THOUGHT INFINITENESS

"Me zemren plot" tregim nga J.Mucollari

2011-07-28T08:37:00.000+01:00

Me zemrën plot

tregim

Nermini kishte dy vjet që banonte në shtëpinë e re, ndërtuar në periferi me mundim e sakrifica të mëdha. Fatjoni, shok ushtrie e më pas baxhanak, nga që gratë ishin kushërira s’i kish shkuar ende për urim sipas zakonit. Nuk kish dashur ta vinte në siklet. Sepse ata me bujarinë e shpirtit dhe traditat më të mira prej malësori, ishin gati të përmbysnin edhe shtëpinë. Jetonin në varfëri të thellë pas zbritjes nga fshati. Ngelur vetëm pak familje, pa infrastrukturë rrugore, pa shkollë për shkak të numrit të nxënësve dhe pa infermier, jeta ishte bërë e vështirë. Dimri i ashpër, shpesh bllokonte rrugët me borë. Edhe pse mesi i muajit shkurt, stinë dimri, dielli digjte si në verë. Televizori jepte pamje nga bregdeti ku mjaft njerëz kishin hapur çadrat e bënin banjë dielli. Të guximshmit provonin ujin me not, i cili nuk është në sinkron me natyrën e gënjeshtërt. Të tjerë nxitonin të merrnin masa mbrojtëse për të evituar ndërlikimet në lëkurën e butë të fytyrës.

Fatjoni kish lënë fshatin e lindjes para një dekade dhe banonte në rrethinat e qytetit. Fshati ishte kodrinor, por me infrastrukturë të rregullt e burime jete të kënaqshme. Qyteti shtrihej pas kodrës, dikur brezare me rrush e pemë frutore, ndërsa sot dushqe e shkurre, që ngjanin si kaçube. Rruga me kthesa zgjaste kohën e udhëtimit. Violeta u çudit kur dëgjoi të shoqin që kishte bërë në mend të shkonte për vizitë. Në shtëpi gjetën të shoqen dhe dy fëmijët e vegjël. Siç duket shkollën e bënin pasdite për mungesë mjedesiesh. Vajza e madhe ishte gjimnaziste.

- Ka një javë që vjen rreth për ato të flamosura karta të ndihmës sociale, - sqaroi Zana për të shoqin, duke vënë re shqetësimin e Fatjonit. - Në një farë mënyre u ndie mirë që nuk e gjeti, por njëkohësisht ndjeu edhe keqardhje. Kështu do ta kishte më të lehtë për t’u rezistuar lutjeve të Zanës, se sa këmbënguljes së çuditshme të Nerminit.

U ishte dashur një dekadë për të ndërtuar atë shtëpi modeste të thjeshtë në periferi të qytetit. Në atë grumbull të madh ndërtesash dy-trekatëshe, shtëpia e tij me dy dhoma të vogla e banjë të thjeshtë, ngjante më shumë me një depo drithi se sa ndërtesë banimi. Përveç televizorit bardh e zi, dhuratë nga një bamirës i rastit, dy divan ku ngjyra e mbulesës mezi dallohej nga vjetërsia dhe një dollapi të rrjepur ku mbante ushqimet, nuk kishte orendi tjetër. Me gjithë varfërinë që po i zinte frymën , Zana dukej e kënaqur për ”suksesin” e arritur. Dhe kish arsye: Si mund të jetonin në atë fshat të largët kthyer në shkretëtirë...

- Po të mos kishim blerë tokën para luftës (e kishte fjalën për vitin ’97) sot do ishim atje në zemër të maleve. Veç ajrit të pastër, melodisë së ëmbël të zogjve, romantikës së natyrës, të dashurit që kemi lënë nën tokë, asgjë tjetër nuk na lidh me fshatin shumëshekullor të të parëve tanë. Simfonia e ulërimës së egërsirave sidomos e ujqërve si vizitorë të përhershëm të dimrit është e frikshme dhe e padurueshme. Për të mos thënë pastaj kur na sëmureshin këta, - dhe tregoi me dorë fëmijët gati të strukur në cep të divanit nga turpi. Heshti pak e pastaj shtoi. - Na falni, se nuk kemi mundur të shtojmë ndonjë gjë më tepër.

- Njeriu nuk vlerësohet nga ajo që shihet, por nga shpirti i pastër, zemra e ngrohtë fjala e sinqertë, - e qetësoi Fatjoni.

Diku, në dhomën tjetër, Zana po përgatiste kafenë. Fëmijët filluan të ngacmoheshin me njëri-tjetrin duke lëshuar klithma hareje.

- Ejani këtej, - u thirri e ëma me zë qortues. Rriten këto, sikur i heq njeri për koke, - iu kthye pastaj mysafirëve Zana, ndërsa ndoqi me sy vajzën që sapo doli. Në të vërtetë vajza ishte dy vjet më e vogël se i vëllai dhjetë vjeçar, por ata ngjanin si binjakë.

- Jo, Zana jo, fëmijët duhen njëlloj, - bëri vlerësimin Violeta, që deri atëherë kishte heshtur.

- Një fjalë thashë... nuk u bie nuri këtyre. - Mentaliteti i vjetër nuk i shkonte moshës dyzetvjeçare.

Fatjoni e kishte zakon që e pinte kafen të nxehtë. Për t’i shpëtuar djegies ai lëshonte një rrokullimë të mërzitshme tingulli. E shoqja e shikoi shtrembër.

- Nermini si ka qenë këto kohë, - pyeti për t’i shpëtuar vështrimit të zhbirues.

Zana psherëtiu dhimbshëm.

- Të thuash mirë, s’thua dot. Punon tre-katër ditë e duhet të rrijë një javë pushim. I dhemb mesi, s’gjen derman.

- Le të dali në “kemp”, - e nxiti Violeta. - Edhe përfiton diçka, merr ilaçet me rimbursim të paktën.

- Ç’kemp, moj motër! Pse njëherë ka vajtur...Si takon, thonë. Sëmundja nuk ka avancuar deri në atë shkallë për të përfituar “kempin”. I japin raport për punë të lehtë. Ku ka punë tjetër veç lopatës!? Në ndërtim punojnë edhe ata që deri dje ishin kuadro e jo më Nermini që punëtor ka qenë. Kanë ndërruar kohët, moj motër!

Brenda bënte fresk. Shtëpia përdhese kish marrë igrasi nga lagështia. Jashtë dielli digjte.

- Dalim në ballkon, - propozoi Fatjoni.

E gjithë zona ishte e mbuluar me ndërtime. Tutje, në qytet, zgjasnin kokat si lejlekë pallatet shumëkatëshe, disa në ndërtim e sipër. Zhurma e punimeve dëgjohej disi mbytur nga largësia. Vetëm pak metra nga shtëpia e mikut, binte në sy një vilë e bukur trekatëshe. Ishte me oborr të gjerë, e rrethuar me mur në një metër lartësi dhe mbi të ngriheshin kangjellat, të punuara nga një dorë artisti. Nën hijen e ballkonit rrinin të shtrirë dy qen të mëdhenj, me veshët që u vareshin mbi turinj si llapa kungulli, u vareshin turinjëve, ndërsa lëkura u ndriste nga dhjamosja. Nuk ishin nga ata qen që mbanin zakonisht në fshat, por racë e zgjedhur. Thuhet se blerja e tyre kushtonte goxha para.

- Kush banon tek ajo vilë? - pyeti Violeta, Zanën. – Ajo kishte rrëmbyer pyetjen e të shoqit.

- Një i pa punë, që merr ndihmë ekonomike si ne.

Zonja e vilës u shfaq në ballkon me një tavë në dorë. Kishte një pamje të ekzagjeruar, më shumë zhveshur se veshur. Fustani ishe aq i shkurtër sa kofshët e trasha puqeshin me njëra tjetrën pak përmbi gjunjë, duke formuar një trup pa hapësirë drite. Lart dilnin në pah sisët e mëdha jashtë sutinave transparente. Nuk dihet nëse i ishte nënshtruar ndonjë operacioni të kushtueshëm për të qenë në modë, apo vërtet natyra e kish qerasur me aq bujari. Ndoshta kjo ishte arma më e fortë e saj për t'u krenuar. Me një lugë kuzhine nxori nga tava copa mishi, që lëshonin avull të lehtë e ua hodhi qenve në dy pjata porcelani, të cilët me përtesë të madhe lëvizën nga vendi. Dukej qartë se u qe mërzitur mishi, era e të cilit erdhi deri aty duke iu ngacmuar gjendurat e pështymës. Fëmijëve të Nerminit u erdhi oreksi. Hynë brenda, rrëmbyen nga një copë bukë me djathë fshati dhe dolën përsëri në ballkon. Buka gjysmë e thatë u shijonte më shumë, se sa kafshëve fatlume mishi. A thua se u bënin karshillëk qenve!? Ç’skenë tragjike! Migjeni i madh kish zbritur nga fillimi i shekullit të kaluar, në mijëvjeçarin e tretë me poemën "Mjerimi", prozat e shkurtra "Legjendën e Misrit" e "Luli i vocër".

- Ku i ka gjetur lekët atëherë...- Donte të shuante kureshtjen Violeta. Ndërkohë u ul në një karrige dërrase që gjeti në ballkon. Zana, që sapo doli, kur pa Violetën në atë karrige, që lëvizte sa andej- këtej gati për t’u rrëzuar, sa nuk i ra pika. Hyri përsëri e sakaq doli me një karrige skelet hekuri ngjyrë të zezë. Për ndenjëse kishte një jastëk me pambuk, basma lule të zbërdhulura nga vjetërsia. I vetmi luks.

- E përdorin fëmijët, - tha për t’u shfajësuar duke e hequr mënjanë. - Eh, moj motër! Merret me tregti të “madhe”, shitje vizash, shkëmbim lekësh, madje, thonë se çon femra jashtë shtetit, - po sqaronte ajo me zë të ulët pa shikuar nga vila, për të mos tërhequr vëmendjen. - Shohim shpesh që vijnë makina luksoze, por nuk dimë gjë se kush hyn e kush del. Ç’na duhet neve ajo punë?!. As për mirë e as për keq. Ai në punë të tij, ne në tonën.

Ndërkaq, një makinë e bukur, që të vriste sytë nga boja matalizato, u ndal aty pranë. Ishte bosi, kështu e pagëzoi Fatjoni duke e paragjykuar pronarin e vilës. Zbriti dhe Nermini. Mezi e njohu. Ecte paksa i kërbunjur. Ishte plakur para kohe. Të paktën ashtu i u duk. Kishte një vit pa parë.

Kur pa mikun i ndriti fytyra e rrudhosur.

- Po shyqyr more... shyqyr që ardhe. Ç’ngordhi në mal!

- Tek miku vihet edhe pa ftesë e në çdo kohë, - tha Fatjoni duke u përqafuar.

Në fakt e kish detyruar ftesa e përsëritur: “Nuk të vij më, asnjëherë, i kish thënë në vizitën e fundit. Tek miku vihet një herë, dy, tre dhe po nuk të erdhi, mos i shko as ti. Kjo do të thotë që nuk do që t’i vesh”, i gjëmonin fjalët e tij gjithë kësaj kohe. Jetonte ende me një mendësi sa të vjetër po aq dhe fisnike, "për mikun edhe kur kemi, edhe kur s’kemi e shtrojmë...", relike për kohën, vlerë për të. Me varfërinë e tij, ky virtyt ngjante si një lis shekullor në mes kodrës së zhveshur prerë pa kriter, por pa mundur ta rrëzonin.

- Ke filluar të vish me makinë. Je bërë bos, - e qesëndisi Zana të shoqin.

Besimi e shikoi vëngër.

-Shëët...se na dëgjojë, - i tha ai me zë të ulët.

- Le që, - filloi ligjëratën Zana,- po të mos ishte ai, ne s’do merrnim dot as ato pak lekë të asistencës. Ai, moj xhane, ai na i e rregulloi të gjitha, se asnjë lek nuk kishin për të na dhënë. "Ke tokë, na thoshin, nuk u takon”. Sa more?- iu drejtua të shoqit.

- Gjysmën, dy mijë lekë. Aq ishte fondi, - na thanë.

- Se mos e kemi marrë ndonjëherë të plotë. Po ai?

- Ku ta di unë. Ndoshta dyfishin!

Shikoi të shoqen në kokërdhok të syrit. "Po presim ne! Lëviz, bëj ndonjë gjë!", zbërthehej i tërë ai shikim nënkuptues.

- Do ikim, kemi kohë që po rrimë këtu, - tha Fatjoni.

- Ç’është ajo fjalë?! Me se të kemi. Nxora raki të mirë këtë vjeshtë. Patën kumbullat në fshat. Lëviz, ti, - i tha së shoqes, e cila firoi sakaq. Pas pak Zana doli përsëri. "Në dyqan shkon, mendoi Fatjoni, do t’i harxhojë që sot lekët e asistencës, ç’do të hanë gjithë muajin?". Bëri të ngrihej por, këmbëngulja e Nerminit ishte më i fortë se keqardhja e tij. Kundërshtimi do ta trishtonte më shumë se varfëria. Mirëqenia e këtij njeriu ekzistonte në zemrën e tij të bardhë, në traditën shekullore “bukë e kripë e zemër të bardhë”. Madhështia e tij pikërisht nga kjo merrte vlerë. Tek të pasurit, ka njerëz me shpirt të varfër, ndërsa këtu te miku i tij ishte e kundërta. Në shpirt kishte pasurinë, në fjalë çiltërsinë, në zemër ngrohtësinë.

Dreka ishte aq e varfër, sa komshiu bos nuk do ta përdorte as për qentë. Llojet më të rëndësishme ishin djathi, veza, fasulja dhe turshitë. Fatjoni hante pa drojë e për çudi i shijonte. Kënaqësia i shumëfishohej Nerminit deri në ekzaltim. Këtë e tregonte edhe kënga që ja plasi papritur, sikur priste krushqit për herë të parë. Kënduan nga ato këngët e krahinës që janë quajtur visare të kulturës popullore, por koha moderne i ka lënë në muzeun e viteve. Nga thellësia e shekujve na shikojnë trishtueshëm, tek rrinë të heshtura në gjumin letargjik. Sa krenare ndiheshin për Nerminin, që i zgjoi për disa çaste. Nuk dihet kush ishin më shumë e të kënaqura, këngët që u zgjuan papritur, apo Nermini që këndonte në kulmin e gëzimit? Ishte pikërisht kjo hare e ky gëzim që ua lehtësonte barrën e rëndë të varfërisë.

Fjala e Lire - Free Speech

BALADA E NUSES SË ZEMËRUAR

2011-07-28T08:10:00.002+01:00

Zogjtë u kthyen, ti s’u ktheve,

Ike, the: “Shpejt do të vij”.

Drithëron bryma përmbi gjerdhe,

Më gënjeve, pse, s’e di!

Ikën zogjtë, unë prapë të prita,

Sypërlotur jam përherë.

Numëroj vitet nëpër gishta,

Dhjetë dimra zbardhin dhenë.

Unë e zeza, fatin lidha,

Me premtimin që më dhe.

Si dëborë qëmtojnë thinjat,

Mbeta mbyllur kallogre.

Ikën shoqkat, fatin gjetën,

Të gjithë shkojnë diku tej.

Marr guxim dhe gënjej veten,

Me not të nisem të të gjej.

Kush e di ç’bën atyre anëve,

Syri im ty nuk të sheh.

Me të tjera shuan zjarre,

Xhelozia po më gërryen.

M’erdhën fjalë se ke një tjetër,

M’e mirë se unë të jetë ajo?

Jam nuse e re, s’jam e vjetër,

Çapkënia unë, e mjera-o!

Do duroj gjer në pranverë,

Nëse ti do të mungosh,

Fole balti nën strehë,

S’kam dëshirë më të shoh.

Do duroj sa të vijë vjeshta,

Të takoj shtegtarin e fundit,

T’i shkul thinjat nëpër leshra,

T’ia dërgoj kujtim burrit.

Do duroj sa të dalë dimri,

Fustanshkurtën do të vesh,

Dikujt tjetër t’i shkel syrin,

Kur të kthehesh s’do t’më gjesh!...

2008

Fjala e Lire - Free Speech

M.Hamiti në “Financial Times”: Serbia të mos bëhet kandidate për BE

2011-07-27T22:58:00.000+01:00

Londër, 27 korrik 2011 - Ambasadori i Republikës së Kosovës në Mbretërinë e Bashkuar, Dr. Muhamet Hamiti ka botuar sot (e mërkurë, 27 korrik 2011) një shkrim në gazetën prestigjioze “The Financial Times” (FT) me të cilin argumenton se qëndrimi obstruksionit i Serbisë ndaj Kosovës e diskualifikon atë për të marrës statusin e kandidatit për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE).

Më poshtë po e japim përkthimin e shkrimit të Ambasadorit Hamiti në FT:

Me qëndrimin ndaj Kosovës, Serbia e përjashton veten nga statusi i kandidatit për BE

Editoriali i juaj “Ëndrra e Serbisë për në BE” (25 korrik), u bën thirrje qeverive të vendeve të Bashkimit Evropian që ta shpërblejnë Serbinë me statusin e kandidatit për BE, me arsyetimin se Serbia “është bërë e pranueshme për botën mbarë” pas arrestimit të kriminelëve kryesorë serbë të luftës, të akuzuar nga Gjykata Ndërkombëtare për Krime e Hagës. Përderisa arrestimet e liderëve serbë të Bosnjës të kohës së luftës Radovan Karaxhiqin dhe Ratko Mlladiqin, bashkëpunëtorët e Millosheviqit në krime, ishin zhvillime të mirëseardhura, janë fare të pamjaftueshme për ta kualifikuar Serbinë për status të kandidatit për BE.
Sjellja obstruktive e qeverisë së presidentit Boris Tadiq e minon pajtimin në Kosovë në përpjekje për ta sfiduar ekzistencën e shtetit demokratik të Kosovës, për krijimin e të cilit bashkësia ndërkombëtare, dhe vetë BE-ja, kanë investuar shumë. Mohimi i pavarësisë së Kosovës dhe thirrja për ndërrim të kufijve në Ballkan rrezikojnë paqen dhe stabilitetin në rajon, të cilat janë arritur me statusin përfundimtar të Kosovës.
Serbia sot vazhdon ta mohojë trashëgiminë e vet kriminale dhe fushatën e tmerrshme të spastrimit etnik kundër popullit shqiptar të Kosovës gjatë luftës së viteve 1998-99, kur u masakruan 12000 kosovarë dhe kur gjysma e popullsisë së Kosovës u dëbua nga vendlindja e vet.
Serbia qe tri vite i ka bllokuar eksportet e Kosovës, duke e shkelur haptas Marrëveshjen për Tregti të Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA). Për më tej, refuzimi i Serbisë për të marrë pjesë në bisedimet me Kosovën të lehtësuara nga BE-ja këtë muaj, qëllimi i shpallur i të cilave është përmirësimi i jetës së qytetarëve të Kosovës dhe të Serbisë dhe rritja e perspektivës për integrim me BE-në për të dyja vendet, e zhvesh qëndrimin e saj hipokrit ndaj vlerave evropiane, kur bëhet fjalë për Kosovën.
Dr Muhamet Hamiti
Ambasador i Republikës së Kosovës në MB

* * *

Ambasadori i Kosovës ka botuar reagimin te gazeta “The Financial Times” e Londrës pas një shkrimi editorial në këtë gazetë që lavdëronte me të madhe Serbinë, e cila, simbas saj, ishte bërë vend i pranuar nga bota mbarë, mbasi që kishte arrestuar nëntë të dyshuar për krime lufte në tetë vjetët e fundit. “Serbia nuk kërcënon më paqen dhe stabilitetin në fqinjësinë e vet”, thuhet në editorial, duke nënvizur se “demonët ultranacionalistë që kanë shkatërruar reputacionin e Serbisë para njëzet vjetësh janë nënshtruar”. Te Boris Tadiqi, president i zgjedhur në mënyrë demokratike, Serbia ka një lider të kalibrit rajonal që po e drejton vendin e vet me shkathtësi vendin në drejtim të moderuar pro-perëndimor, vazhdon lavdi i gazetës “The Financial Times” në shkrimin “Ëndrra e Serbisë për në BE”. Ky lider do të donte që BE-ja ta emërtonte Serbinë candidate zyrtare për anëtarësim, por “Unioni Evropian mund të mos jetë i gatshëm të veprojë kaq shpejt”, shpreh dronë me keqardhje kjo gazetë në komentin e vet.

