THOUGHT INFINITENESS

28 MARSI - DITË DËSHMIE DHE KUJTESE NË VLORË DHE NË LEÇE

2025-03-28T17:12:00.003+00:00

Fjala e Lire - Free Speech

28 MARSI - DITË DËSHMIE DHE KUJTESE NË VLORË DHE NË LEÇE

Albert HABAZAJ

Qysh kur është krijuar jeta në këtë planet, marsi ka qenë muaji i parë që çel pranvera, shpërthejnë lulet, vijnë dallëndyshet e qesh bukur ballin jeta njerëzore. Sikurse në çdo vend të botës, edhe në Shqipëri, edhe në Vlorë.

Kështu nisi tek ne edhe marsi i vitit 1997. Me lule, me dallëndyshe, me frymën e ajrit të freskët dhe aromën e jetës së lumtur. Por nuk e mbylli kështu siparin e fatit. Ai 28 mars erdhi i zi. Vlora dhe Shqipëria veshën vellon e zisë. Ky det thellë përtej Vlorës, si bajloz i zi e me dallgë të egra si lubi di ç’engjëj mban poshtë thellësive mistike.

28 marsi është ditë dëshmie dhe kujtese në Vlorë dhe në Leçe, që do të përsëritet çdo vit më 28 mars. Në kujtim të tragjedisë së përmbytjes së anijes shqiptare “Katër i Radës” nga Vlora në Otranto më 28 mars 1997, në bordin e së cilës ishin 142 njerëz, midis tyre gra dhe fëmijë nga mosha 3-69 vjeç [është shkruar se ishin 120 shqiptarë, të paktën 84 humbën jetën (81), 27 vetë u zhdukën pa lënë gjurmë, 34 mbijetuan] gjatë përplasjes me anijen detare italiane Sibilla - Marina Ushtarake Italiane në Ngushticën e Otrantos, 35 milje (56 km) nga bregu italian.

Ç’gonxhe të freskëta e lule plot aromë! Dhe sa kopshte të shtëpive të tyre u thanë, për të mos çelur!...

Sot jemi më 28 mars 2025. Kanë kaluar 28 vjet, që deti i Shqipërisë dhe Italisë nuk e rrëfen tragjedinë e kohëve moderne të përmasave biblike, tejbiblike. Në fakt, janë dy shtetet tona që janë njëmendësuar për të mos e lënduar njëri-tjetrin. Më duket se ata thonë: “Punë e madhe për jetët e njerëzve, që u zhdukën si të ishin bukureza nate”!?...

Ç’hipokrizi e paimagjinueshme nga mendja njerëzore! Hipokrizia ka dalë në log të burrave e në ballë të kuvendit e bën krokodilin. Ajo ka veshur maskat e keqardhjes së çastit, e lotit aktorial dhe pastaj, o njerëz të lënduar: “Puthuni me Milon”, ku u kam parë... Po afrojnë zgjedhjet: “Do bëjmë këtë dhe atë”... Vetëm lugën floririt s’na e thonë më, se u doli kartë e djegur. I kanë kthyer sytë nga mërgata, ose diaspora, si i quajnë këta horrat mërgatën e luleve shqiptare në Itali, Greqi e nëpër botë. Atje i mbajnë shpresat për fitore. Po a keni vërejtur, o njerëz, që ndonjëra nga këto dhjetëra forca politike të përmendë Tragjedinë e Otrantos dhe të ofrojë një zgjidhje sadopak shëruese për familjarët, për qytetarët, për dinjitetin e nëpërkëmbur të Shqipërisë, bijtë e së cilës i sakrifikuan deri në vdekje. Politika ka vënë maskën e hipokrizisë. Çfarë them dhe unë!? Politika është vetë maska.

Familjarët nuk mund ta harrojnë 28 Marsin e Zi. As qytetarët nuk duhet ta harrojnë 28 Marsin e Luleve në fund të detit. Është një kushtrim për vetëdijen njerëzore këtej dhe matanë brigjeve adriatike. Ne i kemi përjetësuar dhe në këngë të përvajshme, familjarët në elegji. Grupi i grave të Tërbaçit “10 Shqiponjat e Tërbaçit” u këndon me dhembje nëne e motre një këngë të përvajshme që të rrëqeth. Në fakt, është një tekst imi (Albert Habazaj), që kam thurur vite e vite më parë, të cilin Shqiponjat labe të këngës e ligjëruan me ligje gjatë veprimtarisë që u zhvillua të dielën e datës 28.03.2021, ora 18.00-20.00 në Vlorë, pikërisht nga pikënisja e Katërit të Radës për në Itali më 28 mars 1997, realizuar me kujdesin e Ema Birçaj, Lecce, Itali dhe Anisa Ceno, Kraal Hotel, Vlorë...

Pezmatuar nga trishtimi dhe mosbesimi shprehem me dhembjen e shpirtit: Kurrë mos u harrofshin ata 142 pishtarë të fikur jete!

Ema Birçaj! Motër! Sa të kemi frymë duhet të kërkojmë Monumentin e Dinjitetit të Pafajshmërisë së pafaj, të atyre 142 jetëve që janë në përjetësinë e paharrimit tonë!

LULET E KURBETIT, KËNGË E PËRVAJSHME NGA SHQIPONJAT E TËRBAÇIT

LULET E KURBETIT

Këngë lirike e përvajshme nga grupi “10 Shqiponjat e Tërbaçit”

Teksti: Albert HABAZAJ

Marrëse: Shpresa Kapo ÇELAJ

Kthyese: Liri Gaçe SHKURTAJ

Hedhëse: Vito Shiroku VERA

E mbushin: Antoneta Goxho Mehmetaj, Liljana Rrapi Kapo, Meme Ribaj Habazaj, Flutur Nanaj, Lavdie Goxho Xhaka dhe Hava Çelaj Muçaj

Derëbardha nënë,

me të zeza veshur,

Mban një mal të rëndë

supeve patretur.

Kan’ kaluar vite,

shekuj do të vinë,

Hedh kjo gjëmë biblike

kuje, ulërimë.

Njëzet e tet’ marsi -

shpresa jon’ skëterrë

Zëmrën keq ma plasi,

jeta m’u bë ferrë.

O Katër i Radës,

o vapor i zisë,

S’ke gojë të flasësh

ç’të kanë parë sytë.

Otranto, ç’më bëre,

mallkuar nga Zoti

Detashment i dhimbjes

mbushur rruzuj loti.

Loti lidh në heshtje

dy brigjet e detit,

Deti mban për vete

Lulet e kurbetit.

Lulet që mërgojnë

do kthehen te nëna,

Bekuar nga djelli,

bekuar nga hëna.

*) Interpretuar në polifoni labe gjatë veprimtarisë që u zhvillua të dielën e datës 28.03.2021, ora 18.00-20.00 në Vlorë, pikërisht nga pikënisja e Katërit të Radës për në Itali më 28 mars 1997

**) Katër i Radës - Memorie migranti - Live streaming 28.03.2021 (online-video-cutter.com). Realizuar me kujdesin e Ema Birçaj, Lecce, Itali dhe Anisa Ceno, Kraal Hotel, Vlorë.

ME 29 MARS 2025 MBUSHËN 100 VJET QË RA HEROIKISHT HEROI I POPULLIT BAJRAM CURRI

2025-03-28T16:33:00.002+00:00

Fjala e Lire - Free Speech

Ibrahim Hajdarmataj

e-mail: ibrahimhajdarmataj@yahoo.com

Cel: 069 24 69 145

Foto autori i librit Dr. Shkencave Mark Palnikaj duke mbajtur fjalën e rastit.

U organizue Akademi përkujtimore për Bajram Currin në Akademinë e Shkencave në Tiranë me pjesëmarrës intelektual të ardhur nga Kosova, Tropoja, Kukësi, Hasi, Puka, Shkodra, Tirana, Vlora si dhe mbesa e Bajram Currit Mimoza Kraja, Albion e Fatmir Curri dhe deputeti i Kuvendit Popullor Eduart Shalsi.

U mbajtën kumtesa dhe fjalime Prof. Dr. Bernard Zotaj Mjeshtër i Madh, Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, Akademik Pr. Dr. Pëllumb Xhufi, Pr. Dr. Zaho Golemi dhe të tjerë. Dr. Shkencave Mark Palnikaj autori i librit “Bajram Curri” u shpreh:

“- Ju falenderoj për ardhjen tuaj në këtë akademi përkujtimore për 100 vjetorin e vrasjes së Bajram Currit dhe në promovimin e librit tim për origjinën dhe familjen e tij.

Deri më sot, historiografia jonë në Shqipëri dhe Kosovë nuk e ka thënë akoma fjalën e sajë të fundit për kontributin e familjes Curri në historiogrpafinë tonë dhe për rolin e Bajram Currit në lëvizjen për çlirimin kombëtar dhe përparim shoqëror.

Të gjitha librat e shkruara deri më sot nuk e japin të plotë informacionin për këtë problem. Ky libër, që po promovojmë sot, hedh dritë mbi disa të dhëna deri tash të panjohura rreth familjes Curri dhe vetë Bajram Currit.

Gjatë këtyre 100 vjetëve, me rastin e përvjetorëve janë mbajtur shumë kumtesa dhe referate për figurën e Bajram Currit dhe janë shkruar shumë artikuj, janë pregatitur shumë emisione televizive etj. Secili nga këto publikime ka rëndësinë e vet.

