Piriya Pholphirul

เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยการเริ่มเปิดรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ (อีกครั้ง)

2021-07-25T16:16:00.001+07:00

หลังจากที่ประชาชนในประเทศต่างๆ (รวมถึงประเทศไทย) เริ่มที่จะได้รับการฉีดวัคซีนไวรัสโควิด-19 กันแล้ว ภาคการท่องเที่ยวไทยเราก็เริ่มเห็น “แสงปลายอุโมงค์” กันแล้วจากการที่ล่าสุดได้มีการดำเนินการเปิดโครงการ Phuket Sandbox โดยกำหนดให้นักท่องเที่ยวเข้ามาพักในประเทศไทยช่วง 14 วันแรก ในรูปแบบที่เรียกว่า “แอเรีย โฮเทล ควอรันทีน” (Area Hotel Quarantine หรือ AQH) โดยจะให้นักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามาในประเทศจะต้องกักตัวในโรงแรม 3 วันแรกก่อน และในวันที่ 3 จะมีการสวอปเพื่อตรวจหาเชื้อโควิด-19 ถ้าไม่มีการติดเชื้อให้ออกมาพักผ่อนในบริเวณโรงแรมได้ จากนั้นในวันที่ 9 และวันที่ 13 จะมีการตรวจหาเชื้อเป็นช่วงๆ ไปและหลังจากตรวจหาเชื้อในวันที่ 15 และผลออกมาไม่มีการติดเชื้อโควิด-19 ก็สามารถเดินทางไปท่องเที่ยวจังหวัดต่างๆ ได้ทั่วประเทศได้

ทั้งนี้มาตรการดังกล่าวจะเป็นการดำเนินการภายใต้ความร่วมมือกับกระทรวงคมนาคมที่ทำหน้าที่ดูเรื่องตารางการบินการเดินทางของนักท่องเที่ยวต่างประเทศ และกับกระทรวงสาธารณสุขต้องทำหน้าที่ตรวจเชื้อและดูแลความปลอดภัย ในขณะที่กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาจะประสานกับ 29 สำนักงานของ ททท. ในต่างประเทศและบริษัททัวร์ในการนำนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศเข้ามาประเทศไทย ซึ่งแน่นอนว่า ถ้าสามารถทำได้จริง การดำเนินการดังกล่าวนี้น่าจะช่วยในการกระตุ้นเศรษฐกิจภาคการท่องเที่ยวในจังหวัดหลักๆ เหล่านั้นได้ และและยังเป็นการช่วยบรรเทาการล่มละลายของธุรกิจการท่องเที่ยวที่ผูกยึดรายได้และผลกำไรจากนักท่องเที่ยวทั้งภายในและภายนอกประเทศเป็นหลัก อย่างไรก็ดี ภายใต้การจัดการที่จะเป็นในยุคปกติใหม่นี้ ภาคการท่องเที่ยวจะต้องสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักท่องเที่ยวให้รู้สึก “ปลอดภัย” จากการติดเชื้อ เช่น ระบบทำความสะอาดและทำลายเชื้อของสถานบริการท่องเที่ยว มีบริการอบฆ่าเชื้อห้องและสถานที่ให้บริการ และระบบทำลายเชื้อที่อาจติดมากับธนบัตร ภาชนะที่ลูกค้าใช้ เป็นต้น ล่าสุด ภายใต้มาตรการด้านสุขอนามัย Amazing Thailand Safety& Health Administration (SHA) เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของมาตรการควบคุมโรค ซึ่งจะทำให้นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและนักท่องเที่ยวต่างประเทศได้รับประสบการณ์ที่ดี มีความมั่นใจในความปลอดภัยด้านสุขอนามัยของสินค้าและบริการทางการท่องเที่ยวของประเทศไทย โดยนำมาตรการความปลอดภัยด้านสาธารณสุขมาผนวกกับมาตรฐานการให้บริการที่มีคุณภาพ ซึ่งแน่นอนว่า การท่องเที่ยวภายใต้ความปกติใหม่นี้อยู่นสถานการณ์ที่ “ไม่ได้เป็นไปตามธรรมชาติ” เพราะจะต้องเป็นการบริหารภายใต้การรักษาสมดุลระหว่าง “สุขภาพ” กับ “เศรษฐกิจ” และจะต้องเป็นการบริหารที่จะต้องคำนึงถึงผลกระทบใน 3 ด้านดังนี้ 1) ด้านอุปทาน –ในด้านของอุปทาน (Tourism Supply) ผู้ประกอบการที่ยินดีให้บริการกับนักท่องเที่ยวในกลุ่ม AHQ นี้จะต้องแบบรับต้นทุนที่สูงขึ้นจากการที่จะต้องรักษามาตรการความปลอดภัยด้านสาธารณสุข ประกอบกับการรับเป็นจำนวนไม่มากในช่วงแรกๆ จะยังคงส่งผลให้ผู้ประกอบการจะต้องดำเนินการภายใต้ต้นทุนต่อหน่วย (Average Cost) ที่ค่อนข้างสูง เพราะการที่นักท่องเที่ยวจะต้องจ่ายในราคาที่สูงขึ้น (จากต้นทุนที่เพิ่มขึ้น) นี้จึงอาจทำให้ผู้ประกอบการไม่มีนักท่องเที่ยวเข้ามามากนักในช่วงแรกๆ จึงอาจทำให้ผู้ประกอบการอาจไม่ได้รับรายได้คุ้มค่ากับต้นทุน (ที่สูงขึ้น) ที่เสียไป แต่อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการท่องเที่ยวในในลักษณะนี้จะมีแนวโน้มเข้าไปสู่การท่องเที่ยวในเชิงการท่องเที่ยวมูลค่าสูง (High-Value Tourism) เป็นหลัก ดังนั้นจึงขึ้นอยู่กับว่า ผู้ประกอบการจะจัดหา “กิจกรรม” อะไรให้นักท่องเที่ยวทำในช่วงที่มีการกักตัวในโรงแรมดังกล่าว เมื่อวิเคราะห์ตามหลักการทางเศรษฐศาสตร์แล้ว ถ้าวิเคราะห์ในด้านอุปทานของการท่องเที่ยว (Tourism Supply) ต้นทุนส่วนบุคคล (Private Cost) ที่เพิ่มขึ้นของผู้ประกอบการจากการที่จะต้องรักษามาตรการความปลอดภัยด้านสาธารณสุขนี้จะส่งผลทำให้เกิด “ความไม่เท่าเทียมกัน” ในการที่ผู้ประกอบการรายเล็กจะสามารถปรับตัวได้ อันส่งผลทำให้ผู้ประกอบการที่ไม่สามารถแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้นได้นั้นอาจจะต้องมีการล้มหายตายจากไป รวมไปถึงแรงงานที่จะได้รับผลกระทบตามมา ซึ่ง ณ วันนี้ เรายังไม่ได้คำตอบที่แน่ชัดว่า ผู้ประกอบการที่ไม่สามารถปรับตัวได้นั้นจะเป็นผู้ประกอบการในลักษณะไหน ดังนั้น ผู้ประกอบการไหนที่ไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้ อาจจำเป็นต้องปรับกลยุทธ์การทำธุรกิจใหม่ๆ นอกเหนือจากการใช้มาตรการทางทางการตลาดโดยทั่วไป แต่อาจจะไปถึงการการทำสัญญาการเช่าซื้อระยะยาว (Long-Term Contract), การควบรวมกิจการกับผู้ประกอบการรายใหญ่ๆ (Merger), การเช่าซื้อกิจการ (Acquisition) หรือการขายทอดไปสู่กลุ่มนายทุนขนาดใหญ่ทั้งในประเทศและต่างประเทศ แต่ทั้งนี้ ในการที่จะตัดสินใจดำเนินกลยุทธ์อย่างไรนั้นยังจำเป็นที่ผู้ประกอบการจะต้องสามารถเข้าใจถึงการตลาดของการท่องเที่ยวที่จะเกิดขึ้นในอนาคตด้วย 2) ด้านอุปสงค์ – ในส่วนของอุปสงค์การท่องเที่ยว (Tourism Demand) ในตัวนักท่องเที่ยวก็จำต้องแบกรับค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้นจากต้นทุนของผู้ประกอบการที่สูงขึ้น นอกจากนี้ การมีมาตรการรักษาระยะห่างทางสังคม (Social Distancing) อย่างเช่นการที่จะต้องกักตัวอยู่ในโรงแรม และการที่จะต้องมีการตรวจคัดกรองเชื้ออยู่บ่อยครั้งเองก็อาจส่งผลต่อความพึงพอในของนักท่องเที่ยว (Tourist’s Satisfaction) ลดลงในการเข้ามาท่องเที่ยวในลักษณะนี้ เพราะโดยธรรมชาติของการท่องเที่ยวแล้ว นักท่องเที่ยวย่อมต้องการการมีปฏิสัมพันธ์กับสถานที่ท่องเที่ยวนั้นๆ ในเชิงลึก ดังนั้นการเข้ามาของนักท่องเที่ยวในลักษณะของ Area Hotel Quarantine ซี่งจำเป็นต้องถูกกำหนดให้ต้องมีการกักตัว การถูกจำกัดในพื้นที่ที่สามารถท่องเที่ยวได้ การไม่สามารถเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวแบบอิสระ รวมไปถึงการรักษาระยะห่างและการป้องกันที่มากเกินควรอาจส่งผลทำให้นักท่องเที่ยวรู้สึกถึงความ “ไม่คุ้มค่า” และ “ไม่พึงพอใจ” จากการมาท่องเที่ยวในประเทศไทย ถึงแม้ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวที่ปลอดภัยก็ตาม ในอีกทางเลือกหนึ่ง นักท่องเที่ยวอำจำนวนหนึ่งอาจจะมีความสนใจเดินทางเข้ามาเที่ยวในลักษณะของการพำนักในระยะยาวโดยมีสาเหตุที่หลากหลาย เช่นการชื่นชอบในสถานที่ท่องเที่ยวของไทยและต้องการพักอาศัยในระยะยาว, การเข้ามาพำนักเพื่อหลีกเหลี่ยงสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ในประเทศของคน, หรือการให้การสนใจในการลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ (เช่นโรงแรมและห้องพักในลักษณะของการเช่าซื้อ) ซึ่งในการเข้ามาของนักท่องเที่ยวในลักษณะนี้ยังเป็นอีกแนวทางหนึ่งของการปรับเปลี่ยนในตัวของนักท่องเที่ยวในยุคความปกติใหม่นี้ด้วยเช่นกัน 3) ด้านชุมชน – ถึงแม้ว่าจะมีการนำร่องในพื้นที่เพียง 5 จังหวัดซึ่ง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าคนในพื้นที่จะยินดีเปิดรับนักท่องเที่ยวเหล่านั้น โดยแน่นอนว่าคนในพื้นที่อาจจะยังคงมีความเกรงกลัวในการที่นักท่องเที่ยวอาจจะเป็นพาหะในการนำเชื้อไวรัสมาติดกับคนในพื้นที่ และถ้าจะร้ายที่สุดก็อาจนำมาสู่การแพร่ระบาดในระลอกสองหรือสาม (Second Wave) ก็เป็นได้ได้ ทั้งนี้ ในหลักการทางเศรษฐศาสตร์นั้น การแพร่ระบาดในระลอดสองนี้จะเปรียบเสมือนกับการเกิดต้นทุนทางสังคม (Social Cost) ที่ผู้กำหนดนโยบายจำเป็นต้องนำมาคิดคำนึงถึง ในทางหลักเศรษฐศาสตร์แล้ว ในการที่จะให้ชุมชนยอมรับต่อการเข้ามาของนักท่องเที่ยวจากต่างประเทศนั้น จะต้องเข้าใจถึง “ทัศนคติในการแบกรับความเสี่ยง (Attitude toward Risk)” ของคนในพื้นที่ รวมไปถึงการที่คนในพื้นที่จะต้องได้รับ “การชดเชยความเสี่ยง (Risk Compensation)” ที่จะต้องเผชิญกับการระบาดระลอกสองจากการเปิดรับนักท่องเที่ยวดังกล่าว ยกตัวอย่างเช่นงานศึกษาของ Qiu และคณะ (2020) ได้ศึกษาถึงการยอมรับความเสี่ยงของคนในสามเมืองใหญ่ของประเทศจีน จากการใช้แบบจำลอง Willingness to Pay พบว่า ถึงแม้ว่าการเปิดรับนักท่องเที่ยวจะเป็นสิ่งจำเป็นก็ตาม แต่ภาครัฐก็ควรนำประเด็นในด้านการที่ชุมชนต้องแบกรับความเสี่ยงนี้เข้าพิจารณาด้วย ด้วยหลักการและเหตุผลดังกล่าวจะเห็นได้ว่า “ผู้เล่น” แต่ละคนจะต้องเผชิญกับ “แรงจูงใจ” ที่แตกต่างกัน ไม่ว่าจะเป็น๐ • ผู้ประกอบต้องการที่จะเปิดรับนักท่องเที่ยว แต่อาจจะต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้น แต่อาจจะไม่สามารถตั้งราคาได้สูงเนื่องจากต้องเผชิญกับการแข่งขัน และผู้ประกอบการหลายๆ รายอาจต้องประสบปัญหาขาดทุนและล้มละลายจากมาตรการนี้ และจำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยน (Transform) การดำเนินธุรกิจใหม่เพื่อให้ตัวเองอยู่รอดในโลกธุรกิจที่มีการแข่งขัน • นักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้ามาท่องเที่ยวแบบโดยเสรี แต่จะต้องถูกกักตัวกักบริเวณ และอาจจะจะต้องจ่ายในราคาที่สูงขึ้น ซึ่งอาจส่งผลทำให้มีความพึงพอใจจากการท่องเที่ยวที่ลดลง • คนในพื้นที่ต้องประสบกับความท้าทายในการแบบรับความเสี่ยงของการแพร่ระบาดระลอกสองจากการเปิดรับนักท่องเที่ยวในเข้ามาเที่ยวในพื้นที่ของตน แน่นอนว่าในการที่จะให้เกิดการยอมรับ/หรือเปิดรับมากขึ้นจึงจำเป็นที่คนในพื้นที่จะต้องได้รับ “การชดเชย” ต่อการที่จะต้องแบกรับกับความเสี่ยงดังกล่าว ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นปัญหาทางเศรษฐศาสตร์ที่จะต้องหาสาเหตุและแนวทางในการจัดการภายใต้การดำเนินการเปิดรับนักท่องเที่ยวนี้ และจำเป็นที่จะต้องพิจารณาให้รอบด้านประกอบกันไป

บทเรียนจากโควิด-19 ต่อการปรับโครงสร้างตลาดแรงงาน

2021-02-05T00:31:00.001+07:00

การประกาศล็อกดาวน์เพื่อรักษาระยะห่างทางสังคมตั้งแต่กลางเดือนมีนาคมปีที่แล้วจนมาเริ่มผ่อนคลายการล็อกดาวน์ในเดือนมิถุนายนได้ส่งผลต่อปัญหาการว่างงานอย่างมหาศาล โดยเฉพาะต่อตลาดแรงงานในประเทศ จากรายงานของสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) พบว่า ในช่วงเวลาแค่การล็อกดาวน์ดังกล่าวได้ส่งผลให้อัตราการว่างงาน (Unemployment Rate) ของประเทศไทยได้ปรับสูงขึ้นเป็นร้อยละ 2 (จากประมาณร้อยละ 1 ในปีก่อนหน้านี้) หรือส่งผลให้เกิดจำนวนคนตกงานเซ่นพิษโควิด-19 นี้ถึงประมาณ 8.4 ล้านคน โดยในจำนวนนี้สามารถแบ่งเป็น (1) แรงงานในภาคการท่องเที่ยวซึ่งมีประมาณ 3.9 ล้านคน (ไม่รวมสาขาการค้าส่งและการค้าปลีก) จะได้รับผลกระทบจากการลดลงของนักท่องเที่ยวต่างชาติและการท่องเที่ยวในประเทศประมาณ 2.5 ล้านคน, (2) แรงงานในภาคอุตสาหกรรมซึ่งได้รับผลกระทบจากสงครามการค้าตั้งแต่ก่อนโควิด-19 ระบาดและต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน จากการลดลงของอุปสงค์ทั้งในและต่างประเทศ แรงงานในภาคอุตสาหกรรมทั้งหมด 5.9 ล้านคน คาดว่ามีผู้ได้รับผลกระทบ 1.5 ล้านคน, (3) การจ้างงานในภาคบริการอื่นที่ไม่ใช่การท่องเที่ยวจะได้รับผลกระทบจากมาตรการควบคุมการแพร่ระบาด เช่น การปิดสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งมีการจ้างงานจำนวน 10.3 ล้านคน คาดว่าจะมีแรงงานได้รับผลกระทบประมาณ 4.4 ล้านคน นอกจากนี้ยังไม่รวมเด็กจบใหม่จากสถาบันอุดมศึกษาอีกประมาณ 5.2 แสนคนที่มีความเสี่ยงจากการตกงาน ถึงแม้ว่าในช่วงที่ผ่านมา เราจะได้ยินข่าวดีออกมาบ้างในเรื่องของ “วัคซีน” ซึ่งเป็นความหวังต่อเราๆ ทุกคนว่า วิกฤตการณ์ไวรัสโควิด-19 นี้น่าจะหมดไปในไม่ช้า แต่อย่างไรก็ดี จากที่นักวิชาการหลายคนได้กล่าวไว้ การเกิดขึ้นของโควิด-19 นี้เปรียบเสมือนกับ “การเป็นตัวเร่ง” ให้เห็นถึง “ปัญหาเดิม” ของเศรษฐกิจและสังคมไทยให้เห็นออกมาได้ชัดมากยิ่งขึ้น และต่อให้โควิด-19 จะหมดไป ปัญหาเหล่านี้ก็คงจะสร้าง “แผลเป็น” ที่สะท้อนถึงปัญหาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไปอีกนาน จึงจำเป็นที่ประเทศไทยจะต้องมีการเรียนรู้ และเลือกดำเนินการในการ “ปรับโครงสร้าง” เศรษฐกิจและสังคมในหลายๆ ด้าน เมื่อมองในมิติของตลาดแรงงานเองก็เป็นที่แน่ชัดแล้วว่า สถานการณ์โควิดนี้ก็ได้สร้างแผลเป็นให้เห็นการประกาศล็อกดาวน์เพื่อรักษาระยะห่างทางสังคมตั้งแต่กลางเดือนมีนาคมปีที่แล้วจนมาเริ่มผ่อนคลายการล็อกดาวน์ในเดือนมิถุนายนได้ส่งผลต่อปัญหาการว่างงานอย่างมหาศาล โดยเฉพาะต่อตลาดแรงงานในประเทศ จากรายงานของสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) พบว่า ในช่วงเวลาแค่การล็อกดาวน์ดังกล่าวได้ส่งผลให้อัตราการว่างงาน (Unemployment Rate) ของประเทศไทยได้ปรับสูงขึ้นเป็นร้อยละ 2 (จากประมาณร้อยละ 1 ในปีก่อนหน้านี้) หรือส่งผลให้เกิดจำนวนคนตกงานเซ่นพิษโควิด-19 นี้ถึงประมาณ 8.4 ล้านคน โดยในจำนวนนี้สามารถแบ่งเป็น (1) แรงงานในภาคการท่องเที่ยวซึ่งมีประมาณ 3.9 ล้านคน (ไม่รวมสาขาการค้าส่งและการค้าปลีก) จะได้รับผลกระทบจากการลดลงของนักท่องเที่ยวต่างชาติและการท่องเที่ยวในประเทศประมาณ 2.5 ล้านคน, (2) แรงงานในภาคอุตสาหกรรมซึ่งได้รับผลกระทบจากสงครามการค้าตั้งแต่ก่อนโควิด-19 ระบาดและต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน จากการลดลงของอุปสงค์ทั้งในและต่างประเทศ แรงงานในภาคอุตสาหกรรมทั้งหมด 5.9 ล้านคน คาดว่ามีผู้ได้รับผลกระทบ 1.5 ล้านคน, (3) การจ้างงานในภาคบริการอื่นที่ไม่ใช่การท่องเที่ยวจะได้รับผลกระทบจากมาตรการควบคุมการแพร่ระบาด เช่น การปิดสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งมีการจ้างงานจำนวน 10.3 ล้านคน คาดว่าจะมีแรงงานได้รับผลกระทบประมาณ 4.4 ล้านคน นอกจากนี้ยังไม่รวมเด็กจบใหม่จากสถาบันอุดมศึกษาอีกประมาณ 5.2 แสนคนที่มีความเสี่ยงจากการตกงาน ถึงแม้ว่าในช่วงที่ผ่านมา เราจะได้ยินข่าวดีออกมาบ้างในเรื่องของ “วัคซีน” ซึ่งเป็นความหวังต่อเราๆ ทุกคนว่า วิกฤตการณ์ไวรัสโควิด-19 นี้น่าจะหมดไปในไม่ช้า แต่อย่างไรก็ดี จากที่นักวิชาการหลายคนได้กล่าวไว้ การเกิดขึ้นของโควิด-19 นี้เปรียบเสมือนกับ “การเป็นตัวเร่ง” ให้เห็นถึง “ปัญหาเดิม” ของเศรษฐกิจและสังคมไทยให้เห็นออกมาได้ชัดมากยิ่งขึ้น และต่อให้โควิด-19 จะหมดไป ปัญหาเหล่านี้ก็คงจะสร้าง “แผลเป็น” ที่สะท้อนถึงปัญหาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไปอีกนาน จึงจำเป็นที่ประเทศไทยจะต้องมีการเรียนรู้ และเลือกดำเนินการในการ “ปรับโครงสร้าง” เศรษฐกิจและสังคมในหลายๆ ด้าน เมื่อมองในมิติของตลาดแรงงานเองก็เป็นที่แน่ชัดแล้วว่า สถานการณ์โควิดนี้ก็ได้สร้างแผลเป็นให้เห็นในตลาดแรงงานไทยในหลายๆ ด้าน และจำเป็นที่ตลาดแรงงานจะต้องเรียนรู้ในบทเรียนนี้และจำเป็นต้องเกิดการ “ปรับโครงสร้าง” ขนาดใหญ่ เพื่อให้เกิดความพร้อมสำหรับเศรษฐกิจในหลังยุคโควิดนี้ด้วยเช่นกัน ซึ่งบทเรียนที่เราพบสามารถสรุปได้ดังนี้

บทเรียนแรก – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงระบบการศึกษายังไม่สามารถผลิตคนให้มีทักษะที่หลากหลายและพร้อมในการปรับตัวได้ –วิกฤตโควิดในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า คนที่สามารถเอาตัวรอดจากวิกฤตได้ก็คือ “คนที่มีความสามารถในการปรับตัว มีความยืดหยุ่น และพร้อมที่จะเรียนรู้และประกอบอาชีพเสริมใหม่ๆ เมื่อการดำรงชีพ” ดังจะเห็นได้จากการที่แรงงานกลุ่มหนึ่งจำเป็นต้องเปลี่ยนอาชีพ (ชั่วคราว) ที่จากเดิมอาจจะเป็นกัปตันขับเครื่องบินหรือเป็นแอร์โฮสเต็จมาเป็นคนขับรถส่งอาหารหรือมาเป็นพ่อค้า/แม่ค้าออนไลน์ คุณครูเองก็ต้องปรับทักษะที่จากเดิมจะต้องสอนและบรรยายเพียงหน้าชั้นเรียนมาเป็นการสอนหน้าคอมพิวเตอร์หรือแล็บท็อปแทน แต่ทว่าการว่างงานที่เกิดขึ้นในยุคโควิด-19 นี้สะท้อนแผลเป็นข้อหนึ่งของสถาบันการศึกษาก็คือ ระบบการศึกษายังผลิตบัณฑิตที่มีทักษะใดทักษะหนึ่งเฉพาะเท่านั้น และไม่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดแรงงาน สอดคล้องกับการพยากรณ์ของ World Economic Forum ที่ได้ระบุว่า ทักษะแรงงานที่จำเป็นสำหรับโลกอนาคต นั้นจะเป็นต้องประกอบไปด้วยทักษะที่จะต้องสามารถแก้ไขปัญหาเชิงซับซ้อน ทักษะการคิดวิเคราะห์ ทักษะความคิดสร้างสรรค์ ทักษะการจัดการบุคคล ทักษะในการจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ และทักษะการทำงานร่วมกัน เป็นต้น ดังนั้นคงเป็นความท้าทายของสถาบันการศึกษา (ทั้งในระดับโรงเรียนและระดับรั้วมหาวิทยาลัย) ที่จะต้องคิดและเริ่มดำเนินการอย่างจริงจังในการเตรียมความพร้อมคนก่อนที่จะออกมาสู่ตลาดแรงงาน วิกฤตการณ์โควิดแสดงให้เห็นแล้วว่า การเรียนการสอนเพียงหลักวิชาการเพื่อเข้าห้องสอบตามปกติ แต่ปราศจากซึ่งการเรียนการสอนเพื่อให้สามารถทำงานได้จริงนั้น เป็นสิ่งที่ไม่เกิดประโยชน์ ตรงกันข้ามมันกลับเป็นการสร้างความเสี่ยงให้กับแรงงานกลุ่มนี้ที่จะมีโอกาสในการตกงานในอนาคตได้ การเรียนในลักษณะของ STEM-Based, การเรียนที่เอื้อไปสู่ระบบสหกิจศึกษา, และการสร้างทักษะในการเกป็นคนที่จะรักการเรียนรู้ตลอดชีวิตจึงมีส่วนสำคัญที่จะทำให้บัณฑิตที่จบมาใหม่นั้นจะมีทักษะที่จะเรียนรู้และเก่งในการปรับตัวมากยิ่งขึ้น บทเรียนที่สอง – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงการยังไม่มีระบบการรองรับแรงงานที่ตกงานได้ดีพอ – ปัญหาโควิด-19 ส่งผลให้เกิดแรงงานที่ต้องว่างงานอยู่เป็นจำนวนมาก นอกจากการช่วยเหลือทางด้านการเงินทั้งเงินให้เปล่า หรือเงินที่จะได้รับผ่านระบบประกันการว่างงานแล้ว เรายังไม่เห็นนโยบายด้านแรงงานที่ชัดเจนว่าจะสามารถช่วยเหลือแรงงานเหล่านั้นเข้าสู่ตลาดแรงงานได้อย่างไร ยกตัวอย่างเช่นแรงงานในภาคการท่องเที่ยวที่ได้รับผลกระทบ โดยแรงงานจำนวนหนึ่งได้เดินทางกลับบ้านเกิดของตน ไม่ได้มีงานใหม่ๆ ทำ และยังคงรอคอยวันที่เราจะเปิดรับนักท่องเที่ยวอีกครั้ง แต่ทว่าภาครัฐเองก็ยังไม่ได้มีนโยบายอะไรแน่ชัดที่จะหาวิธีการในการรองรับแรงงานที่ต้องตกงานในสาขาดังกล่าว ถึงแม้ว่าภาครัฐบางส่วนได้ดำเนินการออกนโยบาย “การจ้างงานแบบชั่วคราว” (Temporary Work Program) หรือการจ้างงานสาธารณะ (Public Work Program) ออกมาบ้าง ยกตัวอย่างเช่น โครงการจ้างงานหนึ่งตำบลหนึ่งมหาวิทยาลัยของกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.), หรือโครงการอาสาสมัครบริบาลท้องถิ่นเพื่อดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงของกระทรวงมหาดไทยก็ตาม แต่โครงการดังกล่าวก็ยังเป็นการทำในระบบราชการที่ยังมีการดำเนินการที่ล่าช้าในระบบราชการ, ไม่มีประสิทธิภาพ, มีข้อจำกัดมากมาย, เกิดการทับซ้อนกับหน่วยงานที่ทำงานอยู่แล้ว, และไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดผลสัมฤทธิ์ได้จริง นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวยังเป็นการจัดทำในมุมมองของผู้จ้าง (ซึ่งก็คือหน่วยงานของภาครัฐหรือหน่วยราชการท้องถิ่น) เป็นหลัก ไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดการจ้างงานตามทักษะของแรงงานนั้นจริง บทเรียนที่สาม –โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงระบบการฝึกอบรมของประเทศที่ยังไม่ทันสมัยและทั่วถึง – สถานการณ์โควิด-19 นี้ได้สะท้อนออกมาให้เห็นว่า หลักสูตรการฝึกอบรมสาธารณะ (Public Training Program) ที่จัดโดยกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน กระทรวงแรงงาน ยังเป็นหลักสูตรที่ไม่ทันสมัย ในขณะที่หลักสูตรที่เป็นที่ต้องการกับโลกหลังยุคโควิด เช่นหลักสูตร Digital Marketing, Social Media Marketing, การวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ การใช้ซอล์ฟแวร์ที่จำเป็นในการวางแผนธุรกิจ, หรือหลักสูตรการสร้างผู้ประกอบการต่างๆ ล้วนเป็นหลักสูตรที่มีความจำเป็นและเป็นที่ต้องการสำหรับผู้เข้าร่วมฝึกอบรมทั้งสิ้น แต่เนื่องจากหลักสูตรเหล่านี้ยังไม่ได้รับความสนใจที่จะจัดโดยภาครัฐมากเท่าที่ควร จึงเป็นช่องว่างให้ภาคเอกชนสามารถเข้ามาเก็บเกี่ยวโอกาสทางการตลาดได้โดยง่าย จึงทำให้การฝึกอบรมในหลักสูตรเหล่านี้มีค่าใช้จ่ายสูงและไม่สามารถเข้าถึงได้กับทุกคน นอกจากนั้น ในฐานะของนายจ้างหรือบริษัทห้างร้านทั่วไปเองก็ไม่ได้ให้ความสำคัญในการฝึกอบรมแก่บุคคลากรของตนมากเท่าที่ควรจึงทำให้แรงงานในประเทศไม่สามารถเข้าถึงระบบการ Reskill/Upskill ได้มากเท่าที่ควร ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐอย่างกรมพัฒนาฝีมือแรงงานควรที่จะต้องมีการปรับหลักสูตรให้ทันสมัย โดยเน้นในดานการใช้ประโยชน์จากดิจิตัลให้มากยิ่งขึ้นเพื่อที่จะทำให้คนส่วนใหญ่สามารถเข้าถึงและสามารถเข้ารับการพัฒนาทักษะสมัยใหม่เหล่านี้ได้โดยไม่ต้องมีภาระค่าใช้จ่าย บทเรียนที่สี่ – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงความไม่พร้อมของแรงงานกลุ่มรองและแนวทางในการพัฒนาแรงงานทั้งระบบ – โควิด-19 ส่งผลกระทบมากที่สุดกับแรงงานกลุ่มล่างที่มีรายได้น้อย, แรงงานที่ไม่มีรายได้ประจำหาเช้ากินค่ำ, และแรงงานนอกระบบที่ไม่ได้มีสวัสดิการอะไรรองรับ โดยเมื่อเราพูดถึงการพัฒนาตลาดแรงงานทั้งระบบแล้ว สิ่งที่ไม่ควรลืมก็คือ การนำแรงงานกลุ่มรองเหล่านี้ (Secondary Workers) เข้ามาสู่กระบวนการของการพัฒนาด้วย โดยแรงงานกลุ่มรองในที่นี้นอกจากจะรวมไปถึงแรงงานที่อาจต้องประสบปัญหาการตกงาน (หรืออาจได้รับค่าจ้างที่ลดลง) จากโควิด-19 แล้ว ยังรวมไปถึงแรงงานที่ขาดโอกในตลาดแรงงานไทยในหลายๆ ด้าน และจำเป็นที่ตลาดแรงงานจะต้องเรียนรู้ในบทเรียนนี้และจำเป็นต้องเกิดการ “ปรับโครงสร้าง” ขนาดใหญ่ เพื่อให้เกิดความพร้อมสำหรับเศรษฐกิจในหลังยุคโควิดนี้ด้วยเช่นกัน ซึ่งบทเรียนที่เราพบสามารถสรุปได้ดังนี้ บทเรียนแรก – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงระบบการศึกษายังไม่สามารถผลิตคนให้มีทักษะที่หลากหลายและพร้อมในการปรับตัวได้ –วิกฤตโควิดในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า คนที่สามารถเอาตัวรอดจากวิกฤตได้ก็คือ “คนที่มีความสามารถในการปรับตัว มีความยืดหยุ่น และพร้อมที่จะเรียนรู้และประกอบอาชีพเสริมใหม่ๆ เมื่อการดำรงชีพ” ดังจะเห็นได้จากการที่แรงงานกลุ่มหนึ่งจำเป็นต้องเปลี่ยนอาชีพ (ชั่วคราว) ที่จากเดิมอาจจะเป็นกัปตันขับเครื่องบินหรือเป็นแอร์โฮสเต็จมาเป็นคนขับรถส่งอาหารหรือมาเป็นพ่อค้า/แม่ค้าออนไลน์ คุณครูเองก็ต้องปรับทักษะที่จากเดิมจะต้องสอนและบรรยายเพียงหน้าชั้นเรียนมาเป็นการสอนหน้าคอมพิวเตอร์หรือแล็บท็อปแทน แต่ทว่าการว่างงานที่เกิดขึ้นในยุคโควิด-19 นี้สะท้อนแผลเป็นข้อหนึ่งของสถาบันการศึกษาก็คือ ระบบการศึกษายังผลิตบัณฑิตที่มีทักษะใดทักษะหนึ่งเฉพาะเท่านั้น และไม่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดแรงงาน สอดคล้องกับการพยากรณ์ของ World Economic Forum ที่ได้ระบุว่า ทักษะแรงงานที่จำเป็นสำหรับโลกอนาคต นั้นจะเป็นต้องประกอบไปด้วยทักษะที่จะต้องสามารถแก้ไขปัญหาเชิงซับซ้อน ทักษะการคิดวิเคราะห์ ทักษะความคิดสร้างสรรค์ ทักษะการจัดการบุคคล ทักษะในการจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ และทักษะการทำงานร่วมกัน เป็นต้น ดังนั้นคงเป็นความท้าทายของสถาบันการศึกษา (ทั้งในระดับโรงเรียนและระดับรั้วมหาวิทยาลัย) ที่จะต้องคิดและเริ่มดำเนินการอย่างจริงจังในการเตรียมความพร้อมคนก่อนที่จะออกมาสู่ตลาดแรงงาน วิกฤตการณ์โควิดแสดงให้เห็นแล้วว่า การเรียนการสอนเพียงหลักวิชาการเพื่อเข้าห้องสอบตามปกติ แต่ปราศจากซึ่งการเรียนการสอนเพื่อให้สามารถทำงานได้จริงนั้น เป็นสิ่งที่ไม่เกิดประโยชน์ ตรงกันข้ามมันกลับเป็นการสร้างความเสี่ยงให้กับแรงงานกลุ่มนี้ที่จะมีโอกาสในการตกงานในอนาคตได้ การเรียนในลักษณะของ STEM-Based, การเรียนที่เอื้อไปสู่ระบบสหกิจศึกษา, และการสร้างทักษะในการเกป็นคนที่จะรักการเรียนรู้ตลอดชีวิตจึงมีส่วนสำคัญที่จะทำให้บัณฑิตที่จบมาใหม่นั้นจะมีทักษะที่จะเรียนรู้และเก่งในการปรับตัวมากยิ่งขึ้น บทเรียนที่สอง – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงการยังไม่มีระบบการรองรับแรงงานที่ตกงานได้ดีพอ – ปัญหาโควิด-19 ส่งผลให้เกิดแรงงานที่ต้องว่างงานอยู่เป็นจำนวนมาก นอกจากการช่วยเหลือทางด้านการเงินทั้งเงินให้เปล่า หรือเงินที่จะได้รับผ่านระบบประกันการว่างงานแล้ว เรายังไม่เห็นนโยบายด้านแรงงานที่ชัดเจนว่าจะสามารถช่วยเหลือแรงงานเหล่านั้นเข้าสู่ตลาดแรงงานได้อย่างไร ยกตัวอย่างเช่นแรงงานในภาคการท่องเที่ยวที่ได้รับผลกระทบ โดยแรงงานจำนวนหนึ่งได้เดินทางกลับบ้านเกิดของตน ไม่ได้มีงานใหม่ๆ ทำ และยังคงรอคอยวันที่เราจะเปิดรับนักท่องเที่ยวอีกครั้ง แต่ทว่าภาครัฐเองก็ยังไม่ได้มีนโยบายอะไรแน่ชัดที่จะหาวิธีการในการรองรับแรงงานที่ต้องตกงานในสาขาดังกล่าว ถึงแม้ว่าภาครัฐบางส่วนได้ดำเนินการออกนโยบาย “การจ้างงานแบบชั่วคราว” (Temporary Work Program) หรือการจ้างงานสาธารณะ (Public Work Program) ออกมาบ้าง ยกตัวอย่างเช่น โครงการจ้างงานหนึ่งตำบลหนึ่งมหาวิทยาลัยของกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.), หรือโครงการอาสาสมัครบริบาลท้องถิ่นเพื่อดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงของกระทรวงมหาดไทยก็ตาม แต่โครงการดังกล่าวก็ยังเป็นการทำในระบบราชการที่ยังมีการดำเนินการที่ล่าช้าในระบบราชการ, ไม่มีประสิทธิภาพ, มีข้อจำกัดมากมาย, เกิดการทับซ้อนกับหน่วยงานที่ทำงานอยู่แล้ว, และไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดผลสัมฤทธิ์ได้จริง นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวยังเป็นการจัดทำในมุมมองของผู้จ้าง (ซึ่งก็คือหน่วยงานของภาครัฐหรือหน่วยราชการท้องถิ่น) เป็นหลัก ไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดการจ้างงานตามทักษะของแรงงานนั้นจริง บทเรียนที่สาม –โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงระบบการฝึกอบรมของประเทศที่ยังไม่ทันสมัยและทั่วถึง – สถานการณ์โควิด-19 นี้ได้สะท้อนออกมาให้เห็นว่า หลักสูตรการฝึกอบรมสาธารณะ (Public Training Program) ที่จัดโดยกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน กระทรวงแรงงาน ยังเป็นหลักสูตรที่ไม่ทันสมัย ในขณะที่หลักสูตรที่เป็นที่ต้องการกับโลกหลังยุคโควิด เช่นหลักสูตร Digital Marketing, Social Media Marketing, การวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ การใช้ซอล์ฟแวร์ที่จำเป็นในการวางแผนธุรกิจ, หรือหลักสูตรการสร้างผู้ประกอบการต่างๆ ล้วนเป็นหลักสูตรที่มีความจำเป็นและเป็นที่ต้องการสำหรับผู้เข้าร่วมฝึกอบรมทั้งสิ้น แต่เนื่องจากหลักสูตรเหล่านี้ยังไม่ได้รับความสนใจที่จะจัดโดยภาครัฐมากเท่าที่ควร จึงเป็นช่องว่างให้ภาคเอกชนสามารถเข้ามาเก็บเกี่ยวโอกาสทางการตลาดได้โดยง่าย จึงทำให้การฝึกอบรมในหลักสูตรเหล่านี้มีค่าใช้จ่ายสูงและไม่สามารถเข้าถึงได้กับทุกคน นอกจากนั้น ในฐานะของนายจ้างหรือบริษัทห้างร้านทั่วไปเองก็ไม่ได้ให้ความสำคัญในการฝึกอบรมแก่บุคคลากรของตนมากเท่าที่ควรจึงทำให้แรงงานในประเทศไม่สามารถเข้าถึงระบบการ Reskill/Upskill ได้มากเท่าที่ควร ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐอย่างกรมพัฒนาฝีมือแรงงานควรที่จะต้องมีการปรับหลักสูตรให้ทันสมัย โดยเน้นในดานการใช้ประโยชน์จากดิจิตัลให้มากยิ่งขึ้นเพื่อที่จะทำให้คนส่วนใหญ่สามารถเข้าถึงและสามารถเข้ารับการพัฒนาทักษะสมัยใหม่เหล่านี้ได้โดยไม่ต้องมีภาระค่าใช้จ่าย บทเรียนที่สี่ – โควิด-19 แสดงให้เห็นถึงความไม่พร้อมของแรงงานกลุ่มรองและแนวทางในการพัฒนาแรงงานทั้งระบบ – โควิด-19 ส่งผลกระทบมากที่สุดกับแรงงานกลุ่มล่างที่มีรายได้น้อย, แรงงานที่ไม่มีรายได้ประจำหาเช้ากินค่ำ, และแรงงานนอกระบบที่ไม่ได้มีสวัสดิการอะไรรองรับ โดยเมื่อเราพูดถึงการพัฒนาตลาดแรงงานทั้งระบบแล้ว สิ่งที่ไม่ควรลืมก็คือ การนำแรงงานกลุ่มรองเหล่านี้ (Secondary Workers) เข้ามาสู่กระบวนการของการพัฒนาด้วย โดยแรงงานกลุ่มรองในที่นี้นอกจากจะรวมไปถึงแรงงานที่อาจต้องประสบปัญหาการตกงาน (หรืออาจได้รับค่าจ้างที่ลดลง) จากโควิด-19 แล้ว ยังรวมไปถึงแรงงานที่ขาดโอกาสต่างๆ เช่น แรงงานผู้สูงอายุ แรงงานเด็ก (ที่ต้องออกจากระบบการศึกษา) แรงงานคนพิการ เป็นต้น ภาครัฐควรสร้างระบบการพัฒนา Reskill/Upskill เข้าสู่แรงงานกลุ่มนี้อย่างทั่วถึง โดยทำการเชื่อมโยงกับสถาบันการศึกษา เช่นระบบเครดิตแบงค์ที่เปิดโอกาสให้แรงงานกลุ่มนี้มาเข้ารับการเรียน/ฝึกอบรมในระบบอาชีวะศึกษาและเปิดโอกาสให้เก็บหน่วยกิจในการได้รับการเทียบวุฒิการศึกษาได้ เป็นต้น ศูนย์ศึกษาพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์จะมีการจัดเสวนาในประเด็นเหล่านี้ในรายละเอียดมากขึ้น โดยใช้ชื่องานเสวนาว่า “ยกเครื่องทักษะแรงงานสู้เศรษฐกิจหลังยุคโควิด” ในวันอังคารที่ 9 กุมภาพันธ์นี้เวลา 13.00-16.00 ณ ห้องประชุมจีระ บุญมาก และมีการนำเสนอผ่าน Facebook: ECON NIDA Fanpage โดยงานนี้ได้รับเกียรติจากวิทยากรที่เป็นนักวิชาการและบุคคลภายนอกได้แก่ คุณชาญ อ่อนแอ้น (เลขานุการสมาคมนายจ้างผู้ประกอบกิจการรับเหมาแรงงาน), คุณเตช เตชะพัฒน์ศิริ (ผู้เชี่ยวชาญด้านการคลาดสมัยใหม่), รองศาสตราจารย์ ดร.ยุทธนา เศรษฐปราโมทย์ (คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ นิด้า), และผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อัธกฤตย์ เทพมงคล (คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ นิด้า) โดยมีผม (ศาสตราจารย์ ดร.พิริยะ ผลพิรุฬห์) เป็นผู้ดำเนินรายการครับ ผู้สนใจสามารถเข้าลงทะเบียนได้ที่

"ภาวะการเล่น (ติด) เกมออนไลน์ของเด็กไทย"

2020-12-17T23:08:00.003+07:00

ผมไม่แน่ใจว่าพ่อแม่ผู้ปกครองที่เห็นเด็กวันๆ นั่งเล่นแต่เกมออนไลน์ (รวมถึงดูแต่ Social Media) จะมีความรู้สึกอย่างไร? 1) ส่งเสริมเพราะลูกชอบ และจะได้เป็นการคลายเครียด เผื่อๆ ลูกอาจจะเป็นนักกีฬา E-Sport ก็ได้ 2) เฉยๆ เพราะลูกคนอื่นๆ เขาก็เล่นกัน ถือเป็นการเข้าสังคมและคลายเครียด 3) ไม่ได้เห็นด้วยมากนัก แต่ลูกชอบเล่นก็ตามใจ แต่คิดว่าน่าจะจัดการได้โดยมีการควบคุมเวลา 4) รู้สึกเป็นกังวล ลูกดูจะติดเกมมากเกินไปแล้ว แต่ก็ไม่รู้จะห้ามอย่างไรดี 5) เกมคือสิ่งอันตราย และเด็กควรจะอยู่ห่างๆ