Fjala e Lire - Free Speech

PËRSHËNDETJE Zotit Jovan Mëhilli

2011-07-27T22:48:00.000+01:00

I dashur Jovan!

Shoqata Atdhetare ‘’Vëllazërimi’’ ka ndjekur me vëmendje dhe admirim punën tuaj në përkushtim të ruajtjes straditave dhe vlerave kulturore, sidomos në kontributin e veçantë që Ju keni dhënë për krijimin dhe legalizimin e stafit pedagogjik të Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe në emigracion-Greqi.

Në saj të vullnetit tuaj dhe të pasionit të mjaft mësuesve që Ju keni organizuar dhe drejtuar për disa vite u arrit që shqetësimet dhe sugjerimet tuaja t’u imponohen titullarëve të Arsimit në Shqipëri.

Ju dhe gjithë bashkësia e Mësuesve që japin mësimin plotësues të Gjuhës Shqipe në mënyrë vullnetare në Greqi arritët të krijoni Lidhjen e Mësuesve Shqiptarë në Greqi.

Komiteti Drejtues i Shoqatës ‘’Vëllazërimi’’ dhe mjaft anëtarë të saj, ndoqëm nga afër veprimtaritë e fundit të Lidhjes së Mësuesve. Shqiptarë dhe u njohëm me vendimin e kryesisë së kësaj lidhje për dhënien e Titullit ‘’Kryetar Nderi të Lidhjes së Mësuesve Shqiptar në Greqi’’ pozicion që ju e meritoni dhe ne na gëzon.

Në këto çaste Komitet Drejtues i shoqatës Atdhetare ‘’Vëllazërimi’’ ju uron jetë të gjatë, shëndet dhe vijueshmëri në përpjekjet tuaja të suksesshme.

Një vlerësim i tillë është i motivuar nga kontributi juaj si qytetar, si shqiptar i përkushtuar, si Intelektual i palodhur për çështjen e madhe të emigracionit, posaçërisht, për mos humbjen e gjuhës shqipe të folur dhe të shkruar nga brezat e rinj të familjeve emigrante.

Ne kemi bindjen dhe sigurinë e plotë se vlerësimi që ju bënë kolegët tuaj do shërbej si shtysë e re për jetë aktive të mëtejshme.

Puna e pasionuar dhe shembulli juaj në veprimtarinë e shoqatës LUSHNJA, në krye të Federatësna ka dhe në fushën e arsimit do të jetë frymëzim, do të shërbejë si model për atdhetarët e ardhshëm që me siguri do të dalin nga gjiri i emigracionit shqiptarë në Greqi.

Ne ndihemi të nderuar që kemi një mik me vizion, të përkushtuar, të suksesshëm dhe modest.

Falënderojmë familjen tuaj që ju ka krijuar mundësi për t'u angazhuar pashkëputshëm në problemet e emigracionit dhe të atdhetarizmës.

Jetë të gjatë! Ta gëzoni nderin që Ju bëri gjenerata e re e Mësuesve shqiptarë në Greqi.

Me respekt

Komiteti Drejtues i Shoqatës Atdhetare ‘’Vëllazërimi’’

Athinë 21 Korrik 2011

Jovan Mëhilli ka lindur në qytetin e Lushnjes më 15 Janar 1943. Mbaroj shkollën e mesme pedagogjike dhe më pas Institutin e Lartë Pedagogjikë të Shkodrës dega matematikë -fizikë.

Ka punuar për disa dekada mësues i lëndës së matematikë-fizikë në zona të ndryshme të Lushnjes dhe shumë kohë dhe drejtues shkolle.

Nga viti 1995 jeton familjarisht në Athinë. Jovan Mëhilli ësht[ një nga protagonistët e jetës të komunitetit Shqiptarë në emigracion. Ai është organizatori dhe drejtuesi i Shoqatës Kulturore Lushnja dhe një nga drejtuesit e Komunitetit Shqiptarë në Athinë. Në saj të punës dhe këmbënguljes së tij u bë e mundur Krijimi i Lidhjes së Mësuesve në Greqi.

Fjala e Lire - Free Speech

POEZITE E FILLIMVERES

2011-07-27T22:40:00.000+01:00

                                        nga Roland Gjoza

                         KORBI

dhjete vjet ne nju jork dhe s'heq dore nga poezia
dhjete vjet ne nju jork
pres te vije te dritarja korbi i edgar allan po-se
dhjete vjet ne nju jork
po ai s'vjen te me thote hiq dore sa s'eshte vone
dhjete vjet ne nju jork
te shqiptoje vargun kob prej korbi me ate katran krrokame
kurre me kurre me kurre me
dhjet vjet ne nju jork
s'te vjen keq edgar allan po?

           XHUNGLA

nju jorku eshte xhungla me e bukur
me nje tiger mund te udhetosh ne metro
mos ki frike
dhembet s'ti ngul
me nje anakonde qe ka pune ne uoll strit
mund te kryqezohesh
po ajo do te buzeqeshe
te betohem
per krisht
me nje dem korridash mund te perplasesh dhe prap te mbetesh gjalle
ka paqe ne xhungel
ka qetesi
kthehem ne shtepi dhe shtrohem te ha kashte
me falni
me pelqen qe dhe une jam bere... kale!

                     KARTA AMERIKANE

jeta ime u be nje cope karte
e bardhe gri e gjelber e kuqe
nje cope karte qe ka brenda nje ylber te praruar
aq shume e rendesishme eshte kjo karte sa une jam harruar
te mjeku me kerkojne karte
karte ne banke
ne pune karte
karte ne moll
ne metro
ne qiell
pse jo
pa karte s'kam asnje shans
dhe puthjet dhe dashuria mershore ne shtrat
jane te garantuara me karte

ne shqiperi kam dhjete vjet pa shkuar
c'te shkoj
a i vishet kartes kostum versace
a i lidhet kollare
si te prezantohem
c'ta djallos, them
me mire po e le fare

sa te lehte e paska nje karte
te marre nje vendim okej
nje vendim amerikan

                            RROKAQIEJ

ne mes te kesaj baterdije rrokaqiejsh
ne manhatanin e poshtem
qe s'te lene te shikosh qiellin
te ndjehesh njefaresoj poet
me ne fund ne chember strit me broduej
ngjitur me siti holl
me del perpara nje fener i nenteqindes
nje stol i vjeter me glasa zogjsh
vilaret me jargavane kane celur bujshem
petalet blu
mbushur me blete
si te remarku
te vjen t'ia mbathesh ku te te cojne kembet
dihet se ku
drejt vendit tend

                             VERE DHE GRUA

pi vere pa romantike
se ketu ne nju jork nuk ikin dritat qe te ndez qiri
me flake te zbehte
me pak melankoli
pi vere pa romantike
dhe brenda ne gote shoh nje njeri
ngre duart, ulerin, me nxirr
eshte nje grua
si ta le nje grua ne nje gote me vere
nje grua fort te bukur
po mu kujtua proverbi i lashte
me shishe me djall e grua
qe burrat i marrka me qafe
bej ta nxjerr po s'del e bukura
keshtu nje jete te tere
bashke me veren pi dhe gruan

Nju Jork 2011

Fjala e Lire - Free Speech

Gastarja

2011-07-27T18:49:00.000+01:00

Tregim

Nga Përparim Hysi

                      Kur qemë bujq privatë,ne,në shtëpinë tonë,kishim tri lopë:Shegën,Vitoren dhe Gastaren.Sado që qumësht më shumë kishin Shega dhe Vitorja,unë më shumë doja Gastaren.Kjo vërtet që qumësht kishte më pak,po qe shumë luftarake.Aq sa në gjithë fshatin nuk kish një lopë që të matej me të.Kjo më gëzonte mua,se dhe unë qeshë pak a shumë"luftarak" si kjo,Gastarja.
Nuk është se kishte trup më të madh se të tjerat.Aso kohe,në Myzeqe,ku jetonim , lopët,pothuaj,ishin të një rrazhge.Njerëzit i cilësonin si lopë vëndi,për t'i dalluar nga ato"Xherset" që e kishin prejardhjen,diku,nga Evropa.Më vonë kur erdhën ato"laramënet" holandeze,mirë që nuk qe Gastarja,se ato të trëmbnin,sa i shihje.Sikur nuk qenë lopë,po "tromobila" të mëdhenj,siç i quante,pa të qeshur plaka Qeriba.
Gastarja qe një"lopëvëndi",pak e bardhë dhe pak e murrme.Në ngjyrën e asja gunës së dhirtë që mbajnë çobanët.Trupvogël,po e sertë dhe xanxare sa nuk ia gjeje shoqen.Për zarare,nuk mbahjej.Duhet ta mbaje në vëzhgim,se nuk kishte gardh që nuk kapërcente.Megjithatë,xhaxhai im,ia gjeti ilaçin.Tek i merrja nga kasollja,për t'i çuar në kullotë,Gastaren e lidhte me një litar të shkurtër tek brirët,dhe,mandjej,tek njëra këmbë.Pra,me mëgojëz.Sa për të kullotur.Mirëpo unë që e doja,si trime,sa u shpëtoja syve të xhaxhait,e ndaloja dhe ia hiqja këto pranga prej skllavi.Se si mund të luftonte atje tek "Mushaja" (kullotë e lirë për të gjithë fshatin) ,me loptë e tjera të fshatit?Gastarja qe krenaria ime dhe,në ndodhte që ndonjë lopë ta "vriste" atë,mua do më dukej se kaq e kishte bota.Bota shkoi e u vidhis.Ia hiqja pra"prangat" dhe atje,tek "Mushaja" pesë para vinte sehiri.Se nuk kishte kënaqësi më të madhe,kur shihja Gastaren që mihte dhenë me këmbë si të qe ka,sikur me gjuhën e lopëve,paralajmëronte:-Mos m'u afroni,se mu këtu tek ky dheu që mih,do t'u fus brënda.Lopët duket nuk e kuptonin dot gjuhën dhe provonin forcën.Këtu qejfi i të tërëve ishte në kulm.Fillonte dyluftimi dhe tek shihja Gastaren që ngulte mirë thundrat e këmbëve dhe tendosej deri në "vetmohim",unë nuk e mbaja entusiazmin duke bërtitur:-Jepi Gastare! Dhe,kur shihja,se lopa tjetër,tërhiqej e mundur,s'kisha si mos ndërhyja,se mos brirët e saj të mprehtë,si teh brisku, mund të shponin atë tjetrën.Se kish një huq:pasi e mundte,donte,patjetër,që t'i ngulte qoft dhe një bri kundërshtarit.

                                                                 *     *     *
Po si mund të mos e doja Gastaren? Një ditë tek ajo u afrua një ka.Gastarja,mysafirët,nuk i priste mirë.Filloi dhe para këtij kaut të mihte dhe.Bobo!- mendova.Tek do ma vras ky,kau,Gastaren?!
Ajo mihte dhe , dhe kau po tutje.Siç thotë dhe ajo kënga:-Ja sheshi,ja mejdani!Hidhu,o ka,kapedani! Gastarja as që pyeti në ish ka apo lopë ajo që nuk e përfillte dhe iu lëshua.Dyluftim i egër,që zgjati,më shumë se zakonisht,po Gastarja jo vetëm e mundi këtë kaun,por e goditi me bri në sy.Kau,pothuaj,u qërua nga ai sy,po i zoti i kaut,nuk u ankua.Në fshat qe turp që të thoshe:-Lopa jote më vrau kaun.Im Atë,- ndjesë pastë,- thoshte:-Kaun që vret lopa,në fshat e therin.Dhe sikur i kishte thënë të gjitha.Kjo thënie,mandej,thuhej dhe për ata burrat që kishin "frikë" nga gratë.Të vjetrit,i binin pragut të dëgjonte dera.Po pse të largohemi nga Gastarja?Ajo qe "kanakarja" e lopëve të mia,por të tjerët,në shtëpi,nuk e shihnin me atë sy.Kur pillte,mezalla s'e linte njeri që t'i prekte viçin se,sado e lidhur,lëshonte ato"mu-të" kërcënonjëse,sa po të lëshohej,bënte kiametin.Për mua,bënte lëshim.As ulërinte dhe,tek ia prekja,atë viçin e vogël,por të bëshëm me dorë,dukej sikur më thoshte:-Edhe ne,lopët,e kuptojmë kush na do dhe kush jo.Kështu që duhet të rrija unë tek koka,që ta milte ime ëmë.Në se mungoja unë,do të qe mrekulli,që të mos ia derdhte të gjithë kusinë.
Në nuk kishte atë "mëgojëzën" që i vinte,xhaxhai,ajo çante arave dhe drejt e atje ku bëhej dëmi:në grurë,pranverës,në misër apo kudo ku kishte kullotë.Lopët, (po dhe qetë) , e tjera mund t'i ktheje nga rruga,në ishin nisur për "zarare",po Gastarja as që të njihte për zot.Do bënte të sajën,aq trazovaçe qe.Por,sidoqoftë, ne qemë mësuar me Gastaren dhe bënim kujdes,se pak,po të shpëtonte nga sytë,do bënte ndonjë dëm.

                                                                *    *   *

Një ditë,tek po i nxirrja për kullotë,babai im pa një"gjest" të Gastares,që kjo nuk e kish bërë ndonjëherë.Gastarja, mu para syve tonë,i hipi lopës tjetër,Vitores.-Hë,- tha im atë,- duket kërkon dem.
Kur t'i sjellësh,pastaj në vapë,do ta çoj për dem.Dhe kështu bëri.Mirëpo kur u kthye, nga ajo shtëpia ku qe demi (se jo të gjithë kishim dema në fshat),babai sikur nuk qe mirë nga "çehreja".Unë qeshë i vogël dhe nuk mund ta dija kollaj seç bluante im atë.Veç dëgjova që i tha xhaxhait:-Në dimër,Gastaren,do ta therim.Do ta bëjmë pastërma.Më tha dhe veterineri:-Nuk mban më dem.Në u hipën lopëve,- shtoi im atë,- është shënjë e keqe.Do na i kthej dhe ato shterpa siç katandisi vet.Do shuhet fara.Unë fillova me të qarë dhe,me që qe korrik,deri në dimër,- thashë,- do ndryshojë mëndim babai.Por nuk qe kështu.Vërtet dem nuk mbajti "Gastarja",po atë "lojën" me Vitoren apo lopë të tjera,e vazhdonte.-Është trullosur,- thoshte plaka Qeriba. Po dimri qe larg dhe unë sikur po e harroja të keqen që i kërcënohej "Gastares".
Kur erdhi nëntori,qe praggdimri dhe babai,bëri një përjashtim.Për hatrin tim,nxori dhe e shiti "Gastaren".E,- më tha mua,- do vish ta ngasësh deri në pazar.-Jo,- i thashë,se po të vij,do t'i lëshohem atij që ta blejë me sa fuqi kam,që t'ia rrëmbej nga dora.Babai qeshi dhe tha:-Si Gastarja je dhe vet.Dygurë bashkë nuk lë ti,dëm nuk ka lënë pa bërë Gastarja. E shiti dhe mua më kish blerë një kallam të madh sheqeri.-Ke të fala nga Gastarja,- më tha.Unë,sado që e lakmoja këtë kallamsheqeri,nuk e zgjata dorën për ta marrë,megjithëse me sy ruaja se mos ma merrte vëllai apo motra.
Sa iku babai,e rrëmbeva dhe,tek sa e lëpija me nge, më dukej sikur Gastarja,më thoshte:-Si nuk më shpëtove?Sa të ligj jini ju,njerëzit,gabimte tona nuk i falni,tuajat nuk i shihni.Dhe,po i patë,bëni një sy qorr e një vesh shurdh. Po vërtet,ç'faj kishte Gastarja?!!!

                                                     27 korrik     2011

Fjala e Lire - Free Speech

KAM DËSHIRË

2011-07-27T18:46:00.000+01:00

Vullnet Mato

Kam dëshirë e më pëlqen shumë,
të jem sqepi i një zogu këngëtar,
të jem vala që vrapon nëpër lumë,
të jem rrëkeja që shket nëpër bar.

Kam dëshirë e nostalgji të vjetër,
të jem flutur që rend mbi lulishte,
të jem ketër te një pyll i gjelbër,
të jem gjinkallë e degëve ahishte.

Kam dëshirë e ëndërroj shpesh herë,
të jem gjethe te shushurima e plepit,
të jem syri përgjimtar te një skifter,
të jem era e lagur e dallgës së detit.

Kam dëshirë e më rrëmben malli,
të jem bri dreri që josh sorkadhet,
të jem përrua që gurgullon te zalli,
të jem puthja diellore që zgjon malet.

Kam dëshirë e më pëlqen në jetën time,
të jem re shiu mes vapës përvëluese,
Të jem thëngjill zjarri te vatrat jetime,
Të jem pikë loti te qerpiku i nuseve,

Kam dëshirë e bëhem gati si i marrë,
të jem bajrak kuqezi i shqipo emigrimit,
të jem pikë gjaku për vëllamin kosovar,
të jem gërshëra që pret shiritin e bashkimit...
Fjala e Lire - Free Speech

Prelud

2011-07-27T18:42:00.000+01:00

Istref Haxhillari

( Tregim )

Burri i ri me trup atleti dhe kaçurrela të lëshuara poshtë zverkut, hyri ngadalë, i drojtur. Sytë i kishte rrethuar nga shirita ngjyrëkafe, fytyrën të zverdhur. E dinte se plaku bënte këngë dhe njerëzit shkarkonin teprinë e dhimbjeve, lehtësoheshin. Më parë nuk e besonte, po tani ishte i pikëlluar.

Donte të ngushëllohej.

Muzikanti plak ngriti dorën të mbrohej nga drita e fortë. Rrudhat harbonin fytyrës së eshtërzuar. Prapa vetullave të brymëta, bebëzat në ngjyrën e verës së fortë vështronin butësisht.

I bëhej se e njihte, ndoshta i ngjante dikujt po, sadoqë u mundua, nuk e solli ndërmend. E preku pamja e kapitur, fytyra prej meiti. Kur ngjyrat humbasin veten, e liga ngulet thellë deri në palcën e shpirtit që zapton.

-Si të quajnë? - zërin e kishte të vjetër e të ngadaltë.

-Omer.

-Gruan?

-Nuk jam i martuar.

Muzikanti priti me durim. Djali përkeqej.

