GREEK SURNAMES

Τα μυστικά των ονομάτων των αθηναϊκών πολεμικών πλοίων

2025-05-29T18:07:00.002+03:00

Αποκαλύφθηκαν τα μυστικά των ονομάτων των αθηναϊκών πολεμικών πλοίων: Ψυχολογική στρατηγική

Καλλιτεχνική απεικόνιση μιας αρχαίας αθηναϊκής τριήρους. [Credit: Google Gemini / labrujulaverde.com] Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο J...

Καλλιτεχνική απεικόνιση μιας αρχαίας αθηναϊκής τριήρους.
[Credit: Google Gemini / labrujulaverde.com]

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Maritime Archaeology ανέλυσε 279 ονόματα τριήρων που καταγράφηκαν σε επιγραφές του 4ου αιώνα π.Χ. και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι επέλεγαν προσεκτικά τα ονόματα των πολεμικών τους πλοίων ως ψυχολογικό εργαλείο για να ενώσουν και να εμπνεύσουν τα πληρώματα και να ενισχύσουν το ηθικό και την απόδοσή τους στη μάχη.

Οι τριήρεις ήταν γρήγορα και θανατηφόρα πλοία που κινούνταν από 170 κωπηλάτες και ήταν εξοπλισμένα με έναν χάλκινο έμβολο ικανό να βυθίζει εχθρικά πλοία.

Οι τριήρεις που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της χρυσής εποχής του αθηναϊκού ναυτικού δεν ήταν μόνο πολύπλοκες μηχανές, αλλά και μια απόδειξη αιώνων ναυτικής τεχνολογικής προόδου. Δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν χωρίς τις δημοκρατικές διαδικασίες που επέτρεπαν στους πλούσιους να χρηματοδοτούν ετησίως το ναυτικό και έδιναν τη δυνατότητα σε ανθρώπους από όλες τις κοινωνικές τάξεις να συμμετέχουν - από την κοπή των ξύλων μέχρι τη ναυπήγηση των πλοίων και τη διεξαγωγή πολέμου πάνω σε αυτά. Οι αθηναϊκές τριήρεις ήταν το αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης κοινωνίας, ενός καλά οργανωμένου πολιτικού συστήματος και της οικονομικής ή φυσικής συμβολής μεγάλου μέρους του πληθυσμού, λένε οι ερευνητές.

Μια τριήρης σε εικονογράφηση του E. Keble Chatterton (1911).
[Credit: Internet Archive Book Images / Wikimedia Commons]

Η Αθήνα βασιζόταν στον ισχυρό στόλο της για να διατηρήσει την υπεροχή της στο Αιγαίο και η ήττα στη μάχη μπορούσε να σημάνει ακόμη και την καταστροφή της πόλης. Κάθε λεπτομέρεια ήταν ζωτικής σημασίας - συμπεριλαμβανομένου του ονόματος κάθε πλοίου.

Οι Αθηναίοι ενθαρρύνονταν ακόμη και να ζουν τη ζωή τους σαν να ήταν νησιώτες, γιατί εκεί βρισκόταν τόσο η ταυτότητά τους όσο και η δύναμή τους, εξηγεί η μελέτη.

Τι είδους ονόματα επέλεγαν οι Αθηναίοι για τα πλοία τους;

Η μελέτη, με επικεφαλής τον Γεώργιο Απείτο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, διαπίστωσε ότι τα ονόματα δεν ήταν τυχαία, αλλά μάλλον εμπίπτουν σε τέσσερις κατηγορίες που σχετίζονται με αξίες, μύθους και άλλα επιθυμητά χαρακτηριστικά της αθηναϊκής κοινωνίας της εποχής.

Μοντέλο ελληνικής τριήρους. Στη μάχη θα μπορούσε να απαλλαγεί από τα κατάρτια και τα πανιά. [Credit: MatthiasKabel / Wikimedia Commons]

Το 24% των ονομάτων ήταν ονόματα θεών και ηρώων, όπως η Αθηνά, η Άρτεμις ή ο Αχιλλέας, συνδέοντας το πλοίο με θεϊκή προστασία ή θρυλικό θάρρος. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Ποσειδώνας, ο θεός της θάλασσας, δεν εμφανίζεται ποτέ -ίσως επειδή θεωρούνταν ήδη προστάτης όλων των πλοίων.

Το 19% αναφερόταν σε αφηρημένες ιδιότητες που σχετίζονται με τα αθηναϊκά ιδεώδη, όπως η Δημοκρατία, η Ελευθερία ή η Δικαιοσύνη. Η Δημοκρατία ήταν το πιο συνηθισμένο όνομα, το οποίο αποδόθηκε σε 14 πλοία σε διάστημα άνω των 50 ετών.

Άλλο ένα 12% αναφερόταν σε έννοιες που σχετίζονται με το φως και τη δύναμη, όπως η Αυγή, το Φως ή Νίκη, προκαλώντας δύναμη και επιτυχία. Το όνομα Νίκη ήταν τόσο δημοφιλές που υπήρχαν δύο πλοία που το έφεραν ταυτόχρονα.

Και το υπόλοιπο 4% έφερε ονόματα ζώων, όπως Λέαινα ή Φίδι, που συμβόλιζαν την αγριότητα και την πονηριά.

Μια στρατηγική ψυχολογικού πολέμου

Αλλά γιατί να ξοδέψετε χρόνο για να επιλέξετε εκατοντάδες διαφορετικά ονόματα; Η έρευνα δείχνει ότι αυτό ήταν μια στρατιωτική τακτική. Οι ναύτες, που συχνά βρίσκονταν μακριά από την πατρίδα τους και αντιμετώπιζαν θανάσιμες μάχες, είχαν ανάγκη να νιώθουν μέρος κάποιου μεγαλύτερου πράγματος. Το όνομα του πλοίου τους έδινε ταυτότητα και υπερηφάνεια.

Η σύγχρονη τριήρης Ολυμπιάς στο λιμάνι.
[Credit: Γιώργος Ε. Κορωναίος / Wikimedia Commons]

Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι οι ομάδες με ισχυρή ταυτότητα αντέχουν καλύτερα το άγχος στη μάχη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι τριήρεις είχαν επίσης μάτια ζωγραφισμένα στην πλώρη και διακοσμήσεις που τις έκαναν να φαίνονται «ζωντανές». Η ονοματοδοσία τους ενίσχυε αυτή την ιδέα, μετατρέποντας το πλοίο σε προστατευτικό σύμβολο.

Επιπλέον, αν ένα πλοίο κέρδιζε μάχες, το όνομά του κληρονομούσαν διαδοχικά τα νέα πλοία, ώστε να διατηρείται το ηθικό των ναυτικών.

Το πλήρωμα κάθε τριήρους αντικαθίστατο κάθε χρόνο, μαζί με τον τριήραρχο. Η τοποθέτηση κάθε ναυτικού κάτω από το προστατευτικό πέπλο αυτού που αντιπροσώπευε το όνομα του πλοίου δημιουργούσε μια σταθερή και συνεκτική μονάδα μέσω κοινών αγώνων - ταχύτερα από την απλή εξοικείωση μεταξύ τους, εξηγούν οι ερευνητές.

Η ονοματοδοσία στρατιωτικών πλοίων είναι κάτι που συνέβαινε πριν και μετά την κλασική Αθήνα - ακόμη και σήμερα, καταλήγουν. Ονομάζουμε πλοία για να τιμήσουμε τους ήρωες του παρελθόντος μας με τον ίδιο τρόπο που οι Αθηναίοι τίμησαν τον Αχιλλέα και τον Αίαντα; Το να δίνουμε εμπνευσμένα ονόματα σε πολεμικά πλοία παραμένει, μέχρι σήμερα, ένας τρόπος για να ενώσουμε τους ανθρώπους κάτω από έναν κοινό σκοπό.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Apeitos, G. Names of Athenian Triremes: Investigating Group Cohesiveness and Social Identity in the Athenian Navy of the 4th Century BC. J Mari Arch 20, 179–199 (2025). doi.org/10.1007/s11457-025-09439-5

Πηγή: LBV Magazine

https://anaskafi.blogspot.com/2025/05/blog-post_62.html?fbclid=IwY2xjawKlVl1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBUQnZxNjl1M1c3OXpWSXJXAR7WdHHKgrKVACYQVeaP7P719PD-iQbGCoJ6fC1CAGsNmiOKn70m0d0Y-8NLkw_aem_V0AA4TxCZX6ZH2LFLduw5Q

ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ ΕΠΩΝΥΜΑ

2025-01-27T18:50:00.001+02:00

Τα γνήσια μανιάτικα ονόματα δεν έχουν καμιά ιδιαίτερη κατάληξη πριν το 1600. Ιδιαίτερα όσα είναι γνήσια επώνυμα και όχι πατρωνυμικά. 
1) Γιατί τα από το βυζαντινό -άκιος προερχόμενα σε -άκης (και -άκος μεταγενέστερα) μανιάτικα ονόματα είναι πριν το 1600 πατρωνυμικά, και όχι επώνυμα. Περίπου το ίδιο συμβαίνει σε άλλες Ελληνικές «ατόφιες» περιοχές όπως η Αθήνα (τότε), το Μεσολόγγι, ο Μιστράς, το Ναύπλιο. Τελευταίοι που «κόλλησαν» το -άκης είναι οι Κρητικοί κι οι Αρβανίτες της Β. Ελλάδας (Θράκη κ.λ.π.) γι’ αυτό και το διατηρούν μιας και ενώθηκαν τελευταίοι με την Ελλάδα και το «κόλλησαν» αργότερα στα ονόματα τους ομαδικά.
Το -άκιος είναι βαφτιστικό αυτών πού λέγονταν «Ρωμιοί» δηλ. των απογόνων των κατοίκων του Ελλαδικού χώρου απ’ το 212 ως τον 10ο αιώνα μ.Χ. Από κει κι ύστερα γίνεται βαφτιστικό και πατρωνυμικό και από κει πατρωνυμικό και επώνυμο με τη μορφή του -άκης και -άκος. Το -άκος το πρόσθεσαν οι Μανιάτες μετά το ‘21 μιας και τόχαν κι αυτό σε μικρότερη κλίμακα και εναλλακτικά με το -άκης για να δείξουν ιδιαίτερη καταγωγή, αφού και το παλιό τους -άκης το είχαν ήδη από παλιά ή αντιγράψει απ’ αυτούς πολλοί άλλοι. 
Έτσι πολλοί πού το όνομα τους ήταν σε -άκης το άλλαξαν σε -άκος. Αυτό συνέβαινε μέχρι και το 1960 (π.χ. ο Μιχαλιόλας έγινε μετά το 1930 Μιχαλολιάκος και «επέστρεψε» στο Μιχαλόλιας μετά το 1960. Ο Μπόφος έγινε Μποφάκος και «επέστρεψε» στο Μπόφος τώρα τελευταία. Ο Μουσούρος έγινε Μουσουράκος και ξανάγινε Μουσοϋρος ή Κάσσης (το παλιότερο του) μετά το 1970. Ο Γιατράκης τόκαμε Γιατράκος μετά το 1880 και το κρατά. Ο Λεοντακιανάκης τόκαμε Λεοντακιανάκος (δύο αδέρφια γράφονται ο ένας έτσι ο άλλος αλλιώς) . Ο Στρατογιαννάκης τόκαμε Στρατογιαννάκος και πλήθος άλλοι. 
Επειδή όμως και οι κάτοικοι της Λακεδαίμονας είχαν από παλιά το –άκης, όπως κι οι Μανιάτες, για να μοιάσουν κι αυτοί με τους Μανιάτες, θαύμαζαν, ζήλευαν ή φοβόντουσαν τους άγριους ορεσίβιους — μην ξεχνάμε ότι οι Μανιάτες λεγόντουσαν, στην Επανάσταση του 1821 και πριν, επίσημα Σπαρτιάτες (η σημερινή Σπάρτη δεν υπήρχε) και συνοίκησαν κι αυτοί στην νέα Σπάρτη (1834 κ.ε.), μιας και η παροιμία τους αυτών των ίδιων λέει «ΟΙ Μανιάτες στη Βουλή κι οι Σπαρτιάτες; στη βοσκή», έπιασαν κι αυτοί και κάνανε τα ονόματά τους (με πιο φανατισμό απ’ τους ίδιους τους Μανιάτες) τώρα στον εικοστό αιώνα κι αυτοί σε —άκος. Ιδιαίτερα η πλευρά των Μπαρδουνοχωριών —Βόρ. Γυθείου— Β. Ταϋγέτου και Σπάρτης. 
Έτσι οι σε -άκος πλήθυναν στη Λακωνία, χωρίς όμως όσοι τόχαν νάνε Μανιάτες, παρά μόνο σε πολύ μικρό ποσοστό. Αντίθετα στους Μέσα Μανιάτες (κι όσους απ’ τους Σπαρτιάτες τάχαν πριν από το 1821) διατηρήθηκε και το -άκης εξ ίσου με το -άκος. Αλλά στη Μέσα Μάνη όπως είπαμε το -άκης ήταν πατρωνυμικό και τόχαν όλοι. Τα πραγματικά ονόματά τους ήταν σε άλλες καταλήξεις που θα πούμε αμέσως μετά την επόμενη παράγραφο. 
Τα οικογενειακά των Μανιατών όλων ήταν σε -ιάνος (ιταλόμορφα). Χωρίς κανείς να γράφεται στα χαρτιά έτσι, ανήκει σε μία (με στενή ή ευρεία έννοια) οικογένεια πούχει καταλήξεις σε -ιάνος (θηλ. -άνιζα) (Νικλιάνος, Τσουλιάνος. Μιχαλακιάνος. Μπαθριάνος. Ρικιάνος. Γιαννουκιάνος. Ζερβακιάνος). Το -ιάνος σημαίνει σύνολο ανθρώπων πούχουν συγγένεια εξ αίματος (άσχετο αν πολλοί «κολλούσαν» με τον καιρό, λόγω συμμαχίας ή αγχιστείας   σώγαμπροι). Έτσι·. όλοι οι Μανιάτες οποιοδήποτε επώνυμο κι αν έχουν η οικογενειακή τους κατάληξη είναι -ιάνος, όσο κι αν διευρυνθεί γενεαλογικά. 
Μιχαλίτσης, το μέλος της οικογένειας: Μιχαλιτσιάνος. 
Δρακουλάκος, το μέλος της οικογένειας: Δρακουλιάνος. 
Λεφατζής. το μέλος της οικογένειας: Λεφαγγιάνος. 
Κάσσης. το μέλος της οικογένειας: Καχιάνος. 
Μπράτης, το μέλος της οικογένειας: Μπραϊτιάνος. 
Καγιάλες. το μέλος της οικογένειας: Καγιαλιάνος. 
Αρμυράντες, το μέλος της οικογένειας: Αρμυραντιάνος. 
Λιόπουλος, το μέλος της οικογένειας:Λιοπουλιάνος. 
Οι συνοικισμοί πάλι πούχουν το όνομά τους από οικογένειες έχουν κατάληξη σε -ιάνικα: Κριελιάνικα. Σκαφιδιάνικα, Μερμηγκιάνικα. Νομίζω ότι όπου υπάρχουν στον Ελλαδικό χώρο τόποι ή χωριά με τέτοια κατάληξη μαρτυρούν μανιάτικη παρουσία εκεί. 
2) Το —έας είναι παλαιά μανιάτικη κατάληξη (πριν το 1600 υπήρχε κι αλλού ίσως.) . Είναι αποκλειστικά σχεδόν μανιάτικη σήμερα. Όπου υπάρχει άνθρωπος σε —έας είναι Μανιάτης 99%. Συναντιέται συχνότερα μετά το 1800 στη Μεσσηνιακή Μάνη πριν ήταν εναλλακτικό με το —άκης. Στη Μέσα Μάνη σπανιότερο μετά το 1800. Το —έας προέρχεται από περιγραφικό (μεγεθυντικό σωματικών ή άλλων γνωρισμάτων) επίθετο, όπως π.χ. Αχειλαρέας (αυτός πούχει μεγάλα χείλη) , Κοιλαρέας, Παδαρέας, Μυταρέας κλπ. Έτσι έχομε το Καβλέας, Χορταρέας κλπ. και μετά, τα πατρωνυμικά Χρηστέας, Χριστοδουλέας, Σαραντέας πού γίνονται μετά και καταληκτικά επιθέτων (αν και το —έας είναι μεγεθυντικό, ενώ το -άκιος σμικρυντικό ωστόσο εναλλάσσονται) :Βαχαβιολέας, Κουρέας (από το Κούρος = κόκορας), Αρκουδέας, Κατσουλέας κλπ. 
3) Τα σε —όγιαννης δείχνουν σίγουρη μεσομανιάτικη καταγωγή. Οι υπόλοιποι Ελλαδίτες έχουν την ίδια κατάληξη άλλα με άλλο τονισμό (-όγιαννης). Φραγκόγιαννης, Βαβουλόγιαννης, Βιτσιλόγιαννης, Γιωργουλόγιαννης, Λυκόγιαννης, Αγριόγιαννης, Λιόγιαννης, Ψουρόγιαννης, Κλεφτόγιαννης, Καλογερόγιαννης κλπ. (Πρβλ. τα Κεφαλογιάννης, Βαρδινογιάννης, Τσιρογιάννης, Κοντογιάννης). 
4) Τα σε -όλιας δείχνουν σίγουρη μανιάτικη καταγωγή (τα μη μανιάτικα είναι σε -ολιάς). Το β’ συνθετικό είναι Λίας = Ηλίας (εκτός Μάνης είναι Λιάς). Έτσι: Μπουρόλιας. Πετρόλιας, Μιχαλόλιας κλπ. Τα σε -όκωτσος -όπετρος κλπ. γίνονται ανάλογα: Κουφόπετρος, Πηλόκωτσος κι όχι Κουφοπέτρος. 
5) Τα σε -όδημας (β’ συνθ. είναι Δήμας) το ίδιο με τα προηγούμενα: Γιαννακόδημας Χουλόδημας, Παπαδόδημας κλπ. πρβλ. 
εκτός Μάνης: Μπρεδήμας, Κατσαδήμας. 
6) Τα σε -όγγονας είναι όλα μανιάτικα σίγουρα όσο κανένα άλλο (β’ συνθετικό: όγγονας): Παπαδόγγονας, Δημαρόγγονας, Λιακόγγονας. 
7) Τα σε -έλος. Μοιάζουν με άλλα ανάλογα εκτός Μάνης π.χ. των νησιών): Ταυραντζέλος, Μπαθρέλος, Καπαρέλος, Κατσιβαρδέλος (ας σημειωθεί ότι μόνο η κατάληξη είναι ιταλόμορφη η υπόλοιπη ρίζα Ελληνική). 
 Τα σε -άρος είναι χαρακτηριστικά μανιάτικα: Καλονάρος (Καλονιοί), Λαουνάρος, Κατσικάρος, Τσιμπιδάρος, Καπερνάρος, Τορνάρος, Σκανταλάρος, Αντώναρος, Κουτριγάρος, Καναβάρος, Κοντράρος. 
Μερικά είναι παρατσούκλια που δίνονταν λόγω ομοιότητας με διάσημους άντρες. 
9) Σε -ούρος (μη έχοντας όμως σχέση ή ρίζα τους με ιταλικά) : Κουμουνδούρος, Μουσούρος, Γιαννακούρος και Φατούρος, Φερεντούρος, Πατσούρος (που έχουν ιταλική ρίζα). 
10) ιταλοκατάληκτα σε -ούτσος (χωρίς ιταλική ρίζα): Μαυρούτσος, Καρλούτσος. 
11) Σε -ώτσος: Κοτρώτσος, Βρώτσος. 
12) Σε -άτσος: Κουβάτσος. 
13) Σε –ούνος: Μπουφούνος, Τσατσαρούνος. 
14) Σε -ούζος: Κωσταντούζος, Αραούζος κλπ. 
15) ιταλόμορφα: Κοβορίνος, Μπαλίνης, Κάσσης( , Δεκούλος, Αλετουράνος, Μονέδας, Μαντούβαλος( , Ρίτσος( , Καντήρος( , Ρόζος, Βεντίκος( , Μπουρίκος( , Σάσσαρης, Μαγγιόρος, Μπαλιτσάρης( , Τσαπατσάρης( , Βαραμέντης, Δραγουμάνος, Ντουρέκας( , Μέντισης(=Γιατράκης). 
16) Ξενικά: Νίκλος, Γαλλάκος, Γουλλιέρμος, Μόσκοβος, Ντούβας, Νέγκας, Μπράτης, Σκλαβούνος, Αρναούτης, Αρβανίτης, Καντραμπασιάνος, Σερεμετάκης, Καούρης, Μπραίμης, Κασίμης, Μπερδέσης( , Καραντάνης, Μπιράκος( , Μουσούλης, Αχριάνης, Σαλούφας( , Χασανάκος, Σμαηλιάνος, Καραμαλής, Μουσταφάς, Κιοπέης, Μπουραζάνης( , Νταϊφάς, Καραμάνης, Σαλίχος, Κατσίρης, Μορφίρης( , Μποντίλας, Μποζαγριέγος, Σιβίλιας, Κατελάνος, Αρμυράντες( , Μπουδιγάδες (μετά Βουδιγάρης), Κάρλες, Καγιάλες, Κατσαφάδος, Κατραμάδος. 
17) Βυζαντινά: Κοσμάς, Πόθος, Πάτρος (Πάτρων), Μόφορης, Δεμέστιχας, Γερακάρης, Μεσίσκλης, Λυμπέρης, Παντελέος, Καπηλωρύχος( . 
18) Σε -αίος: Κουτσιλαίος, Κοτιλαίος, Γιαμπαίος. 
19) Τα σε -όπουλος είναι πατρωνυμικά, αλλά σπανιότατα επίθετα: Γεωργόπουλος, Μιχαλόπουλος, Δικαιόπουλος. Θάλεγε κανείς ότι ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα τα πατρωνυμικά -όπουλος έγιναν επίθετα, στην Μάνη «δεν πρόφτασαν» να γίνουν. 
Κανένα από τα ξενικά επώνυμα δεν σημαίνει ξενική καταγωγή παρά μόνο σε σπανιότατες περιπτώσεις. Έδιναν ξενικό ή Ελληνικό παρατσούκλι σε ντόπιους Μανιάτες, επειδή έμοιαζαν στο παρουσιαστικό ή ήταν οπαδοί με κάποιον διάσημο άντρα έλληνα ή ξένο της εποχής τους (π.χ. Κουμουνδούρος, Μουσούρος, Καλλέργης). Αυτό συμβαίνει ως και σήμερα. 

Από το βιβλίο του Κυριάκου Δ. Κάσση «Μοιρολόγια της Μέσα Μάνης Α’» Αθήνα 1979.

Τοπωνύµια από ονόµατα εξερευνητών ~

2025-01-06T21:04:00.002+02:00

ΣΥΝΗΘΗΣ τρόπος ονοµασίας µιας περιοχής που ανακαλυπτόταν για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια των µεγάλων εξερευνήσεων ήταν να πάρει το όνοµα τού εξερευνητή-θαλασσοπόρου που την ανακάλυψε. Το όνοµα αυτό δινόταν άλλοτε απευθείας από τον εξερευνητή, άλλοτε αργότερα προς τιµήν του.

  Η Αµερική (νεολατινικό America) οφείλεται στο όνοµα τού Ιταλού θαλασσοπόρου Amerigo Vespucci (1454-1512), ο οποίος πραγµατοποίησε τρία ταξίδια στην αµερικανική ήπειρο και παρέπλευσε τη δυτική ακτή τής Ν. Αµερικής το 1501. 

  Το όνοµα του Βερίγγειου πορθµού µεταξύ ΒΑ. Ρωσίας και Δ. Αλάσκας (από το γαλλικό détroit de Béring ή το γερµανικό Beringstraße) οφείλεται στον Δανό εξερευνητή και χαρτογράφο Vitus J. Bering (1681-1741), που ηγήθηκε δύο εξερευνητικών αποστολών στην περιοχή για λογαριασµό τού τσάρου Πέτρου τού Μεγάλου και τής Ρωσικής αυτοκρατορίας. 

  Το όνοµα Βερµούδες τής βρετανικής αποικίας στην Καραϊβική προέρχεται από το επώνυµο τού Ισπανού θαλασσοπόρου Χουάν δε Μπερµούδεθ (Juan de Bermúdez), ο οποίος ανακάλυψε το νησί το 1505. 

  Το όνοµα Κολοµβία υιοθετήθηκε από τη χώρα το 1819 προς τιµήν τού σπουδαίου εξερευνητή Χριστόφορου Κολόµβου, ο οποίος εξερεύνησε τις ακτές της στο τέταρτο ταξίδι του (1502-1504). 
____
Είναι σύνηθες, επίσης, να έχουν το όνοµα θαλασσοπόρου συστάδες νησιών που ανακαλύφθηκαν κατά τις εξερευνήσεις. 

  Από τον πλοίαρχο Τζέιµς Κουκ (James Cook) πήραν το όνοµά τους οι Νήσοι Κουκ (Cook Islands), σύµπλεγµα από 24 ατόλες και νησιά κοντά στη Νέα Ζηλανδία. 

  Οµοίως, οι Νήσοι Μάρσαλ, µεταξύ τής Χαβάης και τής Παπούας-Νέας Γουινέας, πήραν το όνοµα τού Βρετανού εξερευνητή Τζον Μάρσαλ (John Marshall), ο οποίος έφτασε στη χώρα το 1788. 

  Η Τασµανία, µεγάλο νησί νοτίως τής Αυστραλίας, έχει το όνοµα τού Ολλανδού θαλασσοπόρου Άµπελ Τάσµαν (Abel Tasman), ο οποίος πρώτος σηµείωσε την ύπαρξη του νησιού το 1642. 

  Το Κιριµπάτι, νησιωτική χώρα τού Ειρηνικού Ωκεανού αποτελούµενη από 33 νησιά, οφείλει το όνοµά του σε τοπική παραφθορά τού αγγλικού Gilbert (islands), από το επώνυµο τού Άγγλου θαλασσοπόρου Τόµας Γκίλµπερτ (Thomas Gilbert), ο οποίος διέπλευσε το αρχιπέλαγος αυτών των ατολών το 1788 και στη συνέχεια τις περιέγραψε.
____________________
 από το βιβλίο 
   Γ. Μπαμπινιώτη «Λεξικό των Κυρίων Ονομάτων»

https://pixabay.com/.../map-discovery-america-ship.../...

ΠΩΣ Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΟΙΝΟΣ ΕΓΙΝΕ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΣΙ

2024-12-28T10:58:00.004+02:00

Το κρασί ονομάζεται "οίνος".

Πώς καταλήξαμε όμως να τον λέμε "κρασί";

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν κρασί πολύ πιο δυνατό από το σύγχρονο. 
Επειδή ήταν και της φιλοσοφίας "μέτρον ἄριστον" συνήθιζαν να το ανακατεύουν με νερό, ώστε να μην τους μεθάει και να το απολαμβάνουν σιγά -σιγά.

Το ρήμα που σημαίνει "ανακατεύω" στα αρχαία είναι το "κεράννυμι".

Η μετοχή του Παρακειμένου μας δίνει τον τύπο "κε-κρα-μένος" (αυτός που έχει ανακατευθεί), ενώ το ουσιαστικό που παράγεται είναι η "κρᾶ-σις".

Βλέπετε τώρα από πού προέκυψε η ρίζα της λέξεως (ΚΡΑ); 
Κι έτσι έχουμε: "κρα - σί".

Η Ελληνική γλώσσα, ωστόσο, είναι τόσο πλούσια, ώστε για κάθε ιδιαίτερο "ανακατεύω" έχει και διαφορετική λέξη.

Δηλαδή: 
"κεράννυμι"= ανακατεύω υγρό με υγρό.
"φύρομαι" = ανακατεύω υγρό με στερεό (π.χ. "αιμόφυρτος").
"μίγνυμι" = ανακατεύω στερεό με στερεό (π.χ. "μίγμα").

Ας πούμε, λοιπόν, πριν τσουγκρίσουμε τα ποτήρια με το κρασάκι μας "εὐοῖ εὐάν!", όπως έλεγαν οι πρόγονοί μας... είναι άλλωστε το επιφώνημα από το οποίο προκύπτει το..."εβίβα"!

Στην φωτογραφία:

Τετράδραχμο Χαλκιδαικό, 

Κανάτα κρασιού με δύο τσαμπιά σταφύλια στα πλάγια.

490 π.Χ. - 480 π.Χ.

Ιερά Ελλάς

Σπυρίδων Καλμπαρης

ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ

2024-12-17T17:25:00.000+02:00

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 3/16 Δεκεμβρίου 1912: Ναυμαχία της Έλλης, ο θρίαμβος του “Αβέρωφ”

2024-12-16T21:10:00.004+02:00

Στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, μετά από αδράνεια δύο μηνών, που του στοίχισε την επικράτηση του ελληνικού στόλου και την απώλεια όλων σχεδόν των νησιών του Αιγαίου, ο τουρκικός στόλος, κινείται επιθετικά υπό την πίεση της κοινής γνώμης και τις εντολές του σουλτάνου.

Οι Τούρκοι παρέτασαν ένα καταδρομικό στόλου (“Μετζηντιέ”) και τέσσερα θωρηκτά (“Μπάρμπαρος Χαϊρεντίν”, “Τουρκούτ Ρεΐς” καθώς και τα παλιότερα “Μεσουντιέ” και “Ασαρ-ι-Τεβφίκ”), με τη συνοδεία τεσσάρων αντιτορπιλικών. Ο ελληνικός στόλος ήταν μικρότερος αριθμητικά και σε ισχύ πυρός, με ένα θωρακισμένο καταδρομικό (“Γ. Αβέρωφ”) και τρία θωρηκτά παράκτιας άμυνας (τα αναβαθμισμένα “Ύδρα”, “Σπέτσαι” και “Ψαρά”), συνοδευόμενα επίσης από τέσσερα αντιτορπιλικά.

“Η ναυμαχία της Έλλης”, πίνακας του Β. Χατζή, Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας

Στις 8 το πρωΐ της 16ης Δεκεμβρίου (3η Δεκεμβρίου με το παλιό Ιουλιανό ημερολόγιο που χρησιμοποιούσε ακόμη η Ελλάδα), ο τουρκικός στόλος εξήλθε από τα Δαρδανέλια με το λάβαρο του Οθωμανού ναυάρχου Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα να κυματίζει. Ο καθαρός καιρός έκανε την στήλη καπνού των φουγάρων αμέσως διακριτή και ο ελληνικός στόλος που ναυλοχούσε στη Λήμνο, βγήκε προς συνάντησή του.

Συγκριτικός πίνακας του ελληνικού και τουρκικού στόλου το 1912

Στις 9:22, ο τουρκικός στόλος άνοιξε πυρ από τα 12.500 μέτρα αλλά τα πυρά του από μεγάλη απόσταση ήταν αρκετά άστοχα. Ο Ναύαρχος Κουντουριώτης από το “Αβέρωφ” κατηύθυνε με μεγαλύτερη πειθαρχία τη μάχη. Ο “Αβέρωφ” άνοιξε πρώτος πυρ στις 9:25 ακολουθούμενος από τα υπόλοιπα θωρηκτά. Δέκα λεπτά μετά, με πλήγματα που κατέστρεψαν τις καλωδιώσεις τηλεπικοινωνιών του “Αβέρωφ”, ο Κουντουριώτης ανυπόμονος από την αργή κίνηση των παλιών θωρηκτών έστειλε σήμα με σηματωρό «αναλαμβάνω ανεξάρτητη δράση» και σπάζοντας το σχηματισμό, ανέπτυξε μεγάλη ταχύτητα και κινήθηκε μόνος κατά του εχθρικού στόλου.

Θωρηκτό “Ύδρα”, αρχείο Πολεμικού Ναυτικού.

Εκμεταλλευόμενος την ευκινησία του, χαρακτηριστικό των ιταλικών σχεδιάσεων, ο “Αβέρωφ” διασταύρωσε τον τουρκικό σχηματισμό θέτοντάς τον μεταξύ διασταυρούμενων πυρών, δικών του και των άλλων τριών ελληνικών θωρηκτών. Ο ελιγμός “Τ” που, είχε εφαρμοστεί από τον ναύαρχο Νέλσωνα στο Τραφάλγκαρ και τους Ιάπωνες στη ναυμαχία της Τσουσίμα, έθεσε σε πολύ δύσκολη θέση τους Τούρκους, που ανέκρουσαν και κινήθηκαν προς τα μικρασιατικά παράλια, ώστε να τεθούν υπό το προστατευτικό πυρ των παρακτίων πυροβολαρχιών.

Το τουρκικό θωρηκτό “Turgutreis”, πρώην γερμανικό SMS “Wiessenburg”, σε μεταπολεμική φωτογραφία. Επέζησε των Βαλκανικών και του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα πυροβόλα του σώζονται ακόμα τοποθετημένα σε σταθερά πυροβολεία στην είσοδο των Δαρδανελίων.

Οι πυροβολαρχίες είχαν σχεδιαστεί και κατασκευαστεί από τη γερμανική στρατιωτική αποστολή, που επέβλεπε την αναδιοργάνωση του Οθωμανικού στρατού και ναυτικού (ήταν η ίδια που είχε οργανώσει και τις οχυρώσεις στο Μπιζάνι) και έθεταν τα Δαρδανέλια υπό μια εξαιρετικά αποτελεσματική κάλυψη (θα φαινόταν τέσσερα χρόνια μετά στην εκστρατεία της Καλλίπολης). Ο “Αβέρωφ” καταδίωξε από κοντά τον τουρκικό στόλο βάλλοντας συνεχώς μέχρι που άρχισε να δέχεται πυρά από τα τουρκικά φρούρια. Στο σημείο αυτό και έχοντας εκπληρώσει την αποστολή του, ο Κουντουριώτης γύρισε πίσω.

“Με την δύναμην του Θεού, τας ευχάς του Βασιλέως μας και εν ονόματι του Δικαίου, πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου και με την πεποίθησιν της νίκης εναντίον του εχθρού του Γένους”, το ιστορικό σήμα του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη.

Η ναυμαχία της «Έλλης», όπως ονομάστηκε, αφού έλαβε χώρα στο στόμιο του Ελλησπόντου, έληξε με νίκη του ελληνικού στόλου. Ήταν η πρώτη φορά που κατίσχυε του τουρκικού μετά από την ελληνική επανάσταση (δεν υπήρξαν ναυτικές συγκρούσεις κατά τον πόλεμο του 1897) και αν και κανένα πλοίο δεν βυθίστηκε, η τακτική νίκη ήταν ξεκάθαρα ελληνική. Μικρές ζημιές είχαν δεχθεί τα ελληνικά πλοία με απώλειες 2 νεκρούς και 6 τραυματίες ενώ οι τουρκικές ήταν βαρύτερες, με 59 νεκρούς και τραυματίες, οι περισσότεροι από τη ναυαρχίδα “Μπάρμπαρος Χαϊρεντίν”, που δέχτηκε και τα σοβαρότερα πλήγματα.

Η νίκη του ελληνικού ναυτικού θα επιβεβαιωθεί στη δεύτερη έξοδο των Τούρκων στη ναυμαχία της Λήμνου (5/18 Ιανουαρίου) και θα σημάνει την πλήρη επικράτηση των Ελλήνων στο Αιγαίο και στην επικράτηση των Βαλκανίων συμμάχων στην ξηρά, λόγω της αδυναμίας των Οθωμανών να μεταφέρουν ενισχύσεις δια θαλάσσης.

https://military-history.gr/1912-12-16-battle-elli/

Στάθης Βασιλείου

Κρητικά και ιδίως χανιώτικα επώνυμα στη Νάξο.

2024-12-07T19:52:00.002+02:00

Είναι ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι η Κρήτη και η Νάξος είναι δύο νησιά που έχουν ιδιαιτέρως στενές μεταξύ τους ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς, αλλά και πιθανότατα δεσμούς αίματος.

Υπάρχουν οικογενειακές αφηγήσεις ανθρώπων που ζουν κυρίως στο ορεινότερο τμήμα της Νάξου, οι οποίες κάνουν λόγο για απώτερη καταγωγή τους από την Κρήτη, είτε λόγω διωγμού τους από τους Τούρκους είτε λόγω κάποιας βεντέτας, ενώ διάχυτη είναι η γενικότερη αντίληψη του αγροτοποιμενικού, κατά κύριο λόγο, πληθυσμού του νησιού, ιδίως των κατοίκων ορισμένων ορεινών χωριών, ότι οι Κρητικοί είναι συγγενείς τους. Επιπροσθέτως, ο παρόμοιος ποιμενικός, τρόπος ζωής, οι παραπλήσιοι κώδικες συμπεριφοράς, το παρεμφερές αξιακό σύστημα, καθώς και ορισμένες παρόμοιες συνήθειες (π.χ. ζωοκλοπή, παραγωγή και εκτεταμένη κατανάλωση ρακής, γαμήλιες μπαλωθιές και συνήθης ονοματοδοσία βαπτιστικών που εντοπίζονται κατ’ εξοχήν στην Κρήτη, όπως Μανώλης, Μιχάλης, Αντώνης, Φραγκίσκος, Μανούσος, Μαριέττα, Μαριάνθη, Καλλιόπη, Δέσποινα, Στέλλα κ.ά.) αποτελούν στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού του μεγαλύτερου νησιού των Κυκλάδων, τα οποία μάς παραπέμπουν συνειρμικά στην Κρήτη, χωρίς ωστόσο να αποτελούν απαραιτήτως και τεκμήρια της κρητικής καταγωγής των κατοίκων του, δεδομένου ότι κάποια από αυτά τα στοιχεία θεωρούνται κοινά για το νότιο Αιγαίο, αλλά και ενίοτε για τα μεγάλα νησιά της Μεσογείου γενικότερα.

Ωστόσο, το γλωσσικό ιδίωμα της Νάξου, και δη ορισμένων ορεινών χωριών της, θεωρείται ιδιαιτέρως συγγενικό προς το κρητικό, και μάλιστα προς εκείνο της δυτικής Κρήτης, λόγω επαλλήλων κυμάτων κρητικών εποικισμών κατά τους παρελθόντες αιώνες.

Τ’ Απεράθου και οι σχέσεις του με τα Σφακιά
Το πλέον γνωστό πανελληνίως χωριό της Νάξου για την κρητική καταγωγή των κατοίκων του είναι τ’ Απεράθου ή η Απείρανθος, σύμφωνα με την επίσημη ονομασία του. Πρόκειται για το μοναδικό εκτός Κρήτης χωριό στο οποίο εντοπίζεται η ιδιότυπη προφορά του φθόγγου λ, παρόμοια με εκείνη του γλωσσικού ιδιώματος των Σφακίων, αλλά και των Ανωγείων, καθώς και άλλων χωριών της δυτικής Κρήτης. Επιπλέον, γραπτές μαρτυρίες του β΄ μισού του 19ου αιώνα και οικογενειακές αφηγήσεις διασώζουν την πεποίθηση μεγάλου μέρους του πληθυσμού του χωριού ότι έλκουν την καταγωγή τους από τα Σφακιά: «Τα Κρητικόπουλα με το βασιλιά ντωνε κάνουσιν έφοδο τη νύχτα, πκιάνουσι ντο βασιλιά, βρίσκου γκαί τη βασίλισσα. Ετότες επομείνασι στ’ Απεράθου εφτά οικογένειες Σφακιανοί απού τα παλληκάρια του βασιλιά τση Κρήτης κ’ εχτίσα ντο χωριό μας».

Πιστεύεται ότι σημαντικός αριθμός Σφακιανών εγκαταστάθηκε στο χωριό (1771-74), αμέσως μετά την καταστολή της Επανάστασης του Δασκαλογιάννη (1770-71), χωρίς ωστόσο να υπάρχουν γραπτές πηγές της εποχής οι οποίες να επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο, γεγονός στο οποίο βασίζεται η επιχειρηματολογία μερίδας Απεραθιτών που αρνούνται, “κατηγορηματικά” θα έλεγε κανείς, την ύπαρξη οποιουδήποτε μαζικού εποικισμού του χωριού τους από Κρητικούς.

Επώνυμα πάντως που συνδέονται με κρητικούς εποικισμούς στο χωριό (τέλος 18ου αι.) θεωρούνται τα: Αρχοντάκης, Πυτιλάκης, Σκληράκης, Μηλιδάκης, Βασιλακάκης, Πρωτοπαπαδάκης, Φραγκούλης, Κρητικός, Σφακιανός, Φραγκίσκος, Μπαρδάνης ή Βαρδάνης, Γαλάνης, Βλαστός, Πατακός, καθώς και τα εξαφανισμένα πλέον Αγαθάκης, Βαφιανός, Καπράκης, Καπρακάκης, Πιταράκης, Δασκαλάκης, Σακελλαράκης Σηφάκης, Σκορδίλης ή Σκορδιλάκης, Διγενάκης κ.ά., όπως και τα ακόμη προγενέστερα: Ανουσάκης, Βλαχάκης, Παπαδάκης και Παυλονικολάκης. Επιχωριάζει δε εκεί το χαρακτηριστικό βαπτιστικό Φραγκίσκος (Φρατζέσκος) και πιθανόν παλαιότερα το Νταμουλής.

Η περίπτωση του Φιλωτίου
Στο Φιλώτι, το μεγαλύτερο χωριό της Νάξου, διάχυτη είναι στους κατοίκους η αίσθηση ότι υπάρχει συγγένεια με τους Κρητικούς. Σύμφωνα δε με προφορικές μαρτυρίες, οι δύο μεγαλύτερες οικογένειες του χωριού είναι κρητικής καταγωγής: οι Μουστάκηδες φέρεται να έλκουν την καταγωγή τους από την περιοχή του Σελίνου, οι δε Βασιλάκηδες ίσως από το Λουτρό Σφακίων, ενώ οι Σουλήδες κατάγονται από κάποιον Κρητικό φυγάδα ονόματι Μπαλή, που άλλαξε το επώνυμό του για να ξεφύγει από τους Τούρκους. Υπάρχουν σήμερα και άλλα κοινά με την Κρήτη επώνυμα, όπως τα: Μανιός και Κρασσάς, ενώ παλαιότερα, κατά την Τουρκοκρατία, εντοπίζονταν και άλλα: Σαλιαράκης (καπετάνιος από τα Χανιά), Λιμογιάννης, Μιξάκης, Τζι(μ)πλάκης, Βαρδαράκης, Παντελάκης, Τζαννιδάκης, Ταταδάκης, Ταταράκης, Καλλέργης, Βλαστός, Παπαδάκης, Περουλάκης, Περάκης, Κουντουράκης, Τζουανάκης, Γλιμάκης, Κουρούπης, Λαμπαδάκης, Σκουλούδης, Νανάς, Λαπαδάκης, Μιλιδάκης, Βαβουλάκης, Τζουνάκης, Σταματάκης, Σφυριδάκης, Μακαράκης(;), Κρητικός και Κρητικοπούλης, καθώς και το βαπτιστικό Μανούσος, πιθανόν δε και το Νταμουλής.

Επιπλέον, το γλωσσικό ιδίωμα του χωριού φαίνεται να είναι παρόμοιο (βάσει γραμματικής και λεξιλογίου) με εκείνο της δυτικής Κρήτης, ίσως δε περισσότερο -κατά μία εκτίμηση- με εκείνο του Αποκόρωνα, με χαρακτηριστικότερο γνώρισμά του την αποβολή του φθόγγου λ προ των α, ο και ου, φαινόμενο κοινό, τουλάχιστον μέχρι πρότινος, και για ορισμένα χωριά των επαρχιών Κυδωνίας και Αποκορώνου, που βρίσκονται στις υπώρειες των Λευκών Ορέων, καθώς και για τα Ζωνιανά Μυλοποτάμου.

Κρητικά επώνυμα σε άλλα χωριά της Νάξου
Παρόμοιο γλωσσικό φαινόμενο επιχωριάζει και στην ιδιαιτέρως ορεινή Κωμιακή ή Κορωνίδα, όπου εντοπίζονται τα θεωρούμενα ως κρητικά επώνυμα Βιτζηλαίος, Νικολάκης, Παπαδάκης, καθώς και τα βαπτιστικά Φραγκίσκος και Μανούσος. Το Μανούσος επιχωριάζει και στον επίσης ορεινό Κυνίδαρο, όπου κατά το παρελθόν είχαν καταφύγει Σφακιανοί αγωνιστές (π.χ. Μανούσος Στρατίκης ή Κούτσουπας, πρωτοπαλλήκαρο του Δασκαλογιάννη), ενώ κυνιδαριώτικα επώνυμα που θεωρείται ότι έχουν κρητική προέλευση είναι τα Χανιώτης, Αντωνάκης, Λιαδάκης, Γεροντάκης, Καπετανάκης, Τρανουδάκης και Νανάς (από το Ναναδάκης), όπως και παλαιότερα τα Γιακουμηδάκης, Μηλιδάκης, Τσουνάκης και Φεραντάκης. Στο λεκανοπέδιο της Τραγαίας και
τα χωριά του εντοπίζονται τα
Μπαρότσης, Ψιλάκης, Λαμπαδάκης, Χριστοδουλάκης, Ψωμαδάκης, Φραγκουδάκης, Γαβαλάς, Παπαδάκης, Βλησίδης, Βασαλάκης, Μαράκης, Βενιεράκης, Κρητικοπούλης, Τζιμπλάκης, Λεκάκης κ.ά., στη Μονή τα Κωνσταντάκης και Περιστεράκης, ενώ στις Μέλανες το Βασιλάκης και στην Ποταμιά τα Μαρούλης και Γρυλλάκης. Σύμφωνα με οικογενειακές αφηγήσεις ατόμων που φέρουν τα παραπάνω επώνυμα, αυτά έλκουν ως επί το πλείστον την καταγωγή τους από τη δυτική Κρήτη, πρωτίστως από την ευρύτερη περιοχή των Χανίων.

Επίσης, στην πεδινότερη Νάξο επιχωριάζουν μεταξύ άλλων τα: Μαρούλης, Φραγκιουδάκης, Σκουλούδης, Σκουλουδάκης, Ξενικουδάκης, Καπρής, Λαμπριανάκης, Χανιώτης, Χανιωτάκης, Χαμπάκης, Φλωράκης κ.ά., όπως και παλαιότερα το Βαρβατάκης. Τέλος, στη Χώρα της Νάξου, επώνυμα κρητικής προέλευσης θεωρούνται τα: Βλαχάκης, Σπυριδάκης, Ζωλοτάκης, Πιτταράκης, Κουτσογιαννάκης και Μελισσηνός, ενώ πριν από έναν περίπου αιώνα εντοπίζονταν ακόμη τα: Ψωμαδάκης, Μαυρογιαννάκης, Μανετάκης, Βαρότσης, Γαβαλάς, Σκορδύλης, Κάνδιας κ.ά.
Τα παραπάνω επομένως στοιχεία ενισχύουν την εκτίμηση ότι πράγματι υπήρξαν εποικιστικές μετακινήσεις από την Κρήτη προς την Νάξο, κυρίως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Αξιοσημείωτη δε είναι η σχετικά μεγάλη αναλογία ναξιακών επωνύμων κοινών με τη δυτική Κρήτη και ιδίως με τον νομό Χανίων (σε αντιδιαστολή με την πλησιέστερη από γεωγραφική άποψη ανατολική Κρήτη), που σε συνδυασμό με το γεγονός των εμφανών γλωσσικών και των εν γένει πολιτισμικών ομοιοτήτων ανάμεσα στις δύο περιοχές, καθιστά μία περαιτέρω προσπάθεια διεπιστημονικής διερεύνησης των μεταξύ τους δεσμών ιδιαιτέρως ελκυστική.

*δρ Ιστορίας του Πολιτισμού

https://www.haniotika-nea.gr/kritika-ke-idios-chaniotika-eponima-sti-naxo/

Πώς γινόταν η ονοματοδοσία στους αρχαίους Έλληνες;

2024-11-16T19:05:00.001+02:00

Η μαρτυρία της Διοτίμας....

Η γνωστή Ελληνίδα φιλόλογος και ιστορικός κα Ευγενία Γ. Δαρβίρη, μέσα στο βιβλίο της «ΔΙΟΤΙΜΑ: Η πυθαγόρεια διδασκάλισσα του Σωκράτους», περιγράφοντας την πρώτη νύχτα της γέννησης και της «βάπτισης» της Διοτίμας, έτσι όπως αφήνει την ίδια την Διοτίμα να διηγείται στον Σωκράτη, γράφει μεταξύ άλλων και τα εξής:

«Το βράδυ εκείνο έγινε ο Σωκράτης για πρώτη φορά μύστης της γυναικείας αυτής ψυχής που ταξινομούσε τον κόσμο με τρόπο καινούργιο και παράδοξο. Όπως καθόταν απέναντί του στην αδύναμη λάμψη των λύχνων, φάνταζε σαν οπτασία έτοιμη να διαλυθεί στο ημίφως, παρά σαν γυναίκα με σάρκα και οστά. Την άκουγε καθισμένος στο σκαμνί του, σιωπαίνοντας κι αδυνατώντας να καταλάβει αν ζούσε στ’ αλήθεια τη σκηνή η αν βούλιαζε σε όνειρο. Είχε γυρέψει πρώτα – πρώτα τη ζωή της να μάθει, ν’ ακούσει πως ξεχώρισε και πως βρέθηκε στη λατρεία του Θεού. Δεν αρνήθηκε. Έμοιαζε πως ήθελε και κείνη να εξομολογηθεί κάπου, από κάτι να λυτρωθεί.
«….Γεννήθηκα στη Μαντίνεια της Αρκαδίας. Όμορφη πόλη, απλή, ποιμενική αλλά και μαζί ιερή, γεμάτη ναούς. Εμείς οι Αρκάδες, Σωκράτη, είμαστε πιο πρωτόγονοι και πιο δεμένοι με τη γη, απ’ όσο εσείς οι Αθηναίοι, γι’ αυτό και κρατάμε ατόφια την προγονική ευσέβεια που στοιχειώνει θαρρείς την περιοχή. Στα δυτικά της πόλης ξεκρίνει κανείς τα ιερά όρη του Πανός και των Νυμφών, που κλείνουν τον ορίζοντα και στα ανατολικά της μικρό κάμπο. Τη θεμελίωσε στα χρόνια τα παλιά η Αντινόη, του Κηφέα η κόρη κι έχει τείχος γερό και πολυγωνικό, που τη ζώνει από παντού, ενώ ταυτόχρονα με τις δεκαοχτώ πύλες του την ενώνει με τον κόσμο. Ολόγυρά του κυλά το φιδολύγιστο υδάτινο σώμα του ο ποταμός Όφις.