ชุดโครงการศึกษาวิจัยเรื่อง "การศึกษาเพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนเพื่อก้าวทันการเปลี่ยนแปลงของโลกศตวรรษที่ 21” โดยมีผมเป็นหัวหน้าโครงการนั้น และได้มีโครงการย่อยที่ทำการศึกษาโดย รศ.ดร.วีระ ปาติยะเสวี (วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล) ได้ศึกษาถึงสถานการณ์การเล่นเกมของเด็กไทย และผลกระทบจากการเล่น (ติด) เกมดังกล่าว ทั้งต่อ สมอง (Heath), จิตใจ (Heart), และสุขภาพ (Health) ผลการการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลคร่าวๆ พบว่า เด็กผู้ชายเล่นเกมเฉลี่ย 2 ชั่วโมง 58 นาทีต่อวัน และผู้หญิงเล่นเกมเฉลี่ย 1 ชั่วโมง 49 นาทีต่อวัน ในขณะที่เด็กผู้ชายที่ติดเกมเล่นเกมเฉลี่ยสูงถึง 4ชั่วโมง 39 นาที ต่อวัน ผู้หญิงที่ติดเกมจะเล่นเกมเฉลี่ยสูงถึง 2 ชั่วโมง 56 นาทีต่อวัน (ลองคิดดูสิครับว่าเด็กหมดเวลาไปกับการเล่นเกมต่อวันนานขนาดไหน โดยเด็กต้องเสียเวลาถึง 2-4 ชั่วโมงต่อวันกับการเล่นเกม แทนที่จะทำกิจกรรมอื่นๆ) โดย Platform ที่นักเรียนใช้เล่นเกมส่วนใหญ่คือ โทรศัพท์มือถือ (ร้อยละ 88.1) รองลงมาก็คือเครื่องคอมพิวเตอร์ (ร้อยละ 4.10) (นั่นแสดงว่า วันไหนที่พ่อแม่ยื่นมือถือให้ลูกใช้ วันนั้นคือวันที่เขาจะได้รู้จักการเล่นเกม) สำหรับประเภทของเกมที่นักเรียนเล่นมากที่สุดพบว่า เกมประเภทแอคชั่น (Action) เช่น ROV PUBG และ Free Fire เป็นต้น และเป็นเกมที่นักเรียนเล่นมากที่สุด (ร้อยละ 79.10) และใช้เวลาในการเล่นในแต่ละวันมากที่สุดด้วยเช่นกัน (ระยะเวลา 2 ชั่วโมง 38 นาทีต่อวัน) รองลงมาคือเกมประเภทกีฬา (Sport) เช่น FIFA Online เป็นต้น (ร้อยละ 9.10; ระยะเวลาเล่นเกม 2 ชั่วโมง 20 นาทีต่อวัน) (นั่นแสดงว่าการเล่นเกมส่วนใหญ่เด็กจะเล่นเกมที่มีความก้าวร้าว) นอกจากนี้ยังพบว่า รายได้ต่อวัน (ค่าขนม/ค่าใช้จ่ายต่อวัน) ของนักเรียนส่วนใหญ่อยู่ที่ต่ำกว่า 100 บาทต่อวัน (1,303 คน; ร้อยละ 63.70; ระยะเวลาเล่นเกม 2 ชั่วโมง 20 นาทีต่อวัน) รองลงมาคืออยู่ในช่วง 100-199 บาทต่อวัน (667 คน; ร้อยละ 32.60; ระยะเวลาเล่นเกม 2 ชั่วโมง 23 นาทีต่อวัน) ซึ่งมีข้อสังเกตว่ายิ่งรายได้ต่อวัน (ค่าขนม/ค่าใช้จ่ายต่อวัน) ของนักเรียนสูงขึ้นแนวโน้มที่ระยะเวลาเล่นเกมนานขึ้น (ซึ่งแสดงว่ายิ่งให้เงินเด็กมาก เด็กก็เอาเงินไปซื้อไอเท็มต่างๆ ของเกม) โดยโรงเรียนที่อนุญาตให้นำมือถือไปโรงเรียน เด็กนักเรียนจะเล่นเกมเฉลี่ยต่อวัน (2 ชั่วโมง 23 นาที) สูงกว่าโรงเรียนที่ไม่อนุญาตให้นำมือถือไปโรงเรียน (2 ชั่วโมง 8 นาที) เมื่อมาดูที่โครงสร้างครอบครัวพบว่า ครอบครัวของนักเรียนที่มีโครงสร้างครอบครัวแบบแหว่งกลาง หรือ Skip generation (หรือการฝากเด็กให้อยู่กับปู่ย่าตายาย) นั้นจะมีปัญหานักเรียนหรือเด็กเล่นเกมมาก (2 ชั่วโมง 39 นาทีต่อวัน) โดยที่มีจำนวนชั่วโมงการเล่นเกมที่สูงกว่าโครงสร้างครอบครัวลักษณะอื่น ซึ่งแสดงว่า เด็กยิ่งไม่ได้รับการดูแล จะยิ่งมีโอกาสติดเกม การศึกษาปัจจัยทางพฤติกรรมที่งานวิจัยนี้สนใจศึกษา ประกอบไปด้วย 3 ปัจจัยคือ 1) ความภูมิใจและความเคารพในตนเอง (Self-esteem) 2) การหลบหนีโลกแห่งความจริง (Escapism) และ 3) การแข่งขัน (Competition) โดยพบว่า 1) นักเรียนที่มีความภูมิใจและความเคารพในตนเองต่ำจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีความภูมิใจและความเคารพในตนเองสูง, 2) นักเรียนที่มีการหลบหนีโลกแห่งความจริงสูงจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีการหลบหนีโลกแห่งความจริงต่ำ, และ 3) นักเรียนที่มีการแข่งขันสูงจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีมีการแข่งขันต่ำ แต่ทั้งนี้ปัจจัยด้านการแข้งขันนี้จะเกิดขึ้นกับเด็กผู้ชายเป็นหลัก ในขณะที่เด็กเด็กผู้หญิงจะติดเกมจากความสนุก (Playfulness) เป็นหลัก การศึกษายังวิเคราะห์ไปถึงปัจจัยทางสังคมที่งานวิจัยนี้สนใจศึกษาโดยประกอบไปด้วย 3 ปัจจัยคือ 1) ปทัสถานทางสังคม (Social norm) 2) ผู้เล่นจำนวนมาก (Critical mass) และ 3) ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม (Relationship) พบว่า 1) นักเรียนทีมีปทัสถานทางสังคมสูงจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีปทัสถานทางสังคมต่ำ, 2) นักเรียนทีมีระดับผู้เล่นจำนวนมากสูงจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีระดับผู้เล่นจำนวนมากต่ำ, 3) นักเรียนทีมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมสูงจะเล่นเกมมากกว่านักเรียนที่มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมต่ำ ในด้านของผลลัพธ์จากการเล่นเกมต่อพัฒนาการของเด็กในด้านต่างๆ โดยจำแนกเป็น 69 ด้านได้แก่ 1)) ปัจจัยคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพกาย 3) ปัจจัยคุณภาพชีวิตด้านการเรียน 4) ปัจจัยคุณภาพชีวิตด้านอารมณ์ 5) ปัจจัยคุณภาพชีวิตด้านพฤติกรรม และ 6) ปัจจัยคุณภาพชีวิตด้านสังคมพบว่า ผลจากการประมาณการโดยใช้แบบจำลอง SEM พบว่า 1) นักเรียนที่เล่นเกมมากจะมีสุขภาพกายแย่ลง โดยเมื่อจำแนกตามเพศพบว่า(ผู้ชายที่มีสุขภาพกายแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 3 ชั่วโมง 30 นาทีต่อวัน ในขณะที่ผู้หญิงที่สุขภาพกายแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 2 ชั่วโมง 12 นาทีต่อวัน โดยสุขภาพที่แย่ลงนี้ได้วิเคราะห์ในส่วน รูปร่างน้ำหนัดตัว, สายตา, ความกระฉับกระเฉง, เวลาในการนอน, และความแข็งแรงของร่างกาย 2) นักเรียนที่เล่นเกมมากจะมีผลการเรียนแย่ลง โดยเมื่อจำแนกตามเพศพบว่า ผู้ชายที่มีการเรียนแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 3 ชั่วโมง 24 นาทีต่อวัน ในขณะที่ผู้หญิงที่การเรียนแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 2 ชั่วโมง 21 นาทีต่อวัน) โดยผลการเรียนจะตกลงมากกว่ากับนักเรียนในชั้นประถมศึกษา โดยผลการเรียนในที่นี้จะวัดจาก ความสม่ำเสมอในการไปเรียน ความรับผิดชอบต่อการเรียน ผลการเรียน สมาธิในการเรียน/ทำการบ้าน 3) นักเรียนที่เล่นเกมมากจะมีพฤติกรรมแย่ลง โดยผู้ชายที่มีพฤติกรรมแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 3 ชั่วโมง 35 นาทีต่อวัน ในขณะที่ผู้หญิงที่พฤติกรรมแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 2 ชั่วโมง 25 นาทีต่อวัน) โดนพฤติกรรมในด้านนี้วัดจาก การช่วยเหลืองานบ้าน, การเชื่อฟัง, การทำตามข้อตกลง, การตรงต่อเวลา, ความสามารถในการอดทบรอคอย, และความซื่อสัตย์ 4) นักเรียนที่เล่นเกมมากจะมีสังคมแย่ลง เมื่อจำแนกตามเพศพบว่า ไม่ว่าจะนักเรียนจะมีระดับสังคมดีขึ้นหรือแย่ลง ผู้ชายจะมีพฤติกรรมการเล่นเกมต่อวันสูงกว่าผู้หญิงเสมอ (ผู้ชายที่มีสังคมแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 3 ชั่วโมง 21 นาทีต่อวัน ในขณะที่ผู้หญิงที่สังคมแย่ลงเล่นเกมเฉลี่ย 2 ชั่วโมง 29 นาทีต่อวัน) โดยการมีสังคมในที่นี้วัดจากความสัมพันธ์กับพ่อแม่, ความสัมพันธ์กับพี่น้อง, ความสัมพันธ์ต่อเพื่อน, ความสัมพันธ์กับครู, และการใส่ใจความรู้สึกคนอื่น จากผลการศึกษาพบว่า “การติดเกม ก็ไม่ต่างอะไรกับการติดยาเสพติด” เพราะมันทำร้ายทั้งสุขภาพ และทำร้ายพฤติกรรมที่ดีต่างๆ ไป แต่อย่างไรก็ดี งานศึกษายังพบผลบวกในด้านอารมณ์ของเด็กจากการเล่นเกมอยู่บ้าง โดยนักเรียนที่เล่นเกมมากจะมีความร่าเริงมากขึ้น มีความมั่นใจในตัวเอง และมีความพึงพอใจในตัวเองสูงขึ้น นอกจากนั้นยังผ่อนคลาย การเข้าสังคม และยังสามารถฝึกภาษาให้ดีขึ้นได้ นอกจากนั้น การเล่นเกมสามารถก่อให้เกิดการตั้งเป้าภายในตัวเด็กเล่นเกมได้ เพราะว่าจากผลของการศึกษาเด็กที่เล่นเกมได้รับอิทธิพลการประกอบอาชีพมาจากเกมเช่น ตำรวจ ทหาร หรือสถาปนิก ไม่ว่าจะเป็นเนื้อหา รูปแบบการเล่น หรือสังคมภายในเกมที่พวกเขาได้เข้าร่วมด้วย นอกจากนั้นผู้มีอิทธิพลทางสื่อสังคม (Social Influencer) ที่ถ่ายทอดสด หรือลงวีดีโอการเล่นเกมของตัวเองมีอิทธิพล และเป็นตัวอย่างให้เด็กเล่นเกมตั้งเป้าหมายที่จะหารายได้จากการเล่นเกม และหากทางโรงเรียน หรือครูประจำวิชาได้นำเกมมาประยุกต์ให้เข้ากับการเรียนการสอน เกมจะมีส่วนส่วนให้เนื้อหาบทเรียนมีความสนุก น่าสนใจ และเข้าใจได้ง่ายมากยิ่งขึ้น ยกตัวอย่างเช่น เกม Code combat ที่ช่วยให้นักเรียนเรียนรู้การเขียนโปรแกรมพื้นฐาน หรือ Cut the rope ที่เป็นเกมแนวไขปริศนาที่ช่วยให้เด็กมีความคิดสร้างสรรค์มากขึ้น ในปัจจุบันเกมที่ให้ประโยชน์ และสอดแทรกให้เข้ากับบทเรียนมีมากมายเพียงแต่การแนะนำ หรือการอบรมครูให้สามารถประยุกต์ใช้เกมเข้ากับเนื้อหาบทเรียนจากทางโรงเรียน หรือหน่วยงานรัฐยังมีไม่เพียงพอ ทั้งนี้ ภาครัฐสามารถออกมากำหนดนโยบายเพื่อควบคุมพฤติกรรมการเล่นเกมทีเหมาะสมได้ ไม่ว่าจะเป็น 1. เอกสารให้คำแนะนำผู้ปกครอง (Parental Guidance) โดยผู้ผลิตเกม คือผู้สร้างเนื้อหาและเผยแพร่ตัวเกมให้ผู้คนที่มีอุปกรณ์ได้เล่น และเข้าถึง การได้รับความร่วมมือจากทางภาคเอกชนโดยเฉพาะผู้ผลิตเกมจะมีส่วนช่วยในเรื่องของการเพิ่มประโยชน์ และลดผลกระทบของข้อเสียจากการเล่นเกมได้ รัฐบาลควรออกกฎหมายบังคับให้ภาคเอกชนผู้ผลิตเกมจัดทำเอกสารให้คำแนะนำผู้ปกครอง หรือ Parental Guidance ก่อนที่จะนำเกมลงจำหน่ายตามช่องทางต่างๆ ในประเทศไทย ทั้งนี้เอกสารให้คำแนะนำผู้ปกครองควรประกอบไปด้วยข้อมูลสำคัญหลักๆ เช่น ประเภทของเกม, คำอธิบายแนวเกมอย่างย่อ, อายุขั้นต่ำที่แนะนำในการเล่นเกม, Game Rating, เกมนี้สามารถเติมเงินภายในเกมได้หรือไม่, ระยะเวลาที่แนะนำในการเล่นเกมต่อวัน, และแพลตฟอร์มที่เด็กสามารถเล่นเกมได้ เช่น PS4, Nintendo Switch, IOS, AOS เป็นต้น 2. การคัดกรองโฆษณาบนอินเตอร์เน็ต (Media and screen time) ปัจจุบันด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต และความนิยมการใช้สื่อสังคมออนไลน์ และโซเซียลมีเดียที่แพร่หลายไม่ว่าจะเป็น Facebook, YouTube และ Discord ทำให้สื่อเหล่านี้เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ยอดนิยมสำหรับผู้ผลิตเกมใช้โฆษณาเกมด้วยการโฆษณาที่มีดนตรี และการออกแบบที่มีสีสันพร้อมทั้งการไม่ถูกจำกัดโดยหน่วยงานไหน สื่อโฆษณาเหล่านี้จึงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยในการเล่นเกมของเด็กนักเรียน ในขณะที่สื่ออินเตอร์ไม่ได้ถูกควบคุมในเรื่องของเนื้อหา แต่อย่างไรก็เนื่องจากตามการควบคุมอินเตอร์เน็ตโดยหน่วยงานรัฐนั้นเป็นเรื่องที่ยากมากเนื่องจากเทคโนโลยีอินเตอร์เน็ตมีความซับซ้อนกว่าสื่ออื่น ๆ รัฐบาลจึงควรขอความร่วมมือจากภาคเอกชนหรือผู้ผลิตเกม และออกกฎหมายบังคับให้ชัดเจนคือ การโฆษณาเกมของผู้ผลิตอาทิเช่น ผู้ผลิตเกมไม่สามารถโฆษณาบน YouTube หรือ Facebook Ads ถึงกลุ่มเป้าหมายที่อายุต่ำกว่า 15 ปี ได้เกิน 3% ของโฆษณาทั้งหมด ในขณะที่ภาครัฐควรที่จะสนับสนุน และส่งเสริมการโฆษณาของเกมที่ให้ความรู้ให้เป็นที่แพร่หลายยิ่งขึ้น 3. การจำกัดอายุของการเติมเงิน (Age Limit) ในปัจจุบันผู้เล่นเกมสามารถซื้อ หรือติดตั้งเกมหลาย ๆ เกมโดยไม่มีค่าใช้จ่าย แต่เกมที่ไม่คิดค่าใช้จ่ายในการติดตั้งนั้นมักจะมีการเติมเงินจริงภายในเกมเพื่อที่จะแลกเป็นของรางวัลให้แก่ผู้เล่น หรือที่เรียกกันว่า (Microtransaction) ยกตัวอย่างเช่น เกมที่เด็กเล่น 3 อันดับแรกคือ Free Fire, ROV, และ PUBG ซึ่งเป็นเกมบนมือถือที่ให้ดาวน์โหลด และติดตั้งโดยไม่มีค่าใช้จ่ายแต่ทั้งสามเกมมี Microtransaction ที่ผู้เล่นสามารถเติมเงินจริงได้ เด็กเล่นเกมบางคนมีพฤติกรรมเติมเงินที่มากเกินไปเมื่อเทียบกับอายุ ดังนั้นภาครัฐควรเข้ามากำหนดให้ 1) การซื้อบัตรเติมเงินตามห้างสรรพสินค้า หรือร้านสะดวกซื้อ รวมไปถึงการใช้แอปพลิเคชันกระเป๋าเงินออนไลน์ (E-wallet) และออนไลน์ Banking ต้องมีอายุขั้นต่ำในการทำธุรกรรมได้ เฉกเช่นเดียวกับการซื้อสุรา และบุหรี่ และ 2) การซื้อบัตรเติมเงินทุกชนิด หรือการเติมเงินบนเว็บไซด์ต้องมีข้อความเป็นคำเตือนระบุให้เห็นชัดว่า การเล่นเกมที่มากเกินไปเป็นการเสพติดเกม อย่างไรก็ดี จากการศึกษาทั้งหมด ส่วนประกอบสำคัญที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการเล่นเกมของเด็กคือ การเลี้ยงดูของผู้ปกครอง (Parenting) ในขณะที่ สถาบันโรงเรียน และภาครัฐเองจริงๆ แล้วมีบทบาทที่น้อยมากเพราะผู้ปกครองมีความใกล้ชิดกับเด็ก เป็นคนซื้ออุปกรณ์อิเล็กโทรนิกส์และให้เงินค่าขนม และเด็กใช้เวลาอยู่ร่วมด้วยมากที่สุด ดังนั้น หากผู้ปกครองมีความตระหนัก ความรู้ และความเข้าใจถึงสิ่งที่บุตรหลานทำ การลดโอกาสในการเล่นเกมหรือกำหนดระยะเวลาที่เหมาะสมจึงเป็นหน้าที่หลักของผู้ปกครอง ป.ล. ถ้าผู้ปกครองไม่อยากให้ลูกเล่นเกมจากมือถือเลย อาจจะทำอย่างกรณีของผมก็ได้ครับ ก็คือ “ไม่ต้องซื้อ smartphone ให้ลูกใช้เลย เพราะผลการศึกษาก็พบแล้วว่า “วันไหนที่พ่อแม่ยื่นมือถือให้ลูกใช้ วันนั้นคือวันที่เขาจะได้รู้จักการเล่นเกม” วิธีการนี้ได้ผลชัดเจน ลองมาแล้ว

เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยเรื่องของ “การแสดงจุดยืนทางการเมือง”

2020-12-17T23:04:00.001+07:00

ปรากฏการณ์หนึ่งที่มักเกิดขึ้นในช่วงของเหตุการณ์การไม่ลงรอยทางการเมือง จนนำมาสู่การประท้วงในหลายๆ ครั้งที่ผ่านมา (โดยเฉพาะในยุคที่สังคมออนไลน์เข้ามาเป็นส่วนเกี่ยวข้องหลักในชีวิตประจำวัน) ก็คือ การเกิดการเรียกร้องให้คนในสังคมต้องแสดง (หรือเลือกที่จะแสดงเอง) “จุดยืนทางการเมือง (Political Standpoint)” ดังจะเห็นได้จากการประท้วงที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในขณะนี้ โดยล่าสุด ดารา/บุคคลสาธารณะ/หรือผู้มีชื่อเสียงในสังคม เริ่มถูกกระแสกดดันทางสังคมให้ต้อง “แสดงจุดยืนทางการเมือง” เนื่องจากดารา/บุคคลสาธารณะ/หรือผู้มีชื่อเสียงในสังคมเหล่านั้นส่วนหนึ่งก็เป็น Influencer ที่จะสามารถชัดนำหรือดึงดูดให้คนอื่นๆ คล้อยตามและ (อาจจะ) ออกมาประกาศแสดงจุดยืนทางการเมือง อันจะส่งผลให้เกิดพลังในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงได้ การแสดงจุดยืนทางการเมืองก็เปรียบเสมือนกับ “การตัดสินใจเลือก” (Make Choice) ที่สามารถอธิบายได้ตามหลักทางเศรษฐศาสตร์ที่บุคคลหนึ่งสามารถที่จะเลือกที่จะทำ (หรือไม่ทำ) ได้ถ้าการเลือกนั้นมาจากการเลือกที่มีเหตุมีผล (Rational) และมีการเลือกจากข้อมูลที่ถูกสมบูรณ์และถูกต้อง (Perfect Information) จึงจะทำให้การเลือกจุดยืนทางการเมืองนั้นเป็นการเลือกที่ก่อให้เกิด “ประสิทธิภาพ” จริง

แต่ทว่า การแสดงจุดยืนทางการเมืองทั้งในอดีตและปัจจุบัน ในบริบทของสังคมการเมืองของไทยในขณะนี้นั้น อาจจะไม่ไช้เป็นการตัดสินใจเลือกที่สมเหตุสมผลเท่าใดนัก (Rational Choice) ด้วยเหตุผลทางหลักทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์เท่าใดนัก ด้วยสาเหตุดังต่อไปนี้ 1) การเปรียบเทียบผลได้และผลเสียจากการแสดงจุดยืนทางการเมือง (Cost and Benefit) เนื่องจากการเลือกที่ถูกต้องจะต้องเกิดจากการที่ผู้เลือกมีเหตุผล (Rational) ที่สามารถเปรียบเทียบระหว่าง “ผลได้และผลเสีย” (Cost and Benefit) จากการเลือกนั้นได้ ในกรณีของการเลือกแสดงจุดยืนทางการเมืองในส่วนของผลได้ (Benefits) พบว่า การประกาศเลือกว่าสนับสนุนพรรคไหน/กลุ่มไหนให้แน่ชัดเป็นกระบวนการหนึ่งของการสนับสนุนระบอบประชาธิปไตยที่ผู้เลือกสามารถมีสิทธิ์มีเสียงที่จะแสดงจุดยืนของตน และยังเป็นการให้การสนับสนุนพรรค/กลุ่มนั้นๆ ให้สามารถดำเนินตามแนวทางที่ถูกต้อง และแน่นอนว่าจะช่วยในการสอดส่อง (Monitor) การที่พรรค/อีกกลุ่มหนึ่งอาจจะทำอะไรที่ผิดจากที่ควรจะเป็นได้ อันส่งผลให้เกิดความแข้มแข็งของการทำงานในภาคประชาสังคม แต่ในขณะที่ผลเสีย (Cost) จากการแสดงจุดยืนทางการเมืองนั้นก็คือ โอกาสในการได้รับ “บทลงโทฯทางสังคม” จากผู้ที่เห็นต่าง ซึ่งผมเห็นว่าในกรณีของประเทศไทยนั้นต้องยอมรับว่า “ต้นทุนในส่วนนี้สูงมาก” เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศที่ระบบประชาธิปไตยมีการพัฒนาสูงกว่า ยกตัวอย่างเช่น ในประเทศสหรัฐอเมริกา ถ้าจะมีคนๆ หนึ่งที่ประกาศว่าตนสนับสนุนพรรครีพับริกัน คนๆ นั้นก็คงจะไม่ได้ถูกเหยียดหยามหรือถูกด่าทอ หรือถูกบูลลี่อะไรมากนักจากคนที่สนับสนุนพรรคเดโมแครต หรือในกรณีของประเทศอังกฤษ การที่คนๆ หนึ่งประกาศออกมาว่าสนับสนุนพรรคแรงงาน คนๆ นั้นก็คงจะไม่ได้ถูกคนที่สนับสนุนพรรคอนุรักษ์นิยมด่าทอว่ากล่าวแต่อย่างไร เพราะคนในประเทศเหล่านั้นมีความเป็น “ประชาธิปไตย” มากพอที่จะยอมรับการเห็นต่างของคนอื่นๆ ในขณะที่ “การแสดงจุดยืนทางการเมือง” ของประเทศไทยนั้นดูเหมือนผู้แสดงออกจำเป็นต้องจำแบกรับ (หรือยอมรับ) “ต้นทุน” ที่สูงกว่าประเทศดังกล่าวข้างต้น ดังที่เราเห็นได้จากการที่ไลฟ์โค้ชชื่อดังคนหนึ่งถึงกับต้องหมดอนาคตทางการงานกับการแสดงความชื่นชมพลเอกประวิทย์ หรือการที่ดารา/นักแสดงบางคนต้องสูญเสียรายได้จากการออกมาเลือกสนับสนุนม๊อบคณะราษฎร หรือแม้กระทั่งล่าสุดอธิการบดีของมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งที่กำลังถูกนักศึกษาลงชื่อเรียกร้องให้ออกมาแสดงจุดยืนทางการเมืองให้แน่ชัด ซึ่งไม่นับแม้กระทั่งกับคนธรรมดาอย่างเราๆ ทั่วไปที่พอประกาศจุดยืนทางการเมืองออกมาก็อาจจะได้รับผลกระทบทางลบจากคนในที่ทำงานที่อาจมีจุดยืนทางการเมืองที่แตกต่างจากตนได้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นการถูก Cyber Bully จากคนอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่เห็นด้วย, การทะเลาะเบาะแว้งของเพื่อนในกลุ่ม (หรือในครอบครัว), การถูกโยกย้ายของข้าราชการ, หรือการให้ออกจากงาน/ลาพักงานชั่วคราว เป็นต้น ซึ่งแท้จริงแล้ว การได้รับบทลงโทษทางสังคมจากการเห็นต่างทางการเมืองนี้ไม่ควรที่จะเกิดขึ้นเลยกับสังคมที่ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นประชาธิปไตย ดังนั้น ถ้าสังคมอยากจะให้ประชาชนออกมาแสดงจุดยืนทางการเมืองให้มากยิ่งขึ้น สังคมนั้นๆ ก็ควร “ช่วยลดต้นทุน” โดยการให้การยอมรับคนที่มีจุดยืนที่แตกต่างจากตน เพื่อให้เกิดการถกเถียงการเห็นต่างนั้นอย่างสร้างสรรค์มากขึ้น 2) ปรากฏการณ์ตามแห่ (Bandwagon Effect) ของการแสดงจุดยืนทางการเมือง ถึงแม้ว่าสังคมจะเปิดกว้างให้เกิดการแสดงจุดยืนทางการเมืองตามที่ระบุไว้ก่อนหน้านี้ก็ตาม แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า การแสดงจุดยืนทางการเมืองจะมาจาก “การตัดสินใจของคนผู้นั้นอย่างเดียว” 100 เปอร์เซ็นต์ ปรากฏการณ์ตามแห่ (หรือ Bandwagon Effect) ของผู้แสดงจุดยืนทางการเมืองเป็นเรื่องที่นักเศรษฐศาสตร์การเมืองได้ทำการศึกษามาอย่างยาวนาน Bandwagon effect เป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่ผู้คนในสังคมทำบางสิ่งบางอย่างเหมือนๆกัน เนื่องจากคนอื่นได้ทำสิ่งๆนั้น แนวคิดของ "bandwagon effect" นี้ถูกอ้างอิงมาจาก รถบรรทุกม้าลากที่บรรทุกวงดนตรีสดและแห่ไปตามขบวนพาเหรด ด้วยประโยคที่ว่า "jump on the bandwagon" ที่แปลว่าทำตามกระแส หรือการเลียนแบบการกระทำที่ประสบความสำเร็จ ถูกใช้ครั้งแรกในการเมืองอเมริกาในปีค.ศ. 1848 เมื่อ Dan Rice ตัวตลกและเจ้าของละครสัตว์ผู้มีชื่อเสียงในสมัยนั้น เขาเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนผู้ลงสมัครประธานาธิบดี Zachary Taylor เขาได้ใช้รถดนตรีในขบวนแห่และเสียงเพลงเพื่อดึงดูดความสนใจในการรณรงค์หาเสียง ผลปรากฏว่าการรณรงค์ของเขาประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก Zachary Taylor ได้เป็นประธานาธิบดีในสมัยนั้น หลังจากนั้นผู้ลงสมัครว่าที่ประธานาธิบดีคนอื่นๆได้ยึดตามแนวทางนี้เป็นมาตรฐาน งานศึกษาทางด้าน Bandwagon Effect นี้อธิบายว่า สาเหตุที่คนทั่วไปจะได้รับการชักจูงจากปรากฏการณ์ตามแห่นี้มาจากเนื่องจาก มนุษย์ทุกคนอยากเป็นผู้ชนะ ดังนั้นเป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่อยากจะติดตามผู้ชนะหรือมีส่วนร่วมในชัยชนะของคนอื่นๆ นอกจากนั้น มนุษย์ยังเป็นสัตว์สังคมที่อยากได้รับการยอมรับจากคนในกลุ่ม และอาจเกิดความกลัวที่จะแสดงออกถึงการเห็นต่างจากคนในกลุ่มจึงเกิดสิ่งที่เรียกว่า Groupthink ซึ่งก็คือพฤติกรรมของกลุ่มบุคคลที่ปฏิบัติตามตามกันโดยไม่มีการโต้แย้ง ซึ่งถ้าเรากลับไปดูการเกิดม๊อบในประเทศไทย จะเห็นได้ว่า ปรากฏการณ์ Bandwagon Effect เองก็ได้ถูกแทรกแซงอยู่ในกลุ่มม๊อบอย่างทีเราอาจไม่เคยรู้ตัว ในการทดลองทางวิชาการ ผมอยากจะขอให้ผู้อ่านที่อาจเคยเข้าร่วมในกลุ่มของผู้เป่านกหวัด (เมื่อครั้ง กกปส) ในสมัยที่เกิดการขับไล่รัฐบาลยิ่งลักษณ์ว่า “ในการตัดสินใจเข้าร่วมของท่านขณะนั้นได้ถูกตัดสินใจจากเหตุผลอะไรกันแน่ และท่านไปคนเดียวหรือไปเป็นกลุ่มกับเพื่อน” และในทางกลับกัน นักวิจัยทางด้านรัฐศาสตร์อาจจะลองทำการสำรวจม๊อบในกลุ่มนักเรียนนักศึกษาที่มีอยู่ในขณะนี้ดูว่า นักเรียนนักศึกษาแต่ละคนนั้นมาประท้วงด้วยเหตุผลอะไร และมีระดับของการมาเพราะเพื่อนชวนมา (Peer Effect) มากน้อยไหนได้ด้วยเช่นกัน ในทางทฤษฎี ปรากฏการณ์ตามแห่ หรือ Bandwagon Effect จะส่งผลให้เกิดความผิดพลาดทางสถิติทั้ง Inclusion Error และ Exclusion Error หรือกล่าวได้ว่า “คนที่เข้าร่วมกลุ่มประท้วงอาจจะไม่ได้อยากเข้าร่วมจริง และคนที่อยากเข้าร่วมจริงอาจจะไมได้เลือกเข้าร่วม” ซึ่งเป็นความผิดพลาดที่อาจทำให้ตัวเลขของผู้ที่ทำการแสดงจุดยืนทางการเมืองนั้นอาจเป็นตัวเลขที่บิดเบือน (Bias) ได้ ซึ่งอาจจะเป็นตัวเลขที่ควรสูงกว่านี้หรือต่ำกว่านี้ 3) ทางเลือกที่ถูกจำกัด (Corner Solution) ในการแสดงจุดยืนทางการเมือง สังคมไทยแท้จริงแล้วเป็นสังคมที่มีความหลากหลายสูง (ดังที่ผมเคยเขียนไว้ก่อนหน้านี้ในบทความที่ชื่อว่า เศรษฐศาสตร์กับความหลากหลาย หรือ Economics of Diversity http://piriya-pholphirul.blogspot.com/2015/05/economics-of-diversity_25.html) แต่ทางเลือกในสังคมกลับ “ถูกจำกัด” อยู่เพียงไม่กี่ทางเลือก ยกตัวอย่างเช่น ในการเลือกเพศสภาพ สังคมให้ทางเลือกหลักๆ เราในการเลือกเป็นเพียง “ไม่เพศหญิงก็เพศชาย” แต่แท้จริงแล้ว สังคมที่เป็นประชาธิปไตยจริงจะเป็นต้องเปิดกว้างให้เกิดทางเลือกในเพศสภาพที่หลากหลาย ไม่ว่าจะทั้งเป็น ทอม, ดี้, กระเทย, เกย์, เลสเบี้ยน, ชายข้ามเพศ, หญิงข้ามเพศ, ไบเซ็กชั่วล์, และอื่นๆ ซึ่งการเลือกที่ถูกจำกัดนี้ก็เปรียบเสมือนกับคนที่เข้าข่าย “รักพี่เสียดายน้อง แต่ถ้ารักทั้งสองก็กลัวแม่ยายจะว่า” เช่นเดียวกับสังคมไทย ที่การให้คนได้แสดงจุดยืนทางการเมืองจะกำหนดทางเลือกที่จำกัดเพียงแต่สอง (หรือสาม) ทางเลือกเท่านั้น เช่น “ไม่เสื้อเหลืองก็เสื้อแดง” หรือ “ไม่สนับสนุนประชาธิปไตยก็สนับสนุนเผด็จการ” ซึ่งในการเข้าถึงแหล่งทางเลือกที่หลากหลายนั้น ผมขอเสนอให้องค์กรอิสระ/ มหาวิทยาลัย/ กลุ่มโพลล์สำนักต่างๆ ให้ทำการสำรวจและทำการจำแนกกลุ่มประชาชนที่หลากหลาย (และวิเคราะห์โดยละเอียด) นี้ โดยแบ่งกลุ่มทางเลือกให้หลากหลายเช่น • กลุ่ม 1 - เสื้อแดง Original สนับสนุนคุณทักษิณ และแน่นอนว่าอยู่ในกลุ่ม anti สถาบันด้วย • กลุ่ม 2 - เสื้อแดง สนับสนุนคุณทักษิณ ชอบในนโยบายสมัยนั้น แต่ก็ไม่ anti สถาบัน และให้การเคารพสถาบันเป็นอย่างสูง • กลุ่ม 3 - เสื้อแดงใฝ่หาประชาธิปไตย ไม่ได้สนับสนุนคุณทักษิณ ไม่ได้ anti สถาบัน แต่ต้องการการมาของรัฐบาลที่โปร่งใสถูกต้อง • กลุ่ม 4 - สนับสนุนคุณธนาธร และอยู่ในกลุ่ม anti สถาบัน และชอบคุณ ท. เป็นทุนเดิมอยู่แล้ว • กลุ่ม 5 – สนับสนุนคุณธนาธร ชอบแนวคิดที่อยากให้เกิดการเปลี่ยนแปลงประเทศในหลายๆ ด้าน และก็ไม่ได้ anti สถาบัน และไม่ได้ชอบคุณทักษิณ • กลุ่ม 6 – ชอบคุณทักษิณ ไม่ได้ชอบคุณธนาธร และที่เลือกคุณธนาธรเพราะไม่ได้มีทางเลือกอะไรมาก และยังคงรักสถาบัน • กลุ่ม 7 – ไม่ได้ชอบคุณทักษิณ แต่ที่เลือกคุณธนาธรเพราะไม่ได้มีทางเลือกอะไรมาก และยังคงรักสถาบัน • กลุ่ม 8 – ไม่ได้ชอบคุณทักษิณ ไม่ได้ชอบคุณธนาธร และไม่ได้ชอบคุณประยุทธ์ แต่สนับสนุนพรรคประชาธิปัตย์ พรรคภูมิใจไทย และพรรคร่วมอื่นๆ • กลุ่ม 9 – เคยไม่ชอบคุณทักษิณ เคยไปร่วมสมเป่านกหวีดเดินขบวนไล่คุณยิ่งลักษณ์มาก่อน แต่ตอนนี้ก็ไม่ชอบที่มาและการบริหารของคุณประยุทธ์เช่นกัน • กลุ่ม 10 – เคยไม่ชอบคุณทักษิณ และคุณประยุทธ์จะมาด้วยวิธีการไหนไม่สำคัญ แต่ที่แน่ๆ ตอนนี้ก็ไม่ชอบการบริหารประเทศของคุณประยุทธ์เอามากๆ • กลุ่ม 11 – ชอบคุณประยุทธ์มากๆ พร้อมสนับสนุน เพราะท่านน่าจะเป็นคนดี • กลุ่ม 12 - รัฐบาลไหนมาได้หมด ปรับได้ทุกสี ขอบริหารประเทศให้ดีเป็นใช้ได้ • กลุ่ม 13 – ไม่รู้จักคุณทักษิณไม่รู้ว่าตอนนั้นเป็นอย่างไร ยังไม่เกิดหรือยังเด็กอยู่ • กลุ่ม 14 - ใครจะมาจะไปก็ได้ เขาให้ทำอะไรก็ตามนั้น • กลุ่ม 15 – อื่นๆ นอกจากนี้ ซึ่งจะเห็นได้ว่า การแบ่งกลุ่มทางเลือกที่หลากหลายนี้จะช่วยให้เราออกสินค้าทางการเมืองและนโยบายที่ช่วยในการแก้ไขที่ตรงจุดมากขึ้น นอกจากนี้ คงจะเป็นเรื่องปกติ “ถ้าจุดยืนทางการเมืองของคนๆ หนึ่งอาจจะต้องเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา ตามอายุ หรือตามประสบการณ์ชีวิตของคนนั้นๆ” ยกตัวอย่างเช่น ในช่วง 10 ปีก่อน คนๆ หนึ่งอาจจะอยู่ในกลุ่มที่ 8-9 พอเวลาผ่านมาเกิดการรัฐประหารจึงย้ายมาอยู่กลุ่มที่ 11 และพอเข้ามาสู่ช่วงการเลือกตั้ง จึงย้ายมาอยู่กลุ่มที่ 9 และตอนนี้อาจจะมาอยู่ในกลุ่ม 12 แล้วก็ได้ ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ถ้าจะให้เลือกให้คนต้องเลือกแสดงจุดยืดยืนทางการเมืองนั้น ทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์สนับสนุนให้สังคมต้อง “ลดต้นทุน” ในการเลือกจากการให้การเปิดกว้าง (และยอมรับ) ให้คนต้องมีทางเลือกที่หลากหลาย (เฉกเช่นเพศสภาพที่หลากหลาย) และไม่จำเป็นที่จะต้องให้บทลงโทษอะไรกับคนที่เลือกเป็นกลาง/หรือไม่ได้เลือกแสดงจุดยืนทางการเมืองออกมาให้เห็นอย่างเด่นชัด นอกจากนี้ ควร “สร้างผลได้” จากการเลือกเพื่อให้เกิดแรงผลักดันทางกลุ่มก้อนในแนวทางที่เหมาะสม (เช่นการไม่จำเป็นต้องด่าทอคนบางกลุ่มด้วยถ้อยทำหยาบคาย การไม่ทำลายทรัพย์สินและสถานที่ เป็นต้น) นอกจากนี้ ควรให้ความสำคัญกับการส่งเสริมทางเลือกที่หลากหลาย และไม่จำเป็นต้องบังคับ/กำหนดให้ใครคนหนึ่งจำเป็นต้องแสดงจุดยืนทางการเมือง เพราะถ้าแสดงจุดยืนทางการเมืองเป็น “สิทธิขั้นพื้นฐาน” ที่สามารถทำได้ในระบอบประชาธิปไตย “การเลือกไม่แสดงจุดยืนทางการเมือง” ออกมาอย่างเด่นชัด ก็ไม่ได้หมายความว่าสิ่งนั้นจะเป็นปฏิปักษ์กับระบอบประชาธิปไตย และในการรักษาผลประโยชน์ของประเทศเป็นหลัก คนในบางกลุ่มของสังคมกลับควรต้องวางตัว (และปฏิบัติ) ด้วย “ความเป็นกลาง” เสียด้วยซ้ำ โดยกลุ่มคนที่ควรวางตัวเป็นกลางมากที่สุดควรจะเป็น 1) ครูอาจารย์ (ที่ต้องสอนและให้ข้อมูลที่ครบถ้วนและสอนเด็กมีการคิดวิเคราะห์จากข้อมูลนั้น), 2) ข้าราชการ (ที่ได้รับเงินเดือนจากภาษีของประชาชนต้องทำงานรับใช้ประชาชนเป็นสำคัญ), 3) ทหารตำรวจ (ที่ต้องทำหน้าดีดูแลความสงบในประเทศ), 4) พระและนักบวช (ที่ต้องชี้ให้สังคมเห็นบาปบุญคุณโทษ), 5) หน่วยงานอิสระต่างๆ เช่น กกต ปปช รวมถึง สว อีก 250 คน เป็นต้น แต่ถ้าสังคมบังคับให้ท่านต้องแสดงจุดยืนทางการเมืองจริง ก็ของให้เลือกแสดงในจุดยืนที่ “ความดี/ ความถูกต้อง/ และประโยชน์ของประเทศ” เป็นสำคัญ

กลยุทธ์ 4C เพื่อความยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชน

2020-09-28T08:50:00.001+07:00

ในการยกระดับประเทศไทยให้ก้าวออกจากประเทศในกลุ่มกับดักรายได้ปานกลางนั้น เป็นสิ่งจำเป็นที่จะต้องให้ความสำคัญกับการสร้างผู้ประกอบการในวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในระดับท้องถิ่น ดังนั้น ในปี พ.ศ. 2544 รัฐบาลได้จัดตั้งโครงการหนึ่งตําบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (One Tambon One Product: OTOP) ซึ่งโครงการที่สนับสนุนการพัฒนาวิสาหกิจท้องถิ่นโดยใช้ความคิดสร้างสรรค์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยโครงการ OTOP นี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้เกิดการสร้างงานสร้างรายได้และสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชน และเพื่อให้คนในชุมชนสามารถคิดเอง ผลิตเอง สร้างรายได้ และมีการพัฒนาครอบครัวและท้องถิ่น เสริมสร้างภูมิปัญญาท้องถิ่น ส่งเสริมการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และส่งเสริมความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ของคนในชุมชน ตลอดจนการส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีความสอดคล้องกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมในท้องถิ่น แต่อย่างไรก็ดี เกือบ 20 ปีที่ผ่านมา ผลิตภัณฑ์ภายใต้โครงการ OTOP มีทั้งที่ประสบความสำเร็จและทั้งที่ประสบความล้มเหลว ด้วยหลากหลายสาเหตุด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นการที่ผู้ผลิตซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเกษตรกรหรือชาวบ้านในชุมชนยังขาดทักษะของการเป็นผู้ประกอบการ การเกิดข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งสินเชื่อ การผลิตสินค้าที่ไม่ได้มีการใช้ความคิดสร้างสรรค์มากเท่าที่ควร การไม่มีการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ดี รวมไปถึงการไม่ประสบความสำเร็จในการทำตลาด โดยเฉพาะกับตลาดที่มีอำนาจซื้อสูงอย่างตลาดต่างประเทศ เป็นต้น ศูนย์ศึกษาพัฒนาการเศรษฐกิจ (โดยมีผมเป็นหัวหน้าโครงการ) ได้รับการสนับสนุนจากสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (ITD) ได้ทำการศึกษาวิเคราะห์รูปแบบการยกระดับวิสาหกิจชุมชนในสินค้าจากโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) รวมถึงปัจจัยที่จะส่งผลต่อการสร้างความยั่งยืนในสินค้าจากโครงการ OTOP โดยได้เลือกจังหวัดหนองคายเป็นกรณีศึกษา จากการเก็บข้อมูลผู้ประกอบการที่ผลิตสินค้า OTOP ในจังหวัดหนองคายจำนวน 100 ราย มาประกอบกับการสัมภาษณ์เชิงลึกทั้งกับผู้ประกอบการวิสาหกิจ พร้อมทั้งการสัมภาษณ์แบบระดมสมองกับหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องพบว่า กรอบแนวคิดในการสร้างความยั่งยืนแก่วิสาหกิจชุมชนหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ควรประกอบไปด้วย 4 ด้าน ซึ่งในที่นี้จะเรียกว่ากรอบแนวคิดแบบ 4C ดังนี้ 1) Creativity (การสร้างความคิดสร้างสรรค์) – วิสาหกิจ OTOP ที่ประสบความสำเร็จเป็นวิสาหกิจที่ให้ความสำคัญกับการใช้กระบวนการทางด้านความคิดสร้างสรรค์เนื่องจาก การมีความคิดสร้างสรรค์นอกจากจะช่วยในการสร้างมูลค่าเพิ่มในตัวสินค้าแล้ว ยังช่วยสร้างโอกาสในการสร้างความเชื่อมโยงไปยังหน่วยงานต่างๆ รวมไปถึงการทำการตลาดได้ง่ายขึ้นตามมา แต่ประเด็นที่พบก็คือ วิสาหกิจชุมชนที่ขายสินค้าหนึ่งอำเภอหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ยังคงมีการทำกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการสร้างความคิดสร้างสรรค์ที่ต่ำมาก คือเพียงประมาณร้อยละ 11.9 ของจำนวนวิสาหกิจชุมชนทั้งหมดในจังหวัดหนองคายเท่านั้น ในขณะที่ผลการศึกษาจากแบบจำลองทางเศรษฐมิติกลับพบว่า วิสาหกิจชุมชนที่มีการใช้ความคิดสร้างสรรค์ผ่านระบบการวิจัยและการพัฒนาผลิตภัณฑ์จะมีแนวโน้มที่จะมีกำไรสูงกว่าวิสาหกิจชุมชนที่ไม่มีกระบวนการวิจัยผลิตภัณฑ์ประมาณร้อยละ 67-69 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเลยที่เดียว โดยความคิดสร้างสรรค์ต่างๆ ของการผลิตสินค้า OTOP นี้ล้วนมาจากตัววิสาหกิจชุมชนเอง นอกจากนี้วิสาหกิจ OTOP ก็ไม่ได้มีองค์ความรู้สำหรับการแนวทางในการจัดการความคิดสร้างสรรค์ (เช่นการคิดสร้างสรรค์อย่างต่อเนื่อง, การทำการตลาดที่หลากหลาย, หรือการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา) ซึ่งเป็นประเด็นที่น่าสนใจว่า ภาครัฐหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะเข้ามามีส่วนร่วมในการให้วิสาหกิจชุมชนตระหนักถึงความสำคัญของการใช้ความคิดสร้างสรรค์และลงทุนในการมีกระบวนการวิจัยและการพัฒนาในวิสาหกิจชุมชนนี้ให้มากขึ้นได้อย่างไร และจะเรียนรู้ในการวางแผนเพื่อนำความคิดสร้างสรรค์ไปต่อยอดเพื่อให้เกิดประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ต่อไปได้อย่างไร (Commercialization) ดังนั้นข้อเสนอแนะในด้าน Creativity (การสร้างความคิดสร้างสรรค์) ก็คือ - สนับสนุนและส่งเสริมให้วิสาหกิจใช้ประโยชน์จากวัฒนธรรมท้องถิ่นเพื่อส่งมอบไปสู่การสร้างความคิดสร้างสรรค์ที่จะเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของการผลิตสินค้าชุมชน - ควรมีการฝึกอบรมให้วิสาหกิจมีการตั้งงบประมาณสำหรับการวิจัยและการพัฒนาสินค้าใหม่ๆ หรือออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ และเรียนรู้ในการทดสอบตลาด - สร้างความร่วมมือในด้านการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์นี้กับหน่วยงานภายนอกให้มากขึ้นโดยเฉพาะหน่วยงานที่อยู่นอกเหนือจากระบบราชการ เช่น มหาวิทยาลัยหรือหน่วยงานภาคเอกชนที่สามารถส่งเสริมให้เกิดการใช้ความคิดสร้างสรรค์นี้ได้อย่างเต็มที่ พร้อมทั้งส่งเสริมให้เกิดการใช้ความคิดสร้างสรรค์เพื่อไปต่อยอดให้เกิดประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ - ส่งเสริมให้เกิดการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญาอย่างเหมาะสม ตามประเภทของความคิดสร้างสรรค์นั้นๆ (เช่นสิทธิบัตร สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ เป็นต้น) และสนับสนุนให้เกิดการนำความคิดสร้างสรรค์ที่จดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญานั้นมาเป็นหนึ่งในหลักทรัพย์ค่ำประกันในการขอสินเชื่อจากสถาบันการเงินของรัฐได้ เหมือนเช่นโครงการ “แปลงทรัพย์สินเป็นทุน” ที่เคยมีมาในอดีต - ส่งเสริมให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการผลิตเชิงสร้างสรรค์บรรจุ ตัวชี้วัดความสำเร็จของกิจกรรมของหน่วยงานเป็นตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการช่วยเหลือวิสาหกิจชุมชนตามความต้องการเฉพาะด้านของวิสาหกิจชุมชน 2) Coherence (การเชื่อมโยง) – นอกจากการใช้ความคิดสร้างสรรค์ซึ่งเป็นกิจกรรมต้นน้ำแล้ว การเชื่อมโยงความคิดสร้างสรรค์ไปสู่กระบวนการปลายน้ำอย่างการทำการตลาด (Marketing) ก็มีความสำคัญไม่ด้อยไปกว่ากัน ซึ่งผลการศึกษาจากการเก็บข้อมูลของวิสาหกิจ OTOP พบว่า วิสาหกิจชุมชนที่มีกระบวนการวิจัยผลิตภัณฑ์จะมีแนวโน้มที่จะมีกำไรสูงกว่าวิสาหกิจชุมชนที่ไม่มีกระบวนการวิจัยผลิตภัณฑ์ถึงประมาณร้อยละ 67-69 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในขณะที่ถ้าวิสาหกิจมีการพัฒนาช่องทางในการจัดจำหน่ายและกระจายสินค้าทางอื่น ๆ ก็ยังส่งผลต่อการเพิ่มขึ้นของกำไรทั้งการมีหน้าร้านของตัวเอง (เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 2-6), การขายหน้าร้านของเครือข่าย (ประมาณร้อยละ 5-8) การขายออนไลน์ (ประมาณร้อยละ 4-8) และการขายผ่านตัวแทนจัดจำหน่าย (ร้อยละ 21) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติด้วยเช่นกัน แต่ทว่า วิสาหกิจชุมชนกลับประสบปัญหาการสร้าง “ความเชื่อมโยง (Coherence) ระหว่างกิจกรรมต้นน้ำกับกิจกรรมปลายน้ำดังกล่าวไม่ได้มากนัก โดยถึงแม้ว่าจะมีการเชื่อมโยงกันบ้างแต่ก็ยังไม่สามารถทำได้หรือทำไม่ได้ครบถ้วนแบบเป็นระบบ ดังนั้นข้อเสนอแนะในด้าน Coherence (การสร้างความเชื่อมโยง) ก็คือ - สร้างองค์ความรู้กับผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนให้เข้าใจถึงระบบห่วงโซ่คุณค่า (Supply Chain) ของวิสาหกิจของตน และสามารถวิเคราะห์จุดแข็งและจุดอ่อน และสมรรถนะหลัก (Core Competency) ของวิสาหกิจของตนให้ได้ - ประชาสัมพันธ์และให้ความรู้กับวิสาหกิจว่ามีหน่วยงานใดที่จะเข้ามาช่วยเหลือธุรกิจในแต่ละขั้นตอนในระบบห่วงโซ่คุณค่าเพื่อขอความช่วยเหลือในการเพิ่มมูลค่าในแต่ละขั้นตอนอย่างเป็นรูปธรรม - ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ทราบบทบาทของหน่วยงานในแต่ละขั้นตอนในระบบห่วงโซ่คุณค่าของวิสาหกิจในการให้ความช่วยเหลือวิสาหกิจสร้างสรรค์ รวมทั้งพิจารณาวางแผนงบประมาณให้มีบทบาทในการพัฒนาวิสาหกิจตามการช่วยเหลือในขั้นตอนต่างๆที่มีตัวชี้วัดที่ต่างกัน - จัดทำโครงการฝึกอบรมให้ความรู้ความเข้าใจของผู้บริหารวิสาหกิจถึงความสำคัญชองการพัฒนาแต่ละขั้นตอนของห่วงโซ่มูลค่า และความเชื่อมโยงของขั้นตอนในการเพิ่มมูลค่าสินค้าและยอดขาย ทั้งนี้ การฝึกอบรมควรคำนึงถึงความเสี่ยงและปัจจัยภายนอกของการเพิ่มมูลค่าในแต่ละขั้นตอนด้วย 3) Connectivity (การเชื่อมต่อ) - ในด้านของการทำการตลาดของวิสาหกิจชุมชนที่ผลิตสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ในกรณีของจังหวัดหนองคายพบว่า วิสาหกิจชุมชนยังมีการเชื่อมต่อ (Connectivity) ไปยังตลาดต่างประเทศที่น้อยมากเพราะกว่าร้อยละ 88 ของยอดขายสินค้าหนึ่งอำเภอหนึ่งหนึ่งผลิตภัณฑ์จึงเกิดขึ้นเพียงภายในจังหวัดหรือในระดับภูมิภาคเท่านั้น ผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนยังไม่สามารถสร้างความเชื่อมต่อไปสู่ตลาดที่มีอำนาจซื้อสูงอย่างกรุงเทพมหานครและปริมณฑล (เพียงร้อยละ 7.77) หรือตลาดต่างประเทศ (เพียงร้อยละ 0.35) เท่านั้น โดยสาเหตุสำคัญมาจาก การที่วิสาหกิจไม่ได้มีการผลิตสินค้าที่ตรงตามความต้องการของตลาดที่มีอำนสจซื่อสูงเหล่านั้น นอกจากนั้นวิสาหกิจชุมชนยังไม่ได้มีการสร้างเครือข่ายความเชื่อมต่อกับหน่วยงานภายนอกพื้นที่มาเท่าที่ควร โดยเฉพาะความร่วมมือกับหน่วยงานเอกชน และ มหาวิทยาลัย ซึ่งมีส่วนสำคัญต่อการสร้างองค์ความรู้สร้างสรรค์นวัตกรรมและการทำการตลาด ดังนั้นข้อเสนอแนะในด้าน Connectivity (การสร้างความเชื่อมต่อ) ก็คือ - จัดโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อส่งเสริมและการพัฒนารูปแบบการนำเสนอผลิตภัณฑ์ที่ตอบสนองต่อพฤติกรรมตลาดและวิถีชีวิตยุคใหม่ให้ได้ และสร้างช่องทางการตลาดที่สามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายและสามารถกระตุ้นความต้องการตลาดของกลุ่มผู้บริโภคเป้าหมาย รวมถึงการเชื่อมโยงสู่วิถีชุมชนในพื้นที่จังหวัดเข้ากับผลิตภัณฑ์ OTOP เพื่อทำให้เกิดภาพลักษณ์ที่สามารถสร้างการรับรู้ และกระตุ้นการบริโภคของกลุ่มเป้าหมายได้มากยิ่งขึ้น - อบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อส่งเสริมและผลักดันให้ผู้ประกอบการ OTOP ในจังหวัดหนองคายสามารถใช้เครื่องมือด้านการตลาดแบบออนไลน์ (Online) อาทิเช่น Facebook, Youtube, LINE@ ได้อย่างเข้าใจ ผลักดันการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมในการสร้างความแตกต่างและสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ OTOP รวมถึงนำการตลาดดิจิทัล (Digital Marketing) เข้ามาช่วยในการบริหารจัดการธุรกิจ และการทำการตลาดออนไลน์ เพื่อให้สามารถจำหน่ายสินค้าผ่านช่องทางออนไลน์อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นเพราะการตลาดออนไลน์ถือเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยเพิ่มศักยภาพทางธุรกิจ และทำให้ธุรกิจประสบความสำเร็จอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ต้องมีการผลักดันให้ผู้ประกอบการ OTOP สามารถใช้ทั้งการตลาดแบบออนไลน์ (Online) และ ออฟไลน์ (Offline) เพื่อให้เข้าถึงผู้บริโภคกลุ่มเป้าหมายทั้ง 2 แบบได้ - ให้คำปรึกษาแก่ผู้ประกอบการ OTOP ด้านการพัฒนาสินค้าให้มีคุณภาพ และการกำหนดกลยุทธ์การตลาดเพื่อขยายโอกาสทางธุรกิจ และขยายช่องการจำหน่ายสินค้าให้เข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย ดังนั้นจึงควรมีการสร้างช่องทางการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ OTOP เพิ่มขึ้นเพื่อให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงผลิตภัณฑ์ OTOP ได้สะดวกมากขึ้น โดยจัดให้มีร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์ OTOP ในห้างสรรพสินค้าบิ๊กซี โลตัส หรือเซเว่น อีเลฟเว่น และสถานีบริการน้ำมันในทุกอำเภอ โดยหน่วยงานของรัฐในจังหวัดต้องเป็นสื่อกลางในการเจรจาต่อรองกับภาคเอกชนเรื่องสถานที่เช่าและราคาเช่า - จัดทำโครงการและ/หรือกิจกรรม “การสร้างเครือข่ายทางธุรกิจ OTOP” (OTOP to Business Networking) เพื่อเป็นเวทีให้วิสาหกิจชุมชนและภาคเอกชน มีโอกาสได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางธุรกิจ และโอกาสการทำธุรกิจร่วมกันในรูปแบบต่างๆ - สร้างระบบการเรียนรู้เทคนิคการผลิต และร่วมกัน (Cooperation) ตลอดจนโอกาสในการเพิ่มส่วนแบ่งตลาด และผลกำไรได้ ถ้าโครงการหรือกิจกรรม “การสร้างเครือข่ายทางธุรกิจ OTOP” ประสบความสำเร็จ อาจจะทำให้เกิดการสร้างเครือข่ายข้อมูลการตลาด (Marketing Information) การคลังสินค้า (Warehousing) และการจำแนกแจกจ่าย (Distribution) การสร้างเครือข่ายการบริการหลังการขาย (After-sale Service) และการเรียกเก็บเงิน (Collections) - จัดทำโครงการความร่วมมือระหว่าง OTOP และ ภาคเอกชน ให้ครอบคลุมธุรกิจตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ โดยกลไกการขับเคลื่อนในการสร้างเครือข่ายธุรกิจ คือ หน่วยงานของรัฐ เช่น สำนักงานพัฒนาชุมชน, สำนักงานพาณิชย์, หอการจังหวัด สภาอุตสาหกรรมจังหวัด เป็นแกนกลางในการเชื่อมโยง OTOP และ ภาคเอกชน - จัดให้หน่วยงานวิชาการของพื้นที่ เช่น วิทยาลัยชุมชน และมหาวิทยาลัยในพื้นที่ เป็นตัวกลางในการประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ รวบรวมประเด็นปัญหาในการแก้ไข และช่วยเหลือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการวางแผนงบประมาณในการพัฒนาธุรกิจสร้างสรรค์ในจังหวัดให้เกิดความร่วมมืออย่างเป็นรูปธรรม 4) Competitiveness (การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน) – ในการสร้างความยั่งยืนทางธุรกิจให้กับวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดหนองคายนั้นจะเป็นที่จะต้องมีการพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขัน ซึ่งแน่นอนว่า นอกจากการใช้ความคิดสร้างสรรค์ การสร้างการเชื่อมโยง การสร้างความเชื่อมต่อดังที่กล่าวมาข้างต้นจะส่งผลทำให้วิสาหกิจชุมชนมีผลประกอบการที่สูงขึ้นก็ตาม แต่ทั้งนี้แนวทางสำคัญเพื่อให้เกิดการสร้างขีดความสามารถการแข่งขันอย่างยั่งยืนก็คือได้แก่ ประการแรก นอกจากจะต้องมีการจัดการนวัตกรรม ตั้งแต่การมีกระบวนการสร้างสรรค์ การพัฒนาและออกแบบผลิตภัณฑ์แล้ว ควรจะต้องมีการจัดการองค์คามรู้อย่างเช่น การนำสินค้าที่ออกแบบหรือสร้างสรรค์นั้นเข้าสู่กระบวนการจดทะเบียนทรัพย์สินทรงปัญญา (Intellectual Property Right) ด้วยเช่นกัน เพราะการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญาจะช่วยลดโอกาสในการถูกละเมิดจากการลอกเลียนแบบจากผู้ผลิตรายอื่นๆ และยังเป็นการสร้างโอกาสในการฟ้องร้องให้กฎหมายดำเนินคดีผู้ที่ทำการละเมิดนั้นได้ ประการที่สอง การใช้เทคโนโลยีเพื่อช่วยในการผลิตสินค้าจะมีส่วนสำคัญในการลดต้นทุนทางด้านแรงงาน ประการที่สาม การพัฒนาทักษะแรงงานและการจัดการองค์ความรู้ของแรงงานจะมีส่วนสำคัญต่อการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของวิสาหกิจชุมชน ดังนั้นข้อเสนอแนะในด้าน Competitiveness (การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน) ก็คือ - การนำสินค้าที่ออกแบบหรือสร้างสรรค์นั้นเข้าสู่กระบวนการจดทะเบียนทรัพย์สินทรงปัญญา (Intellectual Property Right) อย่างเหมาะสม ตามประเภทของความคิดสร้างสรรค์นั้นๆ (เช่นสิทธิบัตร สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ เป็นต้น) - ส่งเสริมการให้สินเชื่อกับภาคธุรกิจที่มีความต้องการในการขอสินเชื่อเพื่อขยายการลงทุนในเทคโนโลยี หรือมีการลดหย่อยภาษีสำหรับวิสาหกิจที่มีการคิดค้นเทคโนโลยีในการผลิตใหม่ๆ - พัฒนาทักษะแรงงานและการจัดการองค์ความรู้ของแรงงาน เช่นการใช้ประโยชน์จากกองทุนพัฒนาฝีมือแรงงาน จากภาพข้างล่างได้แสดงให้เห็นว่าปัญหาทั้ง 4C (Creativity, Coherence, Connectivity, Competitiveness) นี้ล้วนมีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน และเป็นสิ่งจำเป็นที่จะต้องมีแนวทางการดำเนินนโยบายเพื่อเพิ่มศักยภาพและรักษาสมดุลของทั้ง 4 ด้านนี้ กรอบแนวคิดกลยุทธ์ 4C (Creativity, Coherence, Connectivity, Competitiveness) สำหรับวิสาหกิจชุมชน โดยหน่วยงานภาครัฐจำเป็นต้องการการวางแผนสำหรับการสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก อย่างรอบด้านและคลอบคลุม เพื่อเป็นการยกระดับและสร้างความยั่งยืนกับผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชน OTOP นี้ได้

