajas"/><category term="Peñón del Majuelo"/><category term="Pico Frentes"/><category term="Pirineo"/><category term="Plaza del Castillo"/><category term="Portón de la Cañada"/><category term="Presa romana de Mues"/><category term="Pueyo"/><category term="Quadraria"/><category term="Qvadraria"/><category term="Religión antigua"/><category term="Ruta Valonsadero"/><category term="Ruta castro La Corona"/><category term="Ruta ermita san Quiriaco"/><category term="Ruta megalítica en Bertiz"/><category term="Ruta oiangibela"/><category term="Sakon"/><category term="Sala de Prehistoria"/><category term="Salvatierra"/><category term="San Bartolomé de Gorostieta"/><category term="San Quiriaco"/><category term="Sansol"/><category term="Santa Criz"/><category term="Santuario de San Miguel de Aralar"/><category term="Sierra Ministra"/><category term="Sigüenza"/><category term="Soalar"/><category term="Tabar"/><category term="Tierra Estella"/><category term="Tolmo de Morellán"/><category term="Torralba y Ambrona"/><category term="Tudela"/><category term="Turbil"/><category term="Ubani"/><category term="Ugarra"/><category term="Unzué"/><category term="Valdizarbe"/><category term="Valle de Arce"/><category term="Valle de Baztan"/><category term="Valle de Belagua"/><category term="Valle de Elortz"/><category term="Valle de Elorz"/><category term="Valle de Guesálaz"/><category term="Valle de Juslapeña"/><category term="Valle del Lozoya"/><category term="Valmediano"/><category term="Vera"/><category term="Via romana de Italia a Hispania"/><category term="Vida privada romana"/><category term="Vidaurreta"/><category term="Villa ronana de El Montecillo"/><category term="Yacimientos arqueológicos romanos en Navarra"/><category term="Yacimientos romanos en Navarra"/><category term="Zabalza"/><category term="Zirauki"/><category term="Zuberoa"/><category term="abrigo de artusia"/><category term="abrigos con pintura rupestre"/><category term="acebo"/><category term="alabarda"/><category term="altar celtíbero"/><category term="altar romano"/><category term="altares romanos"/><category term="ara romana"/><category term="aralar"/><category term="arqueologia Navarra"/><category term="arqueología  Navarra"/><category term="arqueología Alicante"/><category term="arqueología Larraga"/><category term="arqueología Lumbier"/><category term="arqueología Oteiza"/><category term="arqueología País Vasco"/><category term="arqueología Tafalla"/><category term="arqueología en Cirauqui"/><category term="arqueología en Navarra"/><category term="arqueología guadalara"/><category term="arquología Navarra"/><category term="arróniz"/><category term="arte Neolítico"/><category term="arte rupestre Soria"/><category term="arte rupestre esquemático"/><category term="artusia"/><category term="aruqueología"/><category term="calzadas romanas en Navarra"/><category term="campamento romano de Cirauqui"/><category term="campamentos romanos"/><category term="canteras romanas de Cascante"/><category term="carroñeo"/><category term="castos de Navarra"/><category term="castro San Cristóbal"/><category term="castro celtíbero"/><category term="castro de Gazteluzar"/><category term="castro de Iracheta"/><category term="castro de Kazteluzar"/><category term="castro de Matacalza"/><category term="castro de Murubitarte"/><category term="castro de Mués"/><category term="castros Edad del Hierro"/><category term="castros de la Valdorba"/><category term="castros en Navarra"/><category term="catedral de Pamplona"/><category term="caza prehistórica"/><category term="celta"/><category term="cementerio"/><category term="cementerio de elefentes"/><category term="cementerio musulmán de Pamplona"/><category term="cistas"/><category term="cistas Edad del Hierro"/><category term="ciudad romana de Santa Criz"/><category term="conquista de la Cuenca de Pamplona"/><category term="cueva de Lezaundi"/><category term="cueva de Portupekoleze"/><category term="cueva de Zatoya"/><category term="cuevas"/><category term="cultura celtibérica"/><category term="cultura vascona"/><category term="dolmen Epersaro"/><category term="dolmen Milaldapa"/><category term="dolmen Pagamendi"/><category term="dolmen Txarracadia"/><category term="dolmen de Albi"/><category term="dolmen de Arkatxu"/><category term="dolmen de Arrako"/><category term="dolmen de Aubia"/><category term="dolmen de Meate"/><category term="dolmen de Otadi"/><category term="dolmen de Soiltxiki"/><category term="dolmen de otsotesare"/><category term="dolmen e Irutxulo"/><category term="dolmenes álava"/><category term="dólmenes en España"/><category term="dólmenes en Navarra"/><category term="dólmenes pirenaicos"/><category term="e"/><category term="ejecución en Roma"/><category term="ejecutados plaza del Castillo"/><category term="el hombre más antiguo de Navarra"/><category term="ermita de Santa Marina"/><category term="espada tipo Etxauri"/><category term="esqueletos humanos"/><category term="exposición Pamplona"/><category term="fosa común"/><category term="fuente de las brujas"/><category term="gerinda"/><category term="gps dólmen de Arkatxu"/><category term="gps dólmenes Bertiz"/><category term="gps el Castejón"/><category term="gps ruta castro"/><category term="gps ruta megalítica Oderitz"/><category term="grabados rupestres"/><category term="guerrero ibérico"/><category term="hallazgos arqueológicos"/><category term="inhumación prehistórica"/><category term="irulegi"/><category term="localización Urbasa"/><category term="localización bidaurreta"/><category term="localización campamento romano Gazólaz"/><category term="localización castro Castilviejo"/><category term="localización castro La Corona"/><category term="localización cistas"/><category term="localización dolmen Txarrakadia"/><category term="localización enterramientos"/><category term="localización ermita de San Quiriaco"/><category term="localización menhir"/><category term="localización menhir zidrain"/><category term="mapa Bertiz"/><category term="mapa Sada"/><category term="mapa arqueológico"/><category term="mapa castro San Cristóbal"/><category term="mapa dolmen de Angaitza"/><category term="mapa menhir el Juncal"/><category term="mapa prehistórico"/><category term="mapa ruta megalítca Bertiz"/><category term="mapa ruta megalítica Oderitz"/><category term="mapa rutas Navarra"/><category term="maqbara"/><category term="maqbara de la plaza del Castillo"/><category term="megalitismo en Bertiz"/><category term="megalitos de Navarra"/><category term="megalitos en Navarra"/><category term="megalitos pirenaicos"/><category term="menhir Reobelza"/><category term="menhir de Gortasoro"/><category term="menhir mugarri Haundi"/><category term="menhires en Navarra"/><category term="miliario de Adriano"/><category term="minas"/><category term="monasterio de San Salvador"/><category term="monolito"/><category term="montañas de Navarra"/><category term="montes de Navarra"/><category term="montes de la Valdorba"/><category term="monumentos Allo"/><category term="monumentos Cascante"/><category term="monumentos megalíticos de España"/><category term="monumentos megalíticos álava"/><category term="mosaicos"/><category term="mosaicos Museo de Navarra"/><category term="museo arqueológico"/><category term="necrópolis del Castillo de Castejón"/><category term="necrópolis medieval"/><category term="paleopatología"/><category term="parque"/><category term="parque eólico"/><category term="pdf"/><category term="peral"/><category term="perfil altimétrico"/><category term="perro más antiguo"/><category term="peñas de Itsusi"/><category term="peñas sacras"/><category term="peñas sagradas"/><category term="piedras sagradas"/><category term="piezas arqueológicas"/><category term="pintura rupestre"/><category term="poblamiento en la Edad del Hierro"/><category term="prehistoria de Tafalla"/><category term="prehistoria navarra"/><category term="presa de mues"/><category term="presas romanas"/><category term="príncipe celta"/><category term="puente reparacea"/><category term="pulimento de piedra"/><category term="recorrido arqueológico"/><category term="recorridos megalíticos"/><category term="religión romana"/><category term="restos arqueológico"/><category term="restos romanos en Navarra"/><category term="romanización de Navarra"/><category term="ruta castro santa Águeda"/><category term="ruta megalítica en Tafalla"/><category term="rutas Pais Vasco"/><category term="rutas en Arraiza"/><category term="rutas en Bargota"/><category term="rutas en Garísoain"/><category term="rutas en Gorriti"/><category term="rutas en Navarra"/><category term="rutas en la Sierra de Aralar"/><category term="rutas gazólaz"/><category term="rutas megalíticas"/><category term="rutas megalíticas en Navarra"/><category term="rutas senderistas en Navarra"/><category term="s XII"/><category term="s XIII"/><category term="senderismo Donostia"/><category term="senderismo San Sebastián"/><category term="senderismo Soria"/><category term="senderismo en Navarra"/><category term="senderos de Sada"/><category term="simbolismo del arte rupestre"/><category term="track gazólaz"/><category term="tumba prehistórica"/><category term="turismo Pamplona"/><category term="turismo guadalajara"/><category term="túmulo funerario"/><category term="túmulo prehistórico"/><category term="uharte"/><category term="utilidad"/><category term="villas romanas en Navarra"/><category term="waypoints"/><category term="yacimientos arqueológicos del Valle de Erro"/><category term="yacimientos arqueológicos del Valle de Etxauri"/><category term="yacimientos arqueológicos guadalajara"/><category term="yacimientos romanos de Navarra"/><category term="área interpretación calzada romana"/><title type='text'>Rutas arqueológicas por Navarra</title><subtitle type='html'>Rutas y senderos por la arqueología de Navarra y País Vasco. Senderismo y montaña por la Historia más antigua de Navarra.</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default?redirect=false'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default?start-index=26&amp;max-results=25&amp;redirect=false'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>333</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-3515496944319103044</id><published>2024-02-18T07:02:00.000-08:00</published><updated>2024-02-18T07:31:49.978-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castros de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Edad del Hierro en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="protohistoria de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Valle de Elorz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arquelógicos de Navarra"/><title type='text'>POSIBLE CASTRO EN EL ALTO DE BORDATXAR. Valle de Elorz</title><content type='html'>&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiUT3Pi2k5XYmXRBYYFihyphenhyphenhVCD7XymQVb_fs5NP5FEeg7elL5d_wHCJ4fGw27VIEXUdA2WeSAvNlqLeLV8j-ARmuV6kk4JQtZMTJ-zyWo72SdoYgAudswMTMGzRwaxLuh-PhZD4iixROUzWl4czrdOZx5LvNsurEBJMOj5VadIfSJceKVNftaMOLPyL8gM_/s1000/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2001.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiUT3Pi2k5XYmXRBYYFihyphenhyphenhVCD7XymQVb_fs5NP5FEeg7elL5d_wHCJ4fGw27VIEXUdA2WeSAvNlqLeLV8j-ARmuV6kk4JQtZMTJ-zyWo72SdoYgAudswMTMGzRwaxLuh-PhZD4iixROUzWl4czrdOZx5LvNsurEBJMOj5VadIfSJceKVNftaMOLPyL8gM_/w491-h276/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2001.jpg&quot; width=&quot;491&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&lt;p&gt;El día 15 de febrero de 2024, mientras hacía una ruta
senderista por la ladera norte de la sierra de Alaiz, me llamó la atención en
el mapa un saliente que hace la ladera del monte dentro del valle.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;He visitado más de un centenar de castros en estos años. De
hecho, uno de mis libros es una guía con algunos de los castros más importantes de Navarra (&lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Pueblos guerreros de Navarra&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;). Por tanto conozco el uso que hacían de las defensas naturales que ofrece la orografía aquellos pueblos que habitaron Navarra hace más de 2000 años de las defensas
naturales que ofrece la orografía.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgWBcMylAToCfuK3r7zDYXPazs1fAZ3tYfX-v2WbL8QPZ7qa2T1Dgo9AqjKweco8P4sY8N7jwMmXrALr2Asu6C-2pS5OrJLa_1FTLmitKlopo2kuddFoKQDwhBcm9UUaoXX_AASXz6Cs8Cr5y2_DofD8cNYLMAERYPAbJmtLVKy0EkKX6bZNP4ftUc70wCQ/s1527/Ubicaci%C3%B3n%20Alto%20de%20Bordatxar.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;395&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgWBcMylAToCfuK3r7zDYXPazs1fAZ3tYfX-v2WbL8QPZ7qa2T1Dgo9AqjKweco8P4sY8N7jwMmXrALr2Asu6C-2pS5OrJLa_1FTLmitKlopo2kuddFoKQDwhBcm9UUaoXX_AASXz6Cs8Cr5y2_DofD8cNYLMAERYPAbJmtLVKy0EkKX6bZNP4ftUc70wCQ/w279-h395/Ubicaci%C3%B3n%20Alto%20de%20Bordatxar.jpg&quot; width=&quot;279&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;Ubicación del Alto de Bordatxar&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Por eso pienso que, probablemente, este espolón rocoso del alto
de Bordatxar fue un castro encuadrable
cronológicamente en la Edad de Hierro.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Se cumplen en este lugar muchas de las
condiciones que buscaban las gentes de la Edad del Hierro para ubicar sus poblados fortificados en altura.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;El Alto de Bodatxar está protegido por fuertes desniveles por todos sus lados&amp;nbsp;salvo
por el sur. Es precisamente en esta zona donde creo reconocer los restos del derrumbe de la muralla que
protegía la zona más expuesta del poblado.&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg6JtohxHtcEUM8x5z_M9weigVks9N_rAa9r9vPA0uuvrs9Rq9YlOk6ebyBikv2b_i6EqueInQapph2bbqJ9MtOcAiVwPQ_t_wnKkOs2DkggJtaHCt_3x6mOB4NS_6fMOzPKBgVeJcrjYxxMYaW_EvYH2_9U_6rUnLwVonPpGSkm3u9PbZ4WzZHpyS_kD_M/s1000/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2003%20muralla.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;271&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg6JtohxHtcEUM8x5z_M9weigVks9N_rAa9r9vPA0uuvrs9Rq9YlOk6ebyBikv2b_i6EqueInQapph2bbqJ9MtOcAiVwPQ_t_wnKkOs2DkggJtaHCt_3x6mOB4NS_6fMOzPKBgVeJcrjYxxMYaW_EvYH2_9U_6rUnLwVonPpGSkm3u9PbZ4WzZHpyS_kD_M/w481-h271/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2003%20muralla.jpg&quot; width=&quot;481&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&lt;p&gt;Este derrumbe se extiende de oeste a este cerrando el poblado
por esta parte. La muralla se situaría precisamente en la parte más alta está de este
espolón rocoso.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Por otra parte en la zona situada más al norte encontramos
una zona prácticamente llana, perfectamente adecuada para la instalación de las
cabañas o casas que en su día pudieron formar el poblado.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_7McuwU9MByPVB_p5LaemHtOknnk8mfHDPhY8DLubGa2Tfn5y5m9b9Zwmtx1rV1RxpAPnldQ7GS4r7JuGaeQjB7yNMecZEFOQKwHv6Thloy-v1Y-wft7MWiV37RvvZI2D7WE0Z3HOMcmJvx1T-C5PN4T_U4E6H_-XPmZ6SgLvRN2D9I2TwnWQznw_OFzh/s1000/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2005%20zona%20habitaci%C3%B3n.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;273&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_7McuwU9MByPVB_p5LaemHtOknnk8mfHDPhY8DLubGa2Tfn5y5m9b9Zwmtx1rV1RxpAPnldQ7GS4r7JuGaeQjB7yNMecZEFOQKwHv6Thloy-v1Y-wft7MWiV37RvvZI2D7WE0Z3HOMcmJvx1T-C5PN4T_U4E6H_-XPmZ6SgLvRN2D9I2TwnWQznw_OFzh/w486-h273/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2005%20zona%20habitaci%C3%B3n.jpg&quot; width=&quot;486&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&lt;p&gt;Es decir, tenemos
un lugar perfectamente defendible, ya que, además de la protección por
casi todo su perímetro, el lugar más expuesto está protegido por una muralla. La defensa de esta zona se completa hacia el norte con un estrechamiento que
aísla todavía más el lugar donde pudieron estar las cabañas del poblado. Además, en este punto, donde se estrecha el acceso a la zona más llana donde
pudieron estar las unidades de habitación, hay una gran roca que en su lado oeste parece estar en algunos puntos cortada precisamente para habilitar el camino de acceso al
interior de la zona llana. Quizás esta roca pudo ser la base una torre que completaba la defensa sur del castro.&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgkLHRLY4uLPw-qCu_z57udrwRzhz_xY9x1dhuIxR7UND5OwkdjWjJRVBjJhxPO7kwP-s3nSPq2PuLAU02-5Vm9wz69ea0mo3Gk2_JY2SYr1eoNFiE3C5lVhpxaexX6lHIsrOtLexoqUdEMPGg20tSbdDPrI0xHMgHVZoGdku2ZD89sG9G8WaxUSJ4f9Vpc/s1000/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2007%20zona%20cortada.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;274&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgkLHRLY4uLPw-qCu_z57udrwRzhz_xY9x1dhuIxR7UND5OwkdjWjJRVBjJhxPO7kwP-s3nSPq2PuLAU02-5Vm9wz69ea0mo3Gk2_JY2SYr1eoNFiE3C5lVhpxaexX6lHIsrOtLexoqUdEMPGg20tSbdDPrI0xHMgHVZoGdku2ZD89sG9G8WaxUSJ4f9Vpc/w487-h274/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2007%20zona%20cortada.jpg&quot; width=&quot;487&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&lt;p&gt;Por otra parte, como muchos otros castros, la situación estratégica de este promontorio es evidente. Desde el mismo se
controla perfectamente toda la Cuenca de Pamplona, el acceso al paso del
Carrascal, que une la Cuenca de Pamplona con el sur de Navarra, y también se
vigila en toda su extensión el corredor del valle de Elorz, que lleva hacia
Sangüesa y a las tierras aragonesas.&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjk5J8Sni5biJKHHfRHUNj91YwQFa-Ta4ofGQNz6IsmQTpKEIFg-cUBCIUnFPlVMcNsRM24cOGp1HmFDzuz4si2XcTWvCtt4iEHfNZ-5DJcrQcUKM_APu_wiFKKURbfVhVN338lQ1WTRimvyiptykkzH1VLdd-FEy_398YINZ-4Yhvyqnh7J491K3B67CrB/s1000/IMG_20240215_100913_resize.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;273&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjk5J8Sni5biJKHHfRHUNj91YwQFa-Ta4ofGQNz6IsmQTpKEIFg-cUBCIUnFPlVMcNsRM24cOGp1HmFDzuz4si2XcTWvCtt4iEHfNZ-5DJcrQcUKM_APu_wiFKKURbfVhVN338lQ1WTRimvyiptykkzH1VLdd-FEy_398YINZ-4Yhvyqnh7J491K3B67CrB/w484-h273/IMG_20240215_100913_resize.jpg&quot; width=&quot;484&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&lt;p&gt;No sé si este lugar está catalogado como yacimiento
arqueológico. Consulté el ya clásico libro de castros de la Edad del
Hierro Javier Armendáriz y allí no viene reflejado, por lo que también supongo que Amparo Castilla, cuando estudió los castros de la Cuenca de
Pamplona, tampoco lo citó, pues de haber sido así, Armendáriz lo
habría incluido en su libro.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Por todo lo expuesto, dejo aquí noticia del lugar y
de su localización por si alguien sabe más de este lugar, o si se ha publicado
algo sobre el mismo en algún sitio. De ser así, agradecería que dejara la
información en los comentarios.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Por último, comentar que la excursión al lugar
merece la pena. Se llega en poco más de media hora por una pista que sube desde
el bonito pueblo de Gerendiáin. Cuando hice este sendero me
di cuenta que, además de vigilar la Cuenca de Pamplona y el
Valle de elorz, el castro también controla el acceso a este barranco por el cual se puede
atravesar la Sierra de Alaiz de norte a sur. En este enlace tienes la ruta de Wikiloc que lleva al castro, se interna en el barranco y rodea el Alto de la Cruz:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/guerendiain-posible-castro-en-el-alto-de-bordatxar-valle-de-elorz-161591809&quot;&gt;Guerendiain - posible castro del Alto de Bordatxar&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPW6Oeah2oCku4b3X6mewd89kwaQmY8AUsCvZlqAHJDKfrDkmEyDPCEuIRJ0QG4HLNKp5zjuZSdhWdwdI5MCvmT0J8bdsx0uly5WLbrooReqPYoS1rbzt5k-DpljBCblQwhyphenhyphenW4OhGnBp8aqf3udyMyoC-UJdQ7sSNNU_K_3YlfvTW2N_liBkb39Uha9lo8/s1000/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2006%20barranco.jpg&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;275&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPW6Oeah2oCku4b3X6mewd89kwaQmY8AUsCvZlqAHJDKfrDkmEyDPCEuIRJ0QG4HLNKp5zjuZSdhWdwdI5MCvmT0J8bdsx0uly5WLbrooReqPYoS1rbzt5k-DpljBCblQwhyphenhyphenW4OhGnBp8aqf3udyMyoC-UJdQ7sSNNU_K_3YlfvTW2N_liBkb39Uha9lo8/w488-h275/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2006%20barranco.jpg&quot; width=&quot;488&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Los
antiguos pobladores de la Cuenca de Pamplona no dejarían pasar por alto un lugar
tan adecuado a lo que buscaban en la época para asentar sus poblados. A todo lo dicho, hay que añadir las posibilidades económicas del lugar. Por una
parte desde el Alto de Bordatxar se accede, en poco más de media hora a las tierras llanas del valle de Elorz con su potencial agrícola evidente. Por otra parte, el barranco lleva al corazón de la sierra y daba acceso a todo lo que podía ofrecer el bosque, tanto recolección como caza.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Otra curiosidad es que justo debajo del Alto de Bordatxar, está catalogado el castro de
Puno. Se sitúa en un pequeño cerro junto a las fértiles tierras de labor de la llanada. Es posible
que este castro dependiera del castro en altura del alto de Bordatxar en el
cual se priorizarían las funciones de defensa y la explotación de los recursos de la sierra.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;246&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhOAPwcNjyhoxa6qW3c_wC6W_K1xWHEI9xB8WEy_ziGAV9smeYUpwfwLkvIp66vj3bIADPD2nG5-uI6fMUPpI6UkmIe5hOQ2vyVf7tWxW0Yd_zSfx5p3pGjigmWsCealf6OxnaJzYhMjkQhq3RTP28hqPe3hBtWWJTDlOwLrXg88qCcw3Ss_R6DR-GUVw/w492-h246/LIBRO%20PUEBLOS%20GUERREROS%20DE%20NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;492&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Lógicamente lo aquí detallado la hipótesis aquí planteada solo se podría comprobar mediante una prospección en profundidad o una excavación arqueológica. Podrían aparecer materiales de la Edad del hierro que confirmaran la adscripción cronológica del mismo.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bibliografía:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;&lt;span&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/3515496944319103044/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2024/02/posible-castro-en-el-alto-de-bordatxar.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/3515496944319103044'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/3515496944319103044'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2024/02/posible-castro-en-el-alto-de-bordatxar.html' title='POSIBLE CASTRO EN EL ALTO DE BORDATXAR. Valle de Elorz'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiUT3Pi2k5XYmXRBYYFihyphenhyphenhVCD7XymQVb_fs5NP5FEeg7elL5d_wHCJ4fGw27VIEXUdA2WeSAvNlqLeLV8j-ARmuV6kk4JQtZMTJ-zyWo72SdoYgAudswMTMGzRwaxLuh-PhZD4iixROUzWl4czrdOZx5LvNsurEBJMOj5VadIfSJceKVNftaMOLPyL8gM_/s72-w491-h276-c/CASTRO%20DEL%20ALTO%20DE%20BORDATXAR%2001.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-8880380911856819284</id><published>2022-10-29T05:32:00.012-07:00</published><updated>2022-11-20T08:12:46.417-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra."/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="peñas sacras"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Peñas sacras de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="peñas sagradas"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="piedras sagradas"/><title type='text'>PEÑAS SACRAS DE NAVARRA. En busca de un patrimonio ancestral</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PE%C3%91AS-SACRAS-NAVARRA-patrimonio-ancestral/dp/B0BFV293F4/ref=sr_1_3?qid=1666862084&amp;amp;refinements=p_27%3AJulio+Asunci%C3%B3n&amp;amp;s=books&amp;amp;sr=1-3&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;551&quot; data-original-width=&quot;491&quot; height=&quot;407&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcd-vWPmGakbUTIZwOLfxRxuxVE0EpAIwv2m5Ui6vDh-xKw9xx8dYkLYm3UZq2TM-sByISot9Hl3Z3Yy38-9_7LTn9a373bNCfcMWVnw0XVHgPfsDrN8zOo8fVs-gRZ-obhg5bzE8J0qUN_ExZpApOTPe043c4KOUjvJJR_hkTqpO_8-gumfypRJFZFA/w363-h407/PORTADA%20PROMOCI%C3%93N%201.jpg&quot; width=&quot;363&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Hace miles de años, los habitantes de la tierra que conocemos como Navarra veían el paisaje de una manera muy diferente a como hoy lo hacemos. Ríos, árboles, astros, montañas y peñas eran manifestación de la voluntad de los dioses. Era la manera animista de ver el mundo.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/WbROWl0-Ch8&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PE%C3%91AS-SACRAS-NAVARRA-patrimonio-ancestral/dp/B0BFV293F4/ref=tmm_pap_swatch_0?_encoding=UTF8&amp;amp;qid=1668332845&amp;amp;sr=8-1&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt; &lt;i&gt;Peñas Sacras de Navarra. En busca de un patrimonio ancestral&lt;/i&gt;&lt;/a&gt; vamos a adentrarnos en el sugerente mundo de las peñas sacras, muestra de una espiritualidad muy antigua, cuyas raíces se hayan en la prehistoria.&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; A lo largo de las 379 páginas del libro viajaremos por Navarra buscando esas peñas que, seguramente, tuvieron un significado simbólico y espiritual. Muchas de ellas estaban emplazadas en lugares orientados al sol en los solsticios o en los equinoccios, estableciendo una relación muy especial con el astro rey, astro-dios para muchas comunidades prehistóricas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh8tE0__dhPM4btcINx_wfyUFOq851Aa7pIXGA4Gih8l-AdWd5sBTeeh6_pPD8bMp8WRTsYayBEXci2CSB7SknURn4KYsV_JtgiBlOPJ15mbzU_7zu_mCqYQGpQYPUkYLFcCK470JtQPCdx9cC6_tNXi_v88wZRZvhECNSY3XJjJHrwYE9BXBslGx85Hg/s743/BLOG%20FOTO%201.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;452&quot; data-original-width=&quot;743&quot; height=&quot;297&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh8tE0__dhPM4btcINx_wfyUFOq851Aa7pIXGA4Gih8l-AdWd5sBTeeh6_pPD8bMp8WRTsYayBEXci2CSB7SknURn4KYsV_JtgiBlOPJ15mbzU_7zu_mCqYQGpQYPUkYLFcCK470JtQPCdx9cC6_tNXi_v88wZRZvhECNSY3XJjJHrwYE9BXBslGx85Hg/w488-h297/BLOG%20FOTO%201.jpg&quot; width=&quot;488&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; En este libro, el sexto que escribo sobre Navarra, podrás también encontrar &lt;b&gt;varias rutas que te llevarán a varias de esas peñas tan especiales.&lt;/b&gt; También&lt;b&gt; conocerás la orientación solar&lt;/b&gt; de muchas de ellas y, si las visitas en el momento adecuado, disfrutarás de puestas de sol únicas, que, seguramente, tuvieron un significado espiritual en la prehistoria.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Las peñas sacras son un patrimonio singular que, hasta hace pocos años, habían pasado desapercibidas o ignoradas por la comunidad científica. Gracias al encomiable trabajo del profesor Martín Almagro Gorbea, ahora son hitos arqueológicos y patrimoniales dignos de ser estudiados y protegidos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEguVdMAO6GsEozZ7vu6KtYkborX1DdpxQfjDm9x5hWV02NqpRKVRkgE__DTKvufclBE7mtaGaoXE9iDFjp58wfVC9QqpxWp0KqNZETyiJeC_Oqmkdxzqaz0K1m-dUHwMijXpxIYtE4VlyVjvWEMTF8koUaqLEpsMGGOSyfHmk3BRFK7jG-_6fzDmWOkWQ/s829/BLOG%20FOTO%203.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;562&quot; data-original-width=&quot;829&quot; height=&quot;329&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEguVdMAO6GsEozZ7vu6KtYkborX1DdpxQfjDm9x5hWV02NqpRKVRkgE__DTKvufclBE7mtaGaoXE9iDFjp58wfVC9QqpxWp0KqNZETyiJeC_Oqmkdxzqaz0K1m-dUHwMijXpxIYtE4VlyVjvWEMTF8koUaqLEpsMGGOSyfHmk3BRFK7jG-_6fzDmWOkWQ/w486-h329/BLOG%20FOTO%203.jpg&quot; width=&quot;486&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mientras en otros lugares de España cada vez son más los estudios y los catálogos de peñas sacras, en Navarra no ocurre así. El desconocimiento de este patrimonio ancestral es casi general. En este libro pretendo poner mi granito de arena para que sean más conocidas y para promover la búsqueda, descubrimiento y catalogación de las peñas sacras de Navarra. Seguro que quedan muchas peñas sacras por descubrir. Quizás también tu te animes a emprender esta apasionante búsqueda.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Si te interesa este tema puedes comprar el libro en Amazon en el siguiente enlace:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PE%C3%91AS-SACRAS-NAVARRA-patrimonio-ancestral/dp/B0BFV293F4/ref=sr_1_3?qid=1666862084&amp;amp;refinements=p_27%3AJulio+Asunci%C3%B3n&amp;amp;s=books&amp;amp;sr=1-3&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Peñas Sacras de Navarra.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;También puedes adquirirlo en Pamplona, en las librerías Muga (Paulino Caballero 27) y La Librería de la Estafeta - La casa del libro (Calle Estafeta 36) y en Roncesvalles, en la tienda - librería.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Además, con la compra del libro estás colaborando en la labor que, desde hace más de quince años, llevo haciendo para divulgar el patrimonio de Navarra a través de mis blogs, mi canal YouTube y mis libros. Muchas gracias.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/8880380911856819284/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8880380911856819284'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8880380911856819284'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html' title='PEÑAS SACRAS DE NAVARRA. En busca de un patrimonio ancestral'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcd-vWPmGakbUTIZwOLfxRxuxVE0EpAIwv2m5Ui6vDh-xKw9xx8dYkLYm3UZq2TM-sByISot9Hl3Z3Yy38-9_7LTn9a373bNCfcMWVnw0XVHgPfsDrN8zOo8fVs-gRZ-obhg5bzE8J0qUN_ExZpApOTPe043c4KOUjvJJR_hkTqpO_8-gumfypRJFZFA/s72-w363-h407-c/PORTADA%20PROMOCI%C3%93N%201.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.6953909 -1.6760691</georss:point><georss:box>14.385157063821154 -36.8323191 71.005624736178845 33.4801809</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2907413088176260120</id><published>2022-03-29T03:52:00.011-07:00</published><updated>2022-11-11T06:33:32.346-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castro de Muumendi"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas arqueológicas en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>CASTRO DE MURUMENDI - BURUMENDI desde Alloz.</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEid4adqrWj8BzJo_UDb2EkULbC3iTbfkcuRORC-kRNNJ7V6DYDQ2IyTvGjZN394rvTzGFBix2Veq8bp1Hm1x_sojgpAX0g-uRObHmEskKWidtvl_6KzLtKf2V4MplbTgw1nYWDY9t_493-GPQK9PGaOKdahktchsPx4a0lNiFGiPzkN66wBIzUX48UzfQ/s800/01%20alto%20de%20buumendi.