Εγώ γεννήθηκα κοντά στο παλλαϊκό ιερό των Διοσκούρων. Εκεί ήταν το πατρικό μου σπίτι. Πατέρας μου ο Λυκάων και μητέρα μου η Διοδώρα. Βγήκα στον κόσμο νύχτα, φωτισμένη ωστόσο μ’ αστραφτερή πανσέληνο που ασήμωνε την πόλη και τις κορυφές του Μαίναλου στο βάθος του ορίζοντα. Παρά τις μεγαλοπρεπείς θυσίες στην Ειλείθυια, η Διοδώρα είχε δύσκολη γέννα. Την ώρα που εγώ άφηνα τις πρώτες μου κραυγές δοκιμάζοντας τη δύναμη των μικρών πνευμόνων μου, η μητέρα μου ξεματωμένη και χλωμή, κυριευμένη από δυνατό επιλόχιο πυρετό, πάλευε να κρατηθεί στη ζωή. Με χώρισαν από κοντά της, με καθάρισαν, μ’ έπλυναν, με τύλιξαν σε σεντόνι και μ’ έφεραν στην αίθουσα υποδοχής όπου περίμενε ο πατέρας μου βηματίζοντας πάνω κάτω νευρικά.

Η γιαγιά μου, η Γοργώ, με τρεμάμενα χέρια με ακούμπησε κατάχαμα μπρος του. Σύμφωνα με το πανάρχαιο έθιμο, ο πατέρας αποφασίζει αν το παιδί θα παραμείνει στον οίκο όντας γερό, η θα απορριχτεί για να πεθάνει αν είναι ανάπηρο η άρρωστο. Η δεύτερη αυτή σκληρή μοίρα χτυπά συνήθως και τα νεογέννητα κοριτσάκια. Βάρος στην οικογένεια, κατά την αντίληψη πολλών, ανίκανα για ουσιώδη εργασία, της απομυζούν την περιουσία με την προίκα που θα την υποχρεώσουν να δώσει, ενώ οι αριστοκράτες ταυτόχρονα πικραίνονται διπλά που δεν μπορούν να διαιωνίσουν και το όνομα του οίκου τους… Μα η γυναίκα, Σωκράτη, διαιωνίζει τη ζωή. Τι σημασία μπορεί να έχει το όνομα που θα δώσεις στη ζωή; Και είναι αυτή που σταλάζει στη ζωή μια γλυκιά τρυφερότητα• αυτή είναι που σηκώνει τον Άνθρωπο μια σκάλα πάνω από τα αγρίμια. Το σκληρό δίκαιο των ανθρώπων ίσως φοβάται την παντοδυναμία της, γι’ αυτό και προσπαθεί, τρομαγμένο, να την περιορίσει…

Ο πατέρας μου, παρότι σκεφτόταν καλύτερα από άλλους της γενιάς και της σειράς του, δεν μπορώ να ορκιστώ πως δε θα απογοητεύτηκε κάπως όταν με είδε, πως καμμιά σκιά τεφρή δε θα πέρασε από το βλέμμα του. Σαν άντρας, ήθελε τον πολυπόθητο διάδοχο που θα διαφέντευε την περιουσία του οίκου του και θα κληρονομούσε το όνομά του• ίσως να αχνόβλεπε στο μέλλον και τον συνεχιστή του στη λατρεία των Διοσκούρων, γιατί λησμόνησα να σου πω, πως ήταν ιερέας τους.

Ωστόσο ήταν άνθρωπος ευσεβής και μειλίχιος. Δεν ήμουν παρά το πρώτο του παιδί κι άλλωστε δεν τον πίεζε η φτώχεια. Είχε τον τρόπο του..
Έσκυψε λοιπόν και καθώς τσίριζα κι αναδευόμουν στο σεντονάκι μου, με πήρε στην αγκαλιά του βάζοντας τέρμα στην αγωνία της Γοργώς και των άλλων γυναικών που τον κοίταζαν στα μάτια. Τώρα πια είχα αληθινά το δικαίωμα να ζήσω.

“Θα την πούμε Λυκομήδεια”, είπε ο πατέρας μου και χαμογέλασε με καλοσύνη. Μ’ αυτά τα δυο λόγια έδωσε νόημα και νομική υπόσταση στους πόνους και την εννιάμηνη δοκιμασία της Διοδώρας…

Έτσι πήρα το δρόμο για το βρεφικό μου λίκνο, καμωμένο από πλεχτά κλαδιά λυγαριάς και κρεμασμένο από ένα δοκάρι της οροφής για να μπορεί να κουνιέται και να με νανουρίζει. Με το ξημέρωμα μια μάλλινη πλεχτή εσάρπα είχε κιόλας αναρτηθεί πάνω από την εξώθυρα του σπιτιού μας, για να ανακοινώσει τη γέννηση θυγατέρας και να προσδιορίσει την κοινωνική μου θέση, τη θέση της συζύγου και της νοικοκυράς. Μάλλον διέψευσα τον τεχνητό αυτό οιωνό… Ας είναι.».

Εκλογή Άγγελος Σακκέτος
CUL-HUB

https://cognoscoteam.gr/%cf%80%cf%8e%cf%82-%ce%b3%ce%b9%ce%bd%cf%8c%cf%84%ce%b1%ce%bd-%ce%b7-%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%bf%ce%b4%ce%bf%cf%83%ce%af%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%82-%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b1/?fbclid=IwAR1sPGmmOI2DjA3DB31I5_zZqpiv2sxP7xwtMQiwKSI-F04QK088LYrOBFs

1940

2024-10-27T20:07:00.003+02:00

7 Οκτωβρίου 1571: Ναυμαχία της Ναυπάκτου

2024-10-07T22:20:00.004+03:00

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 7 Οκτωβρίου 1571: Ναυμαχία της Ναυπάκτου, η μεγάλη ήττα των Οθωμανών

Οι στόλοι της Ισπανίας και των ιταλικών πόλεων καταναυμαχούν τον οθωμανικό στόλο, στα ανοιχτά του Κορινθιακού κόλπου.Για χρόνια η Βενετία προσπαθούσε να αναχαιτίσει τις επεκτατικές ορέξεις της αυτοκρατορίας των Οθωμανών αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Υστερώντας συντριπτικά σε μέσα και άνδρες, οι Ενετοί συγκρούστηκαν κατ’επανάληψη με τις οθωμανικές στρατιές και παρόλο που προξένησαν μεγάλη φθορά, οι αριθμοί τους, τους λύγισαν. Το 1540 έφτασαν σε έναν συμβιβασμό με τον σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή, ελπίζοντας πως αυτό θα ήταν το τέλος. Ο διάδοχός του, Σελίμ ο 2ος, θεώρησε τη συνθήκη ως έκφραση αδυναμίας των Χριστιανών και εξαπέλυσε το 1570 μια νέα εκστρατεία εναντίον τους, αυτή τη φορά με έπαθλο την Κύπρο.

Οι Ενετοί ήταν αποφασισμένοι να μην χάσουν την Κύπρο και αποτάθηκαν για βοήθεια στον Πάπα. Ο Πίος ο 5ος προσπαθούσε ήδη από το 1566 να συμπήξει μια σταυροφορία ή καλύτερα πανχριστιανική συμμαχία, μεταξύ των καθολικών δυνάμεων κατά των Τούρκων. Ωστόσο, η Γαλλία και η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν απασχολημένες με τις εσωτερικές αιματηρές έριδες της Λουθηρανής Αναμόρφωσης, που εξελισσόταν σε εμφύλιο, οι ιταλικές ηγεμονίες πολεμούσαν μεταξύ τους και η Ισπανία, η μεγαλύτερη δύναμη στην Ευρώπη τότε, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα τόσο στο οικονομικό πεδίο όσο και επαναστάσεις στις υπεράκτιες κτήσεις της.

Επιπλέον, η Βενετία ήταν σε σοβαρή διάσταση με την Ισπανία για επιρροή στην ιταλική χερσόνησο και ήταν δύσκολο να πειστεί η μία να συνδράμει την άλλη, κατά του κινδύνου που φαινόταν τόσο μακρυνός. Κι ενώ η Βενετία αγωνιούσε για την Κύπρο, ο Φίλιππος της Ισπανίας ήγειρε αξιώσεις στην Τυνησία και στην Αλγερία ως ανταμοιβή για τη βοήθειά του.

Στο μεταξύ, οι Τούρκοι είχαν κυριαρχήσει στην ύπαιθρο της Κύπρου. Η Λευκωσία έπεσε στα χέρια τους το Σεπτέμβριο του 1570 και τα οθωμανικά στρατεύματα περιέσφιγγαν ήδη την Αμμόχωστο, την τελευταία μεγάλη πόλη και προπύργιο των Ενετών στο νησί. Τότε μόνο ο Πάπας κατόρθωσε να συνασπίσει τα απρόθυμα χριστιανικά βασίλεια και να κηρύξει την Ιερή Συμμαχία κατά των αλλοπίστων.

Αυτή οργανώθηκε την Άνοιξη του 1571, αλλά ο οθωμανικός στόλος είχε ήδη φτάσει στην Αδριατική. Ηγέτης ορίστηκε ο πρίγκηπας ντον Χουάν της Αυστρίας, ετεροθαλής αδελφός του Φιλίππου της Ισπανίας, με υποδιοικητή τον Ενετό στρατηγό Μαρκαντόνιο ντε Κολόνα. Ο συμμαχικός στόλος των ιταλικών πόλεων συγκεντρώθηκε στη Σικελία τον Αύγουστο του 1571 και απέπλευσαν μαζί με τον ισπανικό το Σεπτέμβριο για να συναντήσουν τον οθωμανικό στη Ναύπακτο.

Η ναυμαχία είναι μια από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις σε αριθμούς πλοίων στην ιστορία, αφού συμμετείχαν 469 πολεμικά πλοία και 140.000 στρατιώτες, πληρώματα και κωπηλάτες, ενώ είναι η τελευταία σύγκρουση που συμμετείχαν αμιγώς γαλέρες.

Παρά την υπεροχή των Τούρκων σε αριθμούς, οι Χριστιανοί παρέτασαν περισσότερα πυροβόλα όπλα (1.815 έναντι 750 περίπου). Συνολικά διέθεταν 6 ενετικές γαλεάσσες (μεγάλα πλοία με 44 κανόνια), 207 κωπήλατες γαλέρες (105 ενετικές, 81 ισπανικές, 12 παπικές και μερικές από άλλες ιταλικές πόλεις) και αρκετά βοηθητικά πλοία. Οι Τούρκοι παρέτασσαν περισσότερα αλλά λιγότερο εξοπλισμένα πλοία, ενώ το ηθικό και η εκπαίδευση των πληρωμάτων δεν ήταν καλή.

Στο κέντρο του χριστιανικού στόλου επικεφαλής ήταν ο ίδιος ο ντον Χουάν, ο Ενετός Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγο είχε το αριστερό και ο υπαρχηγός του ισπανικού στόλου, Ανδρέα Ντόρια το δεξί. Ο Ισπανός μαρκήσιος της Σάντα Κρουζ, Αλμπάρο ντε Μπαζάν, διοικούσε την εφεδρεία.

Οι Οθωμανοί ήταν σε διάταξη ημισελήνου αλλά βλέποντας την επιθετική διάταξη του αντιπάλου, οργανώθηκαν σε ανάλογη τάξη. Η σύγκρουση των δύο στόλων εξελίχθηκε σχεδόν σε προσωπική μονομαχία μεταξύ των ηγετικών πλοίων και πληρωμάτων με τις ναυαρχίδες του ντον Χουάν “Real” και του Αλί πασά, “Sultana” να εμπλέκονται σε εμβολισμό, που ακολουθήθηκε από επιβίβαση και μάχη καταστρωμάτων. Ανάλογη ήταν και η δράση στο αριστερό με τους Μπαρμπαρίγο και τον Αιγύπτιο Μωχαμέτ Σαουλάκ να εμπλέκονται άγρια.

Μετά από ώρες, ο Αλί πασάς σκοτώθηκε και το πλήρωμά του παραδόθηκε. Οι σύμμαχοι έχασαν τον Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγο που δέχτηκε ένα βέλος στο μάτι και ο θάνατός του προκάλεσε μεγάλη οργή στους στρατιώτες του, που εκτέλεσαν τον Σαουλάκ και κατέβαλαν τους αντιπάλους τους. Προς στιγμήν, το οθωμανικό αριστερό υπό τον Αλγερινό Ουλούχ Αλί παρέσυρε τους χριστιανούς σε μια προσποιητή υποχώρηση που εξελίχθηκε σε κυκλωτικό ελιγμό, κατορθώνοντας να διασπάσει την συνοχή τους και να εισρεύσει στο κενό, αλλά η κατάρρευση και παράδοση του κέντρου και του δεξιού είχαν ήδη κρίνει το αποτέλεσμα.

Οι Οθωμανοί υπέστησαν συντριβή. Από τα 251 πλοία τους τα 187 βυθίστηκαν, καταστράφηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και οι απώλειές τους ξεπέρασαν τους 20.000. Η χριστιανική νίκη αναχαίτισε τον Οθωμανικό επεκτατισμό στη Μεσόγειο. Ο Πάπας απέδωσε τη νίκη σε θαύμα της Παναγίας και καθιέρωσε την επέτειο της ναυμαχίας σε αργία υπέρ της Παναγίας της Νίκης (γιορτάζεται σήμερα ως Παναγία του Ροζαρίου “Madonna di Lepanto del Rozario”).

Στάθης Βασιλείου

https://military-history.gr/1571-10-07-battle-lepanto/

Τα κύρια ονόματα των κατοίκων της Θράκης

2024-09-30T16:39:00.003+03:00

Τα κύρια ονόματα των κατοίκων της Θράκης (Βόρειας, Ανατολικής και Δυτικής) μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες, δηλαδή:

Α) Σε αυτά που επικράτησαν στη βυζαντινή Θράκη από τους πρώτους μ. χ. αιώνες όταν και ολοκληρώθηκε ο εξελληνισμός της προερχόμενα μερικά από την Αρχαία και από την Ρωμαϊκή περίοδο
Τέτοια ονόματα είναι τα συνηθισμένα του Ελληνισμού όπως:

Κωνσταντίνος- Κωνσταντής-Κώστας-Κώτσος
Γεώργιος-Γιώργης
Δημήτριος-Δημητρός-Μήτσος, Μητσούλιας
Ελένη-Λενιώ
Ιωάννης-Γιάννης –Γιωγάνης
Αθανάσιος-Θανασός-Θανάς

Β) Όσα δημιουργήθηκαν από τον λαό στην πορεία των χρόνων και κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από ονόματα Βυζαντινών ευγενών, δένδρων, φυτών, περιφερειών, τοπονυμίων, πόλεων, χωριών, κ.λ.π. ‘όπως:
Πολυχρόνης, Παρασκευάς, Παναγιώτης, Ασημένια, Γαρουφαλιά, Διαλεκτή

Γ) Σε όσα δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια και πάρθηκαν από την Ελληνική ιστορία και μυθολογία όπως:
Αριστείδης, Σοφοκλής Αντιγόνη, Αθηνά, Πηνελόπη κ.λ.π.

Πάντως όλα τα ονόματα που δίνονταν και χρησιμοποιούνταν μέχρι την εκδίωξη από τις αλησμόνητες πατρίδες με την Μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών, είτε με την εκδίωξη από τους Βουλγάρους για τους Ανατολικορωμυλιώτες, ήταν αρχαία ή νεώτερα ελληνικά, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις.
Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι, παρά την μακραίωνη σκλαβιά από τους Τούρκους και παρ’ ότι, τουλάχιστον στα παράλια της Ανατολικής Θράκης και της Βόρειας Θράκης επέδραμαν λαοί όπως οι Ενετοί και οι Γενουάτες, πολύ μικρή ήταν η επίδρασή τους στην ελληνικότατη Θράκη.
Αυτό που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα είναι η μοναδικότητα των κυρίων ονομάτων που απαντώνται μόνο στους Θρακιώτες και πολύ λίγο ή καθόλου σε άλλες ελληνικές φυλές και πληθυσμιακές ομάδες.

Το σύνολο σχεδόν των Θρακιωτών είχαν τα οικογενειακά τους επίθετα-επώνυμα. Επί Τουρκοκρατίας όμως δεν τα χρησιμοποιούσαν επίσημα γιατί και η Τουρκική Πολιτεία δεν το ήθελε και επέμενε να τα αγνοεί. Στα μητρώα των σχολείων οι μαθητές γράφονταν με τα πατρικά τους ονόματα. λ.χ. Κωνσταντίνος Ιωάννου, Κυριάκος Παρασκευά κ.λ.π.
Εν τούτοις τα οικογενειακά επώνυμα διατηρούνταν από γενιά σε γενιά και από στόμα σε στόμα. Σιγά-σιγά άρχισαν να αναγνωρίζονται και να υπογράφουν με αυτά έως ότου η χρήση τους επιβλήθηκε επί ελληνικής διοικήσεως. Τα οικογενειακά επίθετα σχηματίζονταν από κοινά επίθετα και παντός είδους λέξεις που σήμαιναν επαγγέλματα, τόπο καταγωγής, σωματικά ή ηθικά χαρακτηριστικά κ.λ.π. μερικά, λίγα στη Θράκη, από την Τουρκική γλώσσα όπως και από την Σλάβικη γλώσσα, τα περισσότερα όμως είχαν ελληνική ρίζα και κατάληξη.
Η ύπαρξη στην ΑνατολικήΘράκη συμπαγών αλβανοφώνων πληθυσμών στην περιοχή του Μεγάλου Ζαλουφίου και του Ιμπρίκ-Τεπέ οι οποίοι διατήρησαν τη Γλώσσα τους διά μέσου των αιώνων.

Μερικές από τις συνήθης καταλήξεις των επιθέτων:
Κατάληξη –ης μη τονιζόμενη όπως π.χ. Τσάνταλης (καταγόμενος από την Τσαντώ),
Μαγκριώτης: Από το βαφτ. Μαγκριώτης, χρησιμοποιούμενο κυρίως στην Θράκη. Σύμφωνα με τον Ψάλτη, στα Θρακικά του, μετέπεσε σε κύριο όνομα από κάποια παλιότερη βυζαντινή επωνυμία, όπως συνέβη με άλλα όπως Παλαιολόγος, Βάρδας, Κομνηνός, Δούκας-Δούκισα, Ασάνης-Ασάνω κτλ. Πιθανό να προδίδει και καταγωγή από την Μαγκριώτισσα,
Αμδίτης- Επώνυμο εθνικό που δηλώνει καταγωγή από περιοχή που ονομάζεται Αμδί, συν την κατάλ. -ίτης. Οικισμό Αμδί δεν βρήκα πουθενά, αμδί πάντως στην διάλεκτο της ανατολικής Θράκης (Σαράντα Εκκλησιών), έλεγαν το αμμούδι, την άμμο.
Γιαβάσης- Από το τουρκ. yavas, μαλακός
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται και τα εις –ιδης επώνυμα: Αηδονίδης, Δοϊτσίδης, Κλωναρίδης (από το μεσν./δημωδ. κλώνι, το κλωνάρι, το τρυφερό μικρό κλαδί, σαν χαρακτηρισμός ανθρώπου με την έννοια του παλληκαριού, του νέου)., Κούρτης (Ιταλ.), Παρδάλης (αρχαιοελληνικό).
Κατάληξη σε -ης τονιζόμενη π.χ.:Πασπαλτζής, Φαρφαρατζής, Γκαϊτατζής κ.λ.π.
Κατάληξη σε –ογλου-ογλους: Σε κάποιες περιοχές της Θράκης όπως στην Τσαντώ. Π.χ. Ιγνάτογλους (Το πραγματικό επώνυμο του Κωστή Τσάνταλη του πολέμαρχου της Θράκης)..
Κατάληξη σε –ας τονιζόμενη όπως: Κουτσουράς, Κροκιδάς, Ψωμάς κ.λ.π.
Κατάληξη σε –ας μη τονιζόμενη π.χ. Άτσαλας (επώνυμο από την Στενήμαχο), Τσότρας κ.λ.π.
Κατάληξη σε –ακης σε μερικές περιοχές της Θράκης όπως στα Μπογιαλίκια. (Άνω και Κάτω Μπογιαλίκι της Ανατολικής Ρωμυλίας): Τσιβλικάκης, Σμυδάκης , Θεοδωράκης, Γκαϊτερτζάκης κ.λ.π.
Κατάληξη εις –ουδης ιδιαίτερα σε περιοχές του Έβρου π.χ. Τσιφουντούδης, Δημούδης κ.λ.π.
Κατάληξη εις –ος μη τονιζόμενη π.χ. Τζάτζος, Ρέκλος (πιθανά από ιταλική ρίζα Ρέκλα-Ρεκλίτης, που σημαίνει χαλαρός) , Στρίκος (Επωνυμο προερχομενο απο τη σλαβικη λεξη strig που σημαίνει κουρά κυρίως προβάτων), Νέντος κ.λ.π.
Κατάληξη εις –ες (ελάχιστα) π.χ Ταρλατές.
Κατάληξη εις –αλης π.χ. Χατζηπασχάλης.
Κατάληξη εις –ανης π.χ. Δουμάνης
Κατάληξη εις –ουρας π.χ. Πατσούρας (Γκαγκαούζης).
Κατάληξη εις –αρης π.χ. Κοκονιάρης, Τσινάρης, Χαράρης,κ.λ.π.
Κατάληξη εις –ουρης π.χ. Μπιντούρης
Κατάληξη εις –ουρος π.χ. Λιούρος Δημ. (στην Αγ. Ελένη Σερρών στην καθημερινή επικοινωνία αποκαλούνταν Τρίκης ή το Τρικόπλο)
Κατάληξη σε –αδης π.χ. Ζαχαριάδης Δοξιάδης, Στεργιάδης
Κατάληξη εις –ινος π.χ Μπαντίνος, Γκουντίνος
Κατάληξη εις –οπουλος π.χ.Γκουδελόπουλος, Μποδιτσόπουλος

Για τα εις –ελης επώνυμα της Θράκης
Επώνυμα εις -έλης απαντώνται σε Μυτιλήνη , Αϊβαλί, Λήμνο, Ίμβρο, Έβρο, Έδεσσα. κτλ.(Ζαφειρέλης ,Κοκορέλης) αλλά και στην περιοχή της Θράκης και του Ελλησπόντου, όπου οι Λέσβιοι ίδρυσαν αρκετές αποικίες, όπως την Αίνο στην Ανατολική Θράκη και το Σίγειον στην περιοχή του Ελλησπόντου, για την κατοχή του οποίου πολέμησαν σκληρά με τους Αθηναίους. Το 1355 το νησί της Λέσβου θα παραχωρηθεί ως προίκα από τον Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγο στον Φραγκίσκο Γατελούζο, γόνο της ομώνυμης αρχοντικής οικογένειας της Γένοβα. Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του νησιού από τους Γατελούζους, οι οποίοι αναγνώριζαν την επικυριαρχία του Βυζαντινού αυτοκράτορα, η Λέσβος θα καταστεί κέντρο του διαμετακομιστικού εμπορίου του βορειοανατολικού Αιγαίου και θα γνωρίσει σημαντική οικονομική ακμή. . Τα μονόγραμμα των Παλαιολόγων και τα βυζαντινά εμβλήματα θα συνυπάρξουν με τους θυρεούς των Γατελούζων τόσο στην κτητορική επιγραφή του κάστρου της Μυτιλήνης, όσο και στα νομίσματά τους, σηματοδοτώντας μια κοινή αναπτυξιακή πορεία 100 περίπου ετών για Λέσβιους και Γενοβέζους.
Λέσβιοι και Γενοβέζοι έχουν παρουσία και στα παράλια της Προποντίδας, από την πλευρά της Ανατολικής Θράκης και της Μαύρης θάλασσας στη περιοχή της Βορειοανατολικής Θράκης
Υπάρχει η άποψη ότι η ύπαρξη επωνύμων εις –έλης στην περιοχή χωριών της περιοχής Βιζύης στην Αν. Θράκης (Αη Γιάννης, Αη Γιώργης, Πινακά), όπως Οργιανέλης, Τσιρέλης κ.λ.π και χωριών της περιοχής Αγαθούπολης (Μπροντίβο, Κωστί), όπως Μαρινέλης, Ντινέλης, Πινέλης, Γκουτζέλης, Ροδέλης, Καρέλης, Μπεδέλης κ.λ.π. σε αυτή ακριβώς την παρουσία των Λέσβιων οφείλεται και οι φέροντας αυτά είναι Λέσβιοι. Κατ΄ αρχήν δεν έχουμε οι φέροντας τα επίθετα αυτά πρόβλημα να θεωρούμαστε Λέσβιοι, Αιολείς δηλαδή κ.λ.π. όμως έχω επιφυλάξεις για αυτό και θα εξηγήσω γιατί:
1) Όπως είναι γνωστό, Θρακικά φύλλα αποίκησαν την βορειοδυτική Μ. Ασία και νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου. Οι Ζεϊμπέκοι για παράδειγμα είναι ιστορικά-εθνολογικά αποδεδειγμένο ότι ήταν Θράκες εξισλαμισθέντες. Αυτό το γεγονός πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
2) Τα χωριά της βορειοανατολικής Θράκης που αναφέραμε δεν είναι παραθαλάσσια. λογικά θα έπρεπε να υπάρχουν επώνυμα εις -ελης πρώτα στις παραθαλάσσιες κωμοπόλεις-χωριά της περιοχής αυτής όπως το Βασιλικό (σήμερα Τσάρεβο Βουλγαρίας), Αγαθούπολη (σήμερα Αχτόπολ Βουλγαρίας), αλλά και στην Μήδεια της Ανατολικής Θράκης που είναι επίνειο της Βυζώς. Από την απογραφή των προσφύγων που ήρθαν από αυτές τις πόλεις, δεν υπάρχουν επίθετα εις –ελης. Δεν μπορεί να βρέθηκαν σε συγκεκριμένα στεριανά χωριά και να μην υπάρχουν σε παραθαλάσσιες περιοχές αφού λογικά πρέπει να ήρθαν οι Λέσβιοι από την θάλασσα.
3) Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι δεν υπάρχουν μαρτυρίες από πατέρα σε γιο και από παππού σε εγγονό ότι υπάρχει τέτοια καταγωγή, από τη Λέσβο εννοώ σε καμία από τις οικογένειες με κατάληξη επωνύμου σε –ελης. Για παράδειγμα στην θαυμάσια εργασία του Γεωργίου Γκότσικα «Η διαδρομή της οικογένειας Γκότσικα», αναφέρεται ότι η οικογένεια ξεκίνησε γύρω στο 1650 από τα Σουλιοτοχώρια της Ηπείρου και μέσω της Χαλκιδικής πήγαν στο Αϊβαλί της Μ. Ασίας. Από εκεί, μετά από διάφορα γεγονότα έφυγαν και πήγαν στο Αϊβαλί της Θράκης. Για τη διαδρομή αυτή υπάρχει μαρτυρία από πατέρα σε γιο.
4)Η παρουσία των Γενοβέζων στα παράλια της βορειοανατολικής Θράκης (Αν. Θράκη, Αν. Ρωμυλία) ίσως επηρέασε αφού υπάρχουν λέξεις με λατινική-ιταλική ρίζα όπως η λέξη τζούντα που σημαίνει κορυφή δένδρου. Εξ άλλου και το δικό μου επώνυμο «Πινέλης» έχει προφανώς ιταλική ρίζα.
Εν πάσει περιπτώσει όπως και να είναι ακόμη και εάν είναι από μετανάστευση η παρουσία στη Θράκη, των εχόντων επώνυμα εις –ελης, μετά από πάνω από δύο αιώνες παρουσίας στη Θράκη, θεωρούνται και είναι Θρακιώτες.

Γράφει ο Κώστας Πινέλης.

https://www.inevros.gr/2018/10/18/ta-kyria-onomata-kai-epitheta-tis-thrakis/

Απίστευτα ελληνικά επίθετα

2024-09-28T20:44:00.000+03:00

Επώνυμα που μένουν

Κανένας δεν θα έπρεπε να φοβάται ή να ντρέπεται για το επίθετο που "κουβαλάει". Είναι κάποια επίθετα, όμως, που σίγουρα δεν λέγονται με τόση ευκολία!

Ας μάθουμε μερικά επίθετα που σίγουρα δεν τα ξεχνάς...

Κηπουρική υπόθεση
Σε αυτή την κατηγορία κατατάσσονται τα: Τριαντάφυλλος, Γαρύφαλλος, Κηπουρός, Δάφνης, Περιβολάρης, Κρεμμύδας, Πεπόνης, Καρπούζης, Καρύδης, Ραπανάκης, Τσουκνίδας, Νεράντζης, Βερυκοκκάκης, Λόλας, Πατάτας, Λουλούδης, Παπαρούνας, Πυπεργιάς.

Ξέρω τι δουλειά έκανε ο παππούς σου...
Πολλά από τα επώνυμα της κατηγορίας αυτής, που συνήθως προδίδει το επάγγελμα κάποιου προγόνου, μάλιστα έχουν απασχολήσει κατά διαστήματα έντονα την επικαιρότητα…Παπουτσής, Κορδόνης, Ράπτης, Αλευράς, Κουλούρης, Ψύχας, Πήττας, Βαμβακάς, Γανωτής, Γεμιτζής, Μπαλτάς, Μπαχάρης, Μποτάκης, Φούρναρης, Χαλβατζής, Σαμαράς.

Με μουσική νότα
Σε αυτή την κατηγορία συναντώνται ο κ. Κονσόλας αλλά και ο κ. Τρομπέτας.

Τα dangerous
Έχουν μια επικίνδυνη χροιά… Φυτίλης, Λεπίδας, Σπαθής, Πλαταράς, Αγκαθίδου, Δράκος, Καραμπίνας με αποκορύφωμα τον κ. Κόλυβα…

Επιστροφή στη φύση
Εδώ συναντάμε τον κ.Λαγό,τον κ. Βοσκό, τον κ. Κατσίκη, τον κ. Ποντίκη, τον κ. Μόσχο, τον κ. Γάτη, τον κ. Κουνέλη, τον κ. Λύκο αλλά και τον κ. Ακρίδα.

Τα αθυρόστομα
Ο κ. Τσούλος, ο κ. Πούλος, ο κ. Πίπας, ο κ. Τσιμπούκης, καθώς και ο κ. Τσιπουκάκης, και ο κ. Φλώρος. Επίσης εδώ θα μπορούσαν να προστεθούν και τα Κεφαλάς, αν παραποιούσαμε λίγο τον τόνο, και ίσως κι ο κ. Μπούρδας.

Πώς σε λένε;
Η κατηγορία αυτή αποτελείται απο ονόματα που απορείς πως μείναν στον χρόνο για να αποκαλούν έτσι ολόκληρες οικογένειες. Τέτοια ονόματα είναι ο κ. Ταράτσας, ο κ. Παρτικόλας, ο κ. Καμμένος, ο κ. Πέτσας και ο κ. Μπουγάτσας.

parapolitika.gr

Τσιμέντο καλύτερο από το σημερινό στην αρχαία Ρόδο,ΑΔΙΑΠΕΡΑΣΤΟ ΣΤΗΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ

2024-09-25T22:20:00.003+03:00

Έχει καλλιεργηθεί η άποψη ότι οι τεχνολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν ελάχιστες και υπολείποντο κατά πολύ των επιστημονικών τους θεωριών. Όμως ένα πλήθος ιστορικών μαρτυριών, που συστηματικά αποσιωπώνται, καταδεικνύουν το εντελώς αντίθετο.

Ακόμη και κάποια διασωθέντα μνημεία της αρχαιότητας παρουσιάζουν ως προς την τεχνολογία τους και τις ιδιότητές τους εκπληκτικά επίπεδα γνώσεως, που είναι γνωστά σε λίγους ερευνητές σήμερα. Παράδειγμα αποτελούν οι αποδείξεις για την επιστήμη της Χημείας, ένα γνωστικό κλάδο του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού με τεχνολογικές εφαρμογές που δεν υπολείποντο σε τίποτε των σημερινών, κλάδο που εν τούτοις είναι λησμονημένος από το διεθνές ακαδημαϊκό κατεστημένο.

Ο Ιωάννης Τσαγκάρης, καθηγητής της Χημείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, είναι απ’ τους ελάχιστους ερευνητές , που εδώ και χρόνια προσπαθεί να ανασύρει απ’ την ιστορία την θαμμένη γνώση των προγόνων μας. Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο καθηγητής κ. Τσαγκάρης στο περιοδικό “Δαυλός” που φωτίζει άγνωστες πτυχές της Χημικής επιστήμης στην αρχαία Ελλάδα, καθώς και η συνέντευξη του κ. Ευσταθιάδη του μηχανικού που έκανε την μελέτη του αρχαίου σκυροδέματος.
Τσιμέντο καλύτερο από το σημερινό στην αρχαία Ρόδο

ΕΡΩΤΗΣΗ: Κύριε Τσαγκάρη, ελάχιστα γνωρίζουμε σήμερα για τις Χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. Ποια είναι η κυρίαρχη άποψη που προβάλλεται σχετικά με την γέννηση αυτής της επιστήμης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι περισσότεροι και σήμερα δέχονται, ότι η Χημεία έχει τις ρίζες της στην Αίγυπτο, που διέσωσαν οι Άραβες αλχημιστές και κατόπιν οι αλχημιστές του Μεσαίωνα. Η Ελληνική συμβολή δεν ήταν καθόλου γνωστή παλαιότερα, αλλά και σήμερα δεν προβάλλεται επαρκώς. Εκείνος που ανέδειξε την καταλυτική συνεισφορά των Ελλήνων στην γένεση αυτής της επιστήμης ήταν ο Γάλος χημικός Marcelin Berthelot γύρω στα 1888.

Ο Μπερτελώ μελέτησε αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν μεγάλες και πέρασαν στην Αλεξάνδρεια της Ελληνιστικής εποχής. Στην Ελλάδα συνεχιστής των απόψεων του Μπερτελώ και πρωτεργάτης της ανάδειξης της Ελλάδος ήταν ο Μιχαήλ Στεφανίδης από την Λέσβο, καθηγητής της Ιστορίας των Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
ΕΡΩΤΗΣΗ : Πέρα από τις ιστορικές πηγές, που ερεύνησαν αυτοί οι δύο επιστήμονες, υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, που να καταδεικνύουν ένα μέρος της γνώσης αυτής;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Για παράδειγμα στην Ρόδο ήκμασε η πόλη Κάμιρος, απ’ τους Ομηρικούς χρόνους μέχρι το 400 π.Χ. , όταν ο μεγάλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ιππόδαμος έκτισε την πόλη της Ρόδου και η Κάμιρος παρήκμασε.

Στην ακρόπολη λοιπόν της Καμίρου σώζεται σήμερα κτίσμα μιας μεγάλης δεξαμενής από μπετόν, χωρητικότητας 600 κυβικών μέτρων που χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. Είναι πράγματι από μπετόν με προδιαγραφές, σύσταση, ποιότητα, ποιοτική αντοχή και ελαστικότητα όμοια με τις σημερινές, σύμφωνα με εργασία του κ .Ευσταθιάδη.

Ο Ε. Ευσταθιάδης είναι ένας πολύ καλός μηχανικός – συνταξιούχος νομίζω τώρα – με μεγάλη πείρα στα μπετόν – μπετόν αρμέ, διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Δημοσίων έργων του ΥΠΕΧΩΔΕ. Η αξιέπαινη αυτή εργασία του έγινε το 1978, η οποία δεν αμφισβητείται πειραματικώς και αποδεικνύει ότι το μπετόν της δεξαμενής της Καμίρου είναι όμοιο και ίσως καλύτερο από το σημερινό τύπου “πόρτλαντ”.

Το εύρημα αυτό, που έχει ασφαλώς τεράστιο επιστημονικό, ιστορικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, δυστυχώς δεν προεβλήθη απ’ το Ελληνικό κράτος.

Τσιμέντο του 1000 π.Χ. αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια

ΕΡΩΤΗΣΗ : Είχατε αναφερθεί και στα μεταλλεία του Λαυρίου…

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : …να σας πω και για το Λαύριο. Το 1992 η Αμερικανίδα φυσικοχημικός Μάρθα Μπουντγουαίη έκανε μία ανακοίνωση σε συνέδριο στην Βοστώνη, στην οποία έλεγε ότι το κονίαμα της κατασκευής των επιχρίσεων των αρχαίων μεταλλευτικών δεξαμενών του Λαυρίου είναι αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια. Πρόκειται για ένα είδος τσιμέντου που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες 3000 χρόνια πρίν – τουλάχιστον. Μάλιστα η κυρία Μπουντγουαίη συνέστησε να χρησιμοποιηθεί το υλικό αυτό ως μέσο επιχρίσεως των δεξαμενών αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων!

ΕΡΩΤΗΣΗ : Κύριε Τσαγκαράκη, μας αναφέρετε σπουδαία πράγματα, που όμως ελάχιστοι γνωρίζουν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σας είπα : Αν δεν ήταν ο Μπερτελώ και ο Στεφανίδης – θα προσθέσω και τον καθηγητή μου στο Πολυτεχνείο Προκόπη Ζαχαρία, ο οποίος και με δίδαξε τις γνώσεις αυτές – ίσως να μην γνωρίζαμε τίποτα σήμερα. Μάλιστα ο Στεφανίδης με σειρές βιβλίων του απεδείκνυε, ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι “χυμευταί”, κάτι αντίστοιχο των σημερινών χημικών ή χημικών μηχανικών. Ο καθηγητής Ζαχαρίας υποστήριξε, ότι η Χημεία έπρεπε να γράφεται με υ και να αναφέρεται και ως “Χυμευτική”.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πως το δικαιολογούσε αυτό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι αρχαίοι έλεγαν, πως, για να γίνει μία χημική πράξη, έπρεπε οι ουσίες να περάσουν από την κατάσταση του “χύματος”, που ήταν η λεπτή λειοτρίβηση της ύλης, πολύ λεπτή όπως το αλεύρι, για να αναμειχθεί με άλλο “χύμα” και με την διαδικασία της μεταλλοίωσης, της μεταβολής δηλαδή, θα δώσει ένα άλλο προϊόν. Η πράξη αυτή λεγόταν “χυμίζειν” ή ακριβέστερα “χυμεύειν” . Αυτοί που έκαναν την εργασία αυτή, που κατεύθυναν τους εργάτες, ονομάζονταν “χυμευταί”.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια ονόματα Ελλήνων χυμευτών που διασώθηκαν;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είναι αρκετά. Σας αναφέρω τον Θεόδωρο τον Σάμιο (6ος π.Χ. αιών), τον Γλαύκο τον Χίο (6ος – 5ος π.Χ.), τον Αρχύτα τον Ταραντίνο, που ανακάλυψε, που ανακάλυψε και την πρώτη πετομηχανή (αεριωθούμενο) κ.λ.π.

Πως έγινε στάχτη η Ελληνική Επιστήμη

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γιατί δεν υπάρχουν στα αρχαία κείμενα οι λέξεις χυμευτική και χυμευτής ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Διότι τα σχετικά βιβλία κάηκαν το 323 στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Στην Αίγυπτο την εποχή αυτή οι Ελληνομεμφίτες είχαν αποκτήσει τεράστιο πλούτο, λόγω της ικανότητάς τους να μετατρέπουν διάφορα ευγενή μέταλλα σε χρυσό, τα οποία πούλαγαν σε υψηλές τιμές, και έτσι αποτέλεσαν απειλή για την οικονομία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορούσαν δηλαδή να φτιάχνουν χρυσό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Ουσιαστικά πρόκειται για επιχρυσώσεις. Τις γνώσεις αυτές τις είχαν πάρει από τους Έλληνες χυμευτάς, που με τον Μ. Αλέξανδρο έφτασαν εκεί. Έτσι ο Διοκλητιανός διατάζει, όλα τα βιβλία που περιείχαν τις λέξεις “Χυμεία” και “Χυμευτική” να καούν, όπως και έγινε. Τα έκαψαν και στο Σεράπειο και στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Οι στρατιώτες έμπαιναν ακόμη και σε σπίτια, όπου είχαν πληροφορίες ότι υπήρχαν τέτοια βιβλία. Και ξέρετε πως σώθηκαν μερικά; Κάποιοι χυμευτές πέθαναν πριν τον διωγμό, ήταν Αιγύπτιοι με Ελληνική μόρφωση. Όπως ξέρετε μέσα στην μούμια έβαζαν και τα αγαπημένα αντικείμενα του νεκρού. Έτσι στις Θήβες της Αιγύπτου τον 19ο αιώνα βρέθηκαν δύο μούμιες, που περιείχαν χειρόγραφα Χυμευτικής, τα οποία μεταφέρθηκαν στο μουσείο Λέυντεν της Ολλανδίας, που αναφέρουν εκπληκτικά πράγματα :

Παρασκευή χρωμάτων, γυαλιών, τεχητών πολύτιμων λίθων, επιχρυσώσεις, όπως ακριβώς κάνουν σήμερα, και ονομασίες στοιχείων όπως π.χ. η σημερινή σόδα ήταν το “νίτρον” αρχαίων Ελλήνων. Αυτά διάβασε ο Μπερτελώ και πείσθηκε, πως η σημερινή επιστήμη της Χημείας προέρχεται απ’ τους αρχαίους Έλληνες. Το “λεξικό της Σούδας” - και όχι του “Σουΐδα”, όπως το λένε – αναφέρει, ότι σύμφωνα με το διάταγμα του Διοκλητιανού στην Αλεξάνδρεια, και πιθανώς και σε άλλες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, κατακάηκαν “ΤΑ ΠΕΡΙ ΧΥΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΥ ΤΟΙΣ ΠΑΛΑΙΟΙΣ ΑΥΤΩΝ ΓΕΓΡΑΜΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΣ ΜΗΚΕΤΙ ΠΛΟΥΤΕΙΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙΣ ΕΤΙ ΤΟΙΑΥΤΗΣ ΠΕΡΙΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΕΧΝΗΣ, ΜΗΔΕ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΥΣ ΘΑΡΡΟΥΝΤΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΝ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ΑΝΤΑΙΡΕΙΝ” [= τα περί χημείας και χρυσού βιβλία που είχαν γράψει οι αρχαίοι, για να μην πλουτίζουν πια οι Αιγύπτιοι ασχολούμενοι με την τέχνη αυτή και με τα χρήματα να αποκτούν θάρρος, για να επαναστατούν εναντίον των ρωμαίων].

ΕΡΩΤΗΣΗ : Ασφαλώς οι χημικές γνώσεις των Ελλήνων θα επηρέασαν τις φιλοσοφικές τους αντιλήψεις για την ουσία της ύλης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Οι χυμευτές, αυτοί οι πρακτικοί φιλόσοφοι, ήταν κατά κάποιο τρόπο η πειραματική πλευρά και ταυτόχρονα η εφαρμογή της επιστημονικής θεωρίας.

Η απάτη του δόγματος “Εξ ανατολών το φως”

ΕΡΩΤΗΣΗ : παρ’ όλη αυτή την πληρότητα η κατεστημένη άποψη διεθνώς μιλά για την γέννηση του Πολιτισμού αλλού και όχι στην Ελλάδα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ακούστε, τα πράγματα είναι απλά. Η επιστημονική γνώση είναι καθαρή Ελληνική σκέψη. Από την ιστορική πλευρά υπάρχουν πολλά κείμενα αρχαίων συγγραφέων, ενώ αντίθετα κείμενα Περσών, Βαβυλωνίων, Χαλδαίων, Αιγυπτίων, Φοινίκων δεν υπάρχουν. Η παλαιά Διαθήκη είναι το μόνο κείμενο που αναφέρεται στην ύλη, όμως καθαρά θεοκρατικά. Οι Ελληνικές αντιλήψεις αντίθετα συμβαδίζουν με τις σημερινές κατακτήσεις της επιστήμης. Αυτά σκοπίμως αποκρύπτονται διεθνώς από ανθελληνικά κέντρα και από θεωρίες όπως του μπερνάλ ή του χάντινγκτον.

Καταλαβαίνετε πως αν δεν υπήρχε ο Μπερτελώ, δεν θα ξέραμε τίποτε για την συμβολή των Ελλήνων στην Χημεία. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με όλες τις επιστήμες.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Υπάρχει σε κάποιο Ελληνικό πανεπιστήμιο έδρα Ιστορίας της Χημείας, ώστε να ανασκευαστούν οι κατασκευασμένες απόψεις;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Υπήρχε όσο ζούσε ο Στεφανίδης και την κρατούσε γιατί ήταν ο Στεφανίδης. Προσπαθούμε σήμερα να την καθιερώσουμε και πάλι. Εγώ θέλω να κάνω το χρέος μου στην επιστήμη που υπηρετώ. Να καταδείξω δηλαδή την συμβολή των προγόνων μας. Αν ήμουν γιατρός θα το έκανα στην Ιατρική.

Στον λόφο όπου εντοπίζεται η ακρόπολη της αρχαίας Καμίρου στην Ρόδο, πλησίον του ναού της Αθηνάς Καμιράδος, βρίσκεται αρχαιότατη δεξαμενή χωρητικότητας 600 περίπου κυβικών μέτρων. Η δεξαμενή αυτή, το κτίσιμο της οποίας χρονολογείται κατά προσέγγιση στο 900 π.Χ., είναι κατασκευασμένη από ένα υλικό σκληρό και αδιάβροχο, η παρουσία του οποίου προέτρεψε προ πολλών ετών τον επίτιμο διευθυντή του τ. Υπουργείου Δημοσίων Έργων κ. Ευστάθιο Ευσταθιάδη, που βρισκόταν για επαγγελματικούς λόγους στην Ρόδο, να λάβει δείγματα του υλικού αυτού και να προχωρήσει σε χημική ανάλυσή τους.

Όπως τελικά διεπίστωσε, πρόκειται για ένα μείγμα αδρανούς υλικού, το οποίο συνιστά έναν τύπο σκυροδέρματος (τσιμέντου), που ελάχιστα διαφέρει από το εν χρήσει σημερινό (τύπου πόρτλαντ). Ο κ. Ευσταθιάδης συνέγραψε και ειδική μονογραφία για το θέμα με πληθώρα ιστορικών, τεχνικών και χημικών πληροφοριών.

Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Ευσταθιάδης στο περιοδικό "ΔΑΥΛΟΣ"

ΕΡΩΤΗΣΗ : Θα ήθελα να μας πείτε, κ. Ευσταθιάδη, εάν υφίστανται διαφορές μεταξύ του σκυροδέματος που ανακαλύψατε στην Κάμιρο και του σημερινού εν χρήσει μπετόν.

ΠΑΝΩ: Το τεμάχιο αυτό του σκυροδέματος από την δεξαμενή της Καμίρου απεκόπη για περαιτέρω μελέτη από τον κ. Ευστ. Ευσταθιάδη και φυλάσσεται έως σήμερα επιμελώς από τον ίδιο (φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ουσιαστικά δεν έχουν καμία απολύτως διαφορά. Η τεχνολογία του σημερινού μπετόν, που χρησιμοποιείται στα οποιαδήποτε έργα, οικοδομές, λιμάνια, γέφυρες, αεροδρόμια κλπ, είναι ακριβώς ίδια με αυτήν του αρχαίου Ελληνικού μπετόν. Μία μικρή ωστόσο αλλά αξιοπρόσεκτη και σημαντική υπέρ του αρχαίου Ελληνικού σκυροδέματος διαφορά είναι, ότι οι αρχαίοι πρόσεξαν να δώσουν στην τσιμεντένια μεμβράνη, που παρεμβάλλεται μεταξύ όλων των κόκκων της συνθέσεως του μπετόν, λίγο μεγαλύτερο πάχος απ’ ότι βλέπει κανείς στο σημερινό μπετόν.

Αυτό αποτελεί μία από τις αποδείξεις της σοφίας των αρχαίων Ελλήνων μηχανικών.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Εκτός απ΄ το συγκεκριμένο δείγμα της Καμίρου, ενδέχεται το σκυρόδεμα να ήταν γνωστό και εν χρήσει και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είχα παρακαλέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να μου υποδείξει θέσεις κι άλλων αρχαίων κατασκευών, κυρίως δεξαμενών. Πράγματι μου είχε στείλει ένα πίνακα με υπάρχουσες δεξαμενές και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου. Η διατήρηση όμως της στεγανοποίησης των αυτών δεν ήταν τόσο καλή, όσο αυτή της προτύπου κατασκευής της Καμίρου.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γνωρίζουμε, κ. Ευσταθιάδη ότι το τσιμέντο είναι εφεύρεση των τελευταίων εκατό ετών από τους Άγγλους. Πως συνέβαινε οι αρχαίοι Έλληνες να γνωρίζουν ένα πανομοιότυπο υλικό στην εποχή τους;

Ιζηματική διάταξη των στοιχείων του αρχαίου τσιμέντου της Καμίρου σε γυάλινο σωλήνα.