-Vaje, - u ftillua dhe u drodh, sikur atë çast të kujtohej përse kishte ardhur.

- Harroi dhjetë vite si të mos qenë kurrë, - shtoi i ligështuar.

-Të ka dashur vërtet? - Muzikanti rrekej të maste gradientin e vuajtjes, të zbulonte rrënjët.

-Të puthurat nuk reshtnin, - tha me nostalgji dhe rënkoi, - u largua e ndërkryer, aq shpejt sa plumbi nuk do ta kapte.

-Kishte ndonjë arsye?

-Nuk e di. E mbaja në pëllëmbë të dorës.

Përgjigjej me nxit, fjalët i rridhnin më shpejt se mendimi. Të copëzuara, të rrëmujshme.

Plaku uli kokën i lodhur. E pamundur të mësonte më shumë.

-Ndihem keq, - tha Omeri. Ankimi therës vinte nga zona e largët në perimetrin e ndërgjegjes, buzët vetëm artikulonin mekanikisht fjalët.

-E di si ndihesh, - u përgjigj Muzikanti i menduar. Rrekej të zhbironte rastin, natyrisht

jo krejt të panjohur.

Dukej se gruaja s’ndryshonte nga të tjerat; kënaqej me plotësimin e dëshirave, ushtrimin e drejtpërdrejtë të sharmit, hireve. Megjithatë dhjetë vjet ishin shumë, për të mos patur zemër.

Pamja miqësore e plakut ndezi dritën e shpresës. Djalin e zuri kolla, u jargavit shëmtuar.

-Dreqin! - tregoi fytin.

Muzikanti e përkëdheli me sytë e porcelantë, të dhembshur. I erdhi keq.

-Ikë, - i tha - dhe mos e ndiq, thyeja zemrën.

Ai e vështroi me ngulm.

-Eja pas një jave. - Plaku u ngrit. Shtatvogël, i rrëgjuar, por imponues me pamje princërore. Në dorën e majtë violina lëshoi tingull spontan.

Omeri u nis ngadalë; hapi i zvargur, fjalët të thara.

Kolltuku me shpinore të lartë, shtëpia, oborri u fshehën pas grumbullit të hurmave e limonëve. Edhe fiku i vjetër, i gërmuqur e trungshtrembër që shtrinte degët e hapura mbi tërë bahçen sikur donte të mos e zaptonin fqinjët.

Nuk vajti në shtëpi. U end rrugëve pa ndonjë drejtim. Me shushurimën e erës si muzikë sfondi, ecte kuturu.

“Ç’dreqin nuk shkonte?” i nderej në fytyrë pyetja torturuese.

Ftohja filloi përnjëherë në mënyrë të errët e të pakuptuar. Bënin dashuri, ajo thoshte fjalët e duhura, po nga ato që rrjedhin nëpër gjuhë, të përcipta. Pastaj heshtte me sytë bosh ngulur në hapësirë.

“Ndoshta gratë s’tregojnë kurrë atë që ndjejnë” mendoi. Por, edhe pas kësaj, ajo mbetej i vetmi njeri në botë që mund ta ngushëllonte.

-Ç’të ka gjetur? - dëgjoi zërin e Giles.

U ndje si kafshë e kapur në një qoshe.

-Asgjë, - deshi të fshihej.

Po qe e pamundur.

-Leri këto! - Gilja nuk e kuptonte përfshirjen serioze në lidhjet me gratë, aq më tepër vuajtjen. Ndoshta ngaqë luante në flaut dhe ishte qejfli i prapë.

I tregoi me pak fjalë. Sa më shkurt mundi.

-Vjen një ditë e gratë mërziten, - i tha Gilja me ngërdheshjen e zakonshme miqësore buzëve.

Omeri e dëgjoi nëpër tym. Nuk e ndihmuan fjalët e tij, as buzëqeshja.

-E desha pa hile, - lëshoi me zor një fije zëri, - vështirë ta harroj.

Nuk mund të hiqej i qetë, kur realisht nuk ishte i tillë, as të pranonte argumenta të

kundërta nga cilido qoftë.

Gilja e përcolli me sy tek largohej. I shfytyruar e i mjerë, mbledhur grusht.

“Për një grua!” tha me vete. “Tërë ai Omer!”

Natyrisht nuk qe i vetmi që çuditej. Ligështia e tij binte në sy që larg.

E ëma priste me ankth, vonesa e të birit i futi drithmat. Prej kohësh sytë e trishtuar në atë mënyrë që vetëm ai e kuptonte. Pamja e saj ishte e gjitha një pikëpyetje e madhe.

-Më dhemb gjoksi, - i tha përtueshëm, - do të jem ftohur. - Omeri kishte qenë përherë i mbyllur, me zor i nxirte fjalët.

-Kaq kohë! - Ajo nëmëronte ditët ndërsa dëgjonte të njëjtat fjalë të thata, që nuk i thoshin asgjë.

-Sot u vizitova, do të kalojë, - përgjigja ishte pëshpërimë e dhembshur po, i detyruar të ruante maskën e pafajësisë, fjalët e tradhtuan.

E ëma s’e besoi. Durimi nuk ishte cilësi e Omerit. Ditët rrëshqisnin, ai s’bënte asnjë hap përpara, vetëm zhytej brenda vetes, mendohej.

Letrën me vijat e drejta të pentagrameve e rrotulloi disa herë nëpër duar. As i kuptoi notat, shenjat lidhëse të ngatërruara.

Ndjeu se i rëndoi.

-Gjej dikë ta lexojë, - i tha Muzikanti plak. I mallëngjyer si t’i dorëzonte një send tejet të çmuar e të rrallë.

Omerit i shkoi mendja te Gilja. Ishte flautist, shkonte dasmave. Thoshte se bënte para pa hesap. Grupi i tyre mbahej ndër më të mirët e qytetit.

Sidomos violina.

-Duhet të vesh në opera, - e kishte lëvduar Muzikanti plak vite më parë. Ata e përmendnin shpesh si reklamë.

Kënga e re u hyri në zemër.

-Ç’muzikë, - u përlot violinisti - Ç’dhimbje! Në fillim të ngre në qiell, pastaj të plas si thes me kocka.

-E hidhur, bar plagësh, - tha këngëtari i perënduar.

-Shërimi atje ku s’e pret, - Gilja picëroi sytë me pamje filozofi. I vinte keq për shokun e tij se ishte i çiltër, vuante.

Omeri e mbajti këngën brenda vetes si punë hajmalie qepur në një vend të padukshëm. I ngjallte kujtime, çmallej.

Zuri të shfaqej gjithnjë e më dendur rrugëve. Mërmëriste papushim, përtypte nëpër dhëmbë copëza fjalësh. I turbullt si mëngjes i acartë dimri me diell të fshehur. Lumi i kohës rridhte, merrte me vete gjithçka. Vetëm atë e anashkalonte.

S’arrinte t’i mbështillte të gjithë pikëllimin.

Pamja e ligur i trishtonte banorët që, ndonëse ndienin keqardhje, ngeleshin përherë të largët. Dhimbja ishte krejtësisht e tij, askush s’mund të merrte me vete qoftë edhe pjesën më të vogël.

Ditën e fundit të gushtit Gilja e mori në dasmë.

Bënte nxehtë. Vapa filloi herët në mëngjes dhe i përndoqi dasmorët derisa ra muzgu. Dielli përkulej poshtë u lëbyrte sytë, lante me dritë shtëpinë, oborrin, pemët. Drita e përgjumur reflektohej përmes resh djallëzore pluhuri e tymi.

Rrugës së zbrazur i dha gjallëri një grua shtatlartë, me gjinj të kërcyer, cipën e ndritur të lëkurës, flokët e bollshëm të zinj pis. Kalimtarët e ndoqën me sy. E humbën kur silueta e përzhitur nga vapa u zhduk pas kthesës. Gruaja e hijshme u drejtua hyrjes së shtëpisë ku dëgjohej muzikë.

Të zotët prisnin mysafirët.

Dasma ishte gëzim i ardhur pas humbjesh të njëpasnjëshme. Njerëzit e trishtë donin të preheshin rrethinave të buzëqeshjes së vonë. Vallet, këngët dhe, mbi të gjitha, bisedat e parëndësishme mpinin dhjmbjen. Ndonëse lagështia shndriste nëpër sytë e skuqur, hareja i dehu më shumë se rakia e vera.

I bëri të ngazëllenin.

-Këngën e re, - thirri një burrë zeshkan, çakërqejf e bukurosh me mustaqet e holla të përdredhura. Gotat i pinte radhazi. E pasuan të tjerë zëra, sedërlinj e marrokë. E ndiqnin hap pas hapi kudo, në pije, valle, grindje.

Orkestra ndaloi, dasmorët mbajtën frymën.

Këngëtari filloi hyrjen e gëzuar si prelud opere komike. Violina rënkonte me zë të mekur nazik, teksa flauti lëshonte britma të shkurtra ekstaze, si në një shkëmbim të shpejtë e të zjarrtë intimiteti.

Gilja shoqëronte ritmin me këmbë. Sytë i mbante mbyllur.

Befas tingujt shpërthyen me inat të egër si rrokullimë e mbytur sendesh të forta. Rënkimet e violinës u bënë të pikëllimta. Këngëtari u vrenjt nga hidhërimi; fjalët kullonin qelb. E rrëmbeu emocioni. Lotët pikuan telat e violinës, u përzjenë me notat, i dhanë këngës timbrin e dhimbjes.

Njerëzit heshtën të ngashëryer.

U shfaq tinëzisht burri me mjekër e flokë të gjatë, që deri atë çast rrinte i heshtur, mënjanuar në një qoshe. Nuk shikoi njeri përveç këngëtarit dhe violinës. Iu lut të mos e ndërpriste këngën.

Dasmorët i neveriti pamja e pështirë, rrobat e grisura me njolla. Më shumë gratë e parfumosura, të rregulluara. Vetëm ata që e njohën u tronditën, por ishin shumë pak, nuk ranë në sy.

As e bënë veten.

Gruaja e pashme me flokë katran të zinj dhe shtatin e lartë vështroi burrin e pistë dhe, si gjithë të tjerat, ktheu kokën me ndot. Po në çast e këqyri imtësisht, u ngjeth. Papritur iu muarr mendtë, u rrëzua.

Ishte më shumë se goditje elektrike rrufeje.

Dasmorët u alarmuan, i përfshiu paniku.

Muzika pushoi.

Burrat zunë të përtypin diçka rreth kumtit, ndërsa gratë, më realiste, tentuan me të gjitha mënyrat ta sillnin në vete. Ngaqë mbeti gjatë pa ndjenja, u dëgjua një klithmë e trembur, prekëse. Dhe alarmuese.

Disa nota më lart se britmat e tjera.

Omeri ngriti kokën. Jehona tepër të thella gurgulluan me zhurmë rraskapitëse, e fshikulluan. Ndjeu dhimbjen e goditjes dhe u mblodh. Duart në xhepat e xhaketës së zhubravitur u shtrënguan prej ngërçit, shikimi iu kthjellua. Me vështirësi çau grumbullin e grave.

I turpëruar. Për herë të parë pas shumë kohe.

Gruas së alivanosur i kishte rënë çehre e zbërdhulur. Leshrat e gjatë të çrregullta shpërndarë mbi fytyrë, qafë, gjinj e shfytyronin. U desh kohë të përmendej. Në fillim parapriu një buzëqeshje e përgjumur me iskra ndijesish të forta.

Njerëzit përreth u lehtësuan, zunë të largohen një nga një. Ata të dy ngecën në krahët e njëri-tjetrit.

-Ka qenë e tmerrshme, - i tha Omeri. Ngaqë nuk gjeti dot fjalë tjetër.

-S’ke asnjë faj, - u përgjigj Vaja. E mjerë sikur kishte bërë atë që në fakt bëri. I përkëdheli kokën rrethuar nga krelat e ndotura, preku buzët e plasaritura…

Rruzuj të mëdhenj lotësh rrëshqitën faqeve ngjyrë kajsie. Për disa minuta nuk u dëgjuan veçse zëra të ngjirur.

Violinisti luante preludin e këngës së re të Muzikantit plak.

E kishte shumë për zemër.

Elbasan, korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

NEXHI

2011-07-27T18:31:00.001+01:00

Tregim

...atij i mbahej fryma...

-Ku je more Artan Buzeli,- dëgjoi Artani një zë të lartë, të trashë, si buri skode e vjetër në gjuhën shqipe, në hyrje të metrosë së madhe të Torontos. Aty ku kryqëzohen trenat veri- jug dhe lindje- perëndim. Ku lëvizin qindra mijëra udhëtarë.

Ai ngadalësoi hapat dhe u kthye me vërtik andej nga erdhi zëri. Ndjeu një fërgëllimë të thellë në shpirt. U shmang me vështirësi morisë së nxituar të njerëzve. U ngrit në majat e këmbëve. Xhamat e trasha të syzeve i ishin mjegulluar prej avullit dhe djersës. I fshiu me shami, puliti sytë dhe mezi mundi të dallonte mes turmës laramane të njohurin e dikurshëm Shefki Vreno.

Shefki Vreno si patok në fluturim u derdh krahëhapur drejt Artan Buzelit. Koka katrore i ish i zbardhur, bërë dele dhe mbuluar me kapele të bardhë republikë. Shefki Vreno qe bërë rrumbullak në trup dhe fytyrë, si kadushkë me turshi. E takoi duke puthur pllaq- plluq në faqe dhe fshiu djersët që i rridhnin rrëke prej vapës së korrikut.

-Sa mirë që gjeta një moshatar, të këmbej dy llafe se u myka me gruan mbyllur brenda në shtëpi. Kujt tu flas mureve. Kur bëj ndonjë pazar, ose kur blej ndonjë paketë me cigare,them vetën kaq: ‘no anglisht, no’ dhe tregoj me gisht atë të dua të blej, - foli i mërzitur. Futi gishtërinjtë nëpërmjet dy kopsave të hapura të këmishës. Fshiu djersën e gjoksit dhe shtoi: -Kam dy muaj që kam ardhur për vizitë në djali. Po nuk ta kanë ngenë ata. U hipin makinave, ikin në mëngjes dhe kthehen në mbrëmje.

-Shumë mirë që ke ardhur vizitë tek djali. Kështu është jeta këtu në perëndim, vrapon-vrapon,- ia ktheu Artan Buzeli, me vështrim të shpërndarë. Ai ndjeu shumë pranë kriposjen e djersëve të tjetrit.

-Djali më tha të pres këtu, të pi një kafe. Që thua ti Tani, në mëngjes nuk më hapet goja për të ngrënë gjësend. Djali shkoi për një intervistë këtu përballë, në atë godinën lartë me xhama të verdha. Unë iu qepa të më sillte të shihja qendrën,- foli Shefkiu dhe vështroi me kureshtje rreth e rrotull, mërmëriti:- bu, bu, bu, kallaballëk i madh.

-Ëhë, turmë e madhe,-ia bëri Artani.

Shefki Vreno u kthye ballas. Zbardhi dhembët e vëna dhe tha:

-Shyqyr që gjeta një shqiptar, të këmbej dy fjalë dhe të pi një kafe.

-Shumë mirë o Shefki Vreno që gjete një shqiptar të këmbesh dy fjalë dhe të pish një kafe. Por mua të më falësh. Ashtu e kam një punë. Nxitoj,- ia ktheu thatë Artan Buzeli.

Ndërsa me vete shtoi: ‘Nga më dole përpara more Shefki Vreno, duke mbartur në rrëmujë e sipër, rëndesën e pluhurit të tridhjetë e pesë vjetëve. Në metronë e madhe të qytetit të Torontos dyndej një mizëri e madhe udhëtarësh dhe atij i mbahej fryma...

‘-E merrni me mend kë gjeta mbrëmë kur shkova në shtëpi?’-u foli Artani dy shokëve. Të tre qëndronin ulur në shkallët e kinoteatrit ‘Çajupi’ dhe tymosnin cigare ‘DS’.

‘-Jo,’- ia kthyen shokët me indiferentizëm dhe shkundën hirin e cigareve përdhe.

-Nexhin,- vazhdoi Artani. Ai merrte frymë me zor prej emocionit dhe fytyra i shkëlqente prej kënaqësisë.

‘-Kë Nexhi mo?’- e pyeti Shefkiu dhe flaku pështymën tutje.

‘- Nexhin me nishan në buzë.’

‘-Si?!- ia patën në të njëjtën kohë Shefkiu dhe Palua. U kthyen nga Artani dhe shqyen sytë nga habia. Pastaj vështruan njeri tjetrin në sy.

Të tre shokët kishin një vit që ishin liruar prej ushtrie dhe njohur në punë, në ndërmarrjen e Lëkur -Këpucës. Shefkiu punon lart në katin e dytë, në prestarinë e lëkurëve. I ati i tij është kryetar lagje. Shefkiut i pëlqen të bëjë lodra shpejtësie. Palo fërneti punon së bashku me të atin në montim e këpucëve. Ai lakmon fërnetin e zi me belladonin e mrekullueshëm. Artani punon në katin përdhes të fabrikës, në skanimin e lëkurëve. I mbështjellë fund e krye me rroba llastiku mbart lëkurët e regjura dhe të kriposura. Atij i pëlqen të shkruajë poezi dhe tekste këngësh. I ati i Artanit vdiq pas një sëmundje të gjatë, kur ai ishte vetën tetë vjet. Shkaktuar prej një viti të tmerrshëm në birucat e nëndheshme të hetuesisë së Hanit me dy porta dhe disa vjet burgu të bërë në Spaç. Me akuzën e rëndomtë: ‘fshehje floriri’.

‘-Gjete Nexhin në shtëpi?’- i thanë të dy shokët. Shprehja e tyre kaloi në qeshje dhe shtuan:- Sikur the Nexhin me nishan në buzë!

‘-Po, Nexhin,- u tha Artani.

‘-Domethënë Nexhi me nishan në buzë të paska ardhur ty në shtëpi? Nuk gjeti ajo ndonjë shtëpi tjetër?!-ia bëri Shefki Vreno duke nënqeshur hidhur.

‘-Nuk e di përse nuk gjeti shtëpi tjetër. Ajo erdhi mbrëmë tek unë.., - ua ktheu Artani pa u kushtuar rëndësi zgërdhitjeve së shokëve.

‘-Hëm e çuditshme! Pa na i thuaj si ndodhi me këtë Nexhi që u hyn të tjerëve në shtëpi?’ -i thanë ata me seriozitet të shtirur.

‘-Po ja. Mbrëmë, kur shkova në shtëpi, fill mbasi u ktheva nga kursi i makinës. Tek dera më priste nëna. Ajo më ndali dhe zë turbullt më pyeti:

‘- Në kuzhinë të pret një vajzë të panjohur.’

‘-Në kuzhinë më pret një vajzë e panjohur!’- ia bëra i çuditur.

‘-Po. Di gjë ti?’

Pa i kthyer nënës përgjigje hyra në kuzhinë. Unë nuk kisha ftuar ndonjë vajzë në shtëpi. U shtanga. Ulur në stol ishte Nexhi, bukuroshja, me nishan në buzë. E lakmuara e meshkujve. Atë e njoha para një muaji në takimin e krijuesve të rinj të qytetit, vallëzuam dhe biseduam shkarazi. Ardhja e një vajze të bukur në shtëpi më shkaktoi përskuqje në fytyrë.

‘-Nexhi po ti këtu!’- i thashë dhe iu afrova pranë.