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;290&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEid4adqrWj8BzJo_UDb2EkULbC3iTbfkcuRORC-kRNNJ7V6DYDQ2IyTvGjZN394rvTzGFBix2Veq8bp1Hm1x_sojgpAX0g-uRObHmEskKWidtvl_6KzLtKf2V4MplbTgw1nYWDY9t_493-GPQK9PGaOKdahktchsPx4a0lNiFGiPzkN66wBIzUX48UzfQ/w515-h290/01%20alto%20de%20buumendi.jpg&quot; width=&quot;515&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En esta ruta vamos a acercarnos a conocer el castro de Murumendi - Burumendi. Está en lo más alto de un monte que se encuentra sobre el pantano de Alloz.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Actualmente el castro se encuentra en gran parte cubierto por arbolado, por lo que es difícil distinguir sus estructuras. Aún así todavía podremos ver restos de un tramo de las murallas que defendían este poblado fortificado de la Edad del Hierro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/MVSpSBWefR4&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La ruta parte del pueblo de Alloz. En la parte de arriba del pueblo hay un alto donde hoy hay una nave ganadera. Desde este alto tendremos una buena panorámica del valle. Aunque el lugar no está catalogado como castro, me llamaron la atención varios tramos de muros, así como la posición estratégica del cerro, con un gran control visual del entorno.¿Puede que en este lugar existiera también un poblado antiguo? Imposible saberlo sin excavaciones arqueológicas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8BxsqqB0vrnw83Sxj3AxGpKPBJkmXyijEXPATW8JEOlQp0pscd_V3fu6O17b-0CerpompJwq6n54MDD66oHb4yLF4uevjc3_yQlFpHLbGgwX4xpI3wpSM3E_3FjIxWSeNJsq2v-fS8Aug2n3Ey_TXYqKmSp4cRdJJUIVgIeJFwLrYFvrqD23PoHh7ig/s800/alloz%20burumendi%20(3).jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;280&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8BxsqqB0vrnw83Sxj3AxGpKPBJkmXyijEXPATW8JEOlQp0pscd_V3fu6O17b-0CerpompJwq6n54MDD66oHb4yLF4uevjc3_yQlFpHLbGgwX4xpI3wpSM3E_3FjIxWSeNJsq2v-fS8Aug2n3Ey_TXYqKmSp4cRdJJUIVgIeJFwLrYFvrqD23PoHh7ig/w498-h280/alloz%20burumendi%20(3).jpg&quot; width=&quot;498&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muros en el cerro de la parte alta de Alloz&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;Seguiremos una pista que pasa entre los montes de El Romeral y Txaparrandia hasta llegar a las inmediaciones del castro de Murumendi. Junto a la pista veremos el tramo de muralla que se conserva.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi-8bpGO57D2iycI1_CVRJBlGqmegrSne_HTjXvlTlyzpu4eAP6aD-wtHSWRM-J2aovvVvsw1gVpDYvvUK70G7i7GpiUOd_sW21LCTNCOFh7ETkVojgw5pcEcxdzSsJEASzL4nGAvENRlKyQssOftm95XCJcHDNySKamzrVMaG5zRpBBxFw__8dwbEJTg/s800/alloz%20burumendi%20(8).jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;280&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi-8bpGO57D2iycI1_CVRJBlGqmegrSne_HTjXvlTlyzpu4eAP6aD-wtHSWRM-J2aovvVvsw1gVpDYvvUK70G7i7GpiUOd_sW21LCTNCOFh7ETkVojgw5pcEcxdzSsJEASzL4nGAvENRlKyQssOftm95XCJcHDNySKamzrVMaG5zRpBBxFw__8dwbEJTg/w499-h280/alloz%20burumendi%20(8).jpg&quot; width=&quot;499&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tamo de la muralla del castro de Murumendi&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tras alcanzar la parte más alta del mismo, donde está la cima de tercera categoría de Burumendi, volveremos por un sendero con grandes panorámicas que enlaza con una pista que nos va a permitir acercarnos hasta las orillas del pantano de Alloz.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjyAUDljnFDfJm7YDBXI5mXPEZq99j6jXLxQ7WiAi-ruHtlkdf-U2Ynpaih7nYfVAyrNxyO7xk8gBNaGFXcUDeZ2epS83WP7vATyJp_uHEpPXo0bl-OLrmg8iKDUekywxBC86d3ipouS9SkrZ7RPVTwKOhns2bug3zGIWhWAf68aW7lsbd_IlcpSbONgA/s800/alloz%20burumendi%20(11).jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;286&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjyAUDljnFDfJm7YDBXI5mXPEZq99j6jXLxQ7WiAi-ruHtlkdf-U2Ynpaih7nYfVAyrNxyO7xk8gBNaGFXcUDeZ2epS83WP7vATyJp_uHEpPXo0bl-OLrmg8iKDUekywxBC86d3ipouS9SkrZ7RPVTwKOhns2bug3zGIWhWAf68aW7lsbd_IlcpSbONgA/w508-h286/alloz%20burumendi%20(11).jpg&quot; width=&quot;508&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pantano de Alloz&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Regresaremos al pueblo por otra pista de tierra que pasa junto a un mirador.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhwtxl1OwyxCz4b0kmbZLNQpSd57miw7FdVz9NZCy_vC7GKm4snrutJTB7eDrfogj0fpyDMU2idpS_BH-CCbxGLCGkFBtuzFlw9twBt64i9wQlh0iYsX33JzRVWLpthx0wxfXoYlHRQiqme2QXzE5xcRp9eVr4pnG31rmnEPtRGcINdjYme1PpDFkswAA/s800/alloz%20burumendi%20(14).jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhwtxl1OwyxCz4b0kmbZLNQpSd57miw7FdVz9NZCy_vC7GKm4snrutJTB7eDrfogj0fpyDMU2idpS_BH-CCbxGLCGkFBtuzFlw9twBt64i9wQlh0iYsX33JzRVWLpthx0wxfXoYlHRQiqme2QXzE5xcRp9eVr4pnG31rmnEPtRGcINdjYme1PpDFkswAA/w499-h281/alloz%20burumendi%20(14).jpg&quot; width=&quot;499&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mirador&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este enlace tienes el mapa y el track de la ruta:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/alloz-castro-de-murumendi-98643628&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta Castro de Murumendi - pantano de Alloz.&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Distancia: 6,9 km.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;b&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desnivel máximo: 122 m.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desnivel acumulado: 215 m.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La ruta es sencilla, con un desnivel muy asequible, por lo que es adecuada para cualquier tipo de senderista, incluidas familias con niños. En hacer la ruta tardaremos unas tres horas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El castro de Murumendi es otro de los castros navarros que descubrió Javier Armendáriz Martija. Por las cerámicas encontradas, parece ser que fue habitado durante el final de la Edad del Bronce, la Edad del Hierro y también parece que hubo un pequeño poblado en la Edad Media.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;246&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhOAPwcNjyhoxa6qW3c_wC6W_K1xWHEI9xB8WEy_ziGAV9smeYUpwfwLkvIp66vj3bIADPD2nG5-uI6fMUPpI6UkmIe5hOQ2vyVf7tWxW0Yd_zSfx5p3pGjigmWsCealf6OxnaJzYhMjkQhq3RTP28hqPe3hBtWWJTDlOwLrXg88qCcw3Ss_R6DR-GUVw/w492-h246/LIBRO%20PUEBLOS%20GUERREROS%20DE%20NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;492&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El castro tenía una posición estratégica, ya que el cerro donde se encuentra se levanta sobre la foz de Alloz. Ocupaba una superficie de 45.000 m². Tenía un sistema defensivo que se apoyaba en los escarpes naturales de la parte oriental y en las murallas que defendían su flanco occidental.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;264&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhgne4Euzchc4jCBokWWqRq69HMtLuxaqavJuERiMSheK-2VgqaegoqtKEFirVz4dCkI0XHGMMwvR1gKIbUTzs_NR7YdGkJUFAANHWTwWYj3K6EidmcRzQEhbODrR3LLrvBMjAXrluhvBdSXy970VAvq9jkh4h6EB0UMLvCNSptuunLYwvVUAC9QbWwYw/w479-h264/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;479&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;La vegetación lo cubre prácticamente en su totalidad, pero en los años ochenta del siglo XX se abrió una pista forestal que seccionó en un punto la muralla, por lo que se supo que esta tenía una anchura mínima de 1,5 metros. Actualmente se puede contemplar un tramo en la subida al castro. También podemos ver muchos majanos o acumulaciones de piedra que seguramente están formados por piedras de lo que fue la muralla y de las casas del poblado.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Bibliografía:&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;h2 style=&quot;border: 0px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-stretch: inherit; font-variant-east-asian: inherit; font-variant-numeric: inherit; font-weight: normal; line-height: 28px; margin: 0px 0px 10px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2907413088176260120/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/03/castro-de-murumendi-burumendi.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2907413088176260120'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2907413088176260120'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/03/castro-de-murumendi-burumendi.html' title='CASTRO DE MURUMENDI - BURUMENDI desde Alloz.'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEid4adqrWj8BzJo_UDb2EkULbC3iTbfkcuRORC-kRNNJ7V6DYDQ2IyTvGjZN394rvTzGFBix2Veq8bp1Hm1x_sojgpAX0g-uRObHmEskKWidtvl_6KzLtKf2V4MplbTgw1nYWDY9t_493-GPQK9PGaOKdahktchsPx4a0lNiFGiPzkN66wBIzUX48UzfQ/s72-w515-h290-c/01%20alto%20de%20buumendi.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>31292 Alloz, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.6941133 -1.9594746</georss:point><georss:box>14.383879463821152 -37.1157246 71.004347136178836 33.1967754</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7078044533747025103</id><published>2022-02-06T04:32:00.006-08:00</published><updated>2022-11-11T06:36:20.037-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Abrigo de la Peña del Cantero"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos del Valle de Etxauri"/><title type='text'>ABRIGO DE LA PEÑA DEL CANTERO   Valle de Etxauri</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjqRd5pO4cevI5GCOcMcoNaltWhgoVawcTg0_9tWfbL86E3EVZpNkYBKQfaEWO2nYKAn087urzjq4xHlHEZp5G3GdP8HFy1ZNnorPe9oGglwt6JsyrbDIm-iO546tUDtpImGxS59KbUpu1JvtknvyNj-zelE6Y5svA4aQjIRoVrseVB-UV0e9iic7JYDw=s600&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;275&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjqRd5pO4cevI5GCOcMcoNaltWhgoVawcTg0_9tWfbL86E3EVZpNkYBKQfaEWO2nYKAn087urzjq4xHlHEZp5G3GdP8HFy1ZNnorPe9oGglwt6JsyrbDIm-iO546tUDtpImGxS59KbUpu1JvtknvyNj-zelE6Y5svA4aQjIRoVrseVB-UV0e9iic7JYDw=w489-h275&quot; width=&quot;489&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;El abrigo de la Peña del Cantero&lt;/b&gt; se encuentra en un paraje espectacular. Se abre en los paredones rocosos de la sierra de Sarbil. Toma su nombre de la Peña del Cantero, una gran peña que se individualiza de la sierra y que cae hacia el valle de Etxauri.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/KdEYd8YTU5E&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La Peña del Cantero es un lugar muy especial. Fue un lugar con una significación espiritual importante hace miles de años. Prueba de ello es la existencia en la parte alta de la peña del santuario de la Edad del Hierro de San Quiriaco. Puedes tener más información y el modo de llegar en este enlace&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/santuario-prehistorico-de-san-quiriaco-julio-asuncion-2010-12-13-1687440&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Santuario prehistórico de San Quiriaco&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pero no es solo es el santuario de San Quiriaco lo que confiere a la Peña del Cantero una significación especial. El Huso es un gran monolito natural que se alza junto a la Peña del Cantero. Desde determinada perspectiva tiene cierta forma de cara humana (ver enlace anterior). A unos metros de este gran monolito, en la pared de piedra, se abre el abrigo de la Peña del Cantero.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh0-GPjg-oVzn-HJNnvX_VAvbHj6iG5ZWkQbk9tejPi4l3_nQBWql9SEJUflijQuJ0Yiu-lRqtid1N0RyLxTqQ6NGOxnkyDXjpflEpgbCqRhprsZoMLK-6SMabvL0eLeeyxF53EaTTuzf_nw3Qvl7ElqU7rDEntxo1huXcxiR5z6q0t5lpg7IlDZwHlgw=s600&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;451&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;370&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh0-GPjg-oVzn-HJNnvX_VAvbHj6iG5ZWkQbk9tejPi4l3_nQBWql9SEJUflijQuJ0Yiu-lRqtid1N0RyLxTqQ6NGOxnkyDXjpflEpgbCqRhprsZoMLK-6SMabvL0eLeeyxF53EaTTuzf_nw3Qvl7ElqU7rDEntxo1huXcxiR5z6q0t5lpg7IlDZwHlgw=w492-h370&quot; width=&quot;492&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El Huso desde el refugio&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El abrigo de la Peña del Cantero es otro de los elementos que llevan a pensar que estamos en un lugar de importancia religiosa en la Prehistoria. En su interior se encontraron pinturas rupestres de estilo esquemático. Fueron dadas a conocer por Isaac Santesteban. Desgraciadamente, en el abrigo se construyó un refugio de montaña, lo que llevó a la desaparición de las pinturas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh6FPAxyMWbfcQW7EfJBl86DQ7a9mIdQXWGmVc4W25O6aTNu5AOK4sykryCDHGXncU1pWNUnwD4bYEsMK_Kw5D_YMNbgPj3cFxOKFbanq85seO2FKgX55dteN5vIWfoBUqwnpUZIwYQ70VBz8RsqbElAmgHnyegGkhaF5Q3v2tD4F_eGt9PkXHuPU5OIg=s600&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh6FPAxyMWbfcQW7EfJBl86DQ7a9mIdQXWGmVc4W25O6aTNu5AOK4sykryCDHGXncU1pWNUnwD4bYEsMK_Kw5D_YMNbgPj3cFxOKFbanq85seO2FKgX55dteN5vIWfoBUqwnpUZIwYQ70VBz8RsqbElAmgHnyegGkhaF5Q3v2tD4F_eGt9PkXHuPU5OIg=w491-h276&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Interior del refugio de la Peña del Cantero&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estas representaban a una cabra, otra cuadrúpedo, seguramente también era una cabra, y a un antropomorfo. Afortunadamente tenemos los calcos que se hicieron en su día.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhwdwBNk1vZiRfde8TLdiKXvhWqTRUTJ6UD7vSEE8WwTwUBXkneahtyrQ1eMozM2rPoLS6JUKn3LU5gS5RJjmFqwpqIaowVsD6i0lCIp2ddlT3fQWTwJ09TS3hG9Eot7ifMsYTgaTr0kvuMwffqHLeVD5S53ysb4Lt7Y7viY-pHLrMI1Vt-FcFYsWzwIA=s542&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;542&quot; data-original-width=&quot;301&quot; height=&quot;436&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhwdwBNk1vZiRfde8TLdiKXvhWqTRUTJ6UD7vSEE8WwTwUBXkneahtyrQ1eMozM2rPoLS6JUKn3LU5gS5RJjmFqwpqIaowVsD6i0lCIp2ddlT3fQWTwJ09TS3hG9Eot7ifMsYTgaTr0kvuMwffqHLeVD5S53ysb4Lt7Y7viY-pHLrMI1Vt-FcFYsWzwIA=w242-h436&quot; width=&quot;242&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pinturas rupestres desaparecidas.&lt;br /&gt;Fuente: ver bibliografía al final del post&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aunque hoy no podemos ver estas pinturas, si podemos acceder al abrigo que, al fin y al cabo, forma parte del patrimonio prehistórico de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El abrigo está en un lugar prácticamente inexpugnable. Parece mentira que hace miles de años los antiguos pobladores del Valle de Etxauri lo eligieran para realizar sus pinturas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;258&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPQ1WtHLdjl5bFxa7WM10m80tO5rs_rHLbRfUOvGJrr_Twm-QhV3eVvPX8uqbMAz0nJ_1l_KQKMGYN1ZsZWCgvHuGPt1BMC9IWwJ-TB22FiLHgSw6jYCqnDwWm-4pMuoIPc1zNOUHl7XISt17DnJWZwlupo_fbWWvoecQ-Jd00juOUdp9LpQFthIx1CA/w469-h258/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;469&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Hoy podemos acceder al abrigo mediante una escala metálica que permite acceder al refugio de montaña. Pare llegar hasta el abrigo de la Peña del Cantero, si seguimos la ruta que lleva al santuario de San Quiriaco,&amp;nbsp; tenemos que rodear por la derecha la base de El Huso. Un pequeño sendero nos lleva en un minuto a la base de la escala metálica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjU7YIrNrWrpJZ7RAajX7ToZ6aXgiPlPrf0Nfgj5I5pR5hGT0x4vfvf5yLGRQmAUU_dT5LaQUd_OZ5F2jSNEjhaV_5TGImZUdqVB2u2HERXvx7UqnnxwMHGcQIQvKe_4ZN3sf55I91xggSYZ4LIVGIY7qAj-86YAg4SvDpiHJ0aD2U5pIr6YnZI4JVmOw=s600&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjU7YIrNrWrpJZ7RAajX7ToZ6aXgiPlPrf0Nfgj5I5pR5hGT0x4vfvf5yLGRQmAUU_dT5LaQUd_OZ5F2jSNEjhaV_5TGImZUdqVB2u2HERXvx7UqnnxwMHGcQIQvKe_4ZN3sf55I91xggSYZ4LIVGIY7qAj-86YAg4SvDpiHJ0aD2U5pIr6YnZI4JVmOw=w493-h277&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Escalera que permite acceder al abrigo de la Peña del Cantero&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desde el abrigo de la Peña del Cantero&lt;b&gt; la vista es extraordinaria&lt;/b&gt;. Uno se puede sentir como uno de los grandes buitres que anidan en las paredes rocosas de la sierra de Sarbil.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y, desde el abrigo, la vista de El Huso también es espectacular. Estando en el abrigo, viendo ese monumento natural que es El Huso, no puedo dudar que la elección del abrigo de la Peña del Cantero tuvo que tener relación con el gran monolito.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268/ref=sr_1_1?__mk_es_ES=%C3%85M%C3%85%C5%BD%C3%95%C3%91&amp;amp;crid=32MQMHMAD53GU&amp;amp;keywords=pueblos+guerreros+de+navarra&amp;amp;qid=1644150905&amp;amp;sprefix=pueblos+guerreros+de+navarra%2Caps%2C189&amp;amp;sr=8-1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;245&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiqqXpbbNXKjEbbFCbFv_5VG4gFrQfvXCOEcoYxKkHhMhN6NaTVy5YiXeOvrp-rLMB6XbzBPcIv8hZS-CQS7XwZ5DlMMMwGxXYS0iDlrYlrW1VFqj7ISXoIueU_p__-XrIgQFWkxOLGRytOLqxluPHMR3cnVEijWUd8fUzy-wumaKp82kbE6hVdRJImzg=w489-h245&quot; width=&quot;489&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Es una pena que las pinturas hayan desaparecido. Afortunadamente, en otro abrigo cercano, este si que completamente inaccesible salvo por escaladores expertos, si se han conservado pinturas prehistóricas. En este caso son líneas y elementos geométricos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esperemos que el ejemplo del abrigo de la Peña del Cantero, cuyo refugio de montaña nunca debió realizarse, sirva para sensibilizar más en la protección del arte rupestre. Es uno de los patrimonios más importantes y vulnerables de nuestros ancestros más lejanos. Un arte único e irrepetible.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Bibliografía:&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Javier Nuin&lt;/b&gt; &lt;i&gt;El arte esquemático en Val de Etxauri (Navarra). Nuevas aportaciones y valoración general.&lt;/i&gt; Revista Zephyrus, revista de Prehistoria y Arqueología. Vol. 41. Universidad de Salamanca 1988.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;h2 style=&quot;border: 0px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-stretch: inherit; font-variant-east-asian: inherit; font-variant-numeric: inherit; font-weight: normal; line-height: 28px; margin: 0px 0px 10px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7078044533747025103/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/02/abrigo-pena-cantero-valle-etxauri.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7078044533747025103'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7078044533747025103'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/02/abrigo-pena-cantero-valle-etxauri.html' title='ABRIGO DE LA PEÑA DEL CANTERO   Valle de Etxauri'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjqRd5pO4cevI5GCOcMcoNaltWhgoVawcTg0_9tWfbL86E3EVZpNkYBKQfaEWO2nYKAn087urzjq4xHlHEZp5G3GdP8HFy1ZNnorPe9oGglwt6JsyrbDIm-iO546tUDtpImGxS59KbUpu1JvtknvyNj-zelE6Y5svA4aQjIRoVrseVB-UV0e9iic7JYDw=s72-w489-h275-c" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-5949978522396307983</id><published>2022-02-05T08:09:00.008-08:00</published><updated>2022-03-29T03:42:10.889-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castro de Gazteluzar"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castro de Iracheta"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castro de Kazteluzar"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castros de la Valdorba"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castros de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Javier Armendáriz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><title type='text'>CASTRO DE KAZTELUZAR  Iracheta</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi1Yh2eKrp3bZuzIubV_LKu4cNj4bq3Zz-u70sMG-ALkO5D5nlHl2dSlQpluuitslvrF_m00nGDjuDr72KoSEVl59jalGX25lEXbIkXanVW_fmoq509zSDvRjPw-Wfm0zU2-9gfV8mRikqbb5VBXSaACs_t3j0_vHlWAY8GCFH0C-ihhYb4uLVGxP2p3Q=s600&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;279&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi1Yh2eKrp3bZuzIubV_LKu4cNj4bq3Zz-u70sMG-ALkO5D5nlHl2dSlQpluuitslvrF_m00nGDjuDr72KoSEVl59jalGX25lEXbIkXanVW_fmoq509zSDvRjPw-Wfm0zU2-9gfV8mRikqbb5VBXSaACs_t3j0_vHlWAY8GCFH0C-ihhYb4uLVGxP2p3Q=w496-h279&quot; width=&quot;496&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;El castro de Kazteluzar, también llamado de Gazteluzar&lt;/b&gt; se encuentra en la cima de uno de los montes que se alzan sobre el pueblo de&lt;b&gt; Iracheta&lt;/b&gt;, en la &lt;b&gt;Valdorba&lt;/b&gt;. No es muy grande. Ocupa una superficie de 6.000 m². Fue habitado durante la Edad del Hierro, en el primer milenio a.C.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/KdMin1Q3R8Q&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El poblado estaba defendido por una muralla rodeada por un foso. Actualmente, aunque la vegetación cubre buena parte de las estructuras, es posible ver el foso. En algunos puntos presenta una anchura que supera los 10 metros y una profundidad de 3.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiqbNhANn50EQNsctZWlubKj0TTUjjX7w8PM66SF4tMm4dgXLGOdSXB8B49v6ZFUqNtLhPJ8xFGrJIf7ryP5mPCEd-F1cA2GevLrJvnmgXs5GNmVBaAszyrUJqDbwYAMWk3XIRVne9RZhe_ZmZgNa2DUdm-iHGHr-1R5WBDK3_FnqRp5ozycc8KpP1Z0A=s600&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;279&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiqbNhANn50EQNsctZWlubKj0TTUjjX7w8PM66SF4tMm4dgXLGOdSXB8B49v6ZFUqNtLhPJ8xFGrJIf7ryP5mPCEd-F1cA2GevLrJvnmgXs5GNmVBaAszyrUJqDbwYAMWk3XIRVne9RZhe_ZmZgNa2DUdm-iHGHr-1R5WBDK3_FnqRp5ozycc8KpP1Z0A=w496-h279&quot; width=&quot;496&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foso norte.&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De la muralla que rodeaba el castro se aprecia el terraplén de tierra que ahora la cubre. En la parte sur del castro podemos ver una acumulación de piedras que es el derrumbe de la muralla.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En la parte norte, al otro lado del foso, se pueden apreciar un par de líneas de terraplenes. Seguramente eran parte de la defensa avanzada del poblado por el flanco que estaba más expuesto.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgXss4ViI7w1WOSYeg5bBTOu1Gu9upULjhXKHu1m2q9lEnf_KGfkYAYwItkQNPwF8YKOIjCdXqIjSqazceRG_V6ajy8-sWG2zCz-I55q0OcLPXr1nS_QUUI_GRnAxWaZwQHn4E3Js5BeqxUJlanREi34tdMtp5ImqhcqyToLhX00TRX13HpM3ALpQ-WRg=s600&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;280&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgXss4ViI7w1WOSYeg5bBTOu1Gu9upULjhXKHu1m2q9lEnf_KGfkYAYwItkQNPwF8YKOIjCdXqIjSqazceRG_V6ajy8-sWG2zCz-I55q0OcLPXr1nS_QUUI_GRnAxWaZwQHn4E3Js5BeqxUJlanREi34tdMtp5ImqhcqyToLhX00TRX13HpM3ALpQ-WRg=w498-h280&quot; width=&quot;498&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Derrumbe de la muralla sur&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La cima del monte donde se ubica el castro de Kazteluzar está artificialmente amesetada para crear un espacio para ubicar las casas o cabañas del poblado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El castro era parte del entramado que controlaba el camino que comunicaba las comarcas de Sangüesa con el valle del Cidacos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Este castro fue descubierto por Javier Armendáriz Martija.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;248&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhG7nPEfXT_rKfsp_dnvsyQtZup49djAJRBCA_pysY9J6j5fUg_LElm7_nHSf6727DWSBmwFm94L0DQ0xbOTKT9BoI-8-jaSovpG2bFgQNzUozoG3iRF5jBLXgG2MaBU8N5d4mUhnNOwcNahXvlAFzpDJuN36OppRnuGn9td1N7ibfBMOf0Qgzs57cWtw=w496-h248&quot; width=&quot;496&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desde Iracheta se tarda poco más de media hora andando en llegar al castro de Kazteluzar. En este enlace tienes el track y el mapa de localización en Wikiloc, por si quieres visitarlo:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/castro-de-kazteluzar-iracheta-valdorba-95271476&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Ruta castro Kazteluzar desde Iracheta.&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En la visita podemos recorrer el foso norte, subir al terraplén de la muralla, atravesar el espacio donde en su día estuvieron las cabañas del poblado y llegar a la parte sur, donde veremos el derrumbe de la muralla y, de nuevo, el foso, que en esta parte tiene menor anchura. Otro de los atractivos de la visita son las pánorámicas que se tienen desde el entono del foso norte. En días claros se llega a ver el monte San Lorenzo, la cima más alta de La Rioja (2271 m).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Bibliografía:&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;h2 style=&quot;border: 0px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-stretch: inherit; font-variant-east-asian: inherit; font-variant-numeric: inherit; font-weight: normal; line-height: 28px; margin: 0px 0px 10px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/5949978522396307983/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/02/castro-de-kazteluzar-iracheta.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/5949978522396307983'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/5949978522396307983'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/02/castro-de-kazteluzar-iracheta.html' title='CASTRO DE KAZTELUZAR  Iracheta'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi1Yh2eKrp3bZuzIubV_LKu4cNj4bq3Zz-u70sMG-ALkO5D5nlHl2dSlQpluuitslvrF_m00nGDjuDr72KoSEVl59jalGX25lEXbIkXanVW_fmoq509zSDvRjPw-Wfm0zU2-9gfV8mRikqbb5VBXSaACs_t3j0_vHlWAY8GCFH0C-ihhYb4uLVGxP2p3Q=s72-w496-h279-c" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-5246726054843849915</id><published>2022-01-27T05:34:00.004-08:00</published><updated>2022-02-13T06:52:15.036-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueologia Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castro de Murillo"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castro de Mués"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castros de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Mués"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas arqueológicas en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>CASTRO DE MURILLO  (Mués)</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhFqOIxAiF6Oj2OIEzhG6cFJNK--vCxSzaBtkMh0xspj_p6v_t2CwOF31OKgjwlHLe_IGjdWfkmZeDJxKeLJU7A0_NbEJzzH2MKK773ui22dtfN5lC834Ze7wKS18kjpWV0AeHC34AiQ0KzVUXNZem2vPbzjg4PcYUFUGJXG-sjPtAVFAaEBy0XNk6N_w=s1024&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;528&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;256&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhFqOIxAiF6Oj2OIEzhG6cFJNK--vCxSzaBtkMh0xspj_p6v_t2CwOF31OKgjwlHLe_IGjdWfkmZeDJxKeLJU7A0_NbEJzzH2MKK773ui22dtfN5lC834Ze7wKS18kjpWV0AeHC34AiQ0KzVUXNZem2vPbzjg4PcYUFUGJXG-sjPtAVFAaEBy0XNk6N_w=w496-h256&quot; width=&quot;496&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El &lt;b&gt;castro de Murillo&lt;/b&gt; se encuentra en el cerro que domina el pueblo de &lt;b&gt;Mués&lt;/b&gt; y que está en la parte más occidental de la sierra de San Gregorio. Está en una posición estratégica, ya que este cerro también cierra por el este el llamado &lt;b&gt;Congosto de Mués&lt;/b&gt;, estrecha hoz formada en el relieve por el &lt;b&gt;río Odrón&lt;/b&gt;. Este paso debió ser vía de&amp;nbsp; comunicación en la antigüedad. Hoy todavía lo atraviesa la carretera que comunica la zona de Los Arcos con el valle de la Berrueza.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este enlace tienes el track y el mapa de la ruta si quieres visitar el castro:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/castro-de-murillo-mues-93757237&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta Castro de Murillo de Mués&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/qbGyQCvHS-o&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Este castro es uno más de los descubiertos por &lt;/span&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija&lt;/b&gt;&lt;span&gt;. Tiene una superficie total de 30.200 m², con un recinto principal de 9.200 m².&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La cumbre del cerro está artificialmente amesetada. Allí, donde hoy hay plantados frutales, en su día estuvieron las casas o cabañas del poblado de la Edad del Hierro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg-eB9c2zgpoal5eucIAl_IaM0U_TwqxGsxO--NjIK1qF4dyEIkMIr3Makbu8vBENcws88bPu8wDyPVRbKkZu2EhUumlQsyMGlHG7Bnt8ZgRxJwYHgT_onuWUKMpQo5tSeqaFxJoYCxr9E_eo9gqT_czhvugMTL9XZP0LKKYSb2EprH7iJuDOhZLLkD1A=s800&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg-eB9c2zgpoal5eucIAl_IaM0U_TwqxGsxO--NjIK1qF4dyEIkMIr3Makbu8vBENcws88bPu8wDyPVRbKkZu2EhUumlQsyMGlHG7Bnt8ZgRxJwYHgT_onuWUKMpQo5tSeqaFxJoYCxr9E_eo9gqT_czhvugMTL9XZP0LKKYSb2EprH7iJuDOhZLLkD1A=w492-h277&quot; width=&quot;492&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Parte superior del cerro. Aquí estaban las viviendas&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El castro todavía conserva algunas estructuras arquitectónicas. Así, podemos ver varias líneas de murallas, que en algunos casos fueron reutilizadas posteriormente como bancales agrícolas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjBXvnnNLH6q0Z2N3kVLOt3GsfP-k30fC0LFto134KXdLwzHg2hrHCC3FXxNNBhiR6Ekj937uZBwvi0ETWx2wUG_icjL_NcGiLPJOjaKul9xges5hbOSOOO_mxgqHTe88KY99tFIICjuXLKSsiIuxTGaM_gtJr0fpP5OuDF4lFGpGaNKkrQul6_fQM3Dg=s800&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjBXvnnNLH6q0Z2N3kVLOt3GsfP-k30fC0LFto134KXdLwzHg2hrHCC3FXxNNBhiR6Ekj937uZBwvi0ETWx2wUG_icjL_NcGiLPJOjaKul9xges5hbOSOOO_mxgqHTe88KY99tFIICjuXLKSsiIuxTGaM_gtJr0fpP5OuDF4lFGpGaNKkrQul6_fQM3Dg=w493-h277&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Muralla&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Además, en el flanco norte y oeste se aprecian perfectamente varios terraplenes defensivos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el flanco sur, por donde se accede al castro desde Mués, podemos ver varias líneas de terraplenes y murallas que funcionaban como defensas avanzadas del castro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj8Ntdkdf-iCKdgJGUKVhnvHmjB8PQ2kElZIfRW9mKI7IPa1VDZ-gwJP1ahSxYcjzPDdaGq4WKX0sBFo-jxTUw0op1Ox5wM2EGnlXaZczA2XfQZv1V3FxuTjmDdAJK9IGLTF6CLzgJ22mKSibb94h4DIWSm7j6FPHjvcyDK1AkMf-EabILh8lqUZNLU8w=s800&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj8Ntdkdf-iCKdgJGUKVhnvHmjB8PQ2kElZIfRW9mKI7IPa1VDZ-gwJP1ahSxYcjzPDdaGq4WKX0sBFo-jxTUw0op1Ox5wM2EGnlXaZczA2XfQZv1V3FxuTjmDdAJK9IGLTF6CLzgJ22mKSibb94h4DIWSm7j6FPHjvcyDK1AkMf-EabILh8lqUZNLU8w=w491-h276&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Terraplén en el flanco norte del castro&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En la prospección del yacimiento arqueológico se encontraron fragmentos de cerámica hecha a mano y también a torno celtibéricas.También se encontraron varios molinos de mano de tipo barquiforme.