สะเต็มศึกษา

2020-07-31T00:06:00.004+07:00

หลายท่านอาจจะเคยได้ยินการศึกษาที่เรียนว่า "สะเต็มศึกษา (STEM Education)" โดยคำว่า STEM ย่อมาจากตัวอักษะในสาขาวิชาหลักๆ 4 วิชาได้แก่ S = Science, T = Technology, E = Engineering, และ M = Mathematics ซึ่งคำว่า STEM ในความหมายภาษาอังกฤษแปลว่า “ต้นกำเนิด” ดังนั้นในแนวคิดของด้านการศึกษา STEM ในที่นี้ก็เปรียบเสมือนกับ “ต้นกำเนิดในการสร้างนวัตกรรม” ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาประเทศที่มีวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเป็นตัวขับเคลื่อน

คำว่า STEM ถูกใช้ครั้งแรกโดยสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งประเทศสหรัฐอเมริกา (the National Science Foundation: NSF) ซึ่งใช้คำนี้เพื่ออ้างถึงโครงการหรือโปรแกรมที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ อย่างไรก็ตามสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งประเทศสหรัฐอเมริกาไม่ได้ให้นิยามที่ชัดเจนของคำว่า STEM มีผลให้มีการใช้และให้ความหมายของคำนี้แตกต่างกันไป

ด้วยสาเหตุนี้ ในการเรียนการสอนยังมีความเข้าใจผิดเกี่ยวกับสะเต็มศึกษาพอสมควร เพราะอาจจะเข้าใจว่าจะต้องเรียนออกมาแบบเน้น “ วิชาการ” ที่ต้องการสูตรคณิตศาสตร์ที่ยากๆ หรือต้องเก่งคอมพิวเตอร์เท่านั้น แต่จริงๆ แล้ว สะเต็มศึกษา คือ แนวทางการจัดการศึกษาให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้และสามารถบูรณาการความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี กระบวนการทางวิศวกรรม และคณิตศาสตร์ ไปใช้ในการเชื่อมโยงและแก้ปัญหา ในชีวิตจริง

ดังนั้น สะเต็มศึกษาจึงเน้นไปที่ “การบูรณาการการเรียนรู้ที่ไม่เน้นเพียงการท่องจำทฤษฎีหรือกฏทางวิทยาศาสตร์ และคณิตศาสตร์ (เพื่อไปใช้สอบ) แต่เป็นการสร้างความเข้าใจทฤษฎีหรือกฎเหล่านั้นผ่าน 1) การปฏิบัติให้เห็นจริงควบคู่กับการพัฒนาทักษะการคิด ตั้งคำถาม แก้ปัญหาและการหาข้อมูลและวิเคราะห์ข้อค้นพบใหม่ๆ พร้อมทั้งสามารถนำข้อค้นพบนั้นไปใช้หรือบูรณาการกับชีวิตประจำวันได้จริง

สะเต็มศึกษาจึงส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมหรือโครงงานที่มุ่งแก้ปัญหาที่พบเห็นในชีวิตจริง ซึ่งการทำงานประเภทแบบกิจกรรมจึงต้องการทักษะที่มากกว่าองค์ความรู้ด้านคณิตศาสตร๋หรือวิทยาศาสตร์ เช่นทักษะการติดต่อสื่อสาร ทักษะการทำงานเป็นทีม ทักษะความคิดสร้างสรรค์

ด้วยสาเหตุดังกล่าว หลายสำนักคิดจึงเปลี่ยนจากคำว่า STEM ไปเป็นคำว่า STEAM โดยเพิ่มตัว A ซึ่งก็คือ Art เข้ามาด้วย

ซึ่งในโลกความเป็นจริง ทักษะด้าน STEM มีความจำเป็นต่อทุกอาชีพหรือเปล่า อาชีพที่เป็นสายมนุษย์ สายศิลปะ ต้องใช้ทักษะ STEM ทั้งสิ้นเนื่องจากการเรียนในแต่ละวิชาจะมีวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกันดังนี้

ซึ่งพอดูแล้วจะเห็นได้ว่า นอกจากองค์ความรู้ที่เป็นทักษะเฉพาะแล้ว ผลลัพธ์จากการเรียนแบบ STEM จะมุ่งเน้นในการสร้างทักษะประเภท 4C ซึ่งก็คือ 1) การคิดวิเคราะห์ (Critical Thinking), 2) การทำงานร่วมกัน (Collaboration), 3) การติดต่อสื่อสาร (Communication), และ 4) การมีความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) ยกตัวอย่างเช่น การเรียนแพทย์ที่แต่เดิมอาจจะเรียนแค่วิชาทางการแพทย์เท่านั้น แต่ในการทำงานจริงแพทย์กลับต้องใช้ทักษะการสื่อสาร (Communication Skill) และ ทักษะด้านมนุษยสัมพันธ์ (Interpersonal skill) ในการติดต่อกับคนไข้, หรือในกรณีของวิศวกรที่แต่เดิมจะเรียนเฉพาะวิชาด้านวิศวกรรมศาสตร์อย่างเดียว แต่ในการทำงานจริงวิศวกรกลับต้องพึ่งพาทักษะในการบริการจัดการทีม (Team Management) เป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่อาชีพยอดฮิตในปัจจุบันอย่าง “นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Scientist) นอกจากจะต้องมีทักษะด้านคอมพิวเตอร์และสถิติแล้ว ยังต้องมีทักษะด้านการตลาดเพื่อเข้าใจพฤติกรรมผู้บริโภคด้วยเช่นกัน สาขาครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์เดิมปัจจุบันก็แปลงไปสู่การเรียนผ่าน EduTech มากขึ้น หรือแม้กระทั่งในสายศิลปะทีต้องเกี่ยวข้องกับการออกแบบและการ Design เองในปัจจุบันล้วนมีเทคโนโลยีและคอมพิวเตอร์มาช่วยทั้งสิ้น

อย่างไรก็ดี ในสังคมที่เราอาจยังมีมายาคติว่า เด็กเก่งควรเรียนหรือประกอบอาชีพที่ใช้ความรู้ด้านวิทย์ – คณิตเป็นหลัก เมื่อเราจะนำแนวคิดการเรียนการสอนแบบ STEM เข้ามาใช้ มันจะเข้ามาตอกย้ำความเชื่อเรื่องความสำคัญของวิทย์-คณิตที่ผิด ทั้งนี้ การแบ่งสายการเรียนเป็นสายวิทย์-สายศิลป์นั้นเป็นแนวความคิดที่ผิดมากๆ การแบ่งระบบเป็นห้องคิง หรือห้อง Gift ก็เป็นแนวคิดที่ผิดมากๆ ด้วยเช่นกัน เพราะการศึกษาปัจจุบันเป็นการบูรณาการที่ไม่ควรที่จะเน้นไปที่สายใดสายหนึ่ง (และทิ้งอีกสายหนึ่ง) ความคิดนี้มันจึงเป็นการบั่นทอนคนที่มีความสามารถ การเรียนแบบ STEM ที่ผ่านโครงการจะช่วยดึงศักยภาพของคนแต่ละประเภทออกมาให้เห็น “ความเก่ง” ที่แตกต่างกันมากขึ้น เช่นในการทำโครงการการออกแบบหุ่นยนต์ ในทีมจะต้องมีทั้งคนที่เก่งด้าน coding หรือเก่งด้านคณิตศาสตร์หรือเทคโนโลยี แต่เช่นเดียวกัน ในทีมก็อาจจะต้องมีคนที่เก่งในการ “บริหารจัดการ” หรือ “เก่งในด้านการออกแบบ” เพื่อให้ทีมนั้นสามารถบรรลุเป้าหมาย ดังนั้นเด็กที่คิดว่าตัวเองไม่เก่งเลข ไม่เก่งวิทยาศาสตร์จะได้ผลบวกจากการเรียนแบบ STEM เพราะเด็กจะมองวิทยาศาสตร์/คณิตศาสตร์เป็นความสนุกอีกแบบหนึ่ง และเห็นว่าความสามารถของตัวเองก็มีค่ากับเรื่องนี้

นอกจากนั้น ระบบการศึกษาของเราจึงไม่ควรมีการแบ่งกลุ่มสาระ หรือไม่ควรมีการกำหนดสายวิทย์ สายศิลป์ แต่เราควรให้เด็กได้เรียนรู้รอบด้านๆ ตามหลักการของ STEM (หรืออาจจะ STEAM) โดยวิชาที่จะสำคัญมากๆ ก็คือ การมีวิชาในลักษณะของโครงการที่เด็กจะได้ทำงานกลุ่มและเกิดการบูรณาการวิชาต่างๆ เพื่อนำไปสู่การประดิษฐ์คิดค้นนวัตกรรมเพื่อจะใช้แก้ปัญหาชุมชนได้จริง

ทั้งนี้เราไม่รู้เลยว่าเด็กคนนั้นๆ อยากเป็นวิศวกรแค่ไหน ถึงต้องมาเลือกเรียนตั้งแต่ชั้นมัธยม ถ้าในต่างประเทศ กว่าเด็กจะเลือกเรียนที่จะเป็นอะไร บางทีก็จบชั้น ปี 2 ในมหาวิทยาลัยเข้าไปแล้ว ไม่มีใครต้องมาเลือกเรียนตั้งแต่ชั้นมัธยม และไม่มีประเทศไหนที่มีการแบ่งสายวิทย์สายศิลป์ หรือแบ่งห้องตามเกรดเหมือกับประเทศไทย เพราะการทำงานจริง คุณไม่ได้เลือกว่าจะต้องทำงานกับคนเก่งเหมือนตัวเองเท่านั้น

แต่ทั้งนี้ ถ้าเด็กบางคนอยากเน้นหนักไปที่การเป็นนวัตกรทางด้านวิทยาศาสตร์ โรงเรียนก็อาจจะจัดเป็นชมรม หรือวิชาในลักษณะของ After School Program ได้

อย่างไรก็ดี ปัญหาหลักของการจัดการศึกษาแบบ STEM ในทุกประเทศทั่วโลก ภายใต้ปัญหาความเหลื่อมล้ำนั้น นอกเหนือจากการขาดแคลนอุปกรณ์และทรัพยากรที่จำเป็นต่อการเรียนการสอนในลักษณะของ STEM นี้แล้ว แต่มันยังรวมไปถึง การขาดแคลนบุคลากร ทั้งในเชิงปริมาณ เชิงคุณภาพ และที่สำคัญคือการขาดแคลนในเชิงของ Mindset ของครูและผู้บริหารโรงเรียนที่มักชินกับระบบการสอนแบบเดิมๆ และเชื่อแบบเดิมๆ

ทั้งนี้จากงานศึกษาของเราที่ทำให้กับทาง สสส. พบว่า ปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านรายได้และเหลื่อมล้ำด้านพื้นที่เป็นอุปสรรคที่สำคัญที่สุดต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาด้านคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ของเด็กไทย และแน่นอนว่า เราไม่สามารถลดความเหลื่อมล้ำที่เป็นรากเง้าของประเทศไทยนี้ได้ แต่ทั้งนี้ งานศึกษาของเราก็ยังมีการนำเสนอข้อเสนอแนะอยู่บ้าง

ดังนั้นในการขาดแคลนคงต้องดูว่า เป็นการขาดแคลนในด้านใด เป็นการขาดแคลนด้านอุปสงค์หรือด้านอุปทาน เพราะแต่ละการขาดแคลนจะมีวิธีการบริหารที่แตกต่างกัน ยกตัวอย่างเช่น

ถ้าเป็นการขาดแคลนด้านอุปทานอย่างการขาดด้านด้านอุปกรณ์/เครื่องมือ ในส่วนนี้งบประมาณของรัฐสามารถเติมเต็มในส่วนนี้ได้ หรือสามารถสร้างระบบการเชื่อมโยงไปใช้สถานที่หรืออุปกรณ์ในมหาวิทยาลัย/โรงเรียนอาชีวะในพื้นที่ได้

แต่ถ้าเป็นการขาดแคลนทางด้านบุคลากรก็คงจะต้องมาใช้การพัฒนาทักษะผ่านการฝึกอบรม ซึ่งปัจจุบันทาง สวทช (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ) ก็ได้มีการฝึกอบรมครูทางด้านวิทยาศาสตร์อยู่แล้ว นอกจากนี้ ยังสามารถดำเนินนโยบายการให้ผู้ที่จบสายงิทยาศาสตร์ แต่ไม่ได้จบทางศึกษาศาสตร์ให้เข้ามาช่วยสอนได้ด้วย

แต่ประเด็นที่น่ากลัวกว่าการขาดแคลนทรัพยากรเหล่านี้ก็คือ “การขาดแคลนทางทัศนคติของครูและผู้บริหารการศึกษา” ที่ไม่ได้เห็นความสำคัญหรือคิดจะมีการปรับ เพราะถ้าเราดูที่ต้นทุนแล้วจะพบว่า ทรัพยากรในการศึกษาด้าน STEM นี้ไม่ได้มีต้นทุนที่สูงมากจนเอื้อไม่ถึง และตรงข้ามต้นทุนส่วนใหญ่จะเป็นต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) ซึ่งเป็นการลงทุนในตัวอุปกรณ์เป็นสำคัญ นอกจากนั้น การเรียนการสอนจริงๆ กลับเป็นการทำเป็นโครงการโดยนำจากครูผู้สอน ไม่ได้จำเป็นต้องมีค่าใช้จ่ายอะไรเพิ่มเติมมากนัก

ดังนั้นโดยสรุปเราจะเห็นได้ว่า สะเต็มศึกษาเป็นแนวทางการสอนที่จำเป็นสำหรับทุกคนในโลกปัจจุบันที่มีความไม่แน่นอนสูง ปัญหาทั้งเรื่องของ Digital Disruption หรือปัญหาในเรื่องของโควิด-19 ได้แสดงให้เห็นว่า เราต้องการทรัพยากรบุคคลที่เรียนรู้ในการ “ปรับตัวเก่ง” และมีความยืดหยุ่น ซึ่งการเรียนการสอนแบบ STEM จะเน้นไปที่การสร้างให้เด็กเกิดความสงสัย และหาวิธีการทดลองเพื่อตอบข้อสงสัยนั้น ซึ่งแน่นอนว่า การทดลองกว่าจะได้จะต้องมีการลองผิดลองถูก ไม่ได้มีโจทย์แบบถูกผิดตายตัวเหมือนการเรียนการสอนแบบยุคเก่าๆ ซึ่งการเรียนแบบนี้จะทำให้เด็กเกิดมาเป็นผู้ใหญ่ที่มีความยืดหยุ่นและรู้จักปรับตัวกับอนาคตที่ไม่แน่นอนได้

การเรียนแบบ STEM ยังเป็นการสร้างผู้ใหญ่ที่มี Mindset ของการเป็นนวัตกร (Innovative Adult) ซึ่งจะมีคุณลักษณะดังนี้

1. ชอบที่จะทำในสิ่งที่แตกต่างจากที่ผู้อื่นทำอยู่แบบเดิมๆ โดยมีจุดมุ่งหมายที่จะทำให้ผลของงานที่คิดหรือสร้างสรรค์ขึ้น มีคุณค่าเพิ่มอย่างก้าวกระโดด สร้างความแตกต่างและได้รับการยอมรับกว่าของเดิมหรือระบบเดิม

2. เป็นผู้ที่มีลักษณะยอมรับความคิดเห็นที่แตกต่างได้อย่างเป็นธรรมชาติ ทำให้เข้ากับเพื่อนร่วมงานอื่นได้ง่าย ชอบทำงานร่วมกับเพื่อนต่างหน่วยงาน หรือผู้ที่ร่วมอยู่ในเครือข่ายงานเดียวกันเพื่อแสวงหาความคิดใหม่ๆ หรือความที่ที่แตกต่างจากสิ่งที่เคยรับรู้

3. ไม่กลัวต่อการหาวิธีแก้ปัญหาที่ซับซ้อน เลือกวิธีการแก้ปัญหาด้วยการทำความเข้าใจกับปัญหาเพื่อค้นพบสาเหตุที่แท้จริงของปัญหาแม้จะเป็นเรื่องยากและต้องใช้เวลา

4. ไม่กลัวที่จะแสดงความคิดเห็นในสิ่งใหม่ๆ ที่คนทั่วไปเห็นว่าเป็นความคิดหรือการกระทำที่หลุดนอกกรอบหรือกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้ แม้ว่าสิ่งใหม่นั้นอาจไม่เคยมีใครคิดถึง ไม่เคยได้ยินได้ฟัง หรือไม่เคยเห็นมาก่อน

อย่างไรก็ดี สะเต็มศึกษายังไม่ใช่ระบบการศึกษาที่เหมาะกับการเรียนการสอนแบบออนไลน์ โดยผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารได้เคยกล่าวไว้ว่า การเรียนรู้ของมนุษย์จะมาจาก 3 ทางได้แก่ 1) การฟัง, 2) การอ่าน, และ 3) การปฏิบัติจริง โดยการผังเป็นเรื่องที่เรียนรู้ง่ายที่สุดและมนุษย์จะชอบมากที่สุด แต่การฟังส่งผลต่อการเรียนรู้เพียงไม่ถึงร้อยละ 10 ในขณะที่การอ่านจะส่งผลต่อการเรียนรู้ประมาณร้อยละ 30 แต่ทว่า การเรียนรู้ส่วนใหญ่ของมนุษย์จะเกิดขึ้นจากการที่ได้ลงมือปฏิบัติจริง ผ่านการใช้มือ การสัมผัส และการพูดคุย (Hand) ดังนั้นในมุมของผม ถ้าพูดถึง STEM แบบการเรียนรู้ผ่านโครงการนั้นต้องยอมรับว่า การเรียน Online ยังไม่สามารถเข้ามาทดแทนได้ การเรียน Online คงเป็นแค่การเรียนในเชิงที่เรียนผ่านการ Lecture ได้เท่านั้น

ความเหลื่อมล้ำในสังคมเป็นเรื่องใหญ่ที่จำเป็นต้องมีนโยบายแก้ไขในหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะด้านนโยบาบการคลัง การเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพเป็นเรื่องหนึ่งที่ช่วยแก้ไขได้ แต่ปัญหาก็คือ การศึกษาที่มีคุณภาพไม่ได้ถูกสร้างมาสำหรับทุกคน ดังนั้นสิ่งที่ภาครัฐจะช่วยได้ก็คือ จะทำอย่างไรที่จะทำให้องค์ความรู้แบบ STEM นี้มีราคาถูกที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้

การศึกษาแบบ STEM จะช่วยให้เด็กที่ไม่ได้มีทรัพยากรในการ “กวดวิชา” ไม่ต้องเสียเปรียบกับการสอบเข้ามหาวิทยาลัยที่วัดเพียงทักษะด้านความรู้ แต่เป็นการช่วยให้เด็กได้เรียนรู้จากการ “ปฏิบัติจริง” ซึ่งเป็นทักษะที่มีความสำคัญที่เด็กคนนั้นอาจจะออกมาเป็นคนที่ “ทำงานเป็นจริง” และเริ่มต้นจากการเป็นผู้ประกอบการได้เลย ซึ่งการเป็นผู้ประกอบการนี้ การได้รับใบปริญญาหรือจบจากมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงจะไม่มีความสำคัญในส่วนนี้

ในท้ายที่สุด ภาครัฐต้องตระหนักว่า การเรียนการสอนทางด้านสะเต็มศึกษานี้ไม่ได้หมายความว่าจะต้องให้เด็กมีความเชี่ยวชาญทางด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และเทคโนโลยีเพื่อที่จะให้เด็กโตมาเป็นนักวิทยาศาสตร์/วิศวกร/หรือนวัตกร แต่ควรเป็นการสร้างระบบการศึกษาที่ทำให้นักเรียนส่วนใหญ่ของประเทศสามารถเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพและเท่าเทียมกันได้ โดยนักเรียนโดยเฉลี่ยควรจะมีความรู้ในการเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้น (ทั้งกับการทำงานและการดำรงชีวิต) และสามารถวิเคราะห์ถึงแนวทางในการแก้ไขปัญหาเหล่านั้นโดยใช้หลักแนวคิดทางด้านคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์โดยใช้เทคโนโลยีเป็นสื่อกลางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว

“ABCD” เพื่ออนาคต (การอยู่รอด) ของมหาวิทยาลัยไทย

2020-07-17T00:52:00.001+07:00

ถ้ามีใครถามผมว่า สาขา (Sector) ใดที่จะได้รับผลกระทบมากที่สุด, มีความเสี่ยงที่จะล้มละลายมากที่สุด, และจำเป็นต้องปรับตัวเพื่อความอยู่รอดสำหรับโลกอนาคตมากที่สุดนั้น ผมขอยกให้กับ“สถาบันอุดมศึกษา” เนื่องจากสถาบันอุดมศึกษา (หรือมหาวิทยาลัย) จะต้องเผชิญกับวิกฤตและความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงในหลายๆ เรื่อง ประการแรก ความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยีที่เข้ามาปั่นป่วน (Disruption) ระบบการศึกษาแบบดั้งเดิม การเรียนการสอนแบบอาจารย์ยืนพูดหน้าชั้นเรียนจะลดลง และเพิ่มการสอนแบบออนไลน์ ที่ผู้เรียนสามารถโต้ตอบกับคนสอนแบบสดๆ ได้ไม่ต่างกับการเข้าไปนั่งฟังในพื้นทีเดียวกัน, ประการที่สอง ความท้าทายจากทัศนคติของผู้เรียนที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม โดยผู้เรียนอาจเห็นว่าการเรียนการสอนจากรั้วมหาวิทยาลัยอาจไม่ใช่สิ่งจำเป็นอีกต่อไปเพราะเป็นการเรียนที่เสียเวลา ในเมื่อความรู้ปัจจุบันสามารถหาได้จากนอกห้องเรียน นอกจากนี้ ภาคธุรกิจที่จ้างงานเองก็เริ่มที่จะต้องการจ้างคนโดยวัดที่ “ทักษะ” เป็นสำคัญมากกว่าใบปริญญา ดังนั้นการเรียนในรั้วมหาวิทยาลัยจึงอาจเป็นเรื่องที่เสียเวลาสำหรับคนกลุ่มนี้, ประการที่สาม ความท้าทายจากการลดลงของโครงสร้างประชากรในวัยเด็กที่จะส่งผลทำให้จำนวนของเด็กที่จะเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัยต้อง “น้อยลงตามธรรมชาติ” ซึ่งจะเห็นได้ชัดจากตัวเลข TCAS ในปีล่าสุดที่มีมหาวิทยาลัย/คณะจำนวนมากที่มี “จำนวนที่นั่งเหลือ” จากจำนวนที่สามารถรับได้จริง

ดังนั้นจึงเห็นได้ว่า “มหาวิทยาลัย” จะได้รับผลกระทบ ไม่ใช่แค่จากการมีเทคโนโลยีเข้ามาปั่นป่วน (Technology Disruption) แต่เพียงอย่างเดียวเหมือนสาขาอื่นๆ (เช่น สื่อโทรทัศน์/วิทยุ/สิ่งพิมพ์ หรือสาขาการเงิน หรือการค้า) แต่ยังต้องประสบกับแนวโน้มของจำนวน “ลูกค้า” ที่ลดลง รวมไปถึงทัศนคติของลูกค้าที่เปลี่ยนแปลงไปจากแต่ก่อนด้วย

“คำว่าปลาเร็วกินปลาช้า” ดูจะเป็นคำยอดฮิตที่ใช้ได้ดีกับยุคสมัยนี้ เฉกเช่นเดียวกับการที่มหาวิทยาลัยเองก็จำเป็นต้อง “เร่ง” ปรับตัวเพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคต คำถามก็คือว่า แล้วอนาคตของภาคอุดมศึกษาจะเป็นอย่างไร แล้วมหาวิทยาลัยของไทยควรที่จะต้องมีการปรับตัวอย่างไรได้บ้าง

ทั้งนี้ แน่นอนว่ามหาวิทยาลัยของไทยจำเป็นต้องเร่งปรับตัวในหลายๆ ด้าน โดยผมขอนำเสนอเป็น “กรอบแนวคิด”ของการปรับตัวตามตัวอักษะ 4 ตัว ซึ่งได้แก่ “A, B, C, และ D” ดังนี้

A – Accreditation (มหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดในอนาคตจะต้องได้รับความน่าเชื่อถือ)

เนื่องจากประเทศไทยจำเป็นต้องอยู่กับโลก และเด็กไทยจะต้องมีทักษะที่พร้อมจะเป็นหนึ่งในประชากรโลก (Global Citizen) ดังนั้นจึงเป็นการหลีกเลี่ยงไม่ได้เลยที่มหาวิทยาลัยไทยจะต้องยกระดับตัวเองไปสู่ “มาตรฐานในระดับโลก”ด้วยเช่นกัน เนื่องจากการมีมาตรฐานในระดับโลกนี้จะเป็นการสร้าง “ความน่าเชื่อถือและความเชื่อมั่น” ให้กับผู้บริโภค เฉกเช่นเดียวกับมาตรฐาน ISO ในภาคอุตสาหกรรม หรือมาตรฐาน HA ที่ต้องใช้สำหรับโรงพยาบาล โดยไม่ว่าจะชอบหรือไม่ชอบก็ตาม แต่มหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดได้ในอนาคตจำเป็นต้อง “ไต่บันไดดวงดาว” ในการเข้าไปสู่การยกระดับตัวเองไปสู่การเป็นมหาวิทยาลัยในระดับโลก (World-Class University) และอยู่ในระดับการจัดอันดับมหาวิทยาลัยโลก (World University Ranking)

ในการไต่บันไดดังกล่าวจึงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่คณะต่างๆ ของมหาวิทยาลัยจะต้องได้รับการรับรองในระดับมาตรฐานสากล (International Accreditation) ซึ่งจะเป็นระดับที่สูงกว่าการรับรอง (แบบขั้นต่ำ) ในระดับชาติ ยกตัวอย่างเช่น คณะบริหารธุรกิจ (หรือ Business School) จะมีมาตรฐานรับรองที่ชื่อว่า AACSB (Association to Advance Collegiate Schools of Business) ซึ่งเป็นสถาบันรับรองมาตรฐานการศึกษาทางด้านบริหารธุรกิจและการบัญชีทั่วโลก ซึ่งการรับรองมาตรฐานโดย AACSB นี้จะเป็นเครื่องช่วยยืนยันว่าผู้ที่จบมาจากสถาบันเหล่านั้นจะมีความรู้ที่ได้มาตรฐาน, มีโอกาสได้รับการจ้างงาน, และโอกาสที่จะเข้าศึกษาต่อระดับปริญญาเอกในมหาวิทยาลัยชั้นนำทั่วโลกสูงมากยิ่งขึ้น อย่างที่ทราบว่ามหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่งทั่วโลกล้วนมีคณะบริหารธุรกิจและเปิดสอนในหลักสูตรยอดฮิตอย่างหลักสูตร MBA แทบทั้งสิ้น แต่กลับมีเพียงร้อยละ 5 ของทั้งหมดเท่านั้นที่ได้รับรองมาตรฐานนี้ ในขณะที่ในประเทศไทยเองก็มีเพียง 6 คณะ (4 มหาวิทยาลัย) เท่านั้นที่ได้รับมาตรฐาน AACSB นี้

หรือในกรณีของคณะการท่องเที่ยวที่มีสอนเกือบจะทุกมหาวิทยาลัยในประเทศไทย แต่คณะที่ได้รับมาตรฐานสากลอย่าง UNWTO.TedQual (Quality Assurance for Tourism Education, Training and Research Programmes) ซึ่งเป็นมาตรฐานจากองค์การการท่องเที่ยวโลกแห่งสหประชาชาติ (United Nations World Tourism Organization: UNWTO) ในประเทศไทยกลับมีแห่งเดียวเท่านั้นที่ได้รับมาตรฐานนี้ นอกจากนี้ยังมีมาตรฐานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับอีกหลากหลายคณะเช่น NASPAA สำหรับด้านรัฐศาสตร์, รัฐประศาสนศาสตร์, และนโยบายสาธารณะ, มาตรฐานด้านการแพทย์อย่าง Accreditation of Medical Education Institutions, มาตรฐาน ASpS สำหรับวิทยาศาสตร์การกีฬา, หรือมาตรฐานในระดับภูมิภาคอย่าง AUN-QA ก็เป็นอีกหนึ่งมาตรฐานในการยกระดับการศึกษาในระดับภูมิภาคด้วยเช่นกัน

การได้รับการรับรองในระดับสากลนี้จะเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการ “พลิกโฉม” และ “ยกระดับ” มหาวิทยาลัยในการเข้าไปเก็บเกี่ยวผลประโยชน์จากต่างประเทศได้ง่ายขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการสร้างร่วมมือในลักษณะต่างๆ กับมหาวิทยาลัยอื่นๆ ที่มีชี่อเสียงในระดับโลก หรือการได้รับเงินทุนสนับสนุนจากหน่วยงานนานชาติ เป็นต้น ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นการสร้างคุณค่าหลัก (Core Value) ให้กับมหาวิทยาลัยในการอยู่รอดได้ในอนาคต

B- Bridging (มหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดในอนาคตจะต้องมีการทอดสะพานเพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงกับทุกภาคส่วน)

จากบทความเดิมของผมที่เคยเขียนให้กับทางหนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์ที่มีชื่อว่า “ปัญหา Disconnect ของมหาวิทยาลัยไทย” (https://www.posttoday.com/finance-stock/money/590342) ที่เปรียบเทียบมหาวิทยาลัยไว้ว่า “มหาวิทยาลัยเปรียบเสมือนเกาะแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่โดดเดี่ยว" โดย “ไม่ได้มีการเชื่อมต่อ” (Disconnect) อะไรกับใครเลย ทั้งการเชื่อมต่อกับตลาดแรงงาน, การเชื่อมต่อในด้านการผลิตงานวิจัยที่จะสามารถไปใช้ประโยชน์ได้จริง, การเชื่อมต่อระหว่างสถาบันอุดมศึกษาด้วยกัน, การเชื่อมต่อกับสถาบันวิจัยและแหล่งทุนต่างๆ, หรือแม้กระทั่งการเชื่อมต่อไปสู่โรงเรียนมัธยมศึกษาที่จะเป็น Input ที่จะต้องส่งเด็กมาเรียนต่อในรั้วมหาวิทยาลัย ซึ่งการไม่เชื่อมต่อนี้จึงทำให้มหาวิทยาลัยไม่ได้ทำหน้าที่พัฒนาคนและสร้างองค์ความรู้ที่จะช่วยในการพัฒนาประเทศได้มากเท่าที่ควร อันส่งผลให้มหาวิทยาลัยได้กลายเป็นองค์กรที่แน่นิ่งและเปลี่ยนแปลงยาก

ดังนั้นบทบาทของมหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดในอนาคตก็คือ มหาวิทยาลัยที่จะต้อง “สร้างสะพาน” (Bridging) เพื่อเชื่อมต่อไปยังทุกภาคส่วนให้มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็น การพัฒนาระบบสหกิจศึกษาซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของการจัดการศึกษาเชิงบูรณาการระหว่างการเรียนการสอนกับการทำงานอย่างเป็นระบบ (Work Integrated Learning : WIL), การร่วมมือกับรัฐบาลหรือหน่วยงานท้องถิ่นในการส่งมอบองค์ความรู้และเป็นตัวกลางในการประสานงานต่างๆ (System Integrator), การพัฒนาและยกระดับหน่วยงาน Technology Licensing Office (TLO) เพื่อช่วยในการส่งมอบงานวิจัยของมหาวิทยาลัยที่คนมักจะบอกว่า “ขึ้นหิ้ง” ถูกนำไป “ออกห้าง” (Commercialization) มากขึ้น, การสร้าง Platform ความร่วมมือกับหน่วยงานผู้ให้ทุนทั้งในและต่างประเทศ, การส่งเสริมให้ระบบ Talent Mobility Program ที่สนับสนุนให้อาจารย์สามารถลาไปปฏิบัติงานในภาคเอกชนได้ง่ายขึ้น, การสร้างหลักสูตร/การทำงานร่วมระหว่างมหาวิทยาลัย (Inter-University Linkages) เช่น Exchange Program, Dual Degree, หรือการฝึกอบรมร่วมกัน, รวมไปถึงการให้การแนะแนว (หรือจัดกิจกรรมร่วม) แก่เด็กนักเรียนในชั้นมัธยมศึกษาเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าใจและสามารถเลือกเรียนในสาขาที่ตรงตามความถนัดของตนเอง และเป็นสาขาวิชาที่เด็กเลือกที่จะประกอบอาชีพนั้นจริงๆ เป็นต้น

นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังสามารถเชื่อมต่อจากการให้ใช้พื้นที่ของมหาวิทยาลัยให้หน่วยงานภายนอกมาใช้ประโยชน์ได้ด้วยเช่นกัน เช่นการจัดทำ Co-Working Space เพื่อให้ผู้ประกอบการ Start-Up ใหม่ๆ รวมถึง Freelance ได้เข้ามาใช้พื้นที่เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และสร้างนวัตกรรมใหม่ๆ ร่วมกัน

ซึ่งกลยุทธ์นี้แสดงบทบาทของมหาวิทยาลัยที่นอกจากมหาวิทยาลัยจะต้องยกระดับเพื่อเป็น Internationalization (ตามข้อแรก) แล้ว แต่มหาวิทยาลัยยังจำเป็นต้องมีการเป็น Localization ไปด้วยในตัว

C- Customization (มหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดในอนาคตจะต้องจัดการศึกษาที่ตอบสนองต่อความต้องการของแต่ละบุคคลได้)

ระบบการศึกษาจะต้องเปลี่ยนจาก Education for All ไปสู่การเป็น Education for You นั่นก็คือการจัดระบบการศึกษาที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของ “คุณ” ได้ ไม่ว่าคุณจะต้องการเรียนแบบรวดเดียว 4 ปีเพื่อจะได้จบเร็วและได้รับใบปริญญาตามปกติ, หรือคุณอยากจะเรียนสักพักและออกมาทำงานอีกสักพักและค่อยกลับไปเรียนใหม่, หรือคุณอยากเพียงเพื่อเรียนในหลักสูตรสั้นๆ ในลักษณะของ Reskill/Upskill เพื่อต้องการความรู้บางอย่าง แต่อาจไม่ต้องการใบปริญญา, หรือคุณเพียงต้องการเรียนเพื่อรู้เพราะต้องการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์เท่านั้น ซึ่งไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม การจัดระบบการศึกษาแบบ Education for You จะเป็นหาทางรอดสำหรับมหาวิทยาลัยในการเข้าถึงกลุ่มผู้เรียนใหม่ๆ ในทุกเพศ ทุกวัย และทุกสาขาอาชีพ ซึ่งจะช่วยสร้างระบบการศึกษาสำหรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life-Long Learning) ได้

โลกในอนาคตต้องการทักษะที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิมมาก จากทักษะด้านองค์ความรู้แบบเฉพาะ (Specific Skill) ไปสู่ทักษะที่ต้องการบูรณาการข้ามศาสตร์ (Interdisciplinary) ยกตัวอย่างเช่นในการเรียนแพทย์ที่แต่เดิมอาจจะเรียนแค่วิชาทางการแพทย์เท่านั้น แต่ในการทำงานจริงแพทย์กลับต้องใช้ทักษะด้านอื่นๆ เช่นทักษะการสื่อสาร (Communication Skill) และ ทักษะด้านมนุษยสัมพันธ์ (Interpersonal skill) ในการติดต่อกับคนไข้, หรือในกรณีของวิศวกรที่แต่เดิมจะเรียนเฉพาะวิชาด้านวิศวกรรมศาสตร์อย่างเดียว แต่ในการทำงานจริงวิศวกรกลับต้องพึ่งพาทักษะในการบริการจัดการทีม (Team Management) เป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่อาชีพยอดฮิตในปัจจุบันอย่าง “นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Scientist) นอกจากจะต้องมีทักษะด้านคอมพิวเตอร์และสถิติแล้ว ยังต้องมีทักษะด้านการตลาดเพื่อเข้าใจพฤติกรรมผู้บริโภคด้วยเช่นกัน

ดังนั้นในการส่งเสริมให้เกิดทักษะการบูรณาการข้ามศาสตร์ (Interdisciplinary) ดังกล่าว มหาวิทยาลัยในอนาคตจำเป็นต้อง “ลดบทบาทของการเป็นคณะ” ลงเพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้เรียนเฉพาะวิชาที่จำเป็นในการประกอบอาชีพนั้นจริง และให้โอกาสในการเรียนรู้ข้ามศาสตร์ให้มากยิ่งขึ้น

D – Digital Transformation (มหาวิทยาลัยที่จะอยู่รอดในอนาคตจะต้องสร้างการเปลี่ยนแปลงโดยใช้เทคโนโลยีดิจิตัลเข้ามามีส่วนร่วม)

ถ้าในโลกอนาคตที่ดิจิตัลและเทคโนโลยีได้ถูกใช้ในการสร้างการเปลี่ยนแปลงในองค์กร (Digital Transformation) ในหลายภาคธุรกิจนั้น หน่วยงานประเภทการศึกษาอย่างมหาวิทยาลัยยิ่งจำเป็นต้องเร่งปรับองค์กรไปสู่การทำ Digital Transformation มากกว่าองค์กรประเภทอื่นๆ แต่ทว่า จากงานศึกษาของ Educause (https://er.educause.edu/articles/2020/1/how-colleges-and-universities-are-driving-to-digital-transformation-today) พบว่าในปัจจุบันมีมหาวิทยาลัยทั่วโลกเพียงประมาณร้อยละ 13 เท่านั้นที่มีการทำ Digital Transformation, ในขณะที่อีกร้อยละ 32 กำลังอยู่ในช่วงของการพัฒนา, ร้อยละ 38 อยู่ในช่วงของการสำรวจความเป็นไปได้, และร้อยละ 17 ที่ไม่มีการทำเลย ซึ่งสามารถกล่าวได้ว่า ถ้ามหาวิทยาลัยของไทยที่ยังคงบริหารแบบราชการในระบบอนาล็อก (Analog) เดิมๆ ไม่เรียนรู้ที่จะปรับตัวแล้วนั้น สุดท้ายมหาวิทยาลัยเหล่านั้นก็คงไม่สามารถก้าวทันมหาวิทยาลัยอื่นๆ ที่ได้เร่งปรับตัวในเรื่องนี้ได้ เพราะการปรับตัวในเรื่องนี้จะไม่สามารถทำได้สำเร็จเพียงช่วงข้ามคืน แต่จะต้องใช้เวลาหลายปีถึงจะประสบผลสำเร็จ