Në rastin e Bajram Currit, faktori që e ka përcaktuar qëndrimin e tij ndaj atdheut ka qenë: “Qëndrim i palëkundur kundër pushtuesit turk dhe qëndrimi pa kompromis ndaj pushtimit serb të Kosovës dhe të trojeve të tjera shqiptare.” Për këtë as kundërshtarët më të ashpër të tij nuk kanë gjetur fakte për të vërtetuar të kundërtën por mundohen me forma të tjera për të hedhur ndonjë grusht baltë mbi këtë figurë të ndritur të kombit shqiptar.

Populli i Kosovës dhe i Malsisë së Gjakovës, por edhe i Lumës dhe i disa krahinave të tjera, e kanë provuar në kurriz dhunën dhe pabesitë e shtetit serb dhe janë shumë të ndjeshëm ndaj kësaj dhune. Bajram Curri është në mendësinë e këtyre banorëve kampioni i njeriut që i ka qëndruar besnik kësaj kauze dhe nuk lejojnë askënd që ta cenojnë figurën e tij. Populli i Kosovës dhe i Malsisë së Gjakovës në këngët e popullit e ka skalitur shum qartë portretin e Bajram Currit dhe të kundërshtarëve të tij duke ju treguar vendin të dyja palëve.

Në familjen Curri nuk është vetëm Bajrami ai që ka punuar për interesat kombëtare por kontributi i kësaj familje fillon me gjyshin e tij Hysen Kurti, vazhdon me babain e tij Shaqir Curri, me nipin e tij Hysni Curri dhe me kushërinjt e tij si Shaqiri i Ri dhe të tjerët që janë pa përjashtim kontributorë të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Nuk janë shumë familje në Malsinë e Gjakovës që të ju kenë kënduar këngë katër brezave për veprime patriotike si familja Curri.

Falenderoj Akademitë e Shkencave në Shqipëri dhe në Kosovë të cilat kanë planifikuar në muajin tetor të vitit 2025 mbajtjen e një simpoziumi shkencor me tema të pregatitura nga anëtarë dhe bashkpunëtor të këtyre dy akademive me objekt “Jetën dhe Veprën e Bajram Currit”. Në atë simpozium besoj se do të paraqitem edhe unë me një studim të kryer për këtë temë sipas kërkesave të programit të hartuar nga komisioni organizator.

Këtë e konsideroj një veprim në drejtimin e duhur dhe besoj që temat do të publikohen mbas simpoziumit në një libër të botuar zyrtarisht me emrin e të dy akademive”.

Aktiviteti u ndoq me interesim dhe u vlerësue si i suksesëshëm nga të pranishmit.

Ibrahim Hajdarmataj

e-mail: ibrahimhajdarmataj@yahoo.com

Cel: 069 24 69 145

KJO PRANVERË

2025-03-28T16:27:00.006+00:00

Fjala e Lire - Free Speech

Mihal Gjergji

KJO PRANVERË

Plagët tona marrin formën e varreve

Më dhëmb jeta, më dhëmb

E shoh tek rrëshqet në humnerë

Në udhët e zbrazura dëgjoj hapat e vdekjes

Mbeti si vejushë kjo pranverë!

Një fëmijë mat temperaturën e globit

Te ky ëngjëll s’ka vend pikëllimi

Hej, vogëlush!

Buzëqeshi jetës

Ky blerim i vonuar,

të mos bëhet kurorë varrimi!

EDHE POETËT QAJNË

Na braktisën pëllumbat

Perënditë bëjnë gjumin e rëndë

Kjo heshtje morti pi duhan të hidhur;

asnjë fjalë,

asnjë dasmë,

asnjë këngë!

Lotojnë krojet e borës,

pikojnë pikëllimin e maleve

Në pragje,

vetëm dhimbja bën roje

Hëna numron gurët e varreve!

Tiranë, Mars 2020

U nda nga jeta Prof. Dr. Ing. Vedat Shehu!

2025-03-28T16:24:00.003+00:00

Fjala e Lire - Free Speech

U nda nga jeta Prof. Dr. Ing. Vedat Shehu!

Nga Vilhelme Vrana Haxhiraj

Me keqardhje mësova se më 26 mars miku ynë i dashur, Vedat Shehu u nda nga jeta larg tokës mëmë, në ShBA, ku jetonte tek vajza e tij. Ishte një vdekje e papritur që, ndoshta i ka lënë peng sa e sa punime shkencore pa botuar. Kisha 2 dekada, qysh nga viti 2000 që komunikoja Online me Profesorin e nderuar. Në tetor të 2018, mua me gjithë bashkëshortin tim Fitim, na erdhi një ftesë për një konferencë albanologjike. Në këtë mjedis për herë të parë jemi takuar me Prof.dr. Vedatin në simpoziumin e V-të, “Lashtësia e Shqiptarëve dhe e Gjuhës Shqipe”, zhvilluar në Vlorë, më 19-20 tetor, 2018. Prof. dr, Vedat Shehu referoi temën studimore: “Pellazgët, Gjurmët e tyre në Gjuhën Shqipe”. Ky studim më shtyti t’i bëja një intervistë për punën e tij shkencore shumë të veçantë. Ai me dhembje thotë: -Teoria “Toka në Zhvillim nëpërmjet procesit të rritjes”, u prit mirë me përgëzime dhe urime nga studiuesit e huaj, por, Gjeoteoria ime u përcoll me heshtje të plotë akademike në Tiranë.”

Çudi! E vlerëson Bota dhe Vendi i tij, të cilit i kushtoi jetën, e lë në harresë. Mjerë ti moj Shqipëri, se VLERAT KOMBËTARE i ka mbytur ANTIVLERA.

Çdo verë Prof. Vedati i mirë dhe bujar, ka ardhur në Vlorë për t’u takuar me mua dhe bashkëshortin tim. Ne të dy kemi kujtime shumë të bukura me prof. Vedatin, pasi bashkë kemi vizituar vendet më magjike të Vlorës.Vedat Shehu ka nderuar veten, familjen dhe kombin. I ka bërë nder shkencës me punën e tij të palodhur!

I paharruar qoftë kujtimi i tij! Urojmë të prehesh në paqe miku ynë!

Ngushëllime vajzës dhe djalit për humbjen ebabait të tyre të dashur!

Qoftë i përjetshëm Emri dhe puna shkencore e Prof.Dr. Ing. Vedat Shehu!

Me dhembje për mikun e mirë dhe respekt të veçantë!

Fitim dhe Vilhelme Haxhiraj

Vlorë 28. 03.2025

Biblioteka Sharon dhe Fondacioni publik në ShBA

njofton ndarjen nga jeta të studiuesit, shkencëtarit Vedat Shehu

Në kujtim të të Dashurit Profesor. Dr. Ing. Vedat Shehu!

Profesor, Dr. Ing. Vedat Shehu, është një shqiptaro-amerikan i lindur në Delvinë, Shqipëri më 20 janar 1935. Në kohën e lindjes së tij, babai i tij punonte si nëpunës për qeverinë e Mbretit Zog dhe u nda nga jeta papritur duke e lënë Vedatin në moshë të re. Vedati u rrit nga nëna e tij, një grua fisnike, me zemër të madhe, një mendimtare shumë përparimtare për kohën. Shkollën fillore e kreu në Tiranë. Pas mbarimit të shkollës së mesme të Gjirokastrës (1954), mbaroi studimet si inxhinier gjeolog në Universitetin e Ostravës (VŠB) në Çekosllovaki (1959). Ai mbrojti doktoraturën në vitet 1980 dhe iu dha titulli Doktor i Shkencave Gjeologjike.

Në karrierën e tij profesionale është dekoruar me tre Urdhra Pune dhe me një Çmimin e Republikës, që ishte çmimi më i lartë nderi në Shqipëri në kohën e komunizmit.

Puna e tij e hershme profesionale u përqendrua në kërkimin e xeheve të hekur-nikelit dhe menjëherë më pas, ai u fokusua në studimet inxhinierike gjeologjike të lumenjve malorë për projektimin dhe ndërtimin e hidrocentraleve në të gjithë Shqipërinë. Dr. Shehu drejtoi punën inxhinierike dhe gjeologjike të tre hidrocentraleve më të mëdhenj në Shqipëri: Fierzës, Komanit dhe Vaut të Dejës.

Ai gjithashtu ka lënë gjurmë të thella përmes punës së tij akademike, publikimeve shkencore dhe studimeve të gjera. Ai u përfshi në hartimin e hartës gjeologjike të Shqipërisë (1983) dhe mori pjesë në shumë simpoziume ndërkombëtare në të gjithë Evropën. Këto impiante vazhdojnë të sigurojnë afërsisht 70% të energjisë së vendit, duke i shërbyer jo vetëm Shqipërisë, por edhe vendeve fqinje, një ndikim i qëndrueshëm që pasqyron përkushtimin dhe vizionin e tij.

Jashtë detyrave të tij institucionale, ai hartoi një teori origjinale të gjeologjisë dhe rritjes së tokës, të nxjerrë nga shumëllojshmëria e formacioneve tokësore në Shqipëri, e dokumentuar në librat e njëpasnjëshëm: Toka në Zhvillim (Tiranë, 1988); Toka në rritje dhe zhvillim (SHBA 2005); dhe më vonë në një botim më të zgjeruar shqip (Tiranë 2009), Evolucioni i Njeriut (Tiranë 2024).