Ajo mblodhi supet pa ditur ç’të bënte dhe mërmëriti:

‘-Erdha.’

Kisha një lëmsh me pyetje në tru dhe nuk dija nga ta nisja.

‘-Ke ngrënë gjësend?’- e pyeta sa për tu gjendur në llaf. Në të njëjtën kohë u grinda me veten, si nuk gjeta diçka tjetër më për të qenë.

Ajo mblodhi përsëri supet. Nishani në buzë iu drodh. Mbante veshur një fustan me lule pak të hapur në gjoks dhe një xhaketë të hollë, të bardhë pambuku.

Nëna dëgjoi dhe solli dy pjata me supë të mbetur nga dreka. Pa më ndarë shikimin pyetës. Dreq o punë qenka bela e madhe kur të vjen në shtëpi pa pritur dhe papandehur një vajzë e huaj e bukur, me nishan ne buzë. Mu përkëdhel sedra. Ajo mblodhi gjunjët, shtriu fustanin dhe u ul pa shumë ceremoni në tavolinë. Filloi të hante. Unë vështroja profilin e hijshme të Nexhit, hundën e vogël dhe pak majuce dhe dëgjoja trokëllimën e lugëve në pjata. Nuk dija nga ti a nisja.

Më në fund vendosa. Nuk kisha përse të vrisja mendjen. Një femër më hyri në shtëpi, do ti merrja punët shtruar. Si një mashkull i regjur pa shumë hollësira të panevojshme dhe sentimentalizma. Nëna lodhej gjithë ditën, do shkonte shpejt të flinte në dhomën e saj. Do ti sqaroja të gjitha enigmat e kësaj bukurie të ardhur papritmas në mbrëmje.

Mblodha pjatat dhe i vura në lavapjatë. Nëna më erdhi pranë dhe më pëshpëriti:

‘-Përse ka ardhur kjo vajzë, hë? U ul për të ngrënë në tavolinë si në shtëpinë e vet? Biro mos më ke bërë ndonjë proçkë dhe nuk ia thua nënës?

‘-Jo moj nënë jo,’- e qetësova.

Ajo tundi kokën e pabindur.

I mbusha Nexhit një gotë me qumësht. Ajo më falënderoi pa më parë në sy. Dreq o punë me këto fermat, kur ia kish qejfi, përse nuk më kish rënë në sy qysh më parë. Por pa e bërë të gjatë hyn zduq e zdruq në shtëpi.

Nëna iku në dhomën tjetër. Pa e zgjatur i futa duart Nexhit në gji. Ia shtrëngova fort cicat dhe thithat e vogla. Ajo u ndeh dhe u përdrodh, ndoshta nuk e priste veprimin tim. E putha me afsh në buzë e tulta. Ia thëthiva me neps nishanin e zi. Buzët i kish të thata dhe nishani i zi ish i thatë gjithashtu. Nexhi mundohej të mbrohej, të shkëputej . Trupi i saj i brishtë dridhej në krahët e mia. Por unë ëhë e kisha mbërthyer si në mengene. Më në fund ajo shkëput prej meje, largoi kokën me shikim trishtuar.

E pashë me inat.

‘-Nuk do,’- hungërita,-‘ atëherë pse erdhe tek unë?’

‘-Erdha,’- murmuriti ajo kokulur.’- Mos bëra vallë gabim?’

‘-Jo. Po përse?’

‘-Nesër shkoj në Tiranë, kam konkursin e pikturës.’

‘- Dhe ti erdhe tek unë, me një njohje gjysmë ore?’

Ajo mblodhi supet dhe vari kokën poshtë.

‘- Mu duke djalë i mirë, prandaj. Autobusi niset në orën tre të mëngjesit. Shtëpia jote është pranë stacionit të autobusëve,’- mërmëriti.

Hëm, djalë i mirë! Unë pa e zgjatur dhe pa ja vënë veshin arsyes së saj e mbërtheva nga shpatullat dhe e putha përsëri. Dëgjova hapat e nënës. U shkëputa prej Nexhit.

‘-Mund të flini në divan,’- iu drejtua nëna Nexhit,- ‘ti shtrova rrobat.’

Nëna iku. Por nuk ndenji pa ma bërë me shenjë që të shkoja të flija dhe unë e të mos bëja ndonjë marrëzi. Po ku më rihej mua. Të kesh një femër në shtëpi, që të ngre në havadan dhe të bësh gjumë të qetë.

Mbaja vesh frymëmarrjen e rëndë të nënës, shoqëruar me fërshëllimë si lokomotivë. Frymëmarrjen e butë të Nexhit dhe trokëllimën e fortë të orës së madhe të varur në mur. Isha i gjithi i ngrehur. Zemra më rrihte me vrull. Goja më ish mbushur me lëng. Nuk mund të rezistoja më. Pa e zgjatur u ngrita, eca në majat e gishtërinjve, ngrita kuvertën që mbulonte Nexhin dhe u ngjesha pas trupit të saj të ngrohtë.

‘-Çfarë do?’-ia bëri ajo.

Si ktheva përgjigje. E putha e shtrëngova, mezi mbushesha me frymë nga dëshira e shfrenuar për të bërë seks me të. U kërleshëm. Ia thitha me afsh nishanin e zi. Ia copëtova cicat me majat e dhëmbëve. Duart më lëvizën me shpejtësi drejt mbathjeve të vogla të mëndafshta të Nexhit. Ajo filloi të qante. Kryqëzoi këmbët dhe u zbyth në cep të divanit. Në errësirë dallova ndriçimin drithërues të lotëve dhe frikën e hapur në sytë e saj. Pëshpëriti zë dredhur.

‘-Të lutem Tani, të përgjërohem. Mos më bëj gjë. Jam për konkurs. Nuk kisha ku të shkoja. Besova dhe trokita në derën tuaj. Kur të kthehem do jem e jotja, më bëj ç’të duash.’

Dëgjova zhurmën e derës së dhomës ku flinte nëna. Pa e zgjatur shkava prej shtratit të Nexhit dhe shkova në shtratin tim...

-Dhe e le, nuk ia bëre atë punë?- E pyeti Shefkiu me nënqeshje cinike në buzë.

-Jo, nuk ia bëra,- u përgjigj Artani.

Shefkiu dhe Palo vështruan njeri tjetrin.

-Atëherë ku është çudia,- shtuan ata,- nuk të rihej pa na i treguar ne hë? Le Nexhin të ikte pa ja ngritur këmbët bigë?

- Po e lashë të ikte pa ja ngrita këmbët bigë, -ua ktheu Artani i nervozuar. Flaku cigaren e shkeli me majën e këpucës dhe u largua pa kthyer kokën. Shokët nuk e lanë të përfundonte historinë. Në mëngjesin e ftohtë, ai e përcolli Nexhin deri në stacionin e autobusëve të linjës. Nexhi dridhej prej të ftohtit. Iu var në qafë dhe e puthi me buzët e plota, të tulta e të lëngështa prej vesës mëngjesore. Sytë e saj shkëlqenin prej mirënjohjes.

Kur u kthye në shtëpi e gjeti të ëmën ngritur, me sy të merakosur dhe me xhaketë të trashë leshi në dorë.

‘-Si e lamë atë vajzë të udhëtonte në këtë mëngjes të ftohtë me xhaketë të hollë,’- i tha nëna.

Vonë iu kujtua, Nexhi e kish pyetur gjatë vallëzimit, ku banonte. Në shtatë katëshi, i kish thënë ai. Një rrugë larg nga stacioni i autobusëve? E pyeti ajo. Po.

Shefkiu dhe Palo filluan të prashitnin mes tyre, duke pirë cigare paf- puf. Tanit i paska shkruar në shtëpi Nexhi me nishan në buzë, bomba e fshatit Drenovë. Për këtë Nexhi plasi grushti një javë më parë në shkallët e Pallatit të Kulturës. I mjeri Tani, i lëshon goja lëng për Nexhin. Kërkon të mburret në sy të tyre dhe krijon ëndrra në ditë me diell. Ai asnjëherë nuk është dalluar si joshës i femrave. Kur e futën të bënte seks me Xhulinë këmbështrembër, kurvën me nam, dridhej si epileptik. Dhe kur mbaroi atë punë qe bërë i verdhë dyllë. Qëndronte mbi Xhulinë palëvizur. Vështronte si hutaq rreth e qark. Kurva Xhuli u grind dhe e shtyu me gju.

‘-Nga ma gjetët këtë qullac,’- u grind ajo.- ‘Pa e futur u prish më keq se lepuri.’

Një javë pas bisedës. Ata qëndronin ulur si zakonisht në shkallët e kinoteatrit ‘Çajupi’. Shefkiu luante me tre topa të bardhë, të vegjël ping-pongu. Ai do merrte pjesë me numra shpejtësie në grupin e estradës së ndërmarrjes. Palo pinte me kënaqësi, me gllënjka të vogla fërnetin e zi me belladonin e mrekullueshëm. Faqoren petashuqe me lëngun e fërnetit e mbante të fshehur në xhepin e brendshëm të xhaketës.

Artani sy picërruar prej tymit, pinte cigare ‘DS’. Kish kaluar një javë e vështirë qysh nga ajo natë e mahnitshme. Ndjente shumë mall për Nexhin. I kish ikur gjumi. Risillte nëpër mend refrenin e këngës kushtuar asaj: ‘Do ta puth nishankën’ë që ma ke në buzë. Po të duash ti Nexhi, le të bëhem urë.’ Askujt nuk i kish treguar tekstin e këngës kushtuar Nexhit. Do ta luante në kitarë.

Cigaret u mbaruan. Vetëm në kinkalerinë e Çomë Gajtani kish ‘DS’. Ai i mbante nën banak. Çomë Gajtani ish kushëri i parë i nënës së Artanit dhe xheku ruante ndonjë paketë ‘DS’ për të.

-Di vijë ndonjë me mua të shkojmë të marrim cigare, -u drejtua Artani shokëve.

-Shko vetë,- i tha Shefkiu dhe shau nëpër dhembë. Një prej topave të vegjël i shpëtoi nga duart, u rrokullis në asfalt dhe u shkel prej kalimtarëve. Artani iku. Shefkiu vazhdonte të grindej për shkeljen e topit. Palo indiferent rrëkëllente fërnet.

Përtej bulevardit të postës së vjetër u shfaq Nexhi. Veshur me xhaketën e hollë, të bardhë dhe fustanin me lule. Ajo sa ish kthyer nga Tirana dhe e kish fituar konkursin e pikturës. Mezi priste të takonte Artanin.

-Palo, shiko Nexhin. Në trotuarin e postës së vjetër,- ia pat Shefkiu,- ta thërres?

-Lëre dreqin, ti nuk e njeh,- i foli Palo me bezdi.

-Punë e madhe! Nexhi!- thirri Shefkiu dhe u turr drejt saj.

Vajza ndaloi. Vështroi e hutuar nga i erdhi zëri. Kur pa një djalë të huaj që po afrohej, bëri të largohej.

-Nexhi të lutem mos ik. Vetëm një pyetje kam,- iu lut Shefkiu.

Vajza ngriti me një lëvizje nazike flokët e zinj dhe kaçurrela dhe qëndroi e ngrehur para djalit të huaj. Priti. Shefkiu ndaloi dy hapa larg vajzës dhe foli me të shpejtë.

-Doja të pyesja për Artanin, - i tha ai.

-Po,- ia bëri vajza dhe i rrahu zemra me vrull ishte gati ta pyeste ku është? Ai djalë u tregua fisnik me të.

-Kam vënë bast. A është e vërtetë që keni fjetur në shtëpinë e tij?

Nexhi në fillim u skuq, u zverdh, më pas u nxi prej inatit. Sa bastardë janë njerëzit. Vënë baste!

-Nuk e di kush është ky Artani. Të lutem më lërë të qetë,- i tha ajo dhe u largua me hapa të shpejta.

-Nexhi, nëse ke qenë në shtëpinë e tij, mirë bëre që nuk ja le, - thirri Shefkiu nga pas dhe qeshi me sarkazëm, me zë të lartë, -Tani Buzeli është një kërriç i tëri dhe me biografi të prishur. Më beso e bukura Nexhi, po të kishe ardhur në shtëpinë time do të kisha mbajtur si princeshë.

Nexhi nuk i ktheu përgjigje, Rrëzoi kokën në gjoks e mbytur prej ngashërimit. Artani mund të ish një naiv i mjerë, ndërsa ky një i poshtër.

KRISTAQ TURTULLI

Korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

NË PELLGUN E FATIT

2011-07-27T09:05:00.002+01:00

Bilall Maliqi

Edhe pas katër stinëve rri mbyllur

Në vetminë tënde tani të dryshkur

Mbyllas të rri edhe kujtesëmbresa

Sikur ky reliev mu në mes trekëndëshit

Zbute mallin e shtrirë n’katror dhembjeje

E kjo dhembje nuk ka tjetër gjuhë

Ajo flet e këndon për shpresën e shkrirë

Në kujtesën e rënduar banon jetësisht

Peshë ka ky mall, i lagur është lotësisht

Lutem për ty, për dhimbjen që pjell zi

Në mes faqeve të ndara malli banon

Rruga lidhet me ëndrrën e paparë kurrë

Je pjesë e ëndrrës sime të degdisur

Aty të kam mu në skenën e përlloçur

Më s’ka rehati shpirti im i lodhur

Nga zabel vuajtjesh është shtrydhur

Si ti radhis fjalët në ditar të grisur

Kur koha nuk i ruajti zjarret e pafikura

Dikur në motet e shkrira në klishe malli

Ato i vargëruan, e i ruajnë diku engjujt

Humb kohë në katror të vogël dhome

Dëshmi i ke ditët e netët e shpeshta

Që shpupurish kujtimet si në përralla

E ti, futesh në barkun e ëndrrave plle

Shko tani e futu në pellgun e fatit

Kërko dashurinë e pakërkuar kurrë

Në do të takohesh me të, koha ndalet

Edhe tik-taket e orës nuk do të rrahin

Engjujt do të mërziten për këtë fat(keq)

Do të lotojnë mbi ditarin e vargëruar

Në kohën e dashurisë së rilindur

Hej, Portën hapur e ke në timin shpirt

Kur të duash kthehu sybukura ime

Të presin muzat buzëqeshur

Do të hysh në të miat vargje

Sall edhe njëherë, e s’të lëshoj më kurrë…

Preshevë, 26 korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

Ketërusha *

2011-07-27T09:03:00.000+01:00

(poezi)

Nga Përparim Hysi

Është korrik dhe kam dalë që të gjuaj thëllëzë a lepur

Por ja tek shoh përballë:shoh një vajzë të shkathtë si ketër.

Ula çiften që nga krahu,se mos trëmbet "ketërushja?!"

Po s'e zgjati,çapin ngau,në anë tjetër,"vogëlushja"

-Dal,- i them,- moj ketërushe;dale të këmbejmë dy fjalë

Ngriti kokën,mbuluar skuqja,e qëndroi me mua përballë.

-Siç e sheh,për gjah kam dalë,për thëllëzë apo për lepur

Mos e di,zotrote,vallë ndonjë strofkë ku rrinë fshehur?!

Dhe "ketrushja" krejt e skuqur,zuri vëndin ma tregojë

Se thëllëza edhe lepuj kish parë vetëm tek përroi

Se ish vapë e kishin etje,tek përroi venë e pinë

Veç atje,more zotëri,çiftja jote shkrep,beqim?!

Pastaj ajo ngau përpara,unë nga pas,sigurisht

Po,kur sosëm tek përroi,gjah nuk kishte çuditërisht!!!

-Ua,- bëri e habitur,- s'paska as thëllëzë as lepuj?!!!

Siç e sheh,more zotëri,çiftja jote mbeti shkrehur.!!!

-Jo,- i thashë,moj ketërushe,çiftja ime nuk rri shkrehur

Do të "vras" ty,bukurushe,mëndjen top e kam mbledhur.

Dhe e zbraza"çiften" time,mbi ketrushen tek burimi

Nëpër hambulla jam kthyer,goxha"gjah" bëri Përparimi.

* nga cikli "Prushi i dashurisë",vjersha është ripunuar.

26 korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

FISNIKU DHE HORRI

2011-07-27T08:43:00.002+01:00

SHPENDI TOPOLLAJ

Kur e dëgjon për herë të parë emrin e Kampit të Vlashukut, sepse pandeh se po flitet për ndonjë kamp pushimi. Nuk e di se kush të ngatërron më shumë; fjala kamp apo Vlashuk që tingëllon butë e gati me përkëdhelje. E vërteta është se kemi të bëjmë me diçka krejt tjetër: ai ka qenë një vend pune të detyruar, ku mundimet kanë qënë kaq të mëdha, sa dhe vetë atyre që kanë vuajtur dënimin mes asaj baltovine të pafund, ku ta pinin gjakun mushkonjat e shushunjat, gati u duket si një ëndërr e keqe.

Të burgosurit e këtij kampi, kryesisht i kishin sjellë nga ai i Urës Vajgurore, ku i kishin vënë të ndërtonin aeroportin ushtarak. E rëndë kishte qënë puna dhe atje, por kjo këtu, për hapjen e një kanali të madh vaditës të quajtur Vjosë - Levan - Fier, ishte ç`ishte.

Çahej një kodër tej për tej në formë skarpati, mbi njëzet metra e thellë, me qëllim që të betonohej tuneli e pastaj të mbulohej me dhe nga sipër. Mirëpo, sapo nisnin shirat, gjithë mundi vente kot, pasi dheu duke qënë i butë dhe faqet anësore shumë të larta, kishte shembje masive. Jo se nuk mërziteshin të burgosurit, por në vetvete ngushëlloheshin duke thënë se ishin me fat që shembjet ngjisnin kur ata flinin, se po t`i zinte kur punonin, vështirë të shpëtonte ndokush gjallë. Vështirësitë e përbashkëta dhe puna në kolektiv, pa folur për fatin e njëjtë; se të gjithë thuajse ishin dënuar fare kot, i kishin lidhur fort të burgosurit që ishin nga të katër anët e vendit. Kurse gardianët, sikur të mos mjaftonte halli që i kishte zënë, silleshin shumë keq me ta, madje dhe i godisnin e fyenin pa asnjë shkak.

Mirë profesor Hysni Alimerkon, nga Tragjasi që e akuzonin për formimin e një grupi opozitar, por ç`dreqin kishin me avokatin Jani Ikonomi nga Narta e Vlorës i cili duke qenë me punë në Peshkopi, ku nderohej e respektohej nga të gjithë, vuri kandidaturën për deputet i pavarur, pasi kështu kishte lexuar në gazetat komuniste dhe vetëm për këtë i hëngri plot njëzetepesë vjet dhe tani orë e minutë e vinin në lojë:

- Ec deputet! Jepi belit deputet!

Ndjehej keq avokati i gjorë por ç`të bënte. Me gardianët bënte si bënte, se fundja analfabetë ishin, por inatin më të madh e kishte me operativin e sigurimit, Ademin që ishte nga Progjia e Gjirokastrës. Ky duke qënë si më i shkolluar dhe me shumë pushtet, i nxiste dhe të tjerët që t`ja nxinin jetën avokatit. Kështu që Jani kishte shumë arsye që ta urrente me gjithë shpirt këtë oficer sigurimi zemër katran që sa herë e ndeshte, ndërronte rrugë.