ΠΑΝΩ: Ιζηματική διάταξη των στοι- χείων του αρχαίου τσιμέντου της Κα- μίρου σε γυάλινο σωλήνα.

(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι τεχνικοί είχαν την σοφία, παράλληλα με όλες τις άλλες φιλοσοφικές τοποθετήσεις τους, να παρατηρήσουν ότι το χώμα της Σαντορίνης, που είχε βγει από το ηφαίστειο, έχει ιδιαίτερες ιδιότητες, που το κάνουν να διαφέρει από όλα τα γνωστά ανά τον Ελλαδικό χώρο εδάφη.

Πειραματίστηκαν επάνω σ’ αυτό, αφού τους κίνησε την περιέργεια, και κατέληξαν όχι μόνο να το χρησιμοποιούν αναμιγνύοντάς το με ασβέστη, ο οποίος τους ήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, αλλά και να παράγουν μία “λάσπη”, η οποία άντεχε περισσότερο στο νερό και μπορούσε να πήξει μέσα σε αυτό, σε αντίθεση με άλλα κοιτάσματα από φυσική άμμο και ασβέστη. Αλλά εν συνεχεία, αφού επεξέτειναν τις μελέτες τους, διεπίστωσαν ότι το λεπτότατο υλικό της “Θηραϊκής γης”, που υφίσταται σε πολύ μικρό ποσοστό, ίσως κάτω του 20%, είναι και το πλέον ουσιώδες.

Γι’ αυτό το λόγο επενόησαν κάποια γνωστή μόνο σ’ αυτούς μέθοδο την οποία εφήρμοσαν σε εκτεταμένη κλίμακα για την παραγωγή των γεωδών χρωστικών υλών, τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την βαφή και ζωγραφική των αρχαίων Ελληνικών αγγείων. Κατασκεύαζαν έτσι αυτά τα απαράμιλλα έργα τέχνης, η αντοχή των οποίων ακόμα και μέσα στην θάλασσα με την πάροδο όχι μόνο των αιώνων αλλά και των χιλιετιών παραμένει αναλοίωτη.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Είναι γνωστό ότι η παρασκευή τσιμέντου σήμερα προϋποθέτει την καύση των συστατικών σε καμίνους. Αυτό συνέβαινε και τότε;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σε ότι αφορά την παραγωγή, η διαφορά με το σημερινό τσιμέντο είναι ότι σε όλη την υφήλιο παρασκευάζεται μέσα σε απλές καμίνους, στις οποίες προσθέτουν το μίγμα των πρώτων υλών, το οποίο ψήνεται εκεί, ενώ στην αρχαία Ελλάδα θεωρώ ότι χρησιμοποιούσαν διπλές καμίνους. Η μία εξ’ αυτών δεν ήταν άλλη από το ηφαίστειο, όπου στα έγκατα της γης ψηνόταν το φυσικό γεώδες υλικό, που κατόπιν χρησιμοποιούσαν ως πρώτη ύλη, για να παρασκευάσουν το τσιμέντο. Το δεύτερο καμίνι ήταν το τεχνητό, όπου έψηναν τον ασβεστόλιθο και έβγαζαν ασβέστη.

Σε συνδυασμό τώρα της μεθόδου της “υδαταιώρησης” του επεξεργασμένου υλικού του ηφαιστείου, της αναμίξεως δηλαδή της Θηραϊκής γης με νερό και της αφαιρέσεως του νερού μετά από εικοσιτετράωρη καθίζηση, πετύχαιναν την λήψη του ανωτάτου στρώματος της στάθμης, που αποτελεί και το ένα συστατικό του τσιμέντου. Το δεύτερο συστατικό, όπως είπαμε, ήταν ο ασβέστης που ψηνόταν σε δεύτερο καμίνι. Τα δύο αυτά υλικά σε ορισμένη αναλογία μεταξύ τους και με την προσθήκη νερού δίνουν ένα κράμα, που έχει τις ίδιες χημικές ιδιότητες με το σημερινό τσιμέντο “Portland”.

Επομένως η μόνη ουσιαστική διαφορά του αρχαίου τσιμέντου με το σημερινό τσιμέντο είναι, ότι το πρώτο παρήγετο με βάση την εμπνευσμένη τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων τεχνικών.

(kalyterotera.gr)

ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΣΟΥ ΔΕΝΔΡΟ.

2024-09-20T21:21:00.002+03:00

Ψάχνοντας τον προ.προ.προπαππού στο Δίκτυο.---- Η αναζήτηση προγόνων στα ψηφιακά αρχεία του Ελις Αϊλαντ αλλά και άλλες ιστοσελίδες.-----

Η γενεαλογία είναι μόδα.----

Χιλιάδες άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο, απόγονοι εποικιστών, μεταναστών, εκτοπισμένων και προσφύγων -ανάμεσα στους οποίους και πολλοί ελληνικής καταγωγής- προσπαθούν να ενώσουν τους χαμένους κρίκους της οικογενειακής τους ιστορίας.

Ενα «αναπροσαρμοσμένο» στην τοπική γλώσσα ξενόφερτο επώνυμο, ή κάποια ιστορία από μια ηλικιωμένη θεία είναι συχνά τα μόνα εφόδια εκείνων που ξεκινούν να συμπληρώσουν το παζλ της πορείας της οικογένειάς τους μέσα στο χρόνο.

Οι ανά τον κόσμο ερασιτέχνες γενεαλόγοι έχουν, όμως, τα τελευταία χρόνια και έναν νέο, ανέλπιστα πολύτιμο σύμμαχο: το Διαδίκτυο.
Kάθε ημέρα, δεκάδες ιδιώτες, φορείς, οργανισμοί και εταιρείες διαθέτουν στο Ιντερνετ μεγάλο όγκο πληροφοριών για άτομα, γεγονότα και προϊόντα. Ανάμεσα σε αυτούς, σε πολλές χώρες έχει ξεκινήσει η ηλεκτρονική καταγραφή αρχείων και βιβλιοθηκών, με σκοπό να γίνονται προσβάσιμα τα στοιχεία στο μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ενδιαφερομένων.

Την ίδια στιγμή, οι ιστοσελίδες που «ειδικεύονται» στην αναζήτηση προγόνων ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια, ιδίως σε αγορές όπως οι ΗΠΑ και η Αυστραλία, κράτη όπου οι αυτόχθονες αποτελούν πλέον... «γραφικές» μειονότητες. Kάποιοι μάλιστα δεν διστάζουν να χαρακτηρίσουν την «αγορά της γενεαλογίας», τη δεύτερη στο Ιντερνετ μετά την πορνογραφία.
Μια απλή αναζήτηση, χρησιμοποιώντας τους όρους «genealogy», «ancestry» ή «pedigree files», θα φέρει τον ενδιαφερόμενο μπροστά σε χιλιάδες ιστοσελίδες, που όλες παρουσιάζονται ως... οι απόλυτα ειδικοί στο χώρο της γενεαλογίας. «Εκατομμύρια αρχεία στη διάθεσή σας με το πάτημα ενός πλήκτρου», «η παγκόσμια μόνη μηχανή αναζήτησης επωνύμων», «άμεση πρόσβαση σε δεδομένα που για πρώτη φορά παρουσιάζονται στο Ιντερνετ» και άλλα... ηχηρά θα είναι η πρώτη εικόνα.

Πίσω, όμως, από όλα αυτά κρύβεται μια συνήθως καλά οργανωμένη βιομηχανία, που υπόσχεται θαύματα, φυσικά με το αζημίωτο.
Τα sites
Η πρώτη επαφή των περισσοτέρων, όμως, συνήθως δεν είναι οι εμπορικές ιστοσελίδες των εταιρειών που ασχολούνται με τη γενεαλογία, αλλά τα sites κρατικών φορέων και ιδρυμάτων.

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα ήταν η δημοσίευση στο Διαδίκτυο των περίφημων αρχείων της νήσου Ελις, πρώτο σταθμό δεκάδων εκατομμυρίων μεταναστών στις ΗΠΑ, από το 1892 ώς το 1954. Στη διεύθυνση www.ellisislandrecords.org, ο επισκέπτης μπορεί πλέον να χρησιμοποιήσει την ειδική μηχανή αναζήτησης για να εντοπίσει τους προγόνους του ανάμεσα στους 22 εκατομμύρια επιβάτες, μετανάστες και ναυτικούς που έφθασαν στις ΗΠΑ μεταξύ των ετών 1892-1924, να δει την κάρτα επιβίβασής τους (με ημερομηνία άφιξης, ηλικία του μετανάστη, οικογενειακή κατάσταση κ.ά.), ακόμα και τη λίστα των επιβατών του καραβιού που τους έφερε στην τότε «γη της επαγγελίας».

Η δημοτικότητα του site ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, αναγκάζοντας τους υπευθύνους του να «περιορίσουν» τη δυνατότητα επισκεψιμότητας: περίπου ένα μήνα από τα εγκαίνιά του, η ιστοσελίδα παραμένει μπλοκαρισμένη τις περισσότερες ώρες της ημέρας.
Αντίστοιχα, δεκάδες δημόσιες υπηρεσίες από όλο τον κόσμο, αλλά και διάφορες υπηρεσίες, φορείς και εκκλησίες δημοσιοποιούν σταδιακά τα αρχεία τους στο Διαδίκτυο.

Οι πηγές του ερασιτέχνη γενεαλόγου είναι ανεξάντλητες: από τις πιο... μακάβριες (αρχεία νεκροταφείων, πιστοποιητικά ή αγγελίες θανάτου) μέχρι τις πιο τεχνοκρατικές (αρχεία εκκλησιών, κατάλογοι επιβατών σε πλοία, στρατιωτικά αρχεία, δημοτολόγια, τηλεφωνικοί κατάλογοι).

Οι περισσότερες, βέβαια, αφορούν τις ΗΠΑ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι λείπουν και οι πηγές από Αυστραλία, Γερμανία, Ιρλανδία, Βέλγιο και πολλές άλλες χώρες που εισέρχονται δυναμικά στην ψηφιακή εποχή.
Σε αυτό το σημείο έρχονται οι εταιρείες. Τα αρχεία αυτά δεν είναι πάντοτε εύκολα προσβάσιμα, ή απαιτούν συνδρομή για να καλύψουν οι εταιρείες τα έξοδα ψηφιοποίησης των αρχείων τους.

Με διάφορα ηχηρά ονόματα (για παράδειγμα, genealogy.com ή ancestry.com) και εντυπωσιακά γραφικά, φιλικά στους «πρωτάρηδες» του Διαδικτύου, οι εν λόγω επιχειρήσεις διατείνονται ότι μπορούν να εντοπίσουν τον «χαμένο» προπάππο από την Πολωνία, τον απένταρο ναυτικό από την Ελλάδα, τον Μεξικανό αντικαθεστωτικό που βρήκε καταφύγιο στις ΗΠΑ, τον Αφρικανό που διέσχισε ως σκλάβος τον ωκεανό. Για να «γλυκάνουν» τον επισκέπτη, κάποια από τα αρχεία διατίθενται δωρεάν.

Τα υπόλοιπα, όμως, κατόπιν συνδρομής, που συνήθως προσφέρεται είτε ετήσια είτε σε μηνιαία βάση και κυμαίνεται από 80 έως 100 δολάρια για την ετήσια και 30-60 για τη μηνιαία.
Οι δελεαστικές προσφορές συνεχίζονται, καθώς ο ερασιτέχνης γενεαλόγος, που απλά ενδιαφέρεται να ανακαλύψει τις ρίζες της δικής του οικογένειας... ανακαλύπτει σταδιακά τα δεκάδες ελκυστικά προϊόντα: προγράμματα λογισμικού (software), προσφορές για δημιουργία ιστοσελίδας στο Ιντερνετ, όπου θα παρουσιάζεται το γενεαλογικό δένδρο της κάθε οικογένειας, βιβλία, περιοδικά, μπλουζάκια, προσφορές για την οργάνωση οικογενειακών επανασυνδέσεων και άλλα τέτοια ενδιαφέροντα.
Προσοχή, όμως.

Αν αποφασίσετε να γίνετε συνδρομητής σε κάποιες από αυτές τις σελίδες, πρέπει να έχετε υπόψη ότι μπορεί κάλλιστα και να εξαπατηθείτε. Για παράδειγμα, η ιστοσελίδα gensuck.com μας αναφέρει περιπτώσεις ανθρώπων, των οποίων η συνδρομή ανανεώθηκε αυτόματα χωρίς τη συναίνεσή τους και χρεώθηκε στην πιστωτική τους κάρτα, ενώ άλλοι διαμαρτύρονται ότι τα στοιχεία που ανακάλυψαν ήταν απαρχαιωμένα, ή δεν ίσχυαν.
Ψάχνοντας για τους δικούς μαςΟι ανάγκες του ελληνικού κοινού είναι, βέβαια, λίγο διαφορετικές. Kατ' αρχήν, είναι απίθανο να ανακαλύψεις στο Διαδίκτυο ανάλογα αρχεία από κάποιες χώρες (όπως η σημερινή Τουρκία, Ρωσία, Ρουμανία κ.ά.), όπου υπήρχαν ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες.

Οι διαδοχικοί πόλεμοι, οι αλλαγές των συνόρων, οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και διάφορες άλλες ειδικές συνθήκες καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη ακόμα και την ύπαρξη δημοτολογίων ή θρησκευτικών, τοπικών και άλλων αρχείων, πόσο μάλλον σε ηλεκτρονική μορφή.

Τα πράγματα είναι σχετικά πιο προσβάσιμα, όταν κάποιος αναζητεί στοιχεία για συγγενείς, που έφυγαν από τη «μητρόπολη» Ελλάδα τις δύο τελευταίες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής διασποράς: από την ίδρυση του ελληνικού κράτους έως την έκρηξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και από τα μέσα της δεκαετίας του '40 ώς τις αρχές της δεκαετίας του '70 (Επισκόπηση της Ιστορίας της Νεοελληνικής Διασποράς, Ι. K. Χασιώτης, εκδ. Βάνιας 1993).

Kαι πάλι, βέβαια, με τον ίδιο γεωγραφικό περιορισμό: ευκόλως προσβάσιμα είναι τα αρχεία από τις ΗΠΑ, τον Kαναδά, την Αυστραλία και τη Γερμανία. Εδώ έρχεται και πάλι το Ιντερνετ.
Οι ιστοσελίδες αποκλειστικά για Ελληνες είναι λίγες• πρόκειται κυρίως για sites που απευθύνονται σε Ελληνοαμερικανούς, που ενδιαφέρονται να ανακαλύψουν τις χαμένες τους ρίζες στη «μητροπολιτική» Ελλάδα. Kαμία από αυτές δεν μπορεί να δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα της μετανάστευσης, έστω σε μια περιοχή. Πολλές, όμως, περιέχουν καταλόγους με επώνυμα, ενώ παραπέμπουν και σε ενδιαφέρουσες πηγές.
Ξεκινώντας
Το πιο απλό, αν δε σας λένε Παπαδόπουλο, Δημητρίου, Αντωνίου κ.λπ. (οπότε, ούτως ή άλλως θα έχετε σοβαρό πρόβλημα να ξεχωρίσετε τους προγόνους από τους συνονόματους), μπορείτε να κάνετε μια πολύ, πολύ απλή αρχή: πηγαίνετε σε κάποια από τις μεγάλες «μηχανές αναζήτησης» (π.χ. Yahoo, Altavista) και πληκτρολογήστε το επώνυμό σας. Σε λίγα δευτερόλεπτα θα έχετε μια ιδέα από τους... πιθανούς συγγενείς σας, με οποιαδήποτε παρουσία στο Ιντερνετ. Οσο πιο ασυνήθιστο είναι το επώνυμο, τόσο πιο αξιόπιστα τα αποτελέσματα. Δοκιμάστε διαφορετικές «εκδοχές» του επωνύμου, καθώς η «ηχητική» και η ορθογραφική απόδοσή του μπορεί να διαφέρουν.
Για όσους, επίσης, επιθυμούν να κάνουν μια πιο «επιστημονική» αναζήτηση, υπάρχουν δεκάδες sites που προσφέρουν δωρεάν οδηγίες για «πρωτάρηδες» στη δημιουργία γενεαλογικού δένδρου.

Επισκεφθείτε sites όπως το greeklegacy.com, greekfamilies.com, daddezio.com, mediterraneangenweb. org, για να πάρετε μια ιδέα για το τι μπορείτε να βρείτε.
Επίσης, μην παραλείψετε να ασχοληθείτε με τις διάφορες mailing lists, που υπάρχουν σε όλες τις διευθύνσεις του είδους, όπου Ελληνοαμερικανοί ψάχνουν για κάποιον συγγενή ή κάποια πληροφορία σχετικά με την οικογένειά τους (γίνονται και θαύματα).
Οι πιο «προχωρημένοι» μπορούν να ανταλλάξουν εργασία με άλλους ερασιτέχνες γενεαλόγους από όλο τον κόσμο: πολλά sites (π.χ. genexchange.com) ειδικεύονται στο να «αντιστοιχούν» αναζητήσεις, να σας φέρουν δηλαδή σε επαφή με ανθρώπους από την περιοχή που ζητείτε, οι οποίοι θα μπορέσουν να ψάξουν για εσάς τοπικά αρχεία, αν εσείς αντίστοιχα τους εξυπηρετήσετε ανάλογα στην Ελλάδα (για τους συγγενείς που ψάχνουν αυτοί).
Ακούγονται όλα αυτά δύσκολα; Το ζήτημα είναι η εξοικείωση με το μέσο, υποστηρίζουν οι ειδικοί.

Από εκεί και έπειτα, ειδικά εφόσον αναζητείτε κάποιον στις ΗΠΑ, τον Kαναδά, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία ή τη Γερμανία, το Ιντερνετ μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο εργαλείο επικοινωνίας με τις υπηρεσίες εκείνες που διαθέτουν αρχεία.

Ξεκινώντας από τα «βασικά» και εντοπίζοντας τοπικά και χρονικά την έρευνά σας, μπορείτε πλέον να κινηθείτε αυτόνομα, ψάχνοντας σε βιβλιοθήκες, δημοτολόγια, τηλεφωνικούς καταλόγους και προσωπικές ιστοσελίδες. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι απογοητευτικά, αλλά και απρόσμενα εντυπωσιακά.
Πού οφείλεται η νέα μόδα
Γιατί, όμως, κάποιος να προσπαθεί ν' ανακαλύψει ποιοι ήταν οι πρόγονοί του, άνθρωποι που έζησαν και πέθαναν πολλές γενεές πριν από αυτόν;

Γιατί αυτή η «μανία» με τα γενεαλογικά δένδρα και με διερεύνηση του οικογενειακού παρελθόντος;
«Η αναζήτηση αυτή πηγάζει από την εσωτερική ανάγκη να βρούμε τη θέση μας στο ιστορικό νήμα που έχουν υφάνει οι πρόγονοί μας, με απώτερο σκοπό να προσδιορίσουμε το νόημα της ύπαρξής μας», εξηγεί η κλινική ψυχολόγος Ελένη Kουλούτζου. «Ως άνθρωπος, δηλαδή, νιώθω μέρος ενός ευρύτερου συνόλου, το οποίο διερευνώ, με σκοπό να ανακαλύψω τον εαυτό μου. Προσπαθώ να ανακαλύψω χαρακτηριστικά, ταλέντα και ιδιαιτερότητες των προγόνων μου, για να βρω τα «πώς» και τα «γιατί» του παρόντος της δικής μου ζωής».
Η διερεύνηση του γενεαλογικού δένδρου χρησιμοποιείται μάλιστα και από τους επιστήμονες της ψυχανάλυσης. «Η μέθοδος αυτή ονομάζεται Γενεογραμματική και είναι μια μέθοδος διάγνωσης της δυναμικής μιας οικογένειας μέσα στις γενεές και της θέσης του ατόμου σε αυτήν.
Ομως, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ανάλυσή της».
Αντίστοιχα, ψάχνοντας να βρούμε ποιοι είναι οι πρόγονοί μας, αναζητούμε ένα κομμάτι μας σε αυτούς. «Η διαδικασία αυτή είναι όμορφη, αλλά ενέχει έναν κίνδυνο», εξηγεί η κ. Kουλούτζου. «Να ασχοληθούμε ελαφρά, να αποδώσουμε τα πώς και τα γιατί του παρόντος σε μια αόριστη κληρονομικότητα, χωρίς να πάρουμε την ευθύνη της δικής μας συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, να αποδώσουμε τη δική μας επιθετικότητα σε κάποιον πρόγονο, που εμφάνιζε ανάλογες συμπεριφορές».

Γιατί είναι «μόδα» η διερεύνηση του γενεαλογικού μας δένδρου; Γιατί σήμερα; «Παλαιότερα, ήταν προνόμιο μόνο των ευγενών, αυτοί έψαχναν την καταγωγή τους, ακόμα αγόραζαν και τίτλους ευγενείας.

Ο περισσότερος, όμως, κόσμος έπρεπε να ασχοληθεί με το παρόν, με την επιβίωσή του. Αντίθετα σήμερα, όταν πλέον έχεις λύσει το βιοποριστικό, έχεις πλέον την πολυτέλεια να κοιτάξεις στο παρελθόν και να το διερευνήσεις. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό, στον βαθμό βέβαια που δεν εξελίσσεται σε μανία, σε ψυχαναγκασμό».

Του Γιώργου Λιάλιου

Τα πιο συνηθισμένα ελληνικά επώνυμα

2024-09-18T20:40:00.002+03:00

Σημασία δεν έχει η πρώτη θέση, που όλοι ξέρουμε ποια είναι, αλλά η… γενική κατάταξη. Σε ποια θέση βρίσκεται π.χ. το «Παπαδάκης»; Είναι πιο πολλοί οι «Κωνσταντινίδηδες» ή οι «Ιωαννίδηδες»; Με αυτή την οπτική, έχει ενδιαφέρον, και πολύ μάλιστα, η έρευνα που δημοσιοποίησε το ΑΣΕΠ (Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού), η οποία δεν βασίζεται μόνο στα δικά του στοιχεία, αλλά και στα κατά τόπους δεδομένα των ληξιαρχείων.

Ένα άλλο δημοσιογραφικό κλισέ επιβάλλει οι λίστες να παρουσιάζονται με φθίνουσα σειρά, ώστε να διατηρείται το ενδιαφέρον. Ακριβώς, όμως, για το λόγο που αναφέραμε προηγουμένως, κι αυτό θα το καταπατήσουμε. Όλοι γνωρίζουν τον πρώτο, το ενδιαφέρον βρίσκεται πιο κάτω. Ιδού, λοιπόν, τα 20 πιο συνηθισμένα ελληνικά επώνυμα και λίγα λόγια για τη σημασία τους, αν και στα περισσότερα είναι κάτι παραπάνω από εμφανής.

1. Παπαδόπουλος: Ο γιος του παπά, το παπαδοπαίδι. Επικράτησε σχεδόν από την αρχή να γράφεται με ένα «π», ενώ η λέξη για τον ιερωμένο ακροβατούσε για δεκαετίες ανάμεσα στο «παπάς» και το «παππάς» πριν καθιερωθεί κι αυτή στα νεοελληνικά με ένα «π».

2. Παππάς: Σ’ αυτή την περίπτωση το επώνυμο κράτησε την πιο παλιά του μορφή, με δύο «π». Το επώνυμο προέρχεται, φυσικά, από την λέξη για τον ιερωμένο, η οποία φούσκωσε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

3. Καραγιάννης: Σύνθετο επώνυμο, από το «Ιωάννης» και την τουρκική λέξη «καρά» που σημαίνει μαύρος. Εκτός από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά (π.χ. πιο μελαψό δέρμα) συμβόλιζε και έννοιες όπως η ατυχία, η δυστυχία κτλ.

4. Βλάχος: Κυριολεκτικά είναι εθνωνυμικό επώνυμο (οι Βλάχοι υπήρξαν για αιώνες μια διακριτική εθνοτική ομάδα, με λατινογενή γλώσσα και δικά τους έθιμα), αλλά διαδόθηκε πέρα απ’ αυτούς για να αποδοθεί σχεδόν σε όλους τους κτηνοτρόφους. Και μέσω αυτής της διασποράς έφτασε να χρησιμοποιείται ως χαρακτηριστικό του άξεστου, του απολίτιστου.

5. Ιωαννίδης: Η δεύτερη «εγγραφή» στη λίστα ονόματος σχετικό με το Ιωάννης. Σύμφωνα με το σχετικό βιβλίο του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, καταγράφονται πάνω από 1.400 παραλλαγές τέτοιων επωνύμων.

6. Οικονόμου: Μάλλον η πρώτη έκπληξη της λίστας, αλλά τελικά όχι τόσο μεγάλη. Ο οικονόμος εκτός από χαρακτηριστικό (αυτός που κάνει οικονομία) υπήρξε και εκκλησιαστικό αξίωμα (ο οικονομικός διαχειριστής των μητροπόλεων) από τον 4^ο αιώνα, αλλά και ανώτερος υπάλληλος (προϊστάμενος προσωπικού) στα πλούσια σπίτια.

7. Παπαγεωργίου: Το περιμέναμε πιο ψηλά στη λίστα αυτό το επώνυμο, είναι αλήθεια, δεδομένου ότι εκτός από το «παπάς» εμπλέκει και μακράν το πιο συνηθισμένο ανδρικό όνομα.

8. Μακρής: Προφανώς δόθηκε για να χαρακτηρίσει κάποιον ψηλό άνθρωπο, αν και άλλαξε η ορθογραφία του, το «υ» του επιθέτου «μακρύς» έγινε «η».

9. Κωνσταντινίδης: Από το λατινικό «constant» που σημαίνει σταθερός το όνομα, η κατάληξη (όπως και στο Ιωαννίδης) υποδηλώνει ποντιακή καταγωγή και είναι πολύ πιο διαδεδομένη από τις άλλες παραλλαγές (Κωνσταντόπουλος, Κωνσταντίνου κτλ.).

10. Δημόπουλος: Ο γιος του Δημήτρη ή του Δημοσθένη. Η πιο απλή μορφή του, που ξεπερνάει π.χ. το Δημητρίου ή Δημητρόπουλος.

11. Γεωργιάδης: Δεύτερη συμμετοχή στη λίστα ονόματος σχετικό με το πολύ διαδεδομένο «Γεώργιος», η κατάληξη δείχνει κι εδώ ποντιακή καταγωγή.

12. Παπαδημητρίου: Αρκετά κάτω από το Παπαγεωργίου, αλλά εμφανώς πάνω από το Παπαϊωάννου.

13. Παπαδάκης: Ως παραλλαγή του Παπαδόπουλος, το συναντάμε όχι μόνο στην Κρήτη (όπου είναι χαρακτηριστική η κατάληξη –άκης) αλλά και σε πολλά νησιά του Αιγαίου.

14. Αντωνίου: Η πρώτη καταγραφή στη λίστα επωνύμου σχετικού με το όνομα «Αντώνης», και μάλιστα στην πιο απλή μορφή του.

15. Παπανικολάου: Επίσης μια πρωτιά επωνύμου, που σχετίζεται με το όνομα «Νικόλαος», αυτή τη φορά με την ιδιότητα του παπά.

16. Παναγιωτόπουλος: Η μοραΐτικη παραλλαγή για τον γιο του Παναγιώτη.

17. Βασιλείου: Επώνυμο σχετικό με το «Βασίλειος», το πρώτο στη λίστα. Ενδεχομένως προκαλεί εντύπωση ότι βρίσκεται κάτω από λιγότερο δημοφιλές μικρό όνομα, όπως το Αντωνίου.

18. Γιαννόπουλος: Ακόμα ένα επώνυμο που, ως σχετικό με το Ιωάννης, το περιμέναμε πιο ψηλά στη λίστα. Βεβαίως είναι η τρίτη έγγραφη που σχετίζεται μ’ αυτό το όνομα.

19. Νικολάου: Λίγο κάτω από το «Παπανικολάου», επώνυμο που το συναντάμε σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας.

20. Βασιλειάδης: Η λίστα κλείνει με ένα ακόμη επώνυμο που υποδηλώνει καταγωγή από τον Πόντο.

του Αργύρη Παγαρτάνη

https://www.newmoney.gr/fine-living/%CF%84%CE%B1-20-%CF%80%CE%B9%CE%BF-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B7%CE%B8%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B5%CF%80%CF%8E%CE%BD%CF%85%CE%BC%CE%B1/

Κερκυραίοι Σουλιώτικης καταγωγής

2024-09-15T21:49:00.009+03:00

Με την έκδοση του βιβλίου Σ ο υ λ ι ω τ ώ ν Γ ε - ν ε α λ ο γ ί ε ς μας εξέπληξε η ακρίβεια των λόγων του στο Α΄ μέρος και η λεπτομέρεια στο κυρίως έργο του, που είναι το Β΄ μέρος και αφορά τις φάρες των Σουλιωτών, που εμπλούτισαν μετά το 1803 (ξεριζωμός απ’ το Σούλι) και ως σήμερα δημογραφικά την Κέρκυρα.....

Μελετώντας το βιβλίο παραξενεύτηκα με τα τόσα ονόματα και άθελά μου προέκυψε, καταφεύγοντας σε εκλογικούς καταλόγους και τον τηλεφωνικό κατάλογο (26610) της Κέρκυρας, μια επεξεργασία με Η/Υ από την οποία διαπιστώνεται ότι ζουν και ακμάζουν στην Κέρκυρα 342 επώνυμα από τα 1295, που εγκαταστάθηκαν στο νησί από το 1803 και μετά. Από, δε, το 1821 πολλοί έφυγαν, για να πολεμήσουν για την εθνική μας ανεξαρτησία και οι οποίοι αποτελούσαν την κεφαλή από τις φάρες.

Κατά την επεξεργασία των δεδομένων του βιβλίου δεν έγινε η παραμικρή φ θ ο γ γ ι κ ή έκπτωση ή μεταβολή και προκύπτουν τα παρακάτω επώνυμα, που πιθανόν να συμπίπτουν κάποια απ’ αυτά με άλλα, που όπως γνωρίζουμε έχουν άλλη χρονική αφετηρία εγκατάστασης.

Για παράδειγμα Τσιώλης στο Κομπίτση (1803) και Τσιώλης Β. Κέρκυρας τον προηγούμενο αιώνα. Ή Γκόγκας Κομπιτσιού και Γκόγκας Καναλιού. Ή ακόμη Βλάχος του Βάτου και Βλάχος Περίθειας.

Αυτό, λοιπόν, τον πίνακα τον παραδίδω στην δημοσιότητα με την σημείωση ότι

Οι αναγραφόμενοι πρέπει να είναι πολύ τυχεροί, γιατί έμαθαν τις ρίζες τους συνδεόμενοι μάλιστα με μια ιστορία για την οποία όλοι οι Έλληνες είμαστε περήφανοι.

Κ α τ ά λ ο γ ο ς

Κερκυραίων Σουλιώτικης καταγωγής

Σπύρος Ν. Παντελιός

(Απο το αρχείο του mykerkyra)

https://www.thesprotikoiantilaloi.gr/2020/01/blog-post_65.html

Αρχαία ελληνικά ονόματα που υπαρχουν εως σημερα

2024-09-08T13:17:00.002+03:00

Και όμως αυτα είναι αρχαία ελληνικά ονόματα ---

Υπάρχουν ονόματα, τα οποία πολλοί θεωρούν χριστιανικά καί τα χρησιμοποιούν ως τέτοια, αν καί προέρχονται από παλαιότερες εποχές. Καί μάλιστα τόσο οι φέροντες αυτά τα ονόματα όσο καί οι γνωρίζοντες αυτούς τους ανθρώπους, θα υπεστήριζαν με φανατισμό την χριστιανική φύση αυτών των ονομάτων.
Όμως, εγώ θα καταρρίψω αυτόν τον μύθο, αποδεικνύοντας ότι τα συγκεκριμένα ονόματα είναι Αρχαία Ελληνικά, ενώ δεν έχουν καμμία σχέση με την επικράτηση της νέας θρησκείας, διότι προϋπήρχαν.
Σε κάθε όνομα, θα παραθέτω σχετικό αρχαίο κείμενο καί αντίστοχη μετάφραση, ενώ το Αρχαίο Ελληνικό Κείμενο επειδή δεν διαθέτω πολυτονιστή, θα παρατίθεται στο μονοτονικό. Αν δεν παραθέτω μικρή αναφορά, θα παραθέτω ολόκληρο τον τίτλο του σχετικού συγγράμματος που είναι αφιερωμένο σε αυτό το πρόσωπο.
Τα συγκεκριμένα ονόματα θα παρατεθούν κατά απόλυτη αλφαβητική σειρά.
Καί τα συγκεκριμένα ονόματα είναι τα εξής πέντε:
1) Αντώνιος
2) Δημήτριος
3) Νικόλαος
4) Σάββας
5) Φώτιος
6) Χρήστος
Σε κάθε όνομα θα παραθέτω το αντίστοιχο χωρίο από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, στο οποίο θα αποδεικνύω ότι το συγκεκριμένο όνομα υπάρχει πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού.
Νομίζω ότι θα τα θεωρήσετε ενδιαφέροντα, ώστε να μπορέσετε να διαπιστώσετε ότι ακόμα καί τα ονόματα δανείστηκε η χριστιανική θρησκεία. Αλλά είναι ώρα να παραθέσω τις πηγές.
Β) Πηγές
1) Αντώνιος
Αρχαίο κείμενο
ήν δέ καί λόγος παλαιός Ηρακλείδας είναι τούς Αντωνίους, απ’ Άντωνος παιδός Ηρακλέους γεγονότας.
Μετάφραση “Κάκτου”
Υπήρχε καί μία αρχαία παράδοση πως οι Αντώνιοι ήταν Ηρακλείδες, απόγονοι του Άντωνος, γιου του Ηρακλή.
Πηγή: Πλουτάρχου βίος Αντωνίου κεφάλαιο 4, εδάφιο 2, εκδόσεις “Κάκτος”, τόμος 167 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων “Οι Έλληνες”, Αθήνα Νοέμβριος 1.993μ.α.χ.χ.
2) Δημήτριος
Ο πρώτος Δημήτριος αναφερόμενος στην Παγκόσμια Ιστορία είναι ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, ο οποίος γεννήθηκε το 337π.α.χ.χ., έγινε βασιλιάς της Μακεδονίας τα έτη 294 – 288π.α.χ.χ. καί πέθανε αιχμάλωτος στα χέρια του Σελεύκου το
283π.α.χ.χ.
Είναι στον ίδιο τόμο με τον Αντώνιο, δηλαδή στον τόμο 167 των εκδόσεων “Κάκτος”, της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων “Οι Έλληνες”.
Άρα το γεγονός ότι ο Δημήτριος ο Πολιορκητής έζησε τα έτη 337 – 283π.α.χ.χ., σημαίνει ότι δεν ισχύει ο μύθος ότι τάχα το εν λόγω όνομα είναι χριστιανικό, διότι το συγκεκριμένο όνομα προϋπάρχει της χριστιανικής θρησκείας, αρκετούς αιώνες πριν.
3) Νικόλαος
Ο πρώτος Νικόλαος δεν είναι βεβαίως ο “άγιος Νικόλαος” των χριστιανών.
Αντιθέτως, από τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα, γνωρίζουμε ότι το συγκεκριμένο κόνομα υπάρχει πολλούς αιώνες πριν την έλευση της συγκεκριμένης θρησκείας.
Αρχαίο κείμενο
Αχθομένων δέ καί συμφορή χρεωμένων Λακεδαιμονίων, αλίης τε πολλάκις συλλεγομένης καί κήρυγμα τοιόνδε ποιευμένων, εί τις βούλοιτο Λακεδαιμονίων πρό τής Σπάρτης αποθνήσκειν, Σπερθίης τε ο Ανηρίστου καί Βούλις ο Νικόλεω, άνδρες Σπαρτιήται φύσι τε γεγονότες εύ καί χρήμασι ανήκοντες ες τά πρώτα, εθελονταί υπέδυσαν ποινήν τείσειν Ξέρξη τών Δαρείου κηρύκων τών εν Σπάρτη απολομένων.
Μετάφραση “Κάκτου”
Αυτό το φαινόμενο τους ανησύχησε κι έκαναν τακτικά συμβούλια, στα οποία ο κήρυκας έθετε το ερώτημα: “Υπάρχει κανείς Σπαρτιάτης που να είναι πρόθυμος να πεθάνει για την πατρίδα του;”. Δύο άνδρες, ο Σπερθίας, γιος του Ανηρίστου, καί ο Βούλης, γιος του Νικολάου, που ανήκαν καί σε διακεκριμένες καί πλούσιες οικογένειες, πρόσφεραν εθελοντικά τη ζωή τους
στον Ξέρξη ως εξιλέωση για τους αγγελιοφόρους του Δαρείου που φονεύτηκαν στη Σπάρτη.
Πηγή: Ηροδότου Ιστορία, Ζ’ 134, 2, εκδόσεις “Κάκτος”, τόμος 50 της σειράς των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφεών “Οι Έλληνες”, Αθήνα 1.992μ.α.χ.χ.
4) Σάββας
Αρχαίο κείμενο
Τών δέ Γυμνοσοφιστών τούς μάλιστα τόν Σάββαν αναπείσαντας αποστήναι καί κακά πλείστα τοίς Μακεδόσι παρασχόντας λαβών δέκα, δεινούς δκοκούντας είναι περί τάς αποκρίσεις καί βραχυλόγους, ερωτήματα προύθηκεν αυτοίς άπορα, φήσας αποκτενείν τόν μή ορθώς αποκρινάμενον πρώτον, είτ’ εφεξής ούτω τούς άλλους’ ένα δέ τόν πρεσβύτατον εκέλευσεν <επι>κρίνειν.
Μετάφραση «Κάκτου»
Συνέλαβε δέκα από τους Γυμνοσοφιστές, εκείνους κυρίως που έπεισαν τον Σάββα να αποστατήσει καί προκάλεσαν πάρα πολλές συμφορές στους Μακεδόνες, καί που είχαν φήμη πως ήταν φοβεροί στις απαντήσεις. Τους έθεσε δύσκολες ερωτήσεις, αφού είπε ότι θα σκοτώσει αυτόν που πρώτος δεν θα απαντήσει σωστά, καί στη συνέχεια τους άλλους. Κι έναν, τον πιο ηλικιωμένο, τον διέταξε να κρίνει.
Πηγή: Πλουτάρχου Βίος Αλεξάνδρου κεφάλαιο 64, εδάφιο 1, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 162 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα Οκτώβριος 1.993μ.α.χ.χ.
5) Φώτιος
Παρακάτω παραθέτω ένα απόσπασμα από το δεύτερο βιβλίο της ιστορίας του Θουκυδίδη, κεφάλαιο 80, εδάφια 4-5. Η μετάφραση είναι των εκδόσεων «Κάκτος».
Ως μία εισαγωγή, οφείλω να σημειώσω ότι οι κάτοικοι της Αμβρακίας καί οι Χάονες, σύμμαχοί τους, προτείνουν στους Λακεδαιμονίους, να εκστρατεύσουν μαζί τους κατά της Ακαρνανίας για να την αποσπάσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία. Οι Λακεδαιμόνιοι αποστέλλουν χιλίους οπλίτες με αρχηγό τον Κνήμο. Να τί γράφει ο Θουκυδίδης για τους συμμάχους του Κνήμου σε αυτήν την εκστρατεία.
Αρχαίο κείμενο
Κνήμος δέ καί οι μετ’ αυτού χίλιοι οπλίται επειδή επεραιώθησαν λαθόντες Φορμίωνα, ός ήρχε τών είκοσι νεών τών Αττικών αί περί Ναύπακτον εφρούρουν, ευθύς παρεσκευάζοντο τήν κατά γήν στρατείαν. Καί αυτώ παρήσαν Ελλήνων μέν Αμπρακιώται καί Λευκάδιοι καί Ανακτόριοι καί ούς αυτός έχων ήλθε χίλιοι Πελοποννησίων, βάρβαροι δέ Χάονες χίλιοι αβασίλευτοι, ών ηγούντο επετησίω προστατεία εκ τού αρχικού γένους Φώτιος καί Νικάνωρ. ξυνεστρατεύοντο δέ μετά Χαόνων καί Θεσπρωτοί αβασίλευτοι.
Μετάφραση Κάκτου
Ο Κνήμος, με τους χίλιους οπλίτες, κατόρθωσε να φτάσει στη Λευκάδα, χωρίς να τον πάρει είδηση ο Φορμίωνας –ο οποίος ήταν αρχηγός των είκοσι αθηναϊκών καραβιών που περιπολούσαν γύρω από τη Ναύπακτο-κι αμέσως άρχισε τις ετοιμασίες για την εκστρατεία από στεριά. Έλληνες είχε μαζί του τους Αμπρακιώτες, τους Λευκαδίους καί τους Ανακτορίους, κι επίσης τους χίλιους Πελοποννησίους που έφερε όταν ήρθε. βαρβάρους είχε χίλιους Χάονες, λαό χωρίς βασιλιά, με αρχηγούς το Φώτιο καί το Νικάνορα, από την ηγεμονική οικογένεια του τόπου, οι οποίοι ασκούσαν την εξουσία για ένα χρόνο. Μαζί με τους Χάονες εκστρατεύανε κι οι Θεσπρωτοί, χωρίς βασιλιά καί τούτοι.
Σχόλιο: Όπως συνάγεται από το ανωτέρω απόσπασμα, το όνομα Φώτιος είναι προχριστιανικό, όπως προχριστιανική εορτή είναι καί τα Θεοφάνεια.
Ωστόσο, οφείλω να σημειώσω ότι η θέση του Θουκυδίδη ότι οι Χάονες ήσαν βάρβαροι, δεν είναι λογική, αφού οι αρχηγοί τους έχουν Ελληνικά ονόματα. Εκτός αν θεωρήσουμε ότι ο Θουκυδίδης τους θεωρούσε βαρβάρους, επειδή ήσαν ακόμη σε χαμηλό πολιτιστικό επίπεδο σε σχέση με τους υπολοίπους Έλληνες.
Η έγκριτη εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς, αναφέρει ότι οι Χάονες ονομάζονταν καί Χώνες, ενώ κυριάρχησαν σε όλη την Ήπειρο.
Λαός με το ίδιο όνομα αναφέρεται καί στην Ιταλία.
Ακόμη, η έγκριτη εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς, αναφέρει ότι η Χαονία, δηλαδή η χώρα των Χαόνων, εκτείνεται από τα Κεραύνια όρη μέχρι τον Θύαμι(=ποταμό Καλαμά), ενώ οι πόλεις των Χαόνων λέγονταν Πάνορμος, Όγχηστος, Ίλιον,
Βουθρωτό, Φοινίκη κ.λ.π.
Κατά την παράδοση, η Χαονία ονομάσθηκε έτσι από τον Χάονα, γιό του Πριάμου.
Αυτά τα αφιερώνω σε όλους όσους πιστεύουν ότι το όνομα Φώτιος καί η εορτή των Θεοφανείων είναι χριστιανικά.
Πηγή: Θουκυδίδη Ιστορία δεύτερο βιβλίο κεφάλαιο 80, εδάφια 4 – 5, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 17 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα 1.991μ.α.χ.χ.
6) Χρήστος
Θα εκπλαγούν πολλοί, αλλά όμως θα αποδείξω με αρχαία Ελληνική πηγή ότι το όνομα Χρήστος είναι Ελληνικό, πριν την επικράτηση της χριστιανικής θρησκείας.
Εντυπωσιακότο μέν, αληθέστατο δέ.
Αλλά ήλθε η ώρα να παραθέσω την αρχαία Ελληνική πηγή.
Αρχαίο κείμενο
Τόν δέ Βυζάντιον σοφιστήν Χρήστον αδικεί η Ελλάς αμελούντες ανδρός, ός άριστα μέν Ελλήνων υπό Ηρώδου επαιδεύθη, πολλούς δέ επαίδευσε καί θαυμασίους άνδρας,
ών εγένετο Ιππόδρομός τε ο σοφιστής καί Φιλίσκος καί Ισαγόρας ο τής τραγωδίας ποιητής ρήτορές τε ευδόκιμοι Νικομήδης ο εκ τού Περγάμου καί Ακύλας ο εκ τής εώου Γαλατίας καί Αρισταίνετος ο Βυζάντιος καί τών ελλογίμως φιλοσοφησάντων Κάλλαισχρός τε ο Αθηναίος καί ο επί βωμώ Σώσπις καί πλείους έτεροι λόγου άξιοι.
Μετάφραση «Κάκτου»
Τον Βυζάντιο σοφιστή Χρήστο τον αδικούν οι Έλληνες καί δεν δίνουν την πρέπουσα σημασία σε άνδρα που μορφώθηκε από τον Ηρώδη καλλίτερα απ’ όλους τους άλλους Έλληνες, αλλά καί ο ίδιος μόρφωσε πολλούς καί αξιοθαύμαστους άνδρες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ο σοφιστής Ιπποδρομος, ο Φιλίσκος, ο τραγικός ποιητής Ισαγόρας, ρήτορες ξακουστοί όπως ο Νικομήδης από την Πέργαμο, ο Ακύλας από την ανατολική Γαλατία καί ο Αρισταίνετος ο Βυζάντιος, ονομαστοί φιλόσοφοι, όπως ο Αθηναίος Κάλλαισχρος ο υπεύθυνος για τις θυσίες Σώσπις καί πολλοί άλλοι αξιόλογοι άνδρες.
Πηγή: Φιλοστράτου Άπαντα, τόμος τέταρτος, Βίοι Σοφιστών, Β΄ βιβλίο, σοφιστής ια΄, κεφάλαιο 591, σειρές 1 – 10, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 310 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα 1.994μ.α.χ.χ.
Γ) Βιβλιογραφία
1) Θουκυδίδη Ιστορία δεύτερος τόμος, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 17 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα 1.991μ.α.χ.χ.
2) Ηροδότου Ιστορία έβδομος τόμος, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 50 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα 1.992μ.α.χ.χ.
3) Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι Αλέξανδρος–Καίσαρ, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 162 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα Οκτώβριος 1.993μ.α.χ.χ.
4) Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι Δημήτριος–Αντώνιος, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 167 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα Νοέμβριος 1.993μ.α.χ.χ.
5) Φιλοστράτου Άπαντα τόμος τέταρτος Βίοι Σοφιστών, εκδόσεις «Κάκτος», τόμος 310 της σειράς Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων «Οι Έλληνες», Αθήνα 1.994μ.α.χ.χ.
Γεώργιος – Χαράλαμπος Κατρακίλης, απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας καί Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού καί Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ιστορικός.
Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο επικοινωνίας: oath@ath.forthnet.gr, antiochusacharnensis@gmail.com, antiochusachanrnensis@hotmail.com

Οι Αρμένιοι της Νάξου 16ος - 20ος αιώνας

2024-09-06T20:35:00.003+03:00

Η ύπαρξη του Εσταυρωμένου αυτού μού έγινε γνωστή από τον Καθολικό εφημέριο της Νάξου, π. Εμμανουήλ Ρεμούνδο... Στην οπίσθια όψη του υπάρχει επιγραφή γραμμένη στις 3 Απριλίου 1819 στα λατινικά, που αποδεικνύει ότι ήταν δωρεά των βενετικής καταγωγής αδελφών Ιακώβου και Κωνσταντίνου Barozzi, υιών του Ιερωνύμου Barozzi, στην εκεί λαϊκή καθολική Αδελφότητα του Τιμίου Σταυρού.

Η συνύπαρξη της αρμενικής αυτής επιγραφής με τη λατινική, σ’ ένα αφιέρωμα της καθολικής λατρείας, και μάλιστα του λατινικού τυπικού, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αποτελεί το έναυσμα για τη διεξαγωγή μίας περαιτέρω έρευνας αναφορικά με την αρμενική παρουσία στη νήσο Νάξο κατά τους παρελθόντες αιώνες.

Μία ενδιαφέρουσα και άγνωστη ενπολλοίς πτυχή της αρμενικής παρουσίας στον ελλαδικό χώρο αποτελεί και η ύπαρξη αρμενικής κοινότητας στη νήσο Νάξο κατά την Τουρκοκρατία (1566-1821), ίσως δε και παλαιότερα.

Η πρώτη σχετική μνεία σε ναξιακές πηγές γίνεται στα 1539, κατά την εποχή του Δουκάτου του Αιγαίου (1207-1566), όταν σε συμβόλαιο αγοραπωλησίας υπογράφει μεταξύ άλλων ως μάρτυρας κάποιος κυρ Ιωάννης Αρμένης. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι κατά την περίοδο εκείνη είχε ήδη συγκροτηθεί στο νησί αρμενική κοινότητα, ούτε αποκλείεται εντελώς και το ενδεχόμενο το εν λόγω πρόσωπο να ήταν απλώς κάποιος μεμονωμένος Ελληνορθόδοξος με μακρινή αρμενική καταγωγή.