Studimet e tij teorike në formën në rritje dhe në zhvillim të tokës janë prezantuar dhe publikuar përmes forumeve të ndryshme vendore dhe ndërkombëtare, duke përfshirë “Bërthama e Tokës, Objektet Kozmike të Energjisë” (SHBA 2016); Salla e Bibliotekës së Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (2016); Fakulteti i Gjeologjisë në Tiranë (2019); Historia e Fshehur e Zgjerimit të Tokës (SHBA 2020).

Studimet dhe puna e tij u mbështetën dhe u mundësuan shumë nga bashkëshortja e ndjerë dhe shoqja e jetës, Gazmira. Ajo e rriti familjen me kaq shumë kujdes dhe dhembshuri, dhe ishte një këshilltare dhe mbështetëse e shëndoshë për punën e tij.

Që nga viti 2011, Dr. Shehu banon në qytetin Sharon, MA; pranë familjes së vajzës së tij. Verën e kalonte çdo vit në Tiranë të Shqipërisë, pranë familjes së djalit të tij.

Një nga arritjet e tij më të mrekullueshme ishte të qenit mësues, mentor dhe gjysh i dashur për dy mbesat dhe nipin e tij. Dashuria e tij e thellë dhe e dashur për të gjithë ne ka lënë një ngrohtësi të tillë që do të jetojë në zemrat tona.

Vedati frymëzoi të gjithë ata që e rrethonin me pasionin e tij të palëkundur si për punën ashtu edhe për jetën. Ne do të kujtojmë një citim me të cilin ai jetoi: "Nuk është e vërtetë që njerëzit ndalojnë së ndjekuri ëndrrat sepse plaken, ata plaken sepse ndalojnë së ndjekuri ëndrrat."

Një Mbledhje Përkujtimore do të mbahet në Beacon's Restaurant, 85 Providence Highway, (Rruga 1, përballë Walpole Mall) East Walpole të dielën më 30 mars nga ora 1:30-4 PM.

Shërbimet funerale janë private dhe janë nën kujdesin e Shtëpisë Funerale Gillooly, 126 Walpole Street, Norwood.

Shprehje simpatie mund të bëhen në kujtim të Vedatit për Bibliotekën Publike Sharon.

ME 29 MARS 2025 MBUSHËN 100 VJET QË RA HEROIKISHT HEROI I POPULLIT BAJRAM CURRI

2025-03-27T23:09:00.004+00:00

Ibrahim Hajdarmataj Antar i Komitetit Kombëtar O.V.P të LANÇ “NDERI I KOMBIT”

“UDHËTIMI” I FUNDIT I BAJRAM CURRIT:

DRAGOBI - KOLGECAJ - ZOGAJ - KRUMË…”

(Kujtime të bashkëkohësit Ukë Arif Ahmeti)

Foto: Bajram Curri, atdhetar e luftar i zjarrtë,për çeshtjen mbarkombtare shqiptare, “Hero i Popullit”

1 - Babai im, Ukë Arif Ahmeti-Hajdarmataj, në moshën 96 vjeçare, që në rini më pat treguar episode të ndryshme për traditat atdhetare e luftarake të të parëve tanë. Sidomos i kam dëgjuar me interes dhe i kam regjistruar në kujtesë ngjarjet e tij rreth figures së ndritur të “Plakut të maleve” dhe “Dragoit të Dragobisë”, Bajram Curri, Hero i Popullit dhe Nderi i Kombit. Është krenari për të gjithë ne që me emrin e tij, është pagëzuar qyteti i bukur alpin, i cili më parë quhej fshati Kolgecaj. Arif Ahmet Hajdarmataj, gjyshi im, kishte lindur në fshatin e bukur Zogaj të Malësisë së Gjakovës (Tropojë) në1843 dhe vdiq po aty, në moshën 102-vjeçare. Shtëpia e tij dhe e kushërinjve tanë kanë qenë bazë e sigurtë për strehimin e Bajram Currit me luftëtarët e tij, sa herë që atyre u paraqitej nevoja. Po kështu ata morën pjesë në betejat e zhvilluara me udhëheqës Bajram Currin në tërë krahinën e Bytyçit e më gjerë, si në Zogaj, Kam, Qafë Prushi, Krumë e Gjakovë. Për këtë arsye vetë Arifi është arrestuar e gjykuar nëPrishtinë, ku e kanë dënuar me 101 vjet burg. Aty i vuajti disa vite burgim dhe doli prej andej vetëm kur burgu i Prishtinsë u thye nga demonstruesit kosovarë. Më pas ai erdhi në vendlindje, pranë fshatit Zogaj.

Foto Bajram Curri i vrarë

2 - Siç është e njohur, në dimrin e ashpër 1925, kryetrimin Bajram Curri, i cili kishte dhënë aq shumë, me punën dhe luftën e tij të vendosur e të pandërprerë për Kosovën e Shqipërinë, e rrethuan në Shpellën e Dragobisë. Ishte pikërisht data 29 mars e atij viti kur pas një qëndrese heroike, ai u vetëvra, për të mos u dorëzuar i gjallë në duart e kundërshtarëve të tij zogistë. Por gjithashtu, një këngë popullore dëshmon dhe bashkëkohës tregojnë, se është e njohur edhe mundësia që atë e prenë në besë, duke krijuar kushtet që kundërshtarët e tij ta vrisnin atë lehtësisht!? Lajmi i vrasjes së Bajram Begit, siç e quanin malësorët me respekt të veçantë, u përhap kudo, siç thonë, ishte “më i idhtë se zana”. Ai mbërriti edhe në Zogaj dhe në familjen e Arif Hajdarmatajt, kryefamiljar i asaj kohe, si dhe e mbuloi në zi tërë fshatin. Pas vrasjes, trupin e Bajram Currit e zbritën nëpër Grykën e Dragobisë, në Shoshan, Margegaj dhe e lanë, pak kohë, në fshatin Kolgecaj, të Malësisë së Gjakovës (Tropojë) Pasaj, atë e hipën në një kalë dhe e nisën, udhës për në Krumë të Hasit, ku ishte qendra e Nënprefekurës. Kur trupi i Bajram Currit dhe shoqëruesit e tij mbërritën në Zogaj, aty u bë një ndalesë e paparashikuar, madje e detyruar. I pari u doli atyre përpara Arif Ahmet Hajdarmataj bashkë me Zmajl Zymerin, Rexhep Alinë, Ajdin Zenelin, Bajram Hoxhën e ndonjë tjetër. Sakaq shkëmbyen fjalë paksa të ashpra, me shoqëruesit e të ndjerit Bajram Curri. A na la Begi-a? - iu drejtua atyre Arifi. Po, na la, Arif! - u përgjigjën ata njëzëri. Pra, vdiq dhe “Ora e Malësisë së Gjakovës”, shtoi Arifi me zë të lartë. Ashtu është, Arif…Bile, Ora e Malësisë së Gjakovës, Kosovës e mbarë Shqipërisë, u përgjigjën disa të posaardhur…Atëherë, ku po e çoni ju trupin e Begit tonë? - iu drejtua atyre me zë kumbues. Për në Krumë, kështu kemi vendosur, u përgjigjën shoqëruesit e tij. Pse kështu, bre burra! A doni me na koritë tërë Malësinë e Gjakovës-a? - foli i vendour Arifi. Nuk paska tokë sa për ta shti në varr Begin, pa e dërguar atje-a? Pastaj shtoi i vendosur: - Unë dëshiroj që ta varrosim në tokën time, pra këtu në Zogaj. Tokë kam mjaft e nuk më dhimbset aspak. Kështu do të jemi të gjithë si fshat, të nderuar që ta mbajmë këtu Bajram Currin tonë…

Trupin e pajetë të Bajram Currit, Arif Hajdarmataj me bashkëfshatarët e Zogajve e shoqëruan me sy, me dhimbje e lotë, derisa ata u larguan për në Krumë të Hasit…

Për meritat e tij luftarake dhe mbështetjen që i ka dhënë Bajram Currit gjatë jetës së tij, Presidenti i Republikë së Shqipërisë e ka dekoruar Arif Hajdarmatajn me medalje e urdhra të ndryshëm. Traditën e tij luftarake e vazhdoi edhe djali i tij e babai im Ukë Arif Hajdarmataj. Ky u rreshtua partizan në radhët e Brigadës XXV Sulmuese, e cila u krijua në Malësinë e Gjakovës (Tropojë).

3 - Në mbyllje të këtyre kujtimeve, më duket me interes të tregoj edhe diçka tjetër…Në muajin tetor 1962, në qytetin e Shkodrës zbriti nga Zogajt, Hyrë Islam Hajdarmataj, bashkëshorte e Arif Ahmet Hajdarmatajt.