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Según Armendáriz, el castro de Murillo de Mués debió ser un castro importante dentro del entramado de más de dos centenares de castros documentados en Navarra. A pesar de que la explotación agrícola del monte donde se encuentra ha destruido buena parte de sus estructuras, todavía ha quedado huella del importante entramado defensivo que lo protegía, defensas que dejan ver la importancia que el lugar debió tener hace más de 2.000 años.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268/ref=sr_1_1?__mk_es_ES=%C3%85M%C3%85%C5%BD%C3%95%C3%91&amp;amp;crid=1O095UAG1X3IW&amp;amp;keywords=pueblos+guerreros+de+navarra&amp;amp;qid=1643290230&amp;amp;sprefix=pueblos+guerreros+de+navarra%2Caps%2C1089&amp;amp;sr=8-1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;246&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjwoph0W8ovXc-SilMumpnK8owfQ1MaPev1BFCxobdW-S8UrEEqHC2lajzCYR02R2pPU0i_FcTDvh8DFkj3VhkEmVNvTpWTb-zsfoAycxyy9VC0lrN_lvwW1Mm9M1gIxhV0EVCjubQlbQV9sFETjanS--XqHK7x2EfbB5ssQETpmsRjd_XLsV-2hpEGCA=w491-h246&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En sus momentos más antiguos solo debió estar ocupada la plataforma superior. Durante el Hierro Medio, seguramente debido al aumento de la población, se aterrazaron varios niveles del flanco sur para habilitarlos como lugar donde levantar nuevas casas. Estas terrazas avanzadas fueron protegidas también con terraplenes y murallas, de las que hoy todavía podemos ver algunos restos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjb1GH76hIXa1P5g4_p7qmohClSsCOSO1GwOl9X-AgY9CXE9xdBWfRhAK_FoNMLUvcTueX0skJfzQ7wOxhbvjJvOB7URBJY4FBqxf1sWWQ6QLo4j_kQmhSpFRAIp9CmuwZuUxNerfBybIodpQZpsF-2JG21NiY1hbGWw6Nq5zvm3qzMVoM2Fg8_dwPAOw=s800&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjb1GH76hIXa1P5g4_p7qmohClSsCOSO1GwOl9X-AgY9CXE9xdBWfRhAK_FoNMLUvcTueX0skJfzQ7wOxhbvjJvOB7URBJY4FBqxf1sWWQ6QLo4j_kQmhSpFRAIp9CmuwZuUxNerfBybIodpQZpsF-2JG21NiY1hbGWw6Nq5zvm3qzMVoM2Fg8_dwPAOw=w493-h277&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Ladera sur donde se pueden ver los aterrazamientos&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por los restos encontrados, el castro estuvo habitado al menos desde el Hierro Antiguo, quizás desde el Bronce Final. Según Armendáriz el poblado debió ser abandonado antes del siglo II a.C. ya que no se ha encontrado materiales arqueológicos de esta época.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Bibliografía:&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;h2 style=&quot;border: 0px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-stretch: inherit; font-variant-east-asian: inherit; font-variant-numeric: inherit; font-weight: normal; line-height: 28px; margin: 0px 0px 10px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/5246726054843849915/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/01/castro-de-murillo-mues.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/5246726054843849915'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/5246726054843849915'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/01/castro-de-murillo-mues.html' title='CASTRO DE MURILLO  (Mués)'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhFqOIxAiF6Oj2OIEzhG6cFJNK--vCxSzaBtkMh0xspj_p6v_t2CwOF31OKgjwlHLe_IGjdWfkmZeDJxKeLJU7A0_NbEJzzH2MKK773ui22dtfN5lC834Ze7wKS18kjpWV0AeHC34AiQ0KzVUXNZem2vPbzjg4PcYUFUGJXG-sjPtAVFAaEBy0XNk6N_w=s72-w496-h256-c" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-8000139350283361216</id><published>2021-08-24T09:20:00.009-07:00</published><updated>2022-11-11T06:38:43.626-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Dolmen de Arteko Saroa"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Dolmen de La Cañada"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="monumentos megalíticos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Parque Natural de Urbasa"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>DOLMEN DE LA CAÑADA Y DOLMEN DE ARTEKO SARO </title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhaM0pK-URNEskSxodSrW_RGFkvFGB8hnrYITzleI-oXdlwuRHFfFV-c8GSAZfwUHlvUPNDiUrwZCFkh2JQgIRKmhQL4J8jOdRKQRUfKcj0fSDr-APGqruFv0zXwG1Tm8d2yFLJs2fLgDMW/s600/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+06.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;278&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhaM0pK-URNEskSxodSrW_RGFkvFGB8hnrYITzleI-oXdlwuRHFfFV-c8GSAZfwUHlvUPNDiUrwZCFkh2JQgIRKmhQL4J8jOdRKQRUfKcj0fSDr-APGqruFv0zXwG1Tm8d2yFLJs2fLgDMW/w495-h278/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+06.jpg&quot; width=&quot;495&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los &lt;b&gt;dólmenes de La Cañada y de Arteko Saro &lt;/b&gt;(o Arteko Saroa)&amp;nbsp;son dos de los monumentos megalíticos más importantes de Navarra. Se encuentran en el Parque Natural de Urbasa.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los dos dólmenes destacan por su gran túmulo de piedras conservado. En el de La Cañada alcanza los 20 metros de diámetro y casi dos metros de altura máxima. El de Arteko Saro impresiona por la altura de su túmulo que supera los 2,5 metros de altura.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/luSYyfwe498&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los dos conservan restos de sus cámaras funerarias. La de La Cañada en peor estado, ya que no se conserva la gran losa que cubría la cámara en su lugar. Esta partida y desplazada. En cambio el dolmen de Arteko Saroa conserva la cámara funeraria en mejor estado, incluyendo el gran megalito que hace de techo de la misma.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjs7nPmQwtsL9dtMTQSm9ENul8t6tQKzQOKHfxmmJkpZLwmXOtrpcITTi5sibv__MntbX5Pl-84ZUyHBWoUQhN1-jtcxDJJZLvUpU9IPjFsPQSrh4QiKHDsOX-9Yl11_fT34Ktw2v_uY7Vo/s600/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+09.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;280&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjs7nPmQwtsL9dtMTQSm9ENul8t6tQKzQOKHfxmmJkpZLwmXOtrpcITTi5sibv__MntbX5Pl-84ZUyHBWoUQhN1-jtcxDJJZLvUpU9IPjFsPQSrh4QiKHDsOX-9Yl11_fT34Ktw2v_uY7Vo/w498-h280/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+09.jpg&quot; width=&quot;498&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Interior de la cámara funeraria del dolmen de Arteko Saroa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estos monumentos funerarios están encuadrados cronológicamente en la Edad del Bronce, entre el 2000 y el 900 a.C. Fueron construidos por las comunidades pastoriles que habitaron Urbasa en la Prehistoria.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;265&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhMWT0RC2lPLmju9A2WyOqlDMFwrxRFlOgtIrT92eqI1aspHxSUPIPt08ZKh_wOkPtJexj85KiK1--IFF5EUhlr5kn9UkwC6r59_zaEJTOsGxnGkooN4l7swNcgFJU2JxYahGmaJpSmYWORHxT_Frfm44yZ0x1nm8kfDk1XLZhMBjoNI7vLGXlMTuttAQ/w481-h265/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;481&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el dolmen de La Cañada se conservan 11 losas de la cámara. Fue excavado en 1921 por José María Barandiarán, Eguren y Aranzadi. Encontraron restos de entre 7 y 11 individuos. También, entre otros objetos, una punta de flecha foliácea de sílex.&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El dolmen de Arteko Saro también fue excavado en 1921 por Barandiarán y Eguren. Aquí se encontraron restos de más de 14 individuos y tres puntas de flecha.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/B4ZZl1h_yPU&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En estos enlaces tienes mucha más información sobre los dolmenes de La Cañada y de Arteko Saro. Son dos de las extraordinarias fichas de monumentos megalíticos que confecciona Luis Millán:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://www.euskal-herria.org/system/files/31-36-01-02+Dolmen+La+Ca%C3%B1ada.pdf&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ficha del dolmen de La Cañada&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://euskal-herria.org/node/19108&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Ficha del dolmen de Arteko Saro&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No se han conservado los restos de las humildes cabañas que habitaron. Pero si que nos han dejado estos impresionantes monumentos funerarios. Son la muestra de su espiritualidad, del respeto a sus ancestros y de sus creencias en un mundo más allá de la muerte.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEilvVA8YSYcOl4XEmalviPqRvliMcaZNV5K2H4APfVdyqGZz7c2Sh7nLqGcXYeZVE7czGgIy3JIUr52zYKVFBdT2jzqy3M19xDtx6XJlLT0n-Br77F4bmlXKbb2M7SDhFZzdgl1U4R6TNHU/s600/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+08.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;328&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEilvVA8YSYcOl4XEmalviPqRvliMcaZNV5K2H4APfVdyqGZz7c2Sh7nLqGcXYeZVE7czGgIy3JIUr52zYKVFBdT2jzqy3M19xDtx6XJlLT0n-Br77F4bmlXKbb2M7SDhFZzdgl1U4R6TNHU/w438-h328/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+08.jpg&quot; width=&quot;438&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Túmulo del dolmen de Arteko Saroa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se pueden visitar ambos monumentos megalíticos haciendo una bonita ruta senderista que parte del aparcamiento que está habilitado en las cercanías del Balcón de Pilatos. En la ruta, de muy escaso desnivel y apta para todo tipo de senderistas, disfrutaremos de extensas panorámicas del Parque Natural de Urbasa, visitaremos los dos monumentos megalíticos y también recorreremos el impresionante Balcón de Pilatos, uno de los hitos naturales imprescindibles de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este enlace te dejo el track y el mapa de la ruta en Wikiloc:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/ruta-dolmenes-de-urbasa-dolmen-de-la-canada-y-dolmen-de-arteko-saro-81987538&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta dólmenes de La Cañada y Arteko Saro y Balcón de Pilatos.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bibliografía:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=3832171&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- &lt;i&gt;Armas líticas en dólmenes navarros&lt;/i&gt;. &lt;b&gt;María Amor Beguiristain Gúrpide&lt;/b&gt;. Principe de Viana nº 253. Pamplona 2011&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://www.euskal-herria.org/system/files/31-36-01-02+Dolmen+La+Ca%C3%B1ada.pdf&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Ficha de &lt;b&gt;Luis Millán&lt;/b&gt; sobre el dolmen de La Cañada&lt;/span&gt;&amp;nbsp;en &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Euskal-herria.org&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://euskal-herria.org/node/19108&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ficha de &lt;b&gt;Luis Millán&lt;/b&gt; sobre el dolmen de Arteko Saro en Euskal-herria.org&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;h2 style=&quot;border: 0px; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-stretch: inherit; font-variant-east-asian: inherit; font-variant-numeric: inherit; font-weight: normal; line-height: 28px; margin: 0px 0px 10px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/h2&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/8000139350283361216/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/08/dolmen-la-canada-arteko-saroa.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8000139350283361216'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8000139350283361216'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/08/dolmen-la-canada-arteko-saroa.html' title='DOLMEN DE LA CAÑADA Y DOLMEN DE ARTEKO SARO '/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhaM0pK-URNEskSxodSrW_RGFkvFGB8hnrYITzleI-oXdlwuRHFfFV-c8GSAZfwUHlvUPNDiUrwZCFkh2JQgIRKmhQL4J8jOdRKQRUfKcj0fSDr-APGqruFv0zXwG1Tm8d2yFLJs2fLgDMW/s72-w495-h278-c/Dolmen+La+Ca%25C3%25B1ada+-+Arteko+Saroa+06.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>Sierra de Urbasa, 31810, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.8761111 -2.0875</georss:point><georss:box>42.472494387183112 -2.63681640625 43.279727812816894 -1.53818359375</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2411970158692286258</id><published>2021-08-02T03:16:00.002-07:00</published><updated>2021-08-02T07:40:15.737-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Mues"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="presa de mues"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Presa romana de Mues"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="presas romanas"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos romanos de Navarra"/><title type='text'>PRESA ROMANA DE MUES</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiwSLNilWAqLl3jKkQtrgpUWhTzi4Cu5yj98XqM2Q-c4E6xL-nMzObCnTGpkYlDIDUXZPcjl9VTOSbm5n_nCa9BHYVqGLWBXGw62EjAXCws6MltLArTSoSS9E2l8AB5JGTtFs4i_EFrXv9o/s600/Presa+romana+de+Mues+03.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;274&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiwSLNilWAqLl3jKkQtrgpUWhTzi4Cu5yj98XqM2Q-c4E6xL-nMzObCnTGpkYlDIDUXZPcjl9VTOSbm5n_nCa9BHYVqGLWBXGw62EjAXCws6MltLArTSoSS9E2l8AB5JGTtFs4i_EFrXv9o/w487-h274/Presa+romana+de+Mues+03.jpg&quot; width=&quot;487&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; A poco más de
medio kilómetro de la población navarra de Mues, muy cerca de la
carretera NA-129, se descubrió en 2018 una presa romana en un
excelente estado de conservación. Fue casualidad. El descubrimiento
se produjo cuando se hacían unas obras para colocar una arqueta de
distribución de agua, que, por cierto, se acabó de instalar en el
lugar cuando lo más lógico hubiera sido que la hubieran desplazado
a un lugar más alejado de la presa romana.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/ikh0MxwgSX4&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;249&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjuFHtxLtK5ym7dygc8tnFQekPHYpd_nvADPTS9uqb80mtuKqtmstaprzWQ6-w7vCVuVO81Skf6eHfuuUkTvIRC80owprJl0YNUTV6YpfKz7b4lFYNCZn4GXBz6z-IrOr01ydCX7cdSf2Xe/w497-h249/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;497&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y es que la presa
romana de Mues tiene un alto valor patrimonial. Es una de las presas
mejor conservadas de España. Esto es así porque muchas de las otra
presas romanas que integran el patrimonio arqueológico fueron
restauradas y modificadas en siglos posteriores para que continuaran
dando servicio. En cambio, la presa de Mues se abandonó en tiempos
romanos, por lo que ha quedado tal y como la construyeron hace 2.000
años.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLj0OLEnz-LRL1kprRGNpq_ubege2nOCNq1iIDzCRXKxw4UklkHbjmbyijL5kxfCU3x1u1gOO2bnFrAlQ9OpTmTjwzRssK8yOqwfO6OA_fDlDc08CNrGjC-BU2RIr6fqhZKOknbx4lDsF1/s600/Presa+romana+de+Mues+05.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;284&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLj0OLEnz-LRL1kprRGNpq_ubege2nOCNq1iIDzCRXKxw4UklkHbjmbyijL5kxfCU3x1u1gOO2bnFrAlQ9OpTmTjwzRssK8yOqwfO6OA_fDlDc08CNrGjC-BU2RIr6fqhZKOknbx4lDsF1/w505-h284/Presa+romana+de+Mues+05.jpg&quot; width=&quot;505&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La presa fue
construida en el siglo I d.C. Mide cincuenta metros de largo, más de
dos de grosor y tiene cinco metros de profundidad. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La presa romana de
Mues represaba las aguas del río Odrón. Parece ser que formaba
parte del sistema hidraúlico que abastecía a la importante ciudad
romana de Calahorra. Es muy probable que la presa romana de Mues
fuera abandonada en el siglo II d.C. cuando la ciudad de Calahorra
empezó su decadencia.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgTpf-88RMh1Y2IYcSi4eJTa-MZ3MJqhpwTkhw7E_AfCp65obSfrosYNnjnZYvscMTOlPgLHnHcwndwWGsdTR8jWwrraiJJetGHwzdbBErcX_LWmyDZg-s1fQQt6OsfXGw312-LxC8v9vvf/s1600/IMG_20210731_105605.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;901&quot; data-original-width=&quot;1600&quot; height=&quot;283&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgTpf-88RMh1Y2IYcSi4eJTa-MZ3MJqhpwTkhw7E_AfCp65obSfrosYNnjnZYvscMTOlPgLHnHcwndwWGsdTR8jWwrraiJJetGHwzdbBErcX_LWmyDZg-s1fQQt6OsfXGw312-LxC8v9vvf/w503-h283/IMG_20210731_105605.jpg&quot; width=&quot;503&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La conservación de
la presa es extraordinaria. Eso se debe, en buena parte, a su sólida
construcción. Impresiona ver como trabajaban los romanos las obras
públicas. El corte y tallado de los grandes sillares es perfecto. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhpJhnL5QDDcBHU5BFNrDZYyyDu8YivQ4ndVzNYFh0ShSeWO5K-OhsUYlvB2bubDQEGKO9I47cpy6VRQyg5CsVvYGrVzNpheZmqgBZX2Kn_rp4nbmnnAEcJpXu2Pzh4f-UV6-ugh_GAtFPk/s600/Presa+romana+de+Mues+08.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;280&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhpJhnL5QDDcBHU5BFNrDZYyyDu8YivQ4ndVzNYFh0ShSeWO5K-OhsUYlvB2bubDQEGKO9I47cpy6VRQyg5CsVvYGrVzNpheZmqgBZX2Kn_rp4nbmnnAEcJpXu2Pzh4f-UV6-ugh_GAtFPk/w498-h280/Presa+romana+de+Mues+08.jpg&quot; width=&quot;498&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Otro detalle que
incrementa la importancia de este yacimiento arqueológico es la
conservación de la torre que regulaba el caudal de la presa. Es la
mejor conservada que se ha encontrado hasta el momento. Conserva
hasta la estructura de madera que abría y cerraba el flujo del agua.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ3kmHBvnoyiK01kwVtr-ts87CXMQKA3HphljP392f1wY9tMb0_TQEJni3TK4cqSWRpdSjsMeYEl-SRbuI9ZD01qlQqtdfJ1klVwqrJCUvm4yYVq3kR391Rd9gkDLymjHW9Cb21CR0v7Ci/s600/Presa+romana+de+Mues+07.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;338&quot; data-original-width=&quot;600&quot; height=&quot;279&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ3kmHBvnoyiK01kwVtr-ts87CXMQKA3HphljP392f1wY9tMb0_TQEJni3TK4cqSWRpdSjsMeYEl-SRbuI9ZD01qlQqtdfJ1klVwqrJCUvm4yYVq3kR391Rd9gkDLymjHW9Cb21CR0v7Ci/w497-h279/Presa+romana+de+Mues+07.jpg&quot; width=&quot;497&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El yacimiento
todavía está en proceso de estudio y excavación. Esperemos, tal
como en principio se  ha planteado, que sea puesto en valor para la
visita, acabando la excavación de la estructuras e instalando
paneles informativos que posibiliten una mejor comprensión de la
presa romana a los visitantes. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Si te quieres
acercar a ella, aquí te dejo el mapa con la ubicación de la presa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgdByBv5l1hUA3aKjYDv4DumLFpuB818mIQcAD0BL7iI9a2YF3r273mek2Z8MzD6CGWT5J_94BD4oFRC7q-UwbpI0Ibpvr7mVnYEPeSr7lzPWYlcO0DE5Su0AQMgtktNCFsOjL6V-BpXBz5/s1024/Localizaci%25C3%25B3n+presa+romana+de+Mues.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;627&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;309&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgdByBv5l1hUA3aKjYDv4DumLFpuB818mIQcAD0BL7iI9a2YF3r273mek2Z8MzD6CGWT5J_94BD4oFRC7q-UwbpI0Ibpvr7mVnYEPeSr7lzPWYlcO0DE5Su0AQMgtktNCFsOjL6V-BpXBz5/w505-h309/Localizaci%25C3%25B3n+presa+romana+de+Mues.jpg&quot; width=&quot;505&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La mejor manera de acceder al yacimiento arqueológico es aparcar en
un aparcadero que se encuentra al otro lado de la carretera. Desde
aquí cruzamos la carretera y cogemos una pista que, en menos de 100
metros, nos lleva hasta la presa romana.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2411970158692286258/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/08/presa-romana-de-mues.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2411970158692286258'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2411970158692286258'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/08/presa-romana-de-mues.html' title='PRESA ROMANA DE MUES'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiwSLNilWAqLl3jKkQtrgpUWhTzi4Cu5yj98XqM2Q-c4E6xL-nMzObCnTGpkYlDIDUXZPcjl9VTOSbm5n_nCa9BHYVqGLWBXGw62EjAXCws6MltLArTSoSS9E2l8AB5JGTtFs4i_EFrXv9o/s72-w487-h274-c/Presa+romana+de+Mues+03.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>Mués, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.5978566 -2.2335066</georss:point><georss:box>14.287622763821155 -37.3897566 70.908090436178838 32.9227434</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-4959091622873634809</id><published>2021-04-23T08:02:00.004-07:00</published><updated>2022-11-11T06:41:06.228-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="abrigo de artusia"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="artusia"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="epipaleolítico"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="mesolítico"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Unzué"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>ABRIGO DE ARTUSIA    Yacimiento arqueológico   UNZUE</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVjKqztx-oJ7034GuOFhrJwWBPB4bGhlkauESu7Yqfk2ABobb3AsV90W3-wVOuGGMgR1ceTg3f8jNbgmn-0rVGWoy4D8c_7TuPAdiQGMoMUUnAcj0iGsfm4ePk57Hp7diQH71CTr7g6PSN/s515/Abrigo+de+Artusia06.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVjKqztx-oJ7034GuOFhrJwWBPB4bGhlkauESu7Yqfk2ABobb3AsV90W3-wVOuGGMgR1ceTg3f8jNbgmn-0rVGWoy4D8c_7TuPAdiQGMoMUUnAcj0iGsfm4ePk57Hp7diQH71CTr7g6PSN/w491-h276/Abrigo+de+Artusia06.jpg&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El &lt;b&gt;abrigo de Artusia&lt;/b&gt; fue el hogar estacional algunos de los últimos grupos de cazadores-recolectores de Navarra. Es un yacimiento arqueológico de gran importancia para estudiar la evolución de las comunidades humanas que a lo largo del Mesolítico vivieron en el valle del Ebro. Se cree que el abrigo fue ocupado de manera estacional como refugio y campo base de caza entre el 7.500 y el 6.000 a.C.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;También nos da datos de gran interés para conocer
los eventos climáticos que se sucedieron en ese periodo y que pueden haber influido
en los cambios culturales de estas comunidades de economía cazadora-recolectora.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;268&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiqQIGvRz8BTNTDkXod90von6dlAuvFIibn-K8IJwRNhUTf_qyJneTJECAyTeOGnwUnPckpaZKiGjW3P2aPUY7r06joOvwVjUI7NqenGBxBfyELfP5jzNzBy24GQHZ3gc-RAxdFi8Pn7gjWxlAqKEzPkhyreimOefdAHuB4MB6limx2-kV83eC0LpfFWA/w487-h268/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;487&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Es también un buen ejemplo de puesta en valor de un yacimiento arqueológico. Una corta ruta senderista nos permite acercarnos al yacimiento. En la ruta encontraremos indicaciones y paneles informativos que nos permiten hacer una visita autoguíada. También se han instalado escaleras de madera para facilitar el acceso al yacimiento, ya que se encuentra en el fondo de un barranco.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/czEjLoAKpus&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;510&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En el siguiente enlace tienes el mapa y el track de la ruta por si te animas a visitar este importante yacimiento arqueológico. Como la ruta es corta la he completado con la subida a la ermita de San Bernabé, donde tendrás grandes panorámicas y podrás abarcar de un vistazo el territorio donde vivieron hace miles de años aquellos hombres y mujeres que habitaron en el abrigo rocoso:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/abrigo-de-artusia-yacimiento-arqueologico-ermita-de-san-bernabe-de-unzue-71267308&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Ruta abrigo de Artusia - ermita de San Bernabé.&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi3vYKlIL0_rIc33YtLClNeAhzanGu5zoHBT5S5vii26nFdsMbZtCFY3Tgo1awVarWJUap17mWits74i9-QhQRaGPgwSTm2_Bj_ENRn079aFfyWEcon5gdwxo46WfksnaRwfHR2xHFIgegW/s515/Abrigo+de+Artusia01.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;278&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi3vYKlIL0_rIc33YtLClNeAhzanGu5zoHBT5S5vii26nFdsMbZtCFY3Tgo1awVarWJUap17mWits74i9-QhQRaGPgwSTm2_Bj_ENRn079aFfyWEcon5gdwxo46WfksnaRwfHR2xHFIgegW/w494-h278/Abrigo+de+Artusia01.jpg&quot; width=&quot;494&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Una de las indicaciones del sendero que lleva al abrigo de Artusia&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El abrigo de Artusia se descubrió en 1996. Tuvieron que pasar bastantes años hasta que se realizaran excavaciones en el mismo. Se hicieron dos campañas de excavación, en los años 2009 y 2010.
Han aportado numerosas e importantes aportaciones culturales y
medioambientales. Esto convierte a Artusia en un referente obligado
para el estudio del Mesolítico. Tal como dicen los arqueólogos que
lo excavaron (ver bibliografía al final del post): &lt;i&gt;El yacimiento
aglutina información privilegiada para comprender las dinámicas
culturales y paleoambientales del valle del Ebro en el Holoceno
Inicial.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;hhttps://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;247&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjOrx0IvNdJRtkwRAWimRPsF3MmVV66v2HdwsoMm9vFtpIBhsdjajyafVSWU_PpHhAtYbO58p6EyqDqWLVlpHrZTQez41dfKR-UcS2NwdHxiL7GsxTMFE75BzgwPna9Xd1G-3VVT7h3WVbd/w493-h247/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;El
abrigo de Artusia se encuentra en la comarca de la Valdorba, a 250
metros al noroeste del caserío del pueblo de Unzué. se encuentra en un
desfiladero horadado por el arroyo de Artusia, de donde le viene el
nombre. Está a los pies de las peñas de San Bernabé, pertenecientes a la sierra de Alaiz.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg31Zchh3KOFBbyAhfKYhgYO3dxr8VbFcvbtkbjbxWEoPo9CENUqG1QIbtMe1R34DQLfxGeaR9Tdsl-sl6FlL-73gWhzx47mr3Br3O8ouXmGndBWnl47kqbgtdj8JvSBw0P4FVGq_QWM3eG/s515/Abrigo+de+Artusia02.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;278&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg31Zchh3KOFBbyAhfKYhgYO3dxr8VbFcvbtkbjbxWEoPo9CENUqG1QIbtMe1R34DQLfxGeaR9Tdsl-sl6FlL-73gWhzx47mr3Br3O8ouXmGndBWnl47kqbgtdj8JvSBw0P4FVGq_QWM3eG/w495-h278/Abrigo+de+Artusia02.jpg&quot; width=&quot;495&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Uno de los paneles informativos de la ruta. Al fondo las peñas de San Bernabé&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;El arroyo de Artusia discurre a los mismos pies del abrigo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;El arroyo excavó, en su orilla derecha, la
roca. Así formó un abrigó de unos 35 metros de longitud protegido
por una pequeña visera. Esta visera ha conservó un paquete
estratigráfico de 3,40 metros de potencia hasta el lecho actual del
río, con una anchura de seis metros y otros tres de fondo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La
zona donde se encuentra Artusia es de transición entre el Pirineo y el valle
del Ebro.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se
han podido identificar varias fases de ocupación durante el
Mesolítico. Se han documentado numerosos restos de hogueras, alguna
de las cuales se había acondicionado por círculos de piedras y
cubetas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgAziAHlsaPVgjTcQiZrbAdrf7iOdMxWRnn76j2TGug9edi3s6jniLXZDU0UrHuxfd6AbBeKkJWldYLAK-hS0Avqpx8YDJdeDXJPt1xb0D7cQMuaGjzFW1U2A0koKBZC_9sy5tFlHqrYsKM/s515/Abrigo+de+Artusia08.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgAziAHlsaPVgjTcQiZrbAdrf7iOdMxWRnn76j2TGug9edi3s6jniLXZDU0UrHuxfd6AbBeKkJWldYLAK-hS0Avqpx8YDJdeDXJPt1xb0D7cQMuaGjzFW1U2A0koKBZC_9sy5tFlHqrYsKM/w493-h277/Abrigo+de+Artusia08.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Restos de una de las hogueras del abrigo de Artusia&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los restos de hogueras han permitido a los arqueólogos saber la vegetación que había en el periodo en que el abrigo fue ocupado a partir del estudio de los carbones. Así, se han encontrado restos de pino, enebro, avellano, encina, sauce, chopo, Quercus caducifolio y olmo como especies principales.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entre
la industria lítica, se han encontrado útiles de sílex, como
raederas, buriles y raspadores. La mayoría del sílex es de
procedencia local, procedente de la cercana sierra del Perdón, si bien también han aparecido herramientas líticas con sílex de procedencia más lejana, como la sierra de Urbasa.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large; text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgivTR7TrpYnyNtqFaQLQLv5vV8ACt4fqg2NKudlk_cuHlhyphenhyphen0lChHTHhpcDp1wD3TTGUxHgXDk89Ubq80xmZ-eui5LTQlPDiZMb3pFWVdb8jhMxhC4I61ieaXMtIljL2QRDcnEVftj_Eh9Y/s864/Algunas+herramientas+l%25C3%25ADticas+del+abrigo+de+Artusia.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;371&quot; data-original-width=&quot;864&quot; height=&quot;215&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgivTR7TrpYnyNtqFaQLQLv5vV8ACt4fqg2NKudlk_cuHlhyphenhyphen0lChHTHhpcDp1wD3TTGUxHgXDk89Ubq80xmZ-eui5LTQlPDiZMb3pFWVdb8jhMxhC4I61ieaXMtIljL2QRDcnEVftj_Eh9Y/w502-h215/Algunas+herramientas+l%25C3%25ADticas+del+abrigo+de+Artusia.jpg&quot; width=&quot;502&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Algunas de las herramientas líticas del abrigo de Artusia.&lt;br /&gt;Fuente: ver bibliografía al final del artículo&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En una primera fase, desde el final de la última glaciación y durante el Preboreal, predominó un paisaje de bosque atlántico mixto en condiciones húmedas y cálidas. Porteriormente, hacia el 6.500 a.C., desapareció buena parte de la masa arbórea y hay una expansión de las gramíneas. Durante esta fase hay una fase generalizada de aridez y enfriamiento. La vegetación es ahora de bosques abiertos de coníferas y árboles de hoja caduca y una disminución de la disponibilidad de agua y de recursos vegetales.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Las
excavaciones arqueológicas también han permitido determinar la
fauna con la que convivieron los grupos de cazadores-recolectores del
abrigo de Artusia. En alguno de los huesos se encontraron marcas de
carnicería, es decir, las marcas de corte que los habitantes del
abrigo hicieron sobre los huesos cuando procedían a descarnar o
consumir la carne. Se han encontrado restos de caballo, uro, cabra,
rebeco, ciervo, corzo, jabalí, rebeco, zorro, gato montés y conejo.