Ademi, si shumica e kuadrove që shërbenin në Kampin e Vlashukut, e kishte marrë me vete dhe familjen, kështu që shtëpinë e kishte pranë kampit. Një ditë u hap fjala se Ademi e kishte djalin shumë të sëmurë, pasi kishte marrë një të ftohtë të rëndë. Ishte viti 1953 dhe antibiotikë ishte gati e pamundur të gjeje. Ato sapo kishin hyrë në Shqipëri me pakicë dhe ishin shumë të kushtueshme. Si balta e Vlashukut ishte bërë Ademi. E kishte humbur fare pusullën.

- Paska ndjenja dhe ky derr - tha dikush.

- Sidoqoftë është baba - ia priti një tjetër. - që vazhdoi - Tek fëmia askush nuk duron.

Sido që Ademi vetë ishte i pamëshirshëm, të gjithë të burgosurve u erdhi shumë keq për të birin. Fundja ç`faj kishte ai?

Dha e mori doktori i kampit Isuf Hysenbegasi (Starova) që ishte dhe vetë i dënuar si pjesëmarrës në grupin e deputetëve, por nuk kishte ç`të bënte më shumë se sa t`i vinte kompresa me ujë të ftohtë dhe t`i jepte për të pirë aspirina. Ai më mirë se kushdo tjetër e kuptonte se jeta e djalit, në këto kushte, ishte e pashpresë. Ai edhe vetë kishte një vajzë që tani duhej të ishte nja nëntë vjeçe. Atë kishte shumë pa e parë, pasi bashkë me të ëmën italiane, qenë larguar nga Shqipëria, fill pas arrestimit të tij. Sa mirë kishin qënë atëhere. Ai qe dashuruar me të shoqen kur kishte qënë student në Romë. Pastaj ishin martuar dhe kishin ardhur në Vlorë, ku për të si otojatër, kishin shumë nevojë. Mirëpo më pas, e kishin arrestuar së bashku me të vëllanë i cili kishte vdekur gjatë torturave në hetuesi. E shoqja s`kishte nga t`ia mbante, ndaj mori të bijën dhe shkoi tek njerëzit e vet.

Papritur dikush trokiti dhe doktori duke menduar se mund të ishte ndonjë i dënuar që donte të vizitohej, çeli derën. U gëzua kur pa Jani Ikonomin.

- Eja avokat. Ç`e mirë të solli?

Ai në të vërtetë e priste me kënaqësi takimin me të, pasi kishin se ç`bisedonin.

- Kam dëgjuar... - tha avokati që nuk e kishin lënë as të mbronte veten e tij - Kam dëgjuar se Ademi e ka shumë të sëmurë djalin.

- Sëmurë është dhe s`dihet se si do t`i vejë filli. Zor se shpëton. Unë nuk di ç`të bëj me të. Po e shkrin temperatura.

- Për këtë kam ardhur - foli me një zë të shtruar Jani. - Para ca kohe, ata të familjes më sollën tre flakon penicilina, për ç`do të papritur. T`i solla që t`ia bësh atij fëmije.

Doktori gati u përlot:

- Fisniku po fisnik mbetet.

Dhe pasi i rrahu shpatullat me dashuri avokatit, shtoi:

- Të lumtë or burrë.

Pastaj, gati duke fluturuar, pasi mori çantën, shkoi drejt e tek operativi që po mundohej të lidhej me aparatin e vjetër të telefonit, tek zyra e oficerit të rojes, me ata të qendrës.

- Zoti operativ - shpejtoi të fliste gati duke iu marrë fryma, - E shpëtuam djalin.

Ademi, i hutuar, s`po dinte ç`të pyeste. Por doktori nuk e la gjatë në atë gjendje:

- I gjetëm gjilpërat.

- Si i gjete?

I gjetëm dhe janë penicilina të mrekullueshme. Për dy ditë djali do të ngrihet në këmbë.

Po të mos e pengonte detyra, Ademi do ta kishte përqafuar doktorin. Por u mjaftua vetëm duke bërë pyetjen:

- Po ku?..

- Deputeti - i shpëtoi doktorit. - Atij ia kishte sjellë familja dhe ai i dha për djalin tënd.

Ademi mbeti ngushtë. Ndjehej dhe si i turpëruar. Si pa kuptim, nga që s`dinte ç`të thosh tjetër, pëshpëriti:

- Qerratai...

Kurse me vete mendoi: “Dhe unë budallai tallesha me të në sy të të tjerëve. Sa gabim.”

Por nuk kishte kohë për të tilla arsyetime. I dha urdhër një ushtari të armatosur që ta ndiqte pas dhe së bashku me doktorin dolën nga postblloku dhe u drejtuan për nga shtëpia.

Djali përpëlitej në kllapi, mes një temperature përvëluese. E ëma i rrinte tek koka dhe qante në heshtje me lot nëne, po aq të nxehtë.

- Mos qaj, se tani ia hodhëm.

Ajo me zë të dridhur, vetëm pyeti:

- Si?..

- Ja do t`i bëjmë këto gjilpëra dhe ç`do gjë do të kalojë. Janë penicilina.

- Po ku i gjete o doktor vëllai? - i belbëzoi me zë të dridhur gruaja që ende s`po u besonte veshëve.

- Na i dha njëri. - dhe s`e zgjati shumë Ademi.

- Epo ju shtoftë ymri atij dhe fëmijëve të tij. Edhe ty doktor që u bëre copë për djalin tonë, si ta kishe fëmijën tënd.

Doktori s`u ndje. Hoqi në zemër dhe vetëm kaq. Ai ishte i zënë me përgatitjen e gjilpërës.

Në darkë djalit të operativit, i ra temperatura. Ai hapi sytë dhe filloi të reagojë. I dhanë nja dy lugë kos për të ngrënë. Të nesërmen në tërë kampin u hap fjala se vogëlushi shpëtoi. Të dënuarit u ndjenë shumë më të lehtësuar. U nisën në punë me forca të reja.

Pas gjilpërës së tretë, kur të burgosurit kishin ngrënë drekën, doktor Isufi thirri në ambulancë Jani Ikonomin. Jani pastroi lopatën dhe pak në qejf, u nis për tek dhoma e doktorit. E dinte se me të mund të bisedoje për gjëra interesante, por ai i gëzohej edhe faktit se doktori mbante në dhomë edhe një breshkë që e quante Ana, një lejlek që ia kishte vënë emrin Saip dhe një qen që e kishte quajtur shkurt anglisht, Dog. Të gjithë të burgosurit ishin miqësuar me këto kafshë. Breshka nuk dilte nga kutia ku e kishte futur doktori, por Saipi dhe Dogu, sa herë të burgosurit rreshtoheshin dhe niseshin me kazma e lopata për tek kanali, i ndiqnin nga pas. Dhe prisnin aty me orë të tëra, gjersa mbaronin punë, për t`u kthyer së bashku me ta. Edhe të burgosurit do hiqnin diçka nga goja e tyre, për t`i ushqyer këto kafshë që i donin më shumë se ata njerëzit e veshur me uniforma.

Jani, si zuri vend në anë të krevatit të vizitave dhe përkëdheli kafshët që u gëzuan sa e vunë re, e pa doktorin drejt e në sy, sikur deshi t`i thotë: “Përse më thirre?”

- Pardje - filloi doktor Isufi, - nuk pata kohë të të falenderoja. Ti e pe, koha nuk priste. Sot të thirra ta pimë bashkë një kafe.

- Të faleminderit doktor - u përgjigj avokati që kishte kohë pa e provuar shijen e kafesë.

Doktori vazhdoi:

- Si mjek e si prind, të them se ke bërë një mirësi të madhe. Ai djalë jetën e ka nga ty. Shpëtove një fëmijë edhe pse i ati i tij me shokë, vetë ne na ndanë nga fëmijët tanë për së gjalli dhe na bënë që dashurinë prindërore ta tregojmë... tek ky qeni.

- Unë bëra atë që do të bënte secili nga ne, doktor.

- Ata për ne nuk do ta bënin kurrë këtë or vëlla. Ja përse ne jemi shumë më të mirë se ata. Pastaj të gjithë e dimë se Ademi...

Jani nuk e la të vihej më tej në siklet:

- S`prish punë. Mbase do e vrasë ndërgjegja, pas kësaj.

- Sidoqoftë ai më porositi të të them se sa kushtojnë ato gjilpëra, se dihet, këtu ti ke nevojë dhe për dhjetë lek.

Jani ndjeu një të skuqur të lehtë në fytyrë.

- Ç`kuptim do të kishte nderi, sikur të më paguanin për të?

- Ke të drejtë. Por unë e kisha porosi.

Pastaj, duke pirë kafetë, e ndërruan bisedën. Që atë ditë ata u afruan akoma më tepër.

Një mbasdite, tek doktori erdhi me vrap dikush dhe e njoftoi se është shumë keq Bejo Vrazhdo. Ky ishte një fshatar trim nga Bolena që e kishin dënuar me pesëmbëdhjetë vjet burg, nga që kishte strehuar vëllanë e tij që ishte diversant. Sapo dëgjuan këtë lajm, doktori dhe Jani që u ndodh aty, vrapuan tek kapanoni dhe u gjendën tek krevati i Bejos. Ai nuk nxirrte zë, por merrej vesh që po kalonte një situatë kritike. Doktori si i vuri stetoskopin, konstatoi se ai kishte marrë një të ftohur të rëndë. Kish duruar sa kish duruar, por kur panë se po e mbyste kolla, shokët vendosën të thërresin mjekun. Ky menjëherë u nis për tek komisari Shyqyri Pojani që në të vërtetë nuk qe njeri i keq, por i thanë se qe larguar për në Fier. Me qenë se komandanti ishte në një kurs që organizonte Ministria dhe atë e zëvëndësonte operativi, doktori dhe Jani, shkuan të takonin Ademin. Për çudinë e tyre, ky po u qëndronte rëndë.

- Ç`doni ? - i pyeti me arrogancë.

Ata, si të turpëruar filluan të shpjegonin se Bejua, kishte nevojë për ilaçe se ishte shumë i sëmurë.

- Të nisim ndihmës mjekun në qëndër për furnizim se nuk kemi fare ilaçe - e mori fjalën doktori.

Ndihmës mjeku ishte nënoficer aktiv. Por donte urdhër që të largohej nga reparti.

- Ty të vjen keq për Bejon që ka strehuar armikun e pushtetit popullor? - iu hakërrye operativi doktorit. - Mua më shumë më dhimbset Dogu yt, se ai. Le të ngordhë qeni!

Kur dëgjoi këto fjalë, Jani bëri dhe një përpjekje se mos e thyente ai operativin:

- Zoti Adem, është njerëzore...

- Kujt i thërret në emër mor harbut. Mos më ke prerë kërthizën, mor burgjez i fëlliqur, që më thërret në emër. E di ç`të punoj!

Të dy “burgjezët”, si e panë se ç`do gjë ishte e kotë, u larguan të dëshpëruar. Operativit nuk iu durua pa i thënë edhe një herë:

- Jepi belit deputet! - dhe qeshi me qesëndi.

Doktor Isufit nuk iu ndenj pa thene neper dhembe:

- Eshte e tmerrshme; por ka diçka shumë më të thellë se ky kanal i mallkuar që po i ndan shqiptarët nga njeri tjetri. Diçka që do ta vuajmë gjatë. Mjerë Shqipëria!

Në ditët që pasuan, doktori e mori bolenasin në infermieri. I shërbeu sa mundi, por ai mbylli sytë në duart e tij. Aty ishte Jani Ikonomi që ato ditë i sillte racionin e tij të çajit, dhe të heshtur qëndronin një qen, një lejlek dhe një... breshkë.

Fjala e Lire - Free Speech

Eminesku dhe Lasgushi – poetët e përjetësisë

2011-07-27T08:42:00.000+01:00

Shpendi Topollaj

Aty rreth vitit 1880, kur Mihai Eminesku, shkoi në Konstancë për të bërë realitet ëndrrën e tij për të parë Detin e Zi, unë nuk e di në e kishte ngritur populli rumun, në shenjë nderimi, përmendoren për mjeshtrin e hekzametrit, Ovidin e lirisë së ndjenjave dashurore, të syrgjynosur nga Oktavian Augusti në atë cep të perandorisë romake që aso kohe quhej Tomi. Por jam i sigurtë se ky erudit i shquar dhe njohës i letërsisë së vjetër dhe i korifejve të filozofisë, pa tjetër që e kishte lexuar, e ndofta dhe mësuar përmendësh, pasi kjo ishte në përputhje me natyrën e tij, atë strofën e famshme tek “Metamorfozat”, ku thuhet:

Ja, më në fund, mbarova këtë vepër,

Q`as zemërimi Jovit dhe as zjarri,

As koha që rrënon e bren gjithçka

S`do mundet ta humbasë, ta shkatërrojë.

Edhe pse për fatin e keq të tij, të popullit të mirë rumun dhe të të gjithë qytetarëve të kulturuar të botës, ai jetoi fare pak, vetëm 39 vjet, duke i mbyllur sytë përgjithmonë, nga një gur i vogël llastiku me të cilin e qëlloi i çmenduri Petre Poenaru, atje në atë sanatoriumin, ku e kishin mbyllur dhe vetë poetin, me veprën që la pas, pra me ato lirika të magjishme, poemat “Luçiferri”, “Përrallat e blinit”, “Ylli i Dritës”, “Letrat”, “Kelini”, “Perandor dhe proletar”, “I varfëri Dionis” etj. etj. dhe sidomos me vënien në baza të shëndosha të gjuhës rumune, ai jo vetëm përsëriti si pakkush lavdinë e Ovidit, por edhe e ktheu atë varrin në varrezat “Bellu”, pranë një bredhi dhe një bliri që ai i pat dashur aq shumë, në një vend të shenjtë për pelegrinazh shpirtëror të njerëzve, nga të katër anët e botës.

Ky poet që siç u shpreh në fjalën e tij të lamtumirës Grigore Ventura që ... “nuk ka qënë i askujt, por i të gjithë rumunëve”, nuk kish se si të mos qe dhe i të gjithë shqiptarëve.

Nuk kish se si të ndodhte tjetërsoj me këtë gjeni (dhe gjenitë u përkasin të gjithë popujve) për të cilin krahasimisht, dikush është shprehur se “Nëse Gëte do ishte shojtur në moshën e Emineskut, Gëtja nuk do të kujtohej fare”. Gjithashtu Eminesku, zuri një vend të veçantë në zemrat tona, pasi ai mbetet përfaqsuesi më dinjitoz, i të gjithë vlerave të mëdha të popullit mik rumun, i cili gjithmonë e ka mbështetur sinqerisht, çdo lëvizje kulturore dhe atdhetare të shqiptarëve, e kryesisht të atyre burrave të shquar që u strehuan në vendin e tyre.

M. Eminesku ka folur shqip në sajë të punës mjeshtërore të Lasgush Poradecit, Mitrush Kutelit, Rexhep Ismajlit, Vehbi Balës, Dhori Qiriazit, Qazim Shemajt etj. për të mbërritur tek i njohur Perikli Jorgoni i cili së shpejti nxjerr në botim një përmbledhje më të plotë të poezive të Emineskut, rezultat i një përpjekjeje disa vjeçare.

Por botimi i librit të Lasgushit, nën kujdesin e vajzave të tij Kostandinës dhe Marijes, me titull “Eminesku i injoruar dhe ideologjia e tij popullore – atdhetare”, studim me të cilin ai në moshë fare të re, mbrojti doktoratën, përbën një eveniment shumë të rëndësishëm, jo vetëm për kulturën tonë, por edhe për atë rumune. Ambasadori i Rumanisë, i nderuari George Miku, pasi u njoh me këtë studim të gjatë dhe ndofta më të arririn për veprën e poetit të madh rumun, shkroi: “Ajo është një model i përkryer se si duhen analizuar krijimtaria artistike dhe dukuritë letrare dhe estetike. Në të nuk ka asnjë koncept të gabuar e të vjetëruar, ajo edhe sot, afërsisht pas 100 vjetësh nga trajtimi i saj, na shfaqet e freskët, bashkëkohore dhe moderne”.

Ne sot, pa frikë mund të arrijmë në përfundimin, se ndofta Lasgushi, ishte pikërisht ai që i duhej trajtimit shkencor, kulturor e shpirtëror të veprës së Emineskut, pasi ata kishin shumë pika të përbashkëta, për të mos thënë se kishin mjaft anë të rëndësishme të përbashkëta. Vërtetë Lasgushi jetoi gjatë, 88 vjet, por ata jetuan në një kohë të përafërt, në vende me fate të njejta historike, me përpjekje e luftra të pandërprera për liri e pavarësi. Kultura e tyre ishte e jashtëzakonëshme; ata njihnin mësë miri letërsinë dhe filozofinë botërore dhe e pasqyruan atë në tërë krijimtarinë e tyre poetike. Ata njëlloj provuan varfërinë e shpërfilljen. Të dy u mbështetën fuqishëm tek krijimtaria popullore dhe ditën ta përpunojnë atë dhe ta ngrenë në lartësinë e një arti sublim. Ata si njëri, ashtu dhe tjetri, nuk i duronin në asgjë padrejtësinë dhe reagonin me revoltë dhe burrëri ndaj saj. Të dy i kënduan vendlindjes, i ngritën himne asaj. Të dy u rritën buzë dy liqeneve që patën ndikim të dukshëm në formimin e tyre, njëri atje pranë liqenit të mrekullueshëm të Ipoteshtit e tjetri buzë liqerit të mahnitshëm të Ohrit. Edhe temat që ata përzgjodhën, gati ishin të njëjta; i kënduan bukurisë, mirësisë e dashurisë si askush tjetër, ndaj dhe të dy u mësuan nga të gjithë, pavarësisht nivelit, përmendësh. Ka një përkim të çuditshëm; deri dhe atyre që i mërzitën me ligësi “profesionale”, pra kritikëve dhe redaktorëve zyrtarë, u thurën vargje plot mllef e sarkazëm.

Vetë Lasgushi, u detyrohej shumë rumunëve; atje ai respektivisht në vitet 1933 dhe 37, botoi “Vallja e yjeve” dhe “Ylli i Zemrës”.

Mund të mbahen shumë leksione për miqësinë mes popujve. Mund të nënshkruhen edhe traktate miqësie nga ana e politikanëve. Por ato nuk janë asgjë, përpara lidhejve të pakodifikuara të vetë poetëve, të cilat deshifrohen vetëm me vullnetin, këmbënguljen, sinqeritetin dhe talentin e poetëve, shkrimtarëve dhe artistëve.

I parë kështu, ky libër i porsa botuar me shumë përgjegjësi nga shtëpia botuese Argeta LMG, e zotit Mehmet Gëzhilli, merr një rëndësi të veçantë, pasi i kalon përmasat e një vepre letrare. Ai tregon se urat e miqësisë mes dy popujve tanë, themelet e të cilave janë ngritur në shekuj, do të forcohen akoma më shumë, falë dhe kontributit të intelektualëve tanë, disa nga të cilët po i përmend, duke u kërkuar falje shumë e shumë të tjerëve, njerëzve pra, si George Miku, Dionis Bubani, Kopi Kyçyku.

Edhe pse atëhere pa shumë përvojë, Lasgushi ka ditur të hyjë në mënyrë racionale jo vetëm në botën e pafund dhe të larmishme emineskiane, por edhe të vetë Rumanisë që po përjetonte një zgjim me ardhjen e tij në atë periudhë të pështjelluar tranzicioni.