Ky kishte 10 vajza dhe vetëm 1 djalë, Ukën, pra babain tim, të cilit i la trashëgim disa hektarë tokë, bagëti e bletë. Në atë udhëtim, gjyshja Hyrë vinte që të më takonte mua, nipin, pasi ndiqja shkollën pedagogjike për mësues. Kur ajo shkoi te Hoteli “Adriatik”, mësoi se sportelistja ishte bija e vogël e Bajram Currit, pra Hajria. Kështu, të dyja u përqafuan me përzemërsi. Hajria i tregoi asaj se i iati i fliste vazhdimisht për mikpritjen e mjaft malësorëve, pra dhe atyre të fshatit Zogaj, ku veçonte pikërisht shtëpinë e mysafires, Hyrës, me bashkshort Arif Hajdarmatajn. E mallëngjyer Hyria iu drejtua Hajries: “Po gëzohem sikur të më kishte lindë një djalë, që u njohëm sonte bashkë dhe që je çika e Begit tone të paharruem...! Ndësa Hajria e përqafoi si nënën e saj dhe iu përgjigj: “Sonte nuk ka hotel për ty...!” Sapo e mbaroi punën e asaj mbrëmjeje aty ku shërbente, Hajria e mori Hyrën në shtëpinë e saj bujare.

Ibrahim Hajdarmataj Antar i Komitetit Kombëtar O.V.P të LANÇ “NDERI I KOMBIT”

Fjala e Lire - Free Speech

Intervistë me poetin e mirënjohur dhe prozatorin, Grigor Jovani.

2025-03-27T23:06:00.003+00:00

“Punishtja e ëndrrave” (titulli i vëllimit tuaj të parë poetik), tashmë nuk është thjesht një punishte e thjeshtë artizanale, ajo është kthyer në një vepër madhore, ku sipërmarrësi i saj, Grigor Jovani, poeti i njohur dhe prozatori, ka një prodhimtari të begatë, deri sa arrin të krijojë një plantacion të tillë poetik hyjnor, si “Vreshtat e Dionisit”. Si do ta përshkruani ju vetë këtë udhëtim?

E nisëm gabim. Vëllimi im i parë është “Botë pa dashuri” (1997). Veçse nuk jeni e vetmja që konsideroni “Punishten” (2004) librin tim të parë. Nga ky i dyti nis poezia ime “zyrtare”, ajo që më shoqëron deri tani. Vëllimi i parë ishte si të thuash një... “fëmijë i paligjshëm”, të cilin prindi, edhe pse e ka më të dhëmbshurin, preferon ta fshehë. Lindi në një periudhë të çuditshme, tronditëse të jetës sime, kur unë, tridhjetë e ca vjeçar, njoha një botë krejt tjetër, anën e pasme, të errët të hënës. Ndryshova jetë, u largova nga Atdheu i parë, Shqipëria, për tek Atdheu i ligjshëm, Greqia, si minoritar që jam. Me etiketën e “djalit plangprishës”. Nuk isha i tillë, kështu më konsideroi At- Dheu që më pranoi, të cilit e kuptova shpejt, që në të vërtetë i isha bezdi, i mbeta në derë. Kjo më zhgënjeu, më shkatërroi, më ndryshoi menjëherë. U bëra tjetër njeri. Bëja për shtatë vjet punët më të rëndomta për të jetuar, harrova krejtësisht se dikur kisha ekzistuar letrar, se isha gazetar, se kisha një ndërvarje të gjithëhershme nga librat. Kalova trauma psiqike, gjeta ngushëllim tek alkooli dhe tek jeta e rëndomtë. Pikërisht atëhere ndodhi magjia. U shfaq tek unë Krishti im - Poezia. Ç’bën kështu, më tha, qysh më harrove?! Ishte hera e dytë që më shfaqej për të më shpëtuar. Herën e parë e kishte bërë kur rrezikonte të merrte rrugë krejt të gabuar jeta ime prej adoleshenti. Një muaj para se të shkoja ushtar, pasi isha përjashtuar një vit më parë javën e fundit të maturës nga shkolla për një gomarllëk të moshës, më ishin shfaqur si ëngjëj, por në jetën reale, disa njerëz zyrtarë, në emër të Poezisë dhe më kishin thënë se... do të shkoja në shkollë, në Universitet, për letërsi! Kështu ndodhi. Magji? Patjetër, një nga ato të Krishtit në Bibël, si mund të quhet ndryshe! Ndryshoi krejt jeta ime. Kur m’u shfaq për herë të dytë, tani në rrethana krejt të ndryshme, kuptova se nuk e kisha harruar shpëtimtaren time, se e mbaja gjithë këto vite brenda meje, se prisja të vinte dhe të më rilindëte përsëri. E bëri thagmën e vetë prapë. U shkunda nga letargjia. U ktheva tek librat, tek gazetaria, por këtu në emigracion tashmë, tek jeta intelektuale. Ndërkohë kërkova në valixhet e pluhurosura dorëshkrimet që kisha sjellur me vete, bleva një makinë shkrimi dhe... u rilinda tërësisht. Përshkrova në një libër me vjersha botën përreth, që jetoja, atë “... pa dashuri”.

Më falni që u zgjata ca si shumë, por ka rëndësi për mua kjo periudhë, siç ka për njerëzimin Rilindja e Krishtit. Atëhere, pse e fsheh këtë libër? Vërtet më rilindi, por nuk më përfaqësonte. Vazhdoja të isha “poeti” i rinisë së parë, ai i mëparshmi, i “realizmit socialist”. Ndërkohë kisha rënë në kontakt me poezinë greke, me atë të përbotshmen dhe e shikoja: poezia e “Botës…” sime nuk ishte ajo që më përshtatej, që më shprehte. Ca nostalgjira të rinisë dhe kaq. Tjetra, ajo përreth, më pëlqente. Vendosa të ndryshoja. Veçanërisht në formë, në konceptimin strukturor. Të shkruaja poezi të re. Të shprehja ndjenjat dhe personalitetin tim të tanishëm, jo atë të rregullave që kisha mësuar. E provova. Nuk ishte e lehtë, por më duket se ia arrita. Më pëlqeu vetja ime e re. Më përshtatej. Kështu lindi “Punishtja e ëndrrave”. Në të vërtetë, kjo ishte Rilindja ime e madhe. Më e rëndësishmja. Pasqyroja në këtë libër “punishten” time të brendshme, që prodhonte mall të ri tashmë. Krejtësisht timin. Do të preferoja të mos e kisha bërë librin e parë. Mohohet fëmija, aq më shumë i pari? Është mëkat, e di, por edhe ato janë pjesë e jetës. Një mik poet që lexoi librin tim të ri, më tha: “Po të mos kishin të njejtin emër në kopertinë, nuk do mendoja kurrë që të dy librat i ka shkruajtur i njejti njeri!”

Vazhdimin e dini. Vazhdoj të eci në këtë rrugë. Erdhi më pas “Udhëtoj brenda vetes” (2008), “Blu e thellë” (2012), “Vreshtat e Dionisit” - gjashtë libra në një (2015) dhe tani është faqosur dhe gati për botim “Taverna e të marrëve”.

Ky është udhëtimi im poetik, që më kërkuat të përshkruaj. U zgjata ca dhe nuk më falet mua si gazetar i vjetër, por gjashtëdhjetë vjet janë ato... Lodhesh duke i shqiptuar, jo më t’i përshkosh...

Kini vite të tëra që shkruani poezi. Çfarë ndodhi dhe filluat rrëfimin në prozë?

Prozën nuk e fillova tani, por njëkohësisht me poezinë. Tregimin e parë e kam

botuar kur isha gjimnazist. Edhe reportazhet e shumtë letrarë që botoja aokohe në shtyp, prozë e mirëfilltë ishin. Le që gjithë kohën kam shkruajtur prozë, si gazetar. Të njejtën përvojë kam përftuar në të dyja. Dallimi është tek qytetaria, tek shpallja e tyre zyrtarisht pranë teje. Kështu ndodhi, me njerën, Poezinë, u martuam herët, ndonëse fëmijë lindëm vonë. Prozën ama e mbaja të pa shpallur. Si një të dashur, të ligjshme vetëm për veten time. E vura në balancë: cilën do të konsideroja të përshtatshmen për ta shpallur tani dhe cilën më vonë. Sipas këllqeve që kisha. Fitoi qytetarinë Poezia. Prozën e lashë për kur të isha gati për ta shpallur. Se nuk isha plotësisht gati, e ndjeja. Kurrë nuk jam ngutur. Kam botuar një libër poetik në gati pesë vjet, ndërkohë që kam qindra poezi në baullet e mia. Të gatshme, për tu sistemuar në libra të tjerë. Merre me mend, “Vreshtat e Dionisit” zgjatën dhjetë vjet për tu bërë libër. Por me Prozën nuk ndodh si me Poezinë. Nuk lind si “dashuri me shikim të parë”. Mendoj se ka proces tjetër krijimi, më të ndërlikuar dhe se të duhen kushte më të përshtatshme dhe armë më të sofistikuara për ta përballuar. Mbi të gjitha, duhet të grumbullosh sasinë e duhur të Jetës në hambarët e tu, që të bësh prozë. Nuk e kam kuptuar kurrë, se si mund të bëjnë romane njëzet vjeçarët!