Σε κάθε πάντως περίπτωση η ύπαρξη αρμενικής κοινότητας στη Νάξο μαρτυρείται τουλάχιστον από τις αρχές του 17ου αιώνα στον Μπούργο, την οχυρωμένη συνοικία της Χώρας Νάξου βορείως του Κάστρου, κύριο τόπο κατοικίας των Ελλήνων Ορθοδόξων της πρωτεύουσας του νησιού. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Αρμένιοι της Νάξου διατηρούσαν ναΐσκο, ο οποίος δεν σώζεται σήμερα, αφιερωμένο στον Άγιο Γρηγόριο, πιθανότατα τον Φωτιστή, ενώ σύμφωνα με μία άλλη, λιγότερο πιθανή εκδοχή, οι Αρμένιοι είχαν ως ενορία τους τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο στον Μπούργο της Χώρας, γνωστή και ως «Αη Γιάννη του Γιαλού», έξω από τον οποίο ετάφη ο αρχιμανδρίτης τους Οχάν Σεμιτζιάν (1636).

Το 1624 η κοινότητα των Αρμενίων του νησιού αριθμούσε 38 μέλη και θεωρείται ότι είχε ως επίκεντρό της την περιοχή της Αγίας Παρασκευής - Αγίου Ιωάννου Χώρας Νάξου, πλησίον της παραλίας. Το δε 1754 υπήρχαν στην Νάξο 22 Αρμένιοι, συμπεριλαμβανομένου ενός ιερέως, το 1758 ανέρχονταν στους 25, ενώ μετά τα Ορλωφικά (1770-74) λέγεται ότι παρέμειναν στο νησί μόλις 7 Αρμένιοι, εκ των οποίων δύο απεβίωσαν στη Νάξο και οι υπόλοιποι απεχώρησαν, κάτι που όμως δεν φαίνεται να ευσταθεί, δεδομένου ότι σώζονται, όπως θα δούμε και παρακάτω, γραπτές μαρτυρίες και υλικά κατάλοιπα της επαναστατικής και προεπαναστατικής περιόδου που αποδεικνύουν το αντίθετο.

Έχουν μάλιστα καταγραφεί σε δικαιοπρακτικά έγγραφα του α΄ μισού του 18ου αιώνα τα ονόματα ορισμένων Αρμενίων του νησιού, όπως π.χ. Χατζή Αρούπης, Χατζή Αρμένης, Χατζή Αρτίμ (Αρντίν) και Κεβώρ (Κεβόρκ), οι οποίοι πιστεύεται ότι ασκούσαν το επάγγελμα του χρυσοχόου και του αργυραμοιβού (σαράφη). Άλλα επαγγέλματα που ασκούσαν οι Αρμένιοι της Νάξου λέγεται ότι ήταν εκείνα του ράπτη, του υποδηματοποιού, του μαγείρου, του αρτοποιού, του ξυλουργού και του ορειχαλκουργού.

Στα τέλη δε του 17ου αιώνα (1687) μαρτυρείται η ύπαρξη κάποιου χρυσοχόου ονόματι Αρτίμ(η) ή Αρντίμη, πιθανότατα Αρμενίου, ο οποίος κατοικούσε μαζί με την Αμοργιανή σύζυγό του Αρμελήνα Βασιλική στον συνοικισμό του Νιό Χωριού της Χώρας, κοντά στο παλιό Παραπόρτι, δίπλα από την οικία της αδελφής του Αγγελίνας. Μας έχουν επίσης διασωθεί, βάσει διηγήσεων, τα ονόματα των Αρμενίων αρχιμανδριτών Οχάν Σεμιτζιάν (αρχές 17ου αι.) και Ιερεμία (μέσα 18ου αι.).

Επιπλέον, εντοπίζεται σε έγγραφα της Τουρκοκρατίας το τοπωνύμιο «του Άρμενου» (1691) ή «το αμπέλι του Αρμένη» (1726) στις Κεχρές, κοντά στο πεδινό χωριό Τρίποδες (Βίβλος), κάτι που αποτελεί ένδειξη για την ύπαρξη κάποιας υποτυπώδους αρμενικής παρουσίας και εκτός της πόλεως της Νάξου. Στην ίδια δε ευρύτερη περιοχή υπάρχουν και τα αρμενικής προφανώς προέλευσης τοπωνύμια «του Βαρδή» και «του Βαρδαλή», τα οποία όμως πιθανότερο είναι να μην συνδέονται με αρμενικούς, αλλά ίσως με κρητικούς εποικισμούς, δεδομένου ότι το βαπτιστικό όνομα «Βαρδής» έχει μεν αρμενική καταγωγή, ωστόσο είναι κατ’ εξοχήν διαδεδομένο στην Κρήτη, απ’ όπου μετανάστευσαν κατά καιρούς πληθυσμοί προς τη Νάξο.

Οι Αρμένιοι της Νάξου εθεωρούντο φρόνιμοι και εργατικοί, ενώ οι σχέσεις τους με τους Ελληνορθοδόξους συντοπίτες τους ήσαν κατά κανόνα αρμονικές, πλην ίσως μίας μόνο περιπτώσεως, όταν στις 7 Μαΐου 1636 επήλθε στους κόλπους τους οργή και αγανάκτηση, λόγω της αρνήσεως του ορθοδόξου ιερατείου να τελέσει τη νεκρώσιμο ακολουθία του προρρηθέντος Αρμενίου αρχιμανδρίτη Οχάν Σεμιτζιάν.

Επιφανής Αρμένιος, ο οποίος έζησε για κάποιο χρονικό διάστημα στο νησί, υπήρξε ο Ιωσήφ Kaiser (Άγκυρα 1768 - Κωνσταντινούπολη 1838), ιεροσπουδαστής της εκεί Σχολής Λαζαριστών. Αναφέρεται επίσης ότι έχασε τη ζωή του από πυροβολισμό κάποιος Καθολικός Αρμένιος, εν μέσω των εορταστικών εκδηλώσεων του ελληνορθοδόξου λαού για την έπαρση της σημαίας της Ελληνικής Επανάστασης στη Χώρα Νάξου (6 Μαΐου 1821).

Η τελευταία αυτή γραπτή μαρτυρία, σε συνδυασμό με την ύπαρξη Εσταυρωμένου με αρμενική επιγραφή, μαζί με λατινική, στην κορυφή του στο σκευοφυλάκιο του καθεδρικού ναού των Καθολικών στο Κάστρο της Χώρας (βλέπε φωτό) , αποτελεί ένδειξη ότι πιθανόν οι λιγοστοί Αρμένιοι της τουρκοκρατούμενης Νάξου να ήσαν Αρμενοκαθολικοί, τουλάχιστον κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, κάτι ανάλογο με τους Ελληνοκαθολικούς ή «Ουνίτες» που πιστεύεται ότι υπήρχαν τον 17ο αιώνα στη Νάξο και σε άλλα νησιά του Αιγαίου.

Ανεξαρτήτως πάντως της δογματικής τους ταυτότητας, για την οποία δεν μπορούμε να κάνουμε παρά μόνο εικασίες, γεγονός παραμένει ότι στη Νάξο διαπιστώνεται η ύπαρξη μίας ολιγάριθμης, πλην όμως ευδιάκριτης αρμενικής κοινότητας κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας.

Έκτοτε χάνονται τα ίχνη των Αρμενίων του νησιού, τουλάχιστον στις γνωστές σ’ εμάς δημοσιευμένες γραπτές πηγές. Ωστόσο, η Μικρασιατική Καταστροφή έναν περίπου αιώνα αργότερα (1922) θα φέρει εκ νέου στη Νάξο, μαζί με τους Ελληνορθοδόξους Μικρασιάτες, και λιγοστούς Αρμενίους, όπως την οικογένεια Γρηγορίου και Ισαβέλλας Αβεντισιάν ή τη Σμυρνιά Αρμένισσα αριστοκράτισσα “Madame Marie”, αγνώστων λοιπών στοιχείων.

Οι δύο λοιπόν αδελφοί λαοί, ακολουθώντας για ακόμη μία φορά την κοινή τους μοίρα, θα εγκαταλείψουν τη γενέθλια γη τους και θα εγκατασταθούν ως πρόσφυγες πλέον στην «Παλαιά Ελλάδα» και εν προκειμένω στο νησί της Νάξου, αποτελώντας έκτοτε αναπόσπαστο κομμάτι της νέας, της δεύτερής τους πατρίδας. Σήμερα πλέον δεν υπάρχουν οικογένειες στη Νάξο που φέρουν παλαιά αρμενικά επώνυμα. Ωστόσο, η ανάμνηση της αρμενικής παρουσίας στο νησί θα παραμείνει ζωντανή στους κόλπους των γεροντότερων, ανεξίτηλη δε για τις νεώτερες γενιές μέσα από τις σωζόμενες γραπτές πηγές.

Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στους π. Εμμανουήλ Ρεμούνδο, καθολικό εφημέριο Νάξου, κ. Ιερώνυμο Ρεμούνδο, φωτογράφο, κα Μαρία Παπαγιάννη, αρχειονόμο, κ. Αναστάσιο Ναυπλιώτη, καθηγητή, καθώς και στους κ. Μάικ Τσιλιγκιριάν και κ. Αγκόπ Τζελαλιάν για τη συμβολή τους στη συγγραφή του παρόντος άρθρου.

Θανάσης Δ. Κωτσάκης Δρ. Ιστορίας του Πολιτισμού

Αρμενικά Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2013 τεύχος 79

Δημοσιεύτηκε 6th August 2015 από τον χρήστη ΟΡΕΙΝΟΣ ΑΞΩΤΗΣ

Τοποθεσία: Νάξος, Νάξος και Μικρές Κυκλάδες, Ελλάδα

Οι ονομασίες των 12 μηνών και ημερών στην Αρχαία Ελλάδα

2024-09-03T19:26:00.000+03:00

Στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρχε ή δεν έχει βρεθεί κάποιο επίσημο θρησκευτικό ημερολόγιο που να προσδιορίζει τις ημέρες των εορτών του έτους. Μόνο στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. ο Αθηναίος Νικόμαχος συνέταξε έναν κώδικα θρησκείας για την πόλη των Αθηνών. Τον κώδικα τον έγραψε βουστροφηδόν επάνω σε τοίχους που είχαν στηθεί γι’ αυτό το σκοπό. Το ημερολόγιό του κατέγραφε τις ετήσιες θυσίες, τις θυσίες που γίνονταν κάθε δυο χρόνια κτλ.

Από τον κώδικα έχουν σωθεί μόνο μερικά αποσπάσματα κι από τις μοναδικές πληροφορίες που παίρνουμε απο αυτόν γίνεται φανερό το πλήθος των δεδομένων που μας λείπουν προκειμένου να έχουμε πλήρη εικόνα για τις λατρευτικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων.

Οι Αθηναίοι κάθε χρόνο όριζαν ως ένα από τα ανώτερα κρατικά αξιώματα το βασιλέα, με ρόλο να επιστατεί σε θέματα θρησκείας. Σαν δικαστής ήταν πρόεδρος του δικαστηρίου που ήταν αρμόδιο να δικάζει υποθέσεις ασέβειας. Το ιερατικό του καθήκον ήταν ο προσδιοριμός των ημερομηνιών που γίνονταν οι γιορτές.

Ο πρώτος αττικός μήνας άρχιζε με την εμφάνιση της νέας σελήνης (νουμηνία) μετά τη θερινή ισημερία, δηλαδή γύρω στις 15 Ιουλίου. Ο πρώτος μήνας (μέσα Ιουλίου – μέσα Αυγούστου) του αττικού ημερολογίου ήταν ο Εκατομβαιών που είχε πάρει το όνομά του από τα Εκατόμβαια, μία γιορτή που γινόταν προς τιμή του Απόλλωνα. Κατά τη διάρκεια του μήνα γιορτάζονταν στην Αθήνα εκτός από τα Εκατόμβαια, τα Κρόνια, τα Συνοίκια και τα Παναθήναια (με κορυφαία τη μέρα των γενεθλιών της Θεάς Αθηνάς, στις 28 του μήνα).

Ο δεύτερος μήνας (μέσα Αυγούστου – μέσα Σεπτεμβρίου) ονομαζόταν Μεταγειτνιών και είχε πάρει το όνομά του από τη γιορτή Μεταγείτνια προς τιμή του Απόλλωνα, του θεού που παράστεκε στην αλλαγή γειτόνων. Το μήνα αυτό γίνονταν και τα Ηράκλεια στο Κυνόσαργες.

Ο τρίτος μήνας του έτους (μέσα Σεπτεμβρίου – μέσα Οκτωβρίου) ονομαζόταν Βοηδρομιών κι είχε πάρει το όνομά του από τη γιορτή Βοηδρόμια που γινόταν κι αυτός προς τιμή του Απόλλωνα. Άλλες γιορτές του μήνα ήταν τα Γενέσια, μια γιορτή της Αρτέμιδος Αγροτέρας, και τα Μυστήρια που είχαν διάρκεια πολλών ημερών

Ο τέταρτος μήνας (μέσα Οκτωβρίου – μέσα Νοεμβρίου) ονομαζόταν Πυανεψιών, από τη γιορτή Πυανέψια που γινόταν και πάλι προς τιμή του Απόλλωνα. Το μήνα αυτό γιορτάζονταν πολλές γιορτές όπως τα Προηρόσια, τα Οσχοφόρια, τα Θήσεια, τα Στήνια, τα Θεσμοφόρια, τα Χαλκεία και τα Απατούρια

Ο πέμπτος μήνας (μέσα Νοεμβρίου – μέσα Δεκεμβρίου) ονομαζόταν Μαιμακτηριών, από τη γιορτή Μαιμακτήρια που γινόταν προς τιμή του Δία, επειδή τον θεωρούσαν θεό των θυελλών (μαίμαξ = θυελλώδης). Το μήνα αυτό γίνονταν στην Αθήνα και τα Πομπαία.

Ο έκτος μήνας (μέσα Δεκεμβρίου – μέσα Ιανουαρίου), είχε το όνομα Ποσειδεών, από τα Ποσείδεα μια γιορτή προς τιμή του Ποσειδώνα. Το μήνα αυτό γίνονταν ακόμη τα Αλώα και τα Κατ’ αγρούς Διονύσια.

Ο έβδομος μήνας (μέσα Ιανουαρίου – μέσα Φεβρουαρίου) ονομαζόταν Γαμηλιών, από τη γιορτή Γαμήλια, τον “ιερό γάμο” του Δία με την Ήρα. Άλλη γιορτή του μήνα ήταν τα Λήναια.

Ο όγδοος μήνας ήταν ο Ανθεστηριών (μέσα Φεβρουαρίου – μέσα Μαρτίου). Ο μήνας είχε πάρει το όνομά του από τα Ανθεστήρια που γίνονταν προς τιμή του Διονύσου. Άλλη γιορτή του μήνα ήταν τα Διάσια.

Ο ένατος μήνας (μέσα Μαρτίου – μέσα Απριλίου) ονομαζόταν Ελαφηβολιών, από τη γιορτή Ελαφηβόλια, προς τιμή της Άρτεμης. Επίσης γιορτάζονταν Ασκληπίεια, τα εν άστει Διονύσια και τα Πάνδια.

Ο δέκατος μήνας (μέσα Απριλίου – μέσα Μαΐου) ονομαζόταν Μουνιχιών από τη γιορτή Μουνίχια προς τιμή της Άρτεμης. Ο μήνας είχε ακόμη την Εορτή του Έρωτα (στις 4 του μήνα), την Πομπή προς το Δελφίνιον και τα Ολυμπιεία.

Ο ενδέκατος μήνας (μέσα Μαΐου – μέσα Ιουνίου) ονομαζόταν Θαργηλιών από τη γιορτή Θαργήλια, προς τιμή της Άρτεμης και του Απόλλωνα. Άλλες γιορτές ήταν τα Βενδίδια, τα Πλυντήρια και τα Καλλυντήρια.

Και ο δωδέκατος μήνας ονομαζόταν Σκιροφοριών από τη γιορτή Σκιροφόρια προς τιμή του Ποσειδώνα. Τον ίδιο μήνα γιορτάζονταν τα Διιπόλιεια και τα Διισωτήρια.Στο αττικό ημερολόγιο κανένας μήνας δεν έχει πάρει το όνομά του από κάποια γιορτή της Αθηνάς μολονότι η Αθηνά ήταν η θεά της πόλης. Τα ονόματα έχουν την τάση να ευνοούν γιορτές του Απόλλωνα και της Άρτεμης.

Επίσης όλα τα ονόματα των εορτών είναι στον πληθυντικό αριθμό.

https://www.pronews.gr/istoria/844018_oi-onomasies-ton-12-minon-kai-imeron-stin-arhaia-ellada

Επώνυμα απο την Ηλεία

2024-08-20T22:00:00.003+03:00

Επώνυμα που απαντώνται στην Ηλεία και έχουν προέλθει από χωριά, πόλεις, επαρχίες ακόμη και από χώρες.

Κατά την Ελληνική επανάσταση του 1821 οι προεστοί υπέγραφαν με το όνομα του χωριού καταγωγής τους, ακόμη και οι στρατιώτες στα διάφορα στρατόπεδα, αναφέρονταν και αυτοί με το όνομα του χωριού τους.

Αβράμης, από το Αβράμιο Αχαΐας.

Αγριδόπουλος, από Αγρίδι.

Αγάλος, Αγαλιώτης, από το Αγάλω Αρκαδίας.

Αγιαβλασίτης, από τον Άγιο Βλάσιο.

Αγραπιδοχωρίτης, από Αγραπιδοχώρι Ηλείας.

Αγριδιώτης, από Αγρίδι Αρκαδίας, ή Καλαβρύτων.

Αδάμης, Αδαμόπουλος, Αδαμίδης, από Αδάμιο Αργολίδας.

Αθηναίος, από Αθήνα.

Ακοβίτης, από Άκοβα.

Αλβανιώτης, από Άλβαινα.

Αλητζελεπιώτης, από Αλή Τσελεπή (Αμαλιάδα).

Αλμπουνιώτης, Αρμπουνιώτης, από τον Άρμπουνα Καλαβρύτων.

Αμπαριώτης, από Αμπάρι.

Αμπελάς, από Αμπελάκια.

Αναπλιώτης, από το Νάυπλιο (Ανάπλι).

Αντζουνάς, από Αντζουνά Μεσσηνίας.

Αντραβιδιώτης, από την Ανδραβίδα.

Αντρονιώτης, Αντρωνίτης, από το Αντρώνι.

Αποσκίτης, από Απόσκια Γορτυνίας,

Αρβανιτάκης, από Αρβανιτιά ή από Αρβανίτικη οικογένεια.

Αργίτης, από Άργος.

Αρκαδινός, από Αρκαδιά (Κυπαρισσία).

Αρμένης, από Αρμενία.

Αρμπουνιώτης, από Άρμπουνα.

Αττίκος, από την Αττική.

Βαλτεσινιώτης, από το Βαλτεσινίκο Αρκαδίας.

Βαρδουνιώτης, από τα Βαρδούνια, ή Μπαρδούνια.

Βαρζελιώτης, Μπαρζελιώτης, από το Μπάρτζελι.

Βαχλιώτης, από την Βάχλια Αρκαδίας.

Βελημαχίτης, από Βελημάχι Αρκαδίας.

Βενέτης, Βενετσανόπουλος, από Βενετία.

Βερβενιώτης, από Βέρβενα Κυνουρίας.

Βερβινιώτης, από Βερβινή.

Βερτσάτος, από Μπερτσιά.

Βιδιακιώτης, από Βιδιάκι

Βούλγαρης, από Βουλγαρία.

Βούρτσης, από Βούρτσι Αρκαδίας.

Βουτσιώτης, Βουτζιώτης από το Βούτσι Αρκαδίας.

Βρυνιώτης Βρύνας, από Βρύνα Ηλείας.

Βρυσιώτης, από Βρύσες.

Βυτινιώτης, από την Βυτίνα Αρκαδίας.

Γαρατζιώτης, από Γαράντζα Μεσσηνίας.

Γαργαλιάνος, από Γαργαλιάνους.

Γαστουνιώτης, από Γαστούνη Ηλείας.

Γενοβέζος, από Γένοβα.

Γερακάρης, από Γερακάρη Ιωαννίνων.

Γερακίτης, από Γεράκι.

Γερμενίτης, Γιαρμενίτης, από Γιάρμενα (Φολόη).

Γερμουτζόπουλος, από Γερμουτζάνι.

Γκέλμπεσης, από Γκέρμπεσι

Γκρέκας, από Γκραίκα Ηλείας.

Γκρεκιώτης, από το Γραίκα.

Γομοστιώτης, από το Γομοστό Αχαΐας.

Γραβιάς, από Γραβιά.

Δάρας, Δαριώτης, από Δάρα Αρκαδίας.

Δέλγας, από Δέλγα (Πέτρα) Μεσσηνίας.

Δεσινιώτης, από το Δεσινό Καλαβρύτων.

Δούκας, από Δούκα Ηλείας.

Δρουβιώτης, από Δρούβα Ηλείας.

Δρυμώνας, από Δρυμώνα Αιτωλακαναρνίας.

Επιταλιώτης, από το Επιτάλιο.

Ζατουνίτης, από Ζάτουνα.

Ζαχολίτης, από Ζάχολη.

Ζακυνθινός, από την Ζάκυνθο.

Ζελεχοβίτης, από Ζελέχοβα (Αμυγδαλιές Ανδρίτσαινας).

Ζητουνιάτης, από το Ζητούνι.

Ζουπατιώτης, από την Ζουμπάτα Αχαΐας.

Καγιάφας, από Καϊάφα Ηλείας.

Κακαλέτρης, από Κακαλέτρι Λακωνίας.

Κακοταρίτης, από Κακοτάρι Λασιώνος.

Κακούρης, από Κακούρι Αρκαδίας.

Καλαβρίας, από Καλαβρία Ιταλίας.

Καλαματιανός, από Καλαμάτα.

Καλαμπρέζος, Καλαβρέζος, από Καλαβρία Ιταλίας.

Καλαρίτης, από τους Κλαρίτες.

Καλιτζιώτης, Καλιτζόπουλος, από Καλίτσα Αμαλιάδας.

Καλλιμάνης, από Καλλιμάνι Ηλείας.

Καλυβιώτης, από τα Καλύβια.

Καλφιώτης, από Κάλφα Αχαΐας.

Καμενιτσιώτης, από την Καμενίτσα Αρκαδίας.

Καμπιώτης, από τον Κάμπο.

Κανδύλης, Κανδύλας, Κανδυλιώτης, από την Κανδύλα Αρκαδίας.

Κανιώτης, από το Κάνι.

Καντούνης, από την Κατούνα Αιτωλακαναρνίας.

Καπαρέλης, από το Καπαρέλι.

Καπελιώτης, Καπέλλης, Καπελές, από Κάπελη (χωριά δάσους Φολόης).

Καρατουλιώτης, από Καράτουλα Ωλένης.

Καρβουνιάρης, από Καρβουνιάρη Μεγαλούπολης.

Καρδιακαυτιώτης, από Καρδιακαύτι.

Καρέλας, από το Καρελλά Αττικής

Καρνέζης, από Καρνέσι (Πράσινο) Αρκαδίας.

Καρυανός, από Καρυά.

Καρυτινός, από Καρύταινα Αρκαδίας.

Καστρινός, από το Κάστρο.

Κατζαριώτης, από Κατσαρού.

Κατσικαρώνης, από Κατσικάρι.

Κατσίμπελης, από Κατσίμπελι Αρκαδίας.

Καυκανιώτης από Καυκανιά Ηλείας.

Κερπινιώτης, από Κερπινή Καλαβρύτων.

Κεφαλληνός, από Κεφαλλονιά.

Κλεινδιώτης, από Κλεινδιά Ηλείας.

Κοζανίτης, από Κοζάνη.

Κομιώτης από Κώμη.

Κομποθρέκας, από Κομποθρέκα Βουπρασίας.

Κοντοβαζαινίτης, από Κοντοβάζαινα Γορτυνίας.

Κοσκινάς, από Κοσκινά Ηλείας.

Κουβελιώτης, από Κούβελα Μεσσηνίας.

Κουλουγλιώτης, από Κούλουγλι (Οινόη Ηλείας.

Κουμανιώτης, από το Κούμανι Φολόης.

Κουρουνιώτης, από Κουρουνιού.

Κουρτέσης, από Κουρτέσα, ή Κουρτέσι Ηλείας.

Κουφόπουλος, από Κουφόπουλο.

Κρανίτης, από Κρανιά.

Κρεκούκης, Κρεκουκιώτης, από Κρεκούκι.

Κρεστενίτης, από Κρέστενα.

Κρητικός, από Κρήτη.

Κυπρούλης, Κυπριώτης από Κύπρο.

Λαγανόπουλος, Λαγανιώτης, από Λαγανά.

Λαγκαδινός, από Λαγκάδια Γορτυνίας.

Λαλιώτης, από Λάλα.

Λάππας, από Λάπππα Αχαΐας.

Λαστιώτης, από Λάστα Αρκαδίας.

Λάττας, από Λάττα.

Λαύκας, από Λαύκα Κορινθίας.

Λεβιδιώτης, από το Λεβίδι Αρκαδίας,

Λειβαδίτης, από Λειβαδιά.

Λεονταρίτης, από Λεοντάρι Αρκαδίας.

Λεπενιώτης, από την Λεπενού Αιτωλακαναρνίας.

Λευκαδίτης, από Λευκάδα.

Λεχουρίτης, από Λεχούρι Καλαβρύτων.

Λιαπάτης, από Λιαπάτες.

Λιβέρης, Λιβεριάδης, από Λιβερία.

Λουριώτης, από τον Λούρο.

Μαγουλιανίτης, από Μαγούλιανα.

Μαζαράκης, Μαζαρακιώτης, από Μαζαράκι.

Μακρυνιώτης, από Μακρύνεια Αιτωλακαναρνίας.

Μαλεβίτης, από Μαλεβό.

Μαμαλούγκας, από Μαμαλούκα (Αμυγδαλιά Αρκαδίας)

Μάνεσης, Μανεσιώτης, από Μάνεσι Αχαΐας

Μανιάτης, Μανιώτης, από Μάνη.

Μαραζιώτης, από τα Μαράζια (Δαφνοχώρι) Φωκίδας.

Μαραθιάς, από Μαραθιά.

Μαρινάκης, από το Μαρινάκι (Άγιος Δημήτριος Ήλιδας).

Ματεσιώτης, από το Μάτεσι της Ηλείας.

Μεσολογγίτης, από Μεσολόγγι.

Μεσσήνης, από Μεσσηνία.

Μηλιώτης, από Μηλιές.

Μετσοβίτης, από Μέτσοβο Ιωαννίνων.

Μισύρης, από Αίγυπτο (παλιά λεγόταν Μισύρι).

Μίχος, Μιχόπουλος, από του Μίχα Αχαΐας.

Μοναστηριώτης, από Μοναστηράκι Γορτυνίας.

Μόσχοβος από Μόσχα.

Μουζάκης, από Μουζάκι Ηλείας.

Μουρτέζης, από Μούρτεζα.

Μπάλας, από του Μπάλα.

Μπαρακίτης, από Μπαρακίτικα.

Μπαρδουνιώτης, από Μπαρδούνια.

Μπαρδούσης, από Βαρδούσια, η Μπαρδούσια όρη.

Μπάστας, από Μπάστα Μεσσηνίας.

Μπερτσάτος, από Μπερτσιά.

Μπέτσης, από το Μπέτσι Ηραίας.

Μπεχριώτης, από Μπέχρου.

Μπισκίνης, από το Μπισχίνι.

Μποντανιώτης, από Μποντιά.

Μποταΐτης, από Μποντιά.

Μπουζιώτης, από Μπούζα.

Μπραϊμάκης, από το Μπραϊμάκι.

Μπράτης, από το Μπράτι Ηλείας.

Μπρουμαζιώτης, από το Μπρουμάζι.

Μωραΐτης, από Μοριά.

Ναυπλιώτης, από Ναύπλιο.

Νέζερης, Νεζερίτης, από τα Νεζερά.

Ξηρομερίτης, από Ξηρόμερο Αιτωλακαναρνίας.

Παργινός, από Πάργα.

Παρνασσάς, από Παρνασσό.

Πάτρας, Πατρινός, από Πάτρα.

Περδικάρης, από Περδικάρι.

Περσενίτης, από Πέρσενα.

Πέττας, από το Πέτα Αρκαδίας.

Πλανήτερος, από Πλανητέρου Καλαβρύτων.

Πλασκωβίτης, από την Πλάσκωβα.

Πλατανίτης, Πλατανιάς, από Πλατάνια Μεσσηνίας.

Πόθος, από του Πόθου.

Πορετζάνος, από Πορετζό.

Πυργιώτης, από τον Πύργο.

Ραδαίος, Ραδέας, από του Ράδου Αρκαδίας.

Ρετουνιώτης, από την Ρετούνη.

Ρουμελιώτης, από Ρούμελη.

Ρωμεσιώτης, από Ρώμεσι.

Σαμιώτης, από την Σάμο.

Σαμπανιώτης, Σιαμπάνης, από το Σαμπάνι.

Σαρακίνης, από το Σαρακίνι Αρκαδίας.

Σελασιώτης, από τα Σελλά Αχαΐας.

Σιδηροκαστρίτης, από Σιδηρόκαστρο Μεσσηνίας.

Σινάνος, από την Μεγαλόπολη (πρώην Σινάνου).

Σκιαδάς, Σκιαδόπουλος, Σκιαδαρέσης, από το Σκιαδά Αχαΐας.

Σκλίβας, από Σκλήβα Ηλείας.

Σκούρας, από το Σκούρα Τριταίας.

Σμερνιώτης, από την Σμέρνα Ηλείας..

Σμυλιώτης, Σμυλιοτόπουλος, από Σμύλα Ηλείας.

Σμυρνής, Σμυρναίος, από Σμύρνη.

Σουδενιώτης, από Σουδενά (Λουσσοί) Καλαβρύτων.

Σούλης, Σουλιώτης, από Σούλι

Σουλιμιώτης, από το Σουλιμά Μεσσηνίας.

Σπατιώτης, από Σπάτα Αχαΐας.

Σταμίρης από κάστρο Στάμιρο Πηνείας.

Στούπας, από Στούπα Μεσσηνίας.

Τζελεχοβίτης, από Τζελέχοβα.

Τουρκάκης, από την Τουρκία.

Τριπολιτσιώτης, από την Τρίπολη.

Τσάκωνας, από Τσακώνα, η Τσακώνικα Μάνης.

Τσάμης, από Τσαμουριά.

Τσελεπής, από το Αλή Τσελεπή.

Τσερεγκούνης, από το Τσερεγκούνι Λασιώνος - Κορινθίας.

Τσιπιανίτης, από Τσίπιανα.

Τσουράκης, από Τσουράκι Ανδρίτσαινας.

- Φ -

Φίλιας, από του Φίλια Καλαβρύτων.-Φλαμπούρης, από το Φλάμπουρο Αχαΐας.

Φλοκιώτης, Φλόκας, από Φλόκα Ηλείας.-Φράγκος, από Φραγκιά.

Φραγκούλης, από Φραγκιά.-

- Χ -

Χαβαριώτης, από Χάβαρι Ηλείας.

Χαϊκάλης, από Χαϊκάλι Αχαΐας.-Χανιάς, από Χανιά Κρήτης.

Χελιώτης, από Χέλι Κορινθίας,-Χέλμης, από Χέλμη Αμαλιάδας.

Χοζοβίτης, από Χόζοβα Τριποτάμων.-Χρέππας, από Χρέπα Αρκαδίας.

Χωραϊτης, από Χώρα Γορτυνίας.-Χωρέμης, από το Χωρέμη Αρκαδίας.

Ψαριώτης, από Ψάρι Ηραίας.

Κώστας Παπαντωνόπουλος Γονική Κατηγορία: Μελέτες, Πνευματικά Παρατσούκλια- Παρωνύμια

https://www.antroni.gr/index.php/o-topos-mas/meletes-pnevmatika/paratsoyklia-paronymia/854-2013-07-08-23-48-46

ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

2024-08-17T16:36:00.000+03:00

Ονόματα χωριών, τοπωνυμίων, ονομάτων Αρβανίτικης προέλευσης.----

Μερικά από τα ονόματα χωριών, οικισμών, τόπων κ.λ.π που ακολουθούν σύμφωνα με τον Κ. Μπίρη αναφέρονται σε επώνυμα Αρβανιτών στρατιωτών ή καπεταναίων ή και σε ομώνυμα χωριά ή και τοπωνύμια, βουνά κ.λ.π. του τόπου προέλευσής τους. ----
Άλλα σύμφωνα με άλλες πηγές έχουν προέλευση αρβανίτικη και αυτό φαίνεται από την ερμηνεία της ονομασίας τους στα αλβανικά, π.χ...........

-Άρλα, χωριό της Δύμης το οποίο το 1699 λεγόταν Άρουλα. Η ονομασία του κατά τον Θωμόπουλο έχει αλβανική προέλευση και σημαίνει πολλοί αγροί μαζί. Κατ’ άλλους ήτο το όνομα μιας συζύγου αγά και κατά τους Βυζαντινούς η λέξη άρουλα σημαίνει φωκίον, πύραυνον (είδος μαγκαλιού). Ο Κ. Ν. Τριανταφύλλου δεν αποδέχεται την άποψη του Wasmer ότι η λέξη είναι σλαβική και σημαίνει αετός. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…: Υπάρχει στην Ζάκυνθο τοποθεσία Άρουλα στην περιοχή Γύρι.

-Βυθούλκα ή Μπεθούλκα, οικισμός της κοινότητας Πετροχωρίου. Η λέξη είναι αλβανική και σημαίνει τον ερυθροπώγωνα, τον κοκκινογένη, εδώ το όνομα του πρώτου οικιστού. Υπήρξε οικογένεια στην Ζάκυνθο το 1505, προερχόμενη από την Αχαΐα.[1] Αναφέρεται συνοικισμός Βυθούλκα στο δήμο Αθηναίων ως μεταγενέστερη προσάρτηση, οικισμός Βυθούλκα στο δήμο Δύμης και οικισμός Βυθούλκας του δήμου Στυρέων Ευβοίας.

-Γολέμι ή Γκολέμι ή Γουλέμι, χωριά: στην Τριταία όπου αποτελούσε μια ενορία με την Χιόνα και το Κουτροχώρι, Γκολέμι στη Θήβα, στην Τριφυλία, Αιτωλία, Λάρισαν, οικισμός της κοινότητας Μάνεσι και ύψωμα κοντά στο χωριό Ζουμπάτα του Παναχαϊκού και τοπωνύμιο στην Ολυμπία. Το 1534 ευρίσκεται οικογένεια Γολέμη στη Ζάκυνθο εκ χωρίου Δράκα, εξελληνισθείσα. Λέγεται ότι ήλθαν εκ Πατρών. Τον 16ο αιώνα απαντά οικογένεια Γολέμι ή Βολέμι στην Κεφαλληνία. Ο Θωμόπουλος αναφέρει ότι η λέξη Γκολέμη είναι βουλγάρικης προέλευσης και σημαίνει «μεγάλος». Ο Wasmer υποστηρίζει ότι η προέλευση του ονόματος είναι σλαβική και σημαίνει μέγας τόπος, αρνείται δε ότι είναι το όνομα του οικιστού ή κυρίου της εκτάσεως, [2] που είναι και το πιθανότερο γιατί ο Σάθας στα Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας αναφέρει σε έγγραφο της 1ης Απρίλη του 1512, την Οικογένεια του Στρατιώτη Pasha Golemi. «…Pasha Golemi che ha ducati 4, habbi ducati 5…».
-Γριζούμψας (κουρούνας) βλ. χωριό: Γουρζούμισα [3]

-Ζώγα, χωριό των Φαρών όπου το 1903 οι μισοί κάτοικοί του μιλούσαν αρβανίτικα. Σήμερα είναι οικισμός της κοινότητας Σταροχωρίου. Το όνομα το πήρε από τον πρώτο οικιστή ή κύριο της περιοχής. Ζώγ στα αλβανικά σημαίνει πτηνό.[4]

-Καγκάδης (τραγουδιστής). Υπάρχει χωριό στην Αχαΐα (517 κάτοικοι το 1981 και σε 85 μ. υψόμετρο), Καγκαδαίοι στην Καρυστία Ευβοίας (31 κάτοικοι το 1981 και υψόμετρο 80 μ.) και τοπωνύμιο Καγκάδι στην Αττική. Οικογένεια Καγκάδη υπήρχε το 1534 στην Ζάκυνθο, εγγεγραμμένη εν τη Χρυσοβίβλω εκ Κεφαλληνίας και ετέρα το 1709 σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898).

-Καλέντζης: (όνομα που αναφέρεται στο μοιρολόγι του Μανόλη Μπλέση). Χωριά Καλέντζι στην Τριταία Αχαΐας, Ήπειρο, Κορινθία, Αττική (Μαραθώνας), Καλέντζι ή Μάνινα Βλυζανών-Αστακού και Εύβοια (Καλέντζι Ταμυναίων, επαρχίας Καρυστίας). Σύμφωνα με τον Ι. Ε. ΠΕΠΠΑ: «.. Το τοπωνύμιον είναι μάλλον Αλβανοτουρκικόν. Συμπεραίνεται κάθοδος από το Καλέντζι της Δωδώνης εις Αιτωλίαν, Αχαΐαν, Κορινθίαν, Αττικήν και Εύβοιαν, ως προελέχθη την εποχή της Τουρκοκρατίας, πιθανότατα την εποχή των βίαιων εξισλαμισμών της Ηπείρου (περί το 1600) αφού το Καλέντζι είναι Αλβανοτουρκικόν επωνύμιον». Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Οικογένεια Καλέντζη υπήρχε το 1555 στη Ζάκυνθο καταγόμενη από το Χλουμούτσι αλλά και χωρίον εσώζετο με την ίδια ονομασία στη Ζάκυνθο το 1516 και παραμένει ως τοπωνύμιο στην περιοχή Τραγάκι. Το χωρίον Καλέντζι καταστράφηκε τελείως από τους πειρατές. Ο Πουκεβίλλ υποθέτει ότι η ονομασία Καλέντζι είναι πιθανόν αλβανικής καταγωγής….

-Καλούσι, χωριό στους πρόποδες του Ωλονού στα Δ. του Κούμανι. Αν και υπάρχουν πολλά τοπωνύμια που η προέλευση του ονόματός τους είναι αλβανική, στο Καλούσι σύμφωνα με τον Κ. Ν. Τριανταφύλλου, δεν ομιλούσαν τα αρβανίτικα. Φέρεται να είναι έκταση ενός Καλούση αρχικά. Ο Σάθας στα Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας αναφέρει τον Petro Calossi ως επί κεφαλής των αλβανών Στρατιωτών στην Νάπολη της Ιταλίας στις 16 Μάρτη του 1504.

-Κασνέσης (όνομα που αναφέρεται στο μοιρολόγι του Μανόλη Μπλέση). Ο συνοικισμός Κασνέσι ή Καζνέζι (πρώην δήμου Φαρών) που εντάχθηκε στην κοινότητα Γουρζούμισα. Στο δήμο Δύμης αναφέρονται τα Καζνεσέικα. Στα αλβανικά η λέξη σημαίνει θησαυρός και η οικογένεια Κασνέση κατήλθε από την Χειμάρα της Β. Ηπείρου. Το 1522 αναφέρεται οικογένεια αρχαία ελληνοαλβανική στην Ζάκυνθο (Λ. Ζώης: Λεξικό…). Μερικοί το αναγράφουν και ως Καρνέσι και το τοποθετούν στη θέση του σημερινού Καταρράκτη (Λόπεσι). .[5] Υπάρχει Κασνέσι Θεσπιέων στη Λιβαδειά το Μαυρονέριον και στην Καρδίτσα (βλ. δήμο Καλλιφωνίου).

-Κόκλας: χωριά στη Βοιωτία αι Πλαταιαί, στο Άργος, στην Ηλεία το Πηγάδι και Κόκλα στο δήμο Κρωπίας. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό….Υπήρχε στη Ζάκυνθο το 1513 οικογένεια Κόκλα εκ Πελοποννήσου καθώς και στο χωριό των Βαλυμών και τοποθεσία στην περιοχή Δράκα το 1748.

-Κομποθέκρας (χειρόβολο από σίκαλη): χωριά Κομποθέκρα στο Βάλτο της Αιτωλοακαρνανίας και στο Αργοστόλι της Κεφαλληνίας (Κομποθεκράτα). Επίσης χωριό στην Αχαΐα κοντά στις Βελιτσές και το Μιχόι. Σύμφωνα με τον Κ. Ν. Σάθα υπήρξε οικογένεια ελληνοαλβανική Κομποθέκρα , συγκεκριμένα αναφέρει στα Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας και σε έγγραφο της 16ης Απριλίου του 1512, ως και αλλού, τον Ανδρέα Κομποθέκρα «…Andrea Compotechara che ha ducati 6, habi ducati 5…» Οικογένεια Κομποθέκρα υπήρχε το 1545 και 1640 στη Ζάκυνθο σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898).

-Κουρτέσης: χωριά Κουρτέσι στην Ηλεία, στην Καρδίτσα, στο Μαργαρίτι της Πρέβεζας, στον δήμο Κλεωνών της Κορινθίας. Σύμφωνα με τον Ι. Ε. Πέππα: υπάρχει χωριό Kurtaj 28 χιλιόμετρα Β. της Σκόδρας. Διαφαίνεται κίνησις εποίκων από Ήπειρον προς Ηλείαν, προς Κορινθίαν. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε στην Ζάκυνθο οικογένεια εκ Κύπρου το 1564, εκ Κρήτης το 1663 και άλλη αρχαία εκ Λεχαινών.

-Κούτσης (κουτάβης), χωριά: Κούτσι στην Κορινθία, στην Ναυπλία, στην Νεμέα, στην Ολυμπία, Κούτσιστα στο δήμο Αγράφων. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό….Υπήρχε στη Ζάκυνθο το 1510 οικογένεια Κούτση εκ Σκουληκάδων αναγεγραμμένη εν τη Χρυσοβίβλω.

-Κράλι, χωριό που ταυτίζεται με το σημερινό Αγ. Νικόλαο καθώς και με τις αρχαίες Ευρυτειές, οι οποίες ο Π. Καράμπελλας δεν δέχεται ότι βρισκόντουσαν στο Κράλι. Το 1903 σύμφωνα με τον Κορύλλο οι μισοί κάτοικοι αυτού ήσαν αλβανόφωνοι και σύμφωνα με τον Θωμόπουλο η ονομασία προήλθε από τον άλλοτε κύριο της εκτάσεως αναφέρει δε ότι η λέξη Κράλη είναι σλάβικη και σημαίνει «ηγεμόνας». Υπήρξε οικογένεια Κράλη στην Ζάκυνθο το 1781, σύμφωνα με τον Λ. Ζώη.

-Κριεκούκης (κοκκινοκέφαλος, κοκκινομάλλης), χωριά: Κριεκούκι στη Βοιωτία αι Ερυθραί, στην Αιτωλία το Καστράκι, στην Ηλεία το Πελόπιον.

-Λαλικώστα ή Λαλουκώστα, το χωριό Φαρραί της Αχαΐας. Στα αλβανικά Λάλου ή Λάλα = ο γυναικάδελφος και πάντως Λαλι(ου)κώστας είναι ο ιδρυτής.[6]

-Λάλουσι, το σημερινό χωριό Σταροχώρι, στο οποίο πριν 50 χρόνια ομιλούσαν την αλβανική. Η ονομασία του από τον τιμαριούχο (ή την οικογένεια των οικιστών) Λάλουσι.[7]

-Λόγγος, χωριό επί της οδού Πατρών – Αιγίου, που υπαγόταν στην Πάτρα αλλά μετά το 1830 υπήχθη στην Αιγιάλειαν. Στα αλβανικά Λόγγα σημαίνει χωρίον ελεύθερων γεωργών (Wasmer) .[8] Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό….Υπήρχε στη Ζάκυνθο το 1554 οικογένεια Λόγγου εκ Γαλάρου. Αναφέρεται Λογγός του δήμου Δαφνουσίων επαρχίας Λοκρίδος, Λογγός δήμου Αλιφείρας επαρχίας Ολυμπίας, Λόγγος Αχμέτ Αγά δήμου Τρικαίων νομού Τρικκάλων.

-Λόπεσης (όνομα που αναφέρεται στο μοιρολόγι του Μανόλη Μπλέση), χωριά: Λιόπεσι στα Μεσόγεια (Παιανία), στα Καλάβρυτα οι Άγιοι Θεόδωροι, στην Ηλεία το Κρυονέρι, στην Πάτρα ο Καταρράκτης, στην Αργολιδοκορινθία δύο, το Λεόντειον και η Γοννούσα. (Για την ετυμολογία του Λιόπεσι Αττικής βλ. υποσημείωση εκεί όπου το ποιήμα του Μανόλη Μπλέση).

Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχαν στην Ζάκυνθο: οικογένεια Λιόπεση αλβανικής καταγωγής το 1544 και Λόπεση το 1506.

Σύμφωνα με τον Ι. Ε. ΠΕΠΠΑ (Μεσαιωνικές σελίδες της Κορινθίας και Μορέως): «…το Λιόπεσι είναι τοπωνύμιον αλβανικό και μνημονεύεται την Β΄ ενετοκρατία. Πολυπληθή τοπωνύμια μνημονεύονται από την β. Ήπειρο μέχρι την Ν. Ελλάδα. Ο δρόμος του Λιόπεσι ακολουθεί: Δίβρη-Κουρβέλεσι-Θεσπρωτία-Ηλεία-Καλάβρυτα-Κόρινθον-Πάρνηθα-Μεσόγεια-Άνδρον και Ηλεία-Αρκαδία και Μεσσηνία-Λακωνία.

α) Ο δρόμος Δίβρης-Τίρανα περνά από αυχένα, προς βορά το όρος Αλαμάνο, νοτίως το όρος Λόπεσι (2020 μ.).
β) Όρος Λόπεσι (1946) 12 χλμ. ΒΔ. του Τεπελενίου, ο αρχαίος Τόμορος.
γ) Χωριό Lopsit Martolozu 12χλμ ΒΔ. του Τεπελενίου.»

-Μαζαράκης, χωριά: Στην Αχαΐα επί του Παναχαϊκού ήσαν δύο χωριά λόγω κατολισθήσεως του ενός έγινε το άλλο έναντι του πρώτου. Το 1899 οι κάτοικοι ομιλούσαν την αλβανική και σύμφωνα με το Λεξικό του Ελευθερουδάκη το χωρίον συνωκίσθη από Μαζαρακαίους Αλβανούς. Και στην Ηλεία και τοποθεσία χωρίου Μπάστα , εκ του αλβανικού γένους των Μαζαρακαίων ή εξ οικογενείας Μαζαράκη ή οποία εστρατεύθη και πήρε το μέρος ως τιμάριον.[9] Κάτω Μαζαράκι ή Μαζαράκι Δύμης εις το οποίο κατήρχοντο οι ποιμένες εκ του Άνω Μαζαράκι του Παναχαϊκού. Μαζαράκι τσιφλίκι του Αλή πασά των Ιωαννίνων και χωρίον εις Παραμυθιάν της Ηπείρου. Υπήρξε χωριό Μάζι στα ΝΑ της Αλβανίας και Μαζαίοι (αλβ. Μαζαρακαίοι) οι οποίοι κατήλθον προς το τέλος του 14ου αιώνα υπό τον Φύλαρχον Λιώσαν. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε το 1518 οικογένεια εκ των εν τη Χρυσοβίβλω. Περί της οικογενείας αυτής αναφέρεται ότι είναι αλβανικής καταγωγής αλλά και πατριά Μαζαρακαίων μνημονεύεται και υπό των Βυζαντινών. Πρώτος εγκατασταθείς στην Ζάκυνθο ήτο κάποιος «Στρατιώτης» Μαζαράκης που αφίχθη από την Νάυπακτο το 1499. Αναφέρεται και Μαζαράκι δήμου Τανάγρας και Αυλίδος επαρχίας Θηβών.

-Μάνεσης[10] (βραδύς), χωριά: Μάνεσι στην Πάτρα, στα Καλάβρυτα, στη Ναυπλία, στη Μεσσηνία, στη Λοκρίδα.

Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε στην Ζάκυνθο οικογένεια πιθανόν εκ Κεφαλληνίας το 1502 όπου πολλοί αρματολοί το 1502 από την ήπειρο και την Πελοπόννησο μετέβησαν στην Κεφαλληνία προς φρούρησιν αυτής και έλαβαν τιμάρια. Η οικογένεια φέρεται να κατάγε6ται εκ Πατρών.

-Ματαράγκας, χωριό Ματαράγκα της επαρχίας Πατρών που ανήκε πριν το 1974 στη Ηλεία. Η ονομασία προήλθε από αλβανούς φεουδάρχες.

Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρξε στην Ζάκυνθο οικογένεια είτε εξ Αλβανίας, είτε εκ των τιμαρίων τα οποία περιήλθαν εις την σουλτανική κυριότητα, μετά την εκ της Ελλάδος αναχώρησιν των «Στρατιωτών», είτε εκ των εν τη Κάτω Ιταλία μεταναστευσάντων Ελλήνων και εκείθεν καταφυγόντων εις Κεφαλληνία και Ζάκυνθο κατά τον 15ο αιώνα. Αναφέρονται: Ματαράγκα δήμου Βουρφάδος επαρχίας Πυλίας, Ματαράγκα δήμου Δρυόπης επαρχίας Τροιζηνίας, Ματαράγκα δήμου Μακρυνείας επαρχίας Μεσολογγίου, Ματαράγκα δήμου Τιτανίου επαρχίας Καρδίτσης, Ματαραγκάτα δήμου Ομαλών νομού Κεφαλληνίας.