Lasgushi, na jep fillimisht ndikimin francez, ku natyrisht po vlonte mendimi përparimtar. Këtu nisi me një hov të ri “shkundja nga gjumi” e popullit rumun, me këtë ndikim qenë të gjithë ata që u quajtën me të drejtë “kryeluftëtarë të mëdhenj të atdheut dhe shkrimtarë të shquar”...

Por nuk mund të anashkalohej ndikimi i të gjithë atyre që pasi u shkolluan në Gjermani, sollën prej andej ide të reja dhe që aq bukur këtë ndikim e ka përmbledhur në kumtesën që mbajti në Akademinë rumune M. Kogalniceanu: ...“pothuajse gjithçka që kam bërë në vendin tim ia kushtoj kulturës gjermane, Universitetit të Berlinit, shoqërisë gjermane, burrave të mëdhenj ... që kanë realizuar unitetin dhe ngritjen gjermane, dhe në flakët e dashurisë për atdheun gjerman është ndezur tek unë edhe pishtari i dashurisë për atdheun rumun”.

Lasgushi, konstaton me mprehtësi për krijimtarinë poetike të Emineskut se “Përmbajtja artistike e poezive të tij dilte mbi nivelin e zakonshëm arsimor të bashkëkohësve”. Madje, kishte nga ata që mendonin krejt gabimisht, se poezia e tij, nuk kishte asnjë lidhje me popullin, me psikikën e tij. Dhe Lasgushi, i referohet Titu Maioreskut që ndër të parët theksoi frymën popullore të vargjeve të Emineskut, duke shtuar nga vetja se “... në të vërtetë Eminesku është endur në jetën e atëhershme letrare pa rënë fare në sy, për t`u bërë i famshëm vetëm pas vdekjes”. Ironikisht, kjo ka ngjarë me shumë krijues të mëdhenj.

Por për Emineskun, Lasgushi, duke u ndalur tek poezia “Ylli...” thotë se ai ...” sjell motivin e një ylli të shuar në gjithësi, drita e të cilit kur ai shkëlqente ishte e padukshme për shkak të largësisë së madhe, por atë ne jemi në gjendje ta shohim vetëm pas mijëravjeçarësh, ndërsa ai ka kohë që është shuar:

Drita e yllit që s`ndrin më,

Ngjitet kupës së qiellit:

Na ish, kur s`e shihte asnjë,

U tret, po vazhda mbeti.

Duke shkruar kështu në atë kohë, pra duke qënë ende student, Lasgushi sikur parashihte fatin e tij, fat i cili gjithsesi kishte nisur që me prerjen e bursës nga qeveria e vendit të tij, pasi ai ndërpret për pak kohë studimet, nga që ishte i sëmurë edhe pse ishte student i shkëlqyer, ç`ka e detyroi të shprehej me indinjatë: “por vullneti im nuk thyhet. Këtu ju jap fjalën time të fortë, se më parë futem në dhet, sesa të mbaroj studimet. Dhe, në mos vdeksha, do t`i mbaroj rregullisht, qoftë me bursë, qoftë pa bursë, bursën i - a u le studentëve pa karakter, pa vullnet për punë, pa përgjegjësi, njerëzore: me një fjalë, sahanlëpirësve që m`i urren shpirti. Jam ... nga ata që s`tremben prej fatit.” E ky fat, për Lasgushin qe i përjetshëm, se sistemi që erdhi, ishte akoma më armiqësor me njerëz si ai.

Në këtë libër që tani e kemi në dorë, bie në sy shpjegimi i gjithë ndikimit të kulturës gjermane tek ky njeri që shokët e quanin “bibliotekë e gjallë”, por që fundja në brendësinë e vet mbeti vetëm rumun, që shkroi për atë popull me atë që Lasgushi e quan “ideologjia e tij popullore – atdhetare”.

Më sipër theksuam, se thuajse në asgjë, nuk është vjetëruar Eminesku. Por vetë Lasgushi, na bën me dije se idetë e tij, për formën e qeverisje janë përparimtare, por tani e kuptojmë se ato janë të tejkaluara; ai kërkon absolutizëm, por pa e ngatërruar atë me despotizëm. Kjo ishte aso kohe në interes të çështjes kombëtare të Rumanisë, ku ai i jepte përparësi fshatarsisë, e cila pa tjetër duhej të karakterizohej nga stabiliteti.

Megjithatë, për Lasgushin, është e kuptueshme se teoritë politike, janë në pajtim me koniukturat social – ekonomike të kohës, ato evolojnë herë pas here. Ajo që mbetet e pa ndryshuar është krijimtaria artistike e cila në rastin e M. Emineskut do të mbetet e njëjta për shekuj e shekuj me radhë.

Kjo më shumë se gjithçka i bën poetët si Eminesku e Lasgushi të pa vdekshëm. Ja pse vetë Eminesku tek poezia “O mëmë” thoshte:

Kur do të vdes, e dashur, mbi kokë mos më qaj;

nga bliri i shenjtë, i ëmbël një degë veç më ndaj,

mbi kokën time degën vendose me kujdes,

le të rigojnë lotët nga sytë e tu, si vesë;

do t`ndjej si hija e blirit më rritet edhe më ...

Gjithnjë do t`rritet hija, un` do fle gjithnjë.

Dhe ata vërtetë flenë gjumin e përjetshëm, por i takojnë përjetësisë, gjë që e pohon edhe vetë poeti ynë L. Poradeci me këtë libër që e plotëson figurën e këtij ylli të poezisë rumune e botërore.
Fjala e Lire - Free Speech

NJË VËLLIM ME TREGIME, NGA AUTORI I BUBULINOS, VIRON KONA

2011-07-27T08:39:00.000+01:00

Nga: Fran GJOKA

arsimtar e publicist

Duke lexuar librin e ri me titullin metaforik “Dielli është imi” të shkrimtarit të mirënjohur Viron Kona, befasohemi me energjitë krijuese, produktin letrar dhe origjinalitetin që na afron pareshtur ky autor me krijimtarinë e tij të bollshme dhe cilësore. Emri i tij, ka kohë që ka tërhequr vëmendjen e botuesve shqiptarë dhe të huaj, e, tashmë, së fundi, edhe të atyre suedezë në Veriun e largët. Nuk është fjala thjesht te numri i librave, që tashmë i kalojnë tridhjetë tituj, por në vlerësimet e shumta që bëjnë lexues, studiues, kritikë të letërsisë, brenda dhe jashtë kufijve të Shqipërisë.

Mjafton të lexosh librin “Blerimi i një fushe me krijime të bukura”, përmbledhje me shkrime kushtuar krijimtarisë së Viron Konës, të përgatitur nga Ibrahim Hadarmataj dhe kupton menjëherë se kjo krijimtari nuk kalon pa u ndjerë dhe pa lënë gjurmë te lexuesi. Siç pohon autori, në një intervistë: “Ashtu sikurse lumi e gjen vetë rrugën e tij, ashtu dhe letërsia e mirë, e gjen vetë rrugën për te lexuesi”. Në librin për krijimtarinë letrare të V. Konës, kanë shprehur vlerësime, për veprën e tij letrare, mbi 65 autorë dhe, po aq, edhe fëmijë e të rinj.

Ndërkohë që, Kona, është nderuar edhe me çmime për krijimtarinë, siç ishte edhe vlerësimi që i bëri UNICEF-i, ciklit të Bubulinos, i përzgjedhur dhe i admiruar veçanërisht nga lexuesit e vegjël shqiptarë, këtej dhe andej kufijve, por tashmë edhe fëmijëve suedezë, të cilët, Bubulinon, e kanë nga librat e kërkuar, madje të futur edhe në program shkollor.

Me këtë rast, do t`i drejtohesha fjalëve të redaktorit të librit “Eh, mor Bubulino!”, në suedisht, Sokol Demaku. Në mesazhet e tij, gjatë kohës së përkthimit të librit, midis të tjerash, në një këmbim mendimesh me studiuesin dhe publicistin e njohur, Prof. Murat Gecaj, shprehej: “Ditët po kalojnë shumë shpejt, por mua nuk po më pritet 17 maji ( 2011). Besoj se do të jetë dita më e lumtur për mua, që arrita të sjell në mesin e miqëve suedezë, Viron Konën, shkrimtarin e vyer shqiptar për fëmijë e të rinj...”dhe më tej: ”Besoj se vizita e tij, këtu, do të bëj jehonë. Këtë e them, nga interesimi i miqëve suedezë...” Dhe, “profecia” e Sokol Demakut doli më se e vërtetë: Viron Kona shkoi në Suedi, për përurimin e librit të tij në gjuhën suedeze. Mediat i kushtuan rëndësi dhe e vlerësuan librin dhe vizitën e këtij shkrimtari të njohur.

Gazetari i njohur suedez Erik Jullander, në shkrimin e tij të faqes së parë, në gazetën “Boras Tidning”, shprehet: “Boråsi (Suedi) tani ka shansin të njihet me heroin e fëmijëve, Bubulinon... Bubulino ka shëtitur tërë Shqipërinë dhe, me siguri, një ditë do shkojë në Mars. Tani ai është në Borås.... Bubulino? Po ky është emri i një fëmije të ri shqiptar, ku flitet për jetën e tij në librin me 12 vazhdime. Tani kemi librin e parë të përkthyer në suedisht, i cili pa dritën këtu në praninë e autorit Viron Kona, në qytetin Borås, që personalisht ndau, në biblioteka, shkolla dhe nxënës. 300 ekzemplarët e librit, të botuar në suedisht. Librat e tij janë të përshtatshëm për klasat e ulëta e të mesme dh, qëllimi është që mos të jenë vetëm të këndshëm për lexim, por që të kenë edhe karakter mësimdhënjeje.

Vizita e parë në vendlindjen e Astrit Lindgren, nuk e ka zhgënjyer Vironin.

“-Pipi Çorapegjata është përkthyer në shqip, prandaj unë dua të shkruaj një libër për Bubulinon në Suedi.

-Bubulino dhe Pipi pajtohen shumë mirë me njëri – tjetrin?

-Plotësisht...”

Tashmë, dëshiroj të ndalem shkurtimisht te libri, që kemi në duar, “Dielli është i imi”. 13 tregimet e tij përfaqësojnë tematika të larmishme, subjekte dhe fabula interesante, të vendosura në imagjinatën e pasur të Viron Konës, të gdhendura me daltën e “mjeshtrit” ose të endura me pasion e dashuri, në laboratorin e tij krijues. Ashtu si në veprat e tjera, edhe gjatë leximit të këtij libri, ndiejmë dhe kuptojmë lehtësisht se fabulat, episodet e ndodhitë interesante të tregimeve, në shumicën e tyre, janë ngjarje të përjetuara nga vetë autori. Siç thotë me të drejtë Gëtja: ”Çdo shkrimtar, në një farë mase, paraqet në veprat e tij vetëveten, shpesh edhe kundër vullnetit të vet”. Duke qenë me cilësi të rralla vëzhguese, duke shfaqur dëshira dhe interesim të vazhdueshëm për të njohur shumanshmërinë e jetës dhe të veprimtarisë njerëzore, Viron Kona ka grumbulluar në mendjen e tij krijuese një material të pasur lëndor, që përfshin vlera shqiptare, tradita dhe zakone, arkeologji, kulturë, gjeografi dhe shkencë e, mbi të gjitha, një pasuri të jashtëzakonshme shpirtërore, që ndodhet e shkrirë në librat e tij të shumtë, për të rritur dhe për fëmijë. Tregimet e këtij libr, afrojnë vlera artistike me theks kombëtar dhe njerëzor, i falin lexuesit emocione dhe mesazhe të qarta e mbresëlënëse. Autori ka gjithnjë prirjen të shkojë në çdo skaj të vendit, duke shpalosur përpara lexuesit bukuritë dhe madhështinë, pasuritë e vyera, por edhe peisazhet e rrallë dhe magjepse, që shfaqen nga Veriu në Jug.

Duke bashkëbiseduar një ditë, për metodën krijuese, Viron Kona më përmendi shprehjen e mençur të Emersonit: “Shënojeni diçka aty për aty. Një shënim, vlen sa një barrë kujtimesh”. Mesazhet e Viron Konës janë mbresëlënëse, të besueshme. Gjejmë në këtë libër tema nga jeta e sotme e refugjatit, nga jeta e vështirë që duhet të përballojë njeriu për mbijetesë, nga jeta e dikurshme ushtarake, duke pikëzuar probleme, ide dhe episode nga këndvështrime të parrahura dhe origjinale, sikurse, ndeshemi edhe me temën e shkollës, ku vet autori duke qenë nga profesioni mësues, na i tregon ato me një gjuhë të pasur dhe tharm letrar e artistik.

“Dielli është imi”, të “rrëmben” si pa kuptuar kohën, sepse buron si një përrua i pastër e i ndritshëm, ai rrjedh natyrshëm dhe pa sforco. Libri të nxit të shfletosh faqet njëra pas tjetrës, duke pritur me padurim e kureshtje mesazhin dhe befasinë e zgjidhjes së tregimit. Nis me tregimin “Duke pirë kafe”, vijon me dy tregime me temë

nga jeta ushtarake e dikurshme, por që në thelb shprehin: njëri efektin dhe vlerën frymëzuese të muzikës së Verdit, (“Ne ishim ushtarë”), tjetri, dashurinë, humanizmin dhe ndjeshmërinë njerëzore,( ”Yllkoja” ). Ndërkohë që libri pikëzon tregime të përpjekjeve të shqiptarëve për të mbijetuar në kushtet e ekonomisë së tregut, të cilat shfaqen me ngjyra të gjalla e jetësore, te tregimet: “Kur digjesh nxjerr mësim” dhe tregimi tepër i veçantë: ”Këpucët e mëdha”. Krahas këtyre, autori na përçon mesazhin, se jeta duhet jetuar dhe, sado e ashpër që të shfaqet ajo, njeriu duhet të dijë të gjejë rrugët që e zbusin këtë ashpërsi, duke zbuluar anët e bukura të jetës. E, në këtë kuadër, më duhet të nënvizoj leksikun e pasur dhe humorin e shëndetshëm që pasojnë këto tregime. Ndërkaq, janë interesante dy tregimet për shkollën se si, ai, ku autori rrëfen me një gjuhë të ngrohtë dhe ndjeshmëri, për ditën e parë në shkollë të një mësuesi,(“Mësuesit”), si dhe tregimi tjetër, ku shpalosen tipa dhe karaktere të ndryshëm, ashtu dhe qendrime, që mbajnë ata në çaste të veçanta të jetës.(“Gjithçka mund të ndodhë”).

Në pjesën e dytë të librit, tregimet e këndshme shfaqen njëri pas tjetrit. Siç vë në dukje edhe vetë autori, ato janë subjekte të mbështetura në biseda anekdotike, të trajtuara artistikisht, me një stil rrëfimi të ngrohtë, tërheqës dhe të rrjedhshëm. Të krijohet përshtypja se autori ndodhet në një tavolinë mes miqsh dhe, bashkërisht, rrëfejnë ndodhi e ngjarje, siç janë tregimet: “Peshku i artë”, “Llulla çudibërëse”, “Dielli është imi” dhe “Mashtruesi”.

Mund të themi se libri ngjason me një mozaik ngjyrash e subjektesh, që e paraqesin jetën shqiptare, me nuanca dhe detaje, me figuracion të pasur artistik. Kudo bie në sy, ajo çfarë është dhe e veçanta tek e gjithë krijimtaria e Viron Konës: thjeshtësia e të shkruarit, bukuria e shprehjes dhe e mendimit, dialogu tërheqës i vlerësuar aq shumë, në studimin e gjuhëtarit të njohur Gjovalin Shkurtaj dhe të shumë autoriteteve të tjera të gjuhësisë dhe letërsisë shqiptare.

Meqenëse kam marrë përsipër parathënjen e këtij libri, dëshiroj të shpreh edhe një vlerësim të veçantë për Eni Jakupin, që ka realizuar me një “gjuhë” të bukur piktorike ilustrimet e librit. Me aftësinë e saj vëzhguese, për të kapur drejtpërdrejtë thelbin e tregimeve, piktorja ka paraqitur çaste kulmore, të ideve dhe mesazheve të tyre, duke i dhënë kështu, njëherazi, vlerë librit në tërësi.

E ftoj lexuesin të nisë t’i lexojë faqet e këtij libri. Kam bindjen se, aty, ai do të ndiej shpirtërisht pulsin e jetës, do të takojë e bashkëbisedojë me personazhe, tipa e karaktere, që diku i ka parë ose i ka njohur; do të nxitet të përfytyrojë peisazhe me bukuri origjinale, që shpesh na kalojnë pranë, pa i ndjerë e pa i vënë re.

Lezhë, 26 korrik 2011

(Shkrimi dërgohet për publikim, te “Fjala e Lirë”, nga Prof. Murat Gecaj)

Fjala e Lire - Free Speech

Heroit të integritetit

2011-07-27T08:33:00.000+01:00

Gani Qarri Cyrih 26 Korrik 2011

Dhimbjet e plagëve të Kosovës së dal nga lufta ishin të mëdha, për mijëra të vrarë dhe të zhdukur që nga fillimi i jetës së saj në liri , gjetja e të cilëve nuk ka përfunduar dhe pritet ende edhe sot. Por plagë të reja dhe të vjetra u thelluan edhe më tepër, pas tendencave afro 12 vjeçare të strukturave kriminale serbe,të ndihmuara nga Serbia , UNMIK-u e herë-herë edhe nga EULEX-i, për zhvatjen e një pjese të territorit të Kosovës ,në veriun e vendit tonë.

Përkundër durimit të treguar nga qeveria e Kosovës dhe shqiptarët në përgjithësi, për vite me radhë, dhe të gjitha përpjekjeve për stabilizimin e gjendjes përmes bisedimeve me faktorin ndërkombëtar si dhe bisedimeve të fundit dirkete me serbin, në veri nuk u arrit kurrë që të stabilizohej gjendja, lulëzonte edhe krimi i organizuar nën regjimi n e sundimi t të bandave kriminale atje.

Madje edhe ata që i patëm ftuar si miq dhe mekanizma me përvojë për ndihmë në vënien e rendit dhe ligjit edhe në atë pjesë të vendit, ata më shumë heshtnin me indiferencë , e jo rrallë edhe ndihmuan keqësimin e gjendjes atje,ku harta e Kosovës kërcënohej haptas që të shqyhej duke u tërhequr sa andej sa këndej,mbi të cilën fare e papenguar përveç bandave kriminale,mbi te kishte ngulur thonjtë fort edhe vet Serbia ,duke humbur gjithë drejtpeshimin e shtetit të Kosovës në atë pjesë vitale të territorit tonë.

Dhe kohët e fundit për veriun e vendit ,nuk flitej më vetëm mbi humbjet qindra milionëshe të buxhetit të Kosovës nga kontrabanda në kufijtë e pakontrolluar,por gjithnjë e më shpesh edhe për ndarjen e asaj pjese dhe bashkëngjitjen e saj Serbisë. Bile, përfaqësuesi serb Goran Bogdanoviq, para kamerave televizive ,sot deklaronte hapur se gjendja e atjeshme nuk duhet të ndryshohej ,sepse qenka fryt i përpjekjeve të tyre 12 vjeçare për tjetërsimin e veriut nga shtetësia Kosovare ,dhe përshtatjen e asaj pjese për zhvatje nga Serbia.