Nejse, unë flas për veten. Dhe jam në gjendje plotësisht tani, e ndjej me gjithë qenien time, se... Jam gati për Prozën! Pikërisht tani! Kam përfunduar një roman, “Ura e mbretit” dhe vetëm situata me epideminë e përbotshme e ka shtyrë botimin. Përfundova gjatë kohës së karantinës librin me proza të shkurtëra “Klinika” dhe gjatë një kohe të gjatë kam plotësuar një libër me tregime dhe novela. Përpos këtyre, tani kam në duar dhe më ka çmendur puna me një libër publicistik, paksa të çuditshëm, “I dashuri im, Facebook!” Statuse, komente, recensione, publicistikë, gjatë dhjetëvjeçarit të fundit. Shumë punë për t’u realizuar.

Pjesë nga gjithë këto libra kam publikuar herë pas here në shtypin letrar dhe në internet, miqtë e mi të shkrimit i kanë lexuar të gjitha dhe habiten: “Ç’i vonon akoma?!” Është vonë? Ku di unë, mund të martohesh dhe vonë me një Dashuri!

Ju i jepni formë kujtesës apo shkruani letërsi të pastër, ashtu siç u vjen?

Tani hymë në teori. Ç’e deshët, nuk më pëlqejnë dhe kaq akademizmat, as të marr pozat e profesorit. E kam braktisur qysh në fillim këtë zanat, për hir të gazetarisë... Veçse nuk rresht së menduari për natyrën e punës sime. Privatisht. Nëse them ndonjë gjë të gabuar, është se nuk pretendoj të jem kritik, thjesht shkruaj letërsinë time. Mendoj se letërsia e “pastër”, siç e quani ju, thjesht produkt i frymëzimit domethënë, është e mangët. Nuk ka letërsi pa kujtimet e krijuesit. Pa jetën e tij. Ato bëhen lënda e parë, magja ku gatuhet letërsia. “Mithoplasia”, e quajnë grekët këtë proces. Gatimi i miteve. Ekzistojnë ato në mendjen e krijuesit dhe mbruhen kur u vjen çasti, ashtu si kuleçët e bukës. Si ndodh kjo? Seicili ka punishten e vet dhe ashtu si gjithë mjeshtrat zejtarë, askush prej tyre nuk ka qejf të tregojë sekretet e zanatit. Kjo është një risi e përgjithshme, aq më shumë u përshtatet shkrimtarëve, gatuesve vetmimtarë dhe supersticiozë të artit të tyre. Janë të çuditshëm, më mirë t’i lexosh, se t’u kuptosh punën që bëjnë!

A ka momente katharsi në artin tuaj, si në prozë edhe në poezi?

Natyrisht, tek të gjithë krijuesit ndodh kjo. Nëse nuk ndodh, atëhere lumi vdes pak nga pak, gjersa shterron krejt. Nuk ka gjë më të dëshpërueshme se sa një krijues i shterruar. Përse ndodh kjo? Sepse krijuesi ndalon të rigjenerohet, kur ndjek përherë të njejtën rrjedhë, kur nuk rinovohet, sipas kërkesave të kohës. Është si “emokatharsi” tek të sëmurët e veshkave. Ndërrimi i gjakut.

Si ndodhi kjo tek unë? Ua shpjegova pak më lart, ky proces regjenerues u zhvillua fillimisht brenda meje kur shkruajta “Punishten”. M’u desh të kapërceja veten. Të lija pas “realizmin socialist” me të cilin isha mbrujtur, për letërsinë bashkëkohore që lexoja dhe që më pëlqente të ndiqja. Pretendoj, natyrisht me rezervë - gjykimi u përket të tjerëve, se kam kapërcyer veten nga libri në libër. Ato nuk ngjajnë strukturisht me njeri-tjetrin. Gjersa mbërrita tek “Vreshtat”, ku kritika pohoi se ishte një orvatje e re dhe që përmbante rrezik. Pesëdhjetë poezi rrjesht të një teme, gjashtë cikle të tillë - seicili një libër më vete... Nuk përmbajnë këto rrezikun e përsëritjes, të fragmentizmit, të mungesës së një strukture unike? Guxova dhe e provova, m’u deshën dhjetë vjet për këtë. Por ç’kuptim do të kishte një libër njësoj si të tjerët?

Flas për poezinë. Përsa i përket prozës sime ama, kjo është më bërë motoja e punës. Mendoj se kam shkruajtur një roman... “ndryshe”. Më falni, për mëndjemadhësinë, nëse tingëllon kështu. Por ma kanë pohuar miq të letrave, shumë seriozë. Ua dhashë romanin tim “Ura e mbretit” disa shkrimtarëve miq dhe ata patën reagime, si t’i pickonte diçka. Dikush s’e pranoi (“romani ka ca ligje...”), dikush kërkoi të gjente modelin që kisha “kopjuar”, dikush u entusiazmua. Unë mbaj reagimin e tanishëm të Roland Gjozës në Amerikë, i cili sa herë botoj ndonjë vjershë në fb, më fshikullon publikisht: “Lëri këto, t’i dimë, romanin ti! Atë boto, se... aty shkëlqen!” E pra, unë i dhashë romanin për ta lexuar në dorëshkrim, ai publikoi një shkrim kritik, sikur romani të kishte dalë, ku thoshte: “Kritikëve tanë do t’u ngriheshin flokët përpjetë (në mungesë të tyre, tulla do t’u mbushej me djersë) prej thagmave që kanë zenë vend në faqet e romanit, aventurave të heroit tonë, se ai shejtan, s’lë gjë pa shkruar, me dorë të lirë, një lakuriqësi e paturpshme në sy të turmës djerraditëse. Ç’me çani kokën, sikur iu thotë kritikëve e estetëve, që rrëmojnë nëpër ide serioze, sipas kallapit të shkollës, dua të shkruaj si më vjen, të nxjerr shpirtin. Ju pëlqen, s’iu pëlqen, s’më prishet gjiza mua. Dhe mua, që po shkruaj këto rradhë, kjo mënyrë të shkruari më pëlqen shumë. Pse të fshihemi?”

Për ju, arti dhe letërsia në veçanti, janë një domosdoshmëri apo thjesht një nevojë personale e juaja.

Iu përgjigja gjatë pyetjes suaj të parë, sikur ta dija se ato të mëvonshmet mund të sqaroheshin atje. Letërsia për mua përmban që të dyja ato që përcaktuat: edhe është domosdoshmëri, edhe nevojë jetike. Nuk rroj dot pa shkruar. Shkoj për pushime dhe kthehem me një cikël të gjatë poezish. Më parë bëj këtë, pastaj të tjerat. Ime shoqe është mësuar me mua. Më lë rehat. Të djelat i shfrytëzoj për të shkruar. Kam festë. Ajo ecën nëpër dhomë me majat e gishtave, të mos më tërheqë vëmendjen. Kur kjo ndodhte me poezinë, merre me mend tani me prozën, që do shumë kohë të përkushtuar asaj, tamam punë fizike, aq sa kur shkon të flesh pas një dite të tërë në tryezën e punës, nuk të zë gjumi nga superstresi dhe stërmundimi. Ankohem për këtë? Në asnjë mënyrë, më lumturon kjo punë. Të më falë fisnikja ime shpëtimtare Poezi, por kënaqësia që kam tani me Prozën është... diçka tjetër. Si martesa e lumtur pas dashuriçkave. Më vjen keq qëmund të ndryshojnë rolet, Proza të bëhet bashkëjetuesja ime zyrtare dhe poezia të kthehet në statusin e të dashurës. Koha ka kthimet e saj, thoshte mëma ime. Pavarësisht nga ne.

Proza juaj (për mendimit tim) hyn në zhanret autobiografike, sepse teksti letrar buron nga përvoja personale, por nuk mungojnë momentet kur zgjerohet vetëdija gjithëkohore dhe gjithëhapësinore dhe rrëfimi merr vlerat e një vepre artistike. Ju ku do ta rendisnit prozën tuaj, në atë autobiografike apo tek tregimi i shkurtër?

Jo, jo, këtu nuk jemi në një mendje! Por ua di për nder që e shtruat si çështje. Disa herë kam ndjerë nevojën të shpjegohem për këtë. Pas publikit të kapitujve të “Urës” apo edhe për ca poezi që dukeshin “personale”. Tjetër është monografia për një autor, tjetër autobiografia e tij dhe tjetër një roman i mirëfilltë letrar, ku shkruhet me “unin” krijues, në vetën e parë. Mendoni “David Koperfildin” e Dikensit apo romanet e Xhak Londonit. Kanë bërë autobiografinë e tyre shkrimtarët? Jo, vepra letrare kanë shkruar. Dakort, kanë për model veten për personazhin kryesor. Si edhe të afërmit për personazhet plotësues. Por cilët njerëz mund të njihnin më mirë? Dhe a mund të pretendojë kush, se i janë përmbajtur njëqind për qind të vërtetave të jetës së tyre, se nuk kanë trilluar kund, se nuk kanë shtuar ose fshehur gjëra? Askush nuk mund ta pretendojë këtë, në kundërshtim me biografët, të cilëve u kërkohet vërtetësi dhe saktësi shkencore. Shkruaj në vetën e parë një poezi erotike. Kam qindra poezi të tilla të ndryshme. Personifikojnë dashnoret e mundshme të jetës sime?! As Don Zhuan të ishte krijuesi!