Es la fauna más común en los yacimientos del Pleistoceno y del
Holoceno de la mitad septentrional de la Península Ibérica.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La
ocupación del abrigo de Artusia se integra perfectamente en la
secuencia del Mesolítico en el valle del Ebro. Por ejemplo, en esta
época es habitual la ocupación de pequeños abrigos como refugios
de caza. Estos abrigos suelen estar en lugares estratégicos, como a
las entradas de los valles, en pasos o desfiladeros. También suelen
estar cercanos a biotopos diferenciados. Así ocurre en el caso del Abrigo
de Artusia. Tiene a su disposición como zona de caza tanto el roquedo y el monte de la sierra
de Alaiz, como las tierras más llanas de la Valdorba y de la cercana cuenca de Pamplona.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los grupos mesolíticos que habitaron en Artusia seguramente se dedicaron principalmente a la caza de ungulados, como ciervo, jabalí y cabra montesa.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Artusia,
además, al tener el arroyo a los pies del abrigo, tenía un
abastecimiento constante y abundante de agua.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El
Abrigo de Artusia era un refugio de caza estacional. Seguramente se
ocuparía en los metros de verano y otoño, ya que, en las temporadas
de abundantes lluvias, en invierno y primavera, el arroyo de Artusia
podía inundar la zona de hábitat.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;Probablemente,
el evento climático sucedió entre el 6.500 y el 6.200 a.C. produjo una disminición de la cubierta vegetal, un enfriamiento del
clima y también una disminución de los animales que se podían cazar. Esto hizo que se produjera también una disminución en la intensidad de
ocupación de los campamentos de caza de estos grupos, como es el de
Artusia. Al haber menos presas, los grupos humanos ya no tenían en Artusia un lugar funcional como campamento de caza en los meses de verano. Esto pudo ser la causa de su abandono definitivo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;Te recomiendo este vídeo del programa de RTVE La aventura del saber donde los arqueólogos que trabajaron en el abrigo de Artusia te explican de manera didáctica varias características del mismo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.rtve.es/alacarta/videos/la-aventura-del-saber/aventura-del-saber-serie-documental-tunel-del-tiempo-artusia/3061620/&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Vídeo de RTVE sobre el abrigo de Artusia&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;Bibliografía:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://www.researchgate.net/publication/299537757_Paleoambiente_y_cambios_culturales_en_los_inicios_del_Holoceno_el_abrigo_de_Artusia_Unzue_Navarra&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Paleoambiente
y cambios culturales en los inicios del Holoceno:&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;el
abrigo de Artusia (Unzué, Navarra)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;Autores:
Iñigo García-Martínez de Lagrán, Manuel Á. Rojo Guerra, Eneko
Iriarte Avilés, Jesús García Gazólaz, Cristina Tejedor Rodríguez,
Juan Francisco Gibaja Bao, Marta Moreno García, Guillem Pérez
Jordà, Mónica Ruiz Alonso, Jesús Sesma Sesma, Rafael Garrido Pena,
Ángel Carrancho Alonso, Leonor Peña Chocarro.&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;i&gt;Trabajos de arqueología Navarra, Nº 26, 2014, págs.
7-98&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/4959091622873634809/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/04/abrigo-artusia-yacimiento-arqueologico-unzue.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/4959091622873634809'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/4959091622873634809'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/04/abrigo-artusia-yacimiento-arqueologico-unzue.html' title='ABRIGO DE ARTUSIA    Yacimiento arqueológico   UNZUE'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVjKqztx-oJ7034GuOFhrJwWBPB4bGhlkauESu7Yqfk2ABobb3AsV90W3-wVOuGGMgR1ceTg3f8jNbgmn-0rVGWoy4D8c_7TuPAdiQGMoMUUnAcj0iGsfm4ePk57Hp7diQH71CTr7g6PSN/s72-w491-h276-c/Abrigo+de+Artusia06.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-1940999904046358040</id><published>2021-03-28T10:38:00.009-07:00</published><updated>2022-11-11T06:42:56.837-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="el hombre más antiguo de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Hombre de Loizu"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Sakon"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Valle de Erro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos del Valle de Erro"/><title type='text'>EL HOMBRE DE LOIZU, El PRIMER NAVARRO. Ruta a la cueva donde fue encontrado</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhf0aKRYSBnXlg4hivJmQYawlPhyphenhyphenMLA0dEnbMskHdfWdwottfMNh4jbL5RLEMiOb5K5Om4cmvLrZvvS6TFDTww9TrjLRerRkf90GXaJG36K2aR-PSOjpvWdks_OpahTDcFkhqUZ2et8oAUx/s515/EL+HOMBRE+DE+LOIZU04.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhf0aKRYSBnXlg4hivJmQYawlPhyphenhyphenMLA0dEnbMskHdfWdwottfMNh4jbL5RLEMiOb5K5Om4cmvLrZvvS6TFDTww9TrjLRerRkf90GXaJG36K2aR-PSOjpvWdks_OpahTDcFkhqUZ2et8oAUx/w493-h277/EL+HOMBRE+DE+LOIZU04.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Entrada de la cueva donde apareció el hombre de Loizu&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el mes de marzo de 2021 la noticia saltó a los medios de comunicación. En una cueva del valle de Erro, cerca del pequeño pueblo de Loizu, se habían encontrado los restos de un hombre que vivió en las montañas navarras hace más de 11.000 años. Era una de las noticias arqueológicas más importantes de los últimos años. Un hallazgo único en la Península Ibérica debido al grado de conservación del esqueleto encontrado, su antigüedad&amp;nbsp;y la información que dará su estudio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/yYo7bSfkxIE&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;515&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El esqueleto hallado en la cueva de Errotalde I es el esqueleto completo más antiguo de Navarra. Fue bautizado como el hombre de Loizu, por la cercanía de este pequeño pueblo. De hecho, la cueva es también un manantial que desde antiguo abastece de agua al pueblo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Te recomiendo que veas este interesante vídeo sobre el hallazgo del hombre de Loizu:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/5s1-5o4VGcY&quot; title=&quot;YouTube video player&quot; width=&quot;515&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En realidad el hallazgo se produjo en el año 2017 y se ha mantenido en secreto hasta que los arqueólogos salvaguardaran el yacimiento y extrajeran los huesos de la cueva para su estudio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Este importante descubrimiento se debe al grupo de espeleología navarro SaKoN. Es de destacar la manera ejemplar en que actuaron tras el hallazgo. Lo dejaron intacto, de tal manera que los arqueólogos que actualmente están estudiando el yacimiento arqueológico y los restos del hombre de Loizu podrán extraer toda la información posible para que conozcamos muchos aspectos de la vida de aquellos que poblaron la montaña de Navarra hace más de 11.000 años.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;b&gt;Ha sido datado hacia el año 9.700 a.C.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;266&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjgnv0epb9Li1RXgWoqSivWSdh7gv3K6IzkqjuEP-mgAnDOl6ETJvy4SdtEqYDMeRbtULHw70YViHF_Is7Rw8odWsFlO_QTuDTnuTR9rOGAsy5g0PZ0qxxgdXe9aUUC7m5pqlHyDJ2iWGkVEPRhJaR-AlNkMPrnfbKUaVwc37ulfhRPn0zebNSIbME4Cg/w484-h266/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;484&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uno de los integrantes del grupo, &lt;b&gt;Oscar Sicilia&lt;/b&gt;, ha tenido la amabilidad de hacerme llegar un pequeño resumen de la exploración de la cueva y del hallazgo:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; color: #201f1e; font-family: Calibri, sans-serif; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; color: #201f1e; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; line-height: 30.6667px; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;La primera exploración del club en el manantial de Errotalde I, fue el 20/10/2017.&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: inherit;&quot;&gt; Un vecino de Erro, Iban Erneta, había avisado de que esta cavidad podría tener continuación y estaba poco explorada. El día indicado, Antonio Martín, Ismael Lázaro y Oscar Sicilia realizaron la primera exploración en esta cavidad. Ambas puertas del manantial permanecían abiertas, aparentemente forzadas. Nos pusimos en contacto con algunos vecinos del lugar (entre ellos, Alfredo, vecino de Aintzioa) para pedir permiso para su exploración. Teniendo en cuenta de que el manantial es una captación de agua para consumo humano, prometimos ser los más cuidadosos posibles. El día indicado se comenzó la exploración. Una vez dentro, visto el entramado de galerías por explorar, se decidió empezar&lt;/span&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: inherit; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: inherit;&quot;&gt;por las galerías fósiles y así comenzamos a explorar las partes altas de la cavidad. &lt;/span&gt;&lt;b&gt;En esta misma visita tuvo lugar el descubrimiento de los huesos.&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: inherit;&quot;&gt; Varias cosas nos sorprendieron en aquel hallazgo, el color ocre de sus huesos y un agujero, aparentemente de bala, en el cráneo. Inmediatamente se fotografió el lugar sin tocar nada y continuamos la exploración, la cual resultó estéril en cuanto a más restos arqueológicos.&lt;/span&gt;&lt;span color=&quot;rgba(0, 0, 0, 0)&quot; style=&quot;font-weight: inherit;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: inherit; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; color: #201f1e; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: 30.6667px; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; color: #201f1e; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased;&quot;&gt;&lt;u style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: 30.6667px; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;22/10/2017&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: inherit; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/u&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; color: #201f1e; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span color=&quot;inherit&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; border: 0px; font-stretch: inherit; font-variant: inherit; font-weight: inherit; line-height: 30.6667px; margin: 0px; padding: 0px; vertical-align: baseline;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: georgia; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Dos días después, Antonio Martín, Ismael Lázaro, Iban Erneta, Mercedes Igeño, Ibai Sicilia y Oscar Sicilia, continúan las exploraciones y comienzan los trabajos topográficos. El equipo formado por Antonio e Ismael, consigue forzar un paso y añadir cientos de metros más a la exploración. Se da parte de los hallazgos al Gobierno de Navarra, sección de arqueología.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;x_MsoNormal&quot; style=&quot;-webkit-font-smoothing: antialiased; background-color: white; line-height: 16.8667px; margin: 0cm 0cm 10pt; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tras los primeros estudios, el hombre de Loizu ha empezado a dar respuesta a los arqueólogos. Parece ser que tenía entre 17 y 21 años y que el agujero del cráneo, en realidad, podría estar causado por el impacto de un proyectil (lanza, flecha, piedra, etc). De confirmarse sería la muestra más antigua de actividad bélica en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh07i2kkVjmSsIZFPpo3jbc5L4Bl4LrIHrHXdw7DFb1zlJ6TS9vs4Gu9GimwFQjyyxUsxAyBkunCrHkPT2a8yAlWiYghX0Ao9_dUGJpedsCCHX4PMWDktkCh8vZU0gCDVlJ4RciRjfvS-FY/s500/EL+HOMBRE+DE+LOIZU09.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;500&quot; data-original-width=&quot;375&quot; height=&quot;480&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh07i2kkVjmSsIZFPpo3jbc5L4Bl4LrIHrHXdw7DFb1zlJ6TS9vs4Gu9GimwFQjyyxUsxAyBkunCrHkPT2a8yAlWiYghX0Ao9_dUGJpedsCCHX4PMWDktkCh8vZU0gCDVlJ4RciRjfvS-FY/w360-h480/EL+HOMBRE+DE+LOIZU09.jpg&quot; width=&quot;360&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Ubicación de la cueva de Errotalde I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El hombre de Loizu fue un cazador-recolector de los últimos momentos del Paleolítico superior. Tras su muerte, fue depositado en las profundidades de la gruta, parece que amortajado. Allí, en la oscuridad húmeda de la cueva del manantial de Errotalde, ha permanecido en un silencio que, afortunadamente para nosotros, no ha sido eterno. Ahora sus restos nos hablan desde los tiempos prehistóricos. Este importante hallazgo es una puerta en el tiempo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Es curioso el nombre con el que se le ha bautizado. En realidad se le podía haber llamado también el hombre de Errotalde, haciendo mención del nombre de la cueva, o el hombre de Aintzioa, ya que, en realidad, la entrada de la cueva se encuentra más cerca de Aintzioa que de Loizu. Yo lo bautizaría como Sakon, nombre de sonoro que, además, hace homenaje a los que lo encontraron. Al fin y al cabo, si no fuera por estos espeleólogos, no hubiéramos&amp;nbsp;sabido de este cazador prehistórico. Sakon, el primer navarro. Suena bien ¿no?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;245&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNpyScqS8j4xHu41GFzPOgSOHe6QuccrEm-sb_hwHcqMXTrOlXwJCnoxeodbUheRFjhdyGNpn2pJIwCrpuGfqn-WiLH2diSlRU3_23zoqQ4PR7HLOszZZdDFury-kgAoTeKpOTwhb9tDh-/w489-h245/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;489&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Actualmente (marzo de 2021) los restos se encuentran en estudio. Esperemos que en poco tiempo podamos ver a este cazador prehistórico en el Museo de Navarra junto a Irati, la mujer más antigua de Navarra, que fue encontrada en un abrigo cercano al pueblo de Aribe. En este enlace tienes más información.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2011/12/cueva-de-aizpea-la-mujer-mas-anciana-de.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Cueva de Aizpea - La mujer más &quot;anciana&quot; de Navarra.&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aunque la cueva no se puede visitar ya que esta cerrada para protegerla, si podemos acercarnos a la entrada en un cómodo paseo de ida y vuelta que parte del collado de Alegi. En este collado está la bifurcación de la carretera Aintzioa-Loizu. Aquí hay espacio para aparcar varios coches. El recorrido es muy sencillo, sin apenas desnivel y no llega a los 2 kilómetros. Es apto para hacer con niños. En este enlace te dejo el enlace a la ruta en Wikiloc.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/el-hombre-de-loizu-paseo-al-lugar-del-hallazgo-arqueologico-69058628&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta del hombre de Loizu.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Como el recorrido es bastante corto, aquí tienes una opción para ampliar la ruta. Además de visitar el entorno de la cueva, esta ruta sube desde el collado al monte Oianburu y pasa por una gran pradera donde es una gozada tirarse los días que hace bueno. También es una ruta muy sencilla y apta para todo tipo de senderistas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/cueva-de-errotalde-donde-se-encontro-el-hombre-de-loizu-oianburu-69094610&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta cueva de Errotalde Oianburu.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj4Vy6PC3mJ4loCKgZ-9r29FEMU4tgmf9-6EweCK098HxdzcgZsudo-aF08xiu0ogUwfd2XGPklFs60G6rqM1mokPfn4qR3q9aUrPf4V1v3qDPyugbYcDc65nxmyogfb9Po1955qTTE3qG7/s1024/MAPA+RUTA+HOMBRE+DE+LOIZU.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;778&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;365&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj4Vy6PC3mJ4loCKgZ-9r29FEMU4tgmf9-6EweCK098HxdzcgZsudo-aF08xiu0ogUwfd2XGPklFs60G6rqM1mokPfn4qR3q9aUrPf4V1v3qDPyugbYcDc65nxmyogfb9Po1955qTTE3qG7/w480-h365/MAPA+RUTA+HOMBRE+DE+LOIZU.jpg&quot; width=&quot;480&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMFTJUhuRPzgOcvNq3Pa_BkmXSM8Qrvr8vtaEmwkXq5qbepnzeZwAXTl8e-TUc5ifV_3n9rXAj0NqQovqBJmBr5_Q3eg20z_8HzrcT77kySb8uw490k7jXoBydog5DO061GFlXmWO6-h7a/s515/EL+HOMBRE+DE+LOIZU01.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;273&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMFTJUhuRPzgOcvNq3Pa_BkmXSM8Qrvr8vtaEmwkXq5qbepnzeZwAXTl8e-TUc5ifV_3n9rXAj0NqQovqBJmBr5_Q3eg20z_8HzrcT77kySb8uw490k7jXoBydog5DO061GFlXmWO6-h7a/w485-h273/EL+HOMBRE+DE+LOIZU01.jpg&quot; width=&quot;485&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;La pista que lleva a la cueva junto al cruce Loizu-Aintzioa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Agradezco a Oscar Sicilia, del grupo SaKoN, la información que me ha proporcionado sobre el descubrimiento y le felicito por ser partícipe de este importante descubrimiento. Sin duda, es una página importante en la historia de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/1940999904046358040/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/el-hombre-de-loizu-el-primer-navarro.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/1940999904046358040'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/1940999904046358040'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/el-hombre-de-loizu-el-primer-navarro.html' title='EL HOMBRE DE LOIZU, El PRIMER NAVARRO. Ruta a la cueva donde fue encontrado'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhf0aKRYSBnXlg4hivJmQYawlPhyphenhyphenMLA0dEnbMskHdfWdwottfMNh4jbL5RLEMiOb5K5Om4cmvLrZvvS6TFDTww9TrjLRerRkf90GXaJG36K2aR-PSOjpvWdks_OpahTDcFkhqUZ2et8oAUx/s72-w493-h277-c/EL+HOMBRE+DE+LOIZU04.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2633080308165025301</id><published>2021-03-09T01:59:00.011-08:00</published><updated>2022-11-11T06:43:52.623-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Mosaico romano Villafranca"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="mosaicos Museo de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Museo de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Museos de Pamplona"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="villas romanas en Navarra"/><title type='text'>EL MOSAICO ROMANO MÁS GRANDE DE NAVARRA</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhZ_SSBukeFvvevijbhPcYclO0RjIsHRarHeyXRzDvAWGqPa0nAcbfr-jG2mfiXe9ZBRK8TTECqm-5sU8i-PkgOXJqzIKr6ihyphenhyphenX4DzVPoGa4ebHn9ER_c4NJ50S8V-RMLtYwcGKQd0xyLN5/s515/mosaico+villafranca01.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhZ_SSBukeFvvevijbhPcYclO0RjIsHRarHeyXRzDvAWGqPa0nAcbfr-jG2mfiXe9ZBRK8TTECqm-5sU8i-PkgOXJqzIKr6ihyphenhyphenX4DzVPoGa4ebHn9ER_c4NJ50S8V-RMLtYwcGKQd0xyLN5/w492-h277/mosaico+villafranca01.jpg&quot; width=&quot;492&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el Museo de Navarra, en Pamplona, podemos ver el mosaico romano más grande de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El mosaico se encuentra expuesto en la terraza del museo, un agradable espacio al aire libre con estupendas panorámicas que fue habilitado para la visita hace pocos años.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Este gran mosaico pertenece a una villa romana que se encontraba a poco más de un kilómetro al sur de Villafranca, localidad del sur de Navarra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;247&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhNsmQGUyrWXNVIDQjZslRNDn0ceYjyld__6ZJWmrZ6439BBo2JcKIfZx-qT0Ga4AmGFBr1Z121KLMbYttsvDMdonZtKx05CWtd3qaWYusI5_QFTO-onCeHkW0jHn2NuorjhrxhxLzIUubl/w493-h247/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El descubrimiento del mosaico ocurrión en abril de 1970 y se debe a Rafael Gorría, Julián Peralta, Antonio Amigot,&amp;nbsp; Carmelo Elcuaz, Joaquín Calahorra y Cándido Soret.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Realizaban unas excavaciones en la zona ante la sospecha de que en el lugar hubiera alguna construcción antigua por los materiales que se veían en superficie (sillares, tejas, etc).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La noticia del importante hallazgo llegó al pueblo, y muchos vecinos de Villafranca acudieron al lugar para contemplar el mosaico romano.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El día 14 de abril la noticia ya se había trasladado a los medios informativos, tras lo cual se presentó en el lugar un arqueólogo de la Diputación. A finales de abril comenzaron las excavaciones oficiales, haciéndose cargo de las mismas Mª Ángeles Mezquíriz.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y de Villafranca el mosaico viajó hasta su ubicación actual en el Museo de Navarra, ya que se consideró que no se aseguraba su conservación de manera adecuada dejándolo en el lugar original.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;El mosaico es cuadrado, de 8,10 x 8,10 metros, es decir, 66 m². En la villa se encontraron otros dos mosaicos de 5x4 metros y 5x2 metros, lo cuales también se pueden ver en el Museo de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgSNNTOdhoCISbwN5aDnl4HECxn3ylYnY3lSlYBU1Tph0eMnRt0BltP-VEM5SbVonxgkV_e5ru5fP0Rvichv_eQMLKnWXKjuaMm2hz-T54muBlK5B2SWIOB4TN48gjiFop8YSQ94g8NBV_8/s515/mosaico+villafranca11.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgSNNTOdhoCISbwN5aDnl4HECxn3ylYnY3lSlYBU1Tph0eMnRt0BltP-VEM5SbVonxgkV_e5ru5fP0Rvichv_eQMLKnWXKjuaMm2hz-T54muBlK5B2SWIOB4TN48gjiFop8YSQ94g8NBV_8/w491-h276/mosaico+villafranca11.jpg&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Otro de los mosaicos romanos de Villafranca en el Museo de Navarra&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Las teselas del gran mosaico son de piedra y en colores negro, blanco, ocre y rojo. En la composición geométrica destacan grandes octógonos formados por rombos que encierran un cuadrado que contiene un nudo de Salomón.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdoQT9d2w9J0GkQdR0iQ2QzoLPlVtv7cCn_q-6afQGAOVcKDx6JQl_eMUqxjncjs-acVRMXcwBtSawX9KDQca5F2Gr1BFEf34fyAgJiu-MKa6rMJ7kBtW0F8ame7pw8MEIC93RWsJkrxTW/s515/mosaico+villafranca04.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;275&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhdoQT9d2w9J0GkQdR0iQ2QzoLPlVtv7cCn_q-6afQGAOVcKDx6JQl_eMUqxjncjs-acVRMXcwBtSawX9KDQca5F2Gr1BFEf34fyAgJiu-MKa6rMJ7kBtW0F8ame7pw8MEIC93RWsJkrxTW/w490-h275/mosaico+villafranca04.jpg&quot; width=&quot;490&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Motivos decorativos del gran mosaico romano de Villafranca&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Una curiosidad de este mosaico es que junto a uno de sus bordes aparece la superficie rehundida, formando una especie de poso de 1,10 m de diámetro y 24 cm de profundidad. No se sabe a ciencia cierta su utilidad. Se ha pensado que quizás fuese para facilitar la limpieza del mosaico.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiD5wSh-As-Kt0xXMTRLJ0r1QthePCAeCkU0D2zwg8m0G-xdDcqDB2IhuP2cG5stzPpfwDkrg_18TySa3erb1EiD7JLi8Rv6bMlKMDyAEFwZSHki6mqqf8-JSuu57JitzhFyy6df-3DT3Zy/s515/mosaico+villafranca09.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiD5wSh-As-Kt0xXMTRLJ0r1QthePCAeCkU0D2zwg8m0G-xdDcqDB2IhuP2cG5stzPpfwDkrg_18TySa3erb1EiD7JLi8Rv6bMlKMDyAEFwZSHki6mqqf8-JSuu57JitzhFyy6df-3DT3Zy/w493-h277/mosaico+villafranca09.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rehundimiento en el mosaico romano&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los materiales arqueológicos encontrados debajo y encima del mosaico permiten datarlo. Es de fines del siglo III o a comienzos el sigo IV. Se cree también que la vivienda fue destruida hacia mediados del este mismo siglo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;266&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEifRonI9_VbvDENjJBvz6iE_imUSQPQ_ca3-LtHBZVwNI-t1QGIsNCn9J0t3CTzAx98WnMXlOor6KMzXbJaWj1MamnOLbX93UD1Fu0H1h9ImvHPrYe5YsLv1nt4XzLkIBsSyoOeRiq84C1-0UvathbIJTP97hvN9CFGWDYA-JFr54t8Sg_rUjff8Zl5Jw/w483-h266/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;483&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Gracias a la excavación arqueológica también sabemos que la villa ya existía con anterioridad a estos mosaico. Probablemente fue construida en el siglo II y posteriormente se reformaría y embellecería con los mosaicos a fines del III o IV.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Si visitas el Museo de Navarra no te olvides del gran mosaico romano de Villafranca. Además, en la visita al museo podrás ver otros mosaicos romanos encontrados en Navarra, como los de la villa romana de Liédena o los de la villa de Ramalete.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2633080308165025301/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/mosaico-romano-mas-grande-navarra-villafranca.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2633080308165025301'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2633080308165025301'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/mosaico-romano-mas-grande-navarra-villafranca.html' title='EL MOSAICO ROMANO MÁS GRANDE DE NAVARRA'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhZ_SSBukeFvvevijbhPcYclO0RjIsHRarHeyXRzDvAWGqPa0nAcbfr-jG2mfiXe9ZBRK8TTECqm-5sU8i-PkgOXJqzIKr6ihyphenhyphenX4DzVPoGa4ebHn9ER_c4NJ50S8V-RMLtYwcGKQd0xyLN5/s72-w492-h277-c/mosaico+villafranca01.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2571555654785349980</id><published>2021-03-08T01:57:00.005-08:00</published><updated>2021-03-08T03:25:17.316-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Gorriti"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Guratz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="menhir mugarri Haundi"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="menhires de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="monumentos megalíticos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Rutas arqueológicas"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas en Gorriti"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="senderismo Navarra"/><title type='text'>GORRITI - GURATZ - MENHIR DE MUGARRI HAUNDI</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiT9_lglTVbDhY1U9sP7zjDWJuBrLMRoLAqxsAN5OmfcNU09E3pgKugDa1lEo5bGZgNDP8I_E6vCYzPd18M7MFVcWQ01q9dkz76pwERMVtYPUaRH2JkMTkQ1Pc-kJ9jytYnb3nZx8IQqfWo/s515/GORRITI+-+GURATZ10.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;272&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiT9_lglTVbDhY1U9sP7zjDWJuBrLMRoLAqxsAN5OmfcNU09E3pgKugDa1lEo5bGZgNDP8I_E6vCYzPd18M7MFVcWQ01q9dkz76pwERMVtYPUaRH2JkMTkQ1Pc-kJ9jytYnb3nZx8IQqfWo/w481-h272/GORRITI+-+GURATZ10.jpg&quot; width=&quot;481&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Caballo pastando plácidamente en la ruta&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En esta ruta podrás ascender a una cima de primera categoría en Navarra, atravesar un hayedo, conocerás un menhir y un conjunto de hayas monumentales. Todo ello acompañado de buenas panorámicas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/NnXVgIkoUmM&quot; width=&quot;515&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estos son los atractivos principales de la ruta:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Ascenderás al&lt;b&gt; monte Guratz&lt;/b&gt;, catalogado como de primera categoría en Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Para llegar a la cima atravesarás un &lt;b&gt;bonito hayedo&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- También verás un conjunto de &lt;b&gt;hayas monumentales&lt;/b&gt;, de más de 200 años de antigüedad.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Cerca de las hayas hay un &lt;b&gt;mirador de las Malloas&lt;/b&gt; con un panel de orientación.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;- Conocerás un monumento megalítico, el &lt;b&gt;menhir de Mugarri Haundi.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Distancia: 10,25 km.&lt;br /&gt;Desnivel máximo: 270 m.&lt;br /&gt;Desnivel acumulado: 337 m.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://drive.google.com/file/d/1zyp7MJvyl1t_rqhpfwq3xDy7vdSRUGqP/view?usp=sharing&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Soporte GPS (track y waypoints de la ruta)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/gorriti-guratz-menhir-de-mugarri-haundi-67411433&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Soporte GPS en Wikiloc&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgc1TNdYkvxZXb2lJ5pTtDSCzGRV0PDqhWS-2PyYCmRGMku4zIs1dKlKDSn4MHXaikJH2O-ZauqmAW2IOsg-voMqjwrJO7SCsV4m7owI_ILZhZDzpovzyQ5zeg6S-xUq86kWh-ddCvg4IIJ/s800/MAPA+RUTA+GURATZ+-+MENHIR+-+Julio+Asunci%25C3%25B3n.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;440&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;272&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgc1TNdYkvxZXb2lJ5pTtDSCzGRV0PDqhWS-2PyYCmRGMku4zIs1dKlKDSn4MHXaikJH2O-ZauqmAW2IOsg-voMqjwrJO7SCsV4m7owI_ILZhZDzpovzyQ5zeg6S-xUq86kWh-ddCvg4IIJ/w494-h272/MAPA+RUTA+GURATZ+-+MENHIR+-+Julio+Asunci%25C3%25B3n.jpg&quot; width=&quot;494&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;242&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjnuVQJHEwz4yTeP9Bpgco4nKjIoeBBLl0U1p0b3p4CnQwS_b8xzoOcKU5QqssixNCswrHhDpRN3t3WdR_din-16-bNyMZ0RPM7jefK604DOfS3EUTqxJdlzJ7m8Sxh-EWzL3hDh_rgHkx7/w484-h242/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;484&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;La ruta es de poca exigencia, muy apta para hacer con niños (yo la hice con mi hijo de seis años). La puedes completar fácilmente en tres horas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Parte de Gorriti, un bonito y tranquilo pueblo que está al lado de la autovía Pamplona-San Sebastián. Desde Pamplona se tarda en coche poco más de media hora en llegar al punto de partida, que está a la entrada del pueblo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El camino transcurre por una ancha pista al principio. Entre el frondoso hayedo conviene guiarse con el GPS del móvil. Nosotros la hicimos con niebla. Perdimos panorámicas pero el hayedo entre la niebla era algo mágico. Tendremos que repetirla para disfrutar mejor de las vistas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEikmpeZdkpzgNdg8p1KYNM4HRycM8VkEd-KRF3RmlwcSEGHQz9_Ps_QAif1J8VoiLzvdXGEGS3EPVf4cBUoWAwbizyW1onFClKZ86pSqG_UHwnkYg_MsjXfljipGM9wX9ScWkvwmIA47Zxi/s515/GORRITI+-+GURATZ01.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;290&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;274&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEikmpeZdkpzgNdg8p1KYNM4HRycM8VkEd-KRF3RmlwcSEGHQz9_Ps_QAif1J8VoiLzvdXGEGS3EPVf4cBUoWAwbizyW1onFClKZ86pSqG_UHwnkYg_MsjXfljipGM9wX9ScWkvwmIA47Zxi/w486-h274/GORRITI+-+GURATZ01.jpg&quot; width=&quot;486&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Hayedo entre la niebla en el monte Guratz&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La cima está coronada con un vértice geodésico. Está en un prado muy agradable, ideal para hacer un picnic.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjTiFNngP-K05dymrFU3K3T1fo8CxPDWMsPJ6JS3rdhmdLYO3SfN_Gmp5LST2VNKVYN3k2VSbHc9tDuYrzT3ir4t4EA1DaoxpUKq_uVjyOdW_3DyCWBDkNXvDPHMVRlBSjGzwQmiP8S-U34/s515/GORRITI+-+GURATZ03.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjTiFNngP-K05dymrFU3K3T1fo8CxPDWMsPJ6JS3rdhmdLYO3SfN_Gmp5LST2VNKVYN3k2VSbHc9tDuYrzT3ir4t4EA1DaoxpUKq_uVjyOdW_3DyCWBDkNXvDPHMVRlBSjGzwQmiP8S-U34/w492-h277/GORRITI+-+GURATZ03.jpg&quot; width=&quot;492&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Vértice geodésico en la cima de Guratz&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En la vuelta nos desviamos para ver el Menhir de Mugarri Haundi. Se encuentra tumbado e hincado lateralmente en el suelo junto a una alambrada. En este enlace tienes una completa ficha del mismo realizada por Luis Millán:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://www.euskal-herria.org/system/files/31-10-04-01+Monolito+Mugarri+haundi.pdf&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Ficha del menhir de Mugarri Haundi.&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFkFYne5tbg5x8By5VeBIZCfv3za0IQPeIP5DHHrjx94P0TNRhgpeHsBb3w2Dg1mnH6pvblMMY9S5d0DWGpDud8VobiDhlgCJo55PYMPA3bjq3joh_StsbTQr2wvtEkhd9oZSDxQ0CmFUW/s515/GORRITI+-+GURATZ14.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;267&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgFkFYne5tbg5x8By5VeBIZCfv3za0IQPeIP5DHHrjx94P0TNRhgpeHsBb3w2Dg1mnH6pvblMMY9S5d0DWGpDud8VobiDhlgCJo55PYMPA3bjq3joh_StsbTQr2wvtEkhd9oZSDxQ0CmFUW/w475-h267/GORRITI+-+GURATZ14.jpg&quot; width=&quot;475&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Menhir de Mugarri Haundi&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cerca del menhir hay un mirador de las Malloas con panel de orientación para reconocer los nombres de los montes.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjnbfXPwpA2DbnFrcY9rMPjHRLx9Bxn2riKMQRITJnySa29P9smqHTj6XaY8Bnu0YEC-yMKeoxuvuH4yeKV0IGDvgPriSxfpEN8fW2YFV6Gzb6zAaH-JYnUtHcaQtMsPDg9ctwoAvenCH0a/s515/GORRITI+-+GURATZ11.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjnbfXPwpA2DbnFrcY9rMPjHRLx9Bxn2riKMQRITJnySa29P9smqHTj6XaY8Bnu0YEC-yMKeoxuvuH4yeKV0IGDvgPriSxfpEN8fW2YFV6Gzb6zAaH-JYnUtHcaQtMsPDg9ctwoAvenCH0a/w493-h277/GORRITI+-+GURATZ11.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Panel de orientación del mirador de las Malloas&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y cerca del mirador hay un conjunto de hayas centenarias. Estas hayas ya existían en tiempos de la Guerra de la Independencia, hace más de dos siglos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh76b38qrbwlj1yYNsD309QLd5b3NZ6JKPQXaU-VwYCO_NbS4c_bnK1ugqOYY1T8Sdrwv62kEccCihQtCTUCp_NkrEjXRutECFEqugAn_UuB782g5Da8xbhuLn0UOSkezTJcFdfrGp_xg3j/s515/GORRITI+-+GURATZ12.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh76b38qrbwlj1yYNsD309QLd5b3NZ6JKPQXaU-VwYCO_NbS4c_bnK1ugqOYY1T8Sdrwv62kEccCihQtCTUCp_NkrEjXRutECFEqugAn_UuB782g5Da8xbhuLn0UOSkezTJcFdfrGp_xg3j/w491-h276/GORRITI+-+GURATZ12.jpg&quot; width=&quot;491&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Hayas bicentenarias&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En resumen, ruta fácil, con muchos atractivos y apta para todos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este enlace tienes otra ruta que parte desde Gorriti y que visita el cerro donde estuvo el monte donde estaba el histórico castillo de Gorriti.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://senderismonavarra.blogspot.com/2020/12/elosta-y-malkorraundi-desde-gorriti.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta Elosta, Malkorraundi y castillo de Gorriti&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y también te aconsejo darte una vuelta por el pueblo. Es un pueblo típico de la montaña Navarra donde varios de sus vecinos viven de la ganadería.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;295&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/JqOimBIlziI&quot; width=&quot;515&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2571555654785349980/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/gorriti-guratz-menhir-de-mugarri-haundi.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2571555654785349980'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2571555654785349980'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/03/gorriti-guratz-menhir-de-mugarri-haundi.html' title='GORRITI - GURATZ - MENHIR DE MUGARRI HAUNDI'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiT9_lglTVbDhY1U9sP7zjDWJuBrLMRoLAqxsAN5OmfcNU09E3pgKugDa1lEo5bGZgNDP8I_E6vCYzPd18M7MFVcWQ01q9dkz76pwERMVtYPUaRH2JkMTkQ1Pc-kJ9jytYnb3nZx8IQqfWo/s72-w481-h272-c/GORRITI+-+GURATZ10.