Ndaj ishte momenti i fundit që Institucionet kushtetuese, të ndërmerrnin diçka serioze dhe konkrete për shtrirjen e integritetit territorial në gjithë vendin dhe vënien e rendit dhe ligjit edhe në atë pjesë të Shtetit tonë të ri përkundër vështirësive dhe sakrificave ,jo të vogla për ne.

Kështu që Qeveria e Kosovës e përkrahur unanimisht nga të gjitha partitë politike, të gjitha shoqatat e grupet e mundshme, si dhe popullata shumicë e vendit në tërësi, me datën 25 Korrik të këtij viti , filloi aksionin e domosdoshëm dhe të shumëpritur , të përgatitur dhe udhëhequr me shumë sukses nga pjesa më e ndritshme dhe më e besueshme institucionale,siç është Policia speciale e shtetit për ruajtjen e rendit dhe ligjit në vend, të cilës me të drejt iu besua vendosja e integritetit të nëpërkëmbur territorial dhe kontrollit shtetërorë edhe në pjesët e çakorduara ligjore dhe institucionale të shtetit për afro 12 vite, që nga liria e vendit tonë.

Ata e kryen detyrën me devotshmëri të plotë ,duke vënë kontrollin e munguar ndër vite edhe në dy pikat e rrezikuara kufitare,për të cilat u kërkuan trimëri ,guxim vendosmëri dhe sakrifica të dhembshme, ku gjatë aksioneve të rivendosjes së rendit e ligjit dhe kontrollit shtetëror në ato pjesë, u plagosën disa dhe humbi jetën edhe një hero i rivendosjes së integritetit tonë shtetëror ,polici i nderuar 32 vjeçar Enver Zymberi i cili e përfundoi aksionin me aq përkushtim,duke dhënë edhe jetën për shtetin e tij.

Shpresojmë që mundi dhe detyra e tyre e kryer me aq sukses dhe nder , ta forcoj rendin dhe ligjin si dhe shtetësinë e Kosovës atje, për të cilën u sakrifikua edhe polici i njësisë speciale , emri i të cilit nderon vendin ku ra dhe pikën kufitare të cilën ai me shokë e çliruan.

Rënia e policit Enver Zymberi është rënie nderi për shtetin dhe popullin e Kosovës, ndaj akti i tij meriton të përkujtohet me pietetin e heronjve të mbrojtjes së shtetit dhe integritetit territorial të vendit, dhe pika kufitare ku ai derdhi gjakun e njomë duhet të emërtohet sipas emrit të tij i cili do të jetë gurthemel i mbrojtjes së kufijve tanë nga të cilët nuk guxon më askush të tërhiqet .

I përjetshëm qoftë kujtimi për heroin Enver Zymberin, dhe rënies së tij, përgjithmonë LAVDI!

Gani Qarri Cyrih 26 Korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

At PJETËR MËSHKALLA S.J.

2011-07-27T08:27:00.000+01:00

Portret nga Fritz RADOVANI (Grafikë,lapsë) 1993

25 SHTATOR

1901 – 2011 …

110 vjet ma parë…

ka lé i paharrueshmi

At Pjetër Mëshkalla S.J.

Nga krijimtaria letrare At Mëshkallës:

5. NANË, KTHEJU !

Si shkambi n’për rrymë të shekujve,
muret qendrojnë jetike
ngulun për rranzë thëmeleve,
të Rozafës sonë Kreshnike.

Dhe sot, që, féja nipave
shpresët e të Parëve ndritoi,
lè të shkruhet mbi ballë të mureve:
“Nanës, që na vorfnoi!”.

Njâsaj, që’i ditë prej sulmeve
të Kulçedrës me shtatë krena,
na u bâ mburojë e, të nêmuna
s’duroi t’i shohë këto dhena.

Njasajë... por vaj, na fajeve
në verbim s’u vume cak
e Nanës iu randue zemra,
iku edh’e la këte prak!

O ju, që parzme hekuri
luftuet për bésë e fé,
idhtë tue valvitun Flamurin,
shenjtnue me gjak e bé,

zgjonju nën rrasa të heshtuna,
ngrihnju me pa mjerim!
Ndihma e Arbënisë, e Pamposhtuna
ç’u ba?... Si drita u shkim!!...

Po a kurrë, thue, ma kurrë Virgjina
-me gjâmë kah thrret Shqipënia,-
s’do të ndrisë, si ndriti moteve
përbrinjë Rozafës...M A R I A ?!

Tepër lënguem këso shtigjeve
si fëmija mbetë pa Nanë,
për né ma dritë nuk lëshuene
as hyj, as diell, as hanë!

Po a kurrë, ma kurrë, s’do të ngrohemi?
pa shpresë do të rrijmë e të presim?
Po a heshtun gjithmonë vallëja
do të ngeli, në terr kah dënesim?!

Jo, jo! Pse qiellëve të epëra
Zoti me dorë të vet
ka shkrue: “E Zojës asht Shkodra,
e, Zoja e Shkodrës së vet !”.

Qé, ké ato mure të ndrituna,
-zemra m’a ndiën, -qé’i zani
Një populli në hov të galdimave,
tue brohoritë: “O ngâni!...

Ktheu, N A N A !” O, ditë ma e bukra
që Arbënia prét, ago!
Nanë ktheju, e, në mburoje të hireve
në fé shënjte na vëllazno!

Shkodër, 1927.

Shenim nga F. Radovani:
Të gjitha materialet e Tij që do të shperndajë ose do të botoj,
nuk kanë asnjë ndryshim nga origjinali.

Fjala e Lire - Free Speech

A fle shpirti poetik i poetit...?

2009-07-07T08:21:00.003+01:00

Në bursën poetike aktuale shqiptare të kudondodhur, sigurisht që ka një rritje cilësore, që duhet të na gëzoj, por dua të ndaj mendimin, se po ritet inflacioni cilësor poetik (po ta shprehim me termologjinë ekonomike). Një pasoj e tillë përligjet me kushtet ekonomike dhe politike të shoqërisë ku jetojmë, si dhe në një farë mase dhe nga mungesa e prurjeve të reja potenciale .

Dhe ky realitet, që citoj më poshtë, kjo masë “krijuesish” mbetet një anë. Një pjesë tjetër po vet-vlerësohet si letra me vlerë, apo si të sëmurë virtuoz të vetvetes. Ndoshta me të parën mesa duket thëngjij të tillë po shtohen në Oxhakun e poezisë... Me të dytën shumë blozë i rikthehet fatit të kësaj pjese të krijimtarisë shqiptare.

Arqile Gjata

Meditime poetike

Shpirti poetik i poetit! A fle shpirti poetik i poetit?! Është kjo një retorikë që shoqëron psikoanalizën dhe kritikën kahmoti. Dhe në se po atëherë ku ndjehet ky shpirt i [pa] fjetur i poetit. Që në çastet që krijohet (apo dhe në se lind) dhe merr këmbët të rrugëtoj, ky shpirt-poetik ka me vete edhe mendimin e tij poetik, ndjesitë, ëndrrat e tij. Ky shpirt-poetik “luan” në pafundësi me to. Luan me to si një “lodër” e sajuar dhe e certifikuar vetëm për atë. Poetë të mëdhenj në botë si Burns, Kavafis, Dostojevski, Esenini, Elyar, Gëte etj pikërisht kanë bërë që poezitë e tyre të vihen në lëvizjen e këtij shpirti poetik. Edhe në letersinë shqipe të lëvruar në të gjitha trevat shqiptare kjo shpirt-poetikë ka dimensionet e veta. E shkuara flet ndoshta më ndryshe. Por unë preferoj tek shpirt-poetika e sotme. Të paktën tek ajo që unë kam lexuar e shijoj sot. Poeti Arjan Leka e shpreh këtë me një filozofi, me unin e tij poetik si më poshtë:

“ Kur linda,
Zoti më fali një lodër,
dhe “luaj”,
më tha,
“prishe, mos ki frikë,
mund ta nisësh nga këmbët,
por më mbarë është me sytë .”

...Po, kështu luan poeti...! Shpirti poetik lodron me sytë, ato duhen “rigjeneruar”, duhen të “sofistikohen”, të shpirtzmadhohen në mënyrë dhe trajtë të atillë për të ndjerë përtej vetes dhe ambientit,për të parë në thellësi dhe larg dhe të...
Kështu unë, pa nxituar të rrëkej shpirtin poetik, sillem ditëve të jetës time...për gjithë javën, në mbrëmje dhe në të gdhirë . Shpesh më del përpara fytyra e ëmbël cipë hollë e shpirtit krijues dhe më thotë:
- Edhe qielli dhe uji, edhe toka dhe ajri, edhe gjethet dhe insektet, edhe lodrat dhe vdekja, edhe e shëmtuara dhe rrënqethësja e kanë të fshehur në brendësi të thelbit shpirtin poetik. Andaj krijuesi, poeti gjithkahera është në rrugëtim krijues i përcaktuar nga virtyti i mendimit dhe nga fisnikëria e shpirt-formimit artistik. Shpirti poetik i poetit është gjithmonë në lëvizje, në kërkim, në pikturim,në ëndërrime dhe në pafjetësi; Për faktin se, ai “fotografon” dhe ndodhet në lëvizje (gjetje dhe forma) krijuese për të dhënë imazhe, ndjesi dhe pamje shpirtërore si produkte të unit artistiko-letrar. Si pasoj, ky – unë krijues (shpirti i tij) përzgjedh, mbjell, kultivon, selit vazhdimësinë e poezisë...

“Një re, Një vetëtimë. Një re, Pastaj një re tjetër (Dhe unë pikturoj ëndrrën time...” nga Fatmir Terziu)

E gjitha pra lakohet dhe lëkundet në shpirtin poetik dhe e gjitha që vjen nga “Asgjë-“ja riskohet në tërë labirinthin filozofik. Është një preambulë poetike e dalë nga shpirti për të dëshmuar me mënyrë tjetër, me të vecantën e saj në poezi. Këtë e sheh tek poezia e këtij poeti dhe e dikton në tërë fjalë-filozofinë e saj. Gjithësesi, kudo dhe kurdoherë ndodh një fenomen i pashmangshëm e i rëndësishëm. Gjithkush krijues e shikon botën e tij shpirtërore (krijuese) në forma, trajta, ngjyra, në pështjellime, në peshë dhe në sasi, në veçori dhe cilësi si shumatore individuale. Si rrjedhojë, shpirti i tij poetik është buzëqeshje dhe kompozim në eksplorim të vazhdueshëm artistik dhe potencialisht të ngarkuara “elektrikisht” me risi dhe vlera në kohë dhe hapësirë në bashkë-kuptim reciprok...
Po i ilustroj këto mendime me disa vargje nga poema “Dritarja” të poetit të madh grek Jani Ricos, të përkthyer në shqip me shumë përkushtim nga Pilo Zyba.

“Rri këtu përballë dritares, vështroj kalimtarët,
dhe vështrohem brenda në sytë e tyre. Më duket vetja
si një fotografi e heshtur, në një kornizë të vjetër,
e varur jashtë shtëpisë , në perëndim të murit,
unë dhe dritarja ime .
............................................................................
Ç’farë më tepër mund të kem nga kjo dritare?
Po të duash ta hapësh përgjysmë, dhe pa parë fare jashtë,
mund të ndjekësh nga brenda një pamje,
skema të vërteta të rrugës, në një vend më të thellë,
dhe në një kohë më të gjatë,
me një ndriçim të një distance të madhe,
në një kohë, që të gjitha këto lozin teatër poshtë syve të tu .”
dhe një tjetër copëz të vogël poezie nga poetja Bajame Hoxha (Çeliku)
“Kur vinte pranvera,
me lotët e mia e vadisja .
Kur vinte dimri,
Me psherëtimat e mia e mbysja...”

Pafjetsia e shpirtit poetik është rrjedhojë e lidhjes monolite e mendimit poetikë mes perceptimit e ndjesisë së poezisë si muzikë .( sigurisht, një sentencë e tillë është thënë dhe trajtuar shumë e shumë herë...) Por dua të veçoj një shembull “etalon”:
”Shpirti i poetit është nën ndikimin e përhershëm të emocioneve trupore dhe njerëzore, ky shpirt poetik dhe kur”fle”kompozon me ca shkrepëtizma të veçanta të zemrës, që ngjajnë si varka pa motor që udhëtojnë brenda vetes.”siç shprehet aq mjeshtërisht zoti Vaid Hyzoti për poezinë e Grigor Jovanit .
Muzika më e ndjerë, më e dashur dhe më e bukur për njeriun është natyrisht poezia . Gjithkush krijues hulumton buzëqeshjen stilistike, dalton me përsosmëri të fshehtat të kudondodhura artistikisht, përkëdhel bukurinë poetike që ”askush s’e ka parë”, por e ka perceptuar, përqafuar,, ëndërruar dhe dashuruar. Shpirti i poetit dhe kur ka “mbritur” nën rasën e varrit, ai përsëri rrugëton, mediton, lexohet dhe jeton midis të gjallëve . Një realitet dhe një filozofi të tillë poetike e gjejmë shpesh, por së fundi e gjeta të trupëzuar artistikisht në poezinë e V.Hyzotit .

“Edi;diku do gjendet një varr.
Mos vini rasa, as pllaka,as nishan.
Në pata mirësi-të gjithë e dhashë.
Trupin ma fshihni, si të isha cigan . “

Përfundimisht dua të shprehem se:
- Shpirti i poetit nuk fle . Ai bashkëjeton me poezinë si një qenie e veçantë e pa përsëritshme dhe në pafundësi rrugëton dhe as në gjumë ai nuk e braktis vetveten . Dhe se “kombi”i shpirtit poetik është vazhdimisht në gjendje të krijoj dhe të gjej të gjitha shtigjet që të ruaj pafjetësinë e përjetëshme të shpirtit poetik të poetit .

* * *
Që në çastin, që shpirti poetik i poetit bie në gjumë, në letargji, apo divorcohen me njeri tjetrin; ai pushon së qëni poet... Kur ai shuhet së menduari dhe lëvruari në trajta dhe figuracione poetike, atëherë poeti, krijuesi tjetërsohet në një lëndë amorfe, në një masë të zakonshme biologjike, që tretet dhe nuk i ngelet asgjë për ta kujtuar (vlerësuar)...
Në bursën poetike aktuale shqiptare të kudondodhur, sigurisht që ka një rritje cilësore, që duhet të na gëzoj, por dua të ndaj mendimin, se po ritet inflacioni cilësor poetik (po ta shprehim me termologjinë ekonomike). Një pasoj e tillë përligjet me kushtet ekonomike dhe politike të shoqërisë ku jetojmë, si dhe në një farë mase dhe nga mungesa e prurjeve të reja potenciale .
Dhe ky realitet, që citova më sipër, kjo masë “krijuesish” mbetet një anë. Një pjesë tjetër po vet-vlerësohet si letra me vlerë, apo si të sëmurë virtuoz të vetvetes. Ndoshta me të parën mesa duket thëngjij të tillë po shtohen në Oxhakun e poezisë... Me të dytën shumë blozë i rikthehet fatit të kësaj pjese të krijimtarisë shqiptare.

Nga Arqile Gjata 4-7-2009 Athinë

Fjala e Lire - Free Speech

Saimir Pirgu në krah të Natalie Dessay

2009-07-06T20:19:00.001+01:00

Fatmir Terziu

Tenori shqiptar, Saimir Pirgu vazhdon të mbetet një qendër e vëmendjes ndërkombëtare të dashamirësve të muzikës. Para dy ditësh ai u shfaq në krah të francezes së famshme, sopranos, Natalie Dessay nën dirigjimin e mjeshtrit Frédéric Chaslin. Ishte Santa Fe Opera, që pas lëshimit të dritave në mënyrë të zbehtë dhe pas himnit Kombëtar të ritmonte duartrokitjet në sallën plot. Një orkestër me një kordë tërheëse mjaftonte të shpallte dashurinë nën valën e rrufeshme të zërave magjikë.
“Tenori Saimir Pirgu pushtoi sallën me emocione.” Kështu shkruajnë dhjetëra media. Në krah të Dessay ai dukej akoma më i madh, më vyrtuoz. Një skenë magjikë. Një lojë komplekse. Një larmi e frytshme nën zëra magjikë e tepër frymëzues. Një emër që sillte magjinë në skenë me zërin dhe lëvizjet e tij plot pathos.
Ajo e veshur në portokalli solli Violetën, ndërsa Pirgu riprodhoi mjështërisht, Alfredon. La Traviata e Verdit ishte një prurje në një risi të re.
Dessay ka pritur disa vjet për të kënduar Violetën, dhe kjo është një fat për rrugën e saj. Ndërsa Pirgu ka një simbolikë më të gjallë dhe më shumë arsye për të qenë akoma më me fat në krah të saj. Çdo lëvizje kishte kuptim. Dhe të kënduarit të mbërthenin në valët e tyre.

Fjala e Lire - Free Speech

Londër (UK) dhe Stamford (SHBA) rizgjohet tradita shqiptare e bahçevanëve

2009-07-06T19:31:00.004+01:00

Fatmir Terziu

Tradita e lashtë e bahçevanëve shqiptarë mbetet traditë e bukur edhe në ditët e sotme. Shqiptarët duket se e kanë rikthyer këtë traditë të bukur në ditët tona me një risi të re të përqafuar edhe nga emigrimi në kushtet e tij. Këtë traditë të bukur e kanë ‘shpërngulur me vete’ shqiptarët, thonë aktivistët e shoqatës “Dituria” në Londër, që vetëm pak kohë më parë u përkushtuan në hapësirën e blertë, duke prodhuar mjaft bimë bujqësore në kopshtet e marra me qira në Londër. Kështu kopshtet e punuara nga shqiptarët, lulet dhe lulishtet në afërsi të banesave të tyre flasin për këtë ‘ringjallje’ të traditës në kohë e vend tjetër. Ndërsa shoqata “Dituria” shquhet në këtë drejtim, një emër tjetër nga 36 Leonard Street në Stamford të Amerikës vjen në rendin e ditës duke mbushur mediat. Është familja e Keda dhe DIN Dervishit. Është kjo familje që me 11 vitet e saj në emigrim në SHBA ka fiksuar të bëjë gjelbërimin pjesë të jetës dhe integrimit. Ata kanë ndërtuar një kopsht pikërisht aty kua ata banojnë me familjen e tyre dhe dy binjakët e shëndetshëm, Yona dhe Terence. Kur ata mbërritën në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ata u vendosën në Bronx, të Neë Yorkut. Dhe pikërisht ata filluan pa humbur kohë të integrohen, të luftojnë me jetën si amerikanët, pore dhe të ushqehen njësoj si vendasit. Pas një viti, Keda, 44 vjeçare, vuri mbipeshë dhe u prek nga problemet digjestive të shëndetit. Ajo ishte e lodhur gjatë gjithë kohës. Kështu është shpehur dhe kështu të paktën i tha mediave ajo.
Pra pesë vjetësh ata vendosën të shpërngulen në Stamford dhe pikërisht në Whole Foods në Grinviç filluan të bënin pazaret. Keda filloi të ndjehej më mirë dhe gradualisht filloi të binte në peshë. Din, 51 vjeçar, një ish-kapiten i ushtrisë shqiptare që punon për mirëmbajtjen e qytetit të Grinviçit, vendosi që sa më shpejt të ndërtonte një mënyrë për ushqime organike. Dhe menjëherë biseduan me një pronar që të punonin kopshtin. Filluan gërmimet në një vend të vogël. Dhe tani ai vend i vogël duket një oaz i blertë me qepë të njoma, domate, speca, lulelakrra, patëllxhanë, kunguj, misra dhe mjaft lloje të tjera zarzavatesh.
"Unë e di se sa e rëndësishme është për të ngrënë ushqim organik," i tha Keda medias lokale amerikane, pasi ajo shpjegoi se u rrit në Berat, Shqipëri, me një kopsht të tillë të ngjashëm me perime. Në jetën e saj tani perimet e freskëta janë një magji për shëndetin. Ajo bashkë me familjen e saj punojnë gati dhjetë orë në ditë, por janë të shëndetshëm dhe të lumtur që s’kanë më pesticide në trupin e tyre.
“Ata gjithashtu kanë tetë pula dhe 25 zogj pulash. Katër pulat e quajtur nga Yona - Trippie, Annie, Obie dhe Butterscotch kanë tashmë një përkujdesje të vazhdueshme nga familjarët pasi i furnizojnë mjaftueshëm me vezë të freskëta.”,- shkruan gazeta lokale e zonës së tyre.