Për të mënjanuar këtë përqasje të gabuar, ku një vepër e mirëfilltë letrare barazohet me një autobiografi, kam vënë në faqen e parë të “Urës” shprehjen e një nobelisti frëng të 1937-ës, Du Gard, që thotë: “Njerëzit nëpër vepra zakonisht rrëfejnë histori përmallimesh dhe ndjesish, por thuajse kurrë historitë personale, veçanërisht kur duan t’i kalojnë si autobiografike”.

Përsa i përket pjesës ë fundit të pyetjes… sikur ta dinit, përsëri! Kam një libër me proza të shkurtëra, “Klinikën”, ku tregime të shkurtra të një teme, me të njëjtat personazhe, që herë dalin në plan të parë dhe herë bëhen plotësuese, përbëjnë në unitet një “romanth” . Shfrytëzoj përvojën time një vjeçare në një klinikë private në Pire. Autobiografi? Jo! Letërsi. Trillime letrare, bazuar në vërtetësinë e jetuar. Askush nuk mund të më bëjë padi për të palarat që nxjerr në shesh. Nuk bëj reportazh, letërsi bëj.

Më pëlqen zhanri i tregimit të shkurtër. Ngjajnë me poezitë. Edhe ato, më të shumtën të shkurtëra i kam. Kjo nuk bëhet lehtë. Më ngjan më vështirë të shkruash shkurt, se sa gjatë. Paçka se në plan të parë duket ndryshe.

Zotërimi i vetes, i emocioneve është mundësia e mbrapme e njeriut për të treguar sa vlen. Kur shkruani në prozë ose në poezi ju i kontrolloni ndjenjat, mendimet, emocionet apo e marrin ato gjendjen në dorë dhe ju udhëzojnë atje ku duan?

Këto gjëra i zbulon në punë e sipër. Nuk mëson teori, për të shkruar. Gjatë shkrimit ndjen nevojën e perceptimit të procesit që ndodh para syve të tu. Kështu mëson punën tënde dhe ambjentohesh.

Krijuesi duhet të kontrollojë si vetëveten, ashtu edhe veprën që ka në tryezën e operimit. Të mos i dridhet dora. Të operojë si kirurg gjakftohtë, që di ç’bën. Ju thashë, është ca i ndryshëm procesi i operimit me Prozën dhe Poezinë. Për të parën nevojitet një gjendje e përshtatshme shpirtërore, si dhe një mendje e kthjellët për të regjistruar vargjet, kur të mungojnë mjetet e shkrimit. Dhe kaq. Nuk mund të realizohet kjo me Prozën. Ka volum. Kërkon kohëgjatësi krijimi i saj. Duhet një vend i madh ambalazhimi i materies së krijuar, nuk mjafton truri yt.

Ndryshon edhe raporti midis Krijuesit dhe Poezisë apo Prozës. Ndërsa poezia të udhëheq në monopatet që do dhe njeh ajo, prozën e zotëron ti dhe e shpije atje ku do. Nuk mund të bësh një plan paraprak të Poezisë që do të shkruash, kërkon vetëm të të vijë nëpërmjet frymëzimit fjala ose vargu i parë. Të tjerat vijnë vetë. Kurse për prozën hedh një strukturë arkitektonike në letër, si plan ndërtimi i një qyteti. Atë zbaton, paçka se gjatë operimit mund të bësh ndryshime. Është një punë tejet më e lodhshme.

Ndoshta, prandaj martohesh me Prozën, pasi ke përjetuar dashurinë e Poezisë.

Lodhesh duke qenë skllav erotik dhe dëshiron të bëhesh padron i dashurisë tënde. Këtë mundësi ta jep me bujari vetëm Proza. Kësaj tendence patriarkale nuk i kanë shpëtuar shumica e shkrimtarëve, që fillimisht kanë qenë poetë. Kanë dezertuar në frontin tjetër. Ata kokëshkretë që i kanë mbetur besnikë vetëm dashurisë së parë, në fund të udhëtimit mbase janë penduar. Unë mendoj se kanë mbetur të pajetuar plotësisht.

- Shkruani sepse ju pëlqen të ndani ndjenjat me lexuesin, apo shkruan një zë

tjetër brenda jush?

Kur shkruaj nuk e mendoj fare lexuesin. Më tërheq me të gjitha shqisat puna ime. Jam krejt i vetmuar. Kam detyruar sjellje diktatorale edhe në shtëpi: kur shkruaj, nuk dua të më shqetësojë njeri! Ç’është ai “zë brenda meje”, që thoni?! E keni fjalën për frymëzimin? Ai ekziston vetëm në çastin e parë, ia kam nevojën vetëm për fillimin. Pastaj e zboj, dua të më lerë të qetë. Automatizohen procese të tjera brenda meje në vazhdim. Kurdisem, bëhem si robot, i cili e di punën e vet. Jam një makinë, e cila është konstruktuar dhe përgatitur gjatë një jete të tërë, për të bërë një punë konkrete. Për të krijuar letërsi. Ato, gënjeshtrat me yllin që të udhëheq, me zërin brenda teje e të tjera, janë metafora të rreme të njerëzve që nuk e njohin këtë punë. Nganjëherë gënjejnë edhe krijuesit vetë. Thjesht se bëjnë lojën e të tjerëve. Përshembull, Lamartini gënjeu gjithë botën, se gjoja i kishte rënë një yll nga qielli dhe i kishte sjellur një poezi të gatshme, vetëm për ta hedhur në letër. Më vonë, studjuesit gjetën dhjetra faksimale të asaj poezie, me dorën e tij, në variante të ndryshme. Mos u besoni shkrimtarëve në këto gjëra për veten. Janë si mësuesit në Turqi, që i sëmur puna e tyre skolastike dhe nuk i thërrasin nëpër gjyqe, kur dalin në pension.

Në prozë ju rrëfeni ngjarje, përshkruani gjendje, por a jeni përpjekur të eksperimentoni, aq sa të “rrezikoni” për të ndryshuar zhanrin e rrëfimit (një ndryshim rrënjësor për të sjellë diçka të re), qoftë në stilin e të shkruarit apo tek vetë zhanri?

Të kthehemi tek “Ura e mbretit”. Duhej të bëja hapin vendimtar të kapërcimit në prozë. Zgjodha rrugën më të vështirë, majën më të lartë, romanin. Kam lexuar të panumërta syresh, mund të zgjidhja një model dhe “ta kopjoja”, për të bërë punën time. Por atë doja? Përvoja ime me ndërtimin e librave poetikë më diktonte një udhë tjetër. Një model të ri romani. Le të shpërfillte rregullat që njihja. Në formë, e kam fjalën. Unë do të ndiqja nuancën time. Ashtu bëra.

E para, e shtriva jetën e personazhit kryesor në një hapësirë kohe. Këtë kohë e ndava në pjesë. Këto pjesë në nënpjesë. Konkretisht: periudha e djalërisë, një triptik me tre novela. Po kaq adoleshenca. Gjithashtu, jeta studentore. Dhe në vazhdim... Dhjetë triptikë. Çdo pjesë e këtij triptiku, një novelë, që mund të qëndronte e pavarur, nëse doja të bëja një libër me novela. Veçse ekziston një fill bashkues për gjithë këto pjesë, ngjarjet që rrjedhin rreth personazhit kryesor, si dhe ata plotësuesit. Disa qindra të tillë. Herë dalin kryesorë, herë të dytë, por janë kudo të pranishëm, ndjekin lumin. (Këtë variant zbatova edhe tek “Klinika”: pjesë të veçanta, që përbëjnë të tërën). E dyta, punova me retrospektivën. Bashkëjeton kudo dhe kurdoherë e tashmja që rrjedh, me të shkuarën, kthimet pas, kujtimet e ngjarjeve që ndodhën dhe përcaktuan këto që po ndodhnin realisht, në çastin e rrëfimit. Mendoj se kjo i bën mirë rrëfimit, aq më shumë kur ai është i gjatë. Mbart natyrisht rrezikun e fragmentalizmit, por të sjell freski, sjell ajër midis pjesëve, të jep dorë të jesh i zhdërvjellët. Unë do isha armik i rrëfimit në një vijë, nga fillimi në fund. Romani im fillon nga fundi, kthehet tridhjetë vjet pas, mbart një jetë të tërë dhe përfundon atje ku filloi, në fund. Ia arrita qëllimit tim? Nuk e di. Gjoza e mbyllte kështu kritikën e tij për dorëshkrimin tim: “Në fund dua të përmend, natyrisht në mënyrën e Grigorit, atë që i tha pas shfaqjes “I sëmuri për mend”, autorit të komedisë, Gribodejevit, cari i Rusisë: “Vdis Dionis, se gjë më të bukur s’ke për të shkruar!”

A ka gjuha kufi për të shprehur gjithshka, po mendimi? Pra, cila është për ju marrëdhënia gjuhë-mendim, si në prozë dhe në poezi?