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7154836886689290824</id><published>2021-02-10T03:17:00.004-08:00</published><updated>2022-11-11T06:46:41.411-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Canteras romanas"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="canteras romanas de Cascante"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cascantum"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="monumentos Cascante"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Quadraria"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Qvadraria"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>CANTERAS ROMANAS DE CASCANTE</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiZrqS4IDPDGIfcDP8eJ5lJaqwt9poEb3U_ETkniY0_PVJuRzx0fQVc8gBeQzc7W0hRoSZWVN-skpiQLEwW7sV0s4IMXpvqglWJ7wpTLPLFJZrAwUhdDTcppN5sLmdGQ_NzACbJFRuQG9Fu/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria02.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;287&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiZrqS4IDPDGIfcDP8eJ5lJaqwt9poEb3U_ETkniY0_PVJuRzx0fQVc8gBeQzc7W0hRoSZWVN-skpiQLEwW7sV0s4IMXpvqglWJ7wpTLPLFJZrAwUhdDTcppN5sLmdGQ_NzACbJFRuQG9Fu/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria02.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Cantera de la villa romana de Piecordero&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Las &lt;b&gt;canteras romanas de Cascante&lt;/b&gt; son las canteras romanas más importantes de Navarra. Además son un ejemplo de puesta en valor del patrimonio arqueológico.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cascante era la antigua &lt;b&gt;Cascantum&lt;/b&gt; romana, una de las ciudades romanas más importantes del territorio que hoy conocemos como Navarra. También era una de la ciudades más importantes del valle medio del Ebro. Fue declarada municipio romano por el emperador Augusto, y con Tiberio emitió moneda. Cascantum es la única ciudad romana que acuñó moneda en la época romana en Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjqT8khdKdbuNyOtWlB_A7_xI7kBlrE6ihGOiSKz6Sr5ApUGT5T1HFphaXWRUyXp63gGLEv6K07g7c8MsT8Xkv_AwAxqEIrMq59FsroZyXf-NNfCewG9RbfxRyinqwVtFS-t8h0jYKT7BaG/s515/Monedas+Cascantum01.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;211&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjqT8khdKdbuNyOtWlB_A7_xI7kBlrE6ihGOiSKz6Sr5ApUGT5T1HFphaXWRUyXp63gGLEv6K07g7c8MsT8Xkv_AwAxqEIrMq59FsroZyXf-NNfCewG9RbfxRyinqwVtFS-t8h0jYKT7BaG/s16000/Monedas+Cascantum01.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Monedas de Cascantum&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Los restos de la Cascantum romana han quedado bajo los edificios de Cascante. Lógicamente la construcción de los monumentos y los edificios civiles y religiosos de la ciudad romana exigía el abastecimiento de piedra. Por otra parte, el valle del Queiles no es abundante en piedra para la construcción. Esta carencia llevó a la explotación de un afloramiento de areniscas que se encontraba a tan solo dos kilómetros al noroeste de la ciudad.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No solamente era necesaria la piedra para los edificios de la ciudad romana. Se ha documentado la existencia de varias villas en el territorio cascantino. De hecho, junto a las canteras están dos de las villas más importantes y estudiadas de la antigua Cascantum: Piecordero y Campo Nuevo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Lo más curioso de las canteras de Cascante son su extensión en el terreno. No es una explotación vertical, es decir, profundizando en el terreno, tal como estamos acostumbrados a ver, incluso en las canteras modernas. Las canteras de Cascante están explotadas horizontalmente. Se fue sacando la piedra por capas a lo largo de una superficie muy extensa, que llega a los cuatro kilómetros de longitud. Se cree que, en determinados puntos de la explotación, el terreno fue rebajado, al menos, en dos metros.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjDUU671QK6r01v0x3CAPtzZknuXJn0ctg_ARnLT5Rus7ZDnwOAKh-IOz-XhcB7DpoXsCFj5_iKjwl7fnC4Xs6M17unvSQPPg5klft4z2cawQRPJzFPbnnZcR2IiinNwq8pin7a22QgKZKh/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria06.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;280&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjDUU671QK6r01v0x3CAPtzZknuXJn0ctg_ARnLT5Rus7ZDnwOAKh-IOz-XhcB7DpoXsCFj5_iKjwl7fnC4Xs6M17unvSQPPg5klft4z2cawQRPJzFPbnnZcR2IiinNwq8pin7a22QgKZKh/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria06.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Una de las canteras romanas de Cascante&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No conozco unas canteras antiguas que se extiendan en el terreno a lo largo de tantos kilómetros. Eso las hace singulares, una verdadera rareza. No tuvieron otra opción de explotación, ya que el terreno se dispone en capas de arenisca que alternan con otras de conglomerados que no eras susceptibles de explotación para material de construcción.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A pesar de la rareza y el valor arqueológico de las canteras romanas de Cascante, lo cierto es que, hasta hace pocos años eran desconocidas. Y aquí llega el momento de recordar la labor de la arqueóloga cascantina &lt;b&gt;Marta Gómara&lt;/b&gt;. Desde hace casi dos décadas lleva haciendo un trabajo extraordinario para recuperar el patrimonio arqueológico de Cascante. A través de la &lt;b&gt;Asociación de Amigos de Cascante Vicus&lt;/b&gt;, ha conseguido, además, implicar a los cascantinos y cascantinas en esta encomiable labor de recuperación arqueológica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;265&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgR-1aIVKq8QJip6cQRq2bNAzUMnSuYh_qqUE3YxI7ecCbTfuH4BEz2dL63jIpLRntpKFjBQnc1ofT2C_PTOlrTineROf1zl6vpfBfRaqYOd2YW049MZhJjumsxQ4zHHpciqU-Nu1QTAV-Zdg7Tb8gjvZBIQM5S6KI9K5wP6Snc3ulmdmvQ_XL-r5axyw/w481-h265/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;481&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Una muestra de este gran trabajo es el proyecto &lt;b&gt;Qvadraria&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Qvadraria ha puesto en valor las canteras mediante la excavación, el estudio y la divulgación del valor arqueológico de las canteras y de los valores naturales y geológicos del paraje donde se encuentran. Se han preparado varios recorridos para conocer este importante yacimiento arqueológico. Se pueden hacen tanto andando como en bicicleta. Son recorridos aptos para todos los públicos, ya que no tienen gran exigencia física al ser el de poco desnivel. Además, durante el recorrido encontraremos postes con &lt;b&gt;códigos QR&lt;/b&gt; que nos van a permitir hacer una visita autoguidada.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPzZW7bHdCZxAlk7Bav7vuc7RO-U6rtYKJ2invhFMWcKrXnspPnvsWCjSw7poTuB4QwFIp8tkKqg8fSC8ZicI5-JTfheXkRy8_HmjYRGQqqA-sAinaQO3U9KBCrI57Z3ZrNYsvYaS8v7XC/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria04.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;277&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPzZW7bHdCZxAlk7Bav7vuc7RO-U6rtYKJ2invhFMWcKrXnspPnvsWCjSw7poTuB4QwFIp8tkKqg8fSC8ZicI5-JTfheXkRy8_HmjYRGQqqA-sAinaQO3U9KBCrI57Z3ZrNYsvYaS8v7XC/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria04.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Punto de inicio de las rutas de las canteras romanas de Qvadraria&amp;nbsp;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En la página de Qvadraria tienes más información, incluyendo documentación y materiales didácticos para familias y colegios:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://rutasqvadraria.es/&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;-&amp;nbsp;Proyecto Qvadraria&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;También vas a poder bajarte de la página los tracks para que puedas seguir las diferentes rutas fácilmente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En las rutas recorrerás el paisaje transformado que dejaron los romanos. Podrás ver las huellas de la extracción de piedra en varios puntos del recorrido. En algunas de las canteras se conservan bloque de arenisca que no se acabaron de sacar. Podrás retroceder 2.000 años en el tiempo e imaginar a los trabajadores o esclavos trabajando la piedra con picos y cuñas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ-ZRUjkoOAGeYtKL1wWbcqJLpW-IMe72p6JsztDBx6u5NYY8ZIRD2nIWZ4M_8to2xBFkKWoiljew-sfVOI5c8OeXy8glZWBYHXLdhS54ppMTS2UtHos10jsB8NvY-pfMaBfRZbFf2AWbM/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria03.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;343&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ-ZRUjkoOAGeYtKL1wWbcqJLpW-IMe72p6JsztDBx6u5NYY8ZIRD2nIWZ4M_8to2xBFkKWoiljew-sfVOI5c8OeXy8glZWBYHXLdhS54ppMTS2UtHos10jsB8NvY-pfMaBfRZbFf2AWbM/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria03.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Bloque de piedra sin extraer&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Además la visita tiene el atractivo de las panorámicas del valle del Queiles y del valle medio del Ebro que se tienen desde los cerros donde están las canteras. En las cercanías de las canteras vemos un territorio agrícola que no ha cambiado mucho desde los tiempos en que estaban explotados por las villas romanas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhuaAyahDAw3cEcgKr49FsTsK1eYIsqD9LxOUBhgF2t2njwV1WTK3luMpPVToLf93tUXdyFeJYKpo1HGKkXVo8-nHxWAzDIXHAYmFdyAkIYRD04nGxu749odgFpDDd00Yj3VfHTLVqVhiOQ/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria05.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;265&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhuaAyahDAw3cEcgKr49FsTsK1eYIsqD9LxOUBhgF2t2njwV1WTK3luMpPVToLf93tUXdyFeJYKpo1HGKkXVo8-nHxWAzDIXHAYmFdyAkIYRD04nGxu749odgFpDDd00Yj3VfHTLVqVhiOQ/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria05.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Canteras y panorámicas&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En Qvadraria han establecido dos recorridos senderistas (ruta corta y ruta completa) y uno en bicicleta. A mi no me dio tiempo a hacer el recorrido completo, pero hice un recorrido intermedio que visita casi todas las canteras y que acaba en los paleocanales, donde hay un poste con QR con la explicación de la geología de la zona. En este enlace tienes el track de la ruta que hice.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/canteras-romanas-de-cascante-65494315&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Soporte GPS y mapa ruta canteras romanas de Cascante&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfHLnRymQcAyRFOBGvy3iPnIpykaLoblqMi73VbU3K46Z_OfPdUz4kW4jFnj_SUcoOjwXE0EhaouXvF3qGUANlkrwDQevB7IpbSbLbYvVWVFA_MV8Y8R_-tfiJN4-vE0Cza6c8rjfjMWH0/s515/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria07.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;274&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfHLnRymQcAyRFOBGvy3iPnIpykaLoblqMi73VbU3K46Z_OfPdUz4kW4jFnj_SUcoOjwXE0EhaouXvF3qGUANlkrwDQevB7IpbSbLbYvVWVFA_MV8Y8R_-tfiJN4-vE0Cza6c8rjfjMWH0/s16000/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria07.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Canteras y código QR&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Si te gusta la arqueología y el senderismo apunta en tu agenda la visita de las canteras romanas de Cascante. Es un hito patrimonial único dentro de la arqueología de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhFVC6nath2sbt_Z2mo2OHnRGrfzxrmfwCjj5D3jQtLbop8eK0pwKaHYRJTXQwb3IyIrR8amUN-f7o-eXLCMnAC0FkYC4IeSBkKpWfdxwPAX7wCb7dDe5XlY-bcsnmLDVwFERhqo2-xst2t/s16000/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7154836886689290824/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/02/canteras-romanas-de-cascante.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7154836886689290824'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7154836886689290824'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/02/canteras-romanas-de-cascante.html' title='CANTERAS ROMANAS DE CASCANTE'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiZrqS4IDPDGIfcDP8eJ5lJaqwt9poEb3U_ETkniY0_PVJuRzx0fQVc8gBeQzc7W0hRoSZWVN-skpiQLEwW7sV0s4IMXpvqglWJ7wpTLPLFJZrAwUhdDTcppN5sLmdGQ_NzACbJFRuQG9Fu/s72-c/Canteras+romanas+de+Cascante+Quadraria02.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-6711608655950129123</id><published>2021-01-07T00:54:00.008-08:00</published><updated>2022-11-11T06:50:00.340-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Campamento romano de Gazólaz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="conquista de la Cuenca de Pamplona"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="romanización de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Yacimientos arqueológicos romanos en Navarra"/><title type='text'>CAMPAMENTO ROMANO DE GAZÓLAZ</title><content type='html'>&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgXp7ddRwrsZ-9P9zYKil3k5iXmr7TpHx9DMgulaYlpsc2Y832R_KCXLs-BfEqhP60w8BCeU7PfavXNtWiIThhwMxLdQJPylmMephDy-shcf0Obf4yMuToOXTBCAzVIR_pwXskye9pP1Wn-/s530/Campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;295&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;274&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgXp7ddRwrsZ-9P9zYKil3k5iXmr7TpHx9DMgulaYlpsc2Y832R_KCXLs-BfEqhP60w8BCeU7PfavXNtWiIThhwMxLdQJPylmMephDy-shcf0Obf4yMuToOXTBCAzVIR_pwXskye9pP1Wn-/w493-h274/Campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En
la cima del monte Gazólaz existió un campamento romano en el siglo
I a.C. ¿Cuántos senderistas han coronado este monte y
visitado su vértice geodésico sin darse cuenta de que recorrían un lugar
histórico?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El
descubrimiento de este campamento romano se lo debemos a &lt;b&gt;Antxoka
Martínez, Mikel Argandoña y Pedro Argandoña&lt;/b&gt;, que lo dieron a
conocer en el año 2019 en un &lt;a href=&quot;https://www.researchgate.net/publication/337956601_El_campamento_romano_castra_aestiva_de_Gazolaz_Navarra&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;interesante artículo de la revista Munibe&lt;/a&gt;. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El
campamento se encuentra en el término municipal de la Cendea de
Cizur, cerca del pueblo de Gazólaz. En este enlace te dejo el track
de la ruta que desde el pueblo te lleva hasta la cima de Gazólaz. En
la ruta se recorre todo el perímetro defensivo del campamento, del
que todavía se pueden apreciar huellas de los terraplenes que lo
protegían. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/ruta-al-campamento-romano-de-gazolaz.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;-Ruta al campamento romano de Gazólaz.&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium; text-align: left;&quot;&gt;El
descubrimiento del campamento comenzó con la consulta de las
fotografías aéreas antiguas del lugar, concretamente las del vuelo
de Ruiz de Alda (1929). En estas fotos, anteriores a la mecanización
del campo y a la moderna reforestación de pinos, se visionaba una
estructura de tendencia cuadrangular.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj0GVEEgN5dNADs3ERHT4Z6WBv92k0MzWziUuCGcEefuyhP2FrnktKVAs7D3f2mfxr1JWRoiWcOKwMc43FX0OyvRez9Ps4VbBdyrhFGpCtLQQOFJBWsZ9G6vMjyEfxh80haG0KozttgjYeK/s530/Localizaci%25C3%25B3n+campamento+romano.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;306&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;289&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj0GVEEgN5dNADs3ERHT4Z6WBv92k0MzWziUuCGcEefuyhP2FrnktKVAs7D3f2mfxr1JWRoiWcOKwMc43FX0OyvRez9Ps4VbBdyrhFGpCtLQQOFJBWsZ9G6vMjyEfxh80haG0KozttgjYeK/w500-h289/Localizaci%25C3%25B3n+campamento+romano.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Localización del campamento romano. Fuente: revista Munibe - ver bibliografía&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se
decidió, en 2016, hacer una prospección magnética del lugar para aclarar la naturaleza de la estructura descubierta. Entre los restos metálicos encontrados aparecieron
materiales que claramente podían atribuirse a un campamento romano:
siete tachuelas de las sandalias que vestían los legionarios
romanos, un anillo romano de ciudadanía de hierro, una moneda y
fragmentos de otros dos anillos. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2022/09/penas-sacras-piedras-sagradas-Navarra.html&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;386&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;272&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhtABkN1d4JKcugxptUeykoIjcsJKJmHmNzOftAUn14F-C5lWvsh-uWN_frypShWeAMKa-FarQrBIDt01RTGjeExyqgYlw8j0SN_xXOaHVnk3vbzMQ0CxeEq0dG1MDxDJeQu4-dOjlgBHW6fYSvjOxa9prIv0aQ6GanJgB772W4NrfiHep4yYP6Rf15Eg/w494-h272/imagen%20promocion%20texto%20blog%20book%20antigua%20650.jpg&quot; width=&quot;494&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El
campamento mide 182x144 m. Ocupa unas dos hectáreas de extensión.
Aprovecha como defensa natural en el flanco norte el escarpe del monte. Todavía
se pueden apreciar restos de los terraplenes de tierra y piedras que
formaron parte del sistema defensivo del campamento romano, sobre
todo en los flancos este y oeste, que eran zonas de más fácil
acceso.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjex71mvSRpXUyaSAHnu1lg0qYIufZaMMX3WCsiUDaooxR8EXXL7QzE_5sFgj5614GabJjWVICneSM_FeDpO9MDVSygVradjJcxrhqthDBM2-4ncC32kzSW4nMJB7DtYegOVqoodK4TvTnu/s530/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+06.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;277&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjex71mvSRpXUyaSAHnu1lg0qYIufZaMMX3WCsiUDaooxR8EXXL7QzE_5sFgj5614GabJjWVICneSM_FeDpO9MDVSygVradjJcxrhqthDBM2-4ncC32kzSW4nMJB7DtYegOVqoodK4TvTnu/w493-h277/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+06.jpg&quot; width=&quot;493&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Terraplén en el flanco oeste del campamento&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se
cree que aquí pudieron estar acuartelados entre 1400-1500 soldados,
a razon de 700-750 hombres por hectárea. Eso equivaldría a tres
cohortes.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por
los materiales encontrados, el campamento puede encuadrarse
cronológicamente en el contexto de las Guerras Sertorianas (80-72
a.C.).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj32qySxapgR1eCZ5ADX6rehf6fCG8GQzKdK-t4r6R7yRL9KczDCDAg3bolym9hE3TWcUqRM0KKo61jrGBPJhqDj7gqt7dR1KRQZgAd_HTO5kAB4uNKXRtoYrXb5KH4UjqqdNms7AAX-uOH/s530/Materiales+encontrados+en+el+campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;350&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;327&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj32qySxapgR1eCZ5ADX6rehf6fCG8GQzKdK-t4r6R7yRL9KczDCDAg3bolym9hE3TWcUqRM0KKo61jrGBPJhqDj7gqt7dR1KRQZgAd_HTO5kAB4uNKXRtoYrXb5KH4UjqqdNms7AAX-uOH/w494-h327/Materiales+encontrados+en+el+campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; width=&quot;494&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Materiales encontrados en el campamento romano.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;Fuente: revista Munibe. Ver bibliografía&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large; text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Es
probable que este campamento tuviera relación con el &lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2010/06/campamento-romano-de-aranguren.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;campamento romano de Aranguren&lt;/a&gt;. Estos dos campamentos,
pudieron formar parte de una estrategia de dominio de la Cuenca de Pamplona. Mientras el de Gazólaz controla la parte más
occidental de la Cuenca, el de Aranguren controla la oriental. Según
Antxoka Martínez, es posible que los dos campamentos operaran
conjuntamente. Lo más seguro es que el ejército romano avanzara
hacia la Cuenca de Pamplona en un solo cuerpo de ejército para, una
vez llegados a la zona, dividirse en dos frentes. Esta división de
fuerzas, seguramente, se debió a que no existía en la Cuenca ningún
&lt;i&gt;oppidum&lt;/i&gt; vascón lo suficientemente grande y poderoso como para hacer
frente a cualquiera de los contingentes de los campamentos, por lo que se decidió maximizar el y agilizar el control del territorio dividiendo las fuerzas. Los vascones, en medio de esta guerra entre romanos, entre Sertorio y Pompeyo, no les quedó más remedio que tomar partido, y lo hicieron a favor del bando pompeyano. De ahí que
Sertorio buscara controlar la zona y acabar con
emplazamientos de vecinos hostiles. Hay que recordar que Sertorio, el general romano rebelde, había
establecido su  capital en la cercana Osca (Huesca).&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aunque
la repoblación de pinos dificulta el que nos demos cuenta del control visual de la Cuenca de Pamplona que se tenía desde el
campamento romano de Gazólaz, desde sus cercanías todavía podemos
tener grandes panorámicas de la zona. 
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEigBgpDeoKrjE215PR_nwJUaZj-RAnzQput4cRBq8GjB3I-GIK_ly4mQjKrbQueQ1CDLCnsZ8JDSVZJg9sIOF1WyhSomrRiwiw2AT4zwaZ6k3QWkozXDLObDSb7Wchz6JpAm_zjFkVtVLCi/s530/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+03.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;274&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEigBgpDeoKrjE215PR_nwJUaZj-RAnzQput4cRBq8GjB3I-GIK_ly4mQjKrbQueQ1CDLCnsZ8JDSVZJg9sIOF1WyhSomrRiwiw2AT4zwaZ6k3QWkozXDLObDSb7Wchz6JpAm_zjFkVtVLCi/w488-h274/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+03.jpg&quot; width=&quot;488&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Panorámica de Pamplona desde las cercanías el campamento romano&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Seguramente
este campamento romano fue de naturaleza temporal. Los descubridores
del campamento, en su artículo en la revista Munibe, recuerdan que
había tres tipos de campamentos romanos: los temporales, los
semiestables y los permanentes (&lt;i&gt;aestiva, hiberna y stativa&lt;/i&gt;). En este
caso creen que se trata de un &lt;i&gt;castra aestiva,&lt;/i&gt; esto es, temporal,
vinculado a la campaña en la Cuenca de Pamplona. Por otra
parte es más probable que este campamento, y el de Aranguren,
estuvieran ocupados por tropas sertorianas. Esto parecen acreditar los
glandes (proyectiles de honda) con inscripciones sertorianas que se han encontrado
en la Cuenca de Pamplona. La campaña sobre la Cuenca de Pamplona
se desarrolló, probablemente, en torno al año 76 a.C.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;233&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi2I2LYoQmVcjNqcDGfMVeC4W-Q1mF7Ylk-dWtHAFhyDvXZgaMQRt6bXlBA-xTMxpyjf_BDrDajVukvlFiD_hncGs7rpUoIdE7tTU4QCTUSvn8IiZhaWRd6gzzaZ3Oov3C8JSx4wWgq4RuI/w466-h233/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; width=&quot;466&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quinto
Sertorio perdió la guerra contra Pompeyo. Pompelo, la Pamplona
romana, pasaría a ser, tras la guerra sertoriana, la población que
dominará política y económicamente&amp;nbsp;la Cuenca de Pamplona.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_qUSNJCHhq2tgSA1U-_obIaOuKDw4dZqUIwqxgGdOvia8-LZwQWGePFFurb1k_mW6LbdkGFF8zkz8_kJOe8w2c5ELpLQ1fsH-KhL5G0yOJN3dBWowhydADdwW0fPbG1dAW32t7liuYhiK/s530/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+07.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;276&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg_qUSNJCHhq2tgSA1U-_obIaOuKDw4dZqUIwqxgGdOvia8-LZwQWGePFFurb1k_mW6LbdkGFF8zkz8_kJOe8w2c5ELpLQ1fsH-KhL5G0yOJN3dBWowhydADdwW0fPbG1dAW32t7liuYhiK/w490-h276/Campamento+romano+Gaz%25C3%25B3laz+07.jpg&quot; width=&quot;490&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Vértice geodésico en la cima del monte Gazólaz.&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Hoy
podemos hacer un cómodo paseo desde Gazólaz para coronar un monte,
disfrutar de panorámicas pero, también, para hacer un pequeño
viaje en la historia. Podemos imaginar a soldados sertorianos afilando sus
espadas, preparando sus hondas y observando, desde esta posición
estratégica, los castros vascones de la Cuenca de Pamplona que iban a atacar al día
siguiente. El mundo de los vascones protohistóricos llegaba a su
fin. Y aunque Pompeyo acabaría con los sertorianos, Roma
permanecería.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este enlace tienen una ruta e información por si quieres acercarte al campamento roano de Aranguren:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2010/06/campamento-romano-de-aranguren.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Campamento romano de Aranguren.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Y en este otro un artículo sobre un posible campamento romano en las cercanías de Cirauqui:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/12/posible-campamento-romano-en-cirauqui.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Posible campamento romano en Cirauqui.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bibliografía:&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;a href=&quot;https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7291642&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;i&gt;El campamento romano (castra aestiva) de Gazólaz (Navarra)&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Antxoka Martínez Velasco, Mikel Argandoña Otxandorena, Pedro Argandoña Otxandorena.&amp;nbsp;&lt;/b&gt;Munibe Antropologia - Arkeologia. Nº 70, 2019. Págs. 251-270&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/6711608655950129123/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/campamento-romano-de-gazolaz.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/6711608655950129123'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/6711608655950129123'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/campamento-romano-de-gazolaz.html' title='CAMPAMENTO ROMANO DE GAZÓLAZ'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgXp7ddRwrsZ-9P9zYKil3k5iXmr7TpHx9DMgulaYlpsc2Y832R_KCXLs-BfEqhP60w8BCeU7PfavXNtWiIThhwMxLdQJPylmMephDy-shcf0Obf4yMuToOXTBCAzVIR_pwXskye9pP1Wn-/s72-w493-h274-c/Campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-6028469123877927857</id><published>2021-01-06T00:44:00.003-08:00</published><updated>2021-01-12T05:08:05.418-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="localización campamento romano Gazólaz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas gazólaz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="track gazólaz"/><title type='text'>RUTA AL CAMPAMENTO ROMANO DE GAZÓLAZ</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/campamento-romano-de-gazolaz.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&amp;nbsp;- Información sobre el&amp;nbsp; campamento romano de Gazólaz&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Distancia: 4,560 Km.&lt;br /&gt;Desnivel máximo: 104 m.&lt;br /&gt;Desnivel acumulado: 107 m.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://drive.google.com/file/d/1_BTaa5LRoIuQv2a00IbMLkFWhWturo-N/view?usp=sharing&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Soporte GPS de la ruta (track y waypoints de la ruta)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/campamento-romano-de-gazolaz-63572346&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;Soporte GPS y mapa satélite en Wikiloc&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKLfnP6xOPZu2A5EPmkQvr2wVhbAI_iuGpScAuudjwpmkfpY6Irgq1jxSlMVhreotI-_4db8uPNPc7zbZIdgXtqUlh4ozeEeYCEbjx5V9tdgYBREZfyIAPbfAB3eTT_XXH1-BlJcj9PeOH/s543/Mapa+campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;543&quot; data-original-width=&quot;400&quot; height=&quot;507&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKLfnP6xOPZu2A5EPmkQvr2wVhbAI_iuGpScAuudjwpmkfpY6Irgq1jxSlMVhreotI-_4db8uPNPc7zbZIdgXtqUlh4ozeEeYCEbjx5V9tdgYBREZfyIAPbfAB3eTT_XXH1-BlJcj9PeOH/w374-h507/Mapa+campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg&quot; width=&quot;374&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;font-size: medium; line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;© Julio Asunción&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; style=&quot;font-size: medium; line-height: 24px; margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/6028469123877927857/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/ruta-al-campamento-romano-de-gazolaz.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/6028469123877927857'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/6028469123877927857'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2021/01/ruta-al-campamento-romano-de-gazolaz.html' title='RUTA AL CAMPAMENTO ROMANO DE GAZÓLAZ'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjKLfnP6xOPZu2A5EPmkQvr2wVhbAI_iuGpScAuudjwpmkfpY6Irgq1jxSlMVhreotI-_4db8uPNPc7zbZIdgXtqUlh4ozeEeYCEbjx5V9tdgYBREZfyIAPbfAB3eTT_XXH1-BlJcj9PeOH/s72-w374-h507-c/Mapa+campamento+romano+de+Gaz%25C3%25B3laz.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2886909936294748745</id><published>2020-12-08T09:21:00.001-08:00</published><updated>2020-12-08T09:26:06.292-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología en Cirauqui"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Campamento romano"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="campamento romano de Cirauqui"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Cirauqui"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Zirauki"/><title type='text'>POSIBLE CAMPAMENTO ROMANO EN CIRAUQUI</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiL3_jM2ztjvCkdxxA974MFPI1yCci3cX9Pze4YT-6hPGK9tkLlV3Il-OIQKc38E8Z_4tMO3n63vDh5yBhhRj_gzGPKbulChNfQtx2qb7rhSIFUlZRivbf7EhgZCPhRavNiybcf4dwiuVtB/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+20.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiL3_jM2ztjvCkdxxA974MFPI1yCci3cX9Pze4YT-6hPGK9tkLlV3Il-OIQKc38E8Z_4tMO3n63vDh5yBhhRj_gzGPKbulChNfQtx2qb7rhSIFUlZRivbf7EhgZCPhRavNiybcf4dwiuVtB/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+20.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tramo de muro y escarpe oeste&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En este post quiero dar noticia de la identificación de un
campamento romano o un castro de la Edad del Hierro en las cercanías de Cirauqui.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;El 2 de diciembre de 2020 me dirigía a visitar el
castro de Urbe, castro descubierto y dado a conocer por Javier
Armendáriz Martija y que se encuentra también en el municipio de
Cirauqui. De camino al castro tuve la suerte de encontrarme con
Daniel Ortigosa Araiz, vecino de la localidad. Le comenté a donde
iba y, dado que la conversación versaba sobre arqueología, me
señaló una zona en dirección al río Salado, que, según me dijo, era conocida como Txurikoba. Me comentó que allí habían aparecido
restos arqueológicos romanos, y  que, por lo visto, aunque no se
habían realizado excavaciones, se pensaba que allí había existido
una villa romana.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;Interesado por el tema cambié mi ruta y me dirigí
hacia el espolón de terraza conocido como Txurikoba. Daniel tuvo la
amabilidad de acompañarme. Ya desde lejos me llamaron la atención
los terraplenes que se veían en el flanco oeste. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
Una vez en el lugar vi que este era un lugar situado
estratégicamente. El espolón de terraza estaba protegido de manera
natural por dos barrancos al este y al oeste, y un fuerte escarpe en
el flanco sur. Además, dominaba perfectamente el corredor de comunicación natural del río Salado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Procedimos a recorrer Txurikoba, tanto por su
perímetro como por su interior. Empecé a ver majanos con muchos sillares de piedra  en la zona norte, el lugar por donde el enclave era más accesible. Si este lugar fue un campamento militar o un castro, esta zona debió estar protegida por una muralla. Pensé, por tanto, que los sillares que se acumulaban en los majanos
podían proceder del desmonte de la muralla por las labores
agrícolas modernas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgI-w92WUit3YlS9NGYHVI-q8cMcGugWDtY_pIeEkvXq8GSoIh2EFxcQ9iGUwho8Op67kswIEW1jk5yb4oUD-Kj3Q8goZDqGqFQC4xgtNfZnsvjVMf_trwnf5N0OkkeZRx6_HJvroFMoOxj/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+12.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgI-w92WUit3YlS9NGYHVI-q8cMcGugWDtY_pIeEkvXq8GSoIh2EFxcQ9iGUwho8Op67kswIEW1jk5yb4oUD-Kj3Q8goZDqGqFQC4xgtNfZnsvjVMf_trwnf5N0OkkeZRx6_HJvroFMoOxj/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+12.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uno de las acumulaciones de piedra en el sector noroccidental del yacimiento&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;También pudimos ver un gran muro de piedra de
decenas de metros de longitud. Estaba ubicado también en la zona
norte de Txurikoba. Pudo ser parte de la muralla norte. Por otra
parte, no me extrañaría que la defensa del enclave se completara
con una atalaya de vigilancia en el cerro donde hoy está Cirauqui.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjiQfevn1RgCpDS_TUSBsiF6RYlxtgX_z5CWxq4fqQuqFsrob1q8ftHNhqKqAFVP9MNYxId3-m2VN35pHxDobors1KbJcSDVSATCUrPobzkzLlj0R2HzaVFNurduzGxWi_gmTf9qKXiXzp5/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+36.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjiQfevn1RgCpDS_TUSBsiF6RYlxtgX_z5CWxq4fqQuqFsrob1q8ftHNhqKqAFVP9MNYxId3-m2VN35pHxDobors1KbJcSDVSATCUrPobzkzLlj0R2HzaVFNurduzGxWi_gmTf9qKXiXzp5/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+36.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muro norte&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large; text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Es de suponer que también pudo existir un foso
junto a la muralla para mejorar la defensa. Pero de haber existido,
no queda rastro del mismo. Puede ser que su desaparición se deba a su colmatación por el acondicionamiento del terreno para la explotación agrícola.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
Rodeando el lugar pude ver más restos de muros y sillares en los flancos este y oeste. La gran
abundancia de sillares y muros de piedra son difíciles de explicar
por la mera actividad agrícola moderna.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnLoxS3sx9veEfNH-9AqFVeRLscu86p491ADZ3WL9zmDQhGUdn48rmWbwwqEQol5crtesfqY1u86Sj_Ued28Dm-a-iuDenzsYMjVTcI3kFj0cEbliaU9fkaPrxRxpJz0RdG7b7bls0o2ex/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+17.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnLoxS3sx9veEfNH-9AqFVeRLscu86p491ADZ3WL9zmDQhGUdn48rmWbwwqEQol5crtesfqY1u86Sj_Ued28Dm-a-iuDenzsYMjVTcI3kFj0cEbliaU9fkaPrxRxpJz0RdG7b7bls0o2ex/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+17.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Restos de un muro asomando en el terraplén&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large; text-align: left;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Al principio pensé que el lugar podía ser un castro de la Edad del Hierro no catalogado. Pero, contrastando lo que veía sobre el
terreno con la información de la cartografía, me di cuenta del
evidente parecido con el campamento romano de los Cascajos, en
Sangüesa.  El campamento romano de los Cascajos fue descubierto  por
Juan Cruz Labeaga y dado a conocer en la Carta Arqueológica del
término municipal de Sangüesa. Posteriormente fue estudiado por
Javier Armendáriz, que abogó por la posibilidad de que fuera un castro, si bien las últimas excavaciones parecen confirmar que,
efectivamente, fue un campamento romano, sin excluir la posibilidad
que se instalara sobre un castro, a modo de lo que pudo pasar con
Pompelo, la actual Pamplona.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
Estas son las similitudes entre el campamento romano de los Cascajos
y Txurikoba:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1º Planta de tendencia rectangular:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
	- Los Cascajos: 300 x 240 m aproximadamente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
	- Txurikoba: 300 x 270 m aproximadamente.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2º Igual ubicación estratégica sobre la amplia
vega de un río, controlando el paso natural del corredor de
comunicación que forma el río:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;left&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;	- Los Cascajos: Distancia al río Aragón = 800 m
aproximadamente. Elevación de la terraza sobre la vega del río = 30 m aproximadamente. Altura sobre el nivel del mar: 436 m.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;	
- Txurikoba: Distancia al río Salado = 700 m aproximadamente. 