ทั้งนี้ การทำ Digital Transformation ในรั้วมหาวิทยาลัยนี้ไม่ใช่เพียงการมีระบบการสอนออนไลน์หรือมีคอร์สออนไลน์เท่านั้น แต่เป็นการใช้ดิจิตัลเพื่อยกระดับมหาวิทยาลัยเพื่อก้าวไปสู่การเป็น “มหาวิทยาลัยอัจฉริยะ (Smart University)” โดยใช้ระบบดิจิตัลในการบริการจัดการมหาวิทยาลัยในด้านต่างๆ ให้เกิดประสิทธิภาพ ยกตัวอย่างเช่น การใช้เทคโนโลยีที่ช่วยวิเคราะห์ในการประหยัดพลังงานในรั้วมหาวิทยาลัย, การวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) จากการใช้สถานที่ของบุคลากรและนักศึกษา, การใช้ระบบ Internet of Things ในการช่วยสนับสนุนให้นักศึกษาใช้ชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัยได้สะดวกขึ้น เช่นการลงทะเบียน การเข้าห้องสมุด การใช้โรงอาหาร หรือการใช้อุปกรณ์สถานที่ เป็นต้น, การวิเคราะห์ข้อมูลในด้านการเดินทางของบุคคลากรและนักศึกษาเพื่อจัดระบบขนส่งในมหาวิทยาลัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ, หรือการใช้ระบบการใช้ระบบ Scan หรือ Face Recognition ในการเข้าออกสถานที่ต่างๆ เป็นต้น

เนื่องจากมหาวิทยาลัยจะมีจำนวนนักศึกษาที่เกิดในยุคดิจิตัล ดังนั้นการปรับเปลี่ยนองค์กรไปสู่การเป็น Digital Transformation นี้จึงเป็นสิ่งจำเป็นทั้งเพื่อลดต้นทุนในการบริการจัดการ และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการให้บริการในด้านต่างๆ

ทั้งหมดนี้ทำให้มหาวิทยาลัยต้องปรับตัวทั้งในเรื่อง content และ process หากยังคงคิดแบบเดิมๆ ทำงานกันแบบเดิมๆ จะกลายเป็นอาจารย์ หลักสูตร คณะ หรือมหาวิทยาลัยที่ obsolete (ตกยุค/หมดความสำคัญ) นักคิดบางท่านเคยกล่าวว่า “อะไรที่เราหาได้จาก internet เป็นสิ่งที่ไม่มีความจำเป็นต้องสอน” ก็คงไม่ต่างจากคำพูดที่ว่า “อาจารย์หรือมหาวิทยาลัยที่ทดแทนได้ด้วยความรู้จากที่อื่นก็ไม่จำเป็นต้องมี”

โลกข้างหน้ามีความโหดร้ายกับ Sector นี้จริงๆ….ถึงตอนนั้น “.อ่อนแอก็แพ้ไป” จะเป็นคำพูดที่น่ากลัวมากๆ ครับ

เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยการ “เปิดเมืองแบบกั๊กๆ”

2020-06-24T00:10:00.002+07:00

ในช่วง 3-4 เดือนที่ผ่านมาที่มีการระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 สิ่งที่ลับสมองของการเป็นนักเศรษฐศาสตร์ในมากๆ ก็คือ การที่จะต้องทำอย่างไรเพื่อที่จะสามารถรักษาสมดุลระหว่าง “สุขภาพ” กับ “เศรษฐกิจ” ได้อย่างเหมาะสม และควรเลือกสนับสนุนการทำนโยบายแบบไหนที่จะทำให้ “เกิดความสูญเสียให้น้อยที่สุด (Minimize Loss) (เพราะเรื่องของไวรัสโควิด-19 คงไม่สามารถใช้แนวทางการวิเคราะห์แบบประโยชน์สูงสุดได้ (Maximize Benefit) ซึ่งเป็นแนวทางวิเคราะห์ที่นักเศรษฐศาสตร์นิยมใช้ตามปกติได้)

เริ่มจากเมื่อครั้งที่โควิด-19 เพิ่งเริ่มระบวดใหม่ๆ (เดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม) ประเทศไทยเราอยู่ภายใต้เซ็ตของข้อมูลความรู้ว่าไวรัสนี้เป็นไวรัสที่ติดต่อง่ายมากๆ เรามีการติดเชื้อระหว่างประชาชนภายในประเทศแล้ว (ในขณะที่รัฐบาลเองก็ไม่ประกาศเฟส 3 เสียที) แต่ยังคงเปิดให้คนต่างชาติเข้าออกประเทศได้ตามปกติ โดยจากชุดความรู้นี้ มีผู้ได้ทำการประมาณการออกมาว่า “ถ้าประเทศไทยตัดสินใจที่จะไม่ล๊อกดาวน์/ ไม่เว้นระยะห่างทางสังคม (หรือเลือกที่จะทำนโยบายแบบ Herd Immunity เหมือนในบางประเทศ)” เราจะมีผู้ติดเชื้อสูงถึง 351,948 คน และต้องเสียชีวิตถึง 7,039 คน แต่ถ้าประเทศไทยเลือกใช้นโยบายล๊อกดาวน์ เราก็น่าจะยังคงมีผู้ติดเชื้อถึง 24,269 คน และจะมีผู้เสียชีวิตทั้งสิ้น 485 คน

ดังนั้นด้วยตัวเลขดังกล่าว ภาครัฐจึงเลือกตัดสินใจที่จะประกาศล็อกดาวน์ประเทศเพื่อให้ประชาชนได้ “อยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ” เพราะหลักแนวคิดของากรให้เกิดการสูญเสียน้อยที่สุด (Minimize Loss) นี้แสดงให้เห็นว่า การสูญเสียชีวิตด้วยจำนวนถึง 7,039 คนดังกล่าวจะเป็นการสร้างต้นทุน (Economic Cost) ที่สูงเป็นอย่างมาก (และน่าจะมากกว่าการถดถอยทางเศรษฐกิจ ดังนั้น การเลือกล็อกดาวน์ประเทศในช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคมก็น่าจะเป็นทางเลือกที่ถูกต้อง

แต่อย่างไรก็ดี ผลของการล๊อกดาวน์ประเทศก็ออกมาอย่างที่เราเห็นก็คือ เกือบทุกธุรกิจได้รับผลกระทบอย่างสูง อันส่งผลไปสู่การจ้างงาน/ตกงาน/หางานทำไม่ได้ ยังไปถึงปากท้องของคนในครอบครัว รายได้หดหาย (จำนวนคนฆ่าตัวตายเพราะพิษเศรษฐกิจที่เราไม่ทราบจำนวนแน่ชัดเพิ่มสูงขึ้น) และภาพของการต่อคิวรับอาหารจึงเกิดขึ้นในหลายจุดทั่วประเทศ ซึ่งในภาพรวม เศรษฐกิจไทยต้องประสบปัญหาเศรษฐกิจที่หนักกว่าในสมัยวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้งในปี 2540 มากนัก เพราะส่งผลกระทบต่อคนยากจนในประเทศเป็นหลัก

จนกระทั่งในวันที่เขียนบทความนี้ (17 มิถุนายน) จะเป็นเพราะ (รัฐบาล) เก่ง หรือ เฮง (ปัจจัยเอ้อทางอากาศร้อน, พันธุกรรม หรืออะไรก็แล้วแต่) ก็ตาม เรามีจำนวนผู้ติดเชื้อสะสมเพียง 3,135 คน และมีจำนวนผู้เสียชีวิต 58 คนเท่านั้น โดยประเทศไทยไม่มีผู้ติดเชื้อในประเทศไทยแล้วทั้งสิ้น 23 วัน ซึ่งแสดงว่า เราสามารถควบคุมไวรัสนี้ได้ดีกว่าที่คาดไว้มาก จนเขายกย่องว่าเราเป็นประเทศอันดับ 2 ของโลกในการควบคุมไวรัสชนิดนี้ ดังนั้นจึงนำมาสู่ความจำเป็นที่ภาครัฐจะต้องคลายมาตรการล๊อกดาวน์เพื่อให้เศรษฐกิจได้เดินต่อได้

แต่ในทางปฏิบัติจริง เราจะเห็นได้ว่า การคลายล๊อกดาวน์ ทั้งเฟส 1-4 ที่ผ่านมา ยังมีลักษณะของการ “คลายแบบกั๊กๆ” อยู่ เช่นร้านอาหารที่จำกัดคนเข้ารับบริการ, การไปกันเป็นครอบครัวแต่ต้องแยกกันนั่งโต๊ะ, หลายร้านต้องปิดให้บริการก่อนเวลา, ร้านนวดที่ต้องจำกัดจำนวนลูกค้า, ดูหนังต้องนั่งเว้นเก่าอี้, ขึ้นเครื่องบินก็มีที่นั่งฟันหลอ เป็นต้น หรือกล่าวคือ การคลายทางกิจกรรมต่างๆ นั้นแต่ยังมีการควบคุมมาตรการทางด้านสาธารณสุขอยู่

ถ้าจะอธิบายว่าการเปิดแบบกั๊กๆ นี้สร้างความสูญเสียให้กับทางเศรษฐกิจได้อย่างไร คงต้องอธิบายด้วยแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น โดยจากรูปข้างล่างกำหนดให้เส้น D สะท้อนถึงอุปสงค์ของผู้บริโภค (เช่นคนไปรับประทานอาหารในห้าง) ในขณะที่เส้น S สะท้อนถึงอุปทานของผู้ประกอบการการ โดยในช่วงที่ยังไม่เกิดวิกฤตโควิด-19 แพร่ระบาด การบริโภคจะอยู่ที่จุดดุลยภาพโดยมีปริมาณบริโภคอยู่ที่ Q₀และมีราคาขายอยู่ที่ P₀ซึ่งเป็นปริมาณการบริโภคตาม ดุลยภาพของตลาดที่เกิดขึ้นในภาวะปกติ

แต่ทว่า เมื่อเกิดการควบคุมด้านปริมาณเพื่อป้องกันการติดเชื้อ ส่งผลทำให้ร้านค้าต้องนำมาตรการความปลอดภัยด้านสุขภาพเข้ามากำกับ รวมไปถึงมาตรการด้าน Social Distancing ต่างๆ จึงส่งผลทำให้สามารถเปิดรับลูกค้าได้ในจำนวนที่จำกัด (โดยจากรูปคือเส้นสีแดงที่ถูกกำหนดเท่ากับ Quota) ที่จะต่ำกว่า Q₀

ซึ่งการจำกัดจำนวนคนเข้านี้ จะส่งผลทำให้ผู้ประกอบการร้านค้าจะต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้น และทำให้ส่วนเกิดส่วนเกินผู้ผลิต (Producer Surplus) (ในรูปแบบของกำไร) ที่ลดลง (ในปริมาณเท่ากับพื้นที่ b+d) อันส่งผลต่อการจ้างงานที่ไม่เต็มตามศักยภาพ (Under-Employment) ตามมา ในขณะที่ผู้บริโภคเองก็สูญเสีย “ความพึงพอใจ” จากจากบริโภคอันส่งผลทำให้ค่าส่วนเกินผู้บริโภคของนักท่องเที่ยว (Consumer Surplus) ลดลงเท่ากับพื้นที่ a+c

ซึ่งสามารถสรุปได้ว่า การใช้มาตรการความปลอดภัยด้านสุขภาพและการจำกัดจำนวนลูกค้าในร้านนี้จะทำให้ตลาดเกิดการบิดเบือนและสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจ (Deadweight Loss) ในพื้นที่เท่ากับ c+d โดย

พื้นที่ c เป็นความสูญเสียที่เกิดกับทีผู้บริโภคไม่ที่สามารถเข้ารับการบริโภคได้ อันส่งผลทำให้ความพึงพอใจของการบริโภคลดลงลดลง
พื้นที่ d เป็นความสูญเสียที่เกิดกับผู้ประกอบการร้านค้าที่ไม่สามารถรับลูกค้าได้อย่างเต็มที่ อันส่งผลทำให้กำไรลดลง

ซึ่งผมมักชอบยกตัวอย่างอธิบายในห้องสอนสำหรับการสูญเสียทางเศรษฐกิจ (Deadweight Loss) นี้ก็เหมือนกับเราเอาเงินมาเผาเล่นนั่นแหละ ไม่มีใครได้ มีแต่เสียกับเสีย ในขณะที่การสูญเสียในพื้นที่ a+b ยังเกิดขึ้นได้ในหลายกรณีขึ้นอยู่กับอำนาจการต่อรองระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย

โดยสรุป ในทางทฤษฎีแล้ว การเปิดประเทศแบบกั๊กๆ ที่ต้องมีการจำกัดโควตาและเว้นระยะห่างทางสังคมนี้ล้วนส่งผลลบต่อทั้งผู้ประกอบการและต่อผู้บริโภค รวมทั้งยังสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจ (Deadweight Loss) อย่างมหาศาล ซึ่งถ้าใช้หลักการทำให้เกิดการสูญเสียให้น้อยที่สุด (Minimize Loss) ที่ได้อธิบายไว้ข้างต้นก็แปลว่า รัฐบาลควร “ผ่อนปรน” ให้เกิดการเปิดเมืองที่มากขึ้นแบบ “ไม่กั๊ก” เหมือนที่เป็นอยู่เพื่อเป็นการ ลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจนี้

ด้วยตัวเลขที่สูญเสียอย่างมหาศาลนี้จึงมาสู่ทางตัดสินใจทางเศรษฐศาสตร์ว่า “เราควรที่จะตัดสินใจในการเปิดเมืองแบบไม่กั๊กอย่างไร” ณ จุดนี้ ขอเสนอคอนเซ็ปท์สำคัญที่นักเศรษฐศาสตร์การพัฒนา (Development Economist) นิยมใช้ในการวิเคราะห์ในเรื่องต่างๆ นั้นก็คือแนวคิดแบบ “Counter-factual” ซึ่งหมายถึงเหตุการณ์เปรียบเทียบผลของปัจจัยหรือการตัดสินใจหนึ่งๆที่ ไม่ได้เกิดขึ้นจริง เพราะการตัดสินใจนั้นเกิดขึ้นไปแล้ว โดยหน้าที่ของนักเศรษฐศาสตร์หรือนักประเมินโครงการจะต้องหาเหตุการณ์นั้นให้เจอ หรืออย่างน้อยวิเคราะห์ออกมาให้ได้ว่า ถ้าทำนโยบาย X แล้วได้ A มันจะดีกว่าหรือแย่กว่าไม่ทำนโยบาย X แล้วได้ B เช่น

ยกตัวอย่างในกรณีของการคลายมาตราการล๊อกดาวน์ ถ้าเราเปิดเมือง แต่ยังคงเป็นแบบกั๊กๆ สิ่งที่เราทราบคือ A เช่น

1. เคสของผู้ติดเชื้อโควิดจะลดต่ำลง A.1 คน

2. โอกาสที่ระบาดรอบสองจะกลับมาลดลง A.2 เปอร์เซ็นต์

3 เศรษฐกิจจะพัง (ไม่ฟื้นตัว) อีก A.3 เปอร์เซ็นต์

4. คนจะตกงานเพราะเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น A.4 คน เป็นต้น

แต่ทั้งนี้ สิ่งที่นักเศรษฐศาสตร์ทำก็คือ เราต้องเอามาเปรียบเทียบกับการที่เปิดเมืองแบบไม่กั๊ก แล้วจะเป็น B ในที่นี้ B จะเป็น counter-factual แต่เราจะไม่สามารถรู้ว่า B คืออะไร เพราะเมืองมันไม่ได้ถูกเปิดอย่างเต็มที่จริง (หรือเปิดแบบกั๊กๆ อยู่) แต่ถ้าเปิดให้มากกว่านึ้ (เช่น ลดการเว้นระยะห่างทางสังคม แต่ยังคงใส่หน้ากาก)

1. คนจะตายเพิ่มขึ้น B.1 คน

2. โอกาสที่ระบาดรอบสองจะกลับมาจะเพิ่มขึ้น B.2 เปอร์เซนต์

3. เศรษฐกิจจะดีขึ้น B.3 เปอร์เซนต์

4. จะลดจำนวนคนตกงานเพราะพิษเศรษฐกิจได้ B.4 คน เป็นต้น

ซึ่งในความเป็นจริงการเปิดแบบกั๊กๆ ที่เป็นอยู่ทุกวันนี้เราจะไม่มีทางรู้เลยว่า B คืออะไร และตอนนี้ รัฐบาลหรือผู้ตัดสินใจในเรื่องการเปิดเมืองยังไม่ให้ข้อมูลกับประชาชนในส่วน B นี้เลย ยกเว้นการเน้น A.1 และ A.2 ให้เราเป็นแชมป์ทางด้านจำนวนคนติดโรคที่น้อยที่สุด (จะมีก็เพียงวาทกรรมว่าเวฟสองมาแน่)

ต้องยอมรับว่า การปิดเมืองมาเป็นเวลานาน (และการเปิดแบบกั๊กๆ) อย่างที่เป็นอยู่นี้ คือการที่รัฐเน้นที่ A.1 และยังเดาๆ A.2 อยู่ ในขณะที่รัฐยังไม่ได้คำนึกถึงมูลค่าของ A.3-A.4 มากเท่าที่ควร และยังไม่มีข้อมูล B.1-B.4 มาขี้แจงกับประชาชน ซึ่งถ้าเอาจริงๆ แล้ว ต่อให้เวฟสองมาจริงๆ (B.1+B.2) และเชื่อว่าสาธารณสุขไทยจะสามารถควบคุมอยู่ มูลค่าของมันก็อาจจะต่ำกว่า B.3+B.4 อยู่มากก็ได้ หรือกล่าวอีกทางหนึ่งก็คือ “เปิดให้เต็มที่กว่านี้ เพราะตอนนี้ความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากธุรกิจเจ๊งและคนตกงาน มันอาจมีแนวโน้มที่จะสูงกว่าต้นทุนจากผู้ติดเชื้อหรือเสียชีวิตจากเวฟสองแล้ว”

ซึ่งก็แปลว่า ถ้าจะเป็นการช่วยเหลือในเรื่องเศรษฐกิจโดยรวม ภาครัฐจำเป็นต้องประกาศ “เปิดเมืองแบบไม่กั๊ก” ในที่นี้ หมายถึงยกเว้นการเว้นระยะห่างทางสังคม, ไม่ต้องนั่งแยกโต๊ะ, เปิดสถานทีให้คนได้ใช้บริการตามศักยภาพที่รับได้, เปิดโอกาสให้คนได้ไปเที่ยว, และเปิดมหาวิทยาลัยและโรงเรียนให้เด็กได้เรียนตามปกติ ซึ่งสุดท้ายจะทำให้กลไกตลาดได้ทำงาน และจะเป็นการช่วยเร่งให้เศรษฐกิจได้ฟื้นตัวเร็วขึ้น

ปล. การเปิดแบบไม่กั๊กไม่กรณีนี้หมายถึง การที่ผู้ประกอบการยังคงมีเรื่องการใส่หน้ากาก และให้บริการเจลล้างมือ แต่ยังคงไม่เปิดสถานที่สุ่มเสี่ยง เช่นผับหรืออาบอบนวด และยังคงปิดประเทศไม่ให้คนต่างชาติ (ที่ไม่ได้ผ่านการอนุมิติจากข้อตกลงของภาครัฐ) เข้ามาในประเทศ

เศรษฐศาสตร์ว่าด้วย “การผลิตวัคซีนต้านโควิด-19”

2020-05-25T03:10:00.000+07:00

ด้วยสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ที่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลกในขณะนี้ยังไม่มีทีท่าว่าจะจบลงเมื่อไร และเป็นที่แน่นอนว่าแล้วว่า มาตรการล็อคดาวน์หรือการเว้นระยะห่างทางสังคม (หรือ Social Distancing) จะกลายมาเป็นความปกติใหม่ (New Normal) จนกว่าการแพร่ระบาดจะสิ้นสุดลง โดยปัจจัยสำคัญที่สุดที่จะส่งผลทำให้การแพร่ระบาดสิ้นสุดลงได้นั้นก็ขึ้นอยู่กับว่า 1) โลกเราจะสามารถผลิตวัคซีนที่สามารถต้านทานไวรัสโควิด-19 และจัดจำหน่ายแจกจ่ายไปทั่วโลกได้เมื่อไร หรือ 2) โลกเราจะสามารถผลิตยา/หรือวิธีการรักษาผู้ติดเชื้อสามารถหายขาดจากการติดเชื้อโดยถาวรได้เมื่อไร เพราะถ้ามีอย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแล้ว ก็ย่อมหมายความว่า มนุษย์เราสามารถสกัดการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 นี้ได้โดยสมบูรณ์

มาว่าด้วยการผลิตวัคซีน ในขณะนี้ นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกต่างกำลังเร่งพัฒนาวัคซีนเพื่อออกมาต้านไวรัสโควิด-19 นี้ โดยมีการคาดการณ์ว่าน่าจะใช้เวลานานถึง 1-2 ปี (หรือที่ตามสื่อต่างๆ รายงานเป็นค่าเฉลี่ยไว้ที่หนึ่งปีครึ่งหรือประมาณ 18 เดือน) ซึ่งเป็นระยะเวลาที่คาดว่าจะ “เร็วที่สุดในประวัติศาสตร์ของการผลิตวัคซีนเท่าที่จะเป็นไปได้แล้ว” และเป็นการยากที่จะบั่นทอนเวลาให้เร็วกว่านั้นได้ เพราะจริงๆ แล้วที่ผ่านมา กระบวนการในการออกแบบ พัฒนา ทดลอง จนนำวัคซีนออกมาใช้มักกินเวลาถึงกว่า 10 ปี เลยทีเดียว กว่าจะได้วัคซีนที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และสามารถทำการตลาดได้จริง

เพราะเหตุใดถึงต้องใช้เวลานานขนาดนั้น นักเศรษฐศาสตร์สามารถให้เหตุผลเพื่ออธิบายถึงปัจจัยทางเศรษฐศาสตร์ (Economics Factors) ที่ส่งผลทำให้การผลิตวัคซีนต้านไวรัสโควิด-19 นี้จะไม่ได้ออกมาได้ง่ายอย่างที่เราคาดหวัง ทั้งการที่การผลิตต้องใช้เวลานานและมีความเสี่ยงสูงที่จะล้มเหลว, การมีต้นทุนการผลิตสูง, การที่จะต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากภาครัฐ (หรือภาคเอกชน) ยันไปถึงปัญหาการทำการตลาด และการแจกจ่ายวัคซีนที่จะต้องให้เกิดความเป็นธรรมกับทุกประเทศ/ทุกกลุ่ม โดยในแต่ละประเด็นขอเขียนอธิบายในรายละเอียดดังนี้

1. กระบวนการพัฒนาที่ซับซ้อนและต้องใช้ระยะเวลานาน - เนื่องจากอุตสาหกรรมการผลิตวัคซีนโดยธรรมชาติเป็นอุตสาหกรรมที่อยู่ในตลาดผู้ขายน้อยราย (Oligopoly Market) เพราะต้องอาศัยการผลิตที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง (High Technology Production) และต้องพึ่งพาบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถ จึงส่งผลให้มีบริษัทที่มีโอกาสผลิตได้เพียงไม่กี่แห่งเท่านั้น ซึ่งที่เด่นๆ ก็จะเป็นไม่ บริษัทยาในฝั่งอเมริกา (เช่น Johnson & Johnson, Merck, Pfizer) ก็บริษัทยาในฝั่งยุโรป (เช่น Novartis, Roche, Astra, GlaxoSmithKline) ซึ่งตอนนี้ยังไม่รู้ว่าบริษัทไหนจะค้นพบได้ก่อนจะค้นพบได้ก่อน

แต่อย่างไรก็ดี การผลิตวัคซีน ไม่ง่ายเหมือนกับการทำอาหาร เพราะมีกระบวนการผลิตที่ซับซ้อนมากมายกว่าที่จะได้วัคซีนที่ปลอดภัยและป้องกันได้จริง โดยก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า กระบวนการที่มักใช้เวลานานที่สุดก็คือ “กระบวนการการวิจัยและพัฒนา” ซึ่งในการทำกระบวนการดังกล่าว โดยคร่าวๆ นักวิทยาศาสตร์จะต้องสร้างวิธีการที่ทำให้ร่างกายของคนได้รู้จักกับเชื้อไวรัสประเภทนี้ก่อน เพื่อที่จะไปกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายออกมาทำลายเชื้อไวรัสนั้น ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ต้องเริ่มจาก

1) การออกแบบ ซึ่งแต่เดิมขั้นตอนนี้จะต้องใช้เวลานานมาก แต่เราต้องขอบคุณนักวิทยาศาสตร์จากประเทศจีนที่ได้ช่วยทำการจำแนกพันธุกรรมของไวรัสตัวนี้ออกมาแล้วเมื่อครั้งไวรัสโควิด-19 กำลังระบาดอย่างหนักอยู่ที่เมืองอู่ฮั่น โดยนักวิทยาศาสตร์จีนเหล่านั้นได้นำข้อมูลที่ได้ไปโพสต์ในโลกออนไลน์ตั้งแต่เดือนมกราคมซึ่งเป็นประโยชน์ที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกสามารถนำไปวิเคราะห์ต่อได้ ซึ่งช่วยย่นระยะเวลาเป็นอย่างมาก

2) การทดลอง – โดยการทดลองเป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่ต้องใช้เวลานาน โดยจะเริ่มตั้งแต่ การทดลองในสัตว์, จนมาถึงการทดลองในคนที่มีสุขภาพดี, การทดลองกับคนแบบสุ่มที่อยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาด, จนมาถึงการทดลองกับคนแบบสุ่มกับจำนวนประชาชนในหลักพันในพื้นที่ที่ระบาด ซึ่งในแต่ละขั้นตอนคาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 6-8 เดือนสำหรับไวรัสโควิด-19 นี้ (ซึ่งเร็วกว่าการทดลองทั่วไปที่แต่ละขั้นที่มักกินเวลา 1-2 ปี)

3) การผ่านกระบวนการได้รับความเห็นชอบ – หลังจากที่การทดลองข้างต้นสำเร็จแล้ว อีกขั้นตอนหนึ่งที่จะกินระยะเวลาไม่แพ้กันก็คือ การที่วัคซีนที่คิดค้นออกมาต้องได้รับความเห็นชอบและอนุมัติเพื่อทำการผลิต ซึ่งในกระบวนการนี้ บริษัทผู้วิจัยยังต้องแบกรับความเสี่ยงในกรณีที่ถ้าวัคซีนนั้นถูกระงับให้ยกเลิกการผลิต โดยสาเหตุอาจเกิดจาก การที่เชื้อไวรัสเกิดการกลายพันธ์, การสิ้นสุดของการระบาดเองจากการที่คนส่วนใหญ่เริ่มมีภูมิคุ้มกัน (Herd Immunity), หรือการที่วัคซีนที่ผลิตออกมานั้นไม่สามารถแข่งขันในตลาดได้ เป็นต้น ซึ่งถ้าเกิดขึ้นก็แสดงว่า กระบวนการที่ใช้ในการวิจัยและพัฒนาต่างๆ ล้วนเป็นการเสียเปล่า

2. ต้นทุนการผลิตสูง – นอกจากต้นทุนที่เกิดจากการออกแบบและทดลองในการผลิตวัคซีนข้างต้น บริษัทที่ลงทุนในการผลิตวัคซีนยังจำเป็นต้องเผชิญกับ “โอกาสที่จะล้มเหลว” จากการทดลองดังกล่าว ซึ่งจากการศึกษาด้วยข้อมูลในอดีตที่ผ่านมาพบว่า อัตราความล้มเหลวดังกล่าวมีค่าสูงถึงร้อยละ 94 (หรือมีโอกาสสำเร็จเพียงร้อยละ 6 เท่านั้น) ซึ่งต้นทุนที่เกิดขึ้นจากการทดลองและกลับล้มเหลวดังกล่าวจึงถูกนำมารวมอยู่ในต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) ของการผลิตวัคซีนนั้นๆ หรืออาจกล่าวได้ว่า วัคซีนที่ถูกผลิตขึ้นนั้นจะต้อง “แบกรับ” ต้นทุนที่เกิดจากการทดลองที่ล้มเหลวถึงร้อยละ 94 นั้นเอาไว้ด้วย จึงส่งผลให้ต้นทุนโดยรวม (Total Cost) ในการผลิตวัคซีนต้องสูงถึง 100-500 ล้านเหรียญสหรัฐ และเมื่อนำเอาต้นทุนรวมจากการผลิตคิดค้นทั้งหมดมาหารเป็นต้นทุนต่อหน่วย (Average Cost) จึงพบว่า วัคซีนที่คิดค้นมาใหม่นั้นจะมีต้นทุนโดยเฉลี่ย (Average Cost) ถึงกว่า 800 เหรียญสหรัฐเลยทีเดียว ซึ่งแน่นอนว่า ด้วยต้นทุนที่สูงดังกล่าว จึงทำให้บริษัทที่ผลิตวัคซีนจะไม่สามารถทำกำไรจากการคิดค้นวัคซีนที่ผลิตขึ้นมานี้ได้ หรือถ้าจะขายเพื่อทำกำไร ราคาที่ขายก็อาจจะสูงเกินไปจนคนไม่มีปัญญาซื้อ และยังไม่นับบริษัทที่ผลิตวัคซีนออกมาแล้วล้มเหลว (ไม่ว่าจะมาจากขั้นตอนใดก็ตาม) ก็จะต้องประสบปัญหาการขาดทุนขนานใหญ่ที่อาจจะถึงขั้นปิดกิจการหรือล้มละลายได้เลยทีเดียว ทั้งนี้ต้นทุนต่อหน่วย (และราคา) ของวัคซีนจะต่ำลงได้ก็ต่อเมื่อวัคซีนนั้นได้ถูกนำมาใช้ในการผลิตในปริมาณมากจนกระทั่งผู้ผลิตได้รับประโยชน์จากการประหยัดต่อขนาด (Diseconomies of Scale)

3. การร่วมลงทุนจากภาครัฐและภาคเอกชน –ด้วยสาเหตุของการใช้เวลาในการผลิตที่ยาวนาน ซึ่งมาพร้อมกับต้นทุนการผลิตที่สูงดังกล่าวข้างต้น จึงเป็นไปไม่ได้เลยที่บริษัทผู้ผลิตจะมี “แรงจูงใจ” พอในการผลิตวัคซีนต้านทานไวรัสโควิด-19 นี้ ดังนั้น แนวทางหนึ่งเพื่อให้เกิดการค้นพบวัคซีนและนำเข้าสู่สายพานการผลิตได้ทันเวลาคือความจำเป็นของ “การร่วมลงทุนโดยภาครัฐ (หรือจากภาคเอกชน)” เพื่อลดความเสี่ยงและช่วยแบกรักต้นทุนที่จะเกิดขึ้น โดยล่าสุดองค์การอนามัยโลก (WHO) เองก็ได้เปิดเผยออกมาแล้วว่า ขณะนี้มีวัคซีนต้านโควิด-19 ที่กำลังอยู่ระหว่างการพัฒนาทั่วโลกแล้วถึงกว่า 70 รายการ ยกตัวอย่างเช่น

รัฐบาลสหรัฐฯ ได้ประกาศทุ่มงบประมาณกว่าสามพันล้านเหรียญสหรัฐเพื่อการวิจัยและพัฒนาวัคซีน ยารักษา และชุดทดสอบ
รัฐบาลแคนาดาเองก็ได้ประกาศเพิ่มการลงทุน 2.7 ล้านเหรียญในการวิจัยในวัคซีน
กลุ่มพันธมิตรความร่วมมือด้านนวัตกรรมเพื่อรับมือโรคระบาด (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations: CEPI) ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรซึ่งรวบรวมภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคมที่ได้มีการจัดตั้งตั้งแต่ที่เกิดการระบาดของเชื้อไวรัส Ebora เองก็ได้ทุ่มเงิน 23 ล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อคิดค้นวัคซีนโดยเลือกสนับสนุนบริษัทโมเดอนา (Moderna) ซึ่งเป็นสตาร์ตอัพระดับยูนิคอร์นในอุตสาหกรรมคิดค้นยา
บริษัทยายักษ์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกาอย่าง Johnson & Johnson เองล่าสุดก็ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัฐฯ โดยบริษัทประกาศตั้งเป้าที่จะผลิตวัคซีนต้านเชื้อโควิด-19 จำนวน 600-900 ล้านโดส ภายในสิ้นไตรมาสแรกของปีหน้าและวางแผนที่จะทดลองในมนุษย์สามารถเริ่มต้นได้ในเดือนกันยายนปีนี้
นอกจากนั้นในฝั่งของยุโรป บริษัท GlaxoSmithKline ของอังกฤษ และบริษัทซาโนฟี เอสเอ ก็ยังประกาศร่วมกันพัฒนาวัคซีนเพื่อต่อสู้กับโรคโควิด-19 หรือแม้กระทั่งล่าสุด (ซึ่งเป็นครั้งแรกที่เกิดการร่วมมือของทั้งสองบริษัทนี้)
ยังไม่รวมเศรษฐีใจบุญอย่างบิลล์ เกตส์ (ภายใต้มูลนิธิ Bill & Melinda Gates Foundation) ที่มีการสนับสนุนการผลิตวัคซีน (รวมไปถึงวัคซีนต้านไวรัสโควิด-19 นี้ด้วย) มาอย่างยาวนาน
แม้กระทั่งในกรณีของประเทศไทยเอง ล่าสุดคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเองยังได้ร่วมกับทางบริษัท ไบโอเนท เอเชีย ได้มีการผลิตวัคซีน และทำการทดลองในสัตว์แล้ว และกำลังรอผลจากทางกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ว่าจะสามารถปลอดภัยนำไปสู่การทดลองในคนต่อหรือไม่

อย่างไรก็ดี เรายังคงไม่สามารถพยากรณ์ได้ว่า วัคซีนของบริษัทใด (ประเทศใด) จะประสบผลสำเร็จ แต่ที่แน่ๆ ก็คือ บริษัทจำนวนมากที่ลงทุนนี้จะต้องล้มเหลวเพราะโลกจะมีวัคซีนที่ได้รับการยอมรับน่าจะเพียง 1-2 แห่งเท่านั้นที่จะได้รับการยอมรับในตลาด ซึ่งถ้าจะวิเคราะห์โดยใช้หลักการของทฤษฎีเกม (Game Theory) ของทางเศรษฐศาสตร์มาอธิบายนั้น ในการที่ใครจะชนะนั้นจะขึ้นอยู่กับยุทธศาสตร์การให้การสนับสนุน (Strategic Game) ที่ว่ารัฐบาลในฝั่งไหนจะยินดีให้การอุดหนุน (Subsidize) บริษัทยาของตัวเองมากกว่ากัน และบริษัทไหนจะมีความพร้อมด้านทรัพยากรและจะมีความเก่งกาจ (Resource and Capabilities) มากกว่ากัน เพราะถ้าฝ่ายไหนชนะ มันก็แสดงถึงการเป็นผู้นำของอุตสาหกรรมนี้ในระดับโลก (พร้อมกับผู้ล้มเหลวที่จะเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก)

4. ความยากในการทำการตลาด (และมักไม่มีกำไร) – หลังจากที่มีบริษัทใดบริษัทหนึ่งได้คิดค้นพบวัคซีนต่อต้านไวรัวโควิด-19 ออกมาแล้ว ก็จะเข้าสู่ขั้นตอนของการผลิตเพื่อจัดจำหน่ายได้จริง ซึ่งในการทำการตลาดนั้นจะนำมาสู่อีกความท้าทายก็คือ วัคซีนดังกล่าวจะมีคนซื้อหรือไม่ ควรจำหน่ายในราคาเท่าใด ใครจะเป็นผู้จัดจำหน่าย เป็นต้น แต่ถึงแม้ว่าวัคซีนจะเป็นสิ่งที่มีความจำเป็นในการลดการแพร่ระบาดก็ตาม แต่เนื่องจากด้วยธรรมชาติของวัคซีนที่จะมี 1) อายุไขสั้น (Short-Life Cycle), 2) มี Margin ต่ำ (Low Margin) และมีแนวโน้มที่ราคาจะถูกลงเรื่อยๆ, 3) มีห่วงโซ่อุปทานที่สลับซับซ้อน (Complex Supply Chain), และ 4) มีความต้องการใช้จำกัดหรือมีการใช้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น (Single of Limited Use) ซึ่งไม่เหมือนกับยารักษาโรคที่มีอายุยาว, Margin สูง, และมีความต้องการใช้อย่างเรื่อยๆ จึงส่งผลให้ความต้องการวัคซีนกินส่วนแบ่งในตลาดโลกเพียงแค่ร้อยละ 2 ของอุตสาหกรรมยาเท่านั้น ดังนั้นบริษัทยาเองก็ไม่ได้เห็นว่าการผลิตวัคซีนจะเป็นโอกาสทางธุรกิจที่ดีเช่นกันเนื่องจากบริษัทล้วนต้องประสบปัญหาในการทำการตลาดวัคซีนเป็นอย่างมาก (เมื่อเทียบกับตลาดยารักษาโรคทั่วไป) ดังนั้น แนวทางหนี่งในการแก้ไขปัญหาการจัดจำหน่ายนี้ก็คือ ภาครัฐเข้ามาช่วยในการ “สร้างอุปสงค์หรือความต้องการ” จาก “การทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้า” เพื่อให้บริษัทยามั่นใจว่าเมื่อผลิตสินค้าออกมาแล้วจะมีผู้ซื้อ (และภาครัฐเองก็ต้องตอบโจทย์แก่ประชาชนในด้านความมั่นคงด้านสุขภาพ)

นอกจากนี้ เนื่องจากพอมีความต้องการสูงในการใช้วัคซีน (โดยเฉพาะวัคซีนสำหรับไวรัสโควิด-19) บริษัทอาจจะต้องเผชิญกับ “การมีวัคซีนปลอม” เกิดขึ้น เพราะ คนอาจไม่สามารถแยกได้ว่าวัคซีนไหนดีและรักษาได้จริง (Asymmetric Information) หรือวัคซีนไหนไม่ได้ และในท้ายที่สุดบริษัทที่ผลิตวัคซีนจริงออกมาจะไม่สามารถแข่งขันได้ และอาจตัดสินใจที่จะออกนอกตลาดไป ซึ่งเหตุการณ์นี้ก็จะตรงตามทฤษฎีตลาดเลมอน (Lemon Market) ของศาสตราจารย์ George Akerlof ที่ได้รับรางวัลโนเบลทางสาขาเศรษฐศาสตร์เมื่อกว่า 10 ปีที่ผ่านมา ดังนั้นในการที่บริษัทที่ผลิตคิดค้นวัคซีนออกมาได้จริงจะสามารถแข่งขันกับวัคซีนปลอมได้นั้น บริษัทจึงจำเป็นต้องลงทุนในระบบทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งจะเป็นการเพิ่มต้นทุน (Extra Cost) ของบริษัทเข้าไปอีก

5. ความท้าทายในการแจกจ่ายวัคซีนไปทั่วโลก – ในระยะแรกของการแจกจำหน่างวัคซีนโควิด-19 นี้ ความต้องการในการได้รับวัคซีนย่อมมีสูงกว่าความสามารถในการผลิต (Excess Demand) จึงอาจส่งผลต่อความท้าทายต่อความเท่าเทียมกัน (Equity) ในการแจกจ่ายวัคซีน เพราะจากประสบการณ์ที่เกิดขึ้นในกรณีของการระบาดของไวรัส H1N1 เมื่อปี พ.ศ. 2552 ก็คือการทีมีประเทศที่พัฒนาแล้วและมีรายได้สูงกลับทำการ “กว้านซื้อ/กักตุนวัคซีน” และทิ้งให้ประเทศที่ยากจนกว่าต้องเผชิญภาวะขาดแคลน ดังนั้นความท้าทายทางเศรษฐศาสตร์ที่สำคัญอีกประการก็คือ “จะมีกระบวนการเพื่อให้เกิดการจัดสรรวัคซีนอย่างเท่าเทียมกันในราคาที่ทุกคนสามารถจ่ายได้ได้อย่างไร”

นอกจากนี้ เนื่องจากผู้ติดเชื้อไวรัสโควิด-19 นั้นมีการกระจายตัวที่ไม่เท่ากัน โดยในปัจจุบันผู้ติดเชื้อกระจุกตัวอยู่ในฝั่งของประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกาและกลุ่มประเทศยุโรป) นอกจากนี้ยังเกิดการติดเชื้อกับประชาชนมีคุณสมบัติที่แตกต่างกัน (เช่น ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงในการติดและเสียชีวิตมากกว่าคนที่อายุน้อยๆ หรือ คนที่มีฐานะยากจนที่ยากที่จะทำ Social Distancing มักจะมีโอกาสที่จะติดเชื้อมากกว่าคนรวย) นอกจากนั้น ยังมีบุคลากรทางด้านสาธารณสุขซึ่งเป็นกลุ่มอาชีพที่ต้องเผชิญความเสี่ยงจากการติดเชื้อมากที่สุดก็อาจจำเป็นที่จะต้องได้รับวัคซีนก่อนกลุ่มอาชีพอื่นเช่นกัน ดังนั้นจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่รัฐบาลแต่ละประเทศควรจะมีกระบวนการเพื่อให้มั่นใจได้ว่าประชาชนในประเทศของตนจะได้รับวัคซีนอย่างเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะกับกลุ่มที่มีโอกาสในการติดเชื้อ ซึ่งที่ผ่านมา แนวทางที่มีการทำเพื่อให้เกิดการจัดสรรวัคซีนอย่างเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะกับประเทศที่ด้อยพัฒนาก็เช่น

การช่วยเหลือทางการเงินแก่ประเทศที่มีรายได้ต่ำที่ไม่มีงบประมาณเพียงพอ ซึ่งสามารถทำได้จากการขอความช่วยเหลือจากองค์กรที่รับผิดชอบในด้านนี้ เช่น การขอความช่วยเหลือจาก Gavi (The Vaccine Alliance) ที่เป็นองค์กรที่ให้เงินทุนกับประเทศยากจนกว่า 73 ประเทศมาตั้งแต่ปี ค.ศ.2000 หรืออีกทางหนึ่งก็คือ ภาครัฐสามารถทำ “การระดมทุนผ่านตลาดพันธบัตร” (Bond Market) และนำเงินนั้นเพื่อไปลงทุนเพื่อสร้างผลตอบแทนได้ เป็นต้น
เน้นแจกจ่ายให้กับบุคลากรทางการแพทย์เป็นกลุ่มแรก เพื่อลดการติดเชื้อในกลุ่มบุคคลากรในกลุ่มนี้เพื่อที่จะคงสภาพกำลังคนทางด้านสาธารณสุข (Physician Workforce) ให้เพียงพอในการรักษาประชาชนผู้ติดเชื้อคนอื่นๆ
การสร้างข้อตกลงกันระหว่างประเทศ (International Agreement) ในการจัดโควต้าเพื่อแจกจำหน่ายวัคซีนระหว่างทั้งประเทศที่พัฒนาแล้ว, กำลังพัฒนา, หรือด้อยพัฒนา และต้องมีการลงทุนร่วมกันในด้านการเก็บรักษาวัคซีน (ที่มักต้องอยู่ในอุณหภูมิประมาณ 2-8 องศาเซลเซียส
ภาครัฐในแต่ละประเทศจำเป็นต้องมีการวางแผนในการแจกจ่ายพร้อมทั้งเก็บรวบรวมข้อมูลเพื่อไม่ให้เกิดการทับซ้อน (เช่นการใช้เลขบัตรประชาชน) อย่างไรก็ดี อีกประสบการณ์หนึ่งที่เคยเกิดขึ้นหลายครั้งก็คือ “การที่ประชาชนทำตัวเป็น Free Rider จากการไม่ไปรับการฉีดวัคซีน (เพราะเห็นว่ามีคนไปฉีดแล้ว ตนจึงไม่น่าจะติดเชื้อได้) ซึ่งทำให้การวางแผนสำหรับการควบคุมปริมาณที่ต้องการใช้จริงอาจทำได้ยาก

อย่างไรก็ดี ท่ามกลางการถกเถียงว่าเราควรจะใช้วัคซีนอย่างไรหรือใครควรได้วัคซีนก่อน ผู้เชี่ยวชาญกลับคาดการณ์ว่ากว่าวัคซีนจะพร้อมผลิตและจัดจำหน่ายได้จริง การระบาดก็น่าจะขึ้นถึงจุดยอดและเบาบางลงแล้ว อย่างไรก็ดี วัคซีนที่ค้นพบได้นั้นก็น่าจะช่วยรักษาได้หากไวรัสดังกล่าวกลายเป็นโรคภัยไข้เจ็บปกติและระบาดเป็นครั้งคราวเช่นเดียวกับไข้หวัดตามฤดูกาล

6. ความคุ้มค่าทางสังคม – ถึงแม้ว่า การผลิตวัคซีนจะเป็นกิจกรรมที่มีต้นทุนสูง มีความเสี่ยง และยากต่อการทำการตลาดก็ตาม แต่งานศึกษาในสาขาเศรษฐศาสตร์สาธารณสุขเกือบทุกชิ้นต่างก็ยืนยันว่า “การลงทุนในวัคซีนเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าต่อสังคมและเศรษฐกิจ” เสมอ เพราะนอกจากวัคซีนจะช่วยสร้างผลประโยชน์ส่วนบุคคล (Private Benefit) จากการที่ผู้ติดเชื้อจะหายจากการติดเชื้อแล้ว วัคซีนยังสร้างผลประโยชน์ทางสังคม (Social Benefit) ผ่านกระบวนการพัฒนาทุนมนุษย์ (Human Capital Development) ของประเทศ เช่น การมีสมองที่ดีขึ้น การมีสุขภาพที่แข็งแรงและห่างไกลจากการติดเชื้อ อันส่งผลไปสู่การเพิ่มผลิตภาพแรงงานของประเทศ

นอกจากนี้ ผลได้ทางสังคมของวัคซีนยังส่งผลไปถึงรวมไปถึงการป้องการและลดโอกาสในการติดเชื้อต่อเนื่อง ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว ซึ่งตัวเลขที่เกิดจากผลได้โดยรวม (Total Benefit) นี้จึงมักสูงกว่าต้นทุนของการผลิตวัคซีนเสมอ หรือกล่าวได้ว่า ค่าใช้จ่ายที่เกิดจากการลงทุนในการผลิตวัคซีนจึงมักเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า (Cost Effective) เสมอ

ด้วยเหตุผลทางเศรษฐศาสตร์ข้างต้น การผลิตวัคซีนต้นไวรัสโควิด-19 จึงจะยังคงไม่เกิดขึ้นในเร็ววันนี้ ดังนั้น การสร้างความฉลาดรู้ในการดูแลตัวเองจากเชื้อไวรัสโควิด-19 (Covid-19 Literacy) นี้จึงเป็นสิ่งจำเป็นมากๆ ทั้งการดูแลตัวเองและปฏิบัติตามคำแนะนำทั้งเรื่องสุขอนามัย ทั้งการ “เว้นระยะห่างทางสังคม ทั้งการการไม่ไป ชุมนุมกัน การใส่หน้ากาก และล้างมือสม่ำเสมอ จึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดที่จะลดการติดเชื้อและการแพร่เชื้อไวรัสนี้ได้

ดังนั้น “การ์ดอย่าเพิ่งตกนะครับ !!!” ไม่ว่าประเทศเราจะยังคงล็อคดาวน์หรือหยุดล็อคดาวน์แล้วหรือไม่ก็ตาม

เศรษฐกิจ, สังคม, และธุรกิจหลังโควิด-19

2020-05-10T14:58:00.001+07:00

ได้มีโอกาสตอบข้อสัมภาษณ์ในรายการโทรทัศน์ช่อง NBT ว่าหลังจากโควิด-19 หายไปแล้ว เศรษฐกิจ สังคม และธุรกิจจะเป็นอย่างไร ผมขออนุญาตนำมาแชร์คร่าวๆ ดังนี้ครับ

หลังจากสถานการณ์โควิด-19-19 เศรษฐกิจไทยจะเป็นอย่างไร

ตอบ – ถ้าในมุมของเศรษฐกิจมหาภาค เศรษฐกิจหลังโควิด-19น่าจะฟื้นตัวคล้ายๆ เป็นตัว J นั้นก็คือ ใช้เวลาในการฟื้นตัวนาน และจะฟื้นตัวไม่เท่ากับก่อนวิกฤต (ซึ่งแตกต่างจากวิกฤตเศรษฐกิจในอดีตที่ผ่านมาที่มักฟื้นตัวเป็นตัว V หรือตัว U ก็คือ มีการฟื้นตัวเร็ว) โดยสาเหตุที่เศรษฐกิจหลังโควิด-19จะมีการฟื้นตัวที่ช้ากว่าก็มีสาเหตุมาจาก

ไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยนโยบายทางเศรษฐกิจ และต้องใช้นโยบายด้านสุขภาพ ซึ่งทำให้ไม่สามารถคาดเดาระยะเวลาของการสิ้นสุดได้แน่ชัด และขึ้นอยู่กับวัคซีนว่าจะได้เมื่อไร
ยังไม่สามารถคาดเดาได้ว่า 2^nd wage หลังจากเริ่มคลายมาตรการล๊อคดาวน์นี้ว่า จะมีตัวเลขผู้ติดเชื้อมากน้อยเพียงใด และเกิดขึ้นเป็นวงกว้างหรือวงแคบ (ที่สามารถจัดการควบคุมได้)
เมื่อยังไม่มีวัคซีน สังคมยังคงจำเป็นต้องรักษามาตรการ Social Distance เพื่อลดปฏิสัมพันธ์ของคน จึงทำให้ภาคธุรกิจ อาจจะยังคงไม่สามารถฟื้นตัวเต็มที่
ภาควิสาหกิจขนาดเล็กที่ไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีหรือสามารถปรับตัวได้จะไม่สามารถแข่งขัยกับรายใหญ่ๆ ได้ และอาจจะเกิดการล้มละลาย
ความเหลื่อมล้ำที่มีอยู่ในสังคมไทยอยู่แล้ว ทำให้คนยากจน (ที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก) ได้รับผลกระทบหนัก ซึ่งส่งผลต่อปัญหาหนี้ครัวเรือนในประเทศ และระดับการบริโภคที่จะต่ำลงกว่าเดิม

ดังนั้น เศรษฐกิจจะสามารถฟื้นตัวได้มากน้อยเพียงใด จึงขึ้นอยู่กับ “ความสามารถในการรักษาสมดุลระหว่าง การผ่อนคลายที่มากขึ้น กับ ความสามารถในการควบคุม (รวมถึงการติดตาม เฝ้าระวัง) และรักษาที่มากขึ้น”

แต่อย่างไรก็ดี เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ ในโลก ประเทศไทยน่าจะเป็นประเทศในกลุ่มแรกๆ ที่จะฟื้นตัวเร็วกว่า เนื่องจากเรามีตัวเลขผู้ติดเชื้อ/เสียชีวิตไม่มาก และยังได้รับอานิสงค์จากการฟื้นตัวเร็วจากจีน, เกาหลีใต้, และญี่ปุ่น

2) หากว่าตามหลักเศรษฐศาสตร์แล้ว ผู้ประกอบการควรทำอย่างไรเพื่อฟื้นฟูธุรกิจเดิมของตนเองหลังวิกฤตโควิด-19 หลังจากนี้สังคมไทยจะเปลี่ยนไป ผู้ประกอบการควรปรับตัวอย่างไร ในเรื่องใดบ้าง

ความสามารถในการฟื้นฟูภาคธุรกิจจะขึ้นอยู่กับศักยภาพของแต่ละธุรกิจเอง เช่นถ้าเป็นอุตสาหกรรมทั่วไปที่ต้องมีการซื้อ/ขาย แต่ที่เราทราบดีว่า การรักษาระยะห่าง และการเกิด 2^nd wave จะส่งผลให้ผู้ประกอบการไม่สามารถขายได้ใน “ปริมาณที่เท่าเดิม” (จนกว่าไวรัสจะหายไป) เพราะเศรษฐกิจยังไม่ผื้น คนไม่มีกำลังในการใช้จ่าย ดังนั้นจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ผู้ประกอบการจะต้องเผชิญกับ 1) ความจำเป็นในการยกระดับคุณภาพ ผลิตภัณฑ์และบริการให้สูงขึ้น เน้นในเชิงคุณภาพมากกว่าปริมาณ, 2) ความจำเป็นในการการลดต้นทุนโดยการนำองค์กรเข้าไปสู่การใช้ Digital ช่วย เช่น การทำการตลาด การจัดส่งสินค้า Online ซึ่งการเข้าสู่การทำนวัตกรรม (ทั้งในตัวสินค้าและในด้านกระบวนการ) จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่จะทำให้ผู้ประกอบการอยู่รอด
ในบางอุตสาหกรรม เช่น อุตสาหกรรมท่องเที่ยว ยังต้องมี “มาตรฐานใหม่” ในการเข้ามาควบคุม (เช่นมาตรฐาน SHA ของการท่องเที่ยว) เพื่อให้ลูกค้า “ปลอดภัยและสบายใจ” มีการตั้งค่ามาตรฐาน โดยอบรมผู้ประกอบการที่จะต้องรับนักท่องเที่ยวให้ปฏิบัติตัวตามมาตรฐาน (ไกด์ คนขับรถ ร้านอาหาร โรงแรม) และประเมินมาตรฐานนั้น (เช่นเดียวกับในกรณีของโรงพยาบาลที่มีมาตรฐาน HA)
ในขณะที่ในภาคอุตสาหกรรมหรือบริการที่ต้องพึงพาตลาดต่างประเทศ จำเป็นต้องลงทุนในการขยายตลาดและมองหามาตรการในการลดความเสี่ยงให้มากยิ่งขึ้น

3) หลังวิกฤตโควิด-19-19 พฤติกรรมการดำเนินชีวิตของเราจะเปลี่ยนไปอย่างไรบ้าง

หลายคนพูดถึงประเด็นในด้าน New Normal (หรือพฤติกรรมใหม่) แต่โดยส่วนตัวผมยังไม่ได้เห็นด้วยเสียทีเดียว เพราะปรากฏการณ์ Covid-19 นี้เป็นหนึ่งใน Shock ที่เกิดขึ้นในระยะสั้นเท่านั้น และอาจจะหายไปได้ ถึงแม้ว่าเราจะเรียนรู้ในการประชุม Online, เรียนรู้ในการสั่งซื้อสินค้าหรือสั่งอาหาร Online, เรียนรู้ในการทำอาหารกิจเอง, หรือเรียนรู้ในการ Work from Home แต่สิ่งที่เกิดขึ้นอาจจะทำให้เรา “โหยหา” การกลับมาใช้ชีวิตแบบเดิมๆ และสุดท้าย Covid-19 อาจจะไม่ได้ส่งผลอะไรมากนักก็ได้
ทั้งนี้ เรายังไม่มีข้อมูลที่แน่ชัด (มีแต่การคาดการณ์) ว่าพฤติกรรมของคนจะเปลี่ยนไปทางไหนบ้าง
แต่สิ่งที่ไม่สามารถลืมได้ก็คือ การที่คนจะมีทางเลือกในการ “ทำอะไรด้วยตนเอง” มากขึ้น และทำผ่านสื่อ Online ต่างๆ มากขึ้น ซึ่งเป็นความเสี่ยงกับบางธุรกิจในอนาคต เช่น ธุรกิจการเดินทาง, ธุรกิจ Coworking Space หรือ ธุรกิจการศึกษา (มหาวิทยาลัย) เป็นต้น

4) ประชาชนควรปรับตัวอย่างไร ให้เข้ากับยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลง

โควิด-19เหมือนกับการบังคับให้เราได้ “แตะเบล็ก” ของการดำเนินประเทศที่ผ่านมา ซึ่งถ้ากลับมามองอาจจะเห็นได้ว่า เรามาผิดทางในหลายๆ เรื่อง เช่น การท่องเที่ยวที่ทำลายสิ่งแวดล้อม การบริหารงานที่ขาดมาตรการรองรับความเสี่ยง การไม่ได้อบรมทักษะคนที่จะพร้อมในโลกดิจิตัล
ดังนั้น เราจึงควรมองวิกฤตที่เกิดขึ้นให้เป็น “โอกาส” ในการปรับปรุง เช่น การ Upskill/reskill สำหรับแรงงาน, การปรับองค์กรเข้าสู่กระบวนการ Digital ในภาคธุรกิจ, การให้ความสำคัญกับการมีเงินออม, การมองหาและทำงานอาชีพที่หลากหลาย, การเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นต้น
เพราะเมื่อโควิด-19 หายไปในปีหน้า (หรือบรรเทาลง) องค์กรไหนที่ปรับตัวจากวิกฤตนี้ได้ดีกว่า จะฟื้นตัวและเปลี่ยนตัวเป็นผู้นำได้ทันที เช่นเหมือนกับกรณีของประเทศเกาหลีใต้จากวิกฤตต้มยำกุ้ง ที่ได้ลงทุนอย่างสูงกับการพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ (Creative Economy) จะได้เป็นผู้นำในอุตสาหกรรมดังกล่าวจนถึงทุกวันนี้

เหมือนกับคำว่า “วิกฤต หรือ (Crisis)” ในภาษาจีนที่อ่านว่า 危机 (Wéijī) ซึ่งประกอบไปด้วยคำสองคำก็คือ Dangerous + Opportunity ในความ “อันตราย” มักจะมี “โอกาส” อยู่ด้วยเสมอ

เรียนออนไลน์กับการปิด-เปิดโรงเรียนในช่วงโควิด-19

2020-04-23T00:42:00.000+07:00

โดย ศาสตราจารย์ ดร. ปังปอนด์ รักอำนวยกิจ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

----------------------------------------------------------------------------------

หลังจากรวบรวมประสบการณ์และความรู้ความเข้าใจเรื่องการเรียนออนไลน์มาได้ประมาณ 5-6 สัปดาห์ ถึงจุดนี้ที่จะต้องเขียนอะไรบางอย่างแล้ว ก่อนอื่นผู้เขียนขอแนะนำตัวเองเพื่อให้เข้าใจว่าทำไมผู้เขียนจึงเข้าใจเรื่องนี้และพยายามมองจากหลายมุม

ในมุมของคนสอน - ผู้เขียนเป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัยมีชื่อของไทยที่ต้องมีการปรับตัวให้นิสิตนักศึกษาเรียนออนไลน์

ในมุมวิชาการ – ผู้เขียนเป็นนักวิจัย เป็นนักเศรษฐศาสตร์การพัฒนา ที่หลังๆมีงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการศึกษามากพอควร ชอบอ่านและสังเกตเรื่องการเรียนการสอนออนไลน์มานานก่อนโควิด เคยบอกนิสิตในมหาวิทยาลัยเสมอว่า การเรียนการสอนแบบที่เราทำอยู่น่าจะจบไปอีก 3 ปี ไม่นึกว่าโควิดจะทำให้เร็วขึ้นได้ ปัจจุบันผู้เขียนพยายามนำเสนอนโยบายเพื่อต่อสู้กับโควิดบนพื้นฐานของความ “ปลอดภัย อยู่ได้ และสบายใจ” ให้กับรัฐบาลตามแต่จะมีช่องทาง

ในมุมผู้ปกครอง – ผู้เขียนเป็นแม่ทำงานที่มีลูกสองคนที่เคยเรียนโรงเรียนประถมที่โด่งดังและเข้ายาก(ที่สุด) ในระบบไทย จนลูกคนโตจบ ป.5 ปัจจุบันลูกคนโตเรียนอยู่ชั้น G.7 (ม.1)โรงเรียนอินเตอร์ที่เน้นวิชาการ และคนเล็กเรียนอยู่ชั้น Year 6 (ป.5) ในโรงเรียนอินเตอร์ระบบอังกฤษในประเทศไทย

เราสองคนพ่อแม่เฝ้าดูและประเมินการเรียนออนไลน์ของลูกทั้งสองคนสองโรงเรียนมาโดยตลอด 6 สัปดาห์ มีข้อสังเกตและข้อสรุปดังนี้

1. การเรียนออนไลน์เป็นเรื่องการปรับตัวของครูและนักเรียนครั้งใหญ่
เมื่อ 7-10 สัปดาห์ที่แล้ว โรงเรียนอินเตอร์ในไทยปรับพฤติกรรมเร็วมาก มีการซื้อโปรแกรมและอบรมครูให้จัดการเรียนการสอนแบบออนไลน์ได้อย่างรวดเร็วภายใน 1-4 สัปดาห์ โรงเรียนที่ปรับตัวช้าหน่อยถึงกับหยุดเรียนเพื่ออบรมครูและจัดวางระบบการเรียนออนไลน์ได้อย่างรวดเร็วก่อนที่จะถูกสั่งปิดโรงเรียน เหตุเพราะโรงเรียนเหล่านี้มีความพร้อม

ครูใช้คอมฯ เป็นอยู่แล้ว การบ้านปกติเป็นระบบออนไลน์อยู่แล้ว (เช่น Google Classroom, Math Map, Kahn Academy) ระบบเหล่านี่เป็นภาษาอังกฤษที่มีการใช้อย่างชำนาญในการสอนปกติ
นักเรียนมี computer literacy คือมีความพร้อมทางด้านไอที ใช้งานคอมพิวเตอร์ได้ดี สามารถจัดการกับโปรแกรมต่างๆ เช่น word document, power point แม้แต่โปรแกรมวาดภาพต่างๆ เด็กโตทุกคนมีอีเมล์ สามารถส่งงาน สื่อสารกับเพื่อนทางระบบไอทีได้ก่อนยุคโควิด
นักเรียนทุกคนมีความพร้อมด้านทุนทรัพย์ แทบทุกคนมีคอมพิวเตอร์ใช้ กรณีที่คอมพิวเตอร์ที่บ้านไม่พอ ก็แค่สั่งหรือซื้อ laptop จากร้านคอมพิวเตอร์ภายใน 1 ชั่วโมง ไม่นับรวมเครื่องพิมพ์ printer ที่ต้องใช้ในบางงาน ที่หากไม่มีก็ซื้อใหม่ได้ ไม่เดือดร้อนมาก

แต่การปรับตัวที่ยากที่สุดคือระบบการเรียนของระบบฝรั่ง (ขอใช้คำรวม) จะเป็นการเรียนการสอนแบบบูรณาการ เน้นการคิดวิเคราะห์ เน้นการพูดคุย เน้นการสื่อสาร ทำให้การเรียนออนไลน์เป็นเรื่องที่ต้องปรับตัวสูงมากสำหรับครูและเด็ก การเรียกเด็กตอบหรือยกมือผ่านคอมพิวเตอร์ หรือสังเกตว่าเด็กกำลังเบื่อเป็นเรื่องยากมากสำหรับครูฝรั่ง เด็กเองก็มีความเศร้าที่ไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน การทำงานกลุ่ม การปรึกษากัน การเปิดเพลงเต้นระหว่างทำงานกลุ่มในห้องกลายเป็นอดีตที่น่าเศร้า แม้แต่การเชียร์เพื่อนในทีมในการเล่นวิชา PE (พละ) ก็ไม่เกิดขึ้นในการเรียนออนไลน์
เราสังเกตว่าในวันแรกๆ ของการเรียนออนไลน์ครูทุกคนจะตื่นเต้น ตั้งใจมาก จะให้การบ้าน อัดหนักจนเด็กมึนเพราะทำงานส่งไม่ทัน บางคนถึงกับต้องนอนดึกดื่นเพื่อทำงานให้ทัน แต่ครูฝรั่งละเอียด หลังๆคงมีการประชุมกันเพราะเห็นว่างานลดลง focus เปลี่ยนไป บางที่ถึงขั้นแนะนำให้เด็กหยุดทำงาน (และไม่คาดโทษ) หากใช้เวลากับหน้าจอเกิน 6-7 ชั่วโมง และมีการส่งคลิปช่วยผ่อนคลายต่างๆมาให้นักเรียน

2. การเรียนออนไลน์เป็นเรื่องน่าเบื่อและเครียดสำหรับทุกคน

ถ้าเราตั้งต้นว่าการไปโรงเรียนควรเป็นเรื่องสนุก เรื่องน่าเบื่อที่เกิดขึ้นของการเรียนออนไลน์ก็คือ เมื่อเราต้องทำตามตารางการเรียน มีเวลาตามคาบเรียน มีเวลาพักเบรกที่เด็กไม่ได้พักจริงเพราะต้องตามงานที่ทำไม่เสร็จ จนเกิดความเครียด การคาดหวังให้เด็กเล็กมีวินัย ดูนาฬิกาเป็น ทำงานส่งตามตารางเป็นเรื่องที่เป็นไปแทบไม่ได้ ไม่รวมกับที่พ่อแม่บางคนต้องเสียเวลามากไปกับการช่วยเหลือลูกเรื่องการเรียน ทั้งยังต้องเตรียมอาหารให้ลูก 3 มื้อทุกวัน และอีก 2 เบรกตามตารางโรงเรียน (ถ้าจะให้เป๊ะ)

อีกเรื่องที่พ่อแม่หลายคนประสบคือ ไม่สามารถสอนงานลูกได้ (แต่ก็อยากให้ลูกได้คะแนนดีๆ) ถ้าทำไม่ได้ก็เกิดความเครียด พ่อแม่ที่มีความรู้ก็ต้องถามตัวเองว่า จะช่วยลูกไปทำไม? ลูกก็เลยต้องค้นคว้าเอง ทำเอง เครียดเอง ในขณะที่ถ้าอยู่โรงเรียนทั้งหมดนี้จะเป็นหน้าที่ของครู สรุปว่าเด็กก็เบื่อ ครูเองก็เบื่อเพราะพูดคนเดียว อัดเทปคนเดียว และต้องมาตามเก็บงานนักเรียนที่ส่งออนไลน์ ซึ่งมาเรื่อยๆ ไม่จบในคาบเดียว

เราเข้าใจแล้วว่า ทำไมพ่อแม่ที่จัดการเรียนแบบ home school ที่ได้ผลดีได้จึงต้องทุ่มเทอย่างหนัก และโดยมากจะเป็นคนที่ไม่ต้องทำงานนอกบ้าน

3. การเรียนออนไลน์เป็นเรื่องของความพร้อมของครู

การเรียนออนไลน์เป็นการวางแผนของครูที่จะนำบทเรียนมาประยุกต์ให้สามารถเรียนโดยที่ไม่มีปฏิสัมพันธ์ 1 ต่อ 1 ได้ ครูต้องสรรหาบทเรียน คลิป เอกสารการสอนที่เหมือนในห้องเรียน หาอุปกรณ์จริง ทดลองจริงให้ดู และต้องหาบทเรียนเพิ่มเติมสำหรับเรื่องที่ทดแทนด้วยการทำงานหน้าคอมฯ ไม่ได้ ครูต้องพร้อมมากๆ

ในฐานะอาจารย์มหาวิทยาลัย ผู้เขียนพูดเสมอว่าอาจารย์มหาวิทยาลัยควรมาเรียนรู้การสอนจากครูประถมเหล่านี้ เพราะเราไม่สามารถทำอย่างนั้นได้ง่ายแน่ๆ ณ วันนี้ มีงานวิชาการที่ออกมาหลักๆ 2 ชิ้นของไทยที่บอกว่าครูไทยไม่พร้อมที่จะสอนออนไลน์

4. การเรียนออนไลน์เป็นเรื่องของความพร้อมของเด็ก
ความพร้อมของเด็กในที่นี้คือ ความมีวินัย ความพร้อมด้านไอที ความกล้าแสดงออกและโต้ตอบในการถามคำถาม ซึ่งมีความแตกต่างกันมากในเด็กโรงเรียนไทยและโรงเรียนฝรั่ง รวมถึงระดับความเครียดที่เด็กจะรับได้ในเรื่องการแข่งขัน ในการเรียนออนไลน์ของฝรั่ง เด็กจะมีการสื่อสารกันตลอดเวลา ไม่มีการเปรียบเทียบคะแนนกัน ไม่กลัวเพื่อนลอก ไม่กลัวการแสดงความคิดเห็นแล้วเสียหน้า หากเด็กโรงเรียนไทยไม่พร้อมก็จะมีความเสี่ยงที่จะเกิดหายนะทางด้านจิตใจหากต้องมีการเรียนออนไลน์กับระบบไทยที่เราคุ้นเคย

5. การเรียนออนไลน์ไม่ได้มีประสิทธิผลการเรียนรู้อย่างที่เราเคยคาดหวัง (over-rated)

ผู้เขียนให้ rating ประสิทธิผลของการเรียนออนไลน์ของลูกคนเล็กที่เรียนประถมไว้ที่ 25-30 % และลูกคนโตที่ 30-40 % ในขณะที่เด็กๆให้คะแนนที่ 10-20 % และเรามั่นใจว่าพ่อแม่ที่มีมุมองด้านพัฒนาการเด็กก็คงจะมี rating ที่ไม่ต่างจากเรามากนัก สาเหตุหลักๆ ก็คือ การเรียนรู้ที่ดี (ของหลักสูตรฝรั่ง ไม่ใช่หลักสูตรไทย) ในวัยนี้เป็นการเรียนเชิงคิดวิเคราะห์ เชิงสร้างสรรค์ และเชิงปฏิสัมพันธ์ ซึ่งการเรียนออนไลน์ทำได้น้อยมาก

6. การเรียนออนไลน์ไม่เหมาะกับเด็กทุกคนเราค้นพบว่า การเรียนออนไลน์ (หรือการสอนออนไลน์) ไม่ได้เหมาะกับเด็กทุกคน สำหรับเด็กบางคนที่วินัยสูงและเป็นกลุ่มที่เก็บตัวก็ไม่น่ากังวล แต่เด็กบางคนที่ต้องการสังคม มีความสุขกับการพบเพื่อนและครูจะเป็นเด็กที่ได้รับผลกระทบในเชิงลบที่สุด เรายังพบว่า เด็กที่ไม่ชอบออกกำลังกายจะไม่มีทางบังคับตัวเองให้ทำตามวีดีโอที่ครูส่งมาให้ได้ครบ หรือ เด็กที่ห่วงคะแนนก็จะไม่มีทางซื่อสัตย์ในการสอบออนไลน์ได้ ฯลฯ มีประเด็นให้ขบคิดมากมายในเชิงนโยบายในเรื่องนี้

7. การเรียนออนไลน์เป็นแค่ second-best ไม่ใช่ first-best
ถึงจุดนี้ เราและนักวิชาการบางกลุ่มประเมินกันมาผิดตลอดว่า การเรียนออนไลน์จะมาแทนการเรียนการสอนในทุกระดับ แม้แต่ในมหาวิทยาลัยที่น่าจะทำได้ง่ายที่สุด ประสบการณ์ 6 สัปดาห์สอนเราว่า ตราบใดที่โครงสร้างและปรัชญาการเรียนรู้ของสังคมยังไม่นิ่ง การเรียนออนไลน์ไม่สามารถเป็น first-best ในประชากรเฉลี่ยได้เลย

8. การเรียนออนไลน์ให้ได้ผลเป็นเรื่องของการปรับปรัชญาการสอนที่กระทรวงศึกษาธิการต้องคิดหนัก
การให้เด็กไทยปรับไปใช้ระบบการเรียนออนไลน์จะต้องคำนึงถึงข้อ 1-7 ที่กล่าวมาทั้งหมด ปรัชญาการสอนของไทยเคยเป็นแบบ traditional หรือแบบอนุรักษ์นิยม ที่ผู้สอนเป็นใหญ่ในปฏิสัมพันธ์ของการเรียนรู้และมีการเน้นผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาที่คะแนน หากใช้ปรัชญาการเรียนออนไลน์แบบอนุรักษ์นิยม การเรียนการสอนจะง่ายมากสำหรับผู้สอน แต่จะเป็นความน่าเบื่อและความเครียดสำหรับเด็กและผู้ปกครอง เพราะหน้าที่ของคนจัดทำระบบออนไลน์ก็จะเป็นเพียงแค่การหาครูดีๆ มาสร้างสื่อการเรียน และให้นักเรียนเปิดคลิปดูตามตารางเรียน สั่งการบ้าน และสอบ (ออนไลน์) หากเราจะทำเรื่องนี้เป็นการเฉพาะหน้า เราก็คงไม่ต้องเตรียมการอะไรมากไปกว่านี้มากนัก ยกเว้นการจัดหา facility ให้เกิดการเรียนออนไลน์ได้เท่านั้น

ในส่วนของกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะผู้กำกับดูแลโรงเรียนเอกชนรวมทั้งโรงเรียนอินเตอร์ควรทราบว่า การเรียนการสอนออนไลน์ของโรงเรียนอินเตอร์ที่ท่านคิดว่าดีแล้วนั้น จริงๆ ไม่ได้มีประสิทธิผลตรงตามปรัชญาการเรียนของฝรั่งเลย การที่โรงเรียนอินเตอร์ทำได้ดีที่ท่านเห็นเป็นเพียง second-best เท่านั้น อย่าไปคิดว่าดีแล้วให้ทำต่อไป ควรหาแนวทางสนับสนุนให้มีการกลับไปเปิดเรียนตามแนวทางเดิม(ที่ดีกว่า) ดีกว่า

ข้อเสนอแนะการบริหารจัดการการเรียนออนไลน์ของโรงเรียน

1. ไม่ควรขยาย “การปิดเรียนในโรงเรียน” ของโรงเรียนอินเตอร์ให้ตรงกับโรงเรียนไทย (1 กรกฏาคม 2563) โรงเรียนเหล่านี้มีความพร้อมในการเปิดเรียนที่โรงเรียนสูง ผู้ที่เกี่ยวข้องเป็นกลุ่มเฉพาะที่ผู้ปกครองมีการดูแลตัวเองและบุตรหลานในช่วงล้อคดาวน์เป็นอย่างดี (ผ่านมา 6 สัปดาห์แบบปลอดเชื้อ)

ในสถานการณ์ระบาดและแนวโน้มในปัจจุบัน ควรเปิดเรียน “ตามความพร้อมของโรงเรียน” ได้เลยในกลางเดือนพฤษภาคมหรือมิถุนายน โดยมีมาตรการกำกับนักเรียน ครู และพนักงานอย่างเข้มงวดด้วยการสืบประวัติครอบครัว การรักษาความสะอาด และการปฏิบัติตัว มีนโยบายแบบสมัครใจโดยให้ครูจัดการเรียนการสอนแบบ live ให้กับนักเรียนที่เรียนอยู่บ้าน (ผู้เขียนเชื่อว่าคงมีน้อยคนที่อยากเรียนที่บ้าน) ในกรณีเด็กเล็กถึงประถมต้น ควรหารือกับโรงเรียนถึงความพร้อมในการดูแลนักเรียนกับโรงเรียนผู้ให้บริการเป็นรายๆไป หากไม่พร้อม ควรจัดการเรียนการสอนในกลุ่มเด็กเล็กที่บ้านต่อไป
การเปิดเรียนก่อน 1 กรกฎาคม 2563 อาจพิจารณาเปิดการเรียน 2 หรือ 3 วันต่อสัปดาห์ที่โรงเรียนสำหรับการเรียนในวิชาที่ต้องมีปฏิสัมพันธ์ ความสร้างสรรค์ และการคิดวิเคราะห์ และ 2-3 วันที่บ้านสำหรับวิชาที่การเรียนออนไลน์สามารถทดแทนการเรียนที่โรงเรียนได

2. สำหรับโรงเรียนไทย ผู้บริหารควรใช้การบริหารจัดการโรงเรียนอินเตอร์เป็นกรณีศึกษาทั้งเรื่องการเรียนออนไลน์ และการเปิดเรียนก่อนเดือนกรกฎาคม เพราะโรงเรียนอินเตอร์มีความพร้อมทั้งด้านระบบการให้บริการ ครู ตัวเด็ก และครอบครัว

3. สำหรับโรงเรียนไทย การเลื่อนเปิดเทอมเป็น 1 กรกฎาคม เป็นนโยบายที่ตัดสินใจไปแล้วบนพื้นฐานของความไม่แน่นอนของมาตรการการเปิดประเทศ หากมีการพิจารณาการเปิดการทำงานของผู้ปกครอง เสนอให้พิจารณามาตรการการดูแลเด็กในบ้านร่วมกันระหว่างกระทรวง พม. และ กระทรวง ศธ.

การจัดการเรียนการสอนเด็กประถมปลายที่จะเปิดเรียน 1 ก.ค. ควรเร่งรัดการจัดระบบการเรียนการสอนออนไลน์ไว้เป็นทางเลือกในกรณีที่อาจจะยังมีผลกระทบกับโรคระบาดอยู่ ควรเร่งจัดทำสื่อออนไลน์ และพัฒนาทักษะครูในการจัดการเรียนแบบ problem-based learning ให้มากขึ้น ซึ่งข้อนี้มีความท้าทายมากในช่วงเวลาสั้นๆ
สำหรับเด็กเล็ก วัยอนุบาล-วัยประถมต้น เสนอทางเลือก 2 options

Option 1: ช่วงเปิดเทอมเดิม (พ.ค.-มิ.ย.) ที่จะมีการเปิดประเทศ ปรับโรงเรียน (ที่ปิดเรียน) ปรับโรงเรียนเป็นสถานรับเลี้ยงเด็ก โดยขยายพื้นที่บริการในโรงเรียนตามมาตรการเข้มงวดของการสาธารณะสุขเรื่องการระบาด เพื่อลดภาระคนทำงานสำหรับผู้ที่มีความจำเป็นและสมัครใจนำบุตรหลานไปฝาก รัฐก็จะได้ช่วยลดค่าใช้จ่ายครัวเรือนในส่วนนี้ด้วย ข้อเสนอนี้อยู่บนพื้นฐานความเข้ใจที่ว่าเด็กเล็กผ่านการกักตัว อยู่บ้าน ลดเชื้อเพื่อชาติมาได้ 6 สัปดาห์แล้ว ทั้งนี้ มาตรการนี้จะช่วยลดความเสี่ยงผู้สูงอายุในบ้านด้วย
Option 2: สนับสนุนเงินช่วยดูแลบุตรถึงวัยอนุบาล- ป.3 (ชั่วคราว ระหว่างเปิดประเทศในช่วงการระบาด) เพื่อลดภาระ ลดความเครียดของผู้ปกครอง โดยกลุ่มนี้ขอให้งดไปโรงเรียนก่อนเดือนสิงหาคม

4. สำหรับโรงเรียนไทย ควรใช้บทเรียนจากการเปิดเรียนของโรงเรียนอินเตอร์เป็นกรณีศึกษา ในกรณีที่จำนวนนักเรียนต่อห้องมีจำนวนมาก ควรพิจารณาปรับเปลี่ยนพื้นที่ในโรงเรียนและนอกโรงเรียนและตารางเรียนให้มีการใช้งานที่เป็นลักษณะการเว้นช่องว่างทางสังคม เช่น พิจารณาปรับพื้นที่สนามเป็นพื้นที่สำหรับรับประทานอาหาร พิจารณาพื้นที่สาธารณะ เช่น ลานวัด โรงยิม อบต. เป็นพื้นที่ node (กลุ่ม) สำหรับการเรียนออนไลน์ของนักเรียนที่ไม่มีความพร้อมด้านอุปกรณ์คอมพิวเตอร์

5. พิจารณาให้ความรู้แก่ผู้ปกครองในบ้านเรื่องการดูแลความปลอดภัยของนักเรียน การปฏิบัติตนเมื่ออยู่ที่บ้าน ก่อนเข้าโรงเรียน ที่โรงเรียน และก่อนกลับเข้าบ้าน จัดทำคู่มือ และให้ความรู้แก่นักเรียน และคนในบ้านทุกคน

ผลกระทบทางเศรษฐศาสตร์จาก “ไวรัสโควิด-19”

2020-03-24T23:27:00.002+07:00

เป็นที่แน่ชัดแล้วว่า การการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 กำลังส่งผลกระทบไปทั่วโลกเป็นวงกว้าง เริ่มต้นจากการมีผู้ติดเชื้อที่เมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน และแพร่กระจายไปทั่วโลก อันส่งผลให้เกิดผู้เจ็บป่วยและเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก นอกจากนั้นเจ้าไวรัสตัวนี้เองยังกระทบไปถึงการชะงักงันของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่อง ทั้งการยกเลิกเที่ยวบิน การยกเลิกการจองโรงแรม การยกเลิกกิจกรรมต่างๆ ลามไปถึงการชะลอการผลิตในภาคอุตสาหกรรมทั่วโลกที่อยู่ภายใต้ระบบห่วงโซ่คุณค่าโลก (Global Value Chain) อันส่งผลต่อเนื่องไปสู่ผลกระทบด้านการค้าและการลงทุนทั้งภายในประเทศและระหว่างประเทศ นอกจากนี้ยังรวมไปถึง การที่ประชาชนจะต้องเสียค่าใช้จ่ายกับการป้องกันการติดเชื้อ (เช่นต้องซื้อหน้ากากหรือเจลล้างมือ) รวมไปถึง การที่คนจะต้องมีการกักตัวอยู่กับบ้านจนทำให้ขาดรายได้ จนลามมาถึงการเกิดความเครียดและปัญหาทางสุขภาพจิตตามมา และในภาคการเงินเองการแพร่ระบาดของไวรัวโควิด-19 ก็ส่งผลต่อการตกลงในตลาดหุ้นทั่วโลก รวมไปถึงการที่อีกหลายประเทศเลือกที่จะทำการ “ปิดประเทศ” อันทำให้เกิดการถดถอยทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง ดังนั้นจึงไม่สามารถปฏิเสธได้ว่า เศรษฐกิจโลกของเรากำลังเข้าสู่วิกฤตเศรษฐกิจ (Global Economic Crisis) ซึ่งมีที่มาจาก วิกฤตสุขภาพ (Global Health Crisis) เป็นสำคัญ

นักเศรษฐศาสตร์ได้วิเคราะห์ว่า ผลกระทบทางลบจากการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสโควิด-19 นี้จะตกกับครอบครัวผู้ที่มีความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ (Vulnerable Families) เป็นหลัก โดยเฉพาะคนยากจนที่ต้องทำงานหาเลี้ยงชีพเป็นวันๆ ซึ่งคนเหล่านี้จะต้องตกงาน สูญเสียรายได้ ซ้ำร้าย คนยากจนเหล่านี้ยังไม่สามารถเข้าถึงบริการทางด้านสาธารณสุขได้เท่ากับคนที่มีฐานะ ทั้งการหาซื้อหน้ากากอนามัย การหาซื้อเจลล้างมือ รวมไปถึงแม้กระทั่งการเข้าถึงบริการของการตรวจโรค และอาจจะส่งผลต่อการเสียชีวิตตามมาได้

ดังนั้น ในการวิเคราะห์ผลกระทบทางเศรษฐศาสตร์ที่เกิดจากไวรัสโควิด-19 นี้จึงไม่สามารถวิเคราะห์ได้เพียงด้านใดด้านหนึ่งเนื่องจากผลกระทบนี้มันเกิดขึ้นทั้งในเชิงเศรษฐกิจในหลากหลายสาขา ในเชิงสังคม และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน แต่ทั้งนี้สามารถวิเคราะห์ผลกระทบได้ดังนี้

หนึ่ง ผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมที่เกิดขึ้นจากการเจ็บป่วยและเสียชีวิตของประชาชน โดยผลกระทบทางตรง (Direct Effects) ของการแพร่ระบาดของไวรัสโควิค-19 นี้เริ่มจากผลกระทบด้านสุขภาพเป็นอย่างแรก ซึ่งผลกระทบนี้จะเริ่มตั้งแต่ การที่มีผู้เจ็บป่วยจากการติดเชื้อจำนวนมาก อันนำมาสู่ค่าใช้จ่ายในการรักษา และร้ายที่สุดก็คือการเสียชีวิต ซึ่งการที่มีผู้เจ็บไข้ได้ป่วยเป็นจำนวนมากนี้เองย่อมกระทบไปถึงข้อจำกัดในการจัดสรรทรัพยากรด้านสาธารณสุขของประเทศ ทั้งทางด้านกำลังคน งบประมาณ สถานที่ และอุปกรณ์ทางการแพทย์ต่างๆ ที่หลายประเทศต้องประสบปัญหาข้อจำกัดในด้านนี้ และด้วยข้อจำกัดนี้เองจึงส่งผลทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงระบบสาธารณสุข โดยเฉพาะกับคนจนที่จะต้องเป็นผู้แบกรับปัญหาดังกล่าว

สอง ผลกระทบจากพฤติกรรมที่หลีกเลี่ยง (Aversion behavior effects) เพื่อให้ห่างไกลจากโอกาสในการติดชื้อไวรัส ประชาชน (รวมไปถึงรัฐบาลของหลายประเทศ) ได้ตัดสินใจที่จะยกเลิกกิจกรรมที่จะส่งผลต่อการแพร่กระจายของเชื้อไวรัส ตั้งแต่ 1) การที่ภาครัฐในหลายประเทศที่ตัดสินใจปิดประเทศ/ปิดเมืองและห้ามให้เกิดการเดินทางระหว่างกัน, 2) การประกาศให้ธุรกิจหรือสถานบริการที่โดยปกติจะต้องรับคนเป็นจำนวนมากต้องปิดทำการชั่วคราว, 3) สถาบันการศึกษาที่จำเป็นต้องหยุดการเรียนการสอน (ถึงแม้ว่าจะมีการเรียนการสอนออนไลน์เข้ามาช่วยก็ตาม), และ 4) ประชาชนที่ต้องกักตัวเองอยู่กับบ้านด้วยสาเหตุต่างๆ เพื่อพยายามที่จะควบคุมการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสโควิค-19 นี้ ซึ่งการหยุดกิจกรรมต่างๆ นี้จะกระทบไปสู่ภาคธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว, การขนส่ง, และธุรกิจด้านการค้าปลีกต่างๆ และกระทบต่อยอดไปสู่ทั้งอุตสาหกรรมต้นน้ำ (Upstream) ของภาคบริการเหล่านี้ที่จะต้องเกิดปัญหาการชะงักงันตามมา ในภาคอุตสาหกรรมการผลิตเองก็ต้องประสบปัญหาการชะงักงันในการผลิต โดยเฉพาะภาคอุตสาหกรรมที่จะต้องพึ่งพาการนำเข้าจากประเทศจีน ซึ่งได้รับฉายาว่าเป็นโรงงานการผลิตของโลก (The World’s Factory) ซึ่งเมื่อภาคอุตสาหกรรมในประเทศจีนจำเป็นต้องหยุดการผลิตในโรงงานแล้ว ย่อมกระทบกับยอดการผลิตและการส่งออกจากภาคอุตสาหกรรมทั่วโลก โดยเฉพาะกับประเทศกำลังพัฒนาอย่างประเทศไทยที่ระบบเศรษฐกิจจำต้องพึ่งพาการค้าระหว่างประเทศเป็นสำคัญ

สาม ผลกระทบต่อการจ้างงาน, ค่าจ้าง, ความยากจน, และความเหลื่อมล้ำ – เมื่อมีผู้เจ็บป่วยจากการติดเชื้อเป็นจำนวนมาก นั้นย่อมส่งผลไปสู่การสูญเสียรายได้ ซึ่งจะส่งผลกระทบไปสู่ค่าใช้จ่ายภายในครัวเรือน โดยเฉพาะกับกลุ่มผู้สูงอายุซึ่งจะมีแนวโน้มของการติดเชื้อไวรัสนี้มากที่สุด โดยการสูญเสียงานหรือเสียรายได้นี้จะมีโอกาสเกิดขึ้นกับคนทีมีฐานะยากจนที่เป็นแรงงานนอกระบบ (Informal Worker) มากกว่าคนที่มีรายได้แน่นอนจากงานประจำ และมีโอกาสที่จะเกิดขึ้นในประเทศด้อยพัฒนา/กำลังพัฒนามากกว่าประเทศที่พัฒนาแล้ว ดังนั้นผลกระทบจากการแพร่ระบาดของเชื่อไวรัสโควิค-19 นี้จึงจะส่งผลต่อเนื่องไปสู่ระดับความยากจนและความเหลื่อมล้ำที่จะเพิ่มสูงขึ้นได้

สี่ เมื่อกิจกรรมต่างๆ ข้างต้นเกิดการชะงักงัน สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ การเกิดผลกระทบทางลบด้านอุปทานการผลิต (Adverse Supply Shock) อันจะส่งผลต่อสภาวะการเงินเฟื้อในสินค้าที่จำเป็นบางประเภทได้ เช่น หน้ากากอนามัย หรือเจลล้างมือ สินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็น และผู้ขายเห็นช่องทางในการเก็งกำไร

ห้า ผลกระทบในระยะยาว (Potential Long-Term Growth) ที่เกิดจากการสูญเสียทุนมนุษย์ การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร การตาย และการย้ายถิ่น (Internal Migration) ที่เกี่ยวข้องกับการจ้างงาน ผลกระทบในระยะยาวนี้สามารถเกิดจากการที่ประเทศจะสูญเสียขีดความสามารถในการแข่งขันและการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว (Long-Term Economic Growth) เนื่องจากจะต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากในการป้องกันและรักษาเชื้อไวรัสโควิค-19 นี้ จนขาดแคลนทรัพยากรในการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น นอกจากนี้ยังเกิดการสูญเสียทางด้านทุนมนุษย์ (Human Capital) ของประเทศ ที่จะต้องเจ็บไข้ได้ป่วยเรื้อรัง (เช่นโรคที่เกี่ยวข้องกับปอด) หรือการที่เด็กนักเรียนนักศึกษาจะต้องหยุดเรียน โดยเฉพาะในประเทศที่มีฐานะยากจนที่ระบบการพัฒนาทุนมนุษย์อย่างระบบสาธารณสุขและระบบการศึกษายังไม่ครอบคลุมทั่วถึงนัก

งานศึกษาของ Baker-McKenzie ได้พยากรณ์ว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจนี้จะกระรายไปถึงประเทศในกลุ่มประเทศแอฟริกา เนื่องจากประเทศเหล่านึ้จะต้องทำหน้าที่ในการป้อนวัตถุดิบไปยังประเทศจีนและยุโรป โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมพลังงาน ถ่านหิน นอกจากนี้ยังกระทบไปถึงอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ในขณะที่งานศึกษาของ Asian Development Bank ได้พยากรณ์ในเดือนมีนาคมที่ผ่านมาถึงผลกระทบต่อประเทศในกลุ่มเอเชีย โดยพยากรณ์ว่าประเทศที่จะได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจมากที่สุดจากการชะลอตัวของเศรษฐกิจจีนจากไวรัสโควิด-19 นี้ก็คือประเทศมัลดีฟ, กัมพูชา, และไทย อย่างไรก็ดี งานศึกษาดังกล่าวนี้เป็นเพียงการพยากรณ์จากผลกระทบของการที่เศรษฐกิจจีนเกิดการชะงักงันจากเชื้อไวรัสนี้เท่านั้น แต่เมื่อเชื้อไวรัสได้แพร่กระจายไปยังประเทศใหญ่อย่างสหรัฐอเมริกาและกลุ่มประเทศยุโรป แน่นอนว่า ผลกระทบดังกล่าวย่อมเกิดขึ้นในวงกว้างอย่างมหาศาลกว่าที่ประมาณการณ์มากนัก

นักเศรษฐศาสตร์ได้วิเคราะห์ว่า ถ้าการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสโควิค-19 นี้ไม่ได้บรรเทาลง เศรษฐกิจทั่วโลกจะประสบปัญหาวิกฤตทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง โดยน่าจะมีความรุนแรงใกล้เคียงกับวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ (Great Depression) ที่เกิดขึ้นในช่วงปี ค.ศ.1920 เลยทีเดียว

ในกรณีของประทศไทยเอง สำหรับผลกระทบทางเศรษฐกิจมหภาคที่เกิดขึ้นจากโรคโควิด-19 ครั้งนี้ หากเป็นไปตามการพยากรณ์ในด้านเศรษฐกิจมหภาคของหลาย ๆ สำนัก ประเทศไทยคงจะเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอย (Recession) เป็นที่แน่นอน ทั้งนี้ นิยามภาวะเศรษฐกิจถดถอยในเชิงเทคนิค หมายถึง ภาวการณ์ที่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ณ ราคาที่แท้จริง หลังปรับผลของฤดูกาลออกแล้ว เมื่อเทียบกับไตรมาสก่อนหน้า ติดลบติดต่อกันอย่างน้อย 2 ไตรมาส ซึ่งแน่นอนว่า ผลกระทบของโรคโควิค-19 ต่อผู้คนในสังคมในครั้งนี้ดูจะรุนแรงและแผ่ขยายเป็นวงกว้างยิ่งกว่าที่เกิดขึ้นในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจต้มยำกุ้ง ปี พ.ศ. 2540-2541

ล่าสุด (25 มีนาคม 2563) ธนาคารแห่งประเทศไทยประเมินว่าเศรษฐกิจไทยในปี 2563 นี้จะหดตัวประมาณร้อยละ 5.3 เมื่อเทียบกับปีก่อน (ภายใต้สมมติฐานว่าประเทศไทยจะสามารถควบคุมโรคระบาดได้ภายในไตรมาส 2 และยังไม่ได้รับรวมผลจากมาตรการช่วยเหลือของภาครัฐ) โดยปัจจัยหลักที่มีผลต่อการหดตัวของเศรษฐกิจไทยในปีนี้มาจากสถานการณ์ของโรคโควิด-19 ที่ส่งผลต่อ 1) ภาคการส่งออกเนื่องจาก เศรษฐกิจประเทศคู่ค้าทั่วโลกจะชะลอตัวแรง หรืออาจถึงขั้นหดตัวในหลายประเทศ และ 2) ภาคการท่องเที่ยว โดยการวิเคราะห์นี้อยู่ภายใต้การคาดการณ์ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติจะลดลงประมาณร้อยละ 60 (จาก 41.7 ล้านคนเหลือ 15 ล้านคน) ในปีนี้ ซึ่งโดยรวมธนาคารแห่งประเทศไทยได้พยากรณ์ว่าการส่งออกของทั้งสินค้าและบริการ (การท่องเที่ยว) ของไทยจะลดลงถึงร้อยละ 16.4 ในปีนี้ ในขณะที่ตัวแปรทางเศรษฐกิจมหภาคอื่นๆ เช่น การบริโภคและการลงทุนก็มีการคาดการณ์ว่าจะติดลบในปีนี้เช่นกัน (ร้อยละ 1.5 และ ร้อยละ 4.3 ตามลำดับ)

ทั้งนี้ International Monetary Fund (IMF) ได้นำเสนอวิธีการการลดผลกระทบทางเศรษฐกิจที่จะเกิดขึ้นจากการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสโควิด-19 ไว้ดังนี้

รัฐบาลของประเทศนั้นๆ จะต้องจริงใจและให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสนี้เป็นอันดับแรก และสื่อสารให้ประชาชนได้รับทราบข้อมูลข่าวสารและแนวทางการแก้ไขของภาครัฐตลอดเวลา เพื่อลดการตื่นตระหนกของประชาชน อันส่งผลทำให้ประชาชนเกิดการป้องกัน อันมีส่วนช่วยในการลดการแพร่ระบาดขอเชื้อไวรัสนี้ได้โดยเร็ว และแน่นอนว่าประเทศที่มีการจัดการการแพร่กระจายได้ดี ประเทศนั้นก็จะสามารถฟื้นฟูประเทศจากการถดถอยทางเศรษฐกิจได้เร็วขึ้น
รัฐบาลจะต้องพัฒนาระบบการช่วยเหลือผ่านช่องทางทางระบบสวัสดิการทางสังคม ไม่ควรที่จะช่วยเหลือกับทุกคนแบบหว่านแห แต่การช่วยเหลือควรกำหนดไปที่กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากเชื้อไวรัสนี้ก่อน เช่นครัวเรือนที่มีฐานะยากจนหรือครัวเรือนที่ทำงานในสาขาที่สูญเสียงานหรือรายได้จากเชื้อไวรัสนี้โดยตรง โดยการช่วยเหลือควรที่จะเกี่ยวข้องกับการป้องกันโรคไวรัสนี้เป็นหลัก เช่น การสนับสนุนการตรวจและการรักษาฟรี, การช่วยเหลือผู้ที่ตกงานผ่านระบบการสร้างงานสาธารณะ (Public Work Program) หรือการให้เงินช่วยเหลือแก่วิสาหกิจขนาดเล็กที่ได้รับผลกระทบ
พัฒนาระบบการช่วยเหลือโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ เช่น การเก็บข้อมูลในระบบ Just-in-Time ผ่าน Application ที่สามารถรวบรวมบุคลากรทางการแพทย์ให้เข้ามาทำงานร่วมกัน การแชร์ข้อมูลข่าวสาร และการให้ข้อมูลข่าวสารในการเข้าถึงสินค้าที่จำเป็น (เช่นหน้ากากอนามัยหรือเจลล้างมือ) แบบ Real Time รวมไปถึงการรวบรวมสถิติการติดเชื้อและรักษาเพื่อที่จะนำมาปรับปรุงกระบวนการทำงานทางสาธารณสุขในประเทศต่อไป โดยในขณะนี้ประเทศจีนได้มีคู่มือ