Gjuha - kryemrekullia e botës, për mua. Dhurata më e madhe që u ka bërë Zoti krijuesve. Por edhe një test hyjnor i pagabueshëm për vlerat e çdonjërit prej tyre. Sa serioz je, sa profesional, kjo diktohet nga gjuha e veprave të tua. Pikë! Nuk ka shkrimtar të mirëfilltë që nuk zotëron, të paktën, një standart mbi mesataren për gjuhën. Më falni nëse e teproj, por jam i sigurt për këtë që them: nuk ka justifikim për shkrimtarët që shkruajnë me gabime. Le të bëjnë më mirë një punë tjetër! Nuk më duhet, se nuk kanë mbaruar gjuhësi. Ta kishin kryer vetë fakultetin, tek shtëpia e tyre, para se të merreshin me këtë punë. Mendoni një muarator që vë gurët shtrembër, që i zgjedh jo të njëtrajtshëm dhe i vë në mur të pa gdhëndur. Mur është ai? Murator quhet zotëria? Ai shkrimtar që nuk bën dot pa redaktor, për hir të gjuhës, nuk bën për shkrimtar! Ky ka qenë shkaku i vonimit tim në prozë: duhej ta luaja gjuhën nëpër duar. Mbarova fakultet për këtë, punova një jetë gazetar duke ushtruar gjuhën, pastaj thashë: tani mund ta provoj! Në shkallën e epërme! Duke u bërë redaktor i vetëvetes. Gjuha është e pakufishme. Mund të bësh çdo gjë me të. Vetëm t’i bindesh, ta adhurosh, ta respektosh, ta mësosh sa më mirë që të jetë e mundur. Gjuha nuk pranon asnjë mentalitet. Të gjitha gjuhët i ka bërë zoti të mundshme për art. Zgjedh një, atë që di më mirë, për të bërë punën tënde. Këtu nuk hyjnë kombëtarizmat. Gjuha është thjesht mjet teknik shprehës. Por duhet të bjerë në ustallarë të zanatit, që të funksionojë mrekullisht. Besoj që Shekspiri mund t’i bënte kryeveprat e tij edhe në gjuhët e tjera. Vetëm të ishte Shekspiri dhe gjuha e tij. Ne në shqip kemi Flober-ët tanë në mjeshtërinë e përdorimit të gjuhës. Shqipja nuk i lë mangut asnjë gjuhe tjetër. Ndoshta për këtë, unë zgjodha shqipen si gjuhën time të krijimit, ndonëse gjuhë të mëmës kam greqishten dhe atë njoha më parë. Shqipja është dashuria ime e parë dhe them ta mbaj gjersa të vdes.

- Do preferonit poezia juaj të pushtonte shpirtra pa ditur kush është emri i poetit

apo ai të shkruhet patjetër në krye të çdo poezie?

Do desha që poezisë sime t’ia njihnin autorësinë edhe pa pasur emrin e krijuesit. Tjetër ç’dua, tjetër ç’është. Kjo përftohet me kohë, nuk e di nëse puna ime e harxhuar për këtë është e mjaftueshme. Por rëndësi më të madhe ka tjetra: të dashurohet puna jote! Është nevojë jetike për një vjershëtor kjo. Jemi si kalamanjtë, kemi nevojë të duhemi! Kur jemi ca më të rinj, edhe të dashurohemi! Kjo vëmëndje na mban gjallë. Përfundimisht, nuk mund të shkruajmë vetëm për veten. Krijojmë në vetmi, por pastaj kemi nevojë të shpallemi, të dëgjohemi, të vlerësohemi. Përndryshe, pse do t’i botonim librat tanë!

Ka pasur momente kur tjetër mendoni dhe tjetër shkruani, për të mos zbuluar veten?

Asnjëherë. Kam shkruar ato që kam ndjerë. Biles jam “akuzuar” si kalama, për sinqeritet të tepruar! Kur do rritesh, më kanë pyetur. Nëse doja të fshihja veten, nuk do shkruaja. Nuk më detyron kush, të them gjëra që s’dua. I zgjedh ato që them.

Letërsi bëj, jo rrëfim në hetuesi.

Kjo në poezi. Në prozë nuk është kaq e thjeshtë. Atje duhet të rrëfehesh më gjatë, më bindshëm, nuk fshihesh dot gjithmonë pas metaforave dhe “izmave” letrare. Por duhet ta marrësh vendim. Sa do të jesh i sinqertë. Sa më shumë, aq më mirë për artin tënd. Por do paguash kamatën përkatëse për këtë. Duhet të ndërtosh personazhet e veprës tënde. Ata nuk mund të jenë të gjithë të trilluar, duhet të marrësh edhe konkretë, të gatshëm, nga njerëzit përreth teje. Ç’ndodh kur ata njohin vetëveten? Kur janë kaq të njohur, sa e kuptojnë edhe lexuesit? Do ta pranojnë personazhet realë të fshehur pas emrash të rremë fotografimin dhe ekspozimin publik pa leje të tyre? Këtu të dua! Pasi lexuan romanin tim, humba dy njerëz të mi të afërt. Një familjar dhe një shok të ngushtë. Nuk më flasin më. Tragjedia është se shoku është edhe ai shkrimtar. Sikur nuk i di ligjet e shkrimit. Por kamata është kamatë. Duhet ta paguash, nëse dëshiron të vazhdosh.

Ju çfarë ju ndihmon më shumë, psikologjia e karakterit , filozofia e gjërave apo mjetet artistike?

Të gjitha janë një kompleks. Ndërvarin njeri-tjetrin. Më pëlqen që të vërej karaktere. Sa më shumë, në jetë. Njoh një njeri dhe mendoj automatikisht: si do ta përshkruaja këtë në prozën time. Për poezinë mjaftojnë dy-tre detaje, ose edhe një. Kaq mban. Proza do më shumë karakteristika të tij. Se ky personazh do të qëndrojë më gjatë në veprën tënde, duhet të justifikojë ngjarje dhe situata të ndryshme rreth tij. Duhet të ndërtosh me fjalë dhe me veprime një njeri nga e para. Ti je zoti krijues i tyre. Duhet të kenë psikologjinë përkatëse, lypset t’i përshtaten matematikisht filozofisë së gjërave dhe të gjitha këto realizohen në vepër nëpërmjet mjeteve artistike. Cilat janë ato? Të shumta, të cilat t’i mëson mjeshtëria, ç’të të them tani! Në çastin e duhur, krijuesi kërkon bisturinë e përshtatshme artistike për të bërë ndërhyrjen. Por duhet t’i njohësh ato. Talenti të dhurohet, mjeshtërinë e fiton. Me punë të vazhdueshme, pa u kënaqur kurrë. Do zanat, shtro bythën, thoshte gjyshja ime.

Kujt i ruhet shkrimtari, përballjes me veten, me lexuesin, kritikës apo moralit, ideologjisë dhe filozofisë së kohës?

Shkrimtari i vërtetë nuk i ruhet asgjëje. Kështu është ndërtuar. Pa ndjenjën e frikës. Është vetëm ai dhe Zoti. Në kullën e tij të fildishtë të mendimit. Me kohë janë bërë eksperimente të ndryshme, në laboratorët politikë, për ta nxjerrë prej andej, për ta bërë qenie të kolektivizuar, në shërbim të qëllimeve jo artistike. Kanë dështuar. Janë krijuar hibride, që nga ana e tyre kanë krijuar edhe ata art të fosilizuar, të rremë. Ky art ka vdekur në fund të epokës. Nuk i është përcjellur dot të ardhmes së njerëzimit. Shkrimtari është binjak me lirinë. T’i heqësh atë, e ke ç’tjetërsuar. E ke bërë makinë. Mbase shkrimtarët janë qeniet më të paragjykuara në botë. Të gjithë i duan sipas mënyrës së tyre. Aq më shumë kritikat dhe moralet e kohëve. Sa më të mëdhenj të jenë shkrimtarët, aq më tepër i injorojnë këto. Prandaj janë gjithmonë përpara kohës që rrojnë. Ata nuk i nxë dot një botë. Jetojnë në të gjitha epokat, pasi edhe vepra e tyre është e gjithëkohëshme.

- Në jetë vazhdon të mbetesh akoma ai fëmija i druajtuar, kurse në art je akoma

i dashuruari. Fëmija brenda Grigorit, kur do rritet, kur “do të plaket" poeti

Grigor?

Kështun qëllova. Ka një shpjegim fiziologjik për këtë. Por është shumë intim dhe kam frikë mos paragjykohem me intimitetet e mia. Ka ndodhur një ngrirje brenda meje, gjatë adoleshencës së parë. Një tragjedi. Befas, në klasat e larta të tetëvjeçares humba aftësinë e të folurit. Mezi nxirrja dy fjalë, ku e ku. Humba për një kohë të gjatë aftësinë e komunikimit me botën. U mbylla në vetëvete. I vetmi shteg nga shikoja botën ishte letërsia. Gjatë gjithë kësaj kohe, mbyllur në guackën që vetë apo fati krijoi për mua, mbeti ai djaloshi përpara “ngrirjes”. Nuk u rrit dot. Akoma nuk jam shkrirë plotësisht. Por mbase kjo gjëndje shumë e trishtuar më ndihmoi diku tjetër. Fitova letërsinë, si mjet komunikimi me botën. Çdo e keqe, e ka një të mirë pas. Thatë se në art mbeta “i dashuruari”. Doemos, ç’të japësh, do të marrësh. Dashurova artin më tepër dhe më gjatë se vajzat. Ai m’u dha. Vajzat më shikonin gjithmonë si specie e çuditshme, ngaqë edhe unë u shmangesha. Nuk kisha shumë bla-bla... Kur do të plakem? Më duket se më morët mësysh. Tani e ndjej veten të lodhur. Mbase po plakem. Kam edhe ato vizitat e shpeshta nëpër spitale kohët e fundit. Tani sapo kam dalë, prej herës së fundit që i vizitova. Kushedi, mbase largohem “pa u plakur”. Nuk është në dorën tonë. Por e kam zgjidhur këtë punë. I kam treguar bijës sime, e cila tani është doktoreshë e shkencave filologjike, ku i kam dorëshkrimet elektronike të veprave të mia të mbaruara ose në proces. Për rast nevoje... Më ka qetësuar: “Rri i qetë, baba! Edhe Kavafi, të shumtën e veprës e la të pabotuar. Por asgjë nuk humb...”. Ma bëri borxh, tani mund të përfundoj i qetë procesin.