Elevación de la terraza sobre la vega del río = 30 m aproximadamente. Altura sobre el nivel del mar: 407 m.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;3º En los dos enclaves han aparecido restos
arqueológicos romanos. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;4º El interior de los dos yacimientos son planicies, terreno llano muy apto para la ubicación de casas, tiendas o cabañas.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhZ5jVG9YIY8g8JWUYquXPYfxQgCX2DpgP8tWlBOYD1PDpwMApoNojfcm2As0mZaWO6LlNSlPOqy4hqdC3Yu95u0FIL_NsONjbCe9yJn8qJlacoGN_Vsa1aV3_6_atRbsN25fgycyXytF1I/s700/Campamento+Cirauqui.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;401&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;290&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhZ5jVG9YIY8g8JWUYquXPYfxQgCX2DpgP8tWlBOYD1PDpwMApoNojfcm2As0mZaWO6LlNSlPOqy4hqdC3Yu95u0FIL_NsONjbCe9yJn8qJlacoGN_Vsa1aV3_6_atRbsN25fgycyXytF1I/w506-h290/Campamento+Cirauqui.jpg&quot; width=&quot;506&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgciBIgtiuyVzascgLxSeURKbyR607azQlarq2kGZLPJdj1UTUsN_EqMnMtwxMvStwgOFpGJ0YTkcXtmWr8IqxDdwIweNht_aGL5ZnOr4naa-EW0D-uDnWtaZxd2tkACd_UQgr0Ebk8xXyi/s700/Campamento+Los+Cascajos.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;402&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;292&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgciBIgtiuyVzascgLxSeURKbyR607azQlarq2kGZLPJdj1UTUsN_EqMnMtwxMvStwgOFpGJ0YTkcXtmWr8IqxDdwIweNht_aGL5ZnOr4naa-EW0D-uDnWtaZxd2tkACd_UQgr0Ebk8xXyi/w509-h292/Campamento+Los+Cascajos.jpg&quot; width=&quot;509&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Por otra parte, una calzada sube desde la vega del río Salado hasta lo alto del
espolón de terraza y atraviesa el lugar de sur a norte. Es muy similar a la conocida calzada de Cirauqui. La calzada de Txurikoba puede ser una continuación o un ramal de la calzada que se encuentra en el
pueblo. La calzada que pasa por Cirauqui, aunque se la denomina romana, está
muy modificada en tiempos medievales. Pero ya debió existir en
tiempos romanos e incluso anteriores.&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La continuación de
la calzada pasa junto al castro de San Cristóbal, castro cercano a
Guirguillano. Seguía hacia Salinas de Oro e Ibero para entrar en la Cuenca de Pamplona. Seguramente esta vía fue utilizada como cañada para el ganado también desde tiempos protohistóricos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9bt85d_TvYH8mOg6KG0BxYnUMyIdON4o5pni4DtdK9djhhgRjZlN0Y-cOpBpmqO8AoEZRvspwMM0TWQyIRdR7BEZefsQEBySYve8Ve7WvqWtJJhr-QGQ_3Hu8xTOlX0_6zYbNuPBNwez1/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+27.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh9bt85d_TvYH8mOg6KG0BxYnUMyIdON4o5pni4DtdK9djhhgRjZlN0Y-cOpBpmqO8AoEZRvspwMM0TWQyIRdR7BEZefsQEBySYve8Ve7WvqWtJJhr-QGQ_3Hu8xTOlX0_6zYbNuPBNwez1/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+27.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Calzada de Txurikoba&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;La calzada pasa por el medio de Txurikoba. Esto me
recordó la manera en que se estructuraban los campamentos del
ejército romano. Se establecían las dos calles principales, el c&lt;i&gt;ardo&lt;/i&gt; y el &lt;i&gt;decumano&lt;/i&gt;, que se cruzaban perpendicularmente en el centro
del campamento. A partir de estas calles se creaban las demás calles
de forma ortogonal, haciendo una cuadrícula. Este modelo también se
aplicaba en las ciudades romanas de nueva planta.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg0oJkx0PUO4UYnwo_lnTCrgvcdJBEXuhCc-vUYvjbEEnInObL0tFenVntycfroSHSTzJoRtRnMvvi63i6uhACwQrhFsnh_uGC5mnOpWjaqkSTzGU9CBlHtUU-Pz_ezP-7xd-FSwlhORAS4/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+32.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg0oJkx0PUO4UYnwo_lnTCrgvcdJBEXuhCc-vUYvjbEEnInObL0tFenVntycfroSHSTzJoRtRnMvvi63i6uhACwQrhFsnh_uGC5mnOpWjaqkSTzGU9CBlHtUU-Pz_ezP-7xd-FSwlhORAS4/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+32.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Calzada de Txurikoba&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La calzada que atraviesa Txurikoba era el &lt;i&gt;cardo &lt;/i&gt;del campamento. Al atravesar el campamento facilitaba,
además, la salida de las tropas que estuvieran acuarteladas en el
mismo, tanto en dirección norte, hacia Pompelo, como en dirección
sur, para tomar el corredor del río Salado hacia Andelos.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;¿Y el &lt;i&gt;decumano&lt;/i&gt;? Un camino sale perpendicularmente
de la calzada en el centro de la superficie del enclave. Esta pista
puede estar superpuesta al antiguo &lt;i&gt;decumano&lt;/i&gt; del campamento. Sólo se conservaría la parte occidental del mismo, ya que la parte oriental del decumano habría quedado bajo el campo cultivado.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnKIdW6hvQh8hfd0OpYTODNV8IQZsHxhYL1PR7ol5ZtCOZyf9HF2QubmMJO_5iSjpa_h00n25uFwmT-_m7uzDWRn4iRQQpGKDffkGBp3gpMP0NA9XQh0FD8_DhlpQ9KGmg84F6eU3-QEid/s1288/Cardo+y+decumano.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1288&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;398&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnKIdW6hvQh8hfd0OpYTODNV8IQZsHxhYL1PR7ol5ZtCOZyf9HF2QubmMJO_5iSjpa_h00n25uFwmT-_m7uzDWRn4iRQQpGKDffkGBp3gpMP0NA9XQh0FD8_DhlpQ9KGmg84F6eU3-QEid/w316-h398/Cardo+y+decumano.jpg&quot; width=&quot;316&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;Lógicamente, esto que planteo es solamente una
hipótesis para futuros trabajos arqueológicos. Lo aquí dicho, solamente podría ser ratificado en el caso de hacer excavaciones arqueológicas
sobre el terreno, tal como se ha hecho en el campamento romano de los
Cascajos, en Sangüesa. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;También cabe la posibilidad que Txurikoba fuera
un gran castro u &lt;i&gt;oppidum&lt;/i&gt; que controlara el corredor del río Salado antes de la
llegada de los romanos. Podría ser la traslación a un enclave de
mayores dimensiones de la población del cercano &lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2012/11/ruta-castro-de-gazteluzar-maneru.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;castro de Gazteluzar&lt;/a&gt;, castro de la
Edad del Hierro ubicado a tan solo 2 kilómetros aguas abajo del río
Salado, también sobre la vega del río. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;No obstante, yo me inclino más hacia la hipótesis del campamento romano, por su forma de tendencia cuadrangular, la
calzada que lo atraviesa de norte a sur a modo de &lt;i&gt;cardo&lt;/i&gt; y el material romano que se encontró en el lugar. Además, su
ubicación, a unos 7,8 kilómetros en línea recta de Andelos, una de las ciudades&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;romanas de mayor importancia en la zona de Navarra, permitiría la defensa rápida de
la ciudad en caso de ser atacada, evitando la incomodidad de
acuartelar a soldados dentro de la misma.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
También es posible que el campamento fuera anterior a Andelos, y que
correspondiera a los primeros momentos de ocupación por Roma del territorio
que hoy es Navarra. Otra opción es que fuera construido en el contexto de las guerras sertorianas en el siglo I.a.C.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En resumen, creo factibles las siguientes posibilidades en relación al lugar de Txurikoba:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1.- Campamento romano de nueva creación y con vocación de permanencia, lo cual explicaría la construcción en piedra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2.- Campamento romano creado sobre un antiguo castro u oppidum prerromano, reutilizando las estructuras defensivas del mismo.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;3.- Gran castro u&lt;i&gt; oppidum&lt;/i&gt; prerromano.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
Si se ratificara cualquiera de estas posibilidades, Cirauqui completaría sus
atractivos arqueológicos con otro hito patrimonial de importancia
que se sumaría a su conocida calzada y puente romano. Un hito de
2.000 años de antigüedad que se remonta a la romanización de
Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgriDJ11IvqAqAMlD6DqjVHGDCgi5hO7b8nMMoz_TO9v8F27Z08EQhkygRgLy7VXHGO7h1jgCrnbmY_iAc6kSwvmkxAtFdT09mAsVCJpVtVgd539MjrJOfPGWqmxaw8Jn1qrKBMmvEpmG9H/s515/Campamento+romano+de+Cirauqui+29.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;515&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgriDJ11IvqAqAMlD6DqjVHGDCgi5hO7b8nMMoz_TO9v8F27Z08EQhkygRgLy7VXHGO7h1jgCrnbmY_iAc6kSwvmkxAtFdT09mAsVCJpVtVgd539MjrJOfPGWqmxaw8Jn1qrKBMmvEpmG9H/s16000/Campamento+romano+de+Cirauqui+29.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muro con sillares reaprovechados junto a la calzada&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el siguiente enlace te dejo el track de la ruta que hice a Txurikoba. En los waypoints marco los lugares que detallo en este artículo y que me parecieron los más interesantes.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/posible-campamento-romano-en-cirauqui-61927229&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Ruta al posible campamento romano de Cirauqui.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;b style=&quot;font-size: large; text-align: left;&quot;&gt;&lt;iframe height=&quot;400&quot; src=&quot;https://www.google.com/maps/d/embed?mid=1HDb2lwLHUiKo3B1dzpKNV78UBPnyp9Kh&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por último, quiero dar las gracias a
Daniel Ortigosa Araiz por ponerme sobre la pista de este lugar y
luego acompañarme amablemente en la prospección que realicé. Da
gusto encontrarse con gente tan amable e interesada por el pasado es
su tierra.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;También quiero animar a quien lea esto y tenga
alguna información adicional sobre el lugar, a que la deje en los
comentarios. Seguro que será de gran utilidad y servirá para
avanzar en esta hipótesis sobre la existencia en Txurikoba de un campamento romano o castro.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bibliografía:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Juan Cruz Labeaga Mendiola. &lt;/b&gt;&lt;i&gt;Carta arqueológica del término municipal de Sangüesa (Navarra). &lt;/i&gt;Trabajos de arqueología Navarra, nº 6, 1987, págs. 7-186.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Javier Nuin Cabello, María Rosario Mateo Pérez, Alexandre Duró Cazorla.&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;i&gt;Noticia del hallazgo de la Calzada del Arga&lt;/i&gt;. Trabajos de arqueología Navarra, nº 28, 2016, págs.289-297.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;Amparo Castiella.&lt;/b&gt; &lt;i&gt;Sobre la red viaria romana en Navarra&lt;/i&gt;. Cuadernos de arqueología de la Universidad de Navarra, nº 8, 2000, págs. 181-196.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Amparo Castiella.&lt;/b&gt; &lt;i&gt;Por los caminos romanos de Navarra&lt;/i&gt;. Fundación Caja Navarra, 2003.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Julio Asunción.&lt;/b&gt; &lt;i&gt;Pueblos Guerreros de Navarra. Guía arqueológica de los castros vascones, celtíberos y berones de la Edad del Hierro. &lt;/i&gt;2019&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi95ClJvn0siqrOGQ5h_fCfoLHEMj86j5wp4FkuOOPhwW8mwZ1FOtZCDlsfzagMuUL0ocAf4zkFfFbZbtv8JtqUYsdgOVYEbnwYhsbAgzhuUCQ2P8VusYgWfSZxhirlOWfE2Qnh1xk0OW_Q/s16000/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;font-size: medium; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2886909936294748745/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/12/posible-campamento-romano-en-cirauqui.html#comment-form' title='12 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2886909936294748745'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2886909936294748745'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/12/posible-campamento-romano-en-cirauqui.html' title='POSIBLE CAMPAMENTO ROMANO EN CIRAUQUI'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiL3_jM2ztjvCkdxxA974MFPI1yCci3cX9Pze4YT-6hPGK9tkLlV3Il-OIQKc38E8Z_4tMO3n63vDh5yBhhRj_gzGPKbulChNfQtx2qb7rhSIFUlZRivbf7EhgZCPhRavNiybcf4dwiuVtB/s72-c/Campamento+romano+de+Cirauqui+20.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>12</thr:total><georss:featurename>31131 Cirauqui, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.6755802 -1.891076</georss:point><georss:box>14.365346363821153 -37.047326 70.985814036178851 33.265174</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7965700732577137100</id><published>2020-11-12T07:26:00.002-08:00</published><updated>2020-11-12T07:38:16.845-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Alto de la Cruz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="espada tipo Etxauri"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Guerrero de Turbil"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Mapa de Abauntz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Menhir de Soalar"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Museo de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="prehistoria de Navarra"/><title type='text'>LO MEJOR DE LA ARQUEOLOGÍA DE NAVARRA  5+1 piezas excepcionales</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;clear: left; float: left; font-size: medium; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGvsb1AJGVH2ZT6rQtk7NZ6QKACoQMOiDQ5KBGz4cfiU6duxYz7pX_r-z1Q2gIagZpYh7837a2vKsFNtT5BiZy6_oYFhp-idtgOvC0P9LbWWtwND7lOjykpJIkfX0rPMieblnha59-5CCa/s16000/Museo+de+Navarra+003.jpg&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Navarra es tierra rica en
patrimonio arqueológico. Dentro de las muchas piezas y artefactos
arqueológicos que los arqueólogos han ido sacando a la luz desde
hace décadas, hay un puñado de piezas realmente excepcionales,
únicas por su rareza, que podrían estar expuestas en cualquiera de
los mejores museos arqueológicos de Europa.&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Cinco de estas joyas de las
arqueología están expuestas en la sala de Prehistoria del Museo de
Navarra, en Pamplona.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/jT2pAN94gPs&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Cuatro de ellas se datan
dentro de la Edad del Hierro y una en el Paleolítico Superior. En
este post vamos a recordarlas. Si eres de Navarra y no las conoces,
deberías hacerlo. Son parte importante del pasado de Navarra. Si no
eres de Navarra y nos visitas, no deberías perdértelas. Seguro que
te van a sorprender. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Aquí resaltaré las razones
principales de la importancia de cada una de estas piezas. También
acompaño enlaces a rutas arqueológicas que nos permitirán conocer
los yacimientos arqueológicos donde aparecieron. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Dentro de la cerámica
encontrada en los yacimientos arqueológicos de Navarra destaca , sin
duda, la copa o pebetero ritual del yacimiento del Alto de la Cruz de
Cortes. El Alto de la Cruz de Cortes es un yacimiento arqueológico
clave el historiografía de la Edad del Hierro en la Península
Ibérica.  La copa o pebetero del Alto de la cruz es una pieza
excepcional por la rareza de su tipología.  No se sabe exactamente
su función, pero seguramente fue utilizada en algún tipo de ritual.
&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2012/08/alto-de-la-cruz-de-cortes-poblado.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Alto de la Cruz de Cortes&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiwS97WPzBkMnT9mflHJu1vMq5OH7SBBadidhxIamgiRV51IwjB2GsFVIIv1QVG-1-7JBdzLOS7ysmi9TzkfvQsn1TkJofyCxVMpkX01GkdBnseZl2qWTvSCF82EcbuzSkv54-cdylIV1qw/s500/copa+del+Alto+de+la+Cruz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;500&quot; data-original-width=&quot;281&quot; height=&quot;416&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiwS97WPzBkMnT9mflHJu1vMq5OH7SBBadidhxIamgiRV51IwjB2GsFVIIv1QVG-1-7JBdzLOS7ysmi9TzkfvQsn1TkJofyCxVMpkX01GkdBnseZl2qWTvSCF82EcbuzSkv54-cdylIV1qw/w234-h416/copa+del+Alto+de+la+Cruz.jpg&quot; width=&quot;234&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Copa ritual del Alto de la Cruz&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pasamos a la metalurgía. Aquí
hay que destacar la espada que se encontró en el depósito de armas
de Etxauri. Este conjunto de armas y otros objetos de metal estaba
muy cerca del castro de Legin, un poblado fortificado de la Edad del
Hierro que se encuentra entre Ibero y Etxauri. La importancia de este
arma radica en ser la primera que se encontró de este tipo, de tal
manera que dio nombre a esta tipología de espadas. A partir de
entonces las espadas similares encontradas en otros yacimientos
arqueológicos fueron denominadas en la bibliografía como espadas de
tipo Etxauri.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2010/12/castro-de-leguin-ibero-etxauri.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Castro de Legin&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjhd8NEB1VFxiC-mLDi8bV6SO5QtFOk2N-T90WKIf-1mkW7pTzV5n3JwfISRvAnOEo8nEISgZS7RT9rQATBwrNvW1BicMHt9mc6KVjTbd7gbbx9lGXximOP5nlqKA0T85GuCx_ulj6eSw3N/s530/Espada+tipo+Etxauri.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;236&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjhd8NEB1VFxiC-mLDi8bV6SO5QtFOk2N-T90WKIf-1mkW7pTzV5n3JwfISRvAnOEo8nEISgZS7RT9rQATBwrNvW1BicMHt9mc6KVjTbd7gbbx9lGXximOP5nlqKA0T85GuCx_ulj6eSw3N/s16000/Espada+tipo+Etxauri.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Espada tipo Etxauri&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entre la orfebrería tenemos
una obra excepcional: el vaso ritual de plata de la necrópolis de El
Castillo. La necrópolis de El Castillo se encuentra en Castejón. Es
una de las más importantes de la Edad del Hierro de la Península
Ibérica. Este vaso de plata es la pieza más importante que se ha
encontrado en la necrópolis. Quizás se usaba para las libaciones o
en los rituales dedicados al difunto que se han documentado en este
cementerio de la Edad del Hirro. El vaso esta decorado con pequeñas
cabezas. Esta extraña decoración tiene dos interpretaciones.  Por
un lado podrían ser representaciones de los antepasados con los que
se iba a reunir el difunto tras la muerte. Pero la interpretación
más sugerente es la que dice que son representaciones de las cabezas
cortadas a enemigos. Es conocido el rito celta y celtíbero de cortar
las cabezas de los enemigos vencidos y tomarlas como trofeos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;En el Museo de Castejón se exponen muchas de las piezas encontradas en la necrópolis.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2019/05/museo-de-castejon.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Museo de Castejón&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhMYk7HaF1DpOGEqasG1HX-WDCB2Lf0TtGPzf21itpb5PWcRujJeDcu4ODNUzPsh9m4lKiGsW0jSE6Ur1XKv1NZEOGDv7aNfNs6VKrKHBYZdH9ZyfBOdbt8hYesR6tDfHEsDUGhc6K0apu8/s530/Vaso+de+plata+de+la+necr%25C3%25B3polis+de+El+Castillo.jpg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;332&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhMYk7HaF1DpOGEqasG1HX-WDCB2Lf0TtGPzf21itpb5PWcRujJeDcu4ODNUzPsh9m4lKiGsW0jSE6Ur1XKv1NZEOGDv7aNfNs6VKrKHBYZdH9ZyfBOdbt8hYesR6tDfHEsDUGhc6K0apu8/s16000/Vaso+de+plata+de+la+necr%25C3%25B3polis+de+El+Castillo.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;La cuarta pieza clave de la
arqueología Navarra es  el Guerrero de Turbil. Se encontró en el
castro de Turbil, castro de la Edad del Hierro que se encuentra a
pocos kilómetos de Beire y de Olite. En la estatua de tipología
Ibérica más grande de la Península Ibérica y la escultura de
bulto redondo más antigua de Navarra. Debió ser una especie de
tótem o estatua sagrada para los habitantes del poblado.
Probablemente representaba a un dios, a un antepasado mítico o a un
héroe legendario. Tienes mucha más información sobre este
excepcional guerrero de piedra en el siguiente enlace:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2016/08/estatua-estela-iberica-turbil-beire.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Estatua del Guerrero de Turbil&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj31ilLMMwW8uzsSFpHwZAdAiwIQXf3M2xeP9vclf1VKYgUSp6p4uQh_u4CG27jw3TzgytVNtML94DRPLM53JG4-B5CXeNPozETR1KkfcJnQ5y6n0QGewO0ZQWldIgxSM78mks3tQc9QhZ1/s530/Guerrero+de+Turbil.jpg&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;301&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj31ilLMMwW8uzsSFpHwZAdAiwIQXf3M2xeP9vclf1VKYgUSp6p4uQh_u4CG27jw3TzgytVNtML94DRPLM53JG4-B5CXeNPozETR1KkfcJnQ5y6n0QGewO0ZQWldIgxSM78mks3tQc9QhZ1/s16000/Guerrero+de+Turbil.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;El Guerrero de Turbil&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;He dejado para el final la
pieza que parece más humilde por su aspecto, pero que, por contra,
es la más excepcional. Es un pequeño bloque de piedra que se
encontró en la cueva de Abauntz en el valle de Ultzama. Técnicamente
es conocida como bloque 1 de la cueva de Abauntz. Pero es mucho más
conocida como el mapa de Abauntz. Es el mapa más antiguo de Europa
Occidental. Sobre la piedra, un cazador prehistórico, hace más de
13000 años, grabó los accidentes geográficos del valle donde él y
su grupo practicaban la caza. Podíamos decir, bromeando, que es el
predecesor del Google Maps. Es tal la importancia de esta pieza
dentro de la arqueología Europea, que fue la pieza que enviada por
Navarra para la exposición que conmemoró el 150 aniversario del
Museo Arqueológico Nacional en Madrid, exposición a la que
acudieron algunas de las piezas más importantes de la arqueología
de España.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2010/07/cueva-de-abauntz-arraitz-orkin.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Cueva de Abauntz&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgR2jHTE-nx0pmA3K_5hCQYPr_RPS7clJhhRwPWJJbdeT6bWYs5weKjAbpfO4lghdyt3w_rvsCMMS7BMvVyxeEpAoduBy7k6RtM109RVVOIUCaRbLqF5iu_FWwM_Uv_J-IUunE7vRZRztyz/s530/Mapa+de+Abauntz.jpg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;262&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgR2jHTE-nx0pmA3K_5hCQYPr_RPS7clJhhRwPWJJbdeT6bWYs5weKjAbpfO4lghdyt3w_rvsCMMS7BMvVyxeEpAoduBy7k6RtM109RVVOIUCaRbLqF5iu_FWwM_Uv_J-IUunE7vRZRztyz/s16000/Mapa+de+Abauntz.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A estas cinco piezas tengo que añadir una más que actualmente no podemos visitar: el menhir de Soalar. Es el menhir más importante de
Navarra. En su superficie está grabado un guerrero prehistórico.
Estaba expuesto en el patio del museo de Elizondo, pero fue retirado
debido a que se estaba deteriorando al encontrarse a la intemperie.