อย่างไรก็ดี ในทางปฏิบัติ นโยบายเหล่านี้จะมีความแตกต่างกันบ้างในแต่ละประเทศ ขึ้นอยู่กับบริบททางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศนั้นๆ อย่างไรก็ดี ผลกระทบทางเศรษฐศาสตร์จากเชื้อไวรัสโควิด-19นี้จะมากหรือน้อยก็ขึ้นอยู่กับ “ความเป็นผู้นำ” ในการแก้ไขปัญหาจากฝั่งรัฐบาล ทั้งการตัดสินใจที่ฉับไว การทำงานที่ประสานกัน และความจริงใจของคนในประเทศที่พร้อมจะแก้ปัญหานี้ด้วยกัน

อยาก (ให้ลูก) สมองดี...สุขภาพที่ดี (ของลูก) ต้องมาก่อน

2020-03-10T21:56:00.002+07:00

งานศึกษาในหลายๆ ชิ้นในต่างประเทศได้อธิบายถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพต่อพัฒนาการทางสมองของเด็ก” ซึ่งการดูแลสุขภาพนี้ดูได้จากรูปแบบการใช้ชีวิตของเด็กไม่ว่าจะเป็น พฤติกรรมการกิน การนอน หรือการออกกำลัง

หนึ่งในนั้นคืองานศึกษาเรื่อง Physical Activity and Cognitive Functioning of Children ของ Bluma และ Lipowska ในปี 2018 ซึ่งอธิบายว่าเมื่อเด็กมีการเล่นกีฬา หรือการทำกิจกรรมที่ใช้พละกำลัง ร่างกายจะสังเคราะห์สาร Brain Derived Neurotrophic Factor (BDNF) ซึ่งมีส่วนช่วยในเรื่องพัฒนาการด้านสติปัญญาของเด็ก แต่อย่างไรก็ตาม มีข้อถกเถียงกันในวงวิชาการว่าการออกกำลังกายในช่วงเวลาใดเป็นช่วงเวลาที่เหมาะสม ก่อนเริ่มเรียน หรือหลังเลิกเรียน? เพราะช่วงเวลาในการออกกำลังที่ต่างกันส่งผลต่อการสังเคราะห์สาร BDNF ที่ต่างกัน และยังไม่รวมถึงผลกระทบข้างเคียงอื่นๆที่มีต่อร่างกายของเด็ก เช่น เด็กที่ออกกำลังกายก่อนเข้าเรียนแม้ว่ามุมหนึ่งอาจกระตุ้นให้เด็กมีความตื่นตัว แต่กระนั้น เด็กอาจจนเกิดความอ่อนเพลีย หรือความรู้สึกไม่สบายตัวจากเหงื่อไคลอาจส่งผลให้เด็กมีสมาธิในการเรียน เป็นต้น

อีกหนึ่งงานศึกษาหลายชิ้นที่แสดงให้เห็นว่า พฤติกรรมการรับประทานอาหารเช้าเองก็ส่งผลต่อการพัฒนาทักษะทางปัญญาด้วยเช่นกัน โดยหนึ่งในนั้นคืองานศึกษาเรื่อง breakfast eating habit and its influence on attention-concentration, immediate memory and school achievement ของ Gajre และคณะ (2008) ซึ่งได้ทำการศึกษาประเด็นดังกล่าวในบริบทของประเทศอินเดีย เพื่อศึกษาผลกระทบทางด้านสมองอันเกิดจากการที่เด็กละเลยอาหารมื้อสำคัญของวันอย่างอาหารมื้อเช้า โดยในงานศึกษาได้อธิบายว่า ในอาหารเช้ามีสารอาหารที่จำเป็นต่อสมองอย่างเช่น กลูโคส (glucose) ซึ่งช่วยเลี้ยงสมอง และช่วยให้หน่วยความจำเฉพาะหน้า หรือ Immediate Recall Memory ทำงานได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ดังนั้น เด็กที่ขาดอาหารมื้อสำคัญนี้ไป ย่อมส่งผลให้เกิดอุปสรรคในการเรียนในชั้นเรียนได้

ในกรณีของประเทศไทย ข้อค้นพบจาก “โครงการการพัฒนาความฉลาดรู้ด้านสะเต็มศึกษาของเด็กไทยเพื่อให้ก้าวไกลทันยุคประเทศไทย 4.0” โดยมีศาสตราจารย์ ดร.พิริยะ ผลพิรุฬห์ (สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์) เป็นหัวหน้าโครงการ โดยร่วมทำวิจัยกับอาจารย์อัครนัย ขวัญ (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) ซึ่งโครงการศึกษานี้ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยงานวิจัยนี้ได้นำข้อมูล Program for International Student Assessment (PISA) โดยมีกลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 8,249 คน จาก 273 โรงเรียนทั่วประเทศมาทำการศึกษาเพื่อหาความสำพันธ์ของการออกกำลังกายและการรับประทานอาหารเช้าต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาซึ่งวัดผ่านการสอบ 3 รายวิชาได้แก่ วิชาคณิตศาสตร์ วิชาวิทยาศาสตร์ และวิชาการอ่าน

ในด้านการออกกำลังกาย ผลการศึกษาพบว่า เด็กที่มีการออกกำลังกายตอนเช้า มีคะแนนสอบเฉลี่ยต่ำกว่าเด็กที่ไม่ได้ออกกำลังอยู่ 40.28 คะแนนในวิชาคณิตศาสตร์ 48.43 คะแนนในวิชาวิทยาศาสตร์ และ 49.91 คะแนนในวิชาการอ่าน ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว เป็นความแตกต่างอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติ หรืออาจกล่าวได้ว่า การออกกำลังกายในช่วงเช้าส่งผลในทางลบกับคะแนนสอบของเด็ก ในทางกลับกัน เด็กที่มีการออกกำลังกายในตอนเย็น หรือหลังเลิกเรียน จะมีคะแนนสอบเฉลี่ยมากกว่าเด็กที่ไม่ได้ออกกำลังอยู่ 16.29 คะแนนในวิชาคณิตศาสตร์ 20.11 คะแนนในวิชาวิทยาศาสตร์ และ 26.62 คะแนนในวิชาการอ่าน ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว เป็นความแตกต่างอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติเช่นกัน

ซึ่งจากข้อค้นพบนี้ สามารถตอบคำถามในเบื้องต้นได้ว่า ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการออกกำลังกาย คือ “ช่วงเวลาหลังเลิกเรียน” ไม่ใช่ “ช่วงเวลาก่อนเข้าเรียน”

นอกจากเรื่องช่วงเวลาในการออกกำลังกายแล้ว จำนวนวันที่ออกกำลังกาย และความเข้มข้นในการออกกำลังกาย นับเป็นอีกตัวชี้วัดที่สำคัญในการวัดคุณภาพของกิจกรรมที่ใช้พละกำลังของเด็ก โดยจากผลการวิเคราะห์ พบว่า จำนวนวันที่ออกกำลังกายมีความสัมพันธ์กับคะแนนสอบทั้งสามรายวิชาอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติ

โดยสำหรับเด็กที่มีการออกกำลังกายแบบทั่วๆไป หรือประเภทที่ไม่ได้ใช้พละกำลังสูง เป็นประจำทุกวัน (7 วันต่อสัปดาห์) จะมีคะแนนสอบเฉลี่ยมากกว่าเด็กที่ไม่ได้ออกกำลังเลยแม้แต่วันเดียว อยู่ 18.09 คะแนน ในวิชาคณิตศาสตร์ 14.22 คะแนนในวิชาวิทยาศาสตร์ และ 14.36 คะแนนในวิชาการอ่าน ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว เป็นความแตกต่างอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติ อย่างไรก็ตาม สำหรับเด็กที่มีการออกกำลังกายประเภทใช้พละกำลังสูง (High Intensity Training) กลับมีผลลัพธ์ในทิศทางตรงกันข้าม กล่าวคือ เด็กที่มีการออกกำลังกายประเภทดังกล่าวเป็นประจำทุกวัน (7 วันต่อสัปดาห์) จะมีคะแนนสอบเฉลี่ยต่ำกว่าเด็กที่ไม่ได้ออกกำลังประเภทนี้เลยอยู่ 25.95 คะแนนในวิชาคณิตศาสตร์ 34.9 คะแนนในวิชาวิทยาศาสตร์ และ 45.81 คะแนนในวิชาการอ่าน ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว เป็นความแตกต่างอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติที่

ซึ่งจากผลการศึกษาข้างต้น สะท้อนให้เห็นว่า ประเภทของการออกกำลังมีผลอย่างสำคัญในการพัฒนาทักษะทางสติปัญญาของเด็ก หากเด็กมีการออกกำลังที่ใช้พละกำลังสูงมากเกินไป จะส่งผลในทางลบต่อตัวเด็กเองในที่สุด ดังนั้น มิใช่ว่าทุกการออกกำลังกายจะนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่ดีต่อพัฒนาการทางสติปัญญาของเด็กเสมอไป โรงเรียนและผู้ปกครองจึงต้องตระหนักถึงความเหมาะสม พยายามไม่จัดกิจกรรมที่ใช้พละกำลัง หรือชั่วโมงพลศึกษาไว้ในคาบเรียนช่วงเช้าของวัน และการออกกำลังไม่ควรเป็นการออกกำลังแบบใช้พละกำลังสูง เช่น ยูโด มวยไทย หรือยกน้ำหนัก

ภาพของลูกชายของผมขณะแข่งขันกีฬาเทนนิส เราซ้อมเฉพาะตอนเย็น ซึ่งผลลัพท์ตรงกับผลการศึกษาก็คือ เขาเป็นเด็กที่เรียบหนังสือเก่งมากด้วยเช่นกัน

ในขณะที่เมื่อพิจารณาในด้านการรับประทานอาหารเช้า จากผลการศึกษาพบว่า เด็กที่รับประทานอาหารเช้าจะมีคะแนนสอบเฉลี่ยมากกว่าเด็กที่ไม่รับประทานอาหารเช้าอยู่ 6.8 คะแนนในวิชาคณิตศาสตร์, 1.38 คะแนนในวิชาวิทยาศาสตร์, และ 0.49 คะแนนในวิชาการอ่าน นอกจากนี้ จากการศึกษาเพิ่มเติมของคณะผู้ศึกษายังพบว่า มีเด็กไทยมากถึง 1 ใน 10 ที่ไม่ได้รับประทานอาหารมื้อเช้า โดยส่วนใหญ่เป็นเด็กที่อาศัยอยู่ในเขตเมืองขนาดใหญ่ มากกว่าเด็กที่อาศัยในเมืองขนาดเล็ก หรือชนบท ซึ่งอาจสรุปในเบื้องต้นได้ว่า วิถีชีวิตของคนเมืองที่เร่งรีบ อาจส่งผลทำให้เด็ก หรือผู้ปกครองไม่สามารถจัดสรรเวลาในการรับประทานอาหารมื้อเช้าได้ อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีเพียงปัจจัยด้านที่ตั้งเพียงอย่างเดียวที่ส่งผลต่อการรับประทานอาหารเช้า แต่ยังมีประเด็นเรื่องสถานะทางเศรษฐสังคมของเด็กด้วย โดยจากผลการวิเคราะห์ พบว่า เด็กที่เกิดในครอบครัวที่มีสถานะทางเศรษฐสังคมต่ำส่วนใหญ่ จะเป็นเด็กที่ไม่ได้รับประทานอาหารเช้า และมีคะแนนการสอบในวิชาต่างๆ ต่ำ ในขณะที่ เด็กที่เกิดในครอบครัวที่มีสถานะทางเศรษฐสังคมสูงส่วนใหญ่ จะเป็นเด็กที่ได้รับประทานอาหารเช้า และมีคะแนนการสอบในวิชาต่างๆ สูง ซึ่งอาจอนุมานได้ว่าสถานะทางเศรษฐกิจเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลให้เด็ก “อด” อาหารมื้อสำคัญนี้ด้วยเช่นกัน

ดังนั้น การส่งเสริมแต่เพียงอาหารสมอง แต่ขาดการพัฒนาอาหารกายที่สมบูรณ์ ทั้งการออกกำลังกายอย่างเหมาะสม รวมไปถึงการได้รับโภชณาการอาหารเช้าที่ครบถ้วนจึงเป็นสิ่งจะเป็นต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของประเทศได้

ความยากเย็นของ “การบังคับใช้กฎหมาย” แก้ฝุ่น PM2.5

2020-02-05T22:32:00.002+07:00

ถ้าไปถามผู้บริหารระดับสูงของประเทศ (เช่นนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีในกระทรวงที่เกี่ยวข้อง) ว่าภาครัฐมีการแก้ไขปัญหา PM2.5 ที่เกิดขึ้นมากน้อยแค่ไหนแล้ว ผมเชื่อว่าทุกท่านต้องตอบว่า “ภาครัฐได้ดำเนินการแก้ไขแล้ว” โดยได้ออก 12 มาตรการเร่งด่วนออกมาซึ่งได้แก่ 1. ขยายเขตพื้นที่จำกัดรถบรรทุกเข้ากรุงเทพฯจากวงแหวนรัชดาภิเษก เป็นวงแหวนกาญจนาภิเษก, 2. ห้ามรถบรรทุกเข้าพื้นที่ชั้นในของกรุงเทพฯในวันคี่, 3. ตรวจวัดควันดำรถโดยสาร (ไม่ประจำทาง) ทุกคัน, 4. กรมการขนส่งทางบกปฏิบัติการร่วมกับกองบังคับการตำรวจจราจรในการตรวจสอบ ตรวจจับรถควันดำสำหรับรถโดยสารและรถบรรทุก, 5. ตรวจสอบโรงงานที่ทำให้เกิดฝุ่นละอองหากไม่เป็นไปตามมาตรฐานให้สั่งปรับปรุงแก้ไข, 6. กำกับให้กิจกรรมการก่อสร้างรถไฟฟ้าและก่อสร้างอื่นๆเป็นไปตามข้อกำหนด, 7.ไม่ให้มีการเผาในที่โล่ง ในพื้นที่กรุงเทพและปริมณฑล และบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวดกับผู้ที่กระทำการเผา, 8. จังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอาศัยอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องควบคุมการเผาในที่โล่งในช่วงสถานการณ์วิกฤติฝุ่นละออง, 9. ลดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีปริมาณกำมะถันไม่เกิน 10 PPM ซึ่งเป็นน้ำมันที่ก่อให้เกิดฝุ่นละอองน้อย, 10. ขอความร่วมมือลดการใช้รถยนต์ส่วนตัวมาทำงานและรถยนต์ของส่วนราชการต้องผ่านมาตรฐานควันดำทุกคัน, 11.ให้ภาครัฐ ภาคเอกชนและสถานศึกษาสนับสนุนการจัดโครงการเปลี่ยนถ่ายน้ำมันเครื่องสำหรับรถยนต์ดีเซลที่มีอายุเกิน 5 ปี และ 12.สร้างการรับรู้และเข้าใจแก่ประชาชน เกี่ยวกับสถานการณ์ปัญหาฝุ่นละออง

ถึงจะมีการออกกฎหมายหรือมาตรการออกมาอย่างมากมายก็ตาม แต่สิ่งที่เป็นปัญหาสำหรับภาครัฐไทยในการแก้ไขปัญหาในทุกเรื่อง (ไม่เฉพาะเพียงเรื่องฝุ่น PM2.5 นี้) ก็คือ “การไม่สามารถบังคับใช้กฎหมายหรือมาตรการ (Enforcement)” ที่ออกมาได้จริง อันส่งผลทำให้มาตรการหรือกฎหมายที่ออกมานั้นจึงเป็นเพียง “กระดาษ” ใบหนึ่งที่ไม่มีความศักดิ์สิทธิ์อะไร

ขอยกตัวอย่างประสบการณ์ในการแจ้งเผาขยะและเผาที่นาแถวถนนศรีนครินทร์-ร่มเกล้าตัดใหม่ที่ผมเพิ่งประสบพบเจอในวันเสาร์ที่ผ่านมาที่กระแส PM 2.5 อยู่ในขั้นพีค ครอบครัวเรากำลังขับรถผ่านถนนศรีนครินทร์-ร่มเกล้าตัดใหม่ซึ่งเป็นถนนที่มีการเผาไร่นาและขยะกันเป็นประจำ อันทำความเดือดร้อนให้กับชาวบ้านและคนผ่านมาที่ต้องใช้ชีวิตแถวนั้นที่จะต้องเหม็นควันมาก โดยเฉพาะในช่วงบ่ายและช่วงเย็นๆ 16.00-20.00 แทบทุกวันและหนักขึ้นมากจนเหม็นพลาสติกด้วย

ด้วยความที่อยากเป็นพลเมืองดี ทางเราก็เลยตัดสินใจ

โทรหาสถานีดับเพลิงเป็นที่แรก โดยหวังว่าดับเพลิงจะมาช่วยในการดับไฟที่เผาที่ แต่ปรากฏว่า ดับเพลิงไม่รับดับไฟเนื่องจากบอกว่ามีคนเผาอยู่ในที่เกิดเหตุด้วยจึงไม่ใช่หน้าที่ดับเพลิง เพราะเค้าตั้งใจเผา โดยสถานีดับเพลิงจึงบอกกว่าให้แจ้งเขตแทน (ในวันเสาร์ที่ฝ่ายโยธาเขตไม่ได้ทำงาน)
แต่เมื่อติดต่อไปที่เขตก็ทราบว่า เขตในพื้นที่ไม่ได้มีอำนาจในการดับไฟหรือไปลงโทษความผิดกับผู้จุดไฟเผาขยะ ดังนั้นเขตจึงเพียงทำได้แค่การรับเรื่องเท่านั้น
หลังจากนั้น ทางเราได้โทรหาตำรวจ 191 แต่ปรากฏว่า “ตำรวจไม่สนใจ” ซึ่งทางเราจึงต้องย้ำกับตำรวจว่า ภาครัฐได้ออกกฎหมายออกมาแล้วให้สามารถปรับคนเผาขยะได้แล้ว เราจะเป็นผู้ร้องเรียนได้หรือไม่ ด้วยความที่เป็นเรื่องใหม่หรือไม่ก็ไม่ทราบ ทางสถานีตำรวจจึงเออออบอกว่าแจ้งเหตุได้ พอเริ่มแจ้งก็ถามชื่อ ถามเบอร์โทร และขอรายละเอียดพื้นที่ที่กำลังเผาอยู่นั้นว่าอยู่ เขตพื้นที่ไหน ซอยอะไร ซึ่งปัญหาก็คือ เราไม่สามารถบอกได้เพราะไม่ใช่พื้นที่ที่อยู่อาศัยของครอบครัวเรา แต่เป็นเพียงถนนที่ขับผ่านเท่านั้น จะทำได้ดีที่สุดก็คือ การบอกสถานที่ใกล้เคียง ซึ่งเป็นอะไรที่ยากเย็นแสนเข็ญมากๆ เพราะต้องอธิบายว่าถนนอะไร มีสิ่งก่อสร้างอะไรใกล้เคียง ทั้งๆ ที่ถ้าตำรวจขับมาแถวนี้ก็ต้องเห็นว่าได้มีหลักฐานการเผา (เช่นควันไฟ) ให้เห็นได้อย่างชัดเจน
หลังจากอธิบายได้สักพัก 191 ก็โทรกลับมาว่ายังตรวจสอบสถานที่ (Location) แน่ชัดไม่ได้เพราะเป็นพื้นที่ที่อาจคาบเกี่ยวกับเขตพื้นที่อื่นที่อยู่ในการดูแลของอีกสถานีตำรวจหนึ่ง ด้วยความพยายามที่จะเป็นคนดีของครอบครัวเรา ผมเลยต้องทำการเช็คผ่านระบบ GPS และถามคนแถวนั้น ก็พบว่าอยู่ในเขต “ลาดกระบัง”
หลังวางสายจากตำรวจในสาย 191 ได้สักพัก ตำรวจจากสถานีตำรวจลาดกระบังก็โทรหา และมาถามคำถามเดิมอีกครั้งเช่น เหตุเกิดที่ไหน สถานที่ใกล้เคียงคืออะไร พออธิบายไป ตำรวจลาดกระบังก็บอกว่าสถานที่ที่มีการเผาอยู่ในความดูแลของสถานีตำรวจร่มเกล้า ไม่ใช่ความดูแลของสถานีตำรวจลาดกระบังและจะประสานกับตำรวจร่มเกล้าให้
รออีกสักพัก สถานีดับเพลงร่มเกล้าโทรมาบอกว่า ตำรวจร่มเกล้าให้โทรมาถามจุดเกิดเหตุว่าอยู่ที่ไหนจะได้ไปดับเพลิง จึงได้อธิบายไปเช่นเดิม จนเวลาผ่านมาสักพัก ดับเพลิงของร่มเกล้าโทรมาบอกว่ากำลังอยู่กับตำรวจในที่เกิดเหตุแล้ว แต่คำถามเด็ดคือ “พี่อยู่ไหน ต้องมาชี้จุดเพราะพี่เป็นคนแจ้งเหตุ” ถ้าเราไม่อยู่ในที่เกิดเหตุ (พื้นที่ที่กำลังเปาขยะนั้น) ก็แปลว่า “ไม่ได้มีผู้ร้องทุกข์” เพราะคนแถวนั้นไม่ได้เป็นผู้เสียหาย มีแต่เราที่เป็นผู้เสียหายและโทรไปแจ้งความ
สุดท้ายทางดับเพลิงร่มเกล้าก็ยื่นโทรศัพท์ให้ตำรวจที่อยู่ในที่เกิดเหตุนั้นได้คุยกับเรา ตำรวจถามว่า “จะคุยอะไรกับผม?” จนท้ายที่สุด เราก็ถอนหายใจและตอบไปว่า “เราผ่านมา เห็นการเผาที่นาและเผาขยะซึ่งสร้างความเสียหายเพราะให้เกิดมลพิษทางอากาศ จึงอยากเป็นคนดี เพราะคนในพื้นที่นั้นเดือดร้อน แต่เราเป็นเพียงคนแค่ขับรถผ่านเพื่อไปทำธุระ ไม่สามารถไปอยู่ในที่เกิดเหตุที่มีการเผาได้ ดังนั้นเมื่อคุณตำรวจมาถึงแล้ว จะดับไม่ดับ จะจับไม่จับก็แล้วแต่ก็แล้วกัน” เขาก็เงียบและวางสายไป
สุดท้าย พอเราทำธุระเสร็จ 3-4 ชั่วโมงให้หลัง ขับผ่านไปทางนั้น ควันไฟและการเผาทุกจุดก็ยังอยู่เหมือนเดิม!!

โดยสรุป เรื่องนี้สอนให้รู้ว่า

ถึงแม้ว่าจะมีกฎหมายหรือมาตรการอะไรออกมาจากเบื้องบน แต่สิ่งที่ยากกว่าก็คือ การบังคับใช้กฎหมายที่มีออกมาอย่างมากมายนั้น
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมียิ่งมากเท่าไร ก็จะเกิดการโบ้ยหน้าที่และความรับผิดรับชอบมากขึ้นเท่านั้น
ภาครัฐที่กระทำผิด แต่กลับไม่รู้ว่าตัวเองผิดและยังไม่มีจิตสำนึก เพราะจิตสำนึกแลกมาด้วยค่าใช้จ่ายที่สูงมาก ดังนั้นไม่ต้องแก้ไขหรือทำอะไรเลย น่าจะมีความสุขกว่า

รุปภาพที่ผมถ่ายขณะขับรถในวันที่มีการเผาในช่วงเวลาที่ฝุ่น PM2.5 อยู่ในสภาพหนาแน่น

ดัวนั้นจะเห็นได้ว่า 12 มาตรการรัฐเร่งด่วนในการแก้ปัญหาฝุ่นพิษที่กล่าวมาข้างต้นนั้น ไม่มีการบังคับใช้อย่างได้ผลเลย (ขนาดเพียงมาตรการง่ายๆ อย่างการเผาขยะในเมืองเองก็ยังไม่สามารถแก้ไขอะไรได้) ถึงแม้ใช้ก็ยังยุ่งยากมากๆ ที่ผู้บริหารของประเทศควรมาดูงานและวิเคราะห์ปัญหาภาคปฏิบัติโดยเร่งด่วน

สุดท้ายเป็นสิ่งจำเป็นมากที่ประชาชนประเทศนี้ต้องฉลาด ต้องเรียนรู้ในการใช้เทคโนโลยีเพื่อสามารถแจ้บงสถานที่เกิดเหตุผ่านระบบ GPS ได้อย่างถูกต้องเป๊ะๆ !!! เพราะตำรวจประเทศเราบอกไม่ได้ว่าคนโทรอยู่ไหน (หรือจริงๆ แล้วสามารถระบุสถานที่ได้ แต่ไม่มีความสนใจที่อยากจะทราบ)

กรณีศึกษาที่ผมต้องประสบมานี้เป็นเพียงเรื่องง่ายๆ อย่างการการบังคับใช้ในข้อ 7.ไม่ให้มีการเผาในที่โล่ง ในพื้นที่กรุงเทพและปริมณฑล และบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวดกับผู้ที่กระทำการเผา เท่านั้น แต่ยังไม่ได้ไปพูดถึง ในกรณีของการแจ้งจับเผาไร่ทางการเกษตร การแจ้งจับรถยนต์/รถบรรทุกที่ปล่อยควันดำ, หรือการแจ้งดำเนินการปิดโรงงานที่ปล่อยควันพิษเกินปริมาณอย่างที่เขียนไว้อย่างสวยหรู

ในขณะที่ ภาครัฐจำเป็นต้องเรียกความเชื่อถือของประชาชนกลับมา โดยควรตกลงให้ชัดเจนว่าใครต้องดูแลเรื่องนี้ และต้องมีบทลงโทษอย่างจริงจังต่อเจ้าหน้าที่ที่ละเลยกับการบังคับใช้กฎหมายด้วยเช่นกัน

เรื่องนี้เราต้องการความเป็นผู้นำ เพราะเป็นปัญหาระยะยาว ฝ่ายรัฐบาล ฝ่ายค้านทุกฝ่ายต้องแสดงความจริงใจต่อประชาชน ไม่ใช่มาบอกว่า “ผมแข็งแรงดี ไม่เห็นมีปัญหาอะไรเลย ประชาชนที่เลือดกำเดาออก “อย่ามาดราม่า” สุดท้าย ความเหลื่อมล้ำเกิดขึ้นแม้กระทั่งโอกาสที่จะได้รับอากาศที่ดีที่ไม่เท่ากันระหว่างคนจนคนรวย แต่ที่น่าเศร้าที่สุดคือ ผู้บริหารระดับสูงกลับไม่ได้มองว่านี่คือปัญหา และไม่จริงใจในการแก้ไขปัญหา “คนจะร่วมด้วยช่วยกันก็หมดกำลังใจ”

ตัดงบวิจัย….เพิ่มงบวิจัย?

2019-12-29T18:23:00.002+07:00

ด้วยโครงสร้างเศรษฐกิจไทยในปัจจุบัน ถ้าจะให้เศรษฐกิจเจริญเติบโตได้ ภาครัฐจะต้องเน้นการกระตุ้นผ่านทางด้านอุปทาน (Supply Side) เป็นสำคัญ การกระตุ้นผ่านอุปสงค์ (เช่นกระตุ้นการบริโภค) ที่ผ่านมานั้นยากที่จะประสบความสำเร็จ ปัญหาของเศรษฐกิจไทยคือ การมีผลิตภาพการผลิตที่ตกต่ำ ขาดการใช้ความรู้ มาสู่ยอดการสร้างนวัตกรรมในการผลิต ดังนั้น การลงทุนในการวิจัยและการพัฒนา (R&D) แล้วนำมาใช้ในการขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจและสังคมของประเทศจึงมีความสำคัญเป็นอย่างมาก

แต่เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา (3 ธันวาคม 2562) ได้เกิดเหตุที่คนในแวดวงการวิชาการและการวิจัยของประเทศต้องตกใจและมึนไปตามๆ กันจากการที่ คณะอนุกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ได้มีมติปรับลดงบประมาณในส่วนของกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) จากเดิมที่กองทุนได้ขอไป 12,554 ล้านบาท โดยคณะอนุกรรมการได้ปรับลดจำนวนไป 8,000 ล้านบาท (หรือคิดเป็นสัดส่วนของการตัดลดลงถึงร้อยละ 63.7 ของงบประมาณกองทุนฯ) ซึ่งแน่นอนว่า การถูกปรับลดลงอย่างมหาศาลนี้ “เป็นเหตุผลที่ยากที่จะยอมรับได้” เนื่องจากการขาดแคลนซึ่งงบประมาณในการวิจัยและการพัฒนาย่อมส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการที่ประเทศจะยกระดับออกจากกับดักรายได้ปานกลาง (Middle Income Trap) และเข้าสู่ประเทศที่ใช้ระบบเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม (Innovative-Driven Economy) เป็นกลไกการพัฒนาที่สำคัญ ซึ่งมีสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) นี้เป็นหน่วยงานใหม่ (จาก สกว. เดิม) ที่จะเป็นกลไกสำคัญในการรวบรวมและจัดสรรเงินทุนวิจัยของประเทศทั้งระบบ

แต่ด้วยความสามารถของสกสว.และภาคีเครือข่ายการวิจัยอีกหลายๆ แห่ง ในการอุทธรณ์และชี้แจงความสำคัญของเงินทุนก้อนนี้ ล่าสุด(17 ธันวาคม)ทางคณะอนุกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ได้อนุมัติงบประมาณกองทุน ววน. ปี 2563 จำนวน 8,000 ล้านบาทคืนแก่ สกสว. ซึ่งทำให้การพัฒนาด้านการวิจัยและนวัตกรรมของประเทศสามารถดำเนินต่อได้ ซึ่งถือว่า “ประเทศไทยยังมีบุญอยู่ที่สามารถรอดพ้นจากวิกฤตนี้ได้”

จะว่าด้วยเหตุผลอะไรก็ตาม (ซึ่งคนวงในน่าจะทราบดี) การคิดที่จะตัดงบประมาณในด้านการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมที่เกิดขึ้นนี้ เป็นกระบวนการคิดที่ผิดหลักการของการพัฒนาประเทศโดยสิ้นเชิง เนื่องจากในการจะเป็นประเทศที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจผ่านนวัตกรรมนั้น จำเป็นจะต้องมีนวัตกรรมที่มาจาก “ฐานความรู้ (Knowledge-Based) ที่จะต้องเกิดจากกระบวนการวิจัยและการพัฒนา (Research and Development) เป็นสำคัญ

ในแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์ความรู้ (Economics of Knowledge) ซึ่งเป็นสาขาย่อยสาขาหนึ่งทางเศรษฐศาสตร์ได้อธิบายว่า ในการที่องค์ความรู้จะนำไป “การสร้างนวัตกรรม” ได้นั้น จำเป็นต้องพิจารณาสองด้าน ได้แก่

ด้านอุปทานของความรู้ (Supply of Knowledge) ซึงประกอบไปด้วยหน่วยงานที่ต้องทำหน้าที่ในการผลิตความรู้ (Knowledge Production) เช่น สถาบันวิจัยต่างๆ ทั้งของรัฐและเอกชน, มหาวิทยาลัย, รวมไปถึงหน่วยงานสนับสนุนให้เกิดการสร้างความรู้ต่างๆ ซึ่งแน่นอนว่า ต้นทุนที่สำคัญที่สุด (Knowledge Production Cost) ในการผลิตความรู้ก็คือ 1) เงินทุน และ 2) บุคลากร อย่างไรก็ตาม ถ้าเราดูตัวชี้วัดทางด้านรายจ่ายสำหรับการทำวิจัยและการพัฒนา (R&D Expenditure) และจำนวนบุคลากรด้านการวิจัยของประเทศ ต้องยอมรับว่าประเทศไทยเรายังเป็นประเทศที่ “ล้าหลัง” ในการเป็นผู้ผลิต “ความรู้” มากนักเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ โดยจากข้อมูลของ UNESCO Institute for Statistics พบว่า ประเทศไทยมีการใช้จ่ายด้านการวิจัยและการพัฒนาประมาณร้อยละ 0.78 (ปี ค.ศ.2016) ของรายได้ประชาชาติ ในขณะที่ค่าเฉลี่ยของโลกจะอยู่ที่ร้อยละ 1.7 ในขณะที่ประเทศที่มีระดับการพัฒนาสูงอย่างประเทศสหรัฐอเมริกาจะมีการสัดส่วนการใช้จ่ายด้านการวิจัยและการพัฒนาอยู่ทีร้อยละ 2.8 ของรายได้ประชาชาติ, ประเทศญี่ปุ่นมีสัดส่วนอยู่ที่ร้อยละ 3.0 ของรายได้ประชาชาติ, ประเทศเยอรมนีมีสัดส่วนอยู่ที่ร้อยละ 3.04 ในขณะที่ประเทศอิสราเอลมีสัดส่วนสูงที่สุดในโลกคืออยู่ที่ร้อยละ 4.58 ยังไม่นับประเทศที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็วอย่างประเทศจีนที่มีสัดส่วนการใช้จ่ายด้านการวิจัยและการพัฒนาสูงถึงร้อยละ 2.13 ซึ่งเมื่อจำแนกจากแหล่งที่มาจะพบว่า ร้อยละ 75.18 ของเงินทุนด้านการวิจัยของประเทศจะมาจากภาคเอกชนเป็นสำคัญ รองลงมาได้แก่จากภาครัฐ (ร้อยละ 15.74), จากมหาวิทยาลัย (ร้อยละ 8.01) , จากต่างประเทศ (ร้อยละ 0.88) และจากองค์กรไม่แสวงหากำไร (ร้อยละ 0.18) ตามลำดับ ในขณะที่ถ้าดูจำนวนบุคลากรจะพบว่า ประเทศไทยมีจำนวนบุคลากรด้านการวิจัยและการพัฒนา (R&D Personnel) อยู่ที่ 1,632 คนต่อประชากรหนึ่งล้านคน ในขณะที่ประเทศประเทศเกาหลีใต้มีจำนวนบุคลากรด้านการวิจัยและการพัฒนาอยู่ที่ 9,242 คนต่อประชากรหนึ่งล้านคน และประเทศนวัตกรรมชั้นนำอย่างเยอรมนีมีจำนวนบุคลากรด้านการวิจัยและการพัฒนาสูงถึง 8,300 คนต่อประชากรหนึ่งล้านคน โดยบุคลากรด้านการวิจัยของไทยโดยส่วนใหญ่จะทำงานในมหาวิทยาลัย (ร้อยละ 50.02) รองลงมาได้แก่ภาคเอกชน (ร้อยละ 39.03) และภาครัฐบาล (ร้อยละ 10.26) ตามลำดับ ซึ่งจากตัวเลขดังกล่าวนี้จะเห็นได้ว่า ถ้าประเทศไทยจะสามารถเข้าสู่การเป็นประเทศที่ใช้ฐานความรู้ในการพัฒนาประเทศได้นั้น ประเทศไทยจำเป็นต้องเพิ่มเงินทุนสำหรับการวิจัยและการพัฒนาถึง 4-5 เท่าเป็นอย่างน้อย
ด้านอุปสงค์ของความรู้ (Demand of Knowledge) ซึ่งแน่นอนว่า สิ่งที่จะทำให้ “ความรู้” การผลิตงานวิจัยและการพัฒนาออกมาให้เกิดประโยชน์ได้สูงสุดนั้นจึงจำเป็นที่ “องค์ความรู้ที่ผลิตออกมานั้น” จะนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ (Commercialization) ในภาคอุตสาหกรรมหรือบริการ ไปจนถึงการใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ทั้งวิสาหกิจชุมชน วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม เป็นต้น แต่ทว่า จากผลการศึกษาพบว่า มีเพียงร้อยละ 20 (หรือน้อยกว่านั้น) ขององค์ความรู้ที่ค้นพบสามารถนำมาต่อยอดไปสู่การเป็นนวัตกรรมได้จริงที่ไม่ใช่เป็นงานวิจัย “ขึ้นหิ้ง” โดยสาเหตุสำคัญมาจากหลายปัจจัย เช่น การที่ภาคผู้ผลิตงานวิจัยและภาคผู้ใช้ไม่ได้เกิดการจับคู่ (Matching) กัน, ปัญหาการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาอันส่งผลต่อแรงจูงใจในการพัฒนาองค์ความรู้ใหม่ๆ, หรือหน่วยงานผู้ใช้งานวิจัยไม่สนใจนำผลการวิจัยไปใช้ประโยชน์ เป็นต้น อย่างไรก็ดี ในปัจจุบัน หน่วยงานที่ให้ทุนวิจัยอย่าง สกสว. ได้พยายามสร้างรูปแบบที่จะทำให้ผู้ใช้นวัตกรรมเข้ามามีส่วนร่วมกับผู้สร้างนวัตกรรมมากขึ้น ตั้งแต่การช่วยกันคิดโจทย์ หรือการให้ข้อเสนอแนะในการทำวิจัย ในกรณีของสถาบันวิจัยหรือมหาวิทยาลัยเองในปัจจุบันก็มีการจัดตั้งหน่วยงานที่มีชื่อว่า Technology Licensing Office (หรือ TLO) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่บริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาและส่งเสริมการอนุญาตให้ใช้สิทธิทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อประโยชน์เชิงพาณิชย์

ในความคิดเห็นของผม การจัดการเรื่องการวิจัยและนวัตกรรมของไทยมาถูกทางแล้ว และไทยเราเริ่มจะมีโครงสร้างการทำงานที่บูรณาการการวิจัยอย่างเป็นรูปธรรม หากแต่ต้องมีการสร้างความเข้าใจในระดับนโยบายว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญที่จะส่งเสริมพัฒนาคนในชาติในทุกระดับตั้งแต่ระดับมหภาคถึงรากหญ้า ที่จะส่งผลกระทบถึงแม้กระทั่งการเมืองการปกครองในอนาคต และคิดว่าภาครัฐไม่ควรคิดตัดรายจ่ายในส่วนนี้ แต่ “จำเป็นต้องวางแผนการเพิ่มงบประมาณสำหรับด้านการวิจัยและการพัฒนานี้อย่างต่อเนื่อง” ด้วยซ้ำ โดยตั้งเป้าหมายในระยะแรกไว้ที่ประมาณร้อยละ 1.0 ของรายได้ประชาชาติก่อน (เพื่อให้เท่ากับค่าเฉลี่ยของโลก)

ดังนั้นการถูกพิจารณาตัดงบประมาณด้านการวิจัยอย่างมหาศาลที่ผ่านมานี้ขอให้เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกและครั้งสุดท้ายครับ

เป็น "คนเก่ง" (สำหรับโลกอนาคต) ด้วยการเล่นกีฬา (เทนนิส)

2019-12-09T23:36:00.003+07:00

สืบเนื่องจากภาครัฐกำลังจัดตั้งกรรมาธิการอะไรสักอย่างสำหรับการปรับความคิดเด็กไทยให้เป็นคนดีและคนเก่ง ซึ่งคงเป็นคำถามต่อมาว่าคนดีคนเก่งนั้นจะต้องทำอย่างไร

ในกรณีของลูกชายคนเล็กของผมเลือกที่จะเป็นนักกีฬาเทนนิส (แทนที่จะไปเป็นเด็กกวดวิชาเหมือนคนอื่นๆ) และเราก็เห็นด้วยเพราะกีฬาเทนนิสสร้างทักกษะอะไรหลายๆ อย่างให้กับเขาเพื่อเติบใหญ่ไปสู่โลกอนาคตที่ต้องการทักษะชีวิต (Life Skill) ที่มากกว่าทักษะอื่นๆ (แน่นอนว่ากีฬาอื่นๆ ก็สามารถสร้างทักษะเหล่านี้ได้เช่นกัน แต่อาจจะมีจุดเน้นที่แตกต่างกันไปตามแต่ละประเภทกีฬา)

1. ทักษะความอดทนอดกลั้น (Tolerance) - เทนนิสเป็นกีฬาที่ต้องใช้ทุกส่สนของร่างกาย ทั้งใช้ทั้งขาใช้แขน ใช้ความไว ใช้สมอง และที่สำคัญที่สุดต้องใช้ความอดทน ในขณะแข่งเองส่วนใหญ่ยังต้องแข่งกันตอนเที่ยงๆ บ่ายๆ ดังนั้นเทนนิสจึงต้องซ้อมอย่างสม่ำเสมอ ซึงในการซ้อมและแข่งนั้น เด็กที่เป็นนักกีฬาจะต้องมีความอดทนมากกว่าเด็กที่ไม่ได้เป็นนักกีฬา (หรือเล่นกีฬาเพียงเพื่ออกกำลังกายกลายเท่านัก) ด้วยความก้้าวหน้าทางเทคโนโลยีอันส่งผลให้เด็กสมัยนี้ใช้ชีวิตที่สะดวกสบายมากเกินไป (เมื่อเปียบเทียบกับคนสมัยก่อน) จึงทำให้เด็กขาดความอดทนอดกลั้นและสามารถถูกยั่วยุจากปัจจัยทางลบต่างๆ ได้ง่าย (เช่น ยาเสพติด การพนัน เกม) แต่โลกอนาคต ใครคนไหนอดทนเก่งกว่าคนนั้นได้เปรียบและมีโอกาสจะประสบความสำเร็จมากกว่า ซึ่งแน่นอนว่าความอดทนนี้มันต้องสร้างมาตั้งแต่เด็ก

2. ทักษะความยืดหยุ่น (Flexibility) - เทนนิสเป็นกีฬาที่ไม่จำกัดวิธีการเล่น แต่ละคนจะมีเกมการเล่นที่แตกต่างกัน และในระหว่างแข่งกีฬานี้จะห้ามโค้ชโดยสิ้นเชิง (ซึ่งต่างกับกีฬาอื่น) ดังนั้นเด็กต้องเรียนรู้ในการแก้ไขสถานการณ์ในสนามแข่งเอง แก้ผิดแก้ถูกไม่รู้ แต่ต้องแก้ไขเอง เช่นเดียวกับโลกในอนาคตที่เราเรียกว่าโลก VUCA ( เป็นคำย่อของ ความผันผวน (Volatility) ความไม่แน่นอน (Uncertainty) ความสลับซับซ้อน (Complexity) ความคลุมเครือ (Ambiguity)) ดังนั้นคนจะอยู่กับโลกอนาคตได้จะต้องมีทักษะที่ยืนหยุ่นและสามารถปรับแก้ได สิ่งที่เรารู้เราเข้าใจในตอนเด็กอาจไม่สามารถนำมาใช้ได้จริง (โดยเฉพาะการเรียนรู้แบบท่องจำในห้องเรียนและออกมาสอบ) ดังนั้น เด็กต้องเรียนู้ในการปรับเปลี่ยนได้เอง เช่นเดียวกับการแข่งกีฬาที่ต้องเปลี่ยนไปตามแต่เกมและคู่แข่งแต่ละคน

3. ทักษะแนวคิดการเจริญเติบโต (Growth Mindset) เทนนิสมีผู้ชนะแค่คนเดียว คนที่ได้รองชนะเลิศ ต่อให้ได้รอง (จากคนเข้าแข่งจำนวนมาก) แต่ก็ยังเป็นผู้แพ้ ถึงจะแำแค่ลูกเดียวก็คือเป็นผู้แพ้อยู่ดี และมีโอกาสที่จะเป็นผู้แพ้มากกว่าผู้ชนะ ดังนั้นการแพ้ของกีฬาอย่างเช่นเทนนิสจะแตกต่างจากกีฬาประเภททีมอื่นๆ ที่มีคนในทีมมาช่วยเฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุขด้วย ในเมื่อแพ้แล้วเราจะทำอย่างไรดี ร้องไห้เสียใจ หรือเข้าใจและไปต่อ ตรงนี้สำคัญ เพราะเด็กที่เข้าใจและไปต่อ (จากการแพ้หลายๆ ครั้ง) จะเข้าใจเมือเขาเติบใหญ่ได้ว่า "ความล้มเหลวครั้งนี้มันก็ไม่ต่างอะไรกับที่เขาเคยแพ้มาตอนสมัยเขายังเป็นเด็ก"

4. ทักษะการเข้าสังคมและการมีส่วนร่วมในสังคม (Social Skill) นอกจากการแข่งประเภทเดี่ยวแล้ว เทนนิสยังมีการแข่งประเภทคู่ และแข่งเป็นทีม ซึ่งจะช่วยสร้างทักษะทางสังคมให้กับลูกได้เป็นอย่างดี ในสนามฟาดฟันกันแทบตาย แข่งออกมาก็เป็นเพื่อนกันอยู่ดี ทักษะการเข้าสังคมนี้จะมีความสำคัญเมื่อเขาเติบใหญ่ และสามารถใช้กีฬาเป็นสื่อในการปรับตัวเข้าหาสังคมใหม่ๆ ได้

5. ทักษะการเข้าใจความเป็นไปของโลก (Understanding) - ทักษะนี้มีความสำคัญมากที่จะต้องมีสติเท่าทันการเกิดมา ตั้งอยู่ และดับไป การชนะของเราในวันนี้ไม่ได้หมายความว่าเราจะเป็นผู้ชนะตลอดไป สักวันหนึ่งมันก็จะมีคลื่นลูกใหม่ที่จะมาชนะเราได้ในอนาคต หรือการที่เราเป็นผู้แพ้ในวันนี้ก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะเป็นผู้แพ้ตลอดไปเช่นกัน นอกจากนี้ วงการกีฬาก็เหมือนกับทุกวงการ มันมีการโกง การเอาเปรียบ และอะไรที่ไม่เป็นธรรมอีกมาก เราจะทำอย่างไรให้เข้าใจ เอาชนะ หรืออยู่ได้กับคนคดโกงเหล่านั้น เพื่อให้เป็นผู้ชนะที่สมบูรณ์แบบ แน่นอนว่า "การอยู่กับปัจจุบัน" จึงเป็นทักษะที่มีความสำคัญมากๆ

นอกจากนี้ยังไม่นับ การที่เด็กจะมีสุขภาพกายสุขภาพจิตที่ดีจากการเล่นกีฬา สมองปลอดโปร่ง และส่งผลให้เด็กคนนั้นเป็นนักเรียนที่ดี เรียนหนังสือเก่งตามมาเป็นของแถมอีกด้วย

ซึ่งหลังจากที่ได้ศึกษาทำวิจัยเรื่องการศึกษามาพอสมควร ผมได้ค้นพบว่าวิชาที่สำคัญที่สุดวิชาหนึ่งที่เด็กไทยต้องเรียนมากๆ คือ "วิชาพละศึกษา (และจะยิ่งดีขึ้นถ้าพละศึกษานั้นได้มีการพัฒนาต่อยอดไปสู่การทำกิจกรรมหลังเลิกเรียน และให้เด็กได้พัฒนาไปสู่การเป็นนักกีฬา) เพราะวิชานี้เป็นวิชาที่จะสร้างทักษะที่สำคัญมากๆ ต่อโลกอนาคต (และน่าจะสร้างได้มากกว่าวิชาท่องจำอื่นๆ เยอะ) แต่น่าเสียดายที่ระบบการศึกษาไทยยังให้ความสำคัญกับวิชาเหล่านี้น้อยเกินไป ทั้งๆ ที่เป็นวิชาที่ควรมีการเรียนการสอนทุกวัน

ดังนั้นถ้ากรรมาธิการอะไรสักอย่างนี่จะส่งเสริมให้เด็กได้เล่นกีฬามากๆ ก็อาจจะเป็นอีกทางหนึ่งที่ช่วยได้

ความคุ้นเคยในการใช้ ICT ต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของเด็กเยาวชนไทย

2019-11-25T13:10:00.000+07:00

เพื่อสนับสนุนการเข้าสู่ยุคอุตสาหกรรม 4.0 ในปัจจุบัน จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นมากที่เยาวชนไทยจะต้องมีความคุ้นเคยในการใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT Familiarity) ได้อย่างเหมาะสม เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า การทำงานในโลกอนาคตนั้นล้วนจำเป็นต้องทำประกอบไปกับการใช้ ICT แทบทั้งสิ้น หรือจะกล่าวได้ว่า ความคุ้นเคยในการใช้ ICT จึงมีบทบาทสำคัญต่อความสำเร็จในการเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจใหม่ที่ต้องใช้เทคโนโลยีและสื่อดิจิทัลเป็นตัวขับเคลื่อน (Innovative and Digital Driven-Economy) ทั้งนี้ ความสำคัญเบื้องต้นของการยกระดับความคุ้นเคยการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารจะส่งผลโดยตรงต่อการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศ โดยวัดได้จากผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา

หนึ่งข้อค้นพบจาก “โครงการการพัฒนาความฉลาดรู้ด้านสะเต็มศึกษาของเด็กไทยเพื่อให้ก้าวไกลทันยุคประเทศไทย 4.0” โดยมีศาสตราจารย์ ดร.พิริยะ ผลพิรุฬห์ (สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์) เป็นหัวหน้าโครงการ โดยร่วมทำวิจัยกับอาจารย์อัครนัย ขวัญอยู่ (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) และคุณกิตติศักดิ์ ศรีแจ่มดี (นักศึกษาปริญญาโทจากสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์) ซึ่งโครงการศึกษานี้ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ซึ่งผลการศึกษาได้ข้อค้นพบคร่าวๆ ว่า “ความคุ้นเคยในการใช้ ICT สามารถส่งผลทั้งทางบวกและทางลบต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของเด็กได้ ซึ่งจะส่งผลทางบวกหรือลบนั้นก็ขึ้นอยู่กับว่าเด็กเยาวชนไทยได้ใช้ ICT กับเรื่องใด/ที่ไหน/และใช้นานแค่ไหน

การศึกษานี้ได้วิเคราะห์จากข้อมูลการสำรวจของนักเรียนไทยอายุ 15 ปีจากทั่วประเทศภายใต้จาก Programme for International Student Assessment ที่สำรวจในปี ค.ศ. 2015 (หรือ PISA-2015) จำนวนทั้งสิ้น 8,249 กลุ่มตัวอย่าง โดยการสำรวจในปีนี้ได้เพิ่มหัวข้อคำถามที่เกี่ยวข้องกับความคุ้นเคยในการใช้สื่อ ICT ของเด็กเยาวชนไทยอยู่หลายคำถาม ซึ่งงานศึกษาได้จำแนกความคุ้นเคยในการใช้ ICT เป็น 4 ประเด็นได้แก่ 1) การเข้าถึงอุปกรณ์ที่บ้านหรือที่โรงเรียน 2) ประสบการณ์ในการใช้ 3) จำนวนนาที/ชั่วโมงในการใช้ต่อวัน และ 4) ประเภทของการใช้ซึ่งแบ่งออกได้เป็น การใช้เพื่อเล่นเกมและเพื่อความบันเทิง การใช้เพื่อติดต่อสื่อสารและค้นหาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา และการใช้เพื่อติดต่อสื่อสารและค้นหาข้อมูลที่ไม่เกี่ยวข้องกับการศึกษา โดยงานศึกษานี้ได้พยายามประเมินปัจจัยทางด้านความคุ้นเคยในการใช้ ICT ดังกล่าวต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาจากคะแนนสอบ PISA โดยจำเป็น 3 วิชาได้แก่ 1) วิชาวิทยาศาสตร์ 2) วิชาคณิตศาสตร์ และ 3) วิชาการอ่าน

ในด้านการเข้าถึงอุปกรณ์การใช้ (เช่นการมีคอมพิวเตอร์ใช้ที่บ้าน/โรงเรียน) พบผลการศึกษาโดยภาพรวมว่า การมีอุปกรณ์เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ประเภทต่างๆ ที่บ้าน (หรือมีแต่ไม่ค่อยได้ใช้) ไม่ได้ส่งผลบวกต่อผลสัมฤทธ์ทางการศึกษาแต่อย่างไร ตรงกันข้ามกลับส่งผลลบ โดยนักเรียนที่ใช้คอมพิวเตอร์ที่บ้านที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการศึกษาจะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาน้อยลงในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 1.5) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 1.9) และน้อยที่สุดในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 2.1) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่มีคอมพิวเตอร์ใช้ที่บ้าน ยิ่งไปกว่านั้นยังพบว่านักเรียนที่มีโน๊ตบุ๊คที่บ้านแต่ไม่ใช้มีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาน้อยลงในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 1.8) ในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 2.4) และน้อยที่สุดในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 2.5) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่มีโน๊ตบุ๊คที่บ้าน แต่ตรงกันข้าม นักเรียนที่ใช้คอมพิวเตอร์ที่โรงเรียนกลับมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 1.5) ในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 1.8) และในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 1.8) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่มีคอมพิวเตอร์ใช้ที่โรงเรียน

ในด้านของประสบการณ์การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารพบว่า ถ้านักเรียนมีประสบการณ์ในการใช้เทคโนโลยีตั้งแต่เด็กๆ นักเรียนจะมีความถนัดในการใช้ให้เกิดประโยชน์กับการศึกษามากกว่านักเรียนที่เพิ่งเริ่มใช้หรือไม่เคยใช้เลย โดยผลการจากประมาณการพบว่า นักเรียนที่ใช้อุปกรณ์ดิจิทัลครั้งแรกตอนอายุ 6 ปี หรือต่ำกว่า 6 ปีจะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 3.9) ในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 4.0) และมากที่สุดในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 4.6) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ใช้อุปกรณ์ดิจิทัลครั้งแรกตอนอายุ 13 ปีหรือมากกว่า ยิ่งไปกว่านั้นยังพบว่า นักเรียนที่ใช้คอมพิวเตอร์ครั้งแรกตอนอายุ 6 ปี (หรือต่ำกว่า) จะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 2.2) ในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 3.0) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ใช้คอมพิวเตอร์ครั้งแรกตอนอายุ 13 ปี (หรือมากกว่า)

ในด้านของระยะเวลาในการใช้พบว่า นักเรียนที่ใช้งานอินเทอร์เน็ตวันละ 1-30 นาทีต่อวัน มีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 1.2) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 1.4) และมากที่สุดในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 2.1) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่ใช้อินเทอร์เน็ตเลย และยังพบว่านักเรียนที่ใช้งานอินเทอร์เน็ตวันละ 2-4 ชั่วโมงต่อวัน จะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 2.7) ในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 3.0) และมากที่สุดในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 3.4) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่ใช้อินเทอร์เน็ตเลย

ในด้านของลักษณะประเภทของกิจกรรมที่ใช้งาน พบว่าการใช้สื่อ ICT กับการเล่นเกมออนไลน์แบบเครือข่ายสังคมทุกวัน (หรือบ่อยครั้ง) จะส่งผลทางลบต่อผลสัมฤทธ์ทางการศึกษาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยเฉพาะในวิชาการอ่าน (ลดลงร้อยละ 2.1) และวิชาวิทยาศาสตร์ (ลดลลงร้อยละ 1.6) เมื่อเทียบกับนักเรียนที่ไม่ได้เล่นเกมออนไลน์แบบเครือข่ายสังคมเลย แต่ทั้งนี้กลับพบว่านักเรียนที่เล่นอินเทอร์เน็ตเพื่อความบันเทิง เช่น ดู YouTube 1 หรือ 2 ครั้งต่อสัปดาห์จะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาคณิตศาสตร์(ร้อยละ 2.5) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 2.8) และมากที่สุดในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 3.5) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยดู YouTube เลย เนื่องจากความบันเทิงช่วยให้นักเรียนคลายความเครียดอีกทั้งก็เป็นการช่วยให้มีสมาธิในการเรียนรู้และคิดอย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ ในด้านการใช้เพื่อติดต่อสื่อสารในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเรียนพบว่า นักเรียนที่ใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อติดตามบทเรียน เช่นใช้สำหรับการติดตามบทเรียน จะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 2.1) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 2.2) และมากที่สุดในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 2.3) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยติดตามบทเรียน และนักเรียนที่ตรวจสอบเว็บไซต์ของโรงเรียนสำหรับประกาศต่างๆเกือบทุกวันจะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 1.6) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 2.2) และมากที่สุดในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 2.3) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยตรวจสอบเว็บไซต์ของโรงเรียนสำหรับประกาศต่างๆ นอกจากนี้ยังพบว่านักเรียนที่ทำการบ้านบนคอมพิวเตอร์ 1 หรือ 2 ครั้งต่อสัปดาห์ มีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากขึ้นในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 1.5) ในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 1.8) และมากที่สุดในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 2.4) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยทำการบ้านบนคอมพิวเตอร์

นอกจากนี้ เมื่อเปรียบเทียบกับการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการศึกษาโดยตรงอย่างเช่น การใช้อีเมล การคุยออนไลน์ การรับข้อมูลที่สำคัญจากโลกอินเทอร์เน็ต หรือการอัปโหลดเนื้อหาที่คุณสร้างขึ้นเองเพื่อการแบ่งปันจะได้ผลลัพธ์ที่ผสมผสานกลับพบว่าจะมีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาน้อยลงในวิชาการอ่าน (ร้อยละ 3.2) ในวิชาคณิตศาสตร์ (ร้อยละ 3.2) และน้อยที่สุดในวิชาวิทยาศาสตร์ (ร้อยละ 3.8) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยอัปโหลดเลย ทั้งนี้เนื่องจากกิจกรรมที่เด็กนักเรียนอัปโหลดนั้นอาจจะหมายถึงการเต้น การร้องเพลง หรือกิจกรรมต่างๆที่ไม่ใช่เพื่อการศึกษา หรือเป็น YouTuber จึงนำไปสู่ทำให้เด็กนักเรียนละเลยหรือให้ความสำคัญกับด้านการศึกษาน้อยลงก็เป็นได้ นอกจากนี้ยังพบต่ออีกว่าเด็กนักเรียนที่แชทออนไลน์เกือบทุกวันยังส่งผลให้ได้คะแนนวิชาคณิตศาสตร์ และวิชาวิทยาศาสตร์ น้อยกว่าร้อยละ 1.6 เมื่อเทียบกับเด็กนักเรียนที่ไม่เคยหรือแทบจะไม่เคยแชทออนไลน์ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

นอกจากนี้ การอ่านข่าวบนอินเทอร์เน็ต การรับข้อมูลที่เป็นประโยชน์จากอินเทอร์เน็ต การดาวน์โหลดเพลงภาพยนตร์เกมหรือซอฟต์แวร์จากอินเทอร์เน็ต และการดาวน์โหลดแอปใหม่บนอุปกรณ์มือถือ ยังไม่พบความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญทางสถิติต่อผลสัมฤทธ์ทางการศึกษาแต่อย่างไร

โดยสรุป ถึงแม้ว่าความคุ้นเคยในการใช้สื่อ ICT จะมีความสำคัญต่อการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศก็ตาม แต่การศึกษานี้ให้ข้อค้นพบว่า การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารที่จะส่งผลบวกต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิตินั้นจำเป็นที่การใช้เพื่อประโยชน์ทางการศึกษาเป็นหลัก ในขณะที่การใช้ในการติดต่อสื่อสารหรือการค้นหาข้อมูล (รวมไปถึงการแชร์ข้อมูลและอัปโหลดข้อมูลต่างๆ) นั้นกลับไม่ส่งผลต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาแต่อย่างไร ตรงกันข้ามผลการศึกษากลับพบผลกระทบทางลบต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาได้ เช่น การใช้อีเมล การคุยออนไลน์ การรับข้อมูลที่สำคัญจากโลกอินเทอร์เน็ต หรือการอัปโหลดเนื้อหาที่คุณสร้างขึ้นเองเพื่อการแบ่งปัน

ดังนั้นในการยกระดับคุณภาพการศึกษาให้กับเด็กและเยาวชนของประเทศ ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (รวมถึงครอบครัว) จึงควรกำหนดให้เด็กและเยาวชนได้มีโอกาสในการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศที่จะต้องใช้เพื่อการศึกษาเป็นสำคัญ และควรควบคุมการใช้ที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการศึกษาให้เกิดการใช้อย่างเหมาะสม

ความเข้าใจที่คาดเคลื่อนในบางเรื่องเกี่ยวกับ "นิด้า"

2019-10-06T21:42:00.003+07:00

สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (National Institute of Development Administration หรือ NIDA หรือ นิด้า) เป็นสถาบันการศึกษาที่ผมเริ่มต้นอาชีพของการเป็นอาจารย์มา 14 ปีแล้ว และปัจจุบันก็ยังคงทำอยู่ ที่นี่เป็นที่ที่นอกจากจะให้เงินเดือน ให้ตำแหน่งหน้าที่การงาน ให้หน้าตาในสังคม และให้ความมั่นคงในชีวิตกับผลแล้ว ยังสร้างโอกาสให้ผมได้ทำหน้าที่ในการพัฒนาประเทศ ทั้งการด้านผลิตบุคคลากรผ่านการเรียนการสอน และการผลิตผลงานวิชาการ รวมทั้งข้อคิดเห็นต่างๆ ที่ผมคิดว่าจะเป็นประโยชน์ต่อสังคมและต่อประเทศชาติมาบ้างไม่มากก็น้อย สถาบันแห่งนี้มีอายุมากว่า 50 ปีแล้วดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจที่สังคมจะมีควมคาดหวังกับสถาบันแห่งนี้ไว้สูง ในบทความนี้ผมขอเขียนเกี่ยวกับความเข้าใจที่คาดเคลื่อนที่ผมมักได้ยินคนในสังคมพูดเกี่ยวกับสถาบันนี้ (ทั้งในแง่ดีและแง่ไม่ดี) จึงขอเขียนเพื่ออธิบายในประเด็นคร่าวๆ ดังนี้ครับ

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

นิด้าเป็นสถาบันการศึกษาแห่งเดียวที่จัดตั้งในพระราชดำริจากล้นเกล้ารัชกาลที่ 9 ดังนั้นสีของสถาบันเราจึงเป็น "สีเหลือง" และดอกไม้ประจำสถาบันก็คือดอกราชพฤกษ์ ดังนั้น เพื่อความสวยงาม นิด้าจึงทาสีตึกเป็นสีเหลือง (แต่คนไปเข้าใจผิดตอนการเมืองแบ่งเป็นสีเหลืองสีแดงว่าเราเป็นคนเสื้อเหลือง ซึ่งเป็นความคิดที่ผิด เพราะนิด้าก่อตั้งมากว่า 50 ปีแล้ว และเราใช้สีเหลืองเป็นสีประจำสถาบันก่อนที่การเมืองไทยจะมาเล่นกีฬาสี)

นิด้ามีชื่อเดิมว่าไอด้า และเปลี่ยนมาเป็นจิด้า และนิด้า ตามลำดับ ถ้าต่างชาติที่ไม่ทราบจะคิดว่านิด้าเป็นสถาบันเทคนิคหรือสถาบันวิจัยอะไรสักอย่างที่ไม่ใช่สถาบันการศึกษา และในการติดต่อความร่วมมือกับต่างประเทศช่วงแรกๆ จะยากมากเพราะไม่ได้มีคำว่า "University" ในชื่อ ต่างชาติเขาเลยไม่รู้ว่าเป็นสถาบันการศึกษา (แม้กระทั่งคนเป็นอาจารย์เองเวลาเราไปประชุมในต่างประเทศคนยังไม่รู้จักเลย ส่วนใหญ่เข้าใจว่าเป็นสถาบันวิจัย)

นิด้าไม่ได้เปิดสอนในระดับปริญญาตรี ดังนั้นเราจึงไม่สามารถเข้าไปถูกจัดอันดับในมหาวิทยาลัยของโลก(University World Ranking) ได้เหมือนกับที่อื่นๆ ถึงแม้ว่าเราจะมีสัดส่วนของงานวิจัยต่ออาจารย์และมีสัดส่วนของอาจารย์ที่มีตำแหน่งทางวิชาการที่สูงที่สุดในประเทศไทยก็ตาม ดังนั้นยุทธศาสตร์ของสถาบันเราก็คือการก้าวกระโดดให้ไปได้รับการรับรองในระดับสากลของแต่ละสาขาวิชาไปเลย เช่น AACSB ( คณะบริหารธุรกิจ), TedQual (คณะการจัดการการท่องเที่ยว), NASPAA (คณะรัฐประศาสนศาสตร์), และ AUN-QA (คณะของผม) เป็นต้น ซึ่งแนวทางนี้ทำให้เรายกระดับให้สูงกว่าการประเมินในระดับประเทศทั่วไป

นิด้าเป็นสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ ที่เราต้องพึ่งพางบประมาณจากภาครัฐเป็นสำคัญ ดังนั้นเราจึงไม่ได้เป็นมหาวิทยาลัยเอกชน ไม่ได้พึ่งพาเงินจากค่าเทอมนักศึกษาอย่างที่หลายคนอาจจะเข้าใจผิด ดังนั้นอาคารสถานที่ที่สวยงามและสะอาดนี้จึงมาจากงบประมาณแผ่นดิน รวมไปถึงเงินเดือนของผมด้วย (ดังนั้นเราจึงไม่จำเป็นต้องบริหารแบบจ่ายครบจบแน่)

นิด้ามีหลายหลายคณะ (12 คณะ) หลักสูตรแต่ละหลักสูตรมีคาบเกี่ยวกันบ้าง เรียนจบยาก/ง่ายแตกต่างกันไป และภายในแต่ละคณะเองก็มีหลักสูตรที่ยากง่ายแตกต่างกันไปด้วยตามกลุ่มของผู้เรียน หรือเด็กแต่ละคนผ่านอาจารย์ที่ปรึกษาที่แตกต่างกันยังมีคุณภาพ (ของวิทยานิพนธ์) ที่ออกมาแตกต่างกันด้วยเช่นกัน แนะนำให้ผู้จ้างงานลงเจาะลึกไปยังระดับคณะ/ระดับหลักสูตร(รวมไปถึงระดับคุณภาพของอาจารย์ที่ปรึกษา) ที่เด็กคนนั้นๆ จบมา เพราะจบนิด้าเหมือนกัน แต่ต่างคณะ ต่างหลักสูตร ต่างอาจารย์ผู้ดูแล ความสามารถ (ทางวิชาการ) ก็ออกมาไม่เท่ากัน

นิด้ามีศูนย์ศึกษานอกที่ตั้ง (ที่อยู่นอกเขต กทม) ซึ่งเป็นศูนย์ของคณะใดคณะหนึ่งดูแล ดังนั้นไม่ใช่ทุกคณะจะเปิดสอนในต่างจังหวัด เคยมีครั้งหนึ่งที่อาจารย์คณะของผมส่งจดหมายถึง ปปช ในโครงการจำนำข้าวของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ว่ามีโอกาสสูงที่จะเกิดการทุจริต (และไม่เห็นด้วยกับนโยบายนี้) แต่ปรากฎว่าในตอนนั้นม็อบเสื้อแดงเดินทางไปบุกประท้วงที่ศูนย์นิด้าที่สีคิ้วอย่างมากมาย ซึ่งศูนย์นั้นจริงๆ แล้วเป็นของอีกคณะหนึ่ง ไม่ใช่ของคณะผม คณะนั้นเลยซวยไปด้วยเลย

นิด้าโพลล์เป็นโพลล์สำรวจแรกของประเทศไทย การสำรวจของโพลล์ถูกต้องตามหลักวิชาการจริง (อันนี้ยืนยัน) แต่การรายงานผลของโพลล์ขึ้นอยู่กับจริยธรรมของผู้อำนวยการศูนย์โพลล์ในสมัยนั้นๆ ซึ่งเปลี่ยนมา 5-6 คนแล้ว ดังนั้นถ้าจะวิจารณ์อย่าวิจารณ์ที่ตัวศูนย์โพลล์ นอกจากโพลล์การเมืองแล้ว ยังมีโพลล์สาธารณะ โพลล์ดารา โพลล์บันเทิง อีกมากมาย แต่คนกลับไม่พูดถึง ( จริงๆ แล้วเมื่อกว่า 10 ปีที่แล้ว ผมก็ได้รับการทาบทามให้เป็นผู้อำนวยการศูนย์นิด้าโพลล์ แต่ได้ปฏิเสธไปเพราะได้ลาไปปฏิบัติงานที่ธนาคารโลก)

นิด้าเราให้อิสระแก่อาจารย์ (รวมถึงผู้บริหารของนิด้าเอง) ในการให้ความคิดเห็นทางวิชาการ หรือแม้กระทั่งการเลือกฝ่ายทางการเมือง แต่สังคมเข้าใจไปว่าเราอยู่ฝ่ายพลังประชารัฐ ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ผิด จริงๆ แล้วเรามีทั้งอาจารย์นิด้าที่วิจารณ์รัฐบาลและอาจารย์นิด้าที่ไปรับตำแหน่งทางรัฐบาล ซึ่งเขาเหล่านั้นก็อยู่ห้องติดๆ กัน (แต่โดยส่วนตัวผมเป็นกลาง และวิจารณ์ตัวนโยบายเป็นสำคัญ)

ดังนั้นการวิจารณ์จึงไม่ควรเหมาเข่งโดยรวมในลักษณะขององค์กร แต่ควรดูที่ตัวบุคคลไปเพราะแต่ละบุคคลจะมีความคิดความเห็นไม่เหมือนกัน (ขึ้นอยู่กับเป้าหมายในชีวิตของแต่ละคน)ไม่ได้เกี่ยวข้องอะไรกับหน่วยงาน (นิด้า) ที่เขาสังกัด

เหตุผลทางเศรษฐศาสตร์ที่ Spider-Man ไม่ควรแยกออกจากมาร์เวล

2019-09-23T22:45:00.002+07:00

ข่าวใหญ่หนึ่งข่าวที่เกิดขึ้นในวงการภาพยนตร์และกำลังเป็นที่จับตาของคอหนังทั่วโลกก็คือ การที่บริษัท Sony ได้ตัดสินใจให้ Spider-Man เวอร์ชั่นล่าสุดที่แสดงโดย Tom Halland ออกจากค่ายมาร์เวล (Marvel Cinematic Universe) หลังจากการเจรจาทางด้านผลประโยชน์ทางธุรกิจเพื่อต่อสัญญาระหว่าง Disney (ซึ่งเป็นบริษัทแม่ของมาร์เวล) และ Sony Pictures (ซึ่งเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในตัว Spider-Man) ไม่ลงตัว โดยจากสัญญาเดิมที่กำหนดไว้คือ Disney จะได้รับ 1) Spider-Man มาเล่นหนังของมาร์เวล, 2) ส่วนแบ่งรายได้ 5% จากยอดขายวันแรกทั่วสหรัฐฯ, 3) สามารถใช้ Spider-Man จากหนังของโซนี่ในสวนสนุกของดิสนีย์ได้, และ 4) ส่วนแบ่งรายได้ของที่ระลึกทั้งหมดที่มาจาก Spider-Man

แต่เนื่องจากความสำเร็จของ Spider-Man ทั้งสองภาคล่าสุดที่ประสบความสำเร็จอย่างมากมายจึงทำให้ทาง Disney เห็นว่าข้อตกลงเดิมนั้นน้อยเกินไป ซึ่งในการเซ็นสัญญาสำหรับหนังเรื่อง Spider-Man ภาคใหม่ๆ นี้ทาง Disney แต่ขอแบ่งรายได้เป็น 50% ของยอดขายทั้งหมดแทนแต่ทุนสร้างทั้งหมดก็ช่วยออก 50-50 ด้วยเช่นกัน ในขณะที่ทาง Sony ไม่ยอมรับข้อเสนอนี้ได้จึงตัดสินใจที่จะไม่ต่อสัญญาใหม่ และตัดสินใจที่จะนำ Spider-Man ออกมาจากจักรวาลมาร์เวล ซึ่งความไม่ประสบผลสำเร็จของการเจรจานี้ได้สร้างความกังวลให้กับแฟนหนังของมาร์เวลว่า เขาอาจจะไม่ได้เห็น Spider-Man ที่จะเข้ามาร่วมเล่นกับยอดมนุษย์ตัวอื่นๆ ของมาร์เวลอีกต่อไป

ในความคิดเห็นของผม ผมคิดว่า “Spider-Man ไม่ควรแยกออกจากมาร์เวล” โดยใช้หลักแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์ในการสนับสนุนดังนี้

การเป็นผู้ผูกขาดในตลาดผู้ผลิตภาพยนตร์ของ Disney (Monopoly of Disney) – โดยถ้าดูจากตลาดผู้สร้างภาพยนตร์จะเห็นได้ว่า Disney คือบริษัทผู้สร้างภาพยนตร์ที่ประสบความสำเร็จที่สุดของโลกในปัจจุบัน โดยในปี 2019 Disney กินส่วนแบ่งของตลาด (Market Share) ผู้สร้างภาพยนตร์มากที่สุดถึงร้อยละ 35.3 (ซึ่งเพิ่มขึ้นจากในปี 2018 ที่มีส่วนแบ่งการตลาดอยู่ที่ร้อยละ 26) ในขณะที่บริษัท Sony Picture กินส่วนแบ่งการตลาดประมาณร้อยละ 11.6 (โดยจัดเป็นอันดับ 4) ซึ่งต้องยอมรับว่าส่วนแบ่งการตลาดที่เพิ่มขึ้นในปี 2019 ของ Disney นั้นก็มาจากหนังรวมยอดมนุษย์อย่าง The Avenger (รวมไปถึงหนังยอดมนุษย์เดี่ยวๆ เช่น Black Panther, Iron Man, Ant-Man, หรือ Captain America) นั่นเอง หรือจะกล่าวได้ว่า Disney มีสถานะของการมีอำนาจผูกขาด (Monopoly Power) ในอุตสาหกรรมนี้ก็ไม่ผิดนัก ซึ่งการเป็นผูกขาดในอุตสาหกรรมภาพยนตร์นี้จะทำให้ Disney มีสถานะของการการมีอำนาจทางการตลาด (Market Power) ที่สูงและสามารถตั้งราคาได้สูงกับซีรีย์หนังยอดมนุษย์ (และหนังอื่นๆ) กับสื่อกลาง (Intermediaries) ที่จะนำภาพยนตร์นี้ไปจัดจำหน่าย ไม่ว่าจะเป็น โรงภาพยนตร์ สื่อออนไลน์ หรือ Streaming เป็นต้น ดังนั้นด้วยอำนาจการตลาดที่สูงของ Disney นี้เองจึงทำให้โอกาสที่ Spider-Man ถ้าอยู่กับมาร์เวลต่อน่าจะประสบความสำเร็จทางด้านรายได้ได้สูงกว่าที่จะอยู่กับ Sony Picture
การได้รับประโยชน์จากความชำนาญ (Gain from Specialization) – ในมุมมองด้านทฤษฎีการผลิต (Producer Theory) การผลิตภาพยนตร์จะมีลักษณะที่แตกต่างจากการผลิตสินค้าและบริการประเภทอื่นๆ อยู่มาก โดยข้อแตกต่างประการแรกก็คือ “โครงสร้างต้นทุนการผลิต (Cost Structure)” โดยการผลิตภาพยนตร์แต่ละเรื่องจะเกิดต้นทุนจม (Sunk Cost) ที่สูงมาก ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนในการสร้างฉาก ต้นทุนในการทำ Special Effect ซึ่งต้นทุนจมส่วนนี้จะค่อนข้างสูงมาก (และเป็นต้นทุนที่บริษัทไม่สามารถนำกลับคืนมาได้) นอกจากนี้ การผลิตภาพยนตร์แต่ละเรื่องยังมีโอกาสสูงที่จะเกิด “การไม่ประหยัดต่อขนาด (Diseconomies of Scale)” เพราะการผลิตหนังใหม่แต่ละเรื่องอาจจะต้องเริ่มตั้งแต่ “ศูนย์” และต้องทำขึ้นใหม่ ตั้งแต่การเขียนเรื่อง การจัดหานักแสดง การสร้างฉาก จนไปถึงการใส่เสียงและใส่ Special Effect ต่างๆ ดังนั้นถ้าบริษัทไม่ได้มี “ความชำนาญแต่ดั้งเดิม” หรือ “เคยผลิตหนังประเภทนี้มาก่อน” ในการสร้างหนังประเภทยอดมนุษย์นี้ การสร้างหนังออกมาใหม่ๆ แต่ละเรื่องจึงจะมีต้นทุนที่สูงมาก แต่ในกรณีของบริษัท Disney ที่มี “ต้นทุนเดิม” จากการสร้างหนังยอดมนุษย์ (โดยเฉพาะ Spider-Man) อยู่แล้ว ดังนั้นในการผลิตหนัง Spider-Man ภาคต่อๆ ไปนั้น ถ้า Sony Picture เป็นผู้ผลิตเอง Sony Picture ก็จะมีต้นทุนในการผลิตที่สูงกว่าในกรณีที่ Disney เป็นผู้ผลิต (ภายใต้คุณภาพของหนังที่ออกมาเท่ากัน
ภาพยนตร์เป็นสินค้าประสบการณ์ (Experience Goods) – ในทางเศรษฐศาสตร์แล้วภาพยนตร์ถูกจัดให้อยู่ในหมวดหมู่ของสินค้าประสบการณ์ (Experience Goods) ซึ่งสินค้าประเภทนี้แตกต่างจากสินค้าทั่วไปตรงที่ “ผู้บริโภคจำเป็นต้องมีประสบการณ์ในการรับชม/ฟังก่อนถึงจะสามารถตัดสินในเรื่องของคุณภาพของภาพยนตร์นั้นๆ ได้” ซึ่งสินค้าประสบการณ์นี้จะแตกต่างจากสินค้าทั่วไป (Search Goods) ที่เราอาจจะไม่จำเป็นต้องมีประสบการณ์อะไรในการตัดสินใจในด้านคุณภาพ ด้วยสาเหตุดังกล่าว บริษัทผู้ผลิตภาพยนตร์จึงจำเป็นต้องพยายามสร้างประสบการณ์ที่ดีในการรับชม เช่นการใส่เพลงประกอบ การมีหนังตัวอย่าง หรือการมีพลอตเรื่องที่ดี เป็นต้น ต้องยอมรับว่าที่ผ่านมา “แฟนหนังมาร์เวลล้วนมีประสบการณ์ที่ดี” ในการรับชมภาพยนตร์มาร์เวลในหลายๆ เรื่อง โดยเฉพาะกับเรื่อง Spider-Man ที่อยู่ในค่ายมาร์เวล (ทั้งที่เป็นหนังแยกของ Spider-Man เองและหนังที่ Spider-Man เล่าร่วมกับเหล่า Avenger) ด้วยเช่นกัน ซึ่งประสบการณ์ที่ดีนี้จะทำให้เกิดการ “ยึดติดของผู้ชมกับ Spider-Man ในเวอร์ชั่นล่าสุด” (รวมถึงภาพยนตร์ของ Superhero ตัวอื่นๆ ในค่ายมาร์เวลด้วย) และมีแนวโน้มสูงที่ฐานผู้ชมเดิมจะยินดีรับชม Spider-Man ที่อยู่ในค่ายมาร์เวลต่อไป และยังไม่มีอะไรรับประกันได้ว่า Spider-Man ในภาคต่อๆ ไปที่ถูกผลิตขึ้นจากค่าย Sony Picture นั้นจะสามารถทำลายล้างประสบการณ์ (ที่ดี) เดิมของผู้ชมที่มีต่อภาพยนตร์ Spider-Man ของมาร์เวลนี้ได้หรือไม่
การได้ประโยชน์จากผลกระทบของการเกื้อกูลกัน (Complementary Effect) – อย่างที่ทราบกันดีว่าบริษัท Marvel ที่เป็นบริษัทลูกของ Disney นั้น เป็นบริษัทที่มียอดมนุษย์ (Superhero) อยู่ในสังกัดมากมาย และแต่ละคนก็มีหนังและมีแฟนคลับเป็นของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็น Iron Man, Thor , Captain America, Guardians of Galaxy, Ant-Man , และ Doctor Strange เป็นต้น นอกจากนี้ทาง Disney เองยังได้เพิ่มทีมยอดมนุษย์ในสังกัดโดยการเจรจากับ 20 Century Fox เพื่อขอซื้อ X-Men และ Fantastic Four เข้ามาอยู่ในสังกัดเพิ่มอีกด้วย ซึ่งสิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า ต่อให้ Disney ไม่มี Spider-Man อยู่ในสังกัด ทาง Disney ก็ไม่ได้กระทบกระเทือนแต่อย่างไรเพราะทางบริษัทยังสามารถใช้ประโยชน์จากยอดมนุษย์ตัวอื่นๆ ได้อีกมาก ทั้งการสร้างหนังของแต่ละตัว หรือการสร้างหนังประเภทให้ยอดมนุษย์หลายๆ ตัวมารวมทีมเดียวกัน ซึ่งการมีตัว Superhero หลายๆ ตัวนี้จะเข้าหลักการของการเกิดผลกระทบของการเกื้อกูลกัน (Complementary Effect) ตามหลักเศรษฐศาสตร์ แต่ในทางกลับกัน Spider-Man จะกลายเป็นยอดมนุษย์ที่ถูกทิ้งให้อยู่อ้างว้างและไม่ได้ประโยชน์จากผลกระทบของการเกื้อกูลกันนี้ ซึงถ้าเอาเข้าจริงๆ แล้ว ความสำเร็จของภาพยนตร์ Spider-Man 2 เรื่องหลังสุดนี้ (ทั้ง Spider-Man-Home Coming และ Spider-Man-Far from Home) จริงๆ แล้วก็มาจากการผลกระทบของการเกื้อกูลกันที่มี Iron Man เข้ามาร่วมเล่นด้วย (รวมทั้งการที่ Spider-Man ได้เข้าไปร่วมทีม Avenger ทั้งในภาค Capital America-Civil War, Avenger-Infinity War, และ Avenger-Endgame) ดังนั้นการที่ Spider-Man เลือกที่จะแยกออกมาตัวคนเดียว (อาจจะแค่มี Venom ร่วมแสดงด้วย) จะทำให้ Spider-Man ไม่ได้รับประโยชน์จากผลกระทบของการเกื้อกูลกันนี้ ซึ่งจะไม่เป็นการยืนยันว่า หนังเดี่ยวของ Spider-Man ในสังกัด Sony Picture จะประสบความสำเร็จเช่นที่ผ่านมาหรือไม่
การได้ประโยชน์จากทรัพยากรบุคคลของ Disney – จากความได้เปรียบข้างต้นจะเห็นได้ว่า บริษัท Disney จะมีความได้เปรียบที่เหนือกว่า Sony ในการสร้างภาพยนตร์ในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นความได้เปรียบทางการเงิน ความได้เปรียบทางด้านต้นทุน ความได้เปรียบจากการเกื้อกูลกัน, และความได้เปรียบในการต่อรองทางการตลาดจึงเป็นเรื่องที่ง่ายที่ Disney จะสามารถจ้างบุคคลากรที่มีความสามารถได้มากกว่า โดยเฉพาะ Kevin Feige ประธานของมาร์เวล สตูดิโอที่ทางมาร์เวลส่งให้ไปเป็นโปรดิวเซอร์ให้ Spider-Man ทั้ง 2 ภาคล่าสุด โดยเฉพาะการช่วยวางโครงเรื่องให้สอดคล้องกับจักรวาลมาร์เวล ซึ่ง Kevin Feige นั้นได้รับการยกย่องว่าเป็นอัจฉริยะ และหนังฮิตทั้งหลายของมาร์เวลก็มาจากมันสมองของเขาทั้งสิ้นทั้ง Avengers: Endgame ($2,795,473,000 ปี 2019), Avengers: Infinity War ($2,048,134,200 ปี 2018), The Avengers ($1,517,935,897 ปี 2012), Avengers: Age of Ultron ($1,403,013,963 ปี 2015), Black Panther ($1,348,258,224 ปี 2018), Iron Man 3 ($1,215,392,272 ปี 2013), Captain America: Civil War ($1,140,069,413 ปี 2016), Spider-Man: Far From Home ($1,128,003,859 ปี 2019), Captain Marvel ($1,126,129,839 ปี 2019) รวมไปถึง Spider-Man: Homecoming ($880,166,350 ปี 2017) ซึ่งถ้าดูจากตัวเลขนี้จะเห็นได้ว่า Kevin Feige คือผู้สร้างหนังที่ประสบความสำเร็จในยุคปัจจุบัน โดยสามารถสร้างหนังหนึ่งเรื่องโดยเฉลี่ยจะได้รายได้ถึง 835,257,447 เหรียญสหรัฐ (ซึ่งสูงกว่าผู้สร้างอันดับสองอย่าง Kathleen Kennedy ที่สร้างหนังหนึ่งเรื่องโดยเฉลี่ยจะได้รายได้ประมาณ 336,625,029เหรียญ) ซึ่งข้อมูลนี้แสดงให้เห็นว่า ในการที่หนังจะประสบความสำเร็จได้นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการมี Superhero ตัวใดๆ อยู่ในมือ แต่มันขึ้นอยู่กับว่าใครคือผู้สร้างและทีมงานในการสร้างหนัง Superhero เรื่องนั้นต่างหาก ซึ่งแน่นอนว่า การที่ Spider-Man แยกตัวออกจากมาร์เวลในครั้งนี้ ก็แปลว่าทาง Sony Picture จะไม่ใช้บริการของ Kevin Feige และทีมงานของเขาอีกต่อไป ดังนั้นจึงไม่สามารถบอกได้แน่ชัดว่าทรัพยากรบุคคลที่ทาง Sony มีนั้นจะมีคุณภาพเท่าเทียมกับของมาร์เวลหรือไม่
ผลกระทบจากการครอบครอง (Endowment Effect) – นอกจากนี้ หลักการทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม (Behavior Economics) ที่สามารถใช้ในการอธิบายถึงความล้มเหลวในการเจรจานี้ก็คือ “การเกิดผลกระทบจากการครอบครอง หรือ Endowment Effect” ซึ่งก็คือผลกระทบจากความเป็นเจ้าของของสิ่งหนึ่งมาเป็นเวลานาน จนเกิดความผูกพันและเห็นคุณค่าของสิ่งนั้น ซึ่งแน่นอนว่าเมื่อจำเป็นต้องขายสิ่งนั้นไป ผู้ขายที่มีความผูกพันดังกล่าวจึงมักจะตั้งราคาขายที่สูงกว่าความต้องการซื้อของผู้ซื้อ จนทำให้ไม่เกิดราคาที่อยู่ในระดับดุลยภาพได้หรืออาจจะไม่เกิดการซื้อขายสิ่งนั้นๆ เลย ยกตัวอย่างเช่น คนรักรถคันเก่า ถึงแม้จะมีรถคันใหม่ก็ไม่ยอมขายคันเก่า หรือการที่เราอยู่บ้านหลังหนึ่งมาเป็นเวลานาน แต่พอจะขายก็ไปตั้งราคาที่สูงจนเกิดกว่าความต้องการซื้อของผู้ซื้อ นักจิตวิทยากล่าวว่าใครก็ตามที่อยู่ที่ใดนานถึง 6 เดือนแล้ว ถึงแม้ที่อยู่นั้นจะไม่สะดวกสบายนัก แต่ก็มักจะไม่ค่อยยอมย้าย เพราะเคยชินกับที่อยู่นั้น การรู้สึกยึดติดกับที่อยู่ก็คือรูปแบบหนึ่งของ endowment effect อีกเช่นกัน ซึ่ง Endowment effect ไม่ทำร้ายใครก็จริง แต่อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้กลไกตลาดขาดประสิทธิภาพ (efficiency) หรืออาจจะไม่เกิดระบบการแลกเปลี่ยนสินค้านั้นผ่านระบบตลาดไปเลยก็ได้ เช่นเดียวกับ กรณีของ Sony Picture ที่ผู้เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ Spider-Man ที่เกิดความผูกพันจากผลกระทบของ Endowment Effect กับ Spider-Man และตีค่าราคาของ Spider-Man ไว้สูงกว่าความเป็นจริง ดังนั้น Sony จึงมองว่าข้อเสนอ 50-50 นี้เป็นข้อเสนอที่แลดูต่ำเกินไปสำหรับ Spider-Man ของตน แต่โดยส่วนตัวแล้ว ผมกลับมองว่าส่วนแบ่ง 50-50 นี้ถือว่าทางมาร์เวลตีค่า Spider-Man ไว้ค่อนข้างสูงแล้วเพราะจริง ความสำเร็จอย่างสูงของภาพยนตร์เรื่องนี้เกิดจากพลังของจักรวาล Marvel ที่ช่วยดึงแฟนหนังจำนวนมากมาดูภาพยนตร์เรื่องนี้ไปปรากฏตัวเช่นเดียวกัน

ด้วยเหตุผลดังกล่าวจะเห็นได้ว่า ถึงแม้ทาง Sony Picture จะสามารถสร้างหนัง Spider-Man ที่มีคุณภาพสูงได้เท่ากับมาร์เวลก็ตาม แต่การออกมาสร้างเองกลับทำให้ Sony Picture จะต้องเผชิญกับ “ต้นทุนค่าเสียโอกาส (Opportunity Cost) ที่ค่อนข้างสูง” และมีความเสี่ยงอยู่ไม่น้อยที่ Spider-Man ที่ถูกสร้างโดย Sony Picture อาจจะไม่ประสบความสำเร็จเหมือนที่อยู่กับมาร์เวล ซึ่งผมเชื่อว่าทาง Sony เองก็ตระหนักถึงข้อเท็จจริง 5-6 ข้อนี้เป็นอย่างดี เพราะแหล่งข่าวจากวงในล่าสุดแจ้งมาว่า ทาง Sony อาจจะพิจารณาให้ Spider-Man กลับไปอยู่กับมาร์เวลได้ แต่ทางมาร์เวลจะต้องนำ Venom (คู่ปรับของ Spider-Man ไปอยู่ด้วย) ซึ่งข่าวนี้จะจริงเท็จแค่ไหน คงต้องคอยติดตามดูครับ

เมื่อระบบการศึกษาเริ่มส่งสัญญาณผิดพลาด

2019-09-03T11:37:00.001+07:00

ในการคัดกรองคนมีความรู้ (ทักษะ) สูงออกจากคนไม่มีความรู้ (ทักษะ) นั้น เรามักนิยมใช้ “วุฒิการศึกษา” เป็นตัวคัดกรอง โดยเรามีความเชื่อว่า คนที่ผ่านระบบการศึกษาและได้รับวุฒิการศึกษาที่สูงขึ้นนั้นย่อมที่จะมีความรู้ (ทั้งความรู้ทั่วไปและความรู้เฉพาะสาขา) และความสามารถที่สูงกว่าคนที่มีการศึกษาต่ำ นอกจากนี้คนที่มีการศึกษาสูงก็น่าที่จะมีคุณธรรมและจริยธรรมที่สูงกว่าคนที่มีการศึกษาต่ำเช่นกัน ซึ่งในมิติทางเศรษฐศาสตร์แล้วสามารถกล่าวได้ว่า “การศึกษาจะทำหน้าที่ในการ “ส่งสัญญาณ (Signal)” ให้กับตลาดแรงงานได้รับทราบถึงความรู้ความสามารถของคนที่จบในสาขาหรือในระดับการศึกษานั้นๆ โดยที่ตลาดแรงงานจะนำ “สัญญาณ” ที่ถูกส่งผ่านวุฒิการศึกษานี้ไปใช้ในการกำหนด “ค่าจ้างค่าตอบแทนเริ่มต้น” ที่พึงจะได้รับในแต่ละบุคคล ซึ่งผลที่ออกมาก็คือ ถ้าคนไหนที่จบการศึกษาสูง (ต่ำ) คนๆ นั้นย่อยได้รับค่าจ้างค่าตอบแทนที่สูงขึ้น (ต่ำลง) ตามมา ไม่ว่าคนๆ นั้นจะมีความรู้ความสามารถและมีคุณธรรมจริยธรรมตามวุฒิการศึกษานั้นหรือไม่ก็ตาม

อย่างไรก็ดี จากสถานการณ์ปัจจุบันที่เกิดปัญหา “การว่างงาน” สูงในหมู่บัณฑิตจบใหม่จากรั้วมหาวิทยาลัย รวมไปถึงปัญหาการเข้าออกงานบ่อยๆ ของคนทำงาน ประกอบการเสียงบ่นถึงคุณภาพของบัณฑิตที่ไม่เป็นไปตามความต้องการของนายจ้าง จึงทำให้เราต้องกลับไปคิดถึงบทบาทของระบบการศึกษาในบ้านเราว่า “การศึกษายังคงทำหน้าที่ในการเป็นผู้ส่งสัญญาณที่ดี (ในการคัดกรองคนเก่งและคนไม่เก่ง) อยู่หรือไม่??

แน่นอนว่าคำตอบตอนนี้ก็คือ “ไม่” ระบบการศึกษาในขณะนี้ไม่ได้ทำหน้าที่ในการเป็นผู้ส่งสัญญาณที่ดีต่อการคัดเลือกคนเข้าสู่ตลาดแรงงาน แต่ระบบการศึกษาในบ้านเรา “กำลังเกิดความไม่สอดคล้องกับตลาดแรงงาน” (Education Mismatch) ในหลายๆ ด้าน ซึ่งความไม่สอดคล้องทางการศึกษาดังกล่าวได้ส่งผลต่อการลดลงของผลิตภาพในการทำงาน (Labor Productivity) อันเป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาวซึ่งผมขอจำแนกความไม่สอดคล้องทางการศึกษาที่กำลังเกิดขึ้นในประเทศไทยนี้เป็น 6 ด้านด้วยกันดังนี้

1) ความไม่สอดคล้องเชิงปริมาณ (Quantity Mismatch) – เมื่อจากระบบเศรษฐกิจไทยยังพึ่งพาภาคการผลิตในภาคอุตสาหกรรมเป็นสำคัญ ดังนั้นเมื่อสำรวจความต้องการในภาคเอกชนแล้วจะพบว่า ภาคเอกชนกำลังขาดแคลนแรงงานที่จบในสายอาชีพอย่างสายช่างหรือในสายอาชีวะมากว่า ในขณะที่นักเรียนนักศึกษาส่วนใหญ่จะเลือกเรียนในสายสามัญจนจบรั้วมหาวิทยาลัย (หรือพอจบวุฒิ ปวส.แล้วก็มักเรียนต่อให้จบในระดับปริญญาตรี) ในขณะที่จากการสำรวจพบว่า ภาคธุรกิจเองก็ไม่ได้ขาดแคลนคนจบจากรั้วมหาวิทยาลัยดังกล่าว ซึ่งความต้องการที่ไม่สอดคล้องนี้จึงส่งผลให้บัณฑิตจากร้วมหาวิทยาลัยต้องประสบกับปัญหาการว่างงาน

2) ความไม่สอดคล้องเชิงคุณภาพ (Quality Mismatch) – โดยจากการสำรวจโดยธนาคารโลก (World Bank) พบว่า ต่อให้องค์กรสามารถรับพนักงานเพื่อมาเติมเต็มในตำแหน่งงานที่ขาดแคลนได้ก็ตาม แต่ยังพบว่าพนักงานเหล่านั้นก็ยังคงมีระดับทักษะที่ต่ำกว่าความคาดหวังของนายจ้างอยู่มาก โดยระดับทักษะที่ต่ำกว่าความคาดหวังมากที่สุดได้แก่ 1) ภาษาอังกฤษ (ภาษาจีน), 2) ทักษะการใช้เทคโนโลยีและคอมพิวเตอร์, และ 3) ทักษะด้านการคิดคำนวณและการวิเคราะห์ ซึ่งทักษะเหล่านี้ก็ไม่ได้มีการฝึกอบรมเพิ่มเติมในสถานประกอบการแต่อย่างไร

3) ความไม่สอดคล้องในแนวราบ (Horizontal Mismatch) – หรือความไม่สอดคล้องในสาขาที่จบออกมา จากงานวิจัยของผมเอง (Pholphirul, 2017) ได้ทำการศึกษาและพบว่า เนื่องจากร้อยละ 70 ของนักศึกษาในรั้วมหาวิทยาลัยมักเลือกเรียนในสาขาทางด้านสังคมศาสตร์ (เช่นบริหารธุรกิจ รัฐศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ นิติศาสตร์ และอื่นๆ) ซึ่งถือว่าเป็นทักษะเชิง Soft Skill ดังนั้นสาขาดังกล่าวจึงไม่ใช่สาขาที่ขาดแคลน ในขณะที่สาขาที่ขาดแคลนอย่างสาขาทางด้านวิศวกรรมศาสตร์ หรือด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งเป็นสาขาในสาย Hard Skill กลับเป็นสาขาที่มีนักศึกษาเลือกเรียนจบมาน้อยมาก หรือต่อให้จบมา มากกว่าร้อยละ 60 ก็จะไม่ได้เลือกที่งานให้ตรงกับสาขาดังกล่าว ซึ่งงานศึกษาของผม (Pholphirul, 2017) พบว่า แรงงานที่จบมาสาขาหนึ่งแต่เลือกทำงานในสาขาที่ตนเองไม่ได้จบมาโดยตรงจะได้รับค่าตอบแทนลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

4) ความไม่สอดคล้องในแนวดิ่ง (Vertical Mismatch) – เนื่องจากสังคมไทยเป็นสังคมที่ให้ความยกย่องคนจากวุฒิการศึกษาเป็นสำคัญ ดังนั้นการจบเพียงระดับชั้นปริญญาตรีเหมือนสมัยก่อนนั้นจึงเป็นสิ่งที่ธรรมดาไปแล้วในโลกปัจจุบัน การขวนขวายที่เพื่อเรียนต่อในระดับปริญญาโทและปริญญาเอกของเด็กไทยจึงเป็นเรื่องที่ปกติ จึงส่งผลทำให้ตลาดแรงงานไทยเราจึงมีคนจบวุฒิการศึกษาในระดับปริญญาตรี, ปริญญาโท, และปริญญาเอกที่มากอย่างดาษเดื่อน ในขณะที่บัณฑิต, มหาบัณฑิต, และดุษฎีบัณฑิตเหล่านั้นกลับไม่ได้ใช้ความรู้ความสามารถที่ตนเองเรียนมากับงานที่ทำ หรือกล่าวได้ว่างานที่ทำจริงจะต่ำกว่าวุฒิการศึกษาที่จบมา (Under Education) ซึ่งงานศึกษาของผม (Pholphirul, 2017) พบว่า แรงงานที่ทำงานต่ำกว่าวุฒิการศึกษาของตนจะได้รับค่าตอบแทนลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

5) ความไม่สอดคล้องเชิงพื้นที่ (Geographical Mismatch) – เนื่องจากรัฐบาลต้องการขยายความเจริญออกไปสู่ภูมิภาคจึงได้มีการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจและนิคมอุตสาหกรรมในเขตพื้นที่ต่างๆ ซึ่งในเขตพื้นที่ที่มีการลงทุนสูงเหล่านั้นล้วนมีความต้องการในการจ้างงานบุคลากรที่มีทักษะสูง ทั้งในระดับอาชีวะศึกษาไปจนถึงระดับทักษะเฉพาะขั้นสูง (เช่นสาขาวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์) ในขณะที่แรงงานที่มีทักษะสูงเหล่านั้นกลับไม่อยากที่จะเคลื่อนย้ายไปยังพื้นที่ดังกล่าว แต่กลับเลือกที่จะทำงานในเขตเมืองใหญ่ที่มีความสะดวกสบายในการใช้ชีวิตมากกว่า

6) ความไม่สอดคล้องเชิงทัศนคติ (Attitude Mismatch) ต้องยอมรับว่า คนรุ่นเจน Z ที่กำลังอยู่ในรั้วการศึกษาในปัจจุบันล้วนมีทัศนคติต่อการทำงานที่เปลี่ยนแปลงไปจากคนในสมัยก่อนมาก คนรุ่นใหม่ไม่อยากทำงานเป็นลูกจ้างและอยากทำธุรกิจเป็นของตนเอง ซึ่งแน่นอนว่า คนเหล่านี้จึงไม่เห็นความสำคัญกับวุฒิการศึกษา เมื่อโลกเข้าสู่ยุคดิจิตัลที่ส่งผลให้เกิดอาชีพใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมาย เขาเหล่านี้กลับมองว่า “การศึกษาในรั้วโรงเรียนและมหาวิทยาลัยเป็นเรื่องที่เสียเวลา และไม่มีความจำเป็น ความรู้ทั้งหมดสามารถหาได้ตามสื่ออินเทอร์เน็ตต่างๆ ทั้งจากสื่อสังคมออนไลน์ YouTube รวมไปถึงหลักสูตรการฝึกอบรมต่างๆ จากสถาบันการศึกษาทั่วโลก

ไม่ใช่เฉพาะในประเทศไทย ปัญหาความไม่สอดคล้องทางการศึกษานี้เกิดขึ้นกับทุกประเทศทั่วโลก ซึ่งส่งผลต่อการถดถอยของผลิตภาพแรงงาน (Labor Productivity) อันเป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ที่ระบบการศึกษาจำเป็นต้องมีปรับยกเครื่องขนานใหญ่ โดยการปรับการเรียนการสอนเพื่อให้ตรงกับตลาดแรงงานที่มีพลวัติการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เพื่อที่ระบบการศึกษาจะยังคงทำหน้าที่เป็น “ผู้ส่งสัญญาณ” ที่ยังคงมีประสิทธิภาพอยู่ ไม่เช่นนั้นเราคงจะได้เห็นสถาบันการศึกษาจำเป็นต้องปิดตัวเร็วขึ้นกว่าที่เป็นอยู่นี้

อ้างอิง - Pholphirul, Piriya (2017) "Educational Mismatches and Labor Market Outcomes: Evidence from both Vertical and Horizontal Mismatches in Thailand", Education and Training, 59(5): 534-546 หรือสามารถ download ได้จาก https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/ET-11-2016-0173/full/html

นโยบายปรับขึ้นค่าจ้าง (จากฝ่ายการเมือง)

2019-07-24T00:12:00.005+07:00

เมื่อได้รัฐบาลทีมาจากการเลือกตั้งแล้ว สิ่งหนึ่งที่ประชาชนจะเรียกร้องจากรัฐบาลก็คือ “การให้รัฐต้องทำตามสัญญากับนโยบายการหาเสียงที่ประกาศไว้” ซึ่งหนึ่งในนโยบายที่สังคมให้การติดตามก็คือ “นโยบายการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำที่พรรคพลังประชารัฐได้ประกาศไว้ว่า เมื่อได้เป็นรัฐบาลแล้วจะให้มีการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำรายวันเป็น 425 บาทต่อวัน, เงินเดือนขั้นต่ำวุฒิอาชีวะศึกษาอยู่ที่ 18,000 บาท และวุฒิปริญญาตรีอยู่ที่ 20,000 บาท ซึ่งจากข่าวล่าสุดดูเหมือนว่ารัฐบาล (พรรคพลังประชารัฐ) จะพยายามไม่ให้นโยบายที่ประกาศนี้เกิดขึ้นโดยมีคำพูดออกจากปาก นายสนธิรัตน์ สนธิจิรวงศ์ เลขาธิการพรรคพลังประชารัฐ ในฐานะประธานคณะทำงานประสานงานพรรคร่วมในการจัดทำนโยบายรัฐบาล ให้เหตุผลว่า "เป้าหมายที่แท้จริงคือการยกระดับฝีมือแรงงาน ซึ่งต้องปรับทั้งระบบแรงงานไทย จึงจะสามารถขึ้นค่าแรงให้สูงตามคุณภาพฝีมือแรงงาน ไม่เช่นนั้นจะไม่สอดคล้องกับเทคโนโลยีและตลาดแรงงานในปัจจุบัน” เช่นเดียวกับ นายกอบศักดิ์ ภูตระกูล โฆษกพรรคพลังประชารัฐ ระบุมาก่อนหน้าว่า “นโยบายค่าแรงขั้นต่ำยังไม่ใช่เรื่องเร่งด่วนที่ต้องรีบทำ และที่สำคัญหวั่นกระทบภาคเอกชน”

ในฐานะอาจารย์ผู้สอนด้านเศรษฐศาสตร์ นโยบายการขึ้นค่าจ้างเป็นหนึ่งในข้อสอบวัดคุณสมบัติ (Qualified Examination) ยอดฮิตของที่คณะของผม โดยข้อสอบเรามักถามว่า

"จงอธิบายผลกระทบของการขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำ (Mininum Wage) ต่อตัวแปรทางเศรษฐกิจมหภาค เช่น การบริโภค การลงทุน การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ อัตราเงินเฟ้อ และการว่างงาน"

ตามผลที่ออกมา เชื่อหรือไม่ว่านักศึกษาส่วนใหญ่จะตอบว่า นโยบายค่าจ้างขั้นต่ำจะช่วยในการกระตุ้นอุปสงค์รวม (Aggregate Demand) เพราะเป็นการเพิ่มรายได้และกระตุ้นให้เกิดการบริโภค และสุดท้ายจะทำงานผ่านตัวคูณทวี (Multiplier Effect) อันส่งผลให้เกิดการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ---- ซึ่งเป็นคำตอบที่ผิด โดยไม่แน่ใจว่าผิดเพราะนักศึกษาไม่เข้าใจเอง หรือตอบเพราะไปเชื่อการประกาศจากฝ่ายการเมืองว่า การปรับขึ้นค่าจ้างเป็นนโยบายที่ดี (ต่อเศรษฐกิจ)

แต่แท้จริงแล้ว แรงงานส่วนน้อยมากที่ได้รับค่าจ้างขั้นต่ำ (รวมทั้งแรงงานในวุฒิปริญญาตรีและอาชีวะเองในปัจจุบันส่วนใหญ่ก็ได้รับรายได้ที่สูงกว่าที่ประกาศออกมาแล้ว) ดังนั้นการเพิ่มค่าจ้างขั้นต่ำไม่ได้ส่งผลต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจ แต่ตรงกันข้าม นโยบายค่าจ้างขั้นต่ำ จะกระทบในด้านอุปทานในลักษณะของ Supply Shock หรือ Price Shock อันส่งผลทำให้เกิดการเพิ่มขึ้นของต้นทุนการผลิต เกิดการย้ายฐานการผลิตของบริษัทต่างชาติ (ไปยังประเทศเพื่อนบ้านที่ค่าจ้างถูกกว่าและมีผลิตภาพสูงกว่าแรงงานไทย) อันส่งผลทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อเกิดขึ้นพร้อมกับภาวะเศรษฐกิจถดถอยได้ (หรือที่เรียกว่า Stagflation) ดังนั้นในมุมมองทางเศรษฐกิจมหภาค การขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำจึงไม่เป็นการดีต่อเศรษฐกิจ

ในด้านจุลภาค การขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำ จะนำมาสู่ปัญหาการสูญเสีย (Deadweight Loss) จากการจัดสรรทรัพยากรที่บิดเบือน (โดยจะเห็นได้จากการขึ้นจากฝั่งการเมืองเมื่อหลายปีก่อนที่มากำหนดให้ทุกจังหวัดได้รับค่าจ้าง 300 บาทเท่ากัน) นอกจากนี้ ยังส่งผลต่อการตกงานกับกลุ่มแรงงานไทยที่ไร้ทักษะ (นอกเหนือจากเดิมที่จะต้องแข่งกับหุ่นยนต์และกับแรงงานข้ามชาติอยู่แล้ว) และจะนำมาสู่ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางรายได้ตามมาได้

ถ้ายังจำกันได้ นโยบายค่าจ้างขั้นต่ำนี้ไม่ใช่ครั้งแรกที่ฝ่ายการเมืองเข้ามาแทรกแซงตลาดแรงงาน เมื่อครั้งในปี พ.ศ.2555 ในสมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์เองก็ได้หาเสียงการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำไว้ที่ 300 บาทต่อวันในทุกจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งนโยบายที่ผิดพลาดอย่างมหาศาล โดยเห็นได้จากงานศึกษาของดิลกะ ลัทธิพิพัฒน์ จากธนาคารโลก (The World Bank) ที่มีชื่อว่า The Effects of the 300 Baht Minimum Wage Policy ซึ่งได้ศึกษาผลกระทบจากการปรับขึ้นของค่าจ้างขั้นต่ำ 300 บาทต่อเศรษฐกิจในด้านต่างๆ โดยผลการศึกษาพบว่า ค่าจ้างขั้นต่ำส่งผลต่อการเลิกจ้างงานกับกลุ่มแรงงานที่มีทักษะต่ำ และส่งผลต่อการล้มละลายของวิสาหกิจขนาดเล็กที่ไม่สามารถแข่งขันกับวิสาหกิจขนาดใหญ่ได้

อย่างไรก็ดี งานศึกษาของ Del Capio, Messina, and Sanz-de-Galdeano (2011) ที่ได้ศึกษาผลกระทบของการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำต่อสวัสดิการในประเทศไทยยังพบผลทางบวกของการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำว่า การขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำเป็นการช่วยเพิ่มอำนาจในการต่อรองให้กับแรงงานที่มีทักษะต่ำ อันส่งผลทำให้ค่าจ้างของแรงงานในกลุ่มนี้เพิ่มสูงขึ้น อันนำมาสู่การช่วยลดปัญหาความยากจนและความเหลื่อมล้ำได้

ทั้งนี้ ในหลักการที่ถูกต้องของการปรับขึ้นค่าจ้างนั้นควรจะต้องดำเนินการดังนี้

1. การปรับค่าจ้างต้องมาจากการประเมินถึงต้นทุนค่าครองชีพและโครงสร้างเศรษฐกิจในแต่ละจังหวัด ซึ่งจะมีสูตรการคำนวณที่ถูกต้องตามหลักวิชาการอยู่แล้ว ดังนั้นด้วยสูตรดังกล่าว การปรับขึ้นค่าจ้างขันต่ำจึงควรไม่ปรับเท่ากันในแต่ละจังหวัด และควรมีการประกาศแนวโน้มการขึ้นล่วงหน้าเพื่อให้ภาคธุรกิจ (ในแต่ละจังหวัด) สามารถวางแผนทางการเงินได้ ไม่ใช่การประกาศตัวเลขเลขแบบไม่มีที่มาที่ไปจากฝ่ายการเมืองในช่วงหาเสียง

2. การปรับขึ้นค่าจ้างต้องอยู่ภายใต้ระบบไตรภาคี ที่ต้องกำหนดจากกลุ่ม นายจ้าง ลูกจ้าง และรัฐบาล ไม่ใช่ถูกกำหนดมาจากฝ่ายการเมือง ซึ่งเป็นฝ่ายที่มีแรงจูงใจที่จะใช้นโยบายนี้เพียงเพื่อหาคะแนนเสียง

โดยส่วนตัวแล้ว ผมไม่ได้เข้าข้างพรรคพลังประชารัฐ แต่ผมเห็นว่าเราควรมีการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำที่สูงถึง 425 บาทนี้เนื่องจากเป็นการปรับที่สูงเกินไป (ปรับขึ้นมากถึง 30%) ซึ่งจะทำให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดี (ถึงแม้ว่าจะมีเสียงสนับสนุนจากพรรคร่วมบางพรรคให้ใช้เงินภาษีไปชดเชยการขาดทุนของภาคธุรกิจจากนโยบายนี้ก็ตาม) แต่สิ่งที่ประชาชนเราควรจะคิดและตรึกตรองให้ดีก็คือ เราไม่ควรไปมองว่านโยบายค่าจ้างนี้ (ไม่ว่าจะมาจากพรรคใดก็ตาม) มันเป็นนโยบายที่ดี และควรที่จะเรียนรู้ว่า นโยบายที่ประกาศจากพรรคการเมืองก่อนการเลือกตั้ง มันก็เป็นเพียงหนึ่งในกลยุทธ์การตลาดที่จะได้มาซึ่งคะแนนเสียงจากการเลือกตั้งเท่านั้นเอง

เศรษฐศาสตร์การระดมทุนของวัดไทย

2019-07-24T00:07:00.002+07:00

"วัด" ถูกจัดให้เป็นองค์การไม่แสวงหาผลกำไร (Nonprofit Organization) ประเภทหนึ่งที่สำคัญในบริบทของประเทศไทยที่มีศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติ ดังนั้นจึงไม่เป็นเรื่องแปลกอะไรที่วัดทางพุทธศาสนาจะต้องแสวงหารายได้จากการพึ่งพาการระดมทุนจากแหล่งต่างๆ เป็นสำคัญ จากการสำรวจองค์การเอกชนไม่แสวงผลกำไรโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ (2556) พบว่า "การบริจาคหรือการทำบุญทางศาสนา" จากภาคบุคคลหรือประชาชนทั่วไปมีมูลค่าสูงถึง 22.9 พันล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 53.4 ของการบริจาคภาคบุคคลทั้งหมด ซึ่งแสดงให้เห็นถึงคุณลักษณะสำคัญของคนไทยที่มีความผูกพันของคนไทยกับศาสนาเป็นอย่างมาก จึงส่งผลทำให้ทรัพย์สินสุทธิที่ที่วัดถือครองมีมูลค่าถึง 531.6 พันล้านบาท คิดเป็นร้อยละ 72.3 ของทรัพย์สินสุทธิทั้งหมดขององค์กรไม่แสวงหาผลกำไรในประเทศไทย จึงแสดงว่าวัดเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไนที่มีขนาดใหญ่ที่สุดและยังได้รับการสนับสนุนจากภาคประชาชนมากที่สุดในประเทศไทย

โดยแนวทางในการระดมนี้ก็จะมีหลากหลายกลยุทธ์ ไม่ว่าจะเป็นการระดมทุนจากเงินทำบุญและเงินบริจาค การระดมทุนผ่านการดำเนินกิจกรรมทางศาสนา การระดมทุนผ่านเงินช่วยเหลือจากภาครัฐ หรือแม้กระทั่งการดำเนินการผ่านมูลนิธิ/สถานศึกษาที่อยู่ภายในวัด ซึ่งแต่ละวัดเองก็จะมีแนวทางในการได้มาซึ่งการระดมทุนที่แตกต่างกัน

อย่างไรก็ดี เช่นเดียวกับองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรประเภทอื่นๆ ที่จะต้องรักษาสมดุลระหว่างการดำเนินกิจกรรมเพื่อสังคมพร้อมไปกับการจัดกิจกรรมการระดมทุน (Fund Raising) ดังนั้นวัดจะต้องประสบกับปัญหาความท้าทายในการบริหารในด้านต่างๆ เช่น การจัดการหนี้สินและทรัพย์สิน การจัดการคน เป็นต้น ดังนั้นการเข้าใจถึงแนวทางในการจัดสรรทรัพยากรภายในวัดอย่างมีประสิทธิภาพจึงมีความสำคัญ ทั้งนี้วัดจำเป็นต้องเข้าใจถึง การบริหารต้นทุนและค่าใช้จ่ายต่างๆ การบริหารทรัพยากรบุคคล (ซึ่งในที่นี้ได้แก่พระ ฆราวาส และอาสาสมัคร) การดำเนินกิจกรรมเพื่อหารายได้ การใช้เทคโนโลยีในองค์กร รวมไปถึงการจัดการสินทรัพย์ภายในวัด จึงเป็นประเด็นท้าทายที่วัดจำเป็นต้องทำ ไม่แตกต่างกับองค์กรไม่แสดงหาผลกำไรอื่นๆ

งานวิจัยฉบับล่าสุดของคุณณัชชนน ไพรรุณ (นักศึกษาปริญญาโทของคณะพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์) กับผมที่ได้เพิ่งตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Nonprofit and Voluntary Sector Marketing ได้นำข้อมูลของการสำรวจองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ โดยคัดเฉพาะองค์กรทางศาสนา (วัด) มาใช้ในการวิเคราะห์จำนวนทั้งสิ้น 9,940 กลุ่มตัวอย่าง

ในเมื่อวิเคราะห์ในฝั่งของการหารายได้พบว่า โดยเฉลี่ยวัดในประเทศไทยมีรายได้จากเงินบริจาคจำนวนทั้งสิ้น 427,114 บาท/วัด/ปี มีรายได้จากแหล่งอื่นๆ (เช่นงานบวชหรืองานศพ) ทั้งสิ้น 509,987 บาทต่อปี นอกจากนี่ยังได้รับเงินอุดหนุนจากภาครัฐอีก 22,394 บาท รวมแล้วโดยเฉลี่ย วัดจะมีรายได้ต่อปีอยู่ที่ประมาณ 959,495 บาทต่อปี

และเมื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์ในฝั่งของรายจ่ายพบว่า วัดหนึ่งแห่งจะมีรายจ่ายทั่วไปโดยเฉลี่ยประมาณปีละ 317,273 บาท นอกจากนี้ยังต้องเสียค่าใช้จ่ายในส่วนของค่าแรง (Wage) ปีละ 74,460 บาท ค่าใช้จ่ายในส่วนของค่าเช่าทุน (Capital Rent) ประมาณปีละ 144,608 บาท รวมเป็นค่าใช้จ่ายทั้งสิ้นประมาณปีละ 536,341 บาท ซึ่งสามารถสรุปได้ว่า วัดแต่ละแห่งมีรายได้มากกว่ารายจ่าย (หรือมีกำไร) ประมาณ 959,495-536,341 = 423,154 บาท (ถึงแม้ว่าจะไม่ควรแสวงหาผลกำไรก็ตาม) ส่งผลให้วัดหนึ่งแห่งโดยเฉลี่ยจะมีทรัพย์สิน (Asset) ประมาณ 9,316,930 บาท (และแน่นอนว่ามูลค่าดังกล่าวย่อมแตกต่างกันมากระหว่างวัดที่มีขนาดใหญ่ในเมืองกับวัดขนาดเล็กในชนบท)

ในทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์ได้อธิบายถึงการจัดสรรทรัพยากรเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด ดังนั้นแนวคิดทางด้านเศรษฐศาสตร์นี้จึงสามารถนำมาประยุกต์ใช้ถึงแนวทางในการจัดสรรทรัพยากรในวัดให้เกิดได้อย่างมีประสิทธิภาพและช่วยให้องค์กรบรรลุเป้าหมายทางสังคมได้อย่างไร งานศึกษาวิจัยนี้ได้พยายามหา "ประสิทธิภาพการระดมทุน (Fundraising Efficiency) ของวัดทางพุทธศาสนาของประเทศไทย ซึ่งเป็นงานชิ้นแรกที่ได้มีการใช้กลุ่มตัวอย่างดังกล่าวเนื่องจากงานศึกษาในต่างประเทศที่มีการทำมาจะเป็นการใช้ตัวแปรขององค์การไม่แสวงหาผลกำไรประเภทอื่นๆ โดยใช้แบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ที่มีชื่อว่า Stochastic Frontier Analysis

ในการประมาณการหาค่าประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากรเพื่อการระดมทุนของวุดทางพุทธศาสนาในประเทศไทยพบว่า โดยเฉลี่ย (จาก 100 เปอร์เซ็นต์) วัดทางพุทธศาสนาในประเทศไทยยังมีประสิทธิภาพในการระดมทุนที่ยังต่ำเพียงร้อยละ 45 เท่านั้น ซึ่งต่ำกว่าเมื่อเทียบกับองค์กรทางศาสนาในประเทศอื่นๆ เช่นโบสถ์ทางคริสตศาสตรา) โดยผลการศึกษาได้ค้นพบปัจจัยที่ส่ง “ผลบวกต่อประสิทธิภาพในการระดมทุนซึ่งได้แก่ ขนาดของวัด, ความเก่าแก่ของวัด, การจ้างแรงงาน, กิจกรรมที่วัดทำในการระดมทุน, และกิจกรรมทางสังคมของวัด โดยถ้าวัดมีปัจจัยดังกล่าวเพิ่มขึ้น วัดเหล่านั้นก็จะมีความสามารถในการระดมทุนเข้าวัดได้มากขึ้น

นอกจากนี้ งานศึกษายังพบว่า การใช้อินเตอร์เน็ตและคอมพิวเตอร์ภายในวัดยังส่ง "ผลบวก" ต่อประสิทธิภาพในการระดมทุนของวัดด้วยเช่นกัน ซึ่งสะท้อนถึงแนวทางการทำการตลาดของวัดในการแสวงหารายได้จากการใช้สื่อดิจิตัลในยุค 4.0 นี้ ซี่งเราจะเห็นได้จากหลายวัดในปัจจุบันที่มีตั้งแต่ การมีเวปไซต์ การใช้ระบบอินเทอร์เน็ต จนไปถึงการมีระบบ Prompt Pay เพื่อความสะดวกในการโอนเงินเพื่อทำบุญกับวัดได้โดยตรง

นอกจากนี้ ผลการศึกษายังพบว่า "เงินอุดหนุนจากภาครัฐ" กลับส่งผลลบต่อประสิทธิภาพในการระดมทุน (หรือภาษาทางเศรษฐศาสตร์เรียกว่า Crowding-Out Effect) ซึ่งแสดงว่าวัดที่ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลจะพึ่งพาเงินบริจาคลดลง หรืออีกทางหนึ่งก็คือเงินอุดหนุนที่รัฐบาลให้กับวัดยังคงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อลดโอกาสของวัดในการแสวงหาประโยชน์จากกลยุทธ์ "พุทธพาณิชย์" ลงได้ โดยเฉพาะสำหรับวัดขนาดเล็กในเขตชนบท

งานวิจัยฉบับเต็มนี้สามารถ Download ได้จาก https://onlinelibrary.wiley.com/journal/1479103x

ปัญหา Disconnect ของมหาวิทยาลัยไทย

2019-05-05T22:43:00.002+07:00

กระทรวงชื่อใหม่ของประเทศไทยที่มีชื่อยาวๆ ว่า กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม ซึ่งเป็นกระทรวงที่ควบรวมหน่วยงานจากสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (ซึ่งแยกออกมาจากกระทรวงศึกษาธิการ) กับกระทรวงวิทยาศาสตร์ พร้อมทั้งกับหน่วยงานผู้ให้ทุนวิจัยหลักอีกสองที่ซึ่งได้แก่ 1.สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช) และ 2.สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (หรือ สกว เดิม) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดบูรณาการของการสร้างระบบนวัตกรรมและการวิจัย และการผลิตบุคคลากรของประเทศไว้ด้วยกัน

ทั้งนี้ โครงสร้างกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมจะมี 4 กลุ่มงาน โดยกลุ่มแรก กลุ่มงานนโยบายและวางแผน งบประมาณ ทุนวิจัย (ทั้งทุนวิจัยทั้งด้านวิทยาศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์)

กลุ่มที่สอง กลุ่มสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทย โดยในกลุ่มนี้จะเน้นงานวิจัย ดาวเทียม ดาราศาสตร์ นิวเคลียร์ ซินโครตรอน จะมีหน่วยงานอย่างสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ หรือจิสด้า

กลุ่มที่สาม กลุ่มมหาวิทยาลัยที่เน้นการวิจัย ทั้งวิจัยพื้นฐาน วิจัยสู่อนาคต และวิจัยประยุกต์ ครอบคลุมทั้งด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี มนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ และ

กลุ่มที่สี่ กลุ่มมหาวิทยาลัยเชิงพื้นที่ ซึ่งก็คือ มหาวิทยาลัยราชภัฏที่มีทั่วประเทศ เพื่อตอบโจทย์การพัฒนาตามภูมิสังคมในแต่ละพื้นที่

จากงานศึกษาของธนาคารโลก (The World Bank) ที่มีชื่อว่า "Putting Higher Education to Work: Skills and Research for Growth in East Asia" (พิมพ์ชื่อนี้ใน Google และ download อ่านได้เลย) ได้ระบุถึงปัญหาของสถาบันอุดมศึกษาว่า ภาคอุดมศึกษาเป็นหน่วยงานที่ "ตั้งอยู่โดดเดี่ยว" โดยประสบปัญหาของการ "การไม่เชื่อมต่อ (Disconnect)" อะไรกับใครเลย โดยในรายงานระบุว่าภาคอุดมศึกษาไม่ได้เชื่อมต่อใน 5 ด้านได้แก่

1. ไม่ได้ Connect สู่ผู้ใช้งานบัณฑิต - ดังจะเห็นได้จากปัญหาความไม่สอดคล้องทางการศึกษา (Educational Mismatch) ที่บัณฑิตไม่ได้จบสาขาหรือมีทักษะตามที่ตลาดแรงงานต้องการ บัณฑิตตกงานและองค์กรกลับขาดแคลนคน นอกจากนี้ยังไม่ได้มีการพัฒนาระบบสหกิตศึกษามากเท่าที่ควร

2. ไม่ได้ Connect ไปสู่ผู้ใช้ประโยชน์จากงานวิจัย - ซึ่งเป็นปัญหาว่างานวิจัยส่วนมหญ่ของมหาวิทยาลัยไทยมักขึ้นหิ้ง นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังผลิตงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการในต่างประเทศน้อยมาก

3. ไม่ได้ Connect ไปสู่หน่วยงานผู้ให้ทุนและกับสถาบันวิจัยต่างๆ ที่มีอยู่ - ดังจะเห็นได้ถึงงานวิจัยที้ซ้ำซ้อน ทำออกมาเรื่องใกล้ๆ กัน นอกจากนี้การให้ทุนจากบางแห่งยังเป็นการให้ทุนที่ไม่มีประสิทธิภาพ ไม่ได้นำไปสู่งานวิจัยที่มีคุณภาพจริง

4. ไม่ได้ Connect ไปสู่มหาวิทยาลัยด้วยกัน - ดังจะเห็นได้จากการที่ถึงแม้มหาวิทยาลัยไทยจะมีความร่วมมือด้านหลักสูตรกับมหาวิทยาลัยจากต่างประเทศเป็นจำนวนมากก็ตาม แต่ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยในประเทศด้วยกันเองยังมีน้อยมากเนื่องจากแต่ละมหาวิทยาลัยมีทัศนคติของการแข่งขันกันมากกว่าที่จะร่วมมือกัน

5. ไม่ได้ Connect ไปสู่โรงเรียนที่จะต้องส่งเด็กมาเรียนต่อ - ดังจะเห็นได้จากการที่เด็กจำนวนมากไม่ได้มีความรู้ถึงสาขาที่ตนต้องการเรียนต่อมากนัก เด็กต้องเลือกเรียนตามค่านิยมหรือเลือกเรียนในสาขาที่ตนเองไม่ได้สนใจจริง

ด้วยปัญหา Disconnect ดังกล่าวนี่จึงส่งผลทำให้ มหาวิทยาลัยเป็นองค์กรที่แน่นิ่งและเปลี่ยนแปลงยาก โลกมีการเปลี่ยนแปลง แต่มหาวิทยาลัยก็ยังไม่เปลี่ยนแปลงตาม ดังนั้นการควบรวมกระทรวงนี้จึงเป็นเพียงบันไดขั้นแรกลดปัญหา Disconnect ของมหาวิทยาลัยกับหน่วยงานวิจัยและหน่วยงานผู้ให้ทุนเท่านั้น (ด้านที่ 3) แต่ก็ยังไม่ได้หมายความว่ากระทรวงใหม่นี่จะช่วยให้มหาวิทยาลัยจะสามารถพ้นสภาพการหลุดจากเกาะออกมาได้ โดยเฉพาะเมื่อโลกเทคโนโลยีเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วมาก

ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าบัณฑิตที่จบจากมหาวิทยาลัยจะมีทักษะตามความต้องการจากตลาดแรงงานได้จริง และยังไม่แน่ชัดว่างานวิจัยหรือนวัตกรรมที่ถูกสร้างจะนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงเช่นกัน

นอกจากนี้ นวัตกรรมที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับทางด้านวิทยาศาสตร์ เช่นงานวิจัยทางสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ที่จะช่วยในการพัฒนาท้องถิ่นและชุมชนนั้นจะได้รับการสนใจมากน้อยเพียงใด

ดังนั้น จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่กระทรวงใหม่นี่จึงควรให้ความสำคัญเป็นอย่างมากกับการส่งมอบงานวิจัยหรือนวัตกรรมที่ผลิตออกมาให้สามารถสร้างประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ (Commercialization) หรือมีตัวชี้วัดในการสร้างประโยชน์ให้แก่ชุมชนและสังคมให้ได้ ซึ่งในส่วนนี้คงเป็นความท้าทายที่จะยกระดับมหาวิทยาลัยให้สามารถทั้งเป็นผู้สร้างคน สร้างงานวิจัย และส่งมอบคนและงานวิจัยนั้นให้เกิดประโยชน์แก่ประเทศได้จริง

เศรษฐศาสตร์เล็กๆ จากงานมอเตอร์โชว์

2019-03-29T23:57:00.002+07:00

ผมเพิ่งได้มีโอกาสไปดูงานมอเตอร์โชว์ที่กำลังจัดขึ้นอยู่ในขณะนี้เนื่องจากกำล้งมองหารถ Compact Car ราคาถูกๆ ประหยัดน้ำมันสักคัน มีเวลาไปดูแค่ 2 ชม แต่ก็ได้ประเด็นทางเศรษฐศาสตร์มากมาย

ในด้านเศรษฐกิจ
1. จากงานวิจัยที่เคยทำพบว่า ยอดขายรถยนต์เป็นหนึ่งตัวชี้วัดนำทางเศรษฐกิจ (Leading Economic Indicator).ได้เป็นอย่างดี ถ้าปีไหนที่ยอดขายรถยนต์เพิ่มขึ้นสูงกว่าปีก่อน ก็แปลว่าเศรษฐกิจก็มีแนวโน้มดีขึ้นในปีนี้เช่นกัน ซึ่งผมไม่ได้ไปตามตัวเลขจึงไม่ทราบว่ายอดขายรถปีนี้เป็นอย่างไร

2. อุตสาหกรรมยานยนต์ เป็นอุตสาหกรรมหนึ่งที่สะท้อนถึงการเป็นผู้นำทางเทคโนโลยีของประเทศนั้นๆ ถ้าประเทศไหนมี international Brand ของรถยนต์เอง ประเทศนั้นถือได้ว่าเป็นผู้นำทางเทคโนโลยีด้วยเช่นกัน ดังนั้นถึงแม้ว่าประเทศไทยจะเป็นประเทศชั้นนำในการผลิตรถยนต์ก็ตาม แต่ถ้าเราไม่มี International Brand รถยนต์ของเราเอง เราก็ไม่ใช่ผู้นำในอุตสาหกรรมนี้ แต่เราเป็นเพียงหนึ่งในประเทศผู้รับจ้างผลิต ซึ่งเป็นจุดที่สร้างมูลค่าเพิ่มได้ต่ำที่สุดในห่วงโซ่คุณค่าของโลก (Global Value Chain) ของอุตสาหกรรมนี้

3. ถึงแม้ว่า รถยนต์แต่ละยี่ห้อจะมีสไตล์ที่เป็นเอกลักษณ์ก็ตาม แต่การแข่งขันของอุตสาหกรรมนี่จริงๆ แล้วเป็น "การแข่งขันด้านมาตรฐาน (Standard Race)" มากกว่า จะว่าไปก็เหมือนกับที่โตโยต้าชูเครื่องยนต์ Hybrid, มาสด้าชูเครื่องยนต์ Skyactiv, หรือฮอนด้าชูนวัตกรรม Honda Connect เป็นต้น ซึ่งการแข่งขันด้านมาตรฐานเป็นการแข่งขันด้านนวัตกรรมที่ยั่งยืนกว่านวัตกรรมประเภทออกแบบหรือการสร้างสรรค์มากนัก จะว่าไปก็คล้ายๆ กับการแข่งขันระหว่าง IOS กับ Android ของอุตสาหกรรม smart phone นั่นเอง

ด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม
1. รถที่ออกมาในปีนี้เป็นเทคโนโลยีเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยเฉพาะรถไฟฟ้า (ซึ่งรัฐบาลเพิ่งจะยกเลิกการเก็บภาษี) แต่ทั้งนั้น ผมเองก็ไม่คิดว่ายอดขายรถไฟฟ้านี้จะมากมายอะไรเนื่องจากรถไฟฟ้าที่ออกมาขายยังคงมีราคาสูงเมื่อเปรียบเทียบกับรถทั่วไป นอกจากนั้น ประเทศไทยเราเองก็ยังไม่มีระบบ Eco System อะไรที่เอื้อต่อความสะดวกที่จะชักจูงให้คนมาซื้อรถไฟฟ้าดังกล่าว ดังนั้นโดยส่วนตัวผมเองที่อยากใช้รถไฟฟ้า แต่ก็ยังไม่มั่นใจว่าควรจะใช้รถไฟฟ้าดีหรือไม่ในประเทศไทย

2. การใช้รถเป็นอีกตัวหนึ่งที่สะท้อนถึงค่านิยมและความเจริญของประเทศ ย้อนกลับไปเมื่อ 100 ปีก่อน คนจนจะใช้ม้า แต่คนรวยจะใช้รถ ปัจจุบันคนจนจะมีรถ แต่คนรวยเท่านั้นถึงจะมีม้า หรืออีกกรณีหนึ่ง ถ้าเปรียบเทียบกับในต่างประเทศ ประเทศที่ยากจนจะเป็นประเทศที่คนฐานะปานกลางใช้รถ (โดยเฉพาะรถคันใหญ่).แต่ประเทศที่เจริญแล้ว จะเป็นประเทศที่คนรวยไม่ใช้รถ แต่เขาจะใช้บริการขนส่งมวลชนแทน ดังนั้นถ้ายอดขายรถสูงขึ้นและสะท้อนว่าเศรษฐกิจเจริญเติบโต ในอีกด้านหนึ่ง มันอาจจะสะท้อนว่าประเทศเรามีฐานะยากจนก็ได้

ด้านอื่นๆ
1. เนื่องจากผมไม่ได้ไปงานมอเตอร์โชว์หลายปีจึงจำไม่ได้ว่าจะต้องเสียบัตรค่าเข้า 100 บาทด้วย คำถามคือว่าเสียเพราะอะไร คำตอบที่ง่ายๆ ก็คือ เสียเข้าไป 1. ดูรถ กับ 2. ดูพริตตี้ ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์เรียกว่า การสร้างมูลค่าเพิ่ม ซึ่งถือว่าเป็นสีสันของงานแบบนี้

2. จำนวนที่ปรึกษาการขายมีมากกว่าผู้ดูงานมากในตอนกลางวัน และสังเกตุได้ว่าเซลแต่ละท่านต้องแย่งกันทำยอด เซลมีการสแกนว่าลูกค้าท่านนี้มีลักษณะที่จะเป็น Potential Customer หรือไม่โดยดูจากการแต่งตัวและบุคคลิก นอกจากนั้นเซลยังมีแนวโน้มที่จะเข้าหาลูกค้าผู้ชายมากกว่าผู้หญิง

3. โดยภาพรวม ตลาดรถยนต์ยังเป็นตลาดของผู้ซื้อ นอกจากมีรถให้เลิอกหลากหลายขึ้น แล้วแต่ละบริษัทยังออกมาตรการการขายออกมาให้โดนใจลูกค้า นอกจากนี้เซลล์ในบริษัทเดียวกันยังแข่งกันเองในการลดแลกแตกแถมให้กับลูกค้าอีกด้วย

คร่าวๆ ครับ เดินดูรถ แต่ยังไม่วายติดนิสัยนักวิจัย/วิชาการ

ธรรมะ vs อธรรม (ทางการเมือง)

2019-03-25T14:58:00.002+07:00

ตอนนี้ผมกับลูกๆ กำลังติดดูนิยายกำลังภายในจีนชื่อดังเรื่อง "ดาบมังกรหยก" เวอร์ชั่นล่าสุด (ลูกผมดูเป็นครั้งแรก แต่ผมดูมาหลายเวอร์ชั้นแล้ว) เรื่องนี้เป็นวรรณกรรมชิ้นเอกของ กิมย้ง และเป็นเรื่องที่ผมชอบมากเรื่องซีรี่มังกรหยกของผู้แต่งอัจฉริยะท่านนี้

โดยเรื่องราวเกี่ยวกับความขัดแย้งระหว่างสำนักฝ่ายธรรมะที่นำโดย "6 สำนักใหญ่" (ได้แก่ เส้าหลิน บู๊ติ๊ง ง้อไบ้ พรรคกระยาจก หัวซาน และคุนลุ้น) กับ พรรคฝ่ายอธรรมที่มีว่า "พรรคเม้งก่า" (หรือพรรคจรัส) โดยต่างฝ่ายต่างจะแย่งชิง "ดาบฆ่ามังกร" อาวุธที่ถูกกล่าวว่าถ้าใครได้ครอง ผู้นั้นจะได้เป็นเจ้ายุทธภพ

โดยนอกจากการขัดแย้งระหว่างสองพรรคธรรมะกับพรรคอธรรมแล้ว ในระหว่างกลุ่มพรรคธรรมะด้วยกันเองก็ยังไม่ได้มีความจริงใจต่อกัน แต่ล้วนใช้เล่ห์กลอุบายต่างๆ เพื่อที่สำนักของตนจะเป็นผู้ครอบครองดาบฆ่ามังกรนี้เพื่อยกระดับสำนักเพื่อเป็นหนึี่งในยุทธภพ

แต่โชคดีพระเอกของเรื่อง ก็คือ "เตียบ่อกี้ (หรือจางอู๋จี้) ซึ่งเป็นลูกครึ่งของทั้งฝ่ายธรรมะกับฝ่ายอธรรมเนื่องจากมีพ่อเป็นศิษย์ของสำนักบู๊ติ๊ง (ฝ่ายธรรมะ) กับมีแม่เป็นลูกสาวของอินทรีคิ้วขาว ฮึงทีเจี่ย มีพ่อบุญธรรมคือ พญาราชสีห์ทองคำเจี่ยซุ่น (ซึ่งอยู่ฝ่ายอธรรม) จึงทำให้เตียบ่อกี้มีความเป็นกลางและเข้าใจในบริบทและประเด็นของทั้งสองฝ่าย และสุดท้ายก็สามารถลดความขัดแย้งระหว่างสองกลุ่มนี้ และทำให้ทั้งสองกลุ่มนี้สามารถร่วมมือกันเพื่อขับไล่มองโกว ซึ่งมายึดครองชาวฮั่นอยู่ในสมัยนั้นออกไปได้

ระหว่างนั่งดู ผมได้ถือโอกาสสอนลูก (11 ขวบกับ 9 ขวบ) โดยใช้เนื้อหาของเรื่องนี้ไปโยงเกี่ยวกับประเด็นการเมืองที่กำลังเกิดขึ้นในประเทศไทยได้

1) พรรคที่อ้างว่าเป็นธรรมะ (หรือเป็นคนดี) อย่าง 6 สำนักใหญ่ สุดท้ายแล้วการกระทำของบางกลุุ่มก็ไม่ได้แสดงออกมาถึงความมีธรรมะจริง เช่น การที่แต่ละพรรคเข้ามาลุมตีพรรคเม็งก่า โดยไม่สนใจว่าตัวเองกำลังใช้หลักการณ์ของการมีพวกมากมารังแกพวกน้อย ต่างสำนักก็อยากได้ อยากมี และอยากเป็นใหญ่ในบยุทธภพทั้งสิ้น โดยไม่สนใจว่าความอยากเหล่านั้นจะนำมาซึ่งผลดีและผลเสียอย่างไร จะว่าไปก็เหมือนพรรคการเมืองขั้วหนึ่งในบ้านเรา

2) พรรคฝ่ายอธรรมเอง ที่ถูกมองว่าเป็นคนเลว จากการอธิบายของอาจารย์ถาวร สิกขโกศล ผู้เชี่ยวชาญในเรื่องจีน เคยอธิบายที่มาของลัทธิเม้งก้าเอาไว้ว่า "ลัทธิเม้งก้านั้นอาศัยหลักคำสอนของศาสนาแมนนีเป็นรากฐานผสมผสานกับหลักธรรมความเชื่อของลัทธิเต๋าและพระพุทธศาสนา คำว่า ‘เม้ง’ อันเป็นชื่อลัทธิแปลว่า ‘แสงสว่าง’ เกิดจากอักษร ‘พระอาทิตย์’ กับ ‘พระจันทร์’ ผสมกันเป็น ‘เม้ง’ ลัทธินี้จึงมีพิธีไหว้พระอาทิตย์และไหว้พระจันทร์”“ลัทธินี้เป็นที่ชื่นชอบของพวกกล้าต่อต้านอำนาจรัฐ มักมีส่วนเกี่ยวข้องเกื้อหนุนพวกกบฏอยู่เสมอ ราชสำนักจึงไม่ชอบลัทธินี้ บางยุคถึงกับประกาศห้าม ลัทธินี้จึงต้องดำเนินงานแบบหลบซ่อนเร้นลับ ประกอบกับชื่อเดิมของลัทธิคือคำว่า ‘แมนนี’ นั้น เสียงในภาษาจีนคล้ายกับคำว่า ‘มาร’ จะว่าไปก็เปรียบเหมือนการเมืองอีกฝ่ายหนึ่งเช่นกัน

ในโลกของความเป็นจริง เราไม่ได้มีฝ่ายธรรมะและฝ่ายอธรรมอะไรขนาดนั้น คำว่าธรรมะและอธรรมนั้นจริงๆ แล้วล้วนมาจาก "วาทกรรมที่คิดขึ้นในสังคม"คนที่บอกว่าตัวเองดี จริงๆ อาจจะไม่ดี และคนที่บอกว่าตัวเองเลว จริงๆ ก็อาจจะไม่ได้เลว

เฉกเช่นการเมืองของประเทศไทยเราที่ การเมืองไทยก็เช่นเดียวกัน เรามีพรรคที่อ้างว่าเป็น "กลุ่มคนดี" อาสามาปกครองดูแลประเทศชาติ แต่การกระทำหลายๆ อย่างก็ไม่ได้แสดงความเป็นคนดีดังชื่อเสียงที่ว่าไว้ และขณะที่ฝ่ายอธรรมเองก็ไม่ได้ทำอะไรที่ชัดเจนให้เห็นว่าตัวเองจริงๆ แล้วเป็นคนดี

ผลการเลือกตั้งเองก็แสดงออกให้เห็นว่า ครึ่งหนึ่งของคนไทยเชื่อว่าตัวเองอยู่ฝ่ายคนดี (ธรรมะ) ในขณะที่อีกครึ่งหนึ่งเชื่อว่าตัวเองเป็นคนดี (แต่สังคมมาบอกให้อยู่ฝ่ายอธรรม) โดยที่จริงๆ แล้ว ทั้งสองฝ่ายเองก็มีจำนวนคนดี จำนวนคนเลว จำนวนคนฉลาด และจำนวนคนไม่ฉลาด พอๆ กัน และก็มีนโยบายแบบประชานิยมคล้ายๆ กัน แต่การกำหนดความดีความเลวกลับไปวนอยู่ที่ "การยึดติดกับตระกูลใดตระกูลหนึ่ง, ประชาธิปไตยหรือเผด็จการ, และอื่นๆ และสุดท้ายผลที่ออกมาก็คือ การสร้างคววดขัดแย้งทางสังคม

น่าเสียดายที่สังคมไทยเรามีคนที่วางตัวเป็นคนกลางและเข้าใจถึงสาเหตุของแต่ละพรรคเหมือนกับพระเอกของเรื่อง (เตียบ่อกี้) น้อยเกินไป คนที่มองภาระกิจของประเทศเป็นเรื่องใหญ่ (เช่นขับไล่มองโกวเหมือนในเรื่อง) มากกว่าจะไปสร้างความขัดแย้งระหว่างพรรค

ซึ่งโดยส่วนตัว ผมมอง (แบบโลกสวย) ว่า กลุ่มคนที่ควรวางตัวเป็นกลางมากที่สุดควรจะเป็น 1) ครูอาจารย์ (ที่ต้องสอนเด็กให้มีทัศนคติเชิงบวก), 2) ข้าราชการ (ที่ต้องทำงานประสานกับการเมือง), 3) ทหารตำรวจ (ที่ต้องทำหน้าดีดูแลความสงบในประเทศ), 4) พระและนักบวช (ที่ต้องชี้ให้สังคมเห็นบาปบุญคุณโทษ), 5) หน่วยงานอิสระต่างๆ เช่น กกต ปปช รวมถึง สว อีก 250 คน (หรือต้องคัดกลองคนมีคุณธรรมจริงมาบริหารบ้านเมือง) คนเหล่านี้ควรต้องรักษาสถานะของความเป็นกลางและวิเคราะห์ถึงประโยชน์ที่ประเทศควรจะได้รับเป็นตัวตั้ง ไม่ว่า "ท่านจะถูกใจพรรคที่ได้รับเลือกเข้ามาหรือไม่ก็ตาม"

สำหรับท่านที่วางตัวเป็นกลางไม่ได้ และอาจจะเสียใจหรือดีใจที่พรรคที่ท่านสนับสนุนไม่ได้รับการคัดเลือก (ตอนนี้ยังไม่ขอกล่าวว่ากระบวนการเลือกตั้งสะอาด ถูกต้อง และเป็นธรรมหรือไม่ก่อน) ก็ขอให้ยอมรับผลตามหลักประชาธิปไตย และคอยทำหน้าที่สอดส่องนโยบายและการกระทำของผู้ที่ได้รับการคัดเลือกตั้งเหล่านั้น และมาประกอบการตัดสินใจว่า ท่านจะยังคงเลือก/หรือไม่เลือกพรรคนี้ต่อหรือไม่ ไม่แน่ว่าท่านอาจจะเสียใจที่เลือก (ไม่เลือก) เขาเข้ามาก็ได้

ตามหลักการณ์ทางเศรษฐศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของต้นทุนและผลได้ (Cost and Benefit) นโยบายไหนมีความเป็นธรรมมะมันก็จะมีอธรรมอยู่ในนั้นเสมอ วิเคราะห์ให้ออกว่าฝั่งไหนมันมากหรือน้อย (กับสังคมโดยรวงม) กว่ากัน