Fjala e Lire - Free Speech

Fotogazetarja që përjetësoi dhimbjet e Kosovës në celuloid nderon me çmimin botëror “Word Press”

2009-07-05T11:09:00.004+01:00

Fatmir Terziu

Fotogazetarja amerikane, Dayna Smith, është artistja më e fundit që fiton çmimin e “Word Press” për fotografinë e saj në kohën e Luftës në Kosovë. Është pikërisht fotografia e saj e marë nga një funeral në vitin 1988 në Izbicë të Kosovës. Kështu fituesja e këtij cmimi të madh thotë se “edhe fotot e lajmeve përmbajnë elementet e artit”. "Unë mendoj se po, definitivisht një grua në këtë karrierë është përparësi," shton fotogazetarja Dayna Smith, duke shtuar se gratë janë në gjendje të zhvillojnë ndjenjat më të fortë dhe ndjeshmëri të punojnë pa shqetësuar njerëzit përreth tyre.
Dayna Smith është vetëm një nga ato tre femra që ketë marrë këtë çmim Botëror “Press Photo Aëard i Vitit”, një nga çmimet më prestigjioze të fotografisë në botë.

Smith punoi për The Ëashington Post për më shumë se 20 vjet, gjatë së cilës kohë ajo fotografoi ngjarje shumë të rëndësishme, duke filluar nga lufta në Kosovë, për të shkuar më tej mes konfliktit në Somali dhe nga Los Angeles për të fokusuar edhe pamjet e trazirave të kolerë-epidemisë në Amerikën e Jugut. Ajo e kapi edhe momentet e rëndësishme që mbulojnë kohën kur Bill Clinton ishte gjatë qëndrimit të tij si president i SHBA. Me një besim të fortë se një grua që ka më shumë përparësi, se sa disavantazhe, kur vjen puna te fotogazetaria, ajo ka një të shans më të madh dhe shpresa të shtueshme rreth karrierës. Fotografia e saj kosovare, kur aparati i saj fiksoi në ditë zie një të ve, në ditët e zisë së burrit të saj, i cili ishte anëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, gjatë luftës për pavarësi, tashmë sjedh këtë fat dhe bëhet promotori artistik për të sjellë suksesin e saj ndërkombëtar për më lart, me një çmim të tillë të madh. Smith ka gdhendur shumë nga snapshote të asaj kohe dhe ka mjaft të tjerrë pamje nëpër mendjen e saj që janë gati të pushtojnë tashmë botën.

Fotogazetarja e shquar ishte kohët e fundit në Stamboll për të filmuar një dokumentar televiziv të quajtur "VE Durdu Zaman" (Dhe koha ngriu), i cili transmetohej në TRT-Turk. Smith ishte e habitur se nuk kishte shumë femra fotogazetare, pra një pjesë e vogël e femrave turke, gjendeshin në këtë profesion në Turqi.
Smith shfaqi një pasion të madh për fotografimin dhe rrugën e saj gjatë viteve të kolegjit, ndërsa ajo ishte duke punuar në një fermë larg shtëpisë së saj dhe filmoi një kal në atë fermë. Babai i saj e vlerësoi shumë këtë gjë të rallë, këtë talent dhe shtoi ndikimin në lidhje me jetën e vajzës, kështu që ai vendosi për t’i blerë një aparat fotografik për të fokusuar në fotografi ambientet ku ajo kishte jetuar, dhe kjo është pikërisht ajo që e bëri Smith me shumë pasion në atë fillim. Ajo realizoi mjaft foto e peisazhe dhe pasqyroi edhe pamjet e kuajve. Në kohë ai arriti të fokusohet tek ajo që realizohet nga talenti dhe ajo që një veprimtari e fotografisë është duke u shprehur më së miri si e lexuar në karakterin e saj.

Smith filloi të punojë në këtë profesion pas diplomimit nga kolegji. Por gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, i pashë imazhet e luftës në Kosovë në televizion, dhe atëherë unë kam kërkuar për të vendosur të shkojnë në rajon. Ky vendim më çoi mua për sukseset dhe arritjet e shumta të rëndësishme, "thotë Smith.

"Unë bëra vetëm detyrën e profesionit, u lashë hapësirë syve realë të kontaktonin me njerëzit '

Realizimin se lufta nuk është duke ndodhur vetëm në një vend por në shumë pjesë të ndryshme të rajonit, Smith hyri në udhëtim për të gjetur një histori të mirë. Udhërrëfyesi i saj në Kosovë ishte një gazetar me origjinë shqiptare i cili ishte shumë i njohur me këtë zonë dhe që kishte njohuri për atë që po ndodhte aty ku ishte zjarri i Luftës. Duke vënë në dukje, se çdo mbrëmje ata do të bënin një plan për të nesërmen, shpjegon Smith hyri në detaje të reja. "Një ditë ne kemi qenë me ndjenja pak dekurajuese, por pastaj nuk e kemi dëgjuar se ushtria serbe kishte vrarë njerëzit dhe se do të ketë një ceremoni funerali në një fshat pranë Prishtinës të quajtur Izbika. Ne vendosëm të shkojmë atje. Një nga ata që ishin vrarë ishte një ushtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Fotografia e një zonje duke vajtuar, që fitoi këtë çmim mua ende më ka ngjallur emocionet e gruas.
Ka pasur njerëz që përpiqen të trishtoheshin rreth saj. Ajo ishte shumë emocionale për mua. Duke qenë një grua këtu ishte një përparësi e madhe për mua. Njerëzit rreth saj kishin dhimbje për ndarjen e tyre në një mënyrë shumë natyrore, dhe unë kam qenë në gjendje të realizojë fotografi të qetë.
Unë bëra vetëm elokuencën e syve të kontaktoni me ta. Unë kam qenë në gjendje për të ndarë dhimbjen e tyre në këtë mënyrë. " Një fotografi që përmban ndjenjat intime me siguri do të të lërë një përshtypje të fortë. "
Fjala e Lire - Free Speech

INTERVISTE E SHKRIMTARIT FATMIR TERZIU DHENE "KOHA JONE"

2009-06-01T22:22:00.001+01:00

GAZETA SOT (PDF)

Fjala e Lire - Free Speech

shkrim i PR Doktor Zyhdi Dervishi

Koha jone 5 Korrik 2009

NË TREN

2009-05-30T17:27:00.001+01:00

Tregim nga: ILIAZ BOBAJ

-Ka mundësi të ulem edhe unë këtu,zonjushë?
-Uluni,zonjë ! Siç e shihni,vendi është bosh !
Gruaja,aty afër të gjashtëdhjetave,e veshur më tepër me seriozitet sesa me sqimë,u ul në krah të vajzës së re.Fillimisht vuri çantën mbi tryezën e vogël të kabinës së trenit,mandej u rehatua sa mundi më mirë.I hodhi një vështrim të kujdesshëm vajzës së re,që rrinte e lirshme në krah të saj. Ajo ishte veshur më tepër sportive sesa me seriozitet.
-Se si janë këto të rejat e sotme,mendoi me vete.-Sa venë e mbulojnë gjithnjë e më pak nga pjesët e trupit.Se si më duken,si shtëpi me mure të tejdukshme.Thonë se janë produkt i kohës.Mua më duket se më tepër është koha produkt i tyre.Po nejse... Ndenji disa minuta me vështrim tej dritares së kabinës.Para syve i kalonin parcelat e tokave të punuara, të cilat,sa herë i shikonte,i kujtonin vizatimet e ngjyrosura nga duart fëminore në vitet e shkollës dhe vilat e bukura,të ndërtuara vitet e fundit,që ngjanin si shtëpitë e kukullave në përrallat e vogëlushëve. Mesa duket,ra në mendime të thellë.Paspak e shkëputi vështrimin nga dritarja dhe iu drejtua vajzës së re:
-Nga të kemi,moj vajzë ?
-Nga Tirana,iu përgjigj tjetra,pa e hequr vështrimin nga dritarja e trenit.
-Jetoni familjarisht aty?
-Po.Jam e martuar.Ose më mirë bashkëjetoj me të dashurin tim.Po ju,ku shkoni ? e pyeti nusja e re.
-Shkoj tek im bir në Tiranë. Nusja e re i hodhi sytë për herë të parë në drejtim të saj.
-Se si janë gratë e kësaj moshe,tha me vete.-I mbulon një seriozitet gati qesharak.Në pamje,në veshje, në sjellje.Rrallë e tek sheh ndonjë buzëqeshje në fytyrat e tyre,të cilat më së shumti u rrinë të ngrysura, si strehët e çative të vjetra.Edhe veshjet e tyre bëhen përherë e më të mbyllura.Thua se kanë frikë nga ngjyrat.Ngjajnë si shtëpi me mure të errët,të mbuluara me kartoserë.Edhe pyetjet i kanë standarte,si të avokatëve... E shkëputi sërish vështrimin prej saj dhe e rihodhi në ekranin e dritares së trenit.Mesa duket u kënaq me ato që mendoi për gjashtëdhjetvjeçaren,pasi në fytyrë i fshihej një nënqeshje ironike,e mbuluar me njërjetë të hollë serioziteti të përmbajtur,të cilën,duke mos dashur ta linte të çelte,e shoi me kujdes.
-Besoj se ishit tek prindërit për t'i parë,e nisi përsëri bisedën gjashtëdhjetvjeçarja.
-Jo,jo ! Nga prindërit kam vetëm nënën.Banon në Korçë.Isha në Vlorë për biznes.Jam shumë e zënë me punë dhe rrallë i bëj vetes lëshime të tilla komode.
-Nuk e besoj se është lëshim komod t'i rezervosh vetes kohë për të parë nënën tënde,u hodh në sulm gjashtëdhjetvjeçarja,duke menduar se i gjeti një pikë të dobët nuses së re. Dhe,duke e sulmuar tek kjo pikë e dobët,të cilën sapo ia zbuloi,jo vetëm që do të fitonte përparësi në bisedë,por edhe do ta detyronte tjetrën t'i përvishej më me kujdes dhe më me seriozitet bisedës,duke u kushtuar edhe më tepër vëmendje pyetjeve të saj dhe asaj vetë.Mjaft i kishte mbajtur sytë tej dritares së trenit dhe vështrimin indiferent,si ato vajzat fodulle ndaj ngacmimeve të kalimtarëve. Dhe vërtet,nusja e re u bë më e vëmendshme ndaj pyetjeve të saj.Fillimisht ktheu kokën dhe përqëndroi vështrimin mbi bashkëbiseduesen,pastaj rrotulloi përgjysmë trupin,duke u kthyer drejt saj,si nxënësja, së cilës,pasi i tërhiqet vëmendja nga mësuesja,merr qëndrimin e duhur në bankë.Kjo lëvizje nuk shkoi pa i rënë në sy gjashtëdhjetvjeçares.
-Nuk e mohoj aspak,që për mua është komode.Ashtu siç nuk e mohoj aspak mallin për nënën time dhe dëshirën për ta parë.Po kështu edhe për tim shoq.Është nga Lushnja.Të dy prindërit i ka aty.Gjatë javës që kaloi,ishte tri herë në Vlorë,por nxitonte aq shumë,sa nuk pati mundësi të ndalonte qoftë edhe një orë të vetme në Lushnjë,për të parë prindërit e vet.Tirana me Lushnjën nuk është veçse një orë larg,por ai është aq i zënë me punë,sa ka plot gjashtë muaj pa i parë.Unë nuk i njoh fare prindërit e tij.Dhe e gjithë kjo,se jeta është vështirësuar shumë.
-Po të ishe kthyer,sa për t'i njohur,moj vajzë ! Nuk do të të ishin mbytur gjemitë ! Edhe ata do të gëzoheshin kur të të shihnin.Kur hyn nusja në shtëpinë e prindërve të djalit,duket sikur hyn pranvera. -As që më shkon ndërmend.Kohën e kam më të shtrenjtë se floririn.Biznesi të do në këmbë ditë e natë. Duhet të rrish pa gjumë,të lëvizësh,të kërkosh.Të sakrifikosh.Dhe e para sakrificë,është sakrifikimi i vetes. Unë dhe im shoq lëvizim si mekanizma të sinkronizuar gjatë njëzetekatër orëve.
-Natyrisht kjo i përket anës tuaj ekonomike,prej së cilës fitoni vetëm ju.Prindërit nuk iu matin me xhepin tuaj,por me dashurinë prindërore.
-Ndërsa ne e matim veten me xhepin tonë.Të jesh me xhep bosh në këtë kohë,është njëlloj si të jesh pronar i një toke djerrë,që nuk prodhon asgjë.Dashuria është ndjenjë,leku është jetë.Duhet të jetosh,që të ndjesh.Dhe ne nuk bëjmë gjë tjetër,veçse përpiqemi të jetojmë sa më mirë.
-Të gjithë e dëshirojmë një jetesë sa më të mirë,i tha gjashtëdhjetvjeçarja,duke përdorur një frazë të përgjithshme,më tepër për ta ftohur bisedën,sesa për ta vazhduar atë. Nëse në fillim kishte dëshirë ta ndizte atë,tani nuk kishte dëshirë t'i hidhte qoftë edhe një dru të vetëm zjarrit të saj.Më mirë ta linte të shuhej. Po nusja e re vijoi pa e ulur asnjë bemol tonin e saj.
-Veçse varet sesi përpiqemi për të jetuar sa më mirë.Ne nuk lëmë rast të na shpëtojë nga dora.Po ju rrëfej njerin prej tyre.Ndërkohë që ne ishim duke blerë një sipërfaqe toke në anërrugën Durrës-Tiranë,na erdhi një informacion i sigurt se po atë ditë shitej përfaqësimi i një firme të huaj në Tiranë.Dhe po atë ditë më lajmëruan se im atë kishte pësuar një goditje kardiologjike dhe ishte shtruar urgjent në spital.Mendoni se në ç'gjendje psikologjike ishim atë ditë.E vramë mendjen thellë,si mjekët para një urgjence që nuk pret.Asnjeri prej rasteve nuk priste.Veçse kishte një ndryshim midis tyre.Ndërsa im atë mund të shpëtonte,pasi kisht përkujdesjen e mjekëve,dy rastet e tjerë kishin propabilitet shpëtimi zero për të nesërmen.Prandaj nuk i lamë të na shpëtonin nga dora.U përpoqëm gjithë ditën e gjithë natën dhe,të nesërmen,pasi i shtimë në dorë,u nisëm në drejtim të Korçës.Por ishte vonë.Kur mbërritën aty,im atë nuk rronte më.Kjo ndodhi para dhjetë ditësh.Ndërsa sot,siç më sheh,në vend që të jem pranë nënës sime,jam e detyruar të sakrifikoj për punën.Për fat të mirë,e kemi marrë veten mjaft dhe synimi ynë i vetëm është të bëhemi sa më të pasur.
-Ngushëllime për tët atë ! Të rroni vetë ! i tha me zë të butë gjashtëdhjetvjeçarja.
-Faleminderit ! Shumë faleminderit ! Po nuk më thatë,ju,zonjë,me se merreni ?
-Jam në pension së bashku me burrin.Kemi qenë të dy mësues.
-Uh,kur dëgjoj këto pensionet,më duket sikur njerzit jetojnë me thërrime ! Dhe kur mendoj që me ato dy çika lekët e pensionit edhe duhet të ushqehesh,edhe të vishesh,edhe të udhëtosh,më ndjeni,por më duket edhe e trishtë,edhe qesharake.
-Megjithatë bëjmë kujdes që me ato pak lekë edhe të jetojmë,edhe të nderojmë njerzit tanë.T'i japim secilit nga një pjesëz të vogël.Sot shkoj në Tiranë për të ngushëlluar nusen e djalit,se para disa ditësh edhe asaj i vdiq i ati.Nuk e njoh nga afër,se im bir ka vetëm gjashtë muaj që bashkëjeton me të dhe dasmën e kanë lënë për më vonë,por kjo nuk më pengon aspak për t'i shprehur asaj ngushëllimin tim njerëzor.Ndryshe jeta nuk
do të kishte kuptim.Veçanërisht në halle,njeriut tënd duhet t'i ndodhesh pranë,për ta ndarë dhimbjen me të. Nusja e re i hodhi një vështrim të papërcaktuar.Diçka deshi t'i thoshte,po ndërkohë ra zilja e celularit të saj.

-Uh,oreksin e nënës tënde kemi tani,Ermal ! Na vërtiten nëpër këmbë pesëqind punë dhe nuk kemi kohë as për të pirë ujë ! Nuk e kuptojnë këta njerëz se nuk kemi kohë të presim e të përcjellim për të na ngushëlluar për tim atë,ndërkohë që mjafton një telefonatë ? Unë nuk kam kohë të merrem me të !
E mbylli celularin dhe hodhi sytë përreth.
-Oh,mbërritëm ! tha,i hodhi një sy orës,rrëmbeu çantën dhe u ngrit.
Gjashtëdhjetvjeçarja u ngrit pas saj.
-Edhe një herë ngushëllime për tët atë ! Po nuk ma thatë emrin e tët shoqi,moj vajzë ! Ndoshta e njoh.Edhe unë nga Lushnja jam.
E quajnë Ermal.Ermal Gradishta.
Gjashtëdhjetvjeçares iu drodh i gjithë trupi,sikur i kaloi rrymë elektrike nëpër të.
-Ç'patët ? e pyeti tjetra,duke parë reagimin e saj të beftë,të papritur.
-Oh,asgjë ! Thjesht se e njoh tët shoq.E njoh shumë mirë.
-Atëhere ditën e mirë ! e përshëndeti nusja e re dhe zbriti e para.
-Ditën e mirë ! ia ktheu gjashtëdhjetvjeçarja me gjysmë zëri dhe zbriti pas saj.
E ndoqi me sy derisa nusja e re humbi midis turmës së dendur e të zhurmshme të stacionit të Tiranës.
-Domethënë kjo është nusja e djalit tim,Ermalit...! belbëzoi nëpër dhëmbë.
Ndenji disa çaste e menduar,me vështrim të përhumbur mbi turmën e njerëzve, pastaj u nis drejt e në biletarinë e stacionit.
-Një biletë për në Lushnjë,ju lutem !
-Me cilin tren,zonjë ?
-Me trenin që sapo niset.
Me biletë në dorë,hipi përsëri në tren dhe mori rrugën e kthimit.
Fjala e Lire - Free Speech