Hoy (noviembre de 2020) está en los almacenes de arqueología del
Gobierno de Navarra. Sería conveniente volviera a exponerse una
pieza de tal valor histórico y arqueológico. Creo que el mejor
lugar sería el Museo de Navarra, concretamente en la gran sala donde
está la taquilla. Allí luciría magnífico y con las condiciones
perfectas de conservación. Además conocerían esta pieza, orgullo
del valle del Baztán, muchísimas más personas de las que lo hacían
en su primera ubicación. Ojalá este párrafo se quede desfasado pronto y podamos volver a contemplar a este gigante de piedra en un lugar adecuado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2012/08/menhir-estela-de-soalar-elizondo.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;b&gt;- Menhir de Soalar&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Espero que te haya gustado
este post. Si crees que me he dejado alguna joya de la arqueología
fuera de este pequeño ranking, déjalo en los comentarios para que
todos los enamorados del pasado más antiguo de Navarra lo
conozcamos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHMgqsl3ImhENUi10vpENLPGzPxjzg5ELthnp-n9fw8pAt8HmR0LD8CiPmTFcxP75wqheiqDMCziopaKQvL9nTdb0Nhk5AbWqvJ3UbZcsOkybqRDV33tlgHsz6SA98oeN0xG-YpqgEIpi6/s16000/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: left;&quot;&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7965700732577137100/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/11/5-piezas-arqueologicas-mas-importantes-navarra.html#comment-form' title='1 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7965700732577137100'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7965700732577137100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/11/5-piezas-arqueologicas-mas-importantes-navarra.html' title='LO MEJOR DE LA ARQUEOLOGÍA DE NAVARRA  5+1 piezas excepcionales'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGvsb1AJGVH2ZT6rQtk7NZ6QKACoQMOiDQ5KBGz4cfiU6duxYz7pX_r-z1Q2gIagZpYh7837a2vKsFNtT5BiZy6_oYFhp-idtgOvC0P9LbWWtwND7lOjykpJIkfX0rPMieblnha59-5CCa/s72-c/Museo+de+Navarra+003.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>1</thr:total><georss:featurename>Calle de Santo Domingo, 47, 31001 Pamplona, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.8195099 -1.6460576</georss:point><georss:box>14.509276063821154 -36.8023076 71.129743736178852 33.5101924</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-8740001644011312154</id><published>2020-09-07T03:47:00.006-07:00</published><updated>2020-09-14T01:39:12.279-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="dolmen Milaldapa"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="dolmen Pagamendi"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Rutas arqueológicas"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas arqueológicas en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="rutas en la Sierra de Aralar"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arquelógicos de Navarra"/><title type='text'>RUTA MEGALÍTICA EN ODERITZ - Valle de Larraun</title><content type='html'>&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;300&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/R1ItwR43v_8&quot; width=&quot;530&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;Oderitz&lt;/b&gt; es un pequeño pueblo del &lt;b&gt;Valle de Larraun&lt;/b&gt;, que apenas pasa de los cincuenta habitantes. Se encuentra en la ladera norte de la &lt;b&gt;sierra de Aralar.&lt;/b&gt; Esta sierra es &lt;b&gt;uno de los lugares con más riqueza megalítica de Navarra.&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;En esta ruta vamos a conocer &lt;b&gt;cuatro dólmenes&lt;/b&gt;. Tres de ellos están entre los más importantes y mejor conservados de Aralar. En el siguiente enlace puedes bajarte el track para gps y también puedes consultar el mapa de la ruta.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/oderitz-mapa-gps.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Track para GPS y mapa de la ruta megalítica de Oderitz.&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/dolmenes-de-oderitz-valle-de-larraun-56322112&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Track para GPS en Wikiloc&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;La ruta es muy cómoda, apta para hacer con niños. No llega a los cuatro kilómetros de distancia y casi no tiene desnivel.Esta bastante bien señalizada. La relación del esfuerzo que hay que invertir para lo que ofrece la ruta es sobresaliente. En este aspecto de las mejores que he realizado.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9n3RY8koD1oM54YLKrRT_37qOsZKSr2umYP7hGhjxUaE-F7j7qWaAMDBBADcGkN4eB0784UuLSR1h1prHU8KiSiTmCyXaKMhsd2AC1mwuvxjwid61CnBU4yxMgJFfESk3u5gk39TJzJUY/s530/bosque+de+Oderitz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9n3RY8koD1oM54YLKrRT_37qOsZKSr2umYP7hGhjxUaE-F7j7qWaAMDBBADcGkN4eB0784UuLSR1h1prHU8KiSiTmCyXaKMhsd2AC1mwuvxjwid61CnBU4yxMgJFfESk3u5gk39TJzJUY/w500-h281/bosque+de+Oderitz.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Atravesando el bosque en el recorrido megalítico de Oderitz&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Además en el recorrido atravesaremos un bonito bosque de hayas, avellanos y robles. Buena parte del recorrido es a la sombra, por lo que es también apta para hacer los días de calor.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Visitaremos los dólmenes de Pikabotz Milaldapa, Azolape y Pagamendi. El mejor conservado es el de Pagamendi que está en las cercanías del pueblo. Conserva la cámara funeraria y un gran túmulo de varios metros de altura.Viendo el dolmen no cabe duda del gran trabajo que realizaron los habitantes prehistóricos de la zona para honrar a sus muertos. Siempre me ha llamado la atención que dedicaron muchos más esfuerzos en construir sus monumentos funerarios que en construir sus poblados, de los que no queda apenas rastro.&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgAUwShEKxP9WioDdE5s2kxUfpERyfg52cipeQl6uOPRQzMPsfU5jbTyLoaNH0Sc7Qt8RT6tWd_mhv4rAw4CtvtOh2xcuKW3mmBJLr-iq8gpqUiFFx37e50UDQ3ViQ6bY3dx5nuW5jfPhTR/s530/Dolmen+de+pagamendi.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;dolmen de Pagamendi&quot; border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgAUwShEKxP9WioDdE5s2kxUfpERyfg52cipeQl6uOPRQzMPsfU5jbTyLoaNH0Sc7Qt8RT6tWd_mhv4rAw4CtvtOh2xcuKW3mmBJLr-iq8gpqUiFFx37e50UDQ3ViQ6bY3dx5nuW5jfPhTR/w500-h281/Dolmen+de+pagamendi.jpg&quot; title=&quot;dolmen de Pagamendi&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Dolmen de Pagamendi&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Le sigue en importancia el dolmen de Milaldapa. Este dolmen además está situado en un alto con bonitas vistas.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnKh1vUJz8BXeFBMFt_EtgIi25Gkf636w8BQfdiOjXzf1WK_M_bhEWnRcstTV7rh0cNPxZ3y4I_bGD2TyI6Lh1rv0QzvwxzUXJHqBjsGHxSOz47EfxC0F1C8HQ64TtyD91GzV0Prq727cN/s530/dolmen+de+Milaldapa+2.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnKh1vUJz8BXeFBMFt_EtgIi25Gkf636w8BQfdiOjXzf1WK_M_bhEWnRcstTV7rh0cNPxZ3y4I_bGD2TyI6Lh1rv0QzvwxzUXJHqBjsGHxSOz47EfxC0F1C8HQ64TtyD91GzV0Prq727cN/w500-h281/dolmen+de+Milaldapa+2.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Túmulo del dolmen de Milaldapa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;En definitiva, una ruta cómoda que se puede completar tranquilamente en hora y media y que va a permitir conocer una muestra importante de la riqueza megalítica de la sierra de Aralar.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEie23fwSHK2AnRFqMsx6lieGoMKmGB45pgwXTwvbNC4jXuxmD2Ejtv6lu50V5S8Qr8WGAExKaN9Sk_FJYirsOTGjMd-iuc0XqBQtWl3KzBnLveeW1nL-FBfNrLAuYDlCZO0bzMNw2KTjpFt/s530/Dolmen+de+Pikabotz.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEie23fwSHK2AnRFqMsx6lieGoMKmGB45pgwXTwvbNC4jXuxmD2Ejtv6lu50V5S8Qr8WGAExKaN9Sk_FJYirsOTGjMd-iuc0XqBQtWl3KzBnLveeW1nL-FBfNrLAuYDlCZO0bzMNw2KTjpFt/w500-h281/Dolmen+de+Pikabotz.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Dolmen de Pikabotz&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;No acaba aquí, ni mucho menos, la importancia del patrimonio prehistórico y megalítico de la sierra de Aralar. En el siguiente enlace tienes otra ruta, más exigente a nivel físico, que te permitirá conocer bastantes más dólmenes, en este caso de la ladera sur de la sierra.&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2010/06/recorrido-megalitico-por-la-sierra-de.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Recorrido megalítico por la sierra de Aralar&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/bS12Nw8nbdo&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;-&amp;nbsp;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/8740001644011312154/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/hruta-megalitica-oderitz-valle-Larraun.html.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8740001644011312154'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8740001644011312154'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/hruta-megalitica-oderitz-valle-Larraun.html.html' title='RUTA MEGALÍTICA EN ODERITZ - Valle de Larraun'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://img.youtube.com/vi/R1ItwR43v_8/default.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>31879 Odériz, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.9505857 -1.8740405</georss:point><georss:box>14.640351863821152 -37.0302905 71.260819536178843 33.2822095</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-9217751738370224329</id><published>2020-09-07T03:47:00.003-07:00</published><updated>2020-09-07T03:48:33.915-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="gps ruta megalítica Oderitz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Mapa Oderitz"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="mapa ruta megalítica Oderitz"/><title type='text'>Mapa y soporte GPS ruta megalítica Oderitz</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/hruta-megalitica-oderitz-valle-Larraun.html.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&amp;nbsp;- Ruta megalítica de Oderitz - Valle de Larraun&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://drive.google.com/file/d/1j5A3ZKbOu7dht9zPIiWCFTEBYDXb7KZI/view?usp=sharing&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Soporte GPS (track y waypoints de la ruta)&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjxcoKcRuwDwkKLf3e9nj-dStxjEovf6zm0r4ub4TgGSr_13rIDVGtzLiHFk1FSOoXvx062ZbNkvyh1HW4rctekV8M8lHGJ2d1RT-O1jYsXBThUvCwnOnhsvT0Ge8d7jSx3RzKyLy6_fx93/s1024/Mapa+ruta+megal%25C3%25ADtica+Oderitz.jpg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;736&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;360&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjxcoKcRuwDwkKLf3e9nj-dStxjEovf6zm0r4ub4TgGSr_13rIDVGtzLiHFk1FSOoXvx062ZbNkvyh1HW4rctekV8M8lHGJ2d1RT-O1jYsXBThUvCwnOnhsvT0Ge8d7jSx3RzKyLy6_fx93/w500-h360/Mapa+ruta+megal%25C3%25ADtica+Oderitz.jpg&quot; width=&quot;500&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/9217751738370224329/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/oderitz-mapa-gps.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/9217751738370224329'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/9217751738370224329'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/09/oderitz-mapa-gps.html' title='Mapa y soporte GPS ruta megalítica Oderitz'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjxcoKcRuwDwkKLf3e9nj-dStxjEovf6zm0r4ub4TgGSr_13rIDVGtzLiHFk1FSOoXvx062ZbNkvyh1HW4rctekV8M8lHGJ2d1RT-O1jYsXBThUvCwnOnhsvT0Ge8d7jSx3RzKyLy6_fx93/s72-w500-h360-c/Mapa+ruta+megal%25C3%25ADtica+Oderitz.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total><georss:featurename>31879 Odériz, Navarra, España</georss:featurename><georss:point>42.9505857 -1.8740405</georss:point><georss:box>14.640351863821152 -37.0302905 71.260819536178843 33.2822095</georss:box></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2211426594103065082</id><published>2020-08-10T02:00:00.002-07:00</published><updated>2020-08-10T02:02:34.001-07:00</updated><title type='text'>Ruta Castro Matacalza con mapa y track</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/castro-de-matacalza-mendigorria.html&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;- Información sobre el castro de Matacalza&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;En esta ruta partiremos del aparcamiento del restaurante &quot;El Poste&quot;, que se encuentra en la carretera NA-132, a la altura del desvío de entrada al pueblo de Larraga. Junto al restaurante encontramos un cartel que nos indica que estamos en la histórica cañada real Tauste-Urbasa-Andía, cañada que recorreremos en el principio de la ruta. No hace muchas décadas pasaban por esta cañada más de 150.000 cabezas de ganado en busca de los frescos pastos de altura de la sierra de Urbasa-Andía.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVrH__powVOMsl9gfPo1OAK-3VLpUGFxhACqknlmgdqFXKPKy9ogThR_EC8XRZqJ2pcHyi7L_pT-XGzUTPyrmebtn15ba1g4hekT4d9ccrSRgcYMyDnROojLdeSv_Hk5AEACLEVNLKv9sJ/s530/Ovejas+en+la+ca%25C3%25B1ada+Tauste+-+Urbasa-And%25C3%25ADa.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVrH__powVOMsl9gfPo1OAK-3VLpUGFxhACqknlmgdqFXKPKy9ogThR_EC8XRZqJ2pcHyi7L_pT-XGzUTPyrmebtn15ba1g4hekT4d9ccrSRgcYMyDnROojLdeSv_Hk5AEACLEVNLKv9sJ/s0/Ovejas+en+la+ca%25C3%25B1ada+Tauste+-+Urbasa-And%25C3%25ADa.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Ovejas en la cañada Tauste- Urbasa- Andía&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;También, de camino al castro, pasaremos junto a una interesante muestra del patrimonio etnográfico de la zona: una bejera. La bejera era la manera en que se explotaban la abejas hasta hace unas décadas.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgiqEZYQ83Ip42RRX8He6HQocRgwW7gmPh_V3IOTt0dImydXkmjJLLSXWY8usZEPspFApdgBxoBBcy8MXu2q41cGiohzmyn1VmkYXT94YJglbdwLf18BgTORu6Mws1VVC8zr9u9WQ7ZzjNA/s530/Bejera+en+el+camino+a+Matacalza.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgiqEZYQ83Ip42RRX8He6HQocRgwW7gmPh_V3IOTt0dImydXkmjJLLSXWY8usZEPspFApdgBxoBBcy8MXu2q41cGiohzmyn1VmkYXT94YJglbdwLf18BgTORu6Mws1VVC8zr9u9WQ7ZzjNA/s0/Bejera+en+el+camino+a+Matacalza.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Bejera cerca del camino del castro de Matacalza&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Una vez en el castro recorreremos su foso, que es su resto visible más importante. Posteriormente recorreremos la zona donde se encontraban las viviendas y que hoy está ocupada por pinar de repoblación. Llegaremos hasta el flanco sur, desde donde tendremos una buena panorámica de la zona y nos daremos cuenta de lo inexpugnable que era por esta parte este poblado de la Edad del Hierro debido a los escarpes que lo rodeaban por buena parte de su perímetro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8rwfB2C5uq5cweo54bhvqodoNvV-1myvVk8zV6MNzRzX6rsCfc_SXSJtx-G6_xo0Cwf3wap9mwSskyNrWoTzvjvthBt4GkbYL2QehyphenhyphenFKedIhVxZmqv_En_i6_6WZGY_uQHZr3wqyaMlVK/s530/Castro+de+Matacalza+y+foso.jpg&quot; style=&quot;display: inline; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8rwfB2C5uq5cweo54bhvqodoNvV-1myvVk8zV6MNzRzX6rsCfc_SXSJtx-G6_xo0Cwf3wap9mwSskyNrWoTzvjvthBt4GkbYL2QehyphenhyphenFKedIhVxZmqv_En_i6_6WZGY_uQHZr3wqyaMlVK/s0/Castro+de+Matacalza+y+foso.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Vista del castro y el foso desde el oeste&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;span&gt;Tras visitar el castro nos acercaremos hasta el río Arga, que seguro fue importante para los habitantes del castro. Seguramente los terrenos, hoy también cultivados, que se encuentran entre el Arga y el castro, también fueron tierras de cultivo para los que vivieron aquí hace más de 2000 años.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoLcC_mdnDgcnlDv41Go3OwSBxFgjAWDUkptjkIfd14E6HITuL_PxQcE1YKS-94i3s2aG-RVb68HPdczv6dgCOjGB5U8vIjtv0lCbuPntlRz4AGAWs77umXez5kylyjJ-jJXssTbtCUqTe/s530/R%25C3%25ADo+Arga+en+las+cercan%25C3%25ADas+del+castro+de+Matacalza.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhoLcC_mdnDgcnlDv41Go3OwSBxFgjAWDUkptjkIfd14E6HITuL_PxQcE1YKS-94i3s2aG-RVb68HPdczv6dgCOjGB5U8vIjtv0lCbuPntlRz4AGAWs77umXez5kylyjJ-jJXssTbtCUqTe/s0/R%25C3%25ADo+Arga+en+las+cercan%25C3%25ADas+del+castro+de+Matacalza.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Río Arga en las cercanías del castro de Matacalza&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Aquí tienes el mapa de la ruta y también el enlace para que te descargues la ruta al castro de Matacalza:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;https://drive.google.com/file/d/17-as7IUBQffPbkxr3LqtocwYY-dWgu7P/view?usp=sharing&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;- Track para GPS de la ruta (incluye waypoints)&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEirDPwBNk-vnMSTGLbtamz_rQR42WfVUO1fUGg5_g7K51hktpHxzS7dZNvazUHrUGSYyrQiEDNd0lLHyHbfoZuKpd6E9kgjx7Mpe_utSDuBY_l1vdkgWNjCB5U5XTpUo4L2KmHWV_M9vQh0/s1100/Mapa+castro+de+Matacalza.jpg&quot; style=&quot;display: block; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1100&quot; data-original-width=&quot;813&quot; height=&quot;410&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEirDPwBNk-vnMSTGLbtamz_rQR42WfVUO1fUGg5_g7K51hktpHxzS7dZNvazUHrUGSYyrQiEDNd0lLHyHbfoZuKpd6E9kgjx7Mpe_utSDuBY_l1vdkgWNjCB5U5XTpUo4L2KmHWV_M9vQh0/w302-h410/Mapa+castro+de+Matacalza.jpg&quot; width=&quot;302&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2211426594103065082/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/ruta-castro-matacalza-con-mapa-y-track.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2211426594103065082'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2211426594103065082'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/ruta-castro-matacalza-con-mapa-y-track.html' title='Ruta Castro Matacalza con mapa y track'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVrH__powVOMsl9gfPo1OAK-3VLpUGFxhACqknlmgdqFXKPKy9ogThR_EC8XRZqJ2pcHyi7L_pT-XGzUTPyrmebtn15ba1g4hekT4d9ccrSRgcYMyDnROojLdeSv_Hk5AEACLEVNLKv9sJ/s72-c/Ovejas+en+la+ca%25C3%25B1ada+Tauste+-+Urbasa-And%25C3%25ADa.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7175997874964157176</id><published>2020-08-10T01:45:00.009-07:00</published><updated>2020-08-11T09:12:24.740-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castro de Matacalza"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castros de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>CASTRO DE MATACALZA - Mendigorría</title><content type='html'>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPMzF1m3is7_bTqsMQkT2YySHvkXGn7uOmIKqVHxeLmTPXk8U4YMH0SS967EYGC5h8zMyYK0A3iVKQlOkfop1aBE5vhJL7U87kxCLPitvea-uuiRkx3LmeOtB6kd46VRcNubSnxwQCMsc/s530/Castro+de+Matacalza+1.jpg&quot; style=&quot;clear: left; display: block; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPMzF1m3is7_bTqsMQkT2YySHvkXGn7uOmIKqVHxeLmTPXk8U4YMH0SS967EYGC5h8zMyYK0A3iVKQlOkfop1aBE5vhJL7U87kxCLPitvea-uuiRkx3LmeOtB6kd46VRcNubSnxwQCMsc/s0/Castro+de+Matacalza+1.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;El &lt;b&gt;castro de Matacalza &lt;/b&gt;se encuentra en Mendigorría, justo en el límite con el término municipal de Larraga. De hecho, está más cerca del caserío de Larraga que del de Mendigorría, por lo que la ruta senderista que propongo para llegar a este yacimiento arqueológico, y cuyo enlace encontrarás más abajo, parte de las cercanías de Larraga.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/7U4pUms9prw&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;El castro de Matacalza se encuentra en un cerro testigo que se levanta a tan sólo 195 metros del río Arga. Como otros castros de la Edad del Hierro tratados en este blog (como por ejemplo el más conocido de &lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2012/08/poblado-de-las-eretas-edad-del-hierro.html&quot;&gt;Las Eretas de Berbinzana&lt;/a&gt;), es muestra de la importancia estratégica que como vía de comunicación tenía el río Arga. Además sus aguas regaban las fértiles tierras que aprovecharon los pobladores de los castros cercanos al río.&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Matacalza es uno más de los castros descubiertos y dados a conocer por Javier Armendáriz Martija.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;El castro tienen dos recintos, ocupando una superficie total de 12.800 m². El recinto más pequeño tiene 3.600 m² y es donde estaban las cabañas del poblado. El segundo recinto seguramente se usó como corral para el ganado y para la realización de actividades económicas o artesanales.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268#:~:text=PUEBLOS%20GUERREROS%20DE%20NAVARRA%3A%20Gu%C3%ADa,es%3A%20Asunci%C3%B3n%2C%20Julio%3A%20Libros&quot; style=&quot;display: block; padding: 1em 0px;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjGtWFoWd8S3D-xyGih-BeSnCFc-MQp1NW9y9SKr9K3QKKltLcVSVi1-_327hjbnypimxvww1XSXGlQnF7YRx7b_HASOK829KxhEVbq77RPk0LiXVUFgx9l1nJ9UXy6YcBR1LX_7a1E6m0/s0/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;El castro de Matacalza aprovecha los escarpes del cerro testigo donde se encuentra como defensa natural. Sólo es accesible por su flanco noroccidental.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Seguramente esta zona estaba defendida por murallas. Hoy no queda nada del recinto amurallado. Si se pueden ver en algunos puntos sillares que pudieron ser de la muralla o de alguna de las casas del poblado.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEilKPId-XFfOKE_A8WPxJdSprYo6lVgBjTg1R_Fa_FjOPUSLK-DXCNHVwkF5-oO4HINfc0y9sht1ernqNEP-LSYCm5ywqZWgTfWo-TMktRrRpeXSa8cLt6oJuqxGQEmjiR4_5BFvrq4RQk/s530/Castro+Matalza+-+sillares.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEilKPId-XFfOKE_A8WPxJdSprYo6lVgBjTg1R_Fa_FjOPUSLK-DXCNHVwkF5-oO4HINfc0y9sht1ernqNEP-LSYCm5ywqZWgTfWo-TMktRrRpeXSa8cLt6oJuqxGQEmjiR4_5BFvrq4RQk/s0/Castro+Matalza+-+sillares.jpg&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span&gt;Sillares en el castro de Matacalza&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Pero lo que si ha dejado su huella en el terreno es un gran foso artificial que aisla el castro y que se dispone de un lado a otro de los escarpes naturales del cerro. El foso conserva en algunos puntos una profundidad&amp;nbsp;que supera los 4 metros y una anchura entre 8 y 10 metros.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMKg-uYAqqEEBIjY5R6HKkRHX6YB18HNz-dBi-JJ0KrMEz6HAkMS3dW7iD-jAIiT0KoWHl_otBO8xJEWPDR0FKhzZVfeP3S2Fe10skP3YEIUXonTq5yOenrV7dafu93cnMktTPjx_DnkU/s530/Foso+del+castro+de+Matacalza.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiMKg-uYAqqEEBIjY5R6HKkRHX6YB18HNz-dBi-JJ0KrMEz6HAkMS3dW7iD-jAIiT0KoWHl_otBO8xJEWPDR0FKhzZVfeP3S2Fe10skP3YEIUXonTq5yOenrV7dafu93cnMktTPjx_DnkU/s0/Foso+del+castro+de+Matacalza.jpg&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span&gt;Foso del castro de Matacalza&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;En el interior del castro no se aprecian restos de viviendas. Los cimientos de las mismas permanecen todavía enterrados a la espera de futuras excavaciones arqueológicas. Hoy el terreno donde se levantaban las casas está ocupado en su mayor parte por un pinar de repoblación. No obstante, si atravesamos el castro y nos asomamos a su flanco sur, nos daremos cuenta del gran control visual que este poblado de la Edad del Hierro tenía sobre la zona y disfrutaremos de excelentes panorámicas sobre el río Arga y las tierras de Lerga.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiO8mA3GGI26MEmlMI4XtZYPkoCz9ZOkAqNHE8dPsnSf-FHqiex2r5maLY339k38kf_Dw5JsdNw0GcXaPnQzshsjoSxFXgsa912mgCfS8iq_CIRF2Q2nModWMhVsN5e874h_aVe0GX-7d0/s530/Panor%25C3%25A1mica+desde+el+castro+de+Matacalza.jpg&quot; style=&quot;display: block; margin-left: auto; margin-right: auto; padding: 1em 0px;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiO8mA3GGI26MEmlMI4XtZYPkoCz9ZOkAqNHE8dPsnSf-FHqiex2r5maLY339k38kf_Dw5JsdNw0GcXaPnQzshsjoSxFXgsa912mgCfS8iq_CIRF2Q2nModWMhVsN5e874h_aVe0GX-7d0/s0/Panor%25C3%25A1mica+desde+el+castro+de+Matacalza.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Panorámica desde el castro de Matacalza&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;El cerro estuvo ocupado seguramente desde el Calcolítico. Eso parece indicar la aparición de una flecha de sílex de esta época.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Entre los materiales de la Edad del Hierro destaca la cerámica manufacturada y celtibérica además de los molinos de piedra tanto de tipo circular como barquiforme.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;Parece ser, según se desprende de las catas efectuadas por el equipo de Javier Armendáriz, que el castro se abandonó de forma no traumática, es decir, que no fue destruido en alguno de los conflictos frecuentes en los últimos siglos del primer milenio antes de nuestra era. Es posible que los pobladores de Matacalza se trasladaran al cercano castro de Andelo, que está a poco más de 1 kilómetro de distancia. El castro prerromano de Andelo, con el tiempo se convertiría en una de las ciudades romanas más importante del territorio que hoy conocemos como Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;En el siguiente enlace tienes el mapa y el track para gps de la ruta senderista que te acercará al castro de Matacalza.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/ruta-castro-matacalza-con-mapa-y-track.html&quot;&gt;- Mapa y ruta del castro de Matacalza&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Bibliografía:&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;© Julio Asunción&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7175997874964157176/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/castro-de-matacalza-mendigorria.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7175997874964157176'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7175997874964157176'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/08/castro-de-matacalza-mendigorria.html' title='CASTRO DE MATACALZA - Mendigorría'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPMzF1m3is7_bTqsMQkT2YySHvkXGn7uOmIKqVHxeLmTPXk8U4YMH0SS967EYGC5h8zMyYK0A3iVKQlOkfop1aBE5vhJL7U87kxCLPitvea-uuiRkx3LmeOtB6kd46VRcNubSnxwQCMsc/s72-c/Castro+de+Matacalza+1.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7728700286206807662</id><published>2020-04-19T01:18:00.002-07:00</published><updated>2020-04-19T01:18:21.421-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Armendáriz Martija"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castro Muru"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castros de la Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="castros en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="prehistoria de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>CASTRO MURU. Turrillas, Izagaondoa</title><content type='html'>&lt;div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjmCKjDwM8X2s9SPCKszg3Q6Rve-6ggYoY2jesXbzCcJdf97Kv1SsSya28upp-yd2kBFf4TQXKXAmVN4yIqXKJp2KZDcZWogrL1tK036fkwp9NAmEYUfNs8gaMF8gizgprz51rVzSsEpGwe/s1600/1587198294286106-0.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjmCKjDwM8X2s9SPCKszg3Q6Rve-6ggYoY2jesXbzCcJdf97Kv1SsSya28upp-yd2kBFf4TQXKXAmVN4yIqXKJp2KZDcZWogrL1tK036fkwp9NAmEYUfNs8gaMF8gizgprz51rVzSsEpGwe/s1600/1587198294286106-0.png&quot; /&gt;
  &lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;El &lt;b&gt;castro de Muru&lt;/b&gt; es el más interesante de &lt;b&gt;Izagaondoa. &lt;/b&gt;Se encuentra junto a Turrillas, uno de los pequeños pueblos que se ubican a la sombra de uno de los &lt;a href=&quot;http://senderismonavarra.blogspot.com/p/montanas-principales-de-navarra.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;montes más emblemáticos de Navarra&lt;/a&gt;, la &lt;b&gt;Peña de Izaga&lt;/b&gt;, montaña que da nombre al valle.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/u-UFrMRjf4M&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;

&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;El castro de Muru es un castro de mediano tamaño. Alcanza casi las 2 hectáreas de extensión (18000 metros) .&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Este poblado fortificado de la Edad del Hierro se encuentra ubicado en un espolón de monte, con gran parte de su perímetro defendido de manera natural por laderas escarpadas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEivvaUDRKzzkio1PO3v8B_oPxfr1S8Q-3nKwRBwgZIk0TJwzt4zjgY924mPH4Pzcpv4J82zzsfuNZXWG8ZXJNntQ2KX-xsxVKvZjs96n_xAbCAnvmlIvmj2WBAwPtGCFaXdZ1rXe0DBl_b6/s1600/CASTRO+MURU+TURRILLAS+PLANO.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;873&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;340&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEivvaUDRKzzkio1PO3v8B_oPxfr1S8Q-3nKwRBwgZIk0TJwzt4zjgY924mPH4Pzcpv4J82zzsfuNZXWG8ZXJNntQ2KX-xsxVKvZjs96n_xAbCAnvmlIvmj2WBAwPtGCFaXdZ1rXe0DBl_b6/s400/CASTRO+MURU+TURRILLAS+PLANO.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Castro Muru con la señalización de estructuras y ruta de entrada original&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;El acceso, más sencillo es por su flanco sureste. Esta parte estaba especialmente protegida mediante una gran muralla. Es una de las muestras más impresionantes de los sistemas defensivos de los castros de Navarra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEguP_l-1-I2UfEvMtB-Z0qeR5Dlc58HMjYRz-FCEfr-MUgKVK2qUTCtYm_YLoBNtblRZrZ-48pyKBPgQORXjU49Gk98cnbvSKiUFGm3Lzm3QD7uAtpTB_sKeaApajqSfgPnd4UVEZCnf-Rs/s1600/Muralla+del+castro+de+Muru+Turrillas.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;298&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEguP_l-1-I2UfEvMtB-Z0qeR5Dlc58HMjYRz-FCEfr-MUgKVK2qUTCtYm_YLoBNtblRZrZ-48pyKBPgQORXjU49Gk98cnbvSKiUFGm3Lzm3QD7uAtpTB_sKeaApajqSfgPnd4UVEZCnf-Rs/s1600/Muralla+del+castro+de+Muru+Turrillas.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Muralla del castro de Muru&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;La entrada al interior del recinto fortificado se encontraba en el extremo norte. Todavía se conserva lo que debió ser la rampa de acceso. Aquí se llegaba rodeando el castro por su flanco oeste y norte.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;La zona habitacional del castro estaba dividida en dos recintos. Puede ser que tuvieran diferente uso, siendo habitualmente al superior el dedicado a las viviendas y el inferior actividades agropecuarias. Este recinto secundario quizás fue usado como redil del ganado. Estos recintos estaban separados pon un muro o muralla interior del que todavía quedan restos visibles. Como suele ser habitual en los castros de la Edad del Hierro, el dominio visual del entorno era importante.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiQK6w9kieP-bk6-s3OWHQ288Sq4g5b6ZRQ8RqU52rdQ6V-r699w5SK5yXAfS8T9UcWwD9G0_i8cq7esruy1geU8K9w9N0BSCw7FeOfGw1gICXT_q4RP5oYMrrMlca-DnGxaqtJP7Macen3/s1600/Recinto+secundario.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;292&quot; data-original-width=&quot;520&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiQK6w9kieP-bk6-s3OWHQ288Sq4g5b6ZRQ8RqU52rdQ6V-r699w5SK5yXAfS8T9UcWwD9G0_i8cq7esruy1geU8K9w9N0BSCw7FeOfGw1gICXT_q4RP5oYMrrMlca-DnGxaqtJP7Macen3/s1600/Recinto+secundario.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Recinto secundario. A la izquierda muralla de separación con el recinto principal o superior&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Desde el castro de Muru se controlaba el corredor que comunica el valle de Izagaondoa con la cuenca de Lumbier.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhLr968HiEKV4LkHN8hQZxXB-zeUjkmk_qSFK2ouE_P8PuwgrarI7rR5L2Dueu5U9F_vamfGfBwVoPRS62ZZIea49u7P_ui-xCl5aU7StPkVlsJRgICurINL4cXJ__pL9dw1qHKXAH6sO7g/s1600/Panor%25C3%25A1mica+desde+el+castro+de+Muru.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;292&quot; data-original-width=&quot;520&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhLr968HiEKV4LkHN8hQZxXB-zeUjkmk_qSFK2ouE_P8PuwgrarI7rR5L2Dueu5U9F_vamfGfBwVoPRS62ZZIea49u7P_ui-xCl5aU7StPkVlsJRgICurINL4cXJ__pL9dw1qHKXAH6sO7g/s1600/Panor%25C3%25A1mica+desde+el+castro+de+Muru.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Panorámica del valle de Izagaondoa desde el castro de Muru&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Para visitar el castro se puede dejar el coche en Turrillas o en su cementerio que está un poco apartado del pueblo. Desde el cementerio se tiene una excelente vista del cerro donde se levanta el castro. Una pista nos lleva hasta lo alto del espolón de monte y la zona donde en su día debió de existir un foso del que hoy prácticamente no queda huella tras haber sido colmatado. Sólo se aprecia una pequeña depresión en el terreno.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhemiNn8NJXr6SF96LVY93Bd48LWP7YQsw-meWUxvsBfl0qT2kXra4nevAuhyphenhyphen_8jPzJ93yStQf0ssui5gpV0uizZOoHjzY-xkml2pkR9Gcb2ij-Wd6MegWeCAC121VNIfU3FyG55MBkrPoM/s1600/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;