Ju, Grigor, kur shkruani, doni të jeni magjia vetë apo një magjistar, që me shkopin magjik - penën tuaj, të ndryshonit botën?

Siç duket, magjinë e kam brenda vetes, pasionin për të shkruar. Gjersa e materializoj me libra, është e qenësishme. Ekziston. Edhe “magjistar” mund të jem. Zoti më lindi më 1 prill. E rastësishme? Ku bën gjëra të tilla Ai! Vërtetohet, jam i mirë në gënjeshtra. Por jo gjer në magji... Makar të kisha atë “shkopin magjik”, siç thoni. Jo, jo, nuk dua të bëj heroin, të ndryshoj botën. E kush jam unë, Lenini apo Majakovski? Ca gjëra të mijat do të desha të ndryshoja. T’i përfundoja gjërat më shpejt dhe më mirë. Të rregulloja edhe disa gabime tek vetja. Cilat janë ato? Pse, budalla jam t’i bëj publike!

(Intervista, nga Teuta Sadiku)

Fjala e Lire - Free Speech

KUSH FAL NJË LIBËR, FAL PJESË NGA TRUPI TIJ

2025-03-27T23:01:00.002+00:00

KUSH FAL NJË LIBËR, FAL PJESË NGA TRUPI TIJ

Mu duk e udhës ta përshkruaj fillin e mbresave të mia me titullin: “Kush fal një libër, fal pjesë nga shpirti tij”, të mbetura në kujtesë nga takimi midis miqsh Viron Kona, Kadri Tarelli e Sejdo Harka.

Zakonisht e shtuna mbledh miqtë na takime, sikundër ndodhi edhe me mua e miqtë e mi atë ditë. Pasi mbarova një punë në “Tiranë të re”, thirra mikun Viron Kona në telefon dhe pas përshëndetjes e pyeta në se kishte kohë të pinim një kafe së bashku.

-Bashkim, - më drejtohet Vironi, - unë tani jam me disa miq. Pak më vonë do të të njoftoj vet se ku do takohemi.

Nuk kaloi shumë kohë dhe miku im më ftoi që të takoheshim te “Bar Opera”.

-Eja, Bashkim, se jam bashkë me Kadri Tarellin, - më tha ai. U ulëm në “Bar Opera” dhe, pas përshëndetjes së zakonshme ia nisëm bisedës si dhe herë të tjera. Kemi vite që njihemi dhe, kuptohet, kemi edhe shumë për t`i treguar njëri-tjetrit. Kadriu, midis të tjerash na tregoi për përurimin e librit të tij “Misionarë të dijes”, botuar vitin e kaluar. Me thjeshtësinë e çiltërsinë e tij, disi i skuqur në fytyrë, Kadriu na tha me humor:

- “Doni më për Belulin”. Batuta e njohur dhe e bukur ndryshoj disi natyrën e bisedës dhe të tre vijuam bisedën për krijimtarinë. Me thënë të drejtën u ndjeva “fajtor” teksa dëgjoja miqtë e mi, që diskutonin për tematikat e përshkruara nga Kadriu në librin “Misionar në rrugën e dijes”. Atë libër, Kadriu ma kishte dhuruar pothuajse ndër të parët, por unë nuk kisha gjetur kohën e duhur për të lexuar dhe thënë mendimin tim. Në një çast, Kadriu midis miqve përmendi edhe emrin e Sejdo Harkës, të cilit nuk kishte patur mundësi t’i dhuronte librin e tij. Vironi e thirri në telefon Sejdon dhe ai pas pak minutash u gjend midis nesh.

Burrë fisnik dhe fjalë pak Sejdoja, mori në dorë librin, një dhuratë e bukur për ditëlindjen e tij nga miku Kadri Tarelli.

-Urime, shumë urime Kadri dhe na dhurofshë sa më shumë libra të tillë! - uroj Sejdoja.

-Eja dhe ti Kadri nesër. Ne, një grup shokësh, do të mblidhemi nesër dhe do ta festojmë ditëlindjen e Sejdos me nga një gotë verë, - vazhdoi bisedën Vironi.

U ngritëm dhe dolëm në hollë.

-Po të përcjellim Kadri, unë dhe Bashkimi, deri te treni,- tha Vironi duke dalë.

Takuam edhe një mik tjetër, Bardhyl Dake, edhe ai mësues, dhe, bashkërisht, nisëm të lëvizim duke biseduarën drejtim të stacionit të trenit.

-E di Kadri, - i thashë Kadriut, -u gëzova shumë që u takuam. - Si po e kalon kohën në pension?

Kadriu bëri buzën në gaz!

-Unë nuk jam tip që e kaloi kohën duke luajtur domino, por jam në aktivitet, lexoj, shkruaj...sa për librin, një pjesë të mirë e kam falur te shokët e miqtë.

- Kush fal një libër, fal pjesë nga shpirti tij!- thashë. Disa çaste ecëm të menduar,pastaj biseda u ndez përsëri. U ndava me mikun fisnik nga qyteti bregdetar Kadri Tarelli dhe mora rrugën për në shtëpi. Mendoja për librin e Kadriut dhe shkrimi për atë libër kishte nisur të përvijohej në kokën time. Gjithkush, pasi lexon një libër ka gjithmonë diçka për t’u thënë të tjerëve.

Në shtëpi i tregova shkurtimisht sime shoqe mbresat e takimit me miqtë e mi dhe mendimet që kisha për shkrimin për librin e mikut tim të mirë dhe aq dashur. Duhej ta shkruaja dhe ta botoja shkrimin, jo se isha prapa të tjerëve, por sepse ndjeja më shumë detyrim të shkruaja për atë libër. Kadriu e kishte shkruar atë libër për mësuesit misionarë të dijes, por, edhe për mua, edhe për time shoqe që është mësuese, edhe për ata mijëra e mijëra mësues të nderuar dhe të respektuar sot në Shqipëri.

“Arsimi është fortesa e lirisë, arma e demokracisë, shpresa e rinisë, mburrja e djalmërisë dhe gëzimi i shekullit. Me fat janë kombet që e mirëpresin”. Henry Van Duke.

Nuk dua të shuaj kureshtjen e lexuesit, por vepra që miku im Kadri Tarelli më dhuroi është një thesar që i përshtatet titullit për njerëzit që lexojnë e shkruajnë, të cilët nuk janë gjë tjetër veçse misionar që përhapin dije dhe rritin kulturën mbarë-popullore.

Libri lexohet me ëndje, të ngjall mbresa dhe kujtime për atë punë të palodhshme që është bërë për emancipimin e shoqërisë shqiptare në përgjithësi, të cilën autori e përshkruan aq bukur sa vet jeta e përditshme.

Tarelli i sjell lexuesit një vepër të mirëfilltë shkencore, një përvojë të fituar ndër vite udhë-rrëfyse jo vetëm për brezin e ri pa përvojë, por edhe për ne shokët e miqtë e tij që zotërojmë përvojën e viteve në arsim. Në labirintet e këtij libri me anë të kapitujve do gjeni shkrime editorial, portrete, reportazhe, opinione, reçenca, shkrime letrare dhe shkrime historike.

Në parathënien e librit shkrimtari Viron Kona shkruan:

“Mjafton të kalosh me një vështrim titujt e kapitujve dhe shkrimeve të këtij libri dhe do të bindesh për aftësinë dhe kulturën e gjerë të të shkruarit të z. Tarelli, seriozitetin dhe peshën e fjalës shqipe, mendimit të shprehur bukur dhe tërheqës, fabulës që të bën kureshtar për të mësuar me padurim zhvillimin dhe përfundimin e shkrimit”.

Libri publicistikë i botuar nga Kadri Tarelli është një margaritar në rrugën e dijes, një përvojë e mirë për ata që nisin rrugën e shkrimeve, një eksperiencë shumë e mirë për njerëzit që drejtojnë dhe një vepër që të çlodhë dhe të sjell kënaqësi.

“Libri mpreh mendjen dhe zbut shpirtin”! -shkruan Sokol Demaku në librin e tij “Edhe filozofia e jetës e ka kuptimin e saj”. Kjo thënie e mençur e Sokolit ka shumë vlera dhe për veprën e Tarellit, i cili vjen para lexuesit dashamirës, i sinqertë dhe u dhuron pjesë nga shpirti tij me një penë të hollë dhe të mprehur mirë. Kadri Tarelli është marrë me gazetari duke botuar rreth 230 shkrime në disa organe të shtypit qendror dhe lokal, brenda dhe jashtë vendit. Tematika e tij është e larmishme. Dominojnë artikujt kushtuar arsimit. Nuk mungojnë portretet, reportazhet dhe shkrimet