-Μίραλι[11], ή Μίραλη, ή Μοίραλι: χωριό στα Α. της Χαλανδρίτσης. Το Μοίρα (όπως και το Άνω και Κάτω Μοίρα που είναι άλλο χωριό του Παναχαϊκού στο βάθος της μονής Ομπλού) έχουν αλβανική ρίζα (μίρε = καλός), αλλά μάλλον πρόκειται για οικογενειακό όνομα οικιστού ή ιδιοκτήτου της εκτάσεως χωρίς να αποκλείεται αυτή η οικογένεια να ήταν ελληνική και να είχε επώνυμο Μοίρας ή Μοίραλης. Το Μοίρα κατοικείτο από αλβανόφωνους ποιμένες και το όνομά του θυμίζει τον οικιστή και τιμαριούχο. Μέχρι σήμερα λέγεται: στου Μοίρα. Εκεί και η τοποθεσία Λυκούρεσι η οποία θυμίζει, σύμφωνα με την παράδοση, την διάσωση βρέφους αρπαγέντος υπό λύκου ο οποίος κατεκρημνίσθη εκεί και έτσι δόθηκε το όνομα στην τοποθεσία.[12]Αναφέρεται και το Μιραλί δήμου Ελατείας επαρχίας Λοκρίδας.

-Μιχόϊ (Μιχοί ή Μιχή), χωριό της Δύμης επί της Μώβρης, είναι αλβανική εκφορά της λέξεως Μιχαήλ και πήρε την ονομασία του από το όνομα οικιστού ή κυρίου της εκτάσεως.[13]

-Μπαρδικώστα, χωριό επί του Παναχαϊκού (Κρυσταλλόβρυση) αναφερόταν και ως Μπαντρούσα αλλά και Μπάρδι εις Ναυπλίαν και Μαρδάκι εις Γορτυνίαν και όρος Μπάρδι εις Ήπειρον, ονομασία εκ του τιμαριούχου και οικιστού. Η λέξη είναι αλβανική και σημαίνει λευκός.[14]

-Μπάστας, χωριά Μπάστα στην Μεσσηνία το Πλατύ, δύο στην Ηλεία. (Ο συνοικισμός Μπάστα της κοινότητας Χελιδονίου μετονομάστηκε σε «Κρυονέρι». ΦΕΚ156/Α/8-8-1928). Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε το 1510 οικογένεια αρχαία ελληνοαλβανική.

-Μπεντένης, χωριά: Μπεντένι δύο στην Ηλεία, δύο στην Αρκαδία. (Η κοινότητα Μπεντενίου Ηλείας μετονομάστηκε σε κοινότητα Πεύκης και ο ομώνυμος οικισμός Μπεντένι σε Πεύκη.-ΦΕΚ156/Α/8-8-1928).

-Μπολιώτη, χωριό κοντά στο Κούμανι Φαρών. Από το 1955 μετονομάστηκε σε Χαραυγή. Το όνομα ίσως προέρχεται από αλβανόν οικιστή.

-Μπόρσας (πουγκής), χωριό Μπόρσι στο Καστράκι της Ηλείας. (Στο ΦΕΚ. 256/28/8/1912 είχαν αναγνωρισθεί οι συνοικισμοί Μπόρσι Ζουλιάτικα, Κόκλα, Νέα Πικέρνη και Σούβαρδον ως συνοικισμοί της κοινότητας Καπελέτον). Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε οικογένεια Μπόρση στην Ζάκυνθο, χωρίς να αναγράφεται ημερομηνία. Αναφέρεται Μπόρσια στο δήμο Μυκηνών.

-Μπούας[15] (όνομα που αναφέρεται στο μοιρολόγι του Μανόλη Μπλέση), χωριά Μπούα στο Γύθειο, Μπούγα[16] στην Αττική και στην Αχαΐα, επί του Ερυμάνθου Η ονομασία προήλθε από το επίθετο Μπούας (αλβ.= ο υδατώδης). Υπάρχει το χωριό Λαλάζ Μπούγα στην Θεσσαλία και επίσης χωριό Μπούγα στην Άρτα και τοπονύμιο ανάμεσα στα χωριά Γερακάρη και Κούκιεσι στην Ζάκυνθο Ο αλβανός Μπούας κατείχε τον 14ο αιώνα την Ναύπακτο.[17]Αναφέρονται: Μπούγα δήμου Ανδανίας Μεσσηνίας, Μπούγα δήμου Τανάγρας Ωρωπού και Μπούγα δήμου Υσιών επαρχίας Άργους.

Υπάρχει χωριό Μπούγα στην περιοχή των γκέγκηδων στις πηγές του Μπογιάνα ποταμού (Αλβανία).

«Στο επικό ποίημα που αφιέρωσε ο Τζάνε Κορωναίος στον περίφημο Αρβανίτη στρατιώτη των αρχών του 16ου αιώνα Μερκούρη Μπούα, αναφέρονται δύο ανίψια του Αρβανίτη Δεσπότη της Άρτας Μουρίκη Μπούα Σγούρου….
Κι ο Κάρλος τ’ Αγγελόκαστρου αφέντωσε κι εμπήκεν,
Κι όπου ποτέ δεν τώριζε δικόν το εποίκεν.
Κα δύο ανεψίδια Μπούα του κύρ Μουρίκη,
Εκρύβησαν κι εφύγασι, γυρεύει δε τα βρίσκει,
………………………………………………»[18]

Σύμφωνα με τον Ι. Ε. ΠΕΠΠΑ «…υπήρξε μικροσυνοικισμός με την ονομασία Μπούγα στα δυτικά της Φενεού εκ του ονόματος της μεγάλης φυλής των Μπούα…»

Επίσης από το όμορο του Γκέρμπεσι χωριό Καρούσι κατάγονται οικογένειες με το επώνυμο Μπούσιας που ίσως να σχετίζεται με το επώνυμο Μπούας, όπως και το επίσης όμορο χωριό Μουρίκι η ονομασία του οποίου μπορεί να σχετίζεται με το όνομα Μουρίκης.

Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε το 1546 οικογένεια Μουρίκη ελληνοαλβανική εγγεγραμμένη εν τη Χρυσοβίβλω….

-Μπούζης (χειλάς), χωριά: Μπούζι στην Κορινθία, στην Μεσσηνία, στην Φθιώτιδα τα Τρίκορφα.

-Μπούκουρας (ωραίος), χωριό Μπούκουρα στην επαρχία Πατρών Ν.Δ. της Κάτω Αχαΐας, σήμερα Κρίνος. Στο Β.Δ. 2/1912 (ΦΕΚ.256/Α/28-12-1912) αναφέρεται ότι αναγνωρίζεται ως κοινότητα έχουσα υπέρ τους τριακοσίους κατοίκους και σχολείον στοιχειώδους εκπαιδεύσεως ο συνοικισμός Μπούκουρα. Η ονομασία του στα αρβανίτικα σημαίνει το ωραίον, και προήλθε από το επίθετο της οικογενείας των πρώτων οικιστών .[19] Αναφέρεται και Μπουκουρομπέχραμα δήμου Δύμης και Μπούκουρον δήμου Κοθωνίων νομού Τρικκάλων.

-Μπούμπας (μαμούνας), χωριό: Μπούμπα στην Κούμανη Πατρών. Στο Β.Δ. 4/1912 (ΦΕΚ.256/Α/28-12-1912) αναφέρεται ότι αναγνωρίζεται ο συνοικισμός Μπούμπα της κοινότητας Κούμανη, πρώην δήμου Φαρών. Η λέξη είναι βουλγάρικη και σημαίνει πεταλούδα, αλλά βρίσκεται και χωριό Μπούμπια στην Πρεμετή. Ευρέθη οικογένεια Μπούμπα στην Ζάκυνθο το 1550.[20]

-Μπράτι, το χωριό πολύλοφο από το 1956 ή Αγ. Μαρίνα πρίν. Βρίσκεται κοντά στη μονή Μαρίτσας απέναντι από το Σανταμέρι και το όνομά του είναι αλβανικό εκ των οικιστών του.[21] Ο Θωμόπουλος όμως αναφέρει ότι η λέξη Μπράτι είναι σλαβική και σημαίνει «αδελφός». Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε οικογένεια πατριαρχική Μπράτη στην Ζάκυνθο εκ χωρίου Κιούκεσι το 1503 και άλλαι εκ Πατρών το 1568. Εκτός από το Μπράτι του δήμου Δύμης αναφέρεται και Μπράτι δήμου Μυρτουντίων επαρχίας Ηλείας.

-Ρένεσης (ψεύτης), χωριό: Ρένεσι στην Αχαΐα το Ξηροχώρι Στο Β.Δ. 3/1912 (ΦΕΚ.256/Α/28-12-1912) αναφέρεται ότι αναγνωρίζεται ο συνοικισμός Ρένεσι ως κοινότητα έχουσα ολιγότερους των τριακοσίων κατοίκους αλλ’ έχοντας σχολείον. Με το Διάταγμα ΦΕΚ. 156/Α/8-8-1928. η κοινότητα Ρένεσι μετονομάζεται εις κοινότητα Ξηροχωρίου και ο συνοικισμός Ρένεσι της κοινότητας Λόπεσι (Κρυονέρι) μετονομάζεται σε Ανάληψη. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε οικογένεια στρατιωτική Ρένεση στην Ζάκυνθο εξ Αλβανίας το 1502 των Αγγέλου, Γεωργίου και Γκίνη που πήγαν εκεί από την Ήπειρο, την Πελοπόννησο και την Μεθώνη για να φρουρήσουν το νησί. Αναφέρεται και το Ρένεσι δήμων Τροπαίων και Λαγκαδίων της επαρχίας Γορτυνίας.

-Σκούρας, χωριά Σκούρα (μετά το Σταυροδρόμι) στην Αχαΐα και στην Λακωνία, Σκουροχώρι στην Ηλεία.

-Σπάτας (σπάθας), χωριά: Σπάτα στην Αττική (Κρωπία), Μαραθώνα και στην Ηλεία. Σπαθία Ελληνικά και Σπάτα αρβανίτικα είναι η μεταξύ του Ελμπασάν και Βερατίου περιοχή της Τοσκαριάς.[22] (Στο ΦΕΚ. 256/28/8/1912 είχαν αναγνωρισθεί οι συνοικισμοί Σπάτα, Βάρδα και Κώμη, ως συνοικισμοί της κοινότητας Ψάρι). Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε οικογένεια Σπάτα στην Ζάκυνθο το 1509 αλλά και επώνυμο της οικογένειας Μπούα και άλλη οικογένεια εκ Λευκάδος το 1653. Από το 1628 αναφέρεται τοπωνύμιο Σπάθα στην περιοχή Μπανάτου.

-Τοπόλοβα[23], χωριό επί του Παναχαϊκού (Αγία Παρασκευή) στο οποίο οι κάτοικοι το 1903 ομιλούσαν την αλβανική. Φέρεται όμως από τον Wasmer το όνομα να είναι σλαβικό και να σημαίνει τόπο με λεύκες.[24] Ο Φαλμεράιερ Ιάκ. Φίλ,: Ιστορία της χερσονήσου του Μοριά κατά τον μεσαίωνα. Εκδόσεις: Μεγάλη Πορεία – Αθήνα 2002 αναφέρει ότι οι συλλαβές –οβα είναι σλαβικές (Τοπόλοβα). Με το Β.Δ. 20/9/1955 (ΦΕΚ 287/10.10.1955) «Περί μετονομασίας συνοικισμών, κοινοτήτων κ.λ.π..»…14) Ο συνοικισμός Τοπόλοβα της κοινότητας Πετρωτού, μετονομάζεται Αγία Παρασκευή.[25]

-Τόσκεσι, χωριό της Τριταίας, αλλά και Τόσκεσι στη Μεσσηνία , στο Λεοντάρι, στα Τρίκαλα στο Μπεράτι και στην Πάργα. Τόσκες είναι αλβανική φυλή.[26]

Τρεστενά ή Δρεσθενά, χωριό που βρισκόταν στα υψώματα των Βραχναιίκων επί της παλαιάς οδού Πατρών προς Δύμην. Ο Παναγιωτόπουλος αναφέρει ότι η σημερινή του ονομασία είναι Σταυρός, εκεί υπάρχει ύψωμα σταυρός και πίσω απ’ αυτόν η θέσις παλιοχώρι όπου πιθανόν να ήτο το χωριό. Για το όνομά του υπάρχουν πολλές εκδοχές: ότι έχει αλβανική ρίζα η οποία σημαίνει αμπέλι, ο Wasmer υποστηρίζει ότι είναι σλαβική και σημαίνει τόπος καλαμιών, Ο Κ. Α. Ρωμαίος (Πελοποννησιακά) ότι είναι σλαβικό. Το 1713 ήτο μία ενορία με το Τσουκαλά.[27]

Ο Φαλμεράιερ Ιάκ. Φίλ. τα Τρέστενα ή Δρέσθενα τα συνδέει με τη σλαβική λέξη τερστένα που σημαίνει καλάμι, περιοχή γεμάτη καλάμια, από το ταρστ, τάρστιτσα, ταρστένιτσα και ταρστένα.

Με το άρθρο μόνο του Β.Δ. 20/9/1955 (ΦΕΚ. 287/10.10.1955) «Περί μετονομασίας συνοικισμών, κοινοτήτων κ.λ…» …4) Οι συνοικισμοί Γκερμπεσαίϊκα και Δρεσθενά της κοινότητας Βραχναιΐκων, μετονομάζονται, ο μεν πρώτος Στεφάνη, ο δε δεύτερος Σταυρός.

Αναφέρονται: Τρεστενά δήμου Βουφαγίων επαρχίας Γορτυνίας και Τρεστενά δήμου Θυρέας επαρχίας Κυνουρίας. Επίσης αναφέρονται και τα Δρεσθενά του δήμου Κροκυλείου της επαρχίας Δωρίδος.

-Τσαπόγας (ψηλοπόδαρος), χωριά Τσαπόγα: στην επαρχία Πατρών και στην Αρκαδία τα Μαλλωτά. Ο Θωμόπουλος αναφέρει ότι η λέξη Τσαπόγα είναι βουλγάρικη (Τζα – Μπόγα) και σημαίνει «για το θεό».

-Φούντης (πάτος), χωριό Φουνταίϊκα και Φουντανέϊκα Καλύβια στο δήμο Πελλάνης της Επαρχίας Λακεδαίμονος, και επώνυμο Φουντάς στο χωριό Μουρίκι και αλλού. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό…υπήρχε οικογένεια Φούντη στην Ζάκυνθο που εξέλιπε καθώς και τοποθεσία Φούντα στην περιοχή χωρίου Λούκα..

-Χαϊκάλης (κάλι= άλογο), χωριά: Χαϊκάλι στην Πάτρα και στην Μεσσηνία το Αχλαδοχώρι (Αναφέρεται Χαϊκάλι στο δήμο Αιπείας και στο δήμο Πεταλιδίου της επαρχίας Πυλίας). Oι κάτοικοι του χωριού Χαϊκάλι Πατρών (Δύμης) το 1903 σύμφωνα με τον Κορύλλο (Χωρογραφία) ήσαν οι μισοί αλβανόφωνοι και έχουν κατέβει από την Σάπια βρύση του Παναχαϊκού. Το όνομά του θυμίζει τον πρώτο κύριο της περιοχής.[28] Στο Β.Δ. 2/1912 (ΦΕΚ.256/Α/28-12-1912) αναφέρεται ότι αναγνωρίζεται ως κοινότητα έχουσα υπέρ τους τριακοσίους κατοίκους και σχολείο στοιχειώδους εκπαιδεύσεως ο συνοικισμός Χαϊκάλι. Υπάρχει και Χαϊκάλι στην Ναύπακτο (Παλαιόπυργον). Επίσης απαντάται οικογένεια στην Ζάκυνθο το 1522 καταγόμενη από την Πάτρα και ετέρα το 1645-1675 εκ Πατρών ως και εκ Λευκάδος το 1555.[29] Το επώνυμο Χαϊκάλης απαντάται στον υπ. αριθ’ 95 κώδικα της βιβλιοθήκης Αλεξίου Κολυβά εν φ. 2α όπου ευρίσκονται χρονικά σημειώματα των ετών 1578-1589 (Ν. Ελληνομν. τ. 13.(1916), σ. 135, 357).

Βλέπουμε λοιπόν ότι ακόμη μέχρι και σήμερα (όσα χωριά δεν μετονομάσθηκαν) να υπάρχουν στην Αχαΐα, στην Ήλιδα, στην Τριφυλία, Μεσσηνία και αλλού με ονόματα πιθανής αρβανίτικης προέλευσης. Υπάρχουν στην Ηλεία τα χωριά: Καγκάδι, Κακαρούκα, Καράτουλα, (όπως και Καράτολα στην Κυνουρία), Κόκλα, Κουρτέσι, Κριεκούκι, (όπως και στην Αιτωλία), Λυκούρεσι (όπως και στη Γορτυνία), Λιόπεσι, Μαζαράκι, Μάζι, Μουζάκι (όπως και στην Αρκαδία), Μπάστα, Μπεντένι, Μπόρσι, Σκουροχώρι, Σούλι, Σπάτα. Στην επαρχία Πατρών: Γκέρμπεσι, Καλέντζι (όπως και στην Αιτωλία), Λόπεσι, Μαζαράκι, Μάνεσι, Μπούκουρα, Μπούμπα, Ρένεσι, Σκούρα, Χαϊκάλι κ.ά. Στα Καλάβρυτα: Γκέρμπεσι, Καρούσι, Λόπεσι, Μάνεσι, κ.ά. στην Μεσσηνία: Λικούρεσι, Μάνεσι, Μπάστα κ.ά. [30]

Επίσης θα πρέπει ν’ αναφέρουμε ότι από χάρτη της περιοχής των Γκέκηδων φαίνεται να υπάρχει χωριό Σκόδρα και λίμνη Σκόδρα (στο χωριό Γκέρμπεσι της Αχαΐας υπάρχουν οικογένειες με το επώνυμο Σκόνδρας που ίσως έχει σχέση καταγωγής με το χωριό και τη λίμνη Σκόδρα) , ως επίσης και χωριό Δίβρη στη γραμμή Jirecek (γραμμή νοητή που χωρίζει τους Γκέκηδες από τους Τόσκηδες). Θα αναφέρω βέβαια και τον Σκόνδρα Μουσταφά Πασά ο οποίος είχε εκστρατεύσει κατά της Ελλάδος και ήτο Δαλμάτης το γένος και Οθωμανός το θρήσκευμα και υιός του Ιμπραχήμ Πασά Σκόνδρα εγγονός δε του Καρά Μαχμούτ Πασά Σκόνδρα που είχε εκστρατεύσει κατά του Μαυροβουνίου όπου ηττηθείς υπ’ αυτών εφονεύθη και «οι Μαυροβούνιοι διετήρουν την κεφαλήν αυτού ως τρόπαιον νίκης»[31]. Στις 10 Αυγούστου 1846 ο Γεωργάκης Σκόνδρας κάτοικος Δίβρης (αλλά ως εικάζεται θα πρέπει να έχει καταγωγή από το Γκέρμπεσι) απευθύνεται στην Εξεταστική Επιτροπή των Στρατιωτικών Εκδουλεύσεων και του χορηγείται πιστοποιητικόν «εις ένδειξιν αληθείας των αγώνων του υπέρ της πατρίδος» και «αμοιβής των αγώνων αυτού». Είχε προηγηθεί, 20 Ιουνίου 1845, έγγραφος πιστοποίηση των αγώνων του από τους στρατηγούς: Δημήτριο Πλαπούτα και Βασίλειο Πετμεζά. Ο Γιωργάκης Σκόνδρας επικεφαλής είκοσι πέντε συγχωριανών του πολέμησε στο Πούσι, στην Πάτρα και στο Μεσολόγγι.

Αναφέρεται ότι ο βασιλιάς της Σικελίας και της Νεαπόλεως Κάρολος Α΄ αγόρασε από τον Αλβανό φύλαρχο Παύλο Γρόπα μια περιοχή που εξουσίαζε στην κοιλάδα του Άψου (ο Άψος είναι ποταμός της Αλβανίας δυτικά από το Βεράτι). Υπάρχει τοποθεσία στο χωριό Γκέρμπεσι της Αχαΐας με την ονομασία Γκρόπα [32]. Η λέξη Γ(κ)ρόπες είναι ρουμάνικη αλλά και αλβανική και σημαίνει χάσμα, κοίλος τόπος. Η ονομασία όμως δεν δόθηκε στα τοπωνύμια ή στα χωριά από την διαμόρφωση του εδάφους αλλά μάλλον από τον κύριο της έκτασης, τον φύλαρχο ή απόγονο αυτού. Οικογένεια Γρόπα υπήρχε το 1515 στην Ζάκυνθο καθώς και τοποθεσία στην περιοχή Τραγάκι και σύμφωνα με οικογενειακές παραδόσεις άλλη οικογένεια καταγόμενη εκ χωρίου πλησίον των Καλαβρύτων που ονομαζόταν άλλοτε Σωτηροπούλου και έφυγε κατά τα Ορλωφικά το 1779, προσλαβούσα το επώνυμο της καταγωγής της, σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898). Υπήρχε και το χωριό της Αχαΐας Γρόπα που ήταν ένα εκ των επτά Τσετσεβοχωρίων[33] (Αραγόζαινα, Γρόπα, Βερίνου, Μυρόβρυση, Μάγειρα, Δοκαναίϊκα και Συνανιά στα ανατολικά των Πατρών) που μετονομάστηκε σε Λάκκα, όπως έχουμε προαναφέρει. Αλλά και στην ήπειρο υπήρχε Γρόπα.

«Το χωριό Λούκοβο βρίσκεται κοντά στις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Οι κάτοικοί του είναι άποικοι από την Δημοκόρη του Πωγωνίου που εκατοίκησαν εδώ το 1565… ευχής έργο θα ήτο να περιηγείτο τις άπασαν την Χαονίαν και ιδία τα μέρη τα έχοντα αρχαιολογικά όπως τα χωριά του Κουρβελεσίου και Βερατίου και τας Ιεράς μονάς της Αρδενούσης, Κόδρας και Κουκαμιάς…».[34] (στο χωριό Γκέρμπεσι της Αχαΐας υπάρχουν οικογένειες με το επώνυμο Κόρδας που ίσως έχει σχέση καταγωγής με τα χωριά αυτά). Και στα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας (τόμος 10ος σελ. 314) αναφέρεται πρόταση από τους Μύλους Ναυπλίου με ημερομηνία 18 Μαΐου 1824 προς το Βουλευτικό για προαγωγή, μεταξύ άλλων του Κίτζου Κόρδα (του οποίου δεν αναφέρει τόπο καταγωγής) στο βαθμό της εκατονταρχίας. Στις 20 Μαΐου με προβούλευμα του εκτελεστικού που καταχωρείται στον τόμο 2 των Αρχείων, ενεκρίθη η προαγωγή, μεταξύ των άλλων, και του Κίτζου Κόρδα. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε οικογένεια Κόρδα στην Ζάκυνθο αλλά δεν αναφέρει έτος.

Επίσης στο ίδιο λεξικό αναφέρεται οικογένεια της ομώνυμης Στρατίκη που υπάρχει στον Προφήτη Ηλία, το έτος 1681 και άλλη το έτος 1720 εκ Γαργαλιάνων. Στα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας (τόμος 15Γ΄ σελ. 28) αναφέρεται σε κατάσταση αποκοπής παραγωγής λαδιού, με ημερομηνία 16 Μαΐου 1822, στην Αρκαδία, το επώνυμο Στρατήκης.

Επίσης αναφέρονται οικογένειες Τζώρτζη, το 1852, Ντε Τζώρτζη το 1505 εκ Βενετίας και άλλη εκ Ταράντου και Δετζώρτζη (De Giorgio) εκ Τάραντος, ετέρα εκ Μπάρι 1594 και άλλη εκ Κύπρου 1588, εκ Κων/πόλεως το 1623 και ετέρα το 1817.

Παλαιά οικογένεια στο Γκέρμπεσι ήταν του Κατσίνα και Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε παρώνυμο στην Ζάκυνθο Κατσίνας.
Άλλη τοποθεσία στο χωριό Γκέρμπεσι είναι η Κιάφα κοντά στο βουνό Σουρμπάνι[35]. Η λέξη είναι αρβανίτικη και σημαίνει αυχένας, ρίζα βουνού.

Μία άλλη τοποθεσία στο χωριό Γκέρμπεσι λέγεται Κιούρκα [36] και θα πρέπει να συσχετιστεί με το όνομα του capo των αλβανών στρατιωτών, Chiurga Bua, τον οποίο αναφέρει ο Σάθας στα Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας. Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε οικογένεια Κιούρκα ή Κιούλκα στην Ζάκυνθο αλβανικής καταγωγής αλλά και δήμος το 1545 και οικογένεια εκ Ναυπλίου το 1581. Κάποιος Κιούλκας αναφέρεται σε δημοτικό άσμα κατά την ελληνική εθνεγερσία: Σήκω Κιούλκα και πήγαινε / σήκω Κιούλκα και φεύγα / και πάψε και τον πόλεμο κι απ’ όλα και τους σκλάβους / γιατ’ έφτασε ο Ντέρβ – Αλής με δυό με τρείς χιλιάδες. / όσο ειν’ ο Κιούλκας ζωντανός τους Τούρκους δεν φοβάται (Από Άγι Θέρο: Δημοτικά τραγούδια σελ. 55).

(Από το βιβλίο μου: Γκέρμπεσι, διαδρομή στους αιώνες).
====================================================
[1] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[2] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[3] Ο οικισμός Γουρζούμισα ανεγνωρίσθη ως ιδία κοινότητα έχουσα 300 και πλέον κατοίκους και σχολείο στοιχειώδους εκπαιδεύσεως με το Β.Δ. 3/1912 (ΦΕΚ: 256/28-8-1912). Στο Κατάστιχο Τιμαρίων Β. Δ. Πελοποννήσου, 1461/1463 (βλ. Β. Παναγιωτόπουλος ως άνω) αναφέρεται ως Τιμάριο με αύξοντα αριθμό 82, αλβανόφωνο χωριό με ονομασία Grozoymista με 20 οικογένειες και Τιμαριωτικό εισόδημα 1349. Σύμφωνα με τον Κ. Ν. Τριανταφύλλου: Ιστορικό Λεξικό των Πατρών, αναγιγνώσκεται χωρίον στα «Πελοποννησιακά» Η΄450 και ως Γαζάμισα που χωρίς αμφιβολία είναι η Γουρζούμισα. Το 1879 είχε 834 κατοίκους, το 1889 είχε 906, το 1896 είχε 1007 και το 1907 είχε 1002 κατοίκους
[4] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[5] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[6] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[7] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[8] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.

[9] Τιμάριο: (timar) Επί τουρκοκρατίας, φέουδο με ετήσιο εισόδημα κάτω από είκοσι χιλιάδες άσπρα, τα οποία παραχωρούσαν στους σπαχήδες έναντι στρατιωτικής υπηρεσίας. (Χαλίλ Ιναλτζίκ: Η Οθωμανική Αυτοκρατορία-Εκδ. Αλεξάνδρεια) Στη Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία τα τιμάρια λεγόντουσαν τσιφλίκια. (Γεωργίου Φίνλευ: Ιστορία της Τουρκοκρατίας και της Ενετοκρατίας στην Ελλάδα, Εκδόσεις Τολίδη – Αθήνα)

[10] Σύμφωνα με τον Ι. Ε. ΠΕΠΠΑ (Μεσαιωνικές σελίδες της Κορινθίας και Μορέως): Μάνεσι: εις την Λατινική Mane = η πρωία ή επήρε το πρωί, άρα Μάνεσης = πρωινός. Σύμφωνα με τον Δ. ΤΣΙΛΛΥΡΑ (ΑΓΙΑ ΛΑΥΡΑ κ.λ.π. ως άνω): Μάνεσι παράγεται εκ του Μάνα =συκαμινέα (κοινώς: μουριά), όπως έχει στα προηγούμενα αναφερθεί.

[11] Το Μίραλι αναφέρεται στο Νο 5 και με ημερομηνία 5/8/1733 έγγραφο Διανομής πατρικής περιουσίας , που συντάχθηκε στο Καλούσι, των Δικαιοπρακτικών εγγράφων του Αγαμ. Τσελίκα. Επίσης αναφέρεται και στο Νο 43 και με ημερομηνία 1/3/1759 έγγραφο πώλησης ελαιοδένδρων , που συντάχθηκε στη Μονή Ομπλού.
[12] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[13] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[14] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.

[15] Σύμφωνα με τον Κ. Μπίρη «…Οι Μπουαίοι είχαν έδρα τους το Δυράχιον…μία μεγάλη περιοχή γύρω στην Σκόδρα λεγόταν από το όνομά τους Μπούαιανα…από το 1333 αρχίζει να διακλαδίζεται η φάρα των Μπουαίων με τα επωνύμια νέων γεναρχών όπως Μπούας Σπάτας, Μπούας Κούκης, Μπούας Γρίβας κ.λ., μετά δε τον 16ο αιώνα έπαψε να αναφέρεται το πατρογονικό Μπούας και οι οικογένειες αυτές συνεχίστηκαν μόνο με το πατρώνυμο ή με το όνομα του γενάρχη τους: Σπάτας, Κούκης, Γρίβας, ίσως δε, Μουρίκης, Μερκούρης κ.α. Άλλες επιφανείς φάρες της μεσαιωνικής αρβανιτιάς ήσαν οι Λιόσηδες, αρχηγοί των Μαλακασαίων και των Μαζαρακαίων, οι Ματαραγκαίοι κ.λ.π.»

[16] Το Μπούγα στη Αχαΐα αναφέρεται σε έγγραφο της 9ης Μαρτίου 1768 πώλησης αγρών: «…διο κοματηα χοράφια εις τόπον καλούμενον Μπ(ου)γα…..Ομολογία του Γιανακη Αντριοπλου δηα τα χοραφηα που μου πουλησε ις του Πουγα κοματηα δηο γροσηα 41.» (Τσελίκας: Ταδικαιοπρακτικά….66). Ομοίως αναφέρεται και στο έγγραφο 84, από 30 απριλίου 1782 αφιέρωσης αγρών, αμπέλων και οικοπέδων στο μοναστήρι της Χρυσοποδαριτίσσης από τον Σωτ. Λόντο: «…το δε στερά και τα χοραφια όλα εν τοις αυτοίς ορίοις όσα ευρίσκουνται και εις του Μπούγα δύο ζευγαριών χωράφια και τα οσπήτια….»
[17] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[18] βλ. Κ. Μπίρη ως άνω.
[19] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[20] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[21] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[22] βλ. Κ. Μπίρη ως άνω.

[23] Αναφέρεται και στα έγγραφα με αριθμό: 52, 3/9/1762 και 53, 5/10/1762 που συντάχθηκαν στην Μονή Ομπλού και αναφέρονται σε πώληση αγρών, ως και στο με αριθμό 85 που συντάχθηκε στην Πάτρα στις 20/5/1782 και αποτελεί βεβαίωση κυριότητος αγρών (Τσελίκας).
[24] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[25] Μ. Χουλιαράκη: Γεωγραφική, Διοικητική και πληθυσμιακή εξέλιξις της Ελλάδος 1821-1971-Εθν. Κέντρο Ερευνών-Αθήνα 1976.
[26] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[27] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[28] Κ. Ν. Τριανταφύλλου: ως άνω.
[29] Λ. Ζώη: Ιστορικό και Λαογραφικό Λεξικό Ζακύνθου.
[30] Βλ. Κ. Μπίρη ως ά.
[31] Λάμπρου Κουτσονίκα: Γενική Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως.
[32] Υπάρχει τοπωνύμιο Γκρόπα στο χωριό Μάτεσι της Ηλείας (Ι. Μ. Μαθόπουλος: Πριν ξεχαστούν. (Λαογραφικά θέματα)-Μάτεσι Ηλείας-2001).
[33] Εκ του Τσεβή που είναι υποκοριστικό της Παρασκευής.
[34] Σπύρου Στούπη :ΗΠΕΙΡΩΤΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ – ως άνω.

[35] Σύμφωνα με τον Λ. Ζώη: Λεξικό Ιστορικό και Λαογραφικό της Ζακύνθου – Αθήναι 1963 (πρώτη έκδοση 1898): Υπήρχε τοποθεσία Ζουρμπάνη στην Ζάκυνθο στην περιοχή Μαριών.

[36] Υπάρχει τοπωνύμιο Κιούρκα στο χωριό Μάτεσι της Ηλείας (Ι. Μ. Μαθόπουλος: Πριν ξεχαστούν. (Λαογραφικά θέματα)-Μάτεσι Ηλείας-2001).

http://gerbesi.wordpress.com/

Η καταγωγή των Βουλγάρων και η εγκατάστασή τους στη βαλκανική χερσόνησο

2024-08-16T15:41:00.002+03:00

Οι Βούλγαροι ζουν εδώ και πολλούς αιώνες δίπλα μας. Ιστορικά, οι διαμάχες τους με τους Έλληνες είναι ένα φαινόμενο μάλλον συχνό που ανά διαστήματα βρίσκεται σε έξαρση. Οι πιο πρόσφατες προστριβές συναντώνται κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα και του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου.... Παραδόξως, και παρατηρώντας το ζήτημα μέσα από ένα ιστορικό πρίσμα, οι σχέσεις αναμεταξύ μας διάγουν μια περίοδο καλών και στενών σχέσεων και ιδιαίτερα ύστερα και από την ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωπαϊκή ένωση, καθιστώντας την γειτονική χώρα και έναν δημοφιλή τουριστικό, κυρίως χειμερινό, προορισμό.

Ποιοι ακριβώς είναι λοιπόν οι γείτονές μας; Πώς και πότε εμφανίστηκαν μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι;

Χρυσό βυζαντινό νόμισμα. Ο Κωνσταντίνος Δ´ (652 – 14 Σεπτεμβρίου 685) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορα

Για πρώτη φορά αναφέρονται το 480, όταν ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ζήνων τους κάλεσε για βοήθεια εναντίον των Οστρογότθων. Για να τους ξεχωρίσουμε από τους Βούλγαρους της μέσης μεσαιωνικής περιόδου και έπειτα, τους έχουμε δώσει την ονομασία Πρωτοβούλγαροι και αυτό για να ξεκαθαρίσουμε και να κατανοήσουμε πως οι Βούλγαροι δεν ήταν μια ενιαία φυλή. Οι πρωτοβούλγαροι ήταν ένας τουρκικός λαός, παρόμοιος με τους Ούννους, τους Άβαρους και τους Χαζάρους. Επομένως, ανήκαν στην μεγάλη τουρανική οικογένεια, με το χαρακτηριστικό χαλκοκίτρινο χρώμα και τα σχιστά μάτια, όπως οι σημερινοί ντόπιοι κάτοικοι των κεντροασιατικών κρατών.

Ως τον 4οαι ζούσαν στον βόρειο Καύκασο, αλλά με την προέλαση των Ούννων εγκαταστάθηκαν πιο δυτικά. Αφού υποτάχτηκαν αρχικά στους Άβαρους και κατόπιν στους δυτικούς Του – κίουε, αυτούς που τελικά ονομάστηκαν απλώς “Τούρκοι”, κατόρθωσαν στα τέλη του 5ουαι να ιδρύσουν ανάμεσα στη Μαιώτιδα λίμνη (Αζοφική θάλασσα) και το Κουμπάν, δικό τους κράτος, τη “Μεγάλη Βουλγαρία”. Από εκεί ενεργούσαν επιδρομές εναντίον της βυζαντινής αυτοκρατορίας όπως το 493, το 499, το 502 και το 535.

Τον 7οαι με ηγεμόνα τον Κοβράτο έκλεισαν ειρήνη με τον Ηράκλειο, που του απέμεινε και τον τίτλο του πατρικίου. Μετά τον θάνατο του Κοβράτου (660), το κράτος της Μεγάλης Βουλγαρίας, διασπάστηκε εξαιτίας της προέλασης ενός άλλου τουρκικού λαού, των Χαζάρων. Έτσι, ένα τμήμα τους θα παραμείνει στην παλιά του περιοχή και θα δηλώσει υποταγή στους Χαζάρους. Ένα δεύτερο τμήμα θα κινηθεί προς τον βορρά και θα ιδρύσει τη “Βουλγαρία του Βόλγα”, ενώ ένα τρίτο με αρχηγό τον Ασπαρούχ, τον τρίτο γιο του Κοβράτου, εγκαθίσταται ανάμεσα στον Δνείστερο και τον Δούναβη, ακριβώς στο βόρειο σύνορο της αυτοκρατορίας. Αυτό λοιπόν το τρίτο τμήμα είναι που θα μας απασχολήσει, όπως απασχόλησε εντόνως και τους βυζαντινούς.

Ο Ασπαρούχ θα αρχίσει τις επιδρομές εναντίον της αυτοκρατορίας. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ΄ θα οργανώσει το 680 μια μεγάλη εκστρατεία, αλλά τα βυζαντινά στρατεύματα θα τραπούν σε φυγή, με τους Βούλγαρους να προχωρούν νοτιότερα. Το 681, που θεωρείται το έτος ίδρυσης της Βουλγαρίας, θα κλειστεί η συνθήκη ειρήνης με τους Βυζαντινούς και μάλιστα με την υποχρέωση να καταβάλουν ετήσιους φόρους στον Ασπαρούχ. Αλλά το σημαντικότερο στοιχείο έγκειται στο γεγονός πως για πρώτη φορά στην ιστορία του ρωμαϊκού – βυζαντινού κράτους, η αυτοκρατορία αναγκάζεται να δεχτεί την ίδρυση ενός νέου κράτους εισβολέων μέσα στην επικράτειά της! Οι Βούλγαροι στάθηκαν βεβαίως και τυχεροί, υπό την έννοια ότι ακριβώς εκείνη την εποχή το βυζάντιο έδινε τον ύστατο αγώνα, ακόμα και της ίδιας του της ύπαρξης εναντίον των επιδρομών των Αράβων. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ΄, ο ήρωας της επιτυχημένης αντίστασης στην πρώτη πολιορκία της Πόλης από τους Άραβες, σίγουρα έδωσε πολλά στον Ασπαρούχ, αλλά στην άκρη του μυαλού του είχε την έγνοια πως μόλις τελείωνε με τους Άραβες θα ερχόταν η σειρά των Βουλγάρων. Ωστόσο ο Κωνσταντίνος Δ΄ το 685 και μόλις τριάντα τριών ετών θα πεθάνει, με τους διαδόχους του να στέκονται ανίκανοι στην προσπάθεια υποταγής του νεοσύστατου βουλγαρικού κράτους. Και σα να μην έφτανε αυτό, επί του ηγεμόνα Τέρβελ (701 – 718) οι Βούλγαροι θα αρχίσουν νέες επιδρομές και θα φτάσουν μέχρι και τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Γ΄ θα κλείσει νέα συνθήκη ειρήνης που καθόριζε τα σύνορα των δυο κρατών και γίνεται λόγος για οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.

Νόμισμα με τη μορφή του Θεοδοσίου Γ´

Ακριβώς μετά τον θάνατο του Τέρβελ (718) το βουλγαρικό κράτος θα περάσει μια μεγάλη εσωτερική κρίση, πολιτική και εθνολογική. Η πρώτη ξέσπασε στους κόλπους της βουλγαρικής ηγεσίας, ενώ η δεύτερη με το ντόπιο σλαβικό στοιχείο. Διότι, όταν οι Βούλγαροι πέρασαν τον Δούναβη, βρήκαν πολυάριθμους σλαβικούς πληθυσμούς που τους υπέταξαν. Στην περίπτωση τους Βουλγαρίας πρώτα ιδρύθηκε το κράτος και κατόπιν δημιουργήθηκε το έθνος! Το κράτος υπήρξε ο κύριος συντελεστής στη διαδικασία για την οριστική διαμόρφωση του βουλγαρικού λαού. Το κράτος ήταν στις αρχές βουλγαρικό (τουρκικό) και όχι σλαβοβουλγαρικό, όπως φαίνεται από τη στρατιωτική του οργάνωση και τους θεσμούς, με παρόμοιες δομές όπως ένα κεντροασιατικό των λαών της στέπας. Για τους Πρωτοβούλγαρους το πρόβλημα ήταν όχι μόνο να επιβάλλουν την κυριαρχία τους, αλλά και να συμβιώσουν με το πολυαριθμότερο σλαβικό στοιχείο. Παρ’ όλες τις προσπάθειες των Βουλγάρων, για αρκετό διάστημα τα δυο στοιχεία διατηρούν την αυτοτέλειά τους. Σχεδόν έναν αιώνα μετά από τη ίδρυση του κράτους, το 764 η σλαβική φυλή των Σεβέρων είχε ακόμα τον δικό της άρχοντα, ενώ για τους πρωτοβούλγαρους επιγραφές διασώζουν τουρκικά ονόματα και θεσμούς τουρανικούς. Βέβαια, αυτό δε σημαίνει ότι οι Σλάβοι είχαν ξεχωριστή κρατική οργάνωση μέσα στο βουλγαρικό κράτος. Όμως, οι Βούλγαροι που ήταν μειονότητα, θα καμφθούν σιγά – σιγά από τον αριθμητικό όγκο των Σλάβων. Η συγχώνευση έγινε βαθμιαία και όχι πάντα ειρηνικά. Στο νέο αυτό κράτος οι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και το κρατικό πλαίσιο και οι Σλάβοι τη λαϊκή βάση και φυσικά τη γλώσσα.

Στα μέσα του 8ουαι υπήρξε ένταση στις βυζαντινοβουλγαρικές σχέσεις. Κύρια αιτία ήταν η προσπάθεια των Βουλγάρων να διευρύνουν τη λαϊκή τους βάση με προσάρτηση σλαβικών φυλών που κατοικούσαν σε βυζαντινά εδάφη. Ο Κωνσταντίνος Ε΄, ο επονομαζόμενος Κοπρώνυμος, που του δόθηκε αυτός ο μειωτικός χαρακτηρισμός από την εκκλησία μια που ήταν εικονομάχος αλλά στην πραγματικότητα ήταν ένας από τους μεγαλύτερους βυζαντινούς αυτοκράτορες, προσπάθησε να αντιμετωπίσει τους Βούλγαρους. Εγκατέστησε στη Θράκη πληθυσμούς με πολεμική εμπειρία από τη Μικρά Ασία, τους οποίους επιχορήγησε πλουσιοπάροχα, ενώ προσπάθησε να ενισχύσει τη φιλοβυζαντινή μερίδα μέσα στο βουλγαρικό κράτος. Με μια σειρά εκστρατειών, έφτασε κοντά σε αυτό που όπως έλεγε ήταν ο σκοπός της ζωής του, να εξαφανίσει τη Βουλγαρία. Οι Βούλγαροι πράγματι έφτασαν ένα βήμα πριν την ολοκληρωτική καταστροφή, αλλά παρ’ όλα αυτά άντεξαν. Και όταν πέθανε ο Κωνσταντίνος Ε΄ μάλλον ανάσαναν.

χάρτης με το κράτος του Ασπαρούχ

Ο 9οςαι υπήρξε περίοδος αναπτύξεως για το βουλγαρικό κράτος. Η συνεπής πολιτική ικανών ηγεμόνων εδραίωσε τη θέση τους στη βαλκανική και πέτυχε την εσωτερική συνοχή. Οι Βούλγαροι κατόρθωσαν να επιβάλλουν την πολιτική τους οργάνωση στους ανοργάνωτους σλαβικούς πληθυσμούς, ενώ η ομαλή διαδοχή των ηγεμόνων εξασφάλισε την πολιτική ισορροπία. Στα δυτικά τους σύνορα οι περιστάσεις ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές γι’ αυτούς. Το κράτος των Αβάρων κατέρρευσε από τα χτυπήματα του Καρλομάγνου και οι Βούλγαροι, επωφελούμενοι από το γεγονός αυτό, επεκτάθηκαν ως τον μέσο Δούναβη και τον Τίσσα, όπου έγιναν γείτονες με τους Φράγκους και όπως καταλαβαίνουμε είχε δυσμενείς συνέπειες για το Βυζάντιο. Ένα ισχυρό γειτονικό κράτος, που ασκούσε επιρροή στους σλαβικούς πληθυσμούς του Βυζαντίου, ήταν επικίνδυνο. Η επέκταση των Βουλγάρων προς τα δυτικά απειλούσε τις βυζαντινές κτήσεις στην Παννονία (ουγγρική πεδιάδα) και στη Δαλματία, ιδιαίτερα σε μια εποχή που τα φραγκικά κράτη είχαν εδραιωθεί πολιτικά και οι Άραβες είχαν πετύχει σημαντικές κατακτήσεις στην Ευρώπη. Επομένως, μια νέα σύγκρουση Βυζαντινών και Βουλγάρων ήταν αναπόφευκτη.

Αυτή η νέα περίοδος για το βουλγαρικό κράτος αρχίζει με ηγεμόνα τον Κρουμ, πιο γνωστό ως Κρούμο (803 – 814). Ήταν ένας πρωτόγονος, ως προς τη συμπεριφορά και τον χαρακτήρα, αλλά ικανός πολεμιστής και με μεγάλες οργανωτικές ικανότητες. Εδραίωσε τη δύναμή του στο εσωτερικό και στράφηκε εναντίον του Βυζαντίου. Λίγο πριν από το Πάσχα του 809 καταλαμβάνει τη σημαντικότατη θρακική πόλη, τη Σερδική (Σόφια). Οι απώλειες των βυζαντινών στρατευμάτων και του άμαχου πληθυσμού ήταν μεγάλες. Η Σερδική ήταν σπουδαίο στρατιωτικό και οικονομικό κέντρο και η άλωσή της άφηνε ακάλυπτες σημαντικές διόδους για τη Μακεδονία και τη Θράκη, ενώ δυσχέραινε την επικοινωνία και την οικονομία του Βυζαντίου, αφού ήταν, επιπλέον, ένας σημαντικός κόμβος στην περίφημη “βασιλική οδό” που από τη Ναϊσό (Νις) οδηγούσε στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Κρούμος αιχμαλωτίζει τον Νικηφόρο Α΄ (Ρώμη, Βατικανή Βιβλιοθήκη)

Το 811 ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Α΄, έπειτα από πολύμηνη προετοιμασία και πολλά διοικητικά και οικονομικά μέτρα εναντίον των Σλάβων της Θράκης, όπως η βίαιη εγκατάσταση χριστιανικών πληθυσμών, ετοιμάστηκε για πόλεμο. Ο Νικηφόρος απέρριψε τις προτάσεις ειρήνης του Κρούμου και εισέβαλε στη Βουλγαρία. Αφού κατέλαβε την Πλίσκα τη πρωτεύουσα των Βουλγάρων, εξόντωσε τη “φρουρά της αυλής” του Κρούμου, που το Ανώνυμο Χρονικό ανεβάζει σε 12χιλ., και αφάνισε 50χιλ. από το βουλγαρικό στράτευμα! Κάποια όμως αταξία στον βυζαντινό στρατό επέτρεψε στους Βούλγαρους να οργανώσουν την αντεπίθεσή τους, αφού έκοψαν τις διόδους για να εμποδίσουν τη φυγή των Βυζαντινών. Στη μεγάλη μάχη που έγινε στις 26 Ιουλίου του 811 στις κλεισούρες του Αίμου, ο βυζαντινός στρατός καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Ο ίδιος ο Νικηφόρος Α΄ έπεσε στη μάχη και ο Κρούμος κατασκεύασε από το κρανίο του άτυχου Νικηφόρου ένα επιχρυσωμένο κύπελλο για να πίνει το κρασί του! Η πτώση του Νικηφόρου πανικόβαλε και σόκαρε τους Βυζαντινούς, όχι τόσο για την ειδεχθή συμπεριφορά απέναντι στη σορό του αυτοκράτορα, όσο για το ότι από το θάνατο του αυτοκράτορα Ουάλη (ή Βάλη) το 378 στη μάχη της Αδριανούπολης εναντίον των Οστρογότθων, ποτέ κανένας αυτοκράτορας δεν είχε σκοτωθεί σε μάχη.

Έπειτα, ο Κρούμος συνέχισε, όχι απλώς να παρενοχλεί, αλλά να απειλεί άμεσα την ίδια την αυτοκρατορία. Την άνοιξη του 812 κατέλαβε τη Δεβελτό, πόλη του Εύξεινου Πόντου και εγκατέστησε τους κατοίκους της αλλού. Οι επιδρομές του ανάγκασαν τους πληθυσμούς σημαντικών πόλεων της Θράκης να τις εγκαταλείψουν. Μετά τις επιτυχίες αυτές, ο Κρούμος ζήτησε να γίνει συνθήκη ειρήνης, με βάση αυτή που είχε συναφθεί το 716 με τον Θεοδόσιο Γ΄. Επίσης ζήτησε ανταλλαγή πολιτικών προσφύγων. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβές απέρριψε τις προτάσεις και έτσι ο Κρούμος πολιόρκησε τον Οκτώβρη του 812 τη Μεσημβρία και την κατέλαβε παίρνοντας σημαντικά αποθέματα σε χρυσό και υγρό πυρ.

ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ’ στο θρόνο. Βυζαντινή απεικόνιση

Λίγο αργότερα, το Βυζάντιο θα περάσει μια από τις δυσκολότερες στιγμές του. Ο Κρούμος με μεγάλες δυνάμεις εκστράτευσε εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Αφού πρώτα πολιόρκησε την Αδριανούπολη, έφτασε ως τα τείχη της Πόλης. Εκεί ο Κρούμος κατανόησε, δείχνοντας μεγάλο ρεαλισμό, πως ήταν αδύνατο να την καταλάβει, με τα πανίσχυρα τείχη της και τον πολυάριθμο στρατό να την υπερασπίζεται. Όμως, φεύγοντας κατέκαψε τα προάστια της Κωνσταντινούπολης, λεηλάτησε πολλές πόλεις και κατέλαβε την Αδριανούπολη, την οποία κατέστρεψε και οι 12χιλ. κάτοικοί της, μαζί με άλλους 40χιλ. αιχμαλώτους άλλων πόλεων, μεταφέρθηκαν στα βόρεια του Δούναβη, στη σημερινή Βεσσαραβία, όπου σχημάτισαν χωριστή αποικία με το όνομα Μακεδονία. Οι εξόριστοι Έλληνες έμειναν εκεί ως το 837, οπότε και επαναστάτησαν και κατόρθωσαν να γυρίσουν στην πατρίδα τους με πλοία που είχε στείλει για τον σκοπό αυτό στις εκβολές του Δούναβη ο αυτοκράτορας Θεόφιλος (829 – 842).

Ο Κρούμος πέθανε ξαφνικά το 814 και τον διαδέχτηκε ο γιος του Όμουρταγκ (814 – 831). Ο νέος ηγεμόνας έπρεπε να αντιμετωπίσει τους Φράγκους και για να αποφύγει τον διμέτωπο αγώνα, επεδίωξε να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τους Βυζαντινούς. Το 815 υπογράφεται τριακονταετής ειρήνη. Ο πρώτος όρος της συνθήκης αναφέρεται στον καθορισμό των συνόρων των δυο κρατών. Η συνοριακή γραμμή άρχιζε από τη Δεβελτό, προχωρούσε προς τα δυτικά και διέσχιζε τον ποταμό Τούντζα, περνούσε ανάμεσα από Αδριανούπολη και Φιλιππούπολη και κατέληγε βόρεια στον Αίμο. Οι Σλάβοι που ήταν υπήκοοι του Βυζαντίου παρέμεναν εκεί, ενώ αυτοί που δεν υπάγονταν στην αυτοκρατορία και κατοικούσαν στα παράλια, θα επέστρεφαν στη χώρα τους. Άλλος όρος μιλούσε για ανταλλαγή αιχμαλώτων. Γενικά και οι άμεσοι διάδοχοι του Όμουρταγκ διατήρησαν τις καλές σχέσεις με το βυζάντιο. Όμως δεν έλειψαν και από τα δυο μέρη εχθρικές επιχειρήσεις που έπλητταν τις πόλεις της Θράκης.

Η δολοφονία του Βάρδα η Καίσαρα στα πόδια του Μιχαήλ Γ ‘

Τον Μαλαμίρ και τον Πρεσιάμ διαδέχτηκε ο Βόρις (852 – 889), που συνέχισε την πολιτική των προκατόχων του: διατήρησε φιλικές σχέσεις με το Βυζάντιο, προσπάθησε να επεκτείνει τη βουλγαρική επιρροή στον μέσο ρου του Δούναβη και ήρθε σε συνεννόηση με τους Φράγκους, αλλά το πιο σημαντικό επίτευγμά του ήταν η αποδοχή του χριστιανισμού του ανατολικού δόγματος φέρνοντας οριστικά τη χώρα του στη σφαίρα επιρροής του Βυζαντίου.

Μια ματιά στο εσωτερικό του μεσαιωνικού βουλγαρικού κράτους θα ήταν χρήσιμη για να κατανοήσουμε βαθύτερα αυτόν τον λαό. Ο Κρούμος και οι διάδοχοί του αγωνίστηκαν για να καταστείλουν τις φυγόκεντρες τάσεις των ημιανεξάρτητων τοπικών αρχηγών και εφάρμοσαν μια συγκεντρωτική πολιτική, που είχε ως αποτέλεσμα να ενισχυθεί η κρατική εξουσία. Οι τοπικοί αρχηγοί των επαρχιών αντικαταστάθηκαν από διοικητικά όργανα που εξαρτιόνταν απευθείας από την ηγεμόνα. Σ’ αυτήν την πολιτική τους οι ηγεμόνες στηρίχτηκαν κυρίως στους Βογιάρους που αντιπροσώπευαν τη μεγάλη ιδιοκτησία και παράλληλα ενίσχυσαν με τη νομοθεσία τους θεσμούς.

Ο Κρούμος ήταν ο πρώτος ηγεμόνας που θέσπισε νόμους στο κράτος του και ο Όμουρταγκ έθεσε τις βάσεις της διοικητικής οργανώσεως. Η πρώτη αυτή νομοθεσία περιλάμβανε κυρίως μέτρα προστασίας της ελεύθερης ιδιοκτησίας της γης. Στη Βουλγαρία υπήρχαν τον 9οαι μεγάλοι γαιοκτήμονες, οι Βογιάροι και οι ελεύθεροι χωρικοί. Υπήρχαν επίσης πάροικοι εξαρτημένοι από το κράτος ή τους Βογιάρους. Γενικά ο πληθυσμός ήταν αγροτικός και κτηνοτροφικός που την ανάπτυξή του ευνοούσε η διαμόρφωση του εδάφους με τις μεγάλες και εύφορες πεδιάδες. Λίγο αργότερα αναπτύχθηκε σημαντικά η οικονομία με το εμπόριο, αφού η χώρα είχε μια καίρια θέση για τη διακίνηση εμπορευμάτων. Αυτό που έλειπε ήταν η βιομηχανία και εξυπηρετούταν από το βυζάντιο. Σιγά – σιγά, άρχισαν να αναπτύσσονται κάποιες πόλεις σε σημαντικά κέντρα, όπως η Βάρνα, η Πρεσλάβα, η Πλίσκα και αργότερα η Σόφια. Και ο Κρούμος και ο Όμουρταγκ ανέπτυξαν μεγάλη οικοδομική δραστηριότητα. Τα κτήρια, τα έργα τέχνης και η καθημερινή ζωή θα είναι βαθιά επηρεασμένα από το Βυζάντιο και τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό.

χάρτης της βυζαντινής αυτοκρατορίας γύρω στο 500 μ. Χ.

Η ελληνική ήταν η επίσημη γλώσσα του κράτους και της νεοεισελθούσης χριστιανικής θρησκείας. Διότι ούτε οι Βούλγαροι, ούτε οι Σλάβοι είχαν δικό τους αλφάβητο. Οι Βούλγαροι έφεραν βέβαια από την Ασία μια ρουνική γραφή, αλλά ή χρήση της ήταν περιορισμένη και μυστικιστική και δεν μπόρεσε ποτέ να καλύψει τις ανάγκες του κράτους και των κατοίκων. Ο εκχριστιανισμός ήταν για τους Βούλγαρους όχι μόνο θρησκευτική και πνευματική ανάγκη, αλλά και πολιτική επιλογή για τη συνένωση των Πρωτοβουλγάρων και των ειδωλολατρών Σλάβων. Παρά τις μετέπειτα αρκετές πολεμικές αναμετρήσεις των Βουλγάρων με τους Βυζαντινούς, το βουλγαρικό κράτος είχε για τα καλά δεθεί πολιτιστικά και πνευματικά με το άρμα της ανατολικής αυτοκρατορίας, φέρνοντάς το μέσα στη μεγάλη βυζαντινή κοινοπολιτεία.

Γράφει ο Χρήστος Μπαρμπαγιαννίδης ..................

Ενδεικτική βιβλιογραφία και πηγές

Ostrogorski G. , Ιστορία του Βυζαντινού κράτους, Εκδ. Στέφανος Δ. Βασιλόπουλος
Α.Α. Vasiliev, Ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας, Εκδ. Πάπυρος
Dmitry Obolensky, Η βυζαντινή Κοινοπολιτεια, Εκδ. Βάνιας
http://www.fuenterrebollo.com/faqs-imperio/715-717-solido-teodosio3.html
http://www.wikiwand.com/az/Asparux_xan
http://www.mixanitouxronou.gr/i-alazoniki-ekstratia-tou-vizantinou-aftokratora-nikiforou-a%CE%84-enantion-tou-kroumou-o-voulgaros-ton-nikise-ke-ekane-to-kranio-tou-epargiro-diskopotiro-simfona-me-tis-paradosis-tis-stepas/
http://shoebat.com/2015/10/16/muslims-go-to-the-tomb-of-the-prophet-joseph-and-set-it-on-fire-but-the-tomb-miraculously-is-unharmed/
http://www.wikiwand.com/en/Michael_III
https://in.pinterest.com/explore/byzantine-empire-map/

https://eranistis.net/wordpress/2017/01/29/%ce%b7-

1453-1821: 124 επαναστάσεις ενάντια στους Οθωμανούς

2024-08-15T17:43:00.000+03:00

Στα αμέτρητα χρόνια της σκλαβιάς, είχαν προηγηθεί 123 ξεσηκωμοί κατά των Τούρκων. Οι περισσότεροι, αυθόρμητοι κι απαράσκευοι...

Όχι λίγοι, με προτροπή ξένων δυνάμεων, που εγκατέλειπαν στην πορεία τους ξεσηκωμένους. Πνίγηκαν όλες στο αίμα. Πηγή: Protagon.gr

Ένας ταχυδρόμος έφερε το δυσάρεστο μήνυμα στην Υψηλή Πύλη, την 1η Μαρτίου του 1821: Ο υπασπιστής του τσάρου Αλέξανδρου Α’ της Ρωσίας, στρατηγός Αλέξανδρος Υψηλάντης, εδώ και πέντε μέρες, ξεσήκωσε τους Έλληνες της Μολδοβλαχίας σε επανάσταση και βοηθά και τους Βλάχους του Βλαδιμηρέσκου που επαναστάτησαν από τις 17 Ιανουαρίου. Για τον σουλτάνο Μαχμούτ Β’, το μήνυμα ήταν σαφές:

Ο τσάρος παρασπόνδησε τη στιγμή που η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε προβλήματα και προσπαθούσε να του πάρει κι άλλα εδάφη. Το ίδιο άλλωστε είχε κάνει και η μεγάλη Αικατερίνη, καμιά τριανταριά χρόνια πριν. Με τον Αλή πασά επαναστατημένο και τους Σουλιώτες να έχουν γυρίσει στα μέρη τους και να ξαναχτυπούν τους Τούρκους στην Ήπειρο, με τους Μολδαβούς ξεσηκωμένους στον Δούναβη και με προβλήματα στην Περσία, στη Συρία (με τους Δρούσους), στην Αραβία (με τους σεΐχηδες) και στην Αίγυπτο που έδειχνε χωριστικές τάσεις, ένα του έλειπε του Μαχμούτ: Ν’ ανοίξει μέτωπο και με τους Ρώσους. Θα περνούσε καιρός, ώσπου να μάθει πως ο τσάρος δεν είχε καμιά σχέση.

Ως τότε, η ασπίδα της επανάστασης θα κρατούσε τους Τούρκους μακριά από την Πελοπόννησο. Το σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας πετύχαινε στο ακέραιο. Στις 21 Φεβρουαρίου, οι Έλληνες είχαν την πρώτη τους «ανεπίσημη» σύγκρουση με τους Τούρκους, τους οποίους εξόντωσαν στο Γαλάτσι της Μολδαβίας. Στις 23 του μήνα, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης είχε απευθυνθεί «προς το έθνος της Μολδαβίας» διαβεβαιώνοντάς τους ότι οι Έλληνες θα σταθούν στο πλευρό τους. Ήταν 24 Φεβρουαρίου του 1821, όταν, στο Ιάσιο της Μολδαβίας, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης δημοσιοποίησε την προκήρυξή του με τίτλο «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος».

Ήταν η προκήρυξη της επανάστασης. Άρχιζε με την αναγγελία: «Η ώρα ήλθεν, ω Έλληνες». Και κατέληγε: «Εις τα όπλα, λοιπόν, φίλοι, η Πατρίς μας προσκαλεί». Την ίδια μέρα, έγραφε στον τσάρο, ζητώντας τη βοήθειά του. Τα νέα έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη την 1η Μαρτίου, μέρα που ο Υψηλάντης άφηνε το Ιάσιο και με 2000 επαναστάτες βάδιζε δυτικά, παραγγέλλοντας στους Έλληνες ναυτικούς, στο Γαλάτσι, ν’ αναπλεύσουν τον Δούναβη και να χτυπήσουν τα τουρκικά πλοία. Έφτασε στο Βουκουρέστι. Αντιδρώντας, ο σουλτάνος Μαχμούτ ετοίμαζε θρησκευτικό πόλεμο φανατίζοντας τους Τούρκους. Προγραμμάτισε γενική σφαγή των χριστιανών.

Όμως, ο ανώτατος θρησκευτικός αρχηγός των Οθωμανών, Χατζή Χαλίλ εφέντης, αρνήθηκε να υπογράψει τον φετφά. Την ίδια ώρα, 49 Φαναριώτες που κατείχαν ανώτατες θέσεις, υπέγραφαν κοινή δήλωση ότι «το γένος αγνοεί την επαναστατικήν εταιρείαν». Στις 23 Μαρτίου, διαβάστηκε στις εκκλησίες αμνηστία του σουλτάνου προς τους επαναστάτες, με την προϋπόθεση ότι θα κατέθεταν τα όπλα, και αφορισμός του Αλέξανδρου Υψηλάντη από το ορθόδοξο πατριαρχείο. Ο αφορισμός υπογράφηκε με τη σκέψη ότι έτσι θα γλίτωναν οι Έλληνες της Πόλης. Όμως, από τις 24 Μαρτίου, οι Τούρκοι άρχισαν να δολοφονούν όποιον είχε ίδιο όνομα με κάποιον επαναστάτη.

Έτσι κι αλλιώς, η επανάσταση δεν μπορούσε πια ν’ ανακοπεί. Την ημέρα, που οι επαναστάτες αφορίζονταν (23 Μαρτίου), η Μεσηνιακή Σύγκλητος ανήγγειλε την επίσημη έναρξη του Αγώνα, με την «προειδοποίησιν προς τας ευρωπαϊκάς αυλάς». Ανάλογη προκήρυξη επιδιδόταν στους προξένους των ευρωπαϊκών δυνάμεων, στις 26 Μαρτίου, από το Αχαϊκό Διευθυντήριο. Ήταν ο 124ος ξεσηκωμός. Στα αμέτρητα χρόνια της σκλαβιάς, είχαν προηγηθεί 123 ξεσηκωμοί κατά των Τούρκων. Οι περισσότεροι, αυθόρμητοι κι απαράσκευοι. Όχι λίγοι, με προτροπή ξένων δυνάμεων που εγκατέλειπαν στην πορεία τους ξεσηκωμένους. Πνίγηκαν όλες στο αίμα. Ήταν στα 1481, μόλις 28 χρόνια μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, όταν ο Κορκόδειλος Κλαδάς και οι Μανιάτες αγωνιστές επαναστάτησαν. Έφτασαν ως την Ήπειρο κι απελευθέρωσαν την περιοχή της Χιμάρας.

Αβοήθητος από τη Δύση, που τον είχε ενθαρρύνει, ο Κλαδάς αιχμαλωτίστηκε, εννέα χρόνια αργότερα, και γδάρθηκε ζωντανός. Ήταν το 1489, όταν ο τελευταίος του βυζαντινού αυτοκρατορικού οίκου Ανδρέας Παλαιολόγος σήκωσε την επαναστατική σημαία στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Από το 1492, ο επαναστατικός άνεμος πήρε τη μορφή σταυροφορίας με σύμμαχο τον Κάρολο Η’ της Γαλλίας. Πέντε χιλιάδες επαναστάτες απελευθέρωσαν την Ήπειρο και μεγάλο μέρος της Θεσσαλίας.

Ο αγώνας είναι τόσο δυνατός (γράφει ο Κωνσταντίνος Σάθας), ώστε οι Τούρκοι «αποσύρονται εκ των παραλίων και ετοιμάζονται να εγκαταλείψωσι την Κωνσταντινούπολιν». Όμως, συνασπισμός χριστιανικών κρατών συμμαχεί κατά του Καρόλου, που αναγκάζεται να γυρίσει στη Γαλλία. Αβοήθητοι, οι Έλληνες σφάζονται ανηλεώς. Το 1496, η επανάσταση έχει σβήσει. Νέες επαναστατικές κινήσεις, από το 1525 ως το 1533, κατέληξαν στη σφαγή των Ελλήνων: Στη Ρόδο, του μητροπολίτη Ευθυμίου και των προυχόντων. Στην Πελοπόννησο, των επαναστατών που εγκαταλείφθηκαν στη Μεθώνη από τους ιππότες της Μάλτας.

Και, το 1565, πνίγεται στο αίμα ο ξεσηκωμός στην Ήπειρο, με αιτία το παιδομάζωμα. Η ναυμαχία της Ναυπάκτου, το 1571 με την καταστροφή του τουρκικού στόλου, έδωσε νέες ελπίδες στους ραγιάδες. Η συμμαχία Ενετών, Ισπανών και πάπα ώθησε σε νέα επανάσταση. Οι ξεσηκωμένοι εγκαταλείφθηκαν για μια ακόμη φορά. Ακολούθησαν σφαγές στην Παρνασσίδα, στη Θεσσαλονίκη, στο Αιγαίο.

Οι μητροπολίτες Πατρών και Θεσσαλονίκης κάηκαν ζωντανοί. Νέος ξεσηκωμός στην Ακαρνανία και την Ήπειρο, το 1585: Οι αρματολοί της Βόνιτσας Θόδωρος Μπούας Γρίβας και της Ηπείρου Πούλιος, Δράκος και Μαλάμος ελευθέρωσαν Βόνιτσα, Ξηρόμερο, Άρτα και βάδισαν για τα Γιάννενα. Νικήθηκαν, όμως, και οι πολλοί σκοτώθηκαν. Ο Μπούας έφυγε στην Ιθάκη, όπου πέθανε υποκύπτοντας στις πληγές του. Εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα, οι κλέφτες του Γιάννη Μπουκουβάλα πήραν εκδίκηση πολεμώντας τους προγόνους του Αλή πασά. Από το 1609 ως το 1624, ο δούκας του Νέβερ της Γαλλίας και Έλληνες συνωμότες οργάνωσαν ένα φιλόδοξο σχέδιο για να διώξουν τους Τούρκους από την Ελλάδα και δημιούργησαν τη χριστιανική στρατιά που θα ενωνόταν με τους επαναστάτες. Το σχέδιο ποτέ δεν μπήκε σ’ εφαρμογή.

Όμως, στα δεκαπέντε αυτά χρόνια, οι Μανιάτες επαναστάτησαν κάμποσες φορές, ενώ ο μητροπολίτης Τρίκκης Διονύσιος ξεσήκωσε τους χωρικούς και, το 1616, εκστράτευσε στα Γιάννενα και κυρίευσε την πόλη. Νικήθηκε τελικά, αιχμαλωτίστηκε και γδάρθηκε ζωντανός. Το 1659, ξέσπασε νέα επανάσταση των Μανιατών που κράτησε ως το 1667. Τρία χρόνια αργότερα, οι Στεφανόπουλοι και άλλοι Μανιάτες έφυγαν στην Κορσική. Αλλεπάλληλοι ξεσηκωμοί των Ελλήνων, από το 1660, υποκινήθηκαν από τους Ενετούς. Ο Μοροζίνι ναυμαχούσε και πολεμούσε τους Τούρκους, ενισχυμένος από ενθουσιώδεις Έλληνες επαναστάτες. Πεθαίνει το 1694 στο Ναύπλιο αλλ’ ο ξεσηκωμός συνεχιζόταν. Το 1699, το βασίλειο της Πελοποννήσου πέρασε στους Ενετούς. Το κράτησαν ως το 1716, οπότε το ξαναπήραν οι Τούρκοι. Όμως, από το 1711, μια ακόμη μεγάλη δύναμη ενεπλάκη στην Ελλάδα: Ο τσάρος της Ρωσίας, Μέγας Πέτρος, εξέδωσε προκήρυξη, με την οποία καλούσε τους Έλληνες να επαναστατήσουν. Ονόμασε τον εαυτό του «Ρωσογραικών αυτοκράτορα», δίνοντας τροφή στη φαντασία.

Στις εκκλησιές, μνημόνευαν τ’ όνομά του, ο Αγαθάγγελος προφήτευε τον λυτρωμό που «θα φέρει το ξανθό γένος» και, στα βουνά, τραγουδούσαν: Ακόμη τούτ’ η άνοιξη, ραγιάδες, ραγιάδες, τούτο το καλοκαίρι, καημένη Ρούμελη. Όσο να ρθει ο Μόσκοβος, ραγιάδες, ραγιάδες να φέρει το σεφέρι, Μοριά και Ρούμελη. Πενηνταπέντε χρόνια αργότερα, τα κοσμοκρατορικά σχέδια της Μεγάλης Αικατερίνης οδήγησαν στην επανάσταση του 1766 και στα ορλωφικά του 1770. Οι επαναστάτες εγκαταλείφθηκαν και πάλι. Άντεξαν ως το 1779, οπότε η Πελοπόννησος ειρήνευσε. Την αμέσως επόμενη χρονιά, το 1780, οι Τούρκοι βάλθηκαν να ξεπαστρέψουν τους κλέφτες της Πελοποννήσου.

Οι Κολοκοτρωναίοι αντιστάθηκαν δώδεκα μερόνυχτα στη Μάνη και μετά έκαναν ηρωική έξοδο. Χάθηκαν οι περισσότεροι. Ο δεκάχρονος τότε Θόδωρος Κολοκοτρώνης, η μάνα του και μια του αδερφή οι μόνοι που σώθηκαν. Ο νέος ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1787 ώθησε την Αικατερίνη να ζητήσει από τους Έλληνες να επαναστατήσουν και πάλι. Τα ορλωφικά, όμως, ήταν πρόσφατα. Λίγοι σηκώθηκαν. Το 1788, επαναστάτησαν οι Σουλιώτες.

Την ίδια χρονιά, φάνηκε στις θάλασσες ο μικρός στόλος του Λάμπρου Κατσώνη. Ήταν χιλίαρχος του ρωσικού στρατού. Ο οπλαρχηγός Ανδρίτσος με 500 κλέφτες επάνδρωσε τα καράβια. Ως το 1790, τσάκισαν πολλές φορές τους Τούρκους σε ναυμαχίες. Εκείνη τη χρονιά (1790), σε μια φοβερή σύγκρουση ανάμεσα στην Άνδρο και την Εύβοια καταναυμάχησε τους Τούρκους αλλ’ έμεινε με επτά μόνο πλοία. Την επόμενη μέρα, βρέθηκε ανάμεσα σε δυο εχθρικούς στόλους και νικήθηκε.

Ο Λάμπρος Κατσώνης και ο Ανδρίτσος συνέχισαν να πολεμούν. Το 1792, Ρωσία και Τουρκία υπέγραψαν ειρήνη. Ο Κατσώνης αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα και εξέδωσε προκήρυξη, την περίφημη «Φανέρωσιν του χιλιάρχου Λάμπρου Κατσώνη», με την οποία κατάγγελλε την Αικατερίνη και διακήρυσσε πως μόνοι τους οι Έλληνες θ’ αποκτούσαν την ελευθερία τους. Κατσώνης και Ανδρίτσος νικήθηκαν στο ακρωτήριο Ταίναρο και χώρισαν. Ο Κατσώνης αποσύρθηκε. Ο Ανδρίτσος με τους 500 του, πολεμώντας σαράντα μερόνυχτα, κατόρθωσε να φτάσει στην Πρέβεζα. Η επανάσταση των Σουλιωτών έσβησε στις 12 Δεκεμβρίου του 1803 με τη συνθήκη, που τους επέτρεπε να φύγουν με τον οπλισμό τους. Ο Αλή πασάς, όμως, παρασπόνδησε και τους κυνήγησε. Μια ομάδα Σουλιώτες βρέθηκε, στις 23 Δεκεμβρίου στη Ρινιάσα, ανάμεσα στην Πρέβεζα και την Άρτα. Πάνω τους έπεσαν στίφη Αλβανών και τους κατέσφαξαν.

Η Δέσπω Μπότση, με δέκα κόρες, εγγονές κι εγγόνια, πρόλαβε να οχυρωθεί στον πύργο του Δημουλά. Οι Αλβανοί την πολιόρκησαν. Αντιστάθηκε όσο μπορούσε. Στο τέλος, ανατινάχτηκαν όλοι, για να μην πέσουν ζωντανοί στα χέρια του εχθρού. Ο Κίτσος Μπότσαρης κατάφερε να φτάσει ως τ’ Άγραφα, όπου τον πρόλαβαν οι Αλβανοί. Οχυρώθηκε σ’ ένα μοναστήρι κι άντεξε ως τον επόμενο Απρίλιο. Ογδόντα κατάφεραν να ξεφύγουν. Τα παιδιά του Κίτσου, ο Γιάννης και η δεκαπεντάχρονη Λένω, συνέχιζαν να πολεμούν. Ο Γιάννης σκοτώθηκε στο μοναστήρι. Η Λένω έφτασε σ' έναν θείο της, που πολεμούσε στον Αχελώο. Με το όπλο στο χέρι, η Λένω έγινε ο φόβος των εχθρών της.

Όταν έμεινε μόνη και κυκλώθηκε, η 15χρονη Σουλιώτισσα βούτηξε στο ποτάμι και πνίγηκε. Νέος επαναστατικός άνεμος διέτρεχε την Ελλάδα, το 1806, από την Πελοπόννησο ως τη Μακεδονία, καθώς οι Ρώσοι και οι Γάλλοι του Ναπολέοντα ανταγωνίζονταν, ποιοι θα προσεταιριστούν τους Έλληνες. Για μια ακόμα φορά, οι ξεσηκωμένοι εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους και οι Τούρκοι ξέσπασαν επάνω τους. Στην Πελοπόννησο, οι Τούρκοι ζητούσαν να τελειώνουν με τους Κολοκοτρωναίους.

Οι σύντροφοι του Θόδωρου Κολοκοτρώνη δεν ήθελαν να φύγουν. Πολέμησαν μήνες, ώσπου να αναγκαστούν να περάσουν στα Κύθηρα κι από κει, στη Ζάκυνθο. Ακολούθησαν η εποποιία του Νικοτσάρα στη Μακεδονία και του Γιάννη Σταθά στο Αιγαίο, που ανάγκασαν την Υψηλή Πύλη να έρθει σε συνδιαλλαγή με τους επαναστάτες.

Στα 1814, ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία. Επτά χρόνια αργότερα, ξεσπούσε ο 124ος ξεσηκωμός που οδήγησε στην ελευθερία.

www.historyreport.gr Πηγή: Protagon.gr

Αττίλας 2: Η τελική προδοσία της Κύπρου

2024-08-14T21:21:00.007+03:00

Η ολοκλήρωση του εγκλήματος εναντίον της Κύπρου με τη δεύτερη φάση της βάρβαρης τουρκικής εισβολής: Η διπλή προδοσία εναντίον της Μεγαλονήσου… (video).......

FILE PHOTO: Μία Κύπρια γυναίκα βάζει λίγα λουλούδια στους τάφους των πεσόντων αξιωματικών και οπλιτών κατά την τουρκική εισβολή του 1974, στο στρατιωτικό κοιμητήριο στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, στη Λευκωσία. Φωτογραφία ΚΥΠΕ, ΚΑΤΙΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ.......

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 1974 που διενήργησε η στρατιωτική χούντα των Αθηνών σε συνεργασία με την ΕΟΚΑ Β’, κατά της εκλεγμένης κυβέρνησης του Προέδρου Μακάριου ήταν η αφορμή για την Τουρκία να επιβάλει τα διχοτομικά της σχέδια σε βάρος της Κύπρου.

Στις 20 Ιουλίου η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στο νησί παραβιάζοντας κάθε κανόνα της διεθνούς νομιμότητας, περιλαμβανομένου του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Την πρώτη αυτή φάση της παράνομης εισβολής ακολούθησε και δεύτερη, κατά την οποία καταλήφθηκε η πόλη της Αμμοχώστου και η Μόρφου. Η επιχείρηση Αττίλας ΙΙ διαρκεί μόλις τρεις ημέρες.

Παρά το γεγονός ότι το ψήφισμα 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ της 20ής Ιουλίου, απαιτούσε άμεση κατάπαυση του πυρός και τερματισμό της ξένης επέμβασης στην Κύπρο, μέχρι τις 22 Ιουλίου η Τουρκία είχε ήδη δημιουργήσει προγεφύρωμα και συνέχιζε την εισβολή, μεταφέροντας στρατό και εξοπλισμό.

Τι μεσολάβησε, συνομιλίες και κατάληψη του Βαρωσίου

Στις 21 Ιουλίου στις έξι το πρωί, μία μέρα μετά την εκδήλωση της εισβολής, η Τουρκική αεροπορία επαναλαμβάνει το σφυροκόπημα των θέσεων της Εθνικής Φρουράς, στην περιοχή του προγεφυρώματος στο Πέντε Μίλι της Κερύνειας. Στις οκτώ και μισή το πρωί, ο απεσταλμένος του Αμερικανού ΥΠΕΞ Χένρι Κίσινγκερ, Υφυπουργός Τζόζεφ Σίσκο φθάνει στην Άγκυρα και συναντάται με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Τουράν Γκιουνές. Ανακοινώνει ότι η Ελλάδα δέχεται όπως προωθηθούν στους τουρκικούς θύλακες τα στρατεύματα που αποβιβάστηκαν στην Κύπρο για να διασφαλίσουν, όπως λέει, την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.

Παράλληλα έχει δεχθεί συνομιλίες στο Λονδίνο, εγγυάται την αντικατάσταση του Νίκου Σαμψών με άλλο μετριοπαθή πολιτικό και απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών. Η πρόταση δεν γίνεται αποδεκτή και στην Αθήνα ο Στρατηγός Γρηγόρης Μπονάνος ανακοινώνει απόφαση για κήρυξη πολέμου με την Τουρκία.

Δίνει επίσης οδηγίες να αποσυρθούν τα υποβρύχια από την περιοχή της Κύπρου κι έτσι αυτά επιστρέφουν στο Αιγαίο και προτείνεται η αποστολή αεροσκαφών και ενισχύσεων, διά θαλάσσης, συγκεκριμένα ενός Τάγματος Λοκατζήδων με 15 αεροπλάνα τύπου “Νοράτλας.

Στις 22 Ιουλίου τις αυγινές ώρες μοίρα Καταδρομέων από την Ελλάδα φθάνει στην Κύπρο, με μεταγωγικά αλλά λόγω ασυνεννοησίας τα αεροπλάνα θεωρούνται ως τουρκικά τα οποία πραγματοποιούν επιχείρηση κατάληψης του αεροδρομίου. Ένα αεροπλάνο καταρρίπτεται και τρία υφίστανται ζημιές από πυρά της Κυπριακής Εθνικής Φρουράς.

Τριάντα δύο Λοκατζήδες σκοτώνονται. Από την Σούδα είχαν αναχωρήσει 15 συνολικά αεροπλάνα αλλά τα δυο έχασαν τον προσανατολισμό τους, σύμφωνα με τους κυβερνήτες τους και με τη βοήθεια του σταθμού ραντάρ της Ζήρου, προσγειώθηκαν τελικά στη Ρόδο.

Κατάπαυση πυρός στις 22/7/1974, προέλαση προς Κερύνεια

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοινώνει συμφωνία για κατάπαυση του πυρός με ώρα έναρξης τις 4 το απόγευμα της 22ας Ιουλίου.

Στην Άγκυρα, ο Πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ αναφέρει ότι η επιχείρηση, όπως την χαρακτηρίζει, στην Κύπρο, πέτυχε τους στρατιωτικούς της στόχους.

«Η Κερύνεια θα μείνει για πάντα τουρκική. Ο,τι πετύχαμε ήταν να δώσουμε στους Τουρκοκυπρίους ένα λιμάνι διά μέσου του οποίου θα μπορούμε πάντοτε να τους βοηθούμε σε οποιαδήποτε στιγμή και να αυξήσουμε την επιρροή των Τουρκοκυπρίων επί της νήσου. Η Τουρκία δεν θα μείνει για πάντα στην Κύπρο. Ο τουρκικός στρατός πέτυχε τον κύριο του στόχο στην κατάληψη ικανού εδάφους ώστε να καταστήσει την τουρκική στρατιωτική παρουσία αμετάκλητη και να δώσει στους Τουρκοκύπριους διέξοδο προς τη θάλασσα», δηλώνει.

Στις οκτώ και μισή το πρωί της 22ας Ιουλίου, τα τουρκικά άρματα εξορμούν προς την Κερύνεια, η οποία έχει σχεδόν εκκενωθεί από τους κατοίκους της που αναζητούν καταφύγιο σε πιο ασφαλείς περιοχές. Ενώ πέφτει η Κερύνεια, στην Ελλάδα προγραμματίζεται η αποστολή ελληνικών αεροσκαφών για να βομβαρδίσουν το τουρκικό προγεφύρωμα. Τέσσερα Φάντομ στο αεροδρόμιο της Ανδραμβίδας και δύο αναχαιτίσεως στην Τανάγρα διατάσσονται να μετασταθμεύσουν στο Ηράκλειο. Το ένα καταστρέφεται κατά την προσγείωση ενώ το δεύτερο τίθεται εκτός λειτουργίας.

Οι Τούρκοι συνεχίζουν την προέλαση τους και συνενώνουν το προγεφύρωμά τους με το θύλακα Λευκωσίας- Αγίου Ιλαρίωνα, οδικώς από ανατολικά.

Η παραίτηση Σαμψών

Στην Ελλάδα η Χούντα αρχίζει να καταρρέει. Ζητείται η επέμβαση των ΗΠΑ και ανακοινώνεται ότι η Αθήνα έχει αποδεχθεί συνομιλίες στη Γενεύη, μεταξύ των τριών Εγγυητριών Δυνάμεων.

Την αμέσως επόμενη μέρα, ο Υπουργός Εξωτερικών του Σαμψών επισκέπτεται το Γλαύκο Κληρίδη, τότε Πρόεδρο της Βουλής, στο σπίτι του, όπου τελεί υπό περιορισμό, και του αναφέρει ότι κύκλοι των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη υποδεικνύουν στη μόνιμη ελληνική αντιπροσωπεία ότι η πίεση της Τουρκίας για πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας για κατάπαυση του πυρός, θα αποβεί σημαντικά πιο αποτελεσματική αν αποκατασταθεί η συνταγματική τάξη και ότι ως πρώτο βήμα πρέπει να παραιτηθεί ο Σαμψών και να αναλάβει ο Κληρίδης ως προεδρεύων.

Ο Σαμψών παραιτείται και αναλαμβάνει συνταγματικά καθήκοντα ο Γλαύκος Κληρίδης. Ο Νίκος Σαμψών χαρακτηρίζει την αποχώρηση του ως προέκταση της προσφοράς του στον Κυπριακό λαό ενώ ο Κληρίδης με διάγγελμα καλεί το λαό να αφήσει κατά μέρος τις έχθρες γιατί όπως αναφέρει «προέχει τώρα η σωτηρία και το καλόν της πατρίδας».

Δυο ώρες μετά την ανάληψη της Προεδρίας ο Γλαύκος Κληρίδης συναντάται με το Ραούφ Ντενκτάς στον τουρκικό τομέα της Λευκωσίας, με τη συνοδεία των Ειρηνευτών του ΟΗΕ, στον οποίο προτείνει να σχηματίσουν κοινή Κυβέρνηση με τη συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων Υπουργών, όπως προνοούν οι συμφωνίες του 1960.

Στις 24 Ιουλίου ορκίστηκε στην Αθήνα κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, με Πρωθυπουργό τον Κωσταντίνο Καραμανλή και την επομένη άρχισαν στη Γενεύη οι ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών των τριών εγγυητριών χωρών. (Γεώργιος Μαύρος, Τουράν Γκουνές και Τζέϊμς Κάλαχαν).

Κατάρρευση συνομιλιών Γενεύης – Το σύνθημα για τον Αττίλα ΙΙ

Οι συνομιλίες της Γενεύης καταρρέουν στις τρεις το πρωί της 14ης Αυγούστου και ο Τουράν Γκιουνές διαμηνύει στην Άγκυρα ότι “η Αϊσέ μπορεί να πάει διακοπές” δίνοντας το σύνθημα για έναρξη της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής. Τι προηγήθηκε όμως;

Στα τελευταία στάδια της Διάσκεψης η Τουρκία αξιώνει όπως γίνουν αποδεκτοί οι όροι της, αλλιώς προειδοποιεί έμμεσα πως τα τουρκικά άρματα θα κινηθούν και πάλι και αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι χειρότερα.

Στόχος των Τούρκων είναι να εξασφαλίσουν αναίμακτα εκκένωση από τους Έλληνες μιας ζώνης στις βόρειες περιοχές, έκτασης 34% του κυπριακού εδάφους, ώστε να την θέσουν υπό τον απόλυτο έλεγχο τους και να εφαρμόσουν τα σχέδια τους για τουρκοποίηση της.

Η Κυπριακή αντιπροσωπεία, ενισχυμένη από τη δημοκρατική πια Ελλάδα μετά την κυβερνητική μεταβολή λόγω της κατάρρευσης της χούντας, ανθίσταται. Η Τουρκία όμως επιμένει και οδηγεί τις συνομιλίες σε ναυάγιο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρωί της 12ης Αυγούστου και ενώ στη Γενεύη ήδη τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά, στην Αθήνα πραγματοποιείται νέα σύσκεψη για επανεξέταση της στρατιωτικής κατάστασης.

Ο Καραμανλής ενημερώνεται πως μπορεί σε μια επιστράτευση η Ελλάδα να διαθέτει 400,000 άνδρες, αλλά δεν υπάρχουν τα μέσα για εξοπλισμό και αξιοποίηση τους. Ο Καραμανλής ζητά να ενημερωθεί γιατί δεν ενισχύθηκε η Εθνική Φρουρά. Παίρνει την απάντηση ότι αυτό δεν μπορούσε να γίνει λόγω του γεωγραφικού παράγοντος σε συνδυασμό με την κυριαρχία της τουρκικής αεροπορίας στον αέρα, πράγμα που δημιουργούσε πρακτική αδυναμία για αποστολή ενισχύσεων.

Αναφέρεται στον Πρωθυπουργό ότι η αναλογία είναι τρία προς ένα υπέρ της Τουρκίας στο Στρατό και το Ναυτικό και ένα προς δύο στην αεροπορία.

Συγκεκριμένα στο ναυτικό οι Τούρκοι διαθέτουν αριθμητική υπεροχή από άποψης αριθμού πλοίων, μεγαλύτερες ανθυποβρυχιακές ικανότητες, μεγαλύτερα αποβατικά σκάφη, πλήρη ευχέρεια ναρκοθετήσεων και αποκλεισμού των ναυτικών δυνάμεων της Ελλάδας ενώ η Ελλάδα υστερούσε καθολικά στο θέμα της αεροπορικής κάλυψης του στόλου.

Στον τομέα των υποβρυχίων η Ελλάδα βρίσκεται σε αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης.

Στην αεροπορία η Τουρκία διαθέτει 520 μαχητικά αεροσκάφη σε σύγκριση με 290 της Ελλάδας ενώ διαθέτει υπεροχή σε επιθετικά και μεταφορικά αεροσκάφη, σε μάζα πυρός, αεράμυνα, μόνιμο προσωπικό, αποθέματα και καύσιμα.

Αναφορικά με την επιθυμία του Καραμανλή για αποστολή Μεραρχίας, κρίθηκε ότι μια τέτοια ενέργεια θα απασχολήσει το σύνολο του ναυτικού και της αεροπορίας και ότι οι κίνδυνοι απωλειών καθ’ οδόν θα είναι πολύ αυξημένοι, ενώ θα είναι προβληματική η αποβίβαση, διατήρηση και συντήρηση και εφοδιασμός της δύναμης.

Στην Κύπρο στο μεταξύ ανακοινώνεται πως η Εθνική Φρουρά έχει αποχωρήσει από τις τουρκικές συνοικίες Λάρνακας και Πάφου και από τα τουρκικά χωριά Αυδήμου, Αλέκτορα, ‘Αγιο Θωμά, Πλατανίσκια της επαρχίας Λεμεσού και Μάνδρες και Κούκλια της επαρχίας Πάφου.

Στις 13 Αυγούστου οι φήμες οργιάζουν για επικείμενη νέα προέλαση των Τούρκων. Πολεμικός συναγερμός επικρατεί και στην Ελλάδα όπου πραγματοποιείται νέα σύσκεψη, η οποία και καταλήγει στη δραματική διαπίστωση ότι η Αθήνα δεν μπορεί να κάμει τίποτε, ούτε και να βοηθήσει την Κύπρο. Το βράδυ οι συνομιλίες βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο.

Η Τουρκία υποβάλλει προτάσεις νομιμοποίησης αυτών που έχει καταλάβει και ζητεί ανάμεσα στα άλλα να της αναγνωρισθεί δικαίωμα κυριαρχίας στο 34% του Κυπριακού εδάφους, πράγμα που γνωρίζει ότι δεν μπορεί κανένας να της το αναγνωρίσει.

Η Ελληνική πλευρά με τη σειρά της υποβάλλει προτάσεις για διατήρηση του ενιαίου κράτους.

Οι προτάσεις είναι διαμετρικά αντίθετες. Η τουρκική πλευρά ζητά πιεστικά αποδοχή των προτάσεων της αμέσως.

Στην πρόταση του Γκιουνές, ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών Γ. Μαύρος ζητεί διακοπή 24 ή 36 ωρών για να μεταβεί στην Αθήνα για να διαβουλευθεί με την Κυβέρνηση του. Ο Κληρίδης ζητεί για τον ίδιο σκοπό 48 ώρες.

Οι προτάσεις των Τούρκων

Τα πρακτικά για τις τελευταίες αυτές κρίσιμες ώρες γύρω στις δέκα και τέταρτο το βράδυ είναι χαρακτηριστικά.

Ο Γκιουνές ανέφερε ότι υπήρχαν δυο τουρκικές προτάσεις. Η πρώτη ήταν εκείνη την οποία η τουρκική αντιπροσωπεία είχε κυκλοφορήσει την προηγούμενη και μια δεύτερη, η οποία πρόβλεπε τη δημιουργία δυο γεωγραφικών ζωνών, μια για τους Ελληνοκύπριους και μια για τους Τουρκοκύπριους.

Η τουρκοκυπριακή αυτόνομη ζώνη, θα βρισκόταν βόρεια μιας γενικής γραμμής που περιλαμβάνει τον τουρκικό τομέα της Αμμοχώστου και τον τομέα της Λευκωσίας που ελέγχεται από τους Τούρκους, κατευθυνόμενη δε προς δυσμάς.

Η συνολική έκταση της εν λόγω ζώνης, έπρεπε να αντιστοιχεί στο 34% περίπου του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το σύστημα μπορούσε να ονομαστεί καντονιακό αλλά και ομοσπονδιακό, θα βασιζόταν δε στις δύο αυτόνομες περιοχές από άποψης εσωτερικού δικαίου.

Πρόσθεσε ότι τέτοια λύση, εμφανιζόταν ως εγγύηση κατά της ένωσης, διότι εάν η μια πλευρά ήθελε να προσαρτήσει το ένα τμήμα τότε η άλλη πλευρά, θα προσαρτούσε αμέσως το άλλο.

Ως προς την πρώτη πρόταση ο Γκουνές δήλωσε ότι έπρεπε να προσδιοριστεί αμέσως, ποιες θα ήταν οι περιοχές και ποια η έκταση των καντονίων, η οποία ως επανέλαβε έπρεπε πάντως να ανέρχεται συνολικά στο 34% του κυπριακού εδάφους.

Υπογράμμισε ότι η αρχή αυτή δεν ήταν διαπραγματεύσιμη. Ανέφερε επίσης ότι οι προτάσεις ήταν γνωστές τόσο στον Κίσινγκερ όσο και στο ΝΑΤΟ και την ΕΟΚ, ανέγνωσε το μήνυμα του Κίσινγκερ στο οποίο αναφερόταν ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την ανάγκη βελτίωσης της θέσης και προστασίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

2000+ αυτοκίνητα & από 30.000kmAutomarin

Το κόστος της ιδιωτικής ασφάλισης αυτοκινήτου για τους ηλικιωμένους το 2024WallStreet Viral

Ο Γκιουνές ζήτησε την άμεση αποδοχή διάρθρωσης που να βασίζεται σε διαχωρισμό, ανέγνωσε και στη συνέχεια κυκλοφόρησε σχέδιο χρονοδιαγράμματος που προβλέπει την εκκένωση μέσα σε προθεσμία, από την Εθνική Φρουρά, ορισμένων περιοχών της Κύπρου προς κατάληψη τους από τις τουρκικές δυνάμεις.

Από τον κ. Μαύρο λέχθηκε ότι εφ’ όσον οι δυο κοινότητες θα συμφωνούσαν, η ελληνική Κυβέρνηση δεν θα έφερε αντιρρήσεις. Οι συνομιλίες ουσιαστικά οδηγήθηκαν σε κατάρρευση.

Το σύνθημα και η δεύτερη φάση

Στις 3 το πρωί της 14ης Αυγούστου ο Τουράν Γκιουνές τρέχει στο τηλέφωνο και ζητά να τον συνδέσουν με την Άγκυρα και τον Πρωθυπουργό Ετζεβίτ. Μιλά συνθηματικά:

«Η Αϊσέ μπορεί να πάει διακοπές (Αϊσέ είναι το όνομα της κόρης του Γκιουνές).

Το μήνυμα σημαίνει ότι μπορεί να αρχίσει αμέσως η δεύτερη φάση της εισβολής.

Σε λίγο τα άρματα εξορμούν προς δυο κατευθύνσεις, προς Αμμόχωστο ανατολικά και προς Μόρφου δυτικά.

Αποδιοργανωμένη όπως είναι η Εθνική Φρουρά είναι αδύνατο να αντέξει και το μόνο που κάμνει είναι να αναδιπλώνεται σε νέες θέσεις, καθώς προελαύνουν οι τουρκικές δυνάμεις.

Μέσα σε τρεις σχεδόν μέρες, δηλαδή μέχρι τις 6 το απόγευμα της 16ης Αυγούστου, τα τουρκικά άρματα φθάνουν με άνεση και χωρίς κανένα ουσιαστικό πρόβλημα μέχρι την Αμμόχωστο και τη Μόρφου και ολοκληρώνουν έτσι την εφαρμογή του σχεδίου τους για τη δημιουργία της γραμμής Αττίλα.

Παράλληλα στη Λευκωσία βομβαρδίζονται το ΡΙΚ, η Σχολή Γρηγορίου και η Σχολή Τέρρα Σάντα. Βλήμα όλμου πέφτει και στην αυλή του ξενοδοχείου Χίλτον. Ο Πρόεδρος Μακάριος με διάγγελμά του καταδικάζει την τουρκική βαρβαρότητα και καλεί τους πολιτισμένους λαούς να βοηθήσουν τον κυπριακό λαό.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ απευθύνει έκκληση για κατάπαυση του πυρός και στην Ουάσιγκτον συνέρχεται η Επιτροπή Άμεσης Επέμβασης υπό την Προεδρία του Προέδρου Φορντ.

Ο Υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Τζιμ Κάλλαχαν καταδικάζει την τουρκική αδιαλλαξία η οποία καθυστέρησε για μερικά χρόνια, όπως αναφέρει, την εξεύρεση λύσης στο Κυπριακό.

Ο Χένρι Κίσινγκερ σε νέο μήνυμά του στον Καραμανλή τονίζει την ανάγκη όπως οι δυο χώρες εργασθούν από κοινού για να επαναφέρουν το Κυπριακό στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων.

Ο Καραμανλής σε διάγγελμά του προς τον Ελληνικό λαό παραδέχεται και δημόσια ότι δεν μπορεί να βοηθήσει την Κύπρο.

“Η ένοπλη αντιμετώπιση των Τούρκων στην Κύπρο καθίστατο αδύνατη και λόγω αποστάσεως και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήταν δυνατό να επιχειρηθεί χωρίς τον κίνδυνο εξασθένησης της άμυνας αυτής της ίδιας της Ελλάδας”.

Τις πρωινές ώρες της 16ης Αυγούστου ο Προεδρεύων της Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης φθάνει στην Κύπρο, μέσω Μάλτας με μεταγωγικό αεροπλάνο της ΡΑΦ.

Η Τουρκία ανακοινώνει ότι θα διατάξει κατάπαυση του πυρός στις 6 το απόγευμα.

Επιτυγχάνεται αυτή η κατάπαυση αφού στο μεταξύ έχουν καταληφθεί η Μόρφου και η Αμμόχωστος και όλα τα χωριά που βρίσκονται στις πεδιάδες Μόρφου και Μεσαορίας.

Στις 17 Αυγούστου οι Τούρκοι εισέρχονται στην Αμμόχωστο και ενώνουν το θύλακα της Λευκωσίας με εκείνον της Αμμοχώστου. Οι δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών παραμένουν στις θέσεις τους ενώ παράλληλα εκκενώνεται και η κωμόπολη της Μόρφου.

Την επομένη οι Τούρκοι κανονιοβολούν την Αθηαίνου και το Πυρόϊ και προωθούνται προς τα υψώματα της περιοχής Γρηγορίου- ΕΛΔΥΚ στη Λευκωσία, αλλά αποτυγχάνουν να προωθηθούν προς την περιοχή Αγίου Παύλου.

Στις 19 Αυγούστου υπολογίζεται ότι το κύμα των προσφύγων ανέρχεται στις 200,000 και οργανώνεται η δημιουργία προσφυγικών καταυλισμών. Μόνο στο Δάσος Άχνας καταφεύγουν 30,000 πρόσφυγες. Ο αριθμός των εγκλωβισμένων στην Καρπασία, τη Μεσαορία και τη Μόρφου υπολογίζεται σε 20,000.

Ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων και Μαρωνιτών που ζουν σήμερα σ’ αυτή την περιοχή έχει μειωθεί στους 300.

Χιλιάδες οδηγούνται στα κρατητήρια και τις φυλακές της Τουρκίας. Από αυτούς, 1,600 και πλέον δεν γύρισαν ποτέ μετά την ανταλλαγή των αιχμαλώτων και μπήκαν στον τραγικό κατάλογο των αγνοουμένων.

Εκατοντάδες άλλοι έπεσαν στο πεδίο της μάχης και άλλες τρεις περίπου χιλιάδες εκτελέστηκαν ή δολοφονήθηκαν από τους εισβολείς.

Η δολοφονία του Πρέσβη των ΗΠΑ , το σχέδιο της Μόσχας για διάσκεψη, ο Βάλντχαϊμ στην Κύπρο

Στις 19 Αυγούστου, υπήρξαν ογκώδεις αντιαμερικανικές διαδηλώσεις στην Κύπρο.

Σε κάποια στιγμή ακούστηκαν καταιγιστικά πυρά (οι πληροφορίες έκαναν λόγο για ένοπλους της ΕΟΚΑ Β΄) και τότε οι φρουροί της πρεσβείας, Αμερικανοί πεζοναύτες, έριξαν δακρυγόνα κατά των διαδηλωτών και άρχισαν να πυροβολούν στον αέρα. Από εξοστρακισμένες σφαίρες σκοτώθηκαν ο Αμερικανός πρέσβης, Ρότζερ Ντέιβις, και η γραμματέας του, Αντουανέτ Βαρνάβα. Για τις δολοφονίες δεν συνελήφθη κανένας, 3 χρόνια αργότερα δικάστηκαν και φυλακίστηκαν 2 άτομα για οχλαγωγία και παράνομη μεταφορά όπλων.

Στις 25 Αυγούστου ο τότε Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Κουρτ Βαλντχάιμ φτάνει στη Λευκωσία με στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών.

Ενώ η Ελλάδα πληροφορεί τη Βρετανία ότι αποδέχεται το ρωσικό σχέδιο για τη σύγκληση διάσκεψης με συμμετοχή των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Κίσινγκερ με επιστολή του στον Καραμανλή ζητεί να μην υποστηρίξει τη σοβιετική πρόταση, γιατί όπως αναφέρει, η Σοβιετική Ένωση δεν έχει συμφέρον να λυθεί το Κυπριακό, αφού η συνεχιζόμενη ένταση στην περιοχή είναι προς όφελος της.

Τις μέρες που ακολούθησαν έως και το τέλος του Αυγούστου του ’74 και ενώ οι πρώτοι υπολογισμοί ανεβάζουν τις ζημιές από την εισβολή στο ένα δισεκατομμύριο λίρες, η Τουρκία ανακοινώνει ότι θα αρχίσει την αποχώρηση των στρατευμάτων της από την Κύπρο, μόλις αρχίσουν οι συνομιλίες για εξεύρεση ομοσπονδιακής λύσης στο Κυπριακό.

Ο Κληρίδης δηλώνει ότι συζητεί κάθε δυνατή λύση όταν φύγουν οι Τούρκοι στρατιώτες από την Κύπρο και η Σοβιετική Ένωση ζητεί ακριβή απάντηση από τη Δύση στην πρόταση της για διεθνή διάσκεψη. Η Κύπρος αποδέχεται την πρόταση. Την απάντηση της Κύπρου επιδίδει ο Γλαύκος Κληρίδης στο σοβιετικό πρεσβευτή στη Λευκωσία Σεργκέϊ Αστάβιν. Την πρόταση όμως απορρίπτει η Τουρκία.

Στις 28 Αυγούστου Τούρκοι κουβαλητοί μεταφέρονται στη Λεύκα και την Κερύνεια και Τούρκοι στρατιώτες εισβάλλουν στην Άχνα με άρματα. Οι κάτοικοι εγκαταλείπουν το χωριό τους. Ύστερα από παραστάσεις των Ηνωμένων Εθνών αποσύρονται σε μικρή απόσταση από το χωριό, στο Δασάκι ‘Αχνας.

Δήμαρχος της κατεχόμενης Αμμοχώστου στο ΚΥΠΕ: Η τραγικότερη μέρα στη μακραίωνη ιστορία της πόλης μας

Για μας τους Βαρωσιώτες η 14η Αυγούστου του ’74 είναι ίσως η τραγικότερη μέρα της μακραίωνης ιστορίας της πόλης μας, δηλώνει στο ΚΥΠΕ ο Δήμαρχος Σίμος Ιωάννου.

«Έχουν περάσει ήδη 50 χρόνια από την αποφράδα μέρα. Χιλιάδες Βαρωσιωτών έφυγαν με τον καημό της επιστροφής. Πολλές φορές το παρελθόν μας έδωσαν ελπίδες για επιστροφή, όμως πάντα έμεναν όνειρα θερινής νυκτός», αναφέρει.

Ο κ. Ιωάννου επαναλαμβάνει ότι ο εποικισμός της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων από την τουρκική πλευρά θα είναι η ταφόπλακα του κυπριακού προβλήματος.

Στις 14 Αυγούστου του ’74 ο κ. Ιωάννου υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία στο 291 Τ.Π στην Καρπασία.

«Μαζί με άλλους δέκα στρατιώτες ήμασταν φρουρά στο Τ/κ χωριό Αγ. Συμεών που είχε καταληφθεί από τις 20 Ιουλίου. Το ξεκίνημα του β’ γύρου μας βρήκε μέσα στο χωριό χωρίς καμία οδηγία. Το απόγευμα τα στρατεύματα που βρίσκονταν στη χερσόνησο της Καρπασίας μετά από εντολή του ΓΕΕΦ οπισθοχωρούσαν με κατεύθυνση τις Αγγλισίδες . Εμείς δυστυχώς δεν ειδοποιηθήκαμε εγκαίρως αλλά μετά από ώρες. Φύγαμε αργά το βράδυ . Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν περνούσαμε από την Αμμόχωστο και έξω από το σπίτι μου. Ένα αίσθημα φοβερό. Να μην βλέπεις ψυχή, μόνο ένα -δύο σκύλους που γύρευαν τους ιδιοκτήτες τους. Από το μυαλό μου ποτέ δεν πέρασε ότι φεύγαμε για πάντα. Απλά ανησυχούσα που βρίσκονταν οι δικοί μου», διηγείται στο ΚΥΠΕ.

Αναφέρει ότι πέρασαν 30 χρόνια για να ξαναδεί το σπίτι του, σαν ένας ξένος επισκέπτης.

«Ο πόνος και η πίκρα του πρόσφυγα είναι ανείπωτη. Δεν είναι η απώλεια των υλικών αγαθών αλλά η απώλεια της νεανικής μας ψυχής που την αφήσαμε μέσα όπως έγραψε ένας Βαρωσιώτης στο συρματόπλεγμα της παραλίας του Φαλήρου», αναφέρει.

(Το αφιέρωμα συγκροτήθηκε δημοσιογραφικά στη βάση εκτεταμένων στοιχείων από το ανοικτό αρχείο του Παναγιώτη Παπαδημήτρη)

ΚΥΠΕ- Κυριακή Χριστοδούλου
Λευκωσία, Κύπρος

https://www.defence-point.gr/news/attilas-2-i-teliki-prodosia-tis-kyproy

Τα Κρητικά επίθετα που «βαστάνε» από τα χρόνια της Ενετοκρατίας μέχρι σήμερα

2024-08-11T11:00:00.001+03:00

Μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Ενετούς, το 1211, ήλθαν στο νησί πολλές αριστοκρατικές οικογένειες από τη Βενετία και ανέλαβαν καίριες θέσεις στα διοικητικά πράγματα.

Πολλοί απ’ αυτούς, με την πάροδο των χρόνων, εξελληνίστηκαν και περισσότερο όσοι έμεναν στην ύπαιθρο.

Τα επώνυμα τους σιγά σιγά έφθασαν και στους Κρητικούς μέσα από μικτούς γάμους, από αναγνώριση νόθων παιδιών ή υιοθετημένων από ευγενείς που, λόγω πτωχεύσεως, έχασαν τους τίτλους ευγενείας τους. Δεν αποκλείεται τέλος πανωνύμια των Ενετών να δόθηκαν σε Κρητικούς για σκωπτικούς λόγους.

Το πώς διατηρήθηκαν ως τις μέρες μας κρητικά επώνυμα με ενετικές ρίζες καταγράφει στο βιβλίο της με τίτλο “Κρητικά Επώνυμα Ενετικής Προελεύσεως” η καθηγήτρια φιλολογίας Χρυσούλα Τσικριτσή-Κασιανάκη.

Στο βιβλίο αυτό διαβάζουμε πως ο Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης στην έκθεση του προς τη Γερουσία αναφέρει πως «Οι ευγενείς Βενετοί αναμίχθηκαν και συγχωνεύθηκαν με τους ιθαγενείς Έλληνες με μικτούς γάμους, που παρά της απαγορευτικές διατάξεις του Δόγη και αφορισμούς του Πάπα, δεν έπαυαν να συνάπτονται μεταξύ Βενετών αποίκων και ιθαγενών Ελλήνων, ευγενών και μη».

Ο ιστορικός Στέφανος Ξανθουδίδης, από την πλευρά του υπογραμμίζει ότι, «Από τη βάπτιση και στεφάνωση Κρητών από τιμαριούχους, εδίδοντο βενετικά βαπτιστικά ονόματα και από αναδόχους που δεν ήταν Βενετοί, για να κολακέψουν κάποιον άρχοντα, είτε γιατί οι γονείς τα πρότειναν λόγω θαυμασμού προς το πρόσωπο κάποιου Ενετού».

Ο Γ. Πλουμίδης προσθέτει πως μεταξύ των πληθυσμών και Ενετών στρατιωτών είχαν αναπτυχθεί στενές φιλικές και συγγενικές σχέσεις, αφού αρκετοί είχαν νυμφευθεί γυναίκες του τόπου.

Οι μικτοί γάμοι επί Ενετοκρατίας ήταν αθέμιτοι και απαγορεύονταν όμως ύστερα από τη συνθήκη του Καλλέργη (1299) επιτράπηκαν.

Μάλιστα οι Ενετοί ιστορικοί θέλοντας να δικαιολογήσουν την αφομοίωση ακόμα και των ευγενών Βενετών με τους Κρητικούς γράφουν ότι «έχομε τα ίδια ονόματα, γιατί οι Βενετοί όταν βάπτιζαν τέκνα Κρητικών έδιναν το δικό τους όνομα»

Ο Γενικός Προβλεπτής Ciacomo Foscarini σε έκθεση του είχε υποστηρίξει σχετικά: «Από τους ευγενείς Βενετούς….. πολλοί είναι, που δεν έχουν ανάμνηση της ευγενικής καταγωγής τους και πάρα πολλοί τόσο φτωχοί ….. εργάζονται με τα χέρια τους στις γεωργικές δουλειές και δεν διατηρούν τίποτε άλλο παρά το επίθετο και λίγο φέουδο, που τους έμεινε ύστερα από το μοίρασμα και το ξαναμοίρασμα. Έχουν χάσει εντελώς τη γνώση της Ιταλικής γλώσσας. Και επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα σε κανένα χωριό του νησιού να λειτουργούνται κατά το λατινικό δόγμα, είναι αναγκασμένοι να μένουν στο χωριό, να παρακολουθούν καμιά φτωχή θεία λειτουργία στις ορθόδοξες εκκλησίες, να βαφτίζουν τα παιδιά, να παντρεύονται και να θάβουν τους νεκρούς σύμφωνα με το ορθόδοξο δόγμα και τα ελληνικά έθιμα… Οικογένειες τέλεια ελληνικές, οι οποίες δεν πιστεύω πως μπορούν να υπόσχονται περισσότερα από ό, τι θα μπορούσαν να προσφέρουν οι Έλληνες».

Ο πρώην αγρονόμος Μανόλης Δακανάλης ξεχώρισε από τον κατάλογο ονομάτων με ενετικές ρίζες, που επικράτησαν ως τις μέρες μας, πολλά τα οποία συναντάμε στην περιοχή της Μεσαράς, τα οποία και σας παραθέτουμε παρακάτω. Ωστόσο τα ίδια επώνυμα βρίσκουμε σχεδόν σε όλη την Κρήτη, όπου η ενετική παρουσία ήταν έντονη.

Κατάλογος ονομάτων

Αλεβύζος. Αλεβι(υ)ζάκης.

Από το βαπτιστικό Αλεβίζος. Προέρχεται από το βενετικό Alvise, Alviso, Aloisio, Alvise Grimani 1582. Βενετοκρητικός λόγιος, ιερωμένος. Alvise Bragadin προβλεπτής σε έγγραφο του 1616 και Rettone Alnise Rinondi 1627. Αλεβίζε Μάνιο, έκτακτος προβλεπτής Σούδας το 1713.

Αλοΐζος, Λουΐζος, Αλοϊζάκης, Αλογίζος.

Βενετικό Aloiso, Aloisi και από βαπτιστικό Αλοΐζος και Αλεβιζάκης, Αλιγιζάκης. Αλοΐζε Ντεπιέρο σε έγγραφο του 1560 και Αλοΐζε Ντε Φραντσέσκι νοδάρος 1581.

Αλιφέρης και Αλιφιέρης – ακης, Αλιφιεράκης, Ανιφιεράκης και Αληφτεράκης.

Βενετικό Alfier από alfier (=σημαιοφόρος) αλλά και βαπτιστικό Alfieri.

Αντάλης, Ανταλουδάκης, Αντουλινάκης, Ανταλουσάκης, Άνταλο, Ανταλούδης. Σημερινό βενετικό Andolima. Επώνυμο Andalo τον 130 αιώνα. Πέτρος και Φίλιππος Andalo, αδελφοί στα Ρουσοχώρια σε έγγραφο του 1323. Papa Georgius Andaludi κάτοικος Ηρακλείου το 1455. Γιώργης Άνταλος 1569 και παπά κυρ Ανδρέας Άνταλος και Γιώργης Άνταλος από το Πισκοκέφαλο έγγραφο 1586.

Βαϊλάκης, Βαϊλακάκης, Μπαϊλάκης. Από Βάϊλος, βενετικό Bailo (και επώνυμο βενετικό Bailo).

Bακάκης, Βακωνάκης, Βάκας.

Ιταλικά επώνυμα Vacca, Vacaro . Vaccarella και βενετικά Vaccher ή Vacguer. Το Βακωνάκης πιθανόν παρωνύμιο από τη λέξη vacon.

Βαλλέργας, Βαλ(λ)εργάκης, Βαλυ(ι)ράκης και Βαλιέρος.

Ιταλικό βαπτιστικό Valier, Valierio ή Valerio. Σημερινό Valerio, Valeri. Είναι το ίδιο με το οικογενειακό Valier πολύ παλιά αρχοντική οικογένεια της Βενετίας με οικόσημο. Έδωσε πολλούς άρχοντες, δόγηδες, επισκόπους. Ο Ανδρέα Vallier έγινε το 1621 διάσημος στη λογοτεχνία και έγραψε την ιστορία του Ηρακλείου. Ο Νικόλαος Βλεριανός και Ευστράτιος Βαλεριανός στα Σφακιά το 1453. Στρατηγός Valier στον Κρητικό πόλεμο 1667. Γενικός προβλεπτής Βαλιέρ σε έγγραφο του 1670 στη Ζάκυνθο.

Βελεγράκης, Μπελεγρής, Πελλεγρίνης, Πελεγρής, Πελεγριανόπουλος, Περεγρίνος.

Βαπτιστικό Pelegrinos Gisi σε έγγραφο του 11168. Ευγενής Pelegrinos Quirino 1468. Φραγκίσκος Τζεν Πελεγρίν 1611. Γεώργιος Pelegrino συμβολαιογράφος Χάνδακα (1511-1517), ΠέτροςPellegri και Bellergrin συμβολαιογράφος Χάρακα σε έγγραφα (1528-1570).

Βενέρης, Βενεράκης (Πάρτηρα Μονοφατσίου), Βενιέρης, Βενιεράκης.

Σημερινό Βενετικό Venerio, Venier, Venicri. Βενετική οικογένεια Venier, Venerios από το 912. Οι Venier παλιά οικογένεια πατρικίων της Βενετίας με δικό τους οικόσημο. Η οικογένεια τρεις δόγηδες και συγκλητικούς. Στην Κρήτη υπήρξαν οι εξής δούκες: Laurent Venerio, Sabastien Venerio 1548 Daniel Vanerio 1573, Marc-Antoine Venerio 1594, Dolplin Venerio 1614.

Bενέτικος, Βενετικάκης (Πόμπια κ.λ.π.).

Πιθανόν από το σημερινό Βενέτικος (=μικρόσωμος, σκυλί, Βενέτικο), Λέος Veneticus σε έγγραφο του 1271, Νικολός Venetiko έγγραφο του 1427. Αναγνώστης Βενέτικος σε έγγραφο του 1839.

Bίγλας Βίγλης-άκης, Νταβιγλάκης (Ζαρός).Paulo Bigli μεταξύ στρατευσίμων Χανίων το 1536.

Βίδος-άκης, Βίδου, Βίδης, Βιδάκης, Βίτος, Βίδα.

Viti, Ven 1169, Vido Ven από το 13ο αιώνα. Vidotto, Vio και Vitus όνομα αγίου. Από βαπτιστικό Vito, βενετικό Vido. Οι Vido παλιά βενετική οικογένεια Ενετών πατρικίων από το 1264. Σε έγγραφα 1248 και 1249 Ciovani κάτοικος Χάνδακα. Johanes Vido, Κωνσταντίνος κάτοικος Χάρακα, Μαρίνος και άλλοι Vito σε έγγραφα του 1301. Ο Ιάκωβος Vinto κάτοικος Χάνδακα κατέχει φέουδο στην περιοχή του Βαθυπέτρου. Οι Βίδοι ήταν μεγάλη οικογένεια του Λασιθίου και είχαν αποικίσει δικό του χωριό. Το metochio di Vidi ή Vidiano στη σημερινή Μονή Βιδιανή.

Βιλανάκης και Μπιλανάκης.Vil(I)am, Vil(I)an, Vil(I)a.

Βιολάκης, Μπιολάκης (Καστέλλι Καινουργίου), Βιολιδάκης, Βιολετάκης, Βιολίνος, Βιολάτος.

Και σημερινό Βενετικό επώνυμο Viola, Violato, Violetta, βαπτιστικό Viola, Viole, Octavianys Valerio σε έγγραφο του 1454. Paulus Violato έγγραφο του 1301, Γεώργιος Βιολίνος 1435 Σφακιά, Zorzi Violin ή Giorgio Zamofili Violino συμβολαιογράφος Χάνδακα σε έγγραφα 1591-1636.

Βιτώρος, Βιτώρης, Βιτ(τ)ώρος, Βιτωράκης (Πετροκεφάλι, Καμηλάρι), Βιτ(τα)ωράκης,Βικτωράκης.

Και σημερινό Βενετικό επώνυμο Vittori, Vitturi και Vettore. Από βαπτιστικό VIttorio. Προβλέπεται και γαλλικό Victor, (λατ=νικητής). Η αρχοντική οικογένεια των Vitturi της Βενετίας με δικό της οικόσημο ανέδειξε πολλές σημαίνουσες προσωπικότητες στην πολιτική, στρατό και εκκλησία. Μεταξύ αυτών και ο Lorenzo Vitturi του Daniel Αρχιεπίσκοπος Κρήτης το 1595. Ο Δούκας της Κρήτης το 1453 Benedetto Vitturi. Γνωστός ο προμαχώνας Βιτούρη το 1576 (Vitturi) των Ενετικών τειχών του Ηρακλείου, Αρχιεπίσκοπος Κρήτης το 1576 Lorenzo Vituri κλπ.

Βολάνης, Βολάνιος, Βολονάκης. Είναι δυνατό να προέρχεται από το Bollani και από το Polani ή και από το Volo. Ciuseppo Volani στρατιωτικός το 1571.Οι Polani από τις παλιές και αρχοντικές βενετικές οικογένειες Nikolaus Polanis έγγραφο του 1393. Polo Polani από το Ρέθυμνο κυβερνήτης Χαλέπας έγγραφο του 1570.

Βόλος, Βολάκης, Βώ(ο)λακας, Βολακάκης (Καμηλάρι), Βολουδάκης, Βουλουδάκης, Βολίτης, Βολιτάκης, Μπολάκης, Μπουλάκης, Μπουλουδάκης, Μπολιουδάκης, Βολίν.

Οι Βόλο είναι αρχοντική οικογένεια με δικό της έμβλημα. Doninus Geotgius Volo, Grensis Purilluς στο πανεπιστήμιο της Padoba το 1661, 1662. Νικόλαος Βολίν από αριστοκρατική οικογένεια της Κρήτης το 1669 πρόσφυγας στη Ζάκυνθο.

Bροντίσης. Το όνομα σώζεται στο τοπωνύμιο Βροντίσι Καινουργίου, που πρέπει να σχετίζεται με βενετική οικογένεια Fronti. Οικογένεια Βροντίσης υπάρχει σήμερα στην Άνδρο.

Γαϊτάνος, Γαϊτάνης, Γαϊτανάκης, Γαετάνης.

Και σήμερα βενετικό Gaetani και Gaidano από βαπτιστικό Gaetano σχηματισμένο από τοπωνύμιο στην πόλη Gaeta. Σε έγγραφο του 1301 Marcus Gaytano και Leomardus Gaitano. Σερ Nikolo Gaitan μεταξύ στρατευσίμων Χανίων 1536. Κλήμης Γαϊτάνος, Ιερομόναχος σε διαθήκη του 1555 στο Κάστρο. Πέτρος Γαϊτάνος, νοτάριος Χάνδακα 1520-1620. Νικόλαος Γαϊτάνης σε τουρκικό έγγραφο του 1716.

Γερό(ώ)λυμος, Γερω(ο)νυμάκης.

Και το σημερινό βενετικό Geroli, Gerolani και Gerolami από βαπτιστικό Girolamo και Geronimo από Ιερώνυμος. Hieronymus pατέρας της Εκκλησίας 4ο και 5ο αι. Ieronymus, Geronymus συχνό βαφτιστικό σε έγγραφα 1340-1350 και σε έγγραφα 1375, 1376, 1395. Σε έγγραφο του 1536 μεταξύ στρατευσίμων Georgilla Geronymo, Nikolo και Paulo Gerolymo.

Γέρου, Γεράκης, Γερούλιος, Γερολάκης, Γερουλάκης, Γκερεδάκης (Βώροι), Γκερόσης, Γκερούσης, Γεραιουδάκης, Γερουκάκης (Βορίζια), Γεράρδος, Γιράρδος, Γκερούδος, Γερίτης, Γερίτσης.

Σημερινό βενετικό Geroli, Geretto, Giraldo. O De Felice έχει βαφτιστικό Gezo από Ruggero ή Oggero, Ιωάννης και Γεώργιος Geriti έγγραφο 1356. Σερ Μανεά Gerici 1500. Μαΐστρος Νικόλαος (Κοκολιός), Γερίτης, ζωγράφος Χάνδακα. Constantino Geruda γιατρός στην Κρήτη.

Γιακουμάκης, Γιακουμιδάκης, Γιακουμινάκης, Γιακουμόπουλος, Ντεγιάκομος.

Σημερινό βενετικό Giacomi, Giacomini, Giacomazzo και Ιταλικό από βαφτιστικό Giakomo, βενετικό Jacomo Γιακουμής-Κουμής-Ιάκωβος-Jacobus. Γιακουμής πρόσωπο στην κωμωδία «Κουτζούρμπος». Jacobina Cisi 1279. Βαφτιστικό Jacobus, Jacobinus, Jacobina, Jacobellus, Jaco σε έγγραφα 1340-1350 και 1363-1399. Jacomo Melissino στα Χανιά 1536. Μαΐστρος Τζουάνες Ντεγιάκομος σε έγγραφο του 1578.

Γοναλάκης, Γουναλάκης, Αβονάλες, Αβονάλι, Βονάλες, Βονάλε, Γονάλες, Γουνάλες, Γουνάλης.

Οι Avonale περιλαμβάνονται μεταξύ των πατρικίων οικογενειών της Βενετίας και νωρίς πέρασαν στις αποικίες της Κρήτης. Το όνομα απαντάται στην Κρήτη από το 1279 με τους συνηθισμένους τύπους Avonale-Avonal. Marcus Anonale Castellanus Castri Temeni έγγραφο του 1379. Σε έγγραφο του 1369 σερβενταρία στα Χαμάνια του ποτέ Blasi Avonalis. Ανδρέας Γονάλες στον Άγιο Θωμά έγγραφο του 1447. Στο χρονικό του Trivan (1646) οικογένεια Avonal μεταξύ των ευγενών βενετών di Candia και di Camea και Avonal da nod Veneti μεταξύ των ευγενών Κρητών Χανίων. Γουνάλης Γιώργης στη Σίβα έγγραφο 1705 και Γουνάλης Γιακουμής επίσης στη Σίβα 1749. Στη Μονή Αγ. Γεωργίου Επανωσήφη υπάρχει χειρόγραφο ακολουθίας που αντιγράφηκε «υπό Γεωργίου Γουνάλε τους Κρητός το έτος 1794». Γεώργιος Γουνάλες Καλλιγράφος του 1795.

Γουλιέλμος, Γουλιελμάκης, Γουρλεμάκης, Γουλιεμάκης, Βιλιέμος, Γουλιάρμος, Γουλιάμος.

Βενετικό Gugliemi, Gugemo, Gemi, Viligelmo, Vielmo, Gemo. Βαφτιστικό σε έγγραφο του 1280 Viligelmo. Εμμ. Γουλιάρμος ιερέας σε έγγραφο 1424. Μεταξύ στρατευσίμων Χανίων 1536 Nikolo Gulliamo και Giorgio αδελφός του.

Γρι(υ)ντάκης, Γκριδάκης, Δριδάκης, Γρίτολος, Ντιγριντάκης.

Σημερινό βενετικό Griitti – Griti – Gridi. Επώνυμο ven Gritti από το 1206. Οι Gritti μεταξύ των πατρικίων οικογενειών της Βενετίας με δικό τους οικόσημο. Ανέδειξε συγκλητικούς Pregadi και μέλη του Συμβουλίου των 40. Στην Κρήτη Δούκες o Benoit Gritti 1472 και ο Luis 1552. Ανδρέας Gritti προβλεπτής Χανίων το 1538 και ο Αλοΐζος Gritti του Φραγκίσκου το 1552. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες.

Δαγκαλάκης (Πραιτόρια), Δαγαλάκης, Δαγοράκης.

Ο Ξανθουδίδης το παράγει από το δογάλος (=ίππος χρώματος πυρόξανθου). Da Callo και σήμερα οικογένεια Calli-o παλιά αρχοντική οικογένεια αστών, απέκτησαν συγγένεια το 1694. Στοn καστροφύλακα (1583) ενορία Ηρακλείου S. Nicolo de Sangallo.

Δακανάλης – Δακαναλάκης – Δαγκανάλης και Δακαναροπούλα. (Ανώγεια, Μοίρες, Αρχένες, Πλακιώτισσα κλπ.)

Και σήμερα το βενετικό Da Canal και Ιταλικό Canale από τοπωνύμιο. Βλέπε και Καναλάκης και βυζαντινό Δεκανάλης, άσχετο με το κρητικό.

Το όνομα υπάρχει σε πολλές μαρτυρίες στην Κρήτη από το 1212 – 1623 με τους τύπους da Canale και de Canale ή de Canali.Δούκες Johanes de Canali 1254 και Guidode Canale το1304 και 1308.Στον Raynezio de Canalis παραχωρούνται δύο καβαλλαρίες στο διαμέρισμα Χανίων

1252 και Jacodo και Johanes de Canalis.Canaletto de Canale, 1320 στο Χάνδακα..Georcio et Cuidoda Canal 1339, Ferdatores de Crete, Sclavurio και Νicolo da Canal.Leonardus de Canali rtovidys vir· Feudatus noster in Creta, 1398. Επιθεώρηση του ιππικού Ηράκλειο από το τον Fadio da Canal Γενικό προβλεπτή το 1582.-·Μεταξύ ευγενών Ηρακλείου και φεουδαρχών υπαίθρου, Alessio Canal, Domeniko, Marco, Nikolo, Marino Canal και άλλοι το 1583.-Στο χρονικό του Τzivan 1644 μεταξύ των Νοd ven di Candia Canal. Σε έγγραφο του 1861 Δακαναροπούλα από τον Ξυδά.

Δαμάνος, Δαμανάκης, Δαμιανός, Ταμιάνος, Ταμίας.

Βαφτιστικό Δαμιανός και επώνυμο Δαμιανάκης. Βαφτιστικό Damianus Genoveso κάτοικος Castro Novo έγγραφο 1373. Damianus Michel άτοικος Χάνδακα 1281. Damiano Dimitri το 1395 αγοράζει σπίτι στο Ηράκλειο. Εκατόνταρχος Damian de Zuane της Ελληνικής Φρουράς Ηρακλείου.

Δαμόστος, Δαμούστος, Δαμάστος, Δαμουλής, Δαμούλης, Δαμουλάκης, Νταμουλάκης, Μολίνος, Μουλής.

Και σημερινό βενετικό da Molin. Ιταλικό Molino, Mulino, da Mulino από τοποθεσία σε μύλο. Η οικογένεια Molin με δικό της οικόσημο από τις λαμπρότερες αρχοντικές οικογένειες της Βενετίας. Ανέδειξε πολλές πολιτικές, στρατιωτικές και εκκλησιαστικές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων και ένα Δόγη. Στην Κρήτη Δούκες ο Ανδρέας de Molino, Μάρκος 1345 και Ιερώνυμος 1469. Σε συμβόλαιο του 1723 Νικολός Νταμουλάκης, Καπετάν Δαμουλής και Καπετάν Σταμάτης Δαμουλάκης σε τούρκικο έγγραφο το 1750.

Δάνδολος, Δανδόλου, Δανδουλάκης, Δουνδουλάκης, Ντουντουλάκης, Δάντουλος, Δαντουλάκης, Τόντολος.

Και σημερινό Dandolo. Οι Dandolo από τις ευγενέστερες και παλαιότερες ιστορικές οικογένειες της Βενετίας, ανέδειξε μεταξύ των άλλων και τέσσερις Δόγες. Στην Κρήτη υπήρξαν οι εξής Δούκες: Thomas Dantolo 1241, Marcus Dantolo 1263, Andrea Dandolo 1294, Hernicus 1312, Fantin Dandolo 1315, Andrea 1359, Leonardus 1363, Andrea 1378, Leon 1411 και Gerardus 1456. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για την οικογένεια.

Δαρίβας, Δαριβάκης, Δαριβιανάκης, Νταριβιανάκης, Ντερίβας, Ντε Ρίπα.

Και σήμερα συχνό βενετικό επώνυμο Riva και De Riva. Σε έγγραφο του 1367 Nikolas De Rippa και Μάρκος γιος του, Blasius De Rippa νοτάριος έγγραφο 1359 και 1368. Vassili Deriva μεταξύ στρατευσίμων Χανίων το 1536. Γενικός προβλεπτής στο Χάνδακα 1653 Δαρίβα Ιάκ. Fantino Da Rina tenente generale dell armata όμηρος κατά την παράδοση του Χάνδακα στους Τούρκους 1669.

Δραγανιδάκης, Γραδονίκος, Γραδενίγος, Δραγανίκος, Δραγανίγος, Δρανιγόπουλος.

Στα επώνυμα από τοπωνύμια Βενετικά Gradenigo, Gradonicus από το 912. Οικογένειες ιταλικές Drago, Dragone-oni, πιθανόν και από το ελληνικό Δράκων. Οι Gradenigo ήταν ευγενείς οικογένειες που ήλθαν από τη Βενετία και είχαν δικό τους οικόσημο. Ανέδειξε τρεις Δόγες, πολλούς συγκλητικούς και αξιωματούχους της Εκκλησίας. Ένας μάλιστα ύστερα από 40 χρόνια μοναστική ζωή άγιασε το 1016. Στην Κρήτη oi Gradonigo ή Gtagenigo ήταν από τους πρώτους εποίκους που ήλθαν τι 1211 από τη Βενετία. Στην Επανάσταση των αποίκων το 1363 και τη δημιουργία της δημοκρατίας του Αγίου Τίτου, πρώτος συνωμότης ήταν ο Τίτος Γραδενίγος. Πολλοί Γραδενίγο δέχθηκαν την Ορθοδοξία και αγάπησαν την πατρίδα μετά ζήλου. Μετά την πτώση του Χάνδακα (1669) μερικοί αλλαξοπίστησαν. Μεχμέρ Δραγανίγος στο Πλατυπόδι Μεραμπέλου έγγραφο 1744. Μεχμέτ Δραγανίκο στο Χουμεριακό έγγραφο 1766 και Σουλεϊμάν Δραγανίγος αιμοβόρος γενίτσαρος στη Σπιλαλόγκα. Δούκες στην Κρήτη Βαρθολομαίος Gradonico 1232, Άγγελος 1234-6, Μαρίνος 1277-80 και 1282-83, Μάρκος 1331, Πέτρος 1349-52, Ιωάννης 1368-70 και 1374-76 και Μάρκος 1627-29, Μιχαήλ Γραδενίγος πρεσβευτής τιμαριούχος Χάνδακα. Υπάρχουν πολλές αναφορές για την οικογένεια

Δραμουντάνης. (Ανώγεια, Κάτω Μούλια κλπ.) Προβλεπτής βεν. Tramontin και ιταλικό Tramantana = chesta o viene Nord. Το όνομα δεν προέρχεται βέβαια από το βενετικό επώνυμο, αλλά από το όνομα του αέρα παρωνύμιο για κάποιον με δυναμική παρουσία.

Δρετ(τα)άκης, Ντρετάκης, Ντρετουλάκης, Δρετουλάκης, Δριδάκης, Δρέτος, Δρέτας.

Ίσως από το dreto ή drito (ευθύς, ίσιος, ειλικρινής, τρέτος άνθρωπος). Γιάννης Δρέτας στον Άγιο Μύρωνα 1698. Γιάννης Δρέτο έγγραφο του 1757. Συμεών Δρετουλάκης ιεροδιάκονος της Μονής Ασωμάτων.

Zαμπέτης, Ζαμπετάκης, Ζαμπετουδάκης, Ζαμπετουλάκης.

Ιταλικό Zampeti. Υπάρχει και Ζάμπος, Ζαμπέτης και Ζαμπέτας . Νικόλαος Ζαμπέτης Νύβριτος1755.

Ζέης, ζεάκης, Ζεϊνάκης. Βαφτιστικό Geo, Zeo, Zea, πιθανόν υποκριτικό του Argeo ή Ageo ή Igea ή Igeo από Gea του Γαία Γη.

Καδιάνης, Καδιανάκης, Καντιάνος, Ντα Κάντια.

Η βενετική οικογένεια πατρικίων Candiani κατάγεται από τους Sanudo της Ρώμης, που εγκαταστάθηκαν στην Padova και εκεί μετονομάστηκαν Candiani. Μ΄ αυτό το όνομα κατέφυγαν στη Βενετία και υπήρξαν από τους πρώτους ιδρυτές της. Ανέδειξαν 5 Δόγες, μέλη του Maggior Consilio και άλλους άρχοντες. Απαντάται και το βαφτιστικό Candianus – Cantiana, Candina Uxor Dominici Quagloto έγγραφο του 1281. Candianus Barbaro Σε έγγραφο του 1373. Στρατήγης και Εμμανουήλ Candiano του Θεοχάρη έγγραφο του 1299.

Καζεράκης (Πραιτόρια Μονοφατσίου.

Βενετικό Caser, Casato τυροκόμος. Casari, Caseri, Csarin στη βόρεια Ιταλία διαδεδομένο από τη Βενετία.

Καζινιεράκης, Καζινάκης. Από Ιταλικό Casino.

Κάλμπος, Καλμπάκης, Καρμπαδάκης, Καλπάκης, Καλπαδάκης.

Επώνυμο ven,=. Calvi, Calbo από το 1085 και Ιταλικό Calvo, Calvini, Calvino, Calbani από το λατινικό calvus (=φαλακρός). Το Καλπάκης Καλπαδάκης, πιθανόν παρωνύμιο από τουρκικό Kalpak (καλπάκι = σκούφος). Ser Franciscus Calbo, Rogatus σε έγγραφα 1345, 1347 και 1350. Γεώργιος Κάλβος Κρητικός και Νικόλαος Κλάμπος Κρητικός ιερωμένος και αγιογράφος 1681.

Καλούσης, Καλουτσάκης (Λιγόρτυνος), Καλούτζος.

Επώνυμο Calli, Callo, Calini, Collucci και Calluzzi από βαφτιστικό λατινικό Callus ήδη από τον 8ο αιώνα. Σε έγγραφο του 1301 Ν. Caluci κάτοικος Χάνδακα. Σε κατάλογο προέδρων της Ελληνικής Αδελφότητας Βενετίας Zorzi Caluzi το 1538 και 1539. Zorzi Caluci πλοιοκτήτης 1544. Εμμανουήλ Καλούτσης διδάκτωρ σε έγγραφο του 1610. Σε τουρκικά έγγραφα του 1712 Γιώργης Καλούτσης στο Χουδέτσι.

Καμηλάκης. Από βαφτιστικό Camilo, Camilla από το λατινικό Camilus παρωνύμιο ή όνομα. Βενετικό επώνυμο Camillo, Camilli. Ίσως να προέρχεται από κάποιο παρωνύμιο λόγω παρομοιώσεως με την καμήλα. Βαφτιστικό Camilo Stevlioti στον Αποκόρωνα 1536. Μισέρ Καμίλο Λουμπάρδο 1560. Johanes Camilo κάτοικος στο χωριό Messocefala σε έγγραφα του 1368 και 1394. Μισέρ Καμίλος έγγραφο 1616. Κώστας Καμήλος σε τουρκικό έγγραφο του 1671.

Καπελάκης, Καπελώνης, Καπελούτσος, Καπελούσης, Καπελούσος, Καπελέτης.

Επώνυμο ven Capeli, Capelleso, Cappellin και Ιταλικό Cappelli, Capelletti, Cappelloni, Capellari, Cappellacci επαγγελματικό. Οικογένεια πατρίκιων Capello κατάγεται από την Capoa και εγκαταστάθηκε στη Βενετία το 900. Ανέδειξε επισκόπους και συγκλητικούς. Στην Κρήτη Δούκες Dommenicus Capello 1532, Carolus 1540 και Jeronimus Capello 1590. Πέτρος Capello κάτοικος Χάνδακα. Albano Carello αξιωματικός της νύχτας έγγρ. 1411. Lorenzo Capello Καπετάνιος Κρήτης έγγρ. 1424. Γιρόλαμος Καπέλο, Γενικός Προβλεπτής Βασιλείου Κρήτης έγγραφο 1610. Καπελόνης (Βαθιακό) 1840.

Kαραταράκης. Από Καρατάρης (=υπολογιστής, ζυγιστής), Caratare (=εισπράκτορας φόρου), carato) (βενετικό) (=το μέρος του φόρου που αναλογεί να πληρώνει κάθε φεουδάρχης).

Kαρκάνης, Καρκανάκης, Καλκάνης. Καλκάνης – Καρκανάκης από βενετικό Calcano, Calcagnini – agnolo, Phylippa de Calcano σε έγγραφο του 1384. Γιώργης Καρκάνης έγγραφο 1856, Δημήτρης 1857 και Νικόλαος Καρκανάκης 1860.

Καρούζος, Καρουζάκης, Καρούσης. Οικογένεια Caro – Caroso και βαπτιστικό Caro, Pictro Caroso έγγραφο 1224. Επίσης Carugo, Vizenzo (Καρούζος) 1518 στη Βενετία. Μιχάλης Καρουζάκης στα Καλέσια έγγραφο 1671, παπά Εμμ. Καρούζος 1672, Μάνος Καρούσος σε τούρκικο έγγραφο του 1741 στο Πετροκεφάλι, Κωνσταντής, Καρούζος στην Πόμπια έγγραφο 1749 και Καρούζος Μιχάλης Κάτω Καλέσια Μαλεβυζίου έγγραφο 1754.

Kαρτσώνης – άκης, Καρτσωνάκης. Οικογένεια βενετική Carzoni από το 14ο αιώνα από garza και επώνυμο Carzi. Αρχοντική βενετική οικογένεια πατρικίων με δικό της οικόσημο οι Carzoni που κατάγονται από την Bologna. Ανέδειξε συμβούλους, συγκλητικούς και στρατιωτικούς. Στην Κρήτη Δούκας Marin de Carzonibus (Marino Carzoni)1484.

Κατσανέβας, Κατσανεβάκης, Κατσανέβης. Ετυμολογείται από τον Ν. Ανδριώτη κάτσε – ανέβα. Ο Τριανταφυλλίδης έχει «απροσδόκητα ζευγαρώματα». Άγγελος Κατσανέβας – φορτοεκφορτωτής, ασφαλώς νομίζει ότι το επώνυμο αυτό που ανεβαίνει κάτσα – κάτσα (κρυφά, Κρήτη). Όμως το όνομα πρέπει να είναι βενετσιάνικο. Σε έγγραφο του 1438 Berrnado Canzanare έμπορας στην Κρήτη έρχεται από την Κύπρο. Καπετάνιος Γεώργιος Cazzaneva Σφακιανός 1594.

Κατσαρός, Κατσαράκης, Κατσαράς, Κατσαρόλης. Από το βενετσιάνικο Cazzaro, Cacciari, οικογένεια Cazzaro – aroli. Σε έγγραφο του 1329 Costa Cazara κάτοικος Χερσονήσου. Martinus Chazara κάτοικος Χάνδακα έγγραφο του 1369. Νικόλαος Κατσαρός 1502 και 1503. Μεταξύ στρατευσίμων το 1536 στα Χανιά Fudo Cossaro και Manoli Cazzaro. Zuanne Curin deco Cazzara νοτάριος σε έγγρ. 1590 – 1629. Κτήτορας της Μονής Αρετίου Ιερομόναχος Μανασής Κατσαράς 1617. Σε τουρκικό έγγραφο του 1716 Γιάννης και Μανόλης Κατσαράς.

Κατσούλης – άκης, Κατσούλος, Κατσουλιέρης, Κατσουλιεράκης, Καζούλης, Καντζόλης, Κατσουλάριος, Κατσούλης. Έχει παρουσία στην Κρήτη κατσούλα (=γάτα). Βενετικό Cazza – Jola – Zola (=mestola κουτάλα, μυστρί). Paolo Cassuglia και Cassullo έγγραφο 1236. Marius Cassli (Cassulo) Consiliarius στη Βενετία έγγραφο 1252. Μεταξύ στρατευσίμων Χανίων 1536 Dimitris Cazulis. Γιώργος Κατσούλης, Σγουρολέος και Κατσούλης Νικόλας Αγριμολέος έγγρ. 1583. Επίσης μεταξύ οφειλετών παχτωτών Λασιθίου το 1583 Γιάννης Κατσουλάριος του ποτέ Μιχελή. Σε αναφορά Σφακιανών το 1594 στον Προβλεπτή Χανίων Pasgualigo υπογράφει «εγώ Καπετάν Γιάννης Πέτερος Κατσούλης».

Κοζύρης, Κοζυράκης, Κοζάκης, Καζανάκης, Κοζωνάκης, Κοζανίδης, Κοτζάκης, Κοτζανάκης, Κότσας, Κοτζέλης. Από το Cosma – Cosimo – Cosimi, De Cosi. Σε έγγραφα του 1320 Paghnutius γιος Cosiri κάτοικος Κουμάσα και Μιχάλης Cosiri beccarius. Ιωάννης Cosiri 1368 και Θεόδωρος κάτοικος Καταλαγάρι. Costas Cosiri από Χανιά κάτοικος Χάνδακα 1378 και Γεώργιος Cosiri μπαρμπέρης στο Χάνδακα. Μακάριος Κοζύρης ηγούμενος και Ιωάννης Κοζύρης από την Κρήτη στη Ζάκυνθο έγγραφο του 1670.

Κοκ(κ)λάκης, Κοκολακάκης, Κοκολινάκης. Βαπτιστικό Κοκόλης Καρδάμης έγγραφο 1583. Μαΐστρος Νικόλαος Κοκολιός Γερίτης ζωγράφος στο Χάνδακα 1504.

Κόκος, Κοκάκης, Σκοκάκης, Καουκάκης, Καούκος. Και σήμερα Βενετικό Cocco. Οι Cocco μεταξύ των πατρικίων οικογενειών της Βενετίας κατάγονται από το Durazzo και κατ΄ άλλους από την Μάντοβα. Ανέδειξαν πολλές προσωπικότητες. Ο Caetano Cocco του Αντώνη ίδρυσε το Κολέγιο Κόκκο στην Πάντοβα το 1565. Ο ίδιος εγκαινίασε το Αρχιεπισκοπικό της Κέρκυρας το 1574. Πολλοί Cocco ή Cauco σε έγγραφα το 1224,1225 και 1228. Marco Cocco έμπορος 1301. Cauco ή Cocco νοτάριος σε έγγραφα 1373-1427. Ser Antonius Cocco (Cauco) δικηγόρος 1423. Καπετάνιος Storza Cocco 1594.

Κολλάκης, Κολλουδάκης, Κολλάρος, Κολέσης, Κολουντζάκης, Κολ(λ)αρετάκης, Κο(ω)λέτης, Κωλετάκης, Κολετσάκης, Κολεντζάκης, Κολετζάκης, Κολατσιδάκης, Κόλας.

Από κόλας (Cola) υποκριτικό του Νικόλα. Οικογένεια Cola από βαπτιστικό υποκριτικό του Nicola Coletti, Colasi, Colizzi. Σε έγγραφο του 1372 Pavlos de Colla Potron ιδιοκτήτης πλοίου στο Χάνδακα. Collw εξόριστος από το Castro St, Nichita έγγραφο 1399. Τζώρτζης Κόλλας 1604. Αγρός Μάρκου Κολλάρου σε τούρκικο έγγραφο του 1670, μετόχι Κολάρου κοντά στα Ανώγεια. Ιωάννης Κολάρος στη Σίλαμο 1672 και Μάρκος Κολάρος στον Άγιο Θωμά 1673.

Κονταρής, Κονταράκης, Κονταρίνος, Κονταρίνης, Κονταρόπουλος. Και σήμερα Βενετικό Contarini (ο), Η αρχοντική οικογένεια των Contarini εγκαταστάθηκε στη Βενετία από της ιδρύσεως της. Ανέδειξε πολλές προσωπικότητες, συγκλητικούς, 8 δόγες και πολλούς εκλησιαστικούς άρχοντες. Ο Antonio του Zaccaria το 1387 έγινε επίσκοπος Di Adria και αργότερα Αρχιεπίσκοπος di Candia. Δούκες Κρήτης Ιάκωβος 1479, Μάρκος – Αντώνιος 1544 και Διονύσιος Λαυρέντιος Contarini Γενικός Προβλεπτής Κρήτης 1631 – 1635. Υπάρχουν πολλές αναφορές για την οικογένεια.

Kόπακας, Κοπάσης – άκης, Κοπιδάκης, Κόπος, Κοπέος. Coppo –I, ve, Cup oven από τον ΧΙΙ αιώνα. Βertolemeus Cupo, Candia 1209. Andrea Copo 1327, Ιωάννης Κόπος τέως ταμίας Κρήτης 1384. Franciscus Copo ή Coppo νοτάριος 1376 – 1368. Μεταξύ στρατευσίμων Χανίων 1536 Jani Liarco Opeo. Αντώνιος Κοπέος από Χανιά 1583 μαθητής Ελληνικού Κολεγίου Αθανασίου Ρώμης. Andreas Copus πτυχιούχος Πανεπιστημίου Padova έγγραφο 1592.

Κορνάρος, Κορναράκης, Κορνέλης, Κορνελάκης, Αορνηλάκης, Κορνολάκης, Κορνήλος, Κορναρόπουλος, Κουρνελάκης.

Και σήμερα βενετικό Corner από βαπτιστικό Cornaro – Corner = Cornelio . Οικογένεια Βενετίας Cormelio και Cornaro – Corner, Cornario από το 1153 από Corno (=μουσικό όργανο), σύμβολο αφθονίας. Philipo Cornario de Sancto Felice φεουδάρχης Χανίων 1252. Alexius Cornario, σε έγγραφο 1341, πρεσβευτής φεουδαρχών 1345. Michele Cornaro ζωγράφος στο Βούργο του Χάνδακα έγγραφο 1461. Γενικός Διοικητής Κρήτης Ιερώνυμος Corner 1527. Cornaro Francesco Κυβερνήτης γαλέρας 1571. Corneri βενετοί ευγενείς Ρεθύμνου 1574. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες.

Κουμάντος, Κουμαντάκης, Κουμαντακάκης, Κουλάνδρος, Κουμάσος. Από το βαπτιστικό Ciacomo, Ciacomato, Comato, Comado. Στην Tzivan 1644 από εμπόρους Χανίων οικογένεια Cumasso. Μιχελής Κουμάσος σε τούρκικο έγγραφο 1672.

Κούμης, Κουμάκης, Κουμιανού, Κουμαδοράκης, Κουμμούτος. Οικογένεια βενετική Commeto, Cmello, Comin XVI αιώνα. Από βαπτιστικόc Ciakomo Jacode και ιταλικό Como, Compi, Comino, Cominato, Comuzzo, Comotto. Τοπωνύμιο Κούμος Πεδιάδος. Αλμυρός Κουμάτος δικαστής της νύχτας στο Χάνδακα έγγραφο 1347. Νικολό Cumi μεταξύ στρατευσίμων το 1536 στα Χανιά.

Koκρίνος, Κουρινάκης, Κουρής, Κουράκης, Κουριδάκης. Επώνυμο βενετικό Quirinus από το 1173-Querini, Quizino, Querino. Οικογένεια πατρικίων οι Qurtini κατάγονται από τη Ρώμη, εγκαταστάθηκαν στη Πάδοβα και από εκεί πέρασαν στο Torcello. Ήταν από τις οικογένειες που συνετέλεσαν στη δημιουργία του Δόγη. Ανέδειξαν επισκόπους, πατριάρχες, συγκλητικούς και ιππότες. Το 1310 ο Sign Zuane Querin του Νικολό εγκαταστάθηκε στο Ρόδο και αγόρασε τη νήσο Αστυπάλαια. Είχαν δυο ΔούκεςPaulus Querin 1216-1218, Paulus Querini 1223-1226 και Culilmus 1397-1399. Piectro Querini φεουδάρχης Χάνδακα πρεσβευτής φεουδαρχών 1349. Lauro Querini βενετοκρητικός λόγιος 1460. Πολύ συχνό επώνυμο Κουρίνος-Κουρής στα έγγραφα της Μονής Αρετίου 1550-1634. Οικογένεια Κουερίνου από την Κρήτη στην Ζάκυνθο 1669. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες και αναφορές για την οικογένεια.

Kούρτης, Κουρτάκης, Κουρτικάκης, Κούρτος, Κουρτίκης. Βαπτιστικό Curto και οικογένεια βενετικό Curti – toni, βενετικό Curzo –i, Επώνυμο de Curti, di Curti από παρωνύμιο curto. Ο Τριανταφυλλίδης ετυμολογεί επώνυμο Κουρτίδης από τούρκικο Kurt (=λύκος). Ο Ξανθουδίδης το Κούρτης-Κουρτάκης από τη λέξη κούρτα και κούρτη (=μάντρα αιγοπροβάτων). Σε δημοτικό τραγούδι : «Να σε δω κούρτα των αρνιών, σταλίστρα τω προβάτω». Τοπωνύμια Κούρτα στην Ελεύθερνα Μυλοποτάμου και Κούρτες Καινουργίου. Σε έγγραφο του 1299 Rigo και Georgius Curto, lannno Curto Zacho. Γεώργιος Κουρτικάκης έγγραφο του 1582 και Κωνσταντής Κουρτάκης έγγραφο 1584. Στην ελληνική στρατιά Ρεθύμνου Καπετάν Αλέξης Curihi εκ του Καζά Πλατανιά έγγρ. 1584.

Λαγκο(ου)βάρδος, Λαγουβάρδος, Λαγουάρδος. Και σήμερα βενετικό Longobardi. Επώνυμο Langobardo κυρίως στο νότο. Αναφέρεται εν μέρει στο γερμανικό λαό των Λαγγοβάρδων. Το όνομα συχνό σε συμβόλαια του 1301. Πέτρος, Μάρκος, Νικόλαος και άλλοι Lagovbardo και Longovardo. Φραγκίσκος Λογγοβάρδος ιερέας, νοτάριος Χάνδακα σε έγγραφα του 1394-1417. Οικογένεια Λγουάρδου από το Ρέθυμνο το 1651 στη Ζάκυνθο. Λέγεται ότι στη Μονή του Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη ιδρύθηκε λίγο πριν το 1600 σε περιοχή που ανήκε στον άρχοντα Λαγοβάρδο. Νικολής Λανκουβάρδος 1839, Μεθόδιος Λαγουβάρδος Επάνω Τριπόδι Μυλοποτάμου ηγούμενος Μονής Ασωμάτων το 1860 και Αγαθάγγελος Λαγουβάρδος από τους Αγίους Αποστόλους Αξαρίου ηγούμενος το 1918 της ίδιας Μονής.

Λαδουκάκης. Από το Λάντος-Λάνδος. Lando συχνό στη Βενετία. Η οικογένεια Lanto μεταξύ των παλαιοτέρων και ευγενέστερων οικογενειών της Βενετίας . Ανέδειξε πολλούς άρχοντες, δόγες, καρδινάλιους, επισκόπους στην Κρήτη και είχε δικό της οικόσημο. Marino Lando σύμβουλος Κρήτης σε έγγραφα του 1420 και 1422. Ιερώνυμος Lando από τη Βενετία (1459-1493) αρχιεπίσκοπος Κρήτης. Σεβαστιανός Lando προβλεπτής Ιππικού στο Χάνδακα έγγρ. 1603. Οικογένεια Λάνδου από την Κρήτη το 1599 στη Ζάκυνθο.

Λαντζούρης, Λάντζουράκης. Πιθανόν από Λάντζας, με βενετική κατάληξη – ore.

Λέκκας, Λεκάκης, Λεχάκης, Αλεγκάκης, Αλεκατσάς. Και σήμερα Βενετικό Lacca, Lecco, Lecchi. Ιταλικό επώνυμο Lecchi, Lecco cognome Lombardo dal toponimo Lecco. Georgius Alecaza μεταξύ Βιλλάνων 1299. Craco Lecho αξιωματικός γαλέρας σε έγγραφο 1584. Βαρδής Λεκάκης έγγραφο 1697. Δημήτρης Λέκας Βενερατιανός στα Βορίζια έγγραφο 1866.

Λουπάκης, Λουπάσης, Λουπασάκης , Λούπος, Λούπης, Λουπίνος. Στα ελληνικά Λούπης = αρπακτικό πτηνό. Από το Lupo βαπτιστικό Λούπος, Λουπάκης, Λουπέτης. Επώνυμο Ιταλικό Lupo, Lupattι από Lupo. Και σήμερα βενετικό Lupi, Lupino και Lupin μεταξύ πατρικίων οικογενειών της Βενετίας. Σε έγγραφο του 1300 Cifredus Lupinus στο Χάνδακα. Marcus Lupino, Benveuti Lopino 1329, Μάρκο Lupini από την Candia στη Ρόδο το 1354, Νικόλαος Λούπο 1841. Λούπο Γιώργης σε δημοτικό τραγούδι.

Λυρώνης. Λιρόνες = νόμισμα ενετικό. Σε έγγραφο του 1622 αναφέρεται «υπέρπυρα 501 εις λυρόνες και κατρίνια». Αλλά και Λυρόνι (το) = λύρα.

Μαλεφι(υ)τσάκης, Μάλφες. Βενετική οικογένεια Μalfato από το 971. Και σήμερα ιταλικό Malfatto ( Fatto male = brutto, άσχημος). Σε έγγραφο του 1471 Marcus Malfatus φεουδάρχης.

Μαν(ν)νέα, Μάνεσης, Μανέλος, Μανιδάκης, Μανέας. Και σήμερα βενετικό Mahco, Manesso. Βαπτιστικό Μανέας Πόλος. Μανέας Ντεμέζος, Μανουήλ ή Μανέας Ντατσίπρη νοτάριος. Manea Mazzo, Pietro Manca Mazzo, Piertro Manea νοτάριο έγγραφο 1583-1665).

Μανιάς, Μανιάδης, Μανιαδάκης, Μανιακουδάκης, Μανιάκος. Mani ven από το 1148, Manin, Manati, Manuzio, Manuzato, Manoli βαπτιστικό Manolessus ven από το 1075.

Μανιώρος – Μανιωράκης. Από το Μανιός – Μανιάρος.

Η συγγραφέας πιστεύει ότι προέρχεται από το Μανιός – Μανιόρος. Βαπτιστικό Μagno από λατινικό magnus = gande. Αλλά και Μario βαφτ. από λατινικό Μarius από το αρχαϊκό manus.Σερ Sclavus Magno από τη Βενετία κάτοικος Χάνδακα 1352. Σε έγγραφα του Ι363 1395 σι Βενετοί Sclavus Magno, Madlus, Magno, Marius και Johanes Magno.

Στα Χανιά το 1536 mastro Maro Mari και Mastro Manoli Mari, Retrus magnus thesaurarius 1545. Γιάννης υιός Μανιού έγγραφο 1672 και Μανόλης Μανιάς έγγρ. 1674. Αλοΐσιος (Αλεβίζε) Μάνιο, έκτακτος προβλεπτής Σούδας έγγρ. 1713. Μανιουδάκη από την Κρήτη το 1868 στη Ζάκυνθο.

Μανούσος, Μανουσάκης, Μανούσακας, Μανουσακάκης, Μανουσουδάκης, Μανουσιουδάκης,Μανουσιδάκης, Μανουσέλης, Μανουσελάκης και Μανουσογιαννάκης.

Από το βαφτιστικό Μano, Manea, Manusso, Manoli προβλεπτής Μari, Maro, Matusso και Zane Zanessi,Zanusso, προβλεπτής Γιάννης Γιαννούκος – Γιαννούσος (επών. Γιαννουσάκης στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου), Μιχ. Γιαννούσος 1566.

Κατά την εποχή της Ενετοκρατίας το Εμμανουήλ – Μανόλης συνηθίζεται ως Μάνος – Μανός- Μανιός – Μανέας – Μανούκος – Μανούσος από επίδραση βενετική. Ο Οlinieri έχει Μani, Manuzio, Manuzzato, Manoli από το 1309, Μanolessus από το 1075 από μεσαίων. βαφτ. ο Εm. De Felice έχει βαφτίσει Μanolo υποκ. του Εmmanouele.

Σε έγγραφο του 1479 βαφτ. Μanussio Marci. Ser Manussio 1546. Μanutio Rireri στα Χανιά 1536, Μanusso di Candia 1559 και Μanusso Mara Candiote, 1569.Μανούσος Πρέβελης του Πέτρου 1591.

Σε έγγραφα του 1503 -1509 Μanoli da Candia και 1501 -1517 Μanusso da Candia που ο Αντ. Πάρδος ταυτίζει.

Στα κατάστιχα του νοταρίου Μ. Μαρά 1538 – 1578 βρίσκουμε αδιακρίτως Μανουήλ ή Μανέας, Μανώλης ή Μανούσος. Μανούσος Πηγάς δάσκαλος 1567 και 1582, Μανοήλ Πηγάς δάσκαλος 1572 το ίδιο πρόσωπο όπως δέχεται και ο Μέρτζιος. Και η Ασπασία Παπαδάκη από την ανάγνωση πολλών εγγράφων ταυτίζει το Εμμανουήλ – Μανέας – Μανούσος. Επίσης η Μ. Κωνσταντουδάκη ταυτίζει τον Μανέα Μουζουράκη ζωγράφο 1509-1534 με τον ser Manussio Mazurachi και με τον Μανέα Μουζουράκη μάρτυρα σε έγγραφο του 1549. Σε έγγραφο του 1692 Σταμάτης υιός Μανούσου και Παύλος υιός Μανούσου.

Ματαλενάκης, Μανδα(ε)λενάκης, Μανδαλένης. Σημερινό βενετικό Maddalena, βαπτιστικό Maddalena, Magdalena = Μαγδαληνή, Γιώργης Μανδαλεύης σε έγγραφο του 1880. Σε τούρκικο έγγραφο του 1970 συνοικία Κερά Μαδελένη.

Μαραβέλιας, Μαραβελάκης. Οικογένεια Βενετική Meraviglia και Miradello. Βαπτιστικό Marabello . Μαραβίλια και Μαραβέλια οικογένεια από την Κρήτη στη Ζάκυνθο.

Μαραγκός, Μαρακάκης, Μαραγκουδάκης (συχνό στην Κρήτη). Και σημερινό βενετικό Marangon και Marangoni από το βενετικό Maragon.

Μαράκης, Μαρούσης, Μαρουσάκης, Μαρούδης, Μαρούδας, Μαρουδάκης, Μαρούλης, Μαρουλάκης, Μαρονικολάκης, Μαράνος, Μαράς, Μαρανίνης.

Πολλά από το Marin Μαρής, Μαράκης. Οικογένεια βενετική Mari, Marusso από το βαπτιστικό Marano –ami, ana. Σε έγγραφα του 1367-1394 Γιώργης Marano στην Catoacrea, Κώστας Marano στο χωριό Simari, Μιχαήλ Marano στους Κουνάβους και Πέτρος, Νικηφόρος, Αποστόλης, Ιωάννης, Νικόλαος Marano και Δημήτριος Maranini κάτοικος Χάνδακα σε έγγραφο του 1369. Maistro Andrea Marino ζωγράφος, έγγραφα 1563-1600. Μάξιμος Μαράς Μητροπολίτης Ιεραπόλεως έγγραφο 1665. Ιερέας Γρηγόριος Μαράς του αφέντη Μάρκο από το Κάστρο της Κρήτης στη Βενετία σε διαθήκη του 1704.

Μαρ(ρ)ής, Μαράκης, Μαρακάκης, Μαριδάκης, Μαρυδάκης. Από Marino, Marin, Μαρής. Το Μαράκης ίσως από το Μαράνος-Μαράς. Το Μαριδάκης μπορεί και παρωνύμιο από το ψάρι μαρίδα. Στη Βιάννο σε επιγραφή εκκλησίας του 1360 Νικολέτος και Κώστας Μαρής από Βενετούς πατρίκιους Marini. Δημήτριος Μαρής νοτάριος σε έγγραφο του 1562. Μαθιός Μαρής του Ιωάννη στα Καλέσα το 1661. Μελέτιος Μαρής 17ος αι. Ιερομόναχος που δίδαξε στον Χάνδακα.

Μαργέτης, Μαργέτος, Μεριέτος, Μαριέττας, Μαργετάκης, Μαργιετουσάκης. Και σημερινό βενετικό Maro-Mari πιθανό και από το Marietta, συχνό βαπτιστικό κατά την Ενετοκρατία.

Mαρίνος, Μαρινάκης, Μαρίνης, Μαρικόπουλος. Από οικογένεια βενετική Marino από το 1122 Marini, Marinato, Mαrinello από βαπτιστικό Marino. Νικολάους Marino κάτοικος Χάνδακα έγγραφο 1281. Σε έγγραφα 1361 Fragco Marino da Candia και Michele Marino da Candia κάτοικοι στην Αμμόχωστο. Έγγραφο του 1399 Μάρκος Marinos του ποτέ Κωνσταντίνου. Συγγενείς του Μάρκο Μαρίνο. Μεταξύ στρατευσίμων το 1536 στον Κουρνά Αποκορώνου Nikola Marinopulo, Nikolo Marino patron Το 1552 και 1554. Λαυρέντιος Μαρίνος (1593-1616) ηγούμενος της Βροντησίου.

Mαριόλος, Μαριολάκης, Μαργιολάκης, Μαργιώ(ό)λος, Μαργιολάκης. Βενετικό Mariol. Ιταλικό Mariolo (=πονηρός, απατεώνας, παιχνιδιάρης) αλλά και μαριόλος = ναύτης). Μαργιολάκης Ιωάννης έγγραφο 1867 στον Άγιο Ιωάννη Πυργιωτίσσης.

Μαρκετάκης, Μαρκατσάκης, Μαρκουτσάκης, Μαρκουσάκης, Μαρκότσος, Μαρκάδος, Μαρκάδης. Οικογένεια βενετική Marchi – chetti, -oncini. Οικογένεια Marco, Marcuzzi, Marcon, Marcato, Marchelli , Matchetti, Marcozzi. Το Μαρκουτσάκης και Μαρκουσάκης από το Marco, Marcuzzi, Ιωάννης Γεωργ. Μαρκότσος από τον Άγιο Ιωάννη Ρεθύμνου έγγραφο 1659.

Μαρνέλ(λ)λος (Ίνι), Μαρνελ(λ)άκης, Μαρινελόπουλος. Και σημερινό βενετικό Marinello, Marinelli, Marinellus Barbadido φεουδάρχης σε έγγραφο 1349. Τζώρτζης Μαρινέλος σε έγγραφα του 1583 και 1586.

Ματζαπετάκης, Ματζαπέτας. Mazza + petto. Και σήμερα Mazza, Mazzavillani, Mazzacavallo. Πιθανώς από το Μagnia + peto ή Mazza + όνομα Betto. Σε έγγραφα του 1225 Giov Magniapane da Chioggia. Σε έγγραφα του 1369 και 1380 Mazapetta Haman Κάτοικος στο χωριό Κάτω Άκρια και Maria Mazapendena στα Απάνω Πάρτιρα. Σε έγγραφο του 1683 «δια του Φιλοχρήστου Μανουήλ του Μαντζαπέτα του Κρητών Γραίγου και αγαπημένου αδελφού της ημετέρας αδελφότητας». Σε έγγραφο του 1705 Γιώργης Ματζαπέτας και Γιαννάς Ματζαπέτας και σε έγγραφο του 1715 Ματζαπέτας στο Καστέλλι Καινουργίου.

Μαν(ν)τζουράνης, Μαντζουρανάκης. Μαντζουράνα. Βενετικό mazorana, majorama.

Μέμμος, Μεμάκης (Παρανύμφοι κλπ). Και σήμερα βενετικό Μemο. Οι Μemo μεταξύ των αρχοντικών οικογενειών της Βενετίας ανέδειξε 3 δόγες, συγκλητικούς και επισκόπους.

Στην Κρήτη δούκας ο Ludonicus Memmo το 1584 και Αρχιεπίσκοπος Vitus το 1407 και Μichael Memmo 1448..

Πιέρος Μέμος σε διαθήκη του 1500. Ιωάθαν Μέμος αρχιγραμματέας, αρχειοφύλαξ και Δ/ντής αστυνομίας (1567-71). Μισέρ Βιττόρε Μέμο έγγρ. 1581. Κωνσταντ. Μέμος (1699) διδάσκαλος του Ελληνικού Σχολείου στη Βενετία. Ασφαλώς ο ίδιος Κωνστ. Μέμος ακαδημαϊκός Αβλαβής (Πlesο) 1669 – 1701

Μενεγής, Μενεγάκης, Μενέγγολος, Μέγγουλος, Μέγκολας. Σημερινό στη Βενετία Meneghini και Menegzzi. Από βενετικό βαπτιστικό Domenego, Menego, Ιταλικό Domenico =Κυριάκος. Laurenzio Mengulo συμβολαιογράφος Κρήτης έγγραφο του 1268. Nikola Mengulo κάτοικος Χάνδακα έγγραφο 1271. Πέτρος Mengolo 1571 ζωγράφος Χάνδακα.

Μέντζος, Μεντζάκης, Μετζάκης, Μετζη(ι)δάκης, Δεμέζος, Δεμέτσος, Δομέτζος, Δεμετζάκης, Μετζογιαννάκης, Μεντζαντωνάκης, Ντε Μέντιο, Ντε Μέτζος, Ντεμέτζος, Ντεμουτζάκης, Μετζιόπουλος, Ματζάς.

Οι De Mezzo οικογένεια πατρικίων της Βενετίας. Ο Nicolo de Mezzo που πέθανε στον πόλεμο του 1648. Σε έγγραφο του Marcus de Medio 1363 και ο Πέτρος de Medio σε έγγραφο του 1371 αναφέρονται βιλλάνοι στον Άγιο Θωμά. Basiglio Mezan Coroneo μεταξύ στρατευσίμων Χανίων το 1536.

Μορόνης. Από το βενετικό Moro – Moroni. Σώζεται το τοπωνύμιο Μορόνι Καινουργίου.

Μουζουράκης. Από το μουζούρι (ιταλικό misura = μέτρο μετρήσεως των σιτηρών).

Μούλος, Μουλακάκης. Από το μούλος (ιταλικό Mulo = νόθος). Vassili Mulo Βιλλάνος έγγραφο του 1299. Georgius έγγραφο 1483.

Μουρτζής, Μουρτζάκης, Μουριζάκης, Μοροζίνης, Μορεζίνος, Μορεζής, Μορζίνης, Μουρίζης, Μουρίζος, Μουρούζης, Μουρσίν. Ιταλική οικογένεια Mori, Moro, Morello, Moroni, Moresi, Morisi. Από τις παλιές αρχοντικές οικογένειες της Βενετίας με οικόσημο, ανέδειξε 4 δόγηδες, ιππότες, συγκλητικούς και ο Λεονάρδος έγινε πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη. Στην Κρήτη έδωσε δούκες και το υδραγωγείο Μοροζίνη. Κρήτη του Μοροζίνη και τελευταίος υπερασπιστής του Χάνδακα. Δούκες της Κρήτης Angelos Mauroceno 1256, Marin 1274, Albertus dus 1355, Fraciscus 1361, Petrus 1364, Franciscus 1372, Ludonicus 1407, Egidus 1417, Johannew =1502, Antonius 1519, Franciscus 1612, Ponatus 1617, Benardus 1644 Joseph Mauraeno 1650. Υπάρχουν πολλά στοιχεία για την οικογένεια.

Μπαρμπαδάκης, Μπαρμπουδάκης, Μπαρμπουλάκης, Μπάρμπος. Μπορμπουδάκης, Μπουρμπουδάκης, Μπουρμπάκης, Μπαρμπάτσος –τσας Βαρβάτσος.

Ιταλική οικογένεια Barba, Barbi, Barbolini, Barbacci, Barbuzzi από barba, Barda, Barbani κλπ. Οι Bardo πολύ παλιά οικογένεια αρχοντική της Βενετίας με δικό της οικόσημο και ανέδειξε επιφανείς άνδρες. Στην Κρήτη δούκες ο Pantaleon Bardo το 1393-95 και Marcus Barbo το 1500. Pantaleo Barbo Georgii προβλεπτής Κρήτης το 1366. Υπάρχουν και άλλες αναγραφές για την οικογένεια.

Μπαστάς, Μπαστάκης. Από το υποκριτικό του Sebastiano, ιταλικό Basiano.Βαπτιστικό Bastia και Bastian σε έγγραφο του 1581 και 1588. Σεβαστιανός (Μπαστάς) το 1669 από την Κρήτη στη Ζάκυνθο.

Μπαφάκης, Βαφάκης, Μπάφος. Και σήμερα βενετική οικογένεια Baffo . Το Βαφάκης από εξελληνισμό, ίσως και από το βαφέας. Βενετική οικογένεια πατρικίων οι Baffo από το 872. Τζανίνος Μπάφος δικαστής νύκτας στο Χάνδακα. Σε έγγραφο του 1370 αναφέρεται ότι ο Andrea Baffo αγόρασε 4 σερβενταρίες στα Πιτσίδια, Καμηλάρι και Γωνιές από τον G. Barbo. Νικολός Μπάφας στον Άγιο Μύρωνα σε έγγραφο του 1741 και Βαφάκης Νικολής στα Σκούρβουλα το 1867.

Μπέλλος, Βέλ(λ)ος, Μπελάκης, Μπελιδάκης, Βέλλιος, Βελιδάκης, Μπελώνης, Μπελέτος, Μπελότος, Μπελόνος. Και σήμερα βενετικό Bello, Bellon, Belletti, Bellini, Bellio. Οικογένειες Belloni και Bellotto αρχοντικές οικογένειες. Σε έγγραφα του 1271 Αντώνιος Μπέλλι, Φίλιππος Μπελώνας κάτοικοι Ηρακλείου, Ιωάννης Μπέλλιος βαρελοποιός έγγραφο του 1363, στον Ιωάννη Μπέλλο χορηγείται άδεια να βρει παπά για το χωριό του το 1423. Μεταξύ προσφύγων στη Ζάκυνθο του 1682 η σύζυγος του Νικολή Μπελέτο. Κέκος Μπελότος το 1669 στη Ζάκυνθο.

Μπιζάκης, Μπιζανάκης, Μπιτζανάκης (Άνω Άκρια), Πιζάνη, Μπίζες. Οικογένεια στη Βενετία Piza, Pizzani. Οι Pizani μεταξύ πατρικίων οικογενειών της Βενετίας ανέδειξε πολλούς άρχοντες, καρδινάλιους και ένα δόγη. Στην Κρήτη δούκας ο Ιωάννης Πιζάνο 1477. Σε έγγραφο του 1629 ο επίσκοπος Σητείας και Ιεράπετρας Πιζάκης. Σε έγγραφο του 1661 ο Νικόλαος Πιζάνης κάτοικος στην περιοχή Πυργιώτισσας.

Μπίκος, Μπι(υ)κάκης. Βενετική οικογένεια Pico, Picozzi, Pichetti. Ιταλικό Picca. Από το μπίκος ( Picca) = αξίνα, σκαπάνη. Πέτρος Μπίκος 1360, Ντίνος Μπίκος 1332. Σε έγγραφα του 1841 Μπικάκης Νικόλαος και Μπικοπούλα Ελένη 1867 στο Καστέλλι.

Μπίτζος, Μπιτσάκης, Μπιτσακάκης, Βιτσακάκης, Μπλαβής. Βενετικό επώνυμο Bizzo από Bizzio ή από το Picco Μπίκος. Γεώργιος Μπίκος στα Χανιά το 1536.

Μπλαβάκης, Μπλάβος, Μπλαβομάτης, Μπλάβας, Μπλαβής. Από παρωνύμιο Μπλάβος (βενετικό blavo = γαλανός). Μανουήλ Σανούδος λεγόμενος Μπλάβος στα κατάστιχα νοταρίου Μιχαήλ Μαρά (1538-1578). Μεταξύ προσφύγων Κρητών στη Ζάκυνθο το 1667 Γιώργης Μπλαβάς και Δημήτρης Πολίτης Μπλαβάς. Εμμανουήλ Μπλαβάς σε ονομαστικό κατάλογο του 1173 στη Σούδα.

Μπούζας, Βούζας, Μπουζάκης. Ιταλικό buzzo (= κοιλιά). Βούζας από μπούζα (=κοιλιά, κήλη, εξελληνισμένο).

Μπρίλος, Μπριλ(λ)άκης, Βρυλ(λ)άκης, Μπιρλάκης. Βενετικό Brilli, βαπτιστικό Brillante, Brillantina, πιθανόν σχετικό.

Νικολετάκης, Νικολοζάκης, Νικολουζάκης, Νικολέρης, Νικολέτσος, Νικολινάκης, Νικολής. Επώνυμο βενετικό Nicola από το 12ο αιώνα, Nikoli – to, Nikolozo, Cola Coletti –Iotti. Στα έγγραφα της Μονής Αρετίου Νικολέτος, Νικολέτα. Επίσης στον Κατροφύλακα 1583 Νικολέτος Φουλέης, Νικολέτος Ντόνος. Στη Ζάκυνθο οικογένεια Νικολέτου 1730 και Νικολετάκη 1808.

Νουάρος, Νουαράκης. Από το βενετικό nodano, ιταλικό notion (= συμβολαιογράφος). Επίσης ιταλικό Notaro = notaio που στον Μεσαίωνα δήλωνε γραφεία δημοσίων εγγράφων.

Νταβιγλάκης. Επώνυμο Βίγλας, Βίγλης, Βιγλάκης.

Ντισπυράκης, Ντεσπίρο, Σπιρούζος, Σπιρίνος. Spiro, Spiretto, υποκοριστικό του Spiridione από το ελληνικό Σπυρίδων κυρίως στη Βενετία και Τεργέστη. Σε έγγραφο του 1497 Αντρέας Ντεσπίρος.

Παντουβάς, Πα(ν)δουβάς, Παντουβάκης, Μπαντουβάς, Μπαντουβάκης.

Padoa, Padan, Padovin, Pad(t)avin από τον 12ο αιώνα, από την Πάντοβα. Στον Κατσούρμπο επίθετο Παντουβανάτος, αλλά παντουβανάτα, δηλαδή μεγάλα όπως των ορνίθων της Πάντοβας. Σε έγγραφα 1279-1281 πολλοί κάτοικοι στο Βούργο του Χάνδακα με το επώνυμο Paduanus. Ο καπετάνιος Ιωάννης-βαπτιστής Ντι Πανταβάνι πέθανε από την πανούκλα, έγγραφο του 1594. Μανουήλ Παντουβάς νοτάριος 1590, Κώστας Παντουβάς 1631, Μανούσος 1632, Μανόλης του Νικολή από το Καστέλλι της Φουρνής και άλλοι σε έγγραφα της Μονής Αρετίου. Εμμανουήλ Παντουβάς του Νικ. Ιερέας ζωγράφος από την Κρήτη. Παντουβάς Μανόλης της συντεχνίας των τζαγκαράδων Κρητικός στη Ζάκυνθο 1706.

Πόλος, Πόλης, Πο(λ)λάκης, Πο(ω)λιουδάκης, Μπολιουδάκης, Πολυδάκης, Πολάνος, Πάολος, Πολέτος, Πολόπουλος, Πολοσηφάκης, Πολογιωργάκης, Πωλαναγνωστάκης, Χατζηπολάκης.

Από το βαπτιστικό Polo, Ιταλικό Paolo = Παύλος. Ιταλικά επώνυμα Paoli,Poli, Polo,Poleti (o), Polacci και Πουλής. Πόλος Χρυσός έγγραφο του 1564. Πόλος Μπος έγγραφο του 1565. Και σημερινό βαπτιστικό στα Σφακιά Πόλος Πολιός στο Ζαρό. Οικογένειες Polli, Polo, Polini, Polin μεταξύ των πατρικίων οικογενειών της Βενετίας. Πέτρος Paulo κάτοικος Χάνδακα έγγραφο 1271. Σε έγγραφο του 1301-1302 Πιέρος Πόλος και Πέτρος Παουλίνος κάτοικοι του Χάνδακα, Πώλος Πουλόπουλος καπετάνιος στα Σφακιά 1594. Καπετάν Πόλος σε τούρκικο έγγραφο του 1672.

Πουλής, Πουλιός, Πολιού, Πουλάκης, Πουλάς, Πούλακας, Πουλακάκης, Πουλιαδάκης, Πουλεδάκης, Πουλινάκης, Πουλιδάκης, Πολινάς, Πουλίτζενα, Πουλόπουλος, Πουλούδης.

Από το Πόλος, Πολιός, Πουλιός, Πουλής, Πολάκης, Πούλος, Παύλος, Πουλίμος, Πουλημένος. Επώνυμο βενετικό Polo, Paolo, Polini, Polesso, Pulin, Polizzi, Moyses Pulla εβραίος έγγραφο 1368, Μανόλης Pulachi από τα Χανιά έγγραφο 1498. Μεταξύ των στρατευσίμων στα Χανιά το 1536 Σταμάτης, Αντώνιος και Νικόλαος Πουλάκη, Χωράφια της Πουλίτζενας το 1582. Μάρκος Πουλάκης του Παναγιώτη από το Ορνό. Πουλάκης στη Σούδα έγγραφο 1660. Θεόδωρος Πουλάκης ζωγράφος, Πούλος Δημήτρης στις Μάλες Ιεράπετρας το 1672. Πουλάκης Νικoλός το 1669 και Θεόδωρος αγιογράφος. Πουλινάκης Γιώργης στον Άγιο Μύρωνα του 1705 κλπ.

Πρεκατσούνης – Πρεκατσουνάκης. Ίσως από το επώνυμο Procaciante από το 1635-1704 ή σχετίζεται με το επώνυμο Perccini και Proccacino βαπτιστικό το 14ο αιώνα.

Πυράκης, Πυρούδης, Πυρίνης, Πυρ(ρ)ής. Ο Ξανθουδίδης θεωρεί πιθανόν από το πυρρός-κοκκινωπός. Υπάρχει το ιταλικό Pirri, Pirrlli από το λατινικό Pyrrhus. Βαπτιστικό από το 1922 και επώνυμο Peroni, Periorol. Σε έγγραφο του 1394 άδεια στον Εμμανουήλ Pireno του Μιχαήλ να χειροτονηθεί ιερέας. Σε κατάλογο στρατευσίμων στα Χανιά 1536 Γεώργιος Pirino και Zanin Piero, Μάρκος, Ιωάννης και Νικόλαος Pirino στον Αποκόρωνα. Μεταξύ παχτωτών οφειλετών Λασιθίου Κοκόλης και Γιώργης Πυρής και Λέος Πυρής του Μιχαήλ 1583.

Ραμουτσάκης, Ραμούτσος. Ο Τριανταφυλλίδης ετυμολογεί από τούρκικο και περσικό ram = υπάκοος. Βενετικό Rami (1243) βαπτιστικό Ramosio ΧVΙ αιώνας. Σε έγγραφο του 1518 και 1534 γραμματέας του Δούκα ο Ciov. Battista Ramusio. Μεταξύ στρατευσίμων στα Χανιά το 1536 οι Νικολός και Αντώνιος Ranz.

Ρεμεδιάκης, Ρεμεδιανάκης. Κρητικά ρεμέδιο. Βενετικό remedio, ιταλικό rimedio = φάρμακο, θεραπεία. «Δεν έχει ρεμεδιό η δουλειά αυτή», λέγεται και σήμερα, δεν μπορεί να διορθωθεί. Ιταλικό επώνυμο Rimedi , Remedi από μεσαιωνικό βαπτιστικό Remedius.

Ρι(η)γάκης. Σήμερα βενετικό οικογενειακό Rigo, Righi πολύ συχνό. Ως βαπτιστικό σε έγγραφο του 1922 Rigo Zacho. Στη Ζάκυνθο οικογένεια Ρηγάκη ή Μετζαλύρα το 1665.

Ρουμπάκης, Ρουμπελάκης, Ρουμπεδάκης, Ρομπάκης, Ρομπογιαννάκης, Ρομπατζής, Ρουμπάτσος, Ρουμπίνος. Επώνυμο βενετικό Cherubin, Rubini, mato-Robin. Επώνυμο Roba στην Πάντοβα το 1136, ιταλικό Rubino, στη Βενετία Rubin, Rubinato από rubino. Ο Γεωργακάς ετυμολογεί Ρουμπής, Ρουμπάρης, Ρούμπος, Ρουμπάνος από ρόμπος = κόμπος, πυγμή αρχαίος Ρόμβος = ρουμπί, κουρέλι. Σε έγγραφο του 1670 άμπελος Ιωάννου Ρουμπάζη, Ρουμπάτσος Μανιός του Κων/νου Πάνω Μούλια, έγγραφο 1674. Μάρκος Ρουμπάκης 1702 και Ρούμπος Μανιός στο Ζαρό το 1749.

Ρωμανός, Ρομάνας, Ρω(ο)μανάκης, Ρωμανιάς, Ρομανίτσης, Ρομανής, Ρομανίνης. Από βαπτιστικό Romano από λατινικό Romanus = da Roma. Υπάρχει και το βυζαντινό Ρωμανός-Ρωμάνος. Ιερώνυμος Ρωμάνος φουρνάρης 1645, Ρωμάνος Γεώργιος πλοίαρχος στη Ζάκυνθο 1730. Ρωμανάκης Νικόλαος στο Μοχό Πεδιάδος 1746.

Ρουσ(σ)άκης, Ρουσιάκης, Ρουσ(σ)ελάκης, Ρόσης, Ντε Ρόσης, Ρουσέας, Ρουσέλης, Ροσέλος. Ο Ξανθουδίδης το παράγει από το βυζαντινό ρούσσος, ρούσιος, ρώσσος, λατινικό russeus, russus = ερυθρός, ερυθρωπός στην ποιμενική χρήση ρούσος τράγος, ρούσα αίγα. Και σήμερα ιταλικό Rosso, Rossi, Rossini, αλλά και βαπτιστικό Rosso, Rysso. Βενετικό Russos από το 1117. Πέτρος Ρούσος κάτοικος Χάνδακα 1280. Στον κατάλογο παχτωτών οφειλετών Λασιθίου Κων/νος Ρούσος 1583. Ιάκωβος Ρούσος εβραίος από την Κρήτη στη Ζάκυνθο το 1673 κλπ.

Σαβιολής, Σαβής. Savi=σοφοί, λέγονταν οι σύμβουλοι του Δούκα. Μάλλον από βαπτιστικό και οικογένεια στη Βενετία Dal Savio , Saviolo. Νοτάριος Αβάκιος Savius και Mainardus Sanius έγγραφο 1390. Σάβιος Εμμαν. Πρωτοψάλτης Χάνδακα, έγγραφο 1414. Μανέας Σαβής του παπά Μιχελή ζωγράφος στο Πισκοκέφαλο Σητείας 1589. Σαβιολής στην Ανώπολη και μάρτυρας Θεόδωρος Σαβγιολής έγγραφο 1731.

Σαβοϊδάκης, Σαβουϊδάκης, Σαβόγιας. Και σήμερα ιταλικό επώνυμο Savoia. Savoiardi. Σαβοϊδάκης από τον πληθυντικό Σαβόϊδες.

Σαλούστρος. Πιθανόν να σχετίζεται με τη λέξη σαλούστρο που απαντάνται στον Καστούρμπο και η σημασία και ετυμολογία της είναι άγνωστη. Πιθανότερο να προέρχεται από βαφτ. sallustio. Κρητικοί ευγενείς Ρεθύμνου οι Saluzzi 1574. Μεταξύ ευγενών Κρητών Ρεθύμνου 1583 Μattio Salustro του π. μισέρ Ραntalon Zuane του π. πισέρ Francessco και Ζυane Salustro il Vecchio. Οικογένεια με δικό της οικόσημο.Αndriana Salustopula έγγρ. 1683 μεταξύ Κρητών προσφύγων στην Κέρκυρα.

Σαρ(ρ)ής, Σαριδάκης, Σαρινάκης, Σαριτσάκης, Σαρουλάκης, Σάρρος, Σαράκης, Σαρίτης.

Επώνυμο βενετικό Baldassari, Valdesarini, Saro, Seretta, Sarato, Seretto. Έγινε Σαρής. Το όνομα μπορεί να είναι και από το τούρκικο σαρής = ξανθός. Σε έγγραφα του 1378,1394 και 1396 τοπωνύμιο. Saro στο Castro και Σαρίτες Πιθανόν από Σάρο ίσως από το Ζαρό.

Σαγρεδάκης, Σεγρεδάκης, Σεκρέτος, Σακρέτος, Σαγρέδος, Σεγρέδος. Και σήμερα βενετικό Segre. Οικογένεια βενετικό Sagreto και Segreto από τον 12ο αιώνα. Οι Sagreto από τις παλαιότερες αρχοντικές οικογένειες της Βενετίας και ανέδειξαν πολλούς άρχοντες και ένα δόγη. Στην Κρήτη έχουμε δούκα από 1602-1604 τον Zuane Sagreto.

Σινιολάκης (Πανασός), Συνόλης, Σύνολος, Συνολάκης, Συνελάκης, Συνουλέτος. Οικογένεια Βενετίας Signolo –ulo το 12ο αιώνα. Οικογένεια πατρικίων της Βενετίας που πολλά μέλη εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Μιχαήλ Signolo 1252 φεουδάρχης στα Χανιά. Σε χριστιανική επιγραφή μεταξύ 1300-1400 στην Κριτσά «Ειγίνιος Τουπλίκλην Συνουλέτος». Σε έγγραφα του 1538 ο παπά Signolo λειτουργεί στην εκκλησία του Χριστού στα Ανώγεια. Και τοπωνύμιο Συνολιανά από οικογένεια στα Λιβάδια Μυλοποτάμου.

Σκούρας, Σκουράκης, Σκουραδάκης, Σκουρίτης, Σκουράκης, Σκουρογιάννης (Λαράνι), Σκουρέλλος, Σκουρόπουλος, Σκούρης. Βενετική οικογένεια Scuro, Scureto από παρωνύμιο. Σκούρος (ιταλικό scuro = μαυριδερός, σκοτεινός, δύσκολος). Στο Ζαρό παρωνύμιο Σκουράκι και Σκουρομανόλης. Μεταξύ στρατευσίμων Χανίων το 1536 Γιάννης Scuri. Μιχάλης Σκουρής στο Ροτάσι Μονοφατσίου 1747. Στην Ζάκυνθο το 11670 Σκούρη από το Μεγάλο Κάστρο Κρήτης.

Σολδάτος, Σουλτάτος, Σολδάτος. Και σήμερα βενετικό Soldati, Solda από soldato =στρατιώτης.

Σπαντιδάκης, Σπαντίτης. Από το Sbandito, ο επικηρυγμένος, ο εξόριστος. Σε έγγραφα του 1710 Σπαντίτης Νικόλαος. Και αλλού Σπαντιδέας.

Στελάτος, Στέλλας. Και σημερινό Stellin, Stellin. Επώνυμο Stellato και από βαπτιστικό Stella (άστρο). Πέτρος Stella Κάτοικος Πατσίδες έγγραφο 1396. Δημήτριος Στέλλας ξυλουργός, έγγραφο 1508. Σε έγγραφο 1525 Stella Patron πλοιοκτήτης. Οικογένεια Στέλλα από την Κρήτη στην Ζάκυνθο.

Ταβερναράκης. Ετυμολογία Χρυσής Τσικριτσή ταβερνάρης ( tabernarius ) από εκλατινισμένο τύπο tabernarius που υπάρχει στις μαρτυρίες. Υπάρχει βενετικό επώνυμο Tavernaro.

Tέκου, Τεκάκης, Τεκωνάκης. Πιθανώς από το Telemaco, Teodorico.

Τζανής, Τζάνου, Τζανάς, Τζανάκης, Τζανακάκης, Τσανακάκης, Τζανουδάκης, Τζιανάκης, Τζιανουδάκης, Τζανιδάκης, Τζανέτου, Τζανετάκης, Τζιανούκος, Τζανουκάκης, Τζανόπουλος, Ζαν(ν)ής, Ζαννιδάκης, Ζανουδάκης, Τζάνε, Τζαν, Τζάνασης.

Από το βενετικό βαπτιστικόZuane, Zane =ιταλικό Gionanni. Και σημερινό βενετικό επώνυμο Zne, Zanelli, Zanini, Zanetti, Zuanelli, Zanuco και Τζουάνος, Τζουανάκης, Τζοβάνης, Ντζανής, Ζάνης, Ζανέτος, Ντζανέτος. Βαπτιστικό Τζανάκης σε έγγραφα 1344, 1356, 1357, 1363, 1399 και 1421. Ιωάννης Zane δούκας 1246, Μαρίνος Zane φεουδάρχης Χανίων 1252. Καπετάνιος Ανδρέας Τζάνε έγγραφο 1301. Πέτρος Zane πρεσβευτής των Βενετών προς τους επαναστάτες το 1362. Ο Ρεθύμνιος Τζάνε μεταξύ αυτών που συνέλαβαν το Σήφη Βλαστό το 1474. Gerolamo Zane αρχιναύαρχος Βενετικού στόλου το 1571. Γιάννης Τζάνες αρχιστράτηγος σε επιγραφή του 1615 στις ενετικές δεξαμενές στο λιμάνι Ηρακλείου. Υπάρχουν πολλές αναφορές για την οικογένεια.

Τζερμιάς, Τζερνιάς, Τζερνιαδάκης, Τζερμνιάς, Γκερεμία, Τζερμιάν. Επώνυμο βενετικό Geremia. Ο Θωμόπουλος το θεωρεί πατρίδων από τοπωνύμιο Τζερμιάδες. Από βαπτιστικό Geremia και Jeremia = Ιερεμίας, Βαπτιστικό Geremia Cisi σε έγγραφο του 1279. Μεταξύ αρχιεπισκόπων Marino Geremia vercoro di Agria έγγραφο του 1282. Μεταξύ παχτωτών οφειλών Λασιθίου αναφέρονται οκτώ με το επώνυμο Zermia και Zermian.

Τζονευράκης, Τζινευ(β)ράκης, Ζινευράκης, Τζενεβράκης, Τζσόνεβρο. Και σημερινό βενετικό Ginevra. Από βαπτιστικό Τζινέβρα, Καλλέργη Τζινεύρα σε έγγραφο του 1670 στη Βενετία. Bernado Zenevro σε έγγραφο του 1300. Το Τζονευράκης πιθανόν Τζόνευρο.

Τζώρτζης, Τζωρτζάκης, Τζωρτζακάκης, Τζωράτος, Τζωρτζίνης, Τζρτζινάκης, Τζωρτζουλάκης, Τζορτζάκη, Τζορτζέλη, Ντε Τζόρζι. Από του βενετικό Zorzi, ιταλικό Giorgio, λατινικό Cheorghios, ελληνικό γεωργός. Σημερινό βενετικό Zorzi, Zorzini, Zorsan, Zorzetto, Zorzatto. Στον καστροφύλακα (1583) Zorzi συχνό βαπτιστικό. Επίσης συχνό στα έγγραφα της Μονής Αρετίου, θηλικό Τζώρτζα Κερατζώρζα 1634. Πέτρος Τζώρτζης ρέκτορας Σητείας 1351. Γερουλάνος Zorzi από τον Χάνδακα κυβερνήτης γαλέρας το 1570. Κυπριανός Ζώρζης συμβολαιογράφος Χάνδακα σε έγγραφα του 1589-1605 κλπ.

Τορνεζάκης, Τορνεσάκης, Τορνάζης. Το Τορνέσι, Τορνέσα = χρήματα κοινά χαλκά της Ενετοκρατίας στην Κρήτη. Η λέξη απαντάται στον Ερωτόκριτο και Καζούρμπο. Σε έγγραφα του 1370 Νικόλαος Τορνέσης κάτοικος Γιοφυράκια. Τορνέσης στα Καλέσα έγγραφο 1867.

Τσάβος, Τσαβολάς, Τσαβολάκης, Τζαβλάς, Τζαβλάκης, Τζ(σ)βολάκης. Από το τζάφος (βενετικό Zafo = αστυνόμος). Απαντάται στον Κατζούρμο. Σε έγγραφο του 1595 Τσάφος, κλητήρας, εκτελεστικό όργανο των δικαστικών αποφάσεων Επώνυμο Zaffo παρωνύμιο βενετικό Zsffoni.

Tσάτσαρης, Τζατζαριδάκης, Τσατσαράκης, Τζετζεράκης, Τσατσαρολάκης, Τζατζαρολάκης.

Βενετικό επώνυμο Zazzera, Zazzaretta, Zazeroli, τον 16ο αιώνα. Σε έγγραφο του 1830 Τζατζαρολάκης Γιώργης στους Κομητάδες.

Τσιριλάκης, Κυραλάκης. Βαπτιστικό από την λατρεία των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, ιδίως Βενετία. Σημερινό βενετικό Cirillo (Τσιρίλος) Ιάκωβος Τσιριλάκης από το χωριό Σκλάβοι Σητείας ηγούμενος στη Μονή Τοπλού το 1892-96, το 1902-1906 και 1908-1911. Σημερινό τοπωνύμιο Άγιος Κύριλλος Καινουργίου.

Τσιτερής, Τσιτεράκης. Τσίτερα = κιθάρα «Βιολιά να παίζουν, τσίτερες λαγούδια να λαλούσι».

Τυλάκης, Τυλιανάκης. Ίσως από το tilio υποκριτικό του Attilio ή βαπτιστικό του Edilio, Dillio. Στα Χανιά Μιχάλης Dillia το 1536. Κων/νος Τιλάκης έγγραφο 1584.

Φράγκος, Φραγκάκης, Φραγκιαδάκης, Φραγκιουδάκης, Φραγκιαδουλάκης, Φραγκούλης, Φραγκουλάκης, Φραγκουλιδάκης, Φραγκέδης, Φραγκεδάκης, Φρανγγεδάκης, Φραγκούδης, Φραγκιάς, Φταντζάς.

Ιταλικό βαπτιστικό Franco = ελεύθερος. Σημερινό βενετικό Franco. Και βυζαντινό Φράγκος, φράγγος, Φραγκόπουλος. Το κρητικό επώνυμο από το franco = απελεύθερος. Σημερινό βαπτιστικό Φράγκος, Φραγκιός, Φραγκής, Φραγκιάς. Βαρθολομαίος Φράγγος σε έγγραφο του 1236. Άγγελος Φράγκος φεουδάρχης στα Χανιά 1252. Ο Μάρκος Φράγκο είχε σερβεντερία στο χωριό Ατσιπάδες 1370. Μανόλης Φράγκος ιατροφυσικός και Νικόλας Φράγκος 1569. Εκατόνταρχος Σταμάτης Φράγκος στην Ελληνική Φρουρά Ηρακλείου 1584. στην Ελληνική Φρουρά Ηρακλείου 1584. Μισέλ Αλέξανδρος Φράγκος ζωγράφος 1641. Μάρκος Φράγκος ιατρός από την Κρήτη στη Βενετία το 1691. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για την οικογένεια.

Φραντζέσκος, Φραντζεσκάκης, Φραγκισκάκης, Φρα(ν)τζικινάκης, Φραντζής, Φράντζιος, Φραντζάς. Από του βαπτιστικό Francesco, Francescino. Βυζαντινό Φραντζής. Fetrus Francisco κάτοικος Χάνδακα 1271. Βαρθολομαίος Francesci συμβολαιογράφος Χάνδακα σε έγγραφα 1337-1341. Νικόλαος Φραντζέσκος νοτάριος Σητείας σε έγγραφα 1570-1587. Γεώργιος υιός παπά Φραντζά από Αληθινή Καινουργίου.

Πηγή: e-storieskritis.gr