&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Lo más impresionante&amp;nbsp; de la visita al castro de Muru es, sin duda, la muralla. Todavía conserva varios metros anchura y decenas de metros de recorrido, aunque en su parte noreste a sido desmontada por los trabajos agrícolas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;También podemos apreciar los dos recintos del castro, el muro que los separaba.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Rodeando el castro por su zona más meridional podemos seguir el recorrido que muy probablemente había que hacer para llegar a la entrada principal exponiendose los atacantes a la clara ventaja de los defensores.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEivR5b6cWkQBbWihTGKKD1YaPAyzu_-FBQHOt_l75ztVeN-TNqP6QPT9CV0PBzMkLG9grVmjZkwHrlinJhyGTFH0DdYTZwxkfBYGav8Vfm1T88Zeiof-MWkqHbW5ZQscSQJNKsXn3kW767t/s1600/Rampa+de+entrada+al+castro+de+Muru.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;292&quot; data-original-width=&quot;520&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEivR5b6cWkQBbWihTGKKD1YaPAyzu_-FBQHOt_l75ztVeN-TNqP6QPT9CV0PBzMkLG9grVmjZkwHrlinJhyGTFH0DdYTZwxkfBYGav8Vfm1T88Zeiof-MWkqHbW5ZQscSQJNKsXn3kW767t/s1600/Rampa+de+entrada+al+castro+de+Muru.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rampa de entrada al castro de Muru&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En el siguiente enlace puedes descargarte el track que puedes seguir para visitar el castro. Están también los waypoints con los puntos más interesantes para la correcta interpretación de los elementos estructurales de este poblado fortificado que estuvo habitado hace más de 2000 años. También tienes el mapa con la ruta.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHuRmmMwkym6mfJpEy3bpTOrutMT1rqENdthXSw6ubOlgbWbJImFHlS9TM6JtmRmop5Le4TH_Xr78fRct81BFOrcZU1pXry99NGKg4ZYXzyRtxll13XGxRuQpCVgGgg-MltYcGnqVktrn0/s1600/CASTRO+MURU+TURRILLAS+Mapa+-+Julio+Asunci%25C3%25B3n.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;975&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;380&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHuRmmMwkym6mfJpEy3bpTOrutMT1rqENdthXSw6ubOlgbWbJImFHlS9TM6JtmRmop5Le4TH_Xr78fRct81BFOrcZU1pXry99NGKg4ZYXzyRtxll13XGxRuQpCVgGgg-MltYcGnqVktrn0/s400/CASTRO+MURU+TURRILLAS+Mapa+-+Julio+Asunci%25C3%25B3n.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Ruta al castro de Muru desde el cementerio de Turrillas&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/castro-muru-turrillas-izagaondoa-48500549&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Track y waypoints de la ruta en Wikiloc&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Y si te interesa el mundo de los pueblos prerromanos seguramente te guste mi libro &lt;i&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Pueblos guerreros de Navarra&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;donde encontrarás información y rutas para visitar varias decenas de Castro de la Edad de Hierro.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
Bibliografía:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Javier Armendáriz Martija:&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;D&lt;/span&gt;&lt;i style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;e aldeas a ciudades. El poblamiento durante el primer milenio a.C. en Navarra.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura y Turismo, Institución Príncipe de Viana, 2008. Trabajos de arqueología navarra. Monografías arqueológicas; 2.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
© Julio Asunción&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7728700286206807662/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/castro-muru-turrillas-izagaondoa.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7728700286206807662'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7728700286206807662'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/castro-muru-turrillas-izagaondoa.html' title='CASTRO MURU. Turrillas, Izagaondoa'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjmCKjDwM8X2s9SPCKszg3Q6Rve-6ggYoY2jesXbzCcJdf97Kv1SsSya28upp-yd2kBFf4TQXKXAmVN4yIqXKJp2KZDcZWogrL1tK036fkwp9NAmEYUfNs8gaMF8gizgprz51rVzSsEpGwe/s72-c/1587198294286106-0.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-7014340842810695070</id><published>2020-04-17T01:11:00.001-07:00</published><updated>2020-04-17T03:11:47.260-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="megalitismo Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="menhir Reobelza"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="menhires de Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="monumentos megalíticos de España"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos de Navarra"/><title type='text'>NUEVO MENHIR EN VILLATUERTA. Menhir Reobelza</title><content type='html'>&lt;div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHbhKevc8tUiJu76nFI9dxPKTbB-fOY5AOGkRv_c4PCCCa370iOF6VHmo7NjvY4Cpw9fqSQvLvtDJfrTfy80UfIqfY2aGpUhDK5jQm8VG8NyQYzTfUaIrTheXS71h0Th3Uxlg6f_Nr6-j2/s1600/1587106211711629-0.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHbhKevc8tUiJu76nFI9dxPKTbB-fOY5AOGkRv_c4PCCCa370iOF6VHmo7NjvY4Cpw9fqSQvLvtDJfrTfy80UfIqfY2aGpUhDK5jQm8VG8NyQYzTfUaIrTheXS71h0Th3Uxlg6f_Nr6-j2/s1600/1587106211711629-0.png&quot;&gt;
  &lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En este post quiero dar noticia del descubrimiento de un interesantísimo menhir en la ladera oeste del monte Esquinza. Está en el término municipal de Villatuerta, a unos metros de la muga con el término municipal de Cirauqui.&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/SD-ItwrK-LI&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;El descubridor del menhir fue &lt;b&gt;Pantxo Zuazu Pina&lt;/b&gt;. Mientras hacía una excursión en la zona el 29 de diciembre de 2019, quedó sorprendido por la rareza del monolito. Se puso en contacto conmigo para que lo&amp;nbsp; examinará. Comprobé que no estaba el catálogo de monumentos megalíticos de Navarra y el 30 de enero de 2020 me acerque a verlo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;Es uno de los menhires más curiosos e interesantes de Navarra&lt;/b&gt;, ya que está artificialmente grabado con líneas diagonales más o menos paralelas. Esto lo singulariza de la mayoría de los menhires de Navarra.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi5CpsetuBMnTiuS_SCW5bpN49JRq3WMpJ8vElmLOCM9AQrHRJcVwxkbQyPXtfWFRpATNPFrunBhkF4KHBmYZe_59GPlYeofkyVqcRXz_pTN8TKnYxPihVk8OYLCyNF4GBcRuXVNEqGKZEM/s1600/1587106208645515-1.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi5CpsetuBMnTiuS_SCW5bpN49JRq3WMpJ8vElmLOCM9AQrHRJcVwxkbQyPXtfWFRpATNPFrunBhkF4KHBmYZe_59GPlYeofkyVqcRXz_pTN8TKnYxPihVk8OYLCyNF4GBcRuXVNEqGKZEM/s1600/1587106208645515-1.png&quot;&gt;
  &lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Es raro encontrar en estos milenarios megalitos algún tipo de grabado. Entre los escasos monolitos de Navarra que muestran grabados podemos citar como ejemplos el &lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2018/06/menhir-de-oiangibela-y-monte-gerinda.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;menhir de oiangibela&lt;/a&gt;&amp;nbsp;o la &lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2017/03/la-piedra-de-roldan-uharte-arakil.html&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Piedra de Roldán&lt;/a&gt;, también tratados en este blog. Aunque, sin duda, el más importante es el menhir de Soalar, en el que se representó esquemáticamente un guerrero.&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos/dp/1698921268/ref=tmm_pap_swatch_0?_encoding=UTF8&amp;amp;qid=&amp;amp;sr=&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;250&quot; data-original-width=&quot;500&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgasS0dDBKdTUMx8cb5TKNtB1_pOOKWTpaQQBz0MRPSD7tUdMty60juRskelRC9oY-DUMIgwFwqYMj43gcJgL-Rf1_1lt988SsBZ4AbOCbEgj9nih4fZRrXjRngWypC3Tj_GETj7V7SiumA/s1600/LIBRO+PUEBLOS+GUERREROS+DE+NAVARRA.jpg&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;No sabemos cuál era el significado o la finalidad de estos grabados lineales.&amp;nbsp; ¿Pueden tener que ver con algún tipo de calendario o contabilidad relacionada con el ciclo estacional anual, cuyo conocimiento era tan importante en estas sociedades agropecuarias? ¿Puede que tengan una finalidad ritual o simbólica que hoy se nos escapa? Son incógnitas que, por el momento, quedan lejos de ser desvaladas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi-EYr5i2kGT49hz9q5qJ0NmEGK7mLR63Az0zEtAPIwPTMI4ly6z0VU4-Tqz4yM9F1D_LVf_0ibolafR7dMy_Q-TGM8FbtDps8Kc_lEs8Cj2iv8RRB7sVSdR6Gc5qlo0m1BzyJ0W3yzqCg7/s1600/1587106205778958-2.png&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;640&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi-EYr5i2kGT49hz9q5qJ0NmEGK7mLR63Az0zEtAPIwPTMI4ly6z0VU4-Tqz4yM9F1D_LVf_0ibolafR7dMy_Q-TGM8FbtDps8Kc_lEs8Cj2iv8RRB7sVSdR6Gc5qlo0m1BzyJ0W3yzqCg7/s640/1587106205778958-2.png&quot; width=&quot;358&quot;&gt;
  &lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;He llamado a este monolito &lt;b&gt;menhir Reobelza&lt;/b&gt;, debido a que así aparece denominado en la cartografía el paraje donde se encuentra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Está partido en dos, mide un total de 170 cm de longitud (114 cm la piedra más grande), 52 cm de anchura máxima y 13 cm de grosor. Se encuentra junto a un campo de cultivo. Está tumbado y, con toda probabilidad, desplazado de su lugar original.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Hay que recordar que este no es el único monumento megalítico del monte Esquinza. Hay otros menhires catalogados en este monte, si bien el menhir Reobelza es el más interesante. En el mapa tienes la localización de menhir.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;También te facilito las coordenadas por si quieres acercarte a verlo. Aunque se encuentra en el término municipal de Villatuerta, la ruta más fácil para llegar a este monumento megalítico parte de Lorca.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiDKK1dEHUGPfsvWABktqHGzA_F9iuzShtRDGVtZ2qNo99_zrIRWklzq0DKhLmL9sqHS0k0iUaSl3uhcRf3gwUEwUxKCPsJ5Zt7ZZIuELXdMvccIsEkBIj66_7ZCrrXQS1btK2uN_6v4nIi/s1600/1587109920532.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;879&quot; data-original-width=&quot;586&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiDKK1dEHUGPfsvWABktqHGzA_F9iuzShtRDGVtZ2qNo99_zrIRWklzq0DKhLmL9sqHS0k0iUaSl3uhcRf3gwUEwUxKCPsJ5Zt7ZZIuELXdMvccIsEkBIj66_7ZCrrXQS1btK2uN_6v4nIi/s400/1587109920532.jpg&quot; width=&quot;265&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Coordenadas GPS:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;42,64782ºN 1,92538ºW&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;UTM 588089 4722266&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Por supuesto, hay que tratar al menhir con el respeto y cuidado que merece todo nuestro patrimonio arqueológico. Estos monolitos son huellas que, a través de los siglos, nos han dejado los antiguos habitantes de estas tierras.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/span&gt;
&lt;br&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
© Julio Asunción&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/7014340842810695070/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/nuevo-menhir-villatuerta-menhir-reobelza.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7014340842810695070'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/7014340842810695070'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/nuevo-menhir-villatuerta-menhir-reobelza.html' title='NUEVO MENHIR EN VILLATUERTA. Menhir Reobelza'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHbhKevc8tUiJu76nFI9dxPKTbB-fOY5AOGkRv_c4PCCCa370iOF6VHmo7NjvY4Cpw9fqSQvLvtDJfrTfy80UfIqfY2aGpUhDK5jQm8VG8NyQYzTfUaIrTheXS71h0Th3Uxlg6f_Nr6-j2/s72-c/1587106211711629-0.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-8963910830797593065</id><published>2020-04-09T01:05:00.002-07:00</published><updated>2020-11-27T04:08:38.055-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="arqueología Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="megalitismo"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="menhires en Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Navarra"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arqueológicos"/><title type='text'>NUEVO MENHIR EN MENDIGORRIA</title><content type='html'>&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjrQN8OOL0yXEsWX_xSY5Zjzt4ligrOh7x449YGDDPTJWtn0bYAiNAdV6VQ6UmxHSEp3bgNCA6lRBZIg6gAxMBFAGqTxCsJ0UUSc-YR2nL27i1HlstBo7tvvPL58vYTZrGhE73HNsa2ej1i/s1600/1586300357149020-0.png&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjrQN8OOL0yXEsWX_xSY5Zjzt4ligrOh7x449YGDDPTJWtn0bYAiNAdV6VQ6UmxHSEp3bgNCA6lRBZIg6gAxMBFAGqTxCsJ0UUSc-YR2nL27i1HlstBo7tvvPL58vYTZrGhE73HNsa2ej1i/s1600/1586300357149020-0.png&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En este post quiero dar noticia del descubrimiento de un nuevo menhir o monolito que no me consta que esté registrado en el catálogo de monumentos megalíticos de Navarra. Lo encontré en marzo de 2020 cuando hacía una ruta a las Peñas de Gorriti y a la ermita de Santiago desde Mendigorría. El menhir se encuentra junto al camino que sube al Alto de las Canteras y a las Peñas de Gorriti. Coordenadas de localización: 42,63167ºN 1,81985ºW.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;iframe allow=&quot;accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture&quot; allowfullscreen=&quot;&quot; frameborder=&quot;0&quot; height=&quot;285&quot; src=&quot;https://www.youtube.com/embed/h3mK9i2G6H8&quot; width=&quot;500&quot;&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgxoeVQrESNMJPN36ZkYS420JxRu9lEqFOawqFRvipba4P9Lf29fz5fxn4KDQJC-6vDML1ZRIFT5TajQnp7xQsgDL6HLdgF_0f7fRKEOoXPRKepFcyGWUiyB_IMLk8Y84bjc2cAmcSg4bpr/s1600/1586364268157003-0.png&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    &lt;img border=&quot;0&quot; height=&quot;265&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgxoeVQrESNMJPN36ZkYS420JxRu9lEqFOawqFRvipba4P9Lf29fz5fxn4KDQJC-6vDML1ZRIFT5TajQnp7xQsgDL6HLdgF_0f7fRKEOoXPRKepFcyGWUiyB_IMLk8Y84bjc2cAmcSg4bpr/s400/1586364268157003-0.png&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;
  &lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Tiene 272 cm de largo, 35 de ancho, y 30 de grosor.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhAsRnDu0HRtThtFZ_Ag0WLwPUZsjsT7e6ZCRN0uP-Cf035PcVS-GK_gdmzMYYcZzWd0tyA7YYmuXJnemBJZEd0uPMycMMGjmUhbm3M6iSQq6jDMwmjOsQaUni-bNiHI3RT0BJTHLEM_rmQ/s1600/1586364265279134-1.png&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Menhir de Mendigorría&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhAsRnDu0HRtThtFZ_Ag0WLwPUZsjsT7e6ZCRN0uP-Cf035PcVS-GK_gdmzMYYcZzWd0tyA7YYmuXJnemBJZEd0uPMycMMGjmUhbm3M6iSQq6jDMwmjOsQaUni-bNiHI3RT0BJTHLEM_rmQ/s1600/1586364265279134-1.png&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    
  &lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Es muy probable que el menhir fuera más grande y que se hubiera partido, ya que a un par de metros del mismo se encuentra otra piedra que bien podría ser parte del menhir, ya que coincide el tipo de piedra y el grosor. Esta piedra mide 82 cm. de largo, lo que haría que el menhir superara los 3 metros de largo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjfNEQ_BAuxwdusR6hHgbIU6utnkEXwnCKwRfaYNt7xPu0AzfRwu8JAwiiw6ebU-0631AqfzfTFwYJgMhfNIJE_W2OCYnP-yIb4b1JoEdy3iM9tj5IxCCFXQxxW6cN_cnTgzJcbk1WMS18_/s1600/1586364944227649-0.png&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot; /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Parte del menhir que se encuentra separada de la piedra principal&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjfNEQ_BAuxwdusR6hHgbIU6utnkEXwnCKwRfaYNt7xPu0AzfRwu8JAwiiw6ebU-0631AqfzfTFwYJgMhfNIJE_W2OCYnP-yIb4b1JoEdy3iM9tj5IxCCFXQxxW6cN_cnTgzJcbk1WMS18_/s1600/1586364944227649-0.png&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    
  &lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Desde el paraje donde se encuentra el monolito se llega a ver Mendigorría.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjI9zQ_IN42cAyHUJi46MeuMTN0SZjrzUx3Sne5RWNfpHXJiFcqEsqI5uSZakdVnCp8gLBaj76nEse6_a8jg7MmTizmeAdArPWq5ULNrMrmNuICw2ITVrG-UL2dNzFKPg7WJjx7iZBjdcKn/s1600/1586364941295485-1.png&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot; /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Menhir. Al fondo Mendigorría&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjI9zQ_IN42cAyHUJi46MeuMTN0SZjrzUx3Sne5RWNfpHXJiFcqEsqI5uSZakdVnCp8gLBaj76nEse6_a8jg7MmTizmeAdArPWq5ULNrMrmNuICw2ITVrG-UL2dNzFKPg7WJjx7iZBjdcKn/s1600/1586364941295485-1.png&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    
  &lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;En la cara superior del menhir se pueden apreciar algunas líneas que pueden hacer sido grabadas artificialmente. De ser así este monolito pasaría a integrar la corta nómina de menhires grabados encontrados en Navarra, grupo en el cual es emblemático el menhir de Soalar en el cual, de manera muy esquemática, se representó un guerrero. Otro ejemplo lo tenemos en el&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/2018/06/menhir-de-oiangibela-y-monte-gerinda.html?m=1&quot;&gt;menhir de oiangibela&lt;/a&gt; &amp;nbsp;del cual ya traté en este blog.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEip40XgrTdH41ei_rcRJlSlCc33uu15iD2AHkQKMIL0HqZ7MoaaNBiZEET7F9xItIfrTU75jTG0L8gVhSODGvET7F5sikRFElxfmV3A0ZNhklGxttyXxnC6_sqVipZANPzriBgcBD4xe1bI/s1600/1586364934902921-2.png&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot; /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Paraje donde se encuentra el menhir. A la derecha y al fondo Mendigorría&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEip40XgrTdH41ei_rcRJlSlCc33uu15iD2AHkQKMIL0HqZ7MoaaNBiZEET7F9xItIfrTU75jTG0L8gVhSODGvET7F5sikRFElxfmV3A0ZNhklGxttyXxnC6_sqVipZANPzriBgcBD4xe1bI/s1600/1586364934902921-2.png&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;
    
  &lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;El menhir parece claramente desplazado de su lugar original, seguramente debido a las labores agrícolas de los campos del entorno.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Como he comentado en las líneas anteriores no me consta que esté menhir esté catalogado ni haya ninguna referencia anterior al mismo, pero si tienes alguna noticia al respecto, te agradecería que la dejarás en los comentarios.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Y si te interesa la arqueología y el megalitismo, puedes bucear en las páginas de este blog donde encontrarás muchos más yacimientos arqueológicos y rutas que te llevarán a conocerlos&lt;/span&gt;.&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/LUGARES-NAVARRA-QUE-GUSTAR%C3%81-CONOCER/dp/B08M88KTCN/ref=sr_1_2?dchild=1&amp;amp;qid=1606475256&amp;amp;refinements=p_27%3AJulio+Asunci%C3%B3n&amp;amp;s=books&amp;amp;sr=1-2&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;311&quot; data-original-width=&quot;481&quot; height=&quot;284&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjz4xrqtpsay7zTjYhHiipeyVTmQth1JnbG96fvpqGsT6zIPRxPYqgzc9tT6KF_ddGJkFogLnZe0DSYJQDPRcc44cASd5mETjW4zxxut7SZpkMOTsVZCGgz-sNtAe3zmj7i7z4CO1DVEkrS/w439-h284/Para+texto+blogs+definitivo.jpg&quot; width=&quot;439&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0.35cm; text-align: justify;&quot;&gt;
© Julio Asunción&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/8963910830797593065/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/nuevo-menhir-en-mendigorria.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8963910830797593065'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/8963910830797593065'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/nuevo-menhir-en-mendigorria.html' title='NUEVO MENHIR EN MENDIGORRIA'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjrQN8OOL0yXEsWX_xSY5Zjzt4ligrOh7x449YGDDPTJWtn0bYAiNAdV6VQ6UmxHSEp3bgNCA6lRBZIg6gAxMBFAGqTxCsJ0UUSc-YR2nL27i1HlstBo7tvvPL58vYTZrGhE73HNsa2ej1i/s72-c/1586300357149020-0.png" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2186521844420672367.post-2624867038661552573</id><published>2020-04-07T00:38:00.002-07:00</published><updated>2020-04-07T00:38:15.851-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castro de Ayesa"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Castro de Santa Marina"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="ermita de Santa Marina"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="Julio Asunción"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="poblados de la Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="poblamiento en la Edad del Hierro"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="yacimientos arquelógicos de Navarra"/><title type='text'>CASTRO DE SANTA MARINA  Ayesa</title><content type='html'>&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjLgd8PGziT6sH8D_-rDxAcost92eJw7BeFx33EyPvYVBDuQ-oWgDGqeyIKletVRPqLJDWGzVh3ZjQx2006oSwf9XI4G81-cLsyp_NxlxZAAPPDCR0exC3AfSzm7oRIoN9Ho0BRNlSODKkz/s1600/Castro+de+Santa+Marina+desde+Ayesa+2.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; display: inline !important; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; text-align: center;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;277&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjLgd8PGziT6sH8D_-rDxAcost92eJw7BeFx33EyPvYVBDuQ-oWgDGqeyIKletVRPqLJDWGzVh3ZjQx2006oSwf9XI4G81-cLsyp_NxlxZAAPPDCR0exC3AfSzm7oRIoN9Ho0BRNlSODKkz/s1600/Castro+de+Santa+Marina+desde+Ayesa+2.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;Las ruinas
de la ermita de Santa Marina se encuentran a 700 metros de la
localidad navarra de Ayesa, sobre un espolón de monte que se &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;levanta&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;
sobre el pueblo. Al lugar se llega en unos 15 minutos caminando desde
el pueblo, por una cómoda pista. Allí, sin esperarlo, cuando hacía
una ruta para subir a la cima de Santa Ágata, encontré 
un castro que no me consta que esté catalogado.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Tras haber visitado casi 200
castros de la Edad del Hierro en Navarra y haber
publicado el libro&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;a href=&quot;https://www.amazon.es/PUEBLOS-GUERREROS-NAVARRA-arqueol%C3%B3gica-celt%C3%ADberos-ebook/dp/B07ZDMC2ML&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;Pueblos guerreros de Navarra. Guía arqueológica de los castros vascones, celtíberos y berones de la Edad del Hierro&lt;/a&gt;&lt;/i&gt;, donde hago un
repaso a algunos de los castros más importantes de Navarra, me son
familiares los elementos que caracterizan estos poblados fortificados
de hace más de 2.000 años.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Es cierto que harían falta excavaciones o una prospección para confirmar de manera definitiva la antigüedad de este yacimiento arqueológico, pero creo que aquí se dan indicios más que suficientes para reconocer uno de estos poblados fortificados de la Edad del Hierro.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiOW4fLSrGDQtm4-I5OfdxfMKRADpFGzOqa9xabi8K4ZFvvHsPDitjLHzu3YX5QPEbG_LPBJhypF_oksw0n72whoV2ePrlr2GiPXbEi9fvrWFYF9oCnX1N72XYh5iUBQ59iYUwRYnl-g-wc/s1600/Castro+de+Santa+Marina+mapa.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;743&quot; data-original-width=&quot;1024&quot; height=&quot;290&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiOW4fLSrGDQtm4-I5OfdxfMKRADpFGzOqa9xabi8K4ZFvvHsPDitjLHzu3YX5QPEbG_LPBJhypF_oksw0n72whoV2ePrlr2GiPXbEi9fvrWFYF9oCnX1N72XYh5iUBQ59iYUwRYnl-g-wc/s400/Castro+de+Santa+Marina+mapa.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Localización del castro de Santa Marina. Coordenadas 42,57085º N 1,42491ºW&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Las ruinas
de la ermita dedicada a Santa Marina todavía se pueden ver en el
lugar. Por eso creo que el nombre más adecuado para este castro es
el de Castro de Santa Marina.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhxbFVDZfyL_T3GH9MiluZfdIRTdmALmjuTz1FXLESviCe8jTc6eVyU71sxuSaiqvhkhuBRn9yQfgyhJcIVWQMWaTHly98NqEQ7oJBfxyMo-ShLVxVE1HHqGTVu57P0wvC77xTalgPmkRP3/s1600/Ruinas+ermita+de+Santa+Marina.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;260&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhxbFVDZfyL_T3GH9MiluZfdIRTdmALmjuTz1FXLESviCe8jTc6eVyU71sxuSaiqvhkhuBRn9yQfgyhJcIVWQMWaTHly98NqEQ7oJBfxyMo-ShLVxVE1HHqGTVu57P0wvC77xTalgPmkRP3/s1600/Ruinas+ermita+de+Santa+Marina.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Ruinas de la ermita de Santa Marina en Ayesa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en-US&quot;&gt;El poblado
protohistórico a&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;provechaba
perfectamente  las posibilidades defensivas que otorgaba el espolón
de monte donde se encuentra para facilitar la defensa de sus habitantes ante agresiones exteriores. Estaba protegido
perfectamente de manera natural por los fuertes desniveles del
terreno en los flancos este, oeste y sur.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;En el
flanco norte, el más accesible, donde el espolón donde se encuentra el castro se une al monte, se concentraron las principales
defensas. Son la huella y el mejor indicio de la existencia en este
lugar de un poblado fortificado de la Edad de Hierro. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Junto a la
actual pista que pasa junto al poblado, por la que accedemos al
mismo, podemos ver el foso que lo protegía. Se encontraba delante de
la muralla. Esta ha quedado fosilizada en el terreno en el terraplén
sobre el que se levanta las ruinas de la ermita. Con toda
probabilidad, la misma ermita fue construida con sillares de la
antigua muralla protohistórica que habría sido desmontada en los
siglos posteriores.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiA2Yx7sFs2V7oqOY3kOsmqxQoaU4brsHI6wxTMTyda49mXVjxkA6xmX4Zh2oLR3bqtzd8R61LHytYTE3xqiqyET2tk5ETRK3cO6LN4LscMHe8-w-99nY_SXwQFqLHkXuGZ5eZwJM5V9DSe/s1600/Foso+castro+de+Santa+Marina+2.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;293&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiA2Yx7sFs2V7oqOY3kOsmqxQoaU4brsHI6wxTMTyda49mXVjxkA6xmX4Zh2oLR3bqtzd8R61LHytYTE3xqiqyET2tk5ETRK3cO6LN4LscMHe8-w-99nY_SXwQFqLHkXuGZ5eZwJM5V9DSe/s1600/Foso+castro+de+Santa+Marina+2.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Foso del castro de Santa Marina de Ayesa&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;También
podemos ver muchos sillares de la antigua muralla que cerraba el
acceso al castro en el interior del foso.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNwj3zXA79WA_dHn20wLtaTpvuT5eIUhqIgkyO7n1LxzUufyuKGN3UaUi8cWjPI7iHaQ7uE6QGtPfnaBdLKqAgbqz2lWZ_xupEUSr2zVPZT8D80UJ9ffjMSdHUK2kQPI-qEjBuCwgdezHB/s1600/Sillares+muralla+castro+Santa+Marina.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;290&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNwj3zXA79WA_dHn20wLtaTpvuT5eIUhqIgkyO7n1LxzUufyuKGN3UaUi8cWjPI7iHaQ7uE6QGtPfnaBdLKqAgbqz2lWZ_xupEUSr2zVPZT8D80UJ9ffjMSdHUK2kQPI-qEjBuCwgdezHB/s1600/Sillares+muralla+castro+Santa+Marina.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Sillares de la muralla del castro de Santa Marina&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Es posible que el castro
estuviera protegido por un doble foso. El segundo foso podría haber
estado en lo que hoy es la pista que pasa delante del castro.
Posteriormente este foso habría sido colmatado con la construcción
de la pista. Esto sólo podría comprobarse mediante excavación
arqueológica. 
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhgewPJA64I1bAX6gd0Z6eaJqTopdaHqZTWFfR6liHD9HwEvO_2pCq1I1LBxGN7oXSXAOUh08ClLUAa-8GOh2z_Yd7XpDsYdJvwd0z_QowDWPttx0kpajjwLaDMAzK2Dx9Wz8qFi7GsmcRX/s1600/Pista+acceso+castro+-+posible+doble+foso+castro.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;289&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhgewPJA64I1bAX6gd0Z6eaJqTopdaHqZTWFfR6liHD9HwEvO_2pCq1I1LBxGN7oXSXAOUh08ClLUAa-8GOh2z_Yd7XpDsYdJvwd0z_QowDWPttx0kpajjwLaDMAzK2Dx9Wz8qFi7GsmcRX/s1600/Pista+acceso+castro+-+posible+doble+foso+castro.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Pista que pasa junto al castro de Santa Marina. Quizás aquí hubo un segundo foso.&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;El interior
del castro de Santa Marina puede recorrerse con alguna dificultad
debido a la vegetación que lo cubre buena parte de su extensión. No
obstante, podemos ver como la superficie de cerro fue aterrazada en,
al menos, dos recintos. El primero sería el espacio abierto o
pequeña pradera que se abre junto a las actuales ruinas de la
ermita. Entre este primer recinto y el segundo, que se encuentra 
a una cota de altura algo más baja, se puede apreciar un terraplén y sillares, que
podían ser de una segunda muralla, o más probablemente de un muro
de contención de tierras para el aterrazamiento de las superficies
de habitación para la mejor y más fácil ubicación de las
viviendas. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHj-7XPWvt2a4JfNPbjrEORSDXV1D37LJ2WfLfDjfU2RcyVyGWAPR0XUTVHg5ieYDQG8kKkMdlimPS4kt50TuRWjxcG1KKN1q9lfFwqmWMaaWOFcA-EGLNwAI5GfLWFHi7VwWKrIH1jv5j/s1600/Terrapl%25C3%25A9n+muralla+interior+del+castro+de+Santa+Marina.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;274&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiHj-7XPWvt2a4JfNPbjrEORSDXV1D37LJ2WfLfDjfU2RcyVyGWAPR0XUTVHg5ieYDQG8kKkMdlimPS4kt50TuRWjxcG1KKN1q9lfFwqmWMaaWOFcA-EGLNwAI5GfLWFHi7VwWKrIH1jv5j/s1600/Terrapl%25C3%25A9n+muralla+interior+del+castro+de+Santa+Marina.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Terraplén y sillares de separación entre los dos recintos del castro de Santa Marina&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Un pequeño
sendero se abre camino entre la vegetación y nos lleva hasta el
borde del precipicio que defendía el castro por el sur.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Podemos ver
como por este flanco el poblado protohistórico era absolutamente
inexpugnable. También, desde el borde del precipicio, podemos
observar la ubicación estratégica que tenía este castro. Controla
perfectamente el Valle de Aibar y tiene una excelente comunicación
visual con otros castros del valle, como por ejemplo el
castro de Eusi, que se encuentra a la salida del valle en dirección
a Tafalla, o el más cercano castro de Santa Criz, que posteriormente
se convertiría en una de las ciudades romanas más importantes de
Navarra, la antigua Nemanturisa. Seguramente Nemanturisa pasaría
a ser en tiempos romanos el lugar donde se concentraría la población
de los castros cercanos, incluyendo la del castro de Santa Marina de
Ayesa.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEig58fvL2EbrIBf3G7yzIsg1EYwkC1kdWJhLCZI13BYWLfznPvgZYkEIhWA57jyipjr09RgC5L_H24A5PpYsaCiWi_4cqzPkCApsKN1EjdH_UQ6Nih2wdNBUZpUE_xWassMOZYNf_b0S6nz/s1600/Panor%25C3%25A1mica+del+Castro+de+Santa+Marina.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;261&quot; data-original-width=&quot;530&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEig58fvL2EbrIBf3G7yzIsg1EYwkC1kdWJhLCZI13BYWLfznPvgZYkEIhWA57jyipjr09RgC5L_H24A5PpYsaCiWi_4cqzPkCApsKN1EjdH_UQ6Nih2wdNBUZpUE_xWassMOZYNf_b0S6nz/s1600/Panor%25C3%25A1mica+del+Castro+de+Santa+Marina.jpg&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Panorámica desde el castro de Santa Marina de Ayesa. Al fondo Eslava.&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;es-ES&quot;&gt;Otro dato
parece confirmar la existencia en el lugar del castro de la Edad del
Hierro. En la Enciclopedia de Navarra se menciona, según una
descripción del año 1802, que aquí habría existido un
castillo. Las ruinas que hoy podemos ver no se corresponden con las
de un castillo medieval. Pudo ser que se reaprovecharan las
estructuras defensivas en la Edad Media, como ocurre en otros castros
de la Edad del Hierro. Igualmente, muchos castros de Navarra se
llaman “El Castillo” o “El Castillar”, haciendo referencia a
las estructuras fortificadas existentes que, erróneamente, eran
identificadas como medievales o de “tiempos de moros”. En
realidad eran murallas y estructuras defensivas de la Edad del
Hierro. &lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Podemos visitar el castro sin
dificultad. Veremos el foso, el terraplén de la muralla, las ruinas
de la ermita medieval y unas excelentes panorámicas. Un buen plan
para viajar al pasado en un cómodo y corto paseo desde Ayesa. Esta
localidad tiene, en el castro de Ayesa, su patrimonio más antiguo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 150%; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;justify&quot; class=&quot;western&quot; style=&quot;line-height: 24px; margin-bottom: 0.35cm;&quot;&gt;
© Julio Asunción&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;mailto:julioasuncion@hotmail.com&quot;&gt;julioasuncion@hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com.es/p/indice-de-yacimientos.html&quot;&gt;&lt;b&gt;Índice de rutas arqueológicas&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;http://arqueologianavarra.blogspot.com/p/mapa-de-yacimientos.html&quot;&gt;Mapa de rutas arqueológicas&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/feeds/2624867038661552573/comments/default' title='Enviar comentarios'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/castro-de-santa-marina-ayesa.html#comment-form' title='0 comentarios'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2624867038661552573'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2186521844420672367/posts/default/2624867038661552573'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://arqueologianavarra.blogspot.com/2020/04/castro-de-santa-marina-ayesa.html' title='CASTRO DE SANTA MARINA  Ayesa'/><author><name>Julio Asunción</name><uri>http://www.blogger.com/profile/00140313177566634788</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='//blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjcAI-UeCY9kxP243HsXCN69Z3JpbJlDzbuVQcjDbvo990tVq3lQDPhSKEQOlQMSC7D60yjUxR9tgJGqt_Z4k0ZkihnKycG_dL4iRSf12fpOZ6n81j7q3MXnhmuYg4NP5g/s113/cara2.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjLgd8PGziT6sH8D_-rDxAcost92eJw7BeFx33EyPvYVBDuQ-oWgDGqeyIKletVRPqLJDWGzVh3ZjQx2006oSwf9XI4G81-cLsyp_NxlxZAAPPDCR0exC3AfSzm7oRIoN9Ho0BRNlSODKkz/s72-c/Castro+de+Santa+Marina+desde+Ayesa+2.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>0</thr:total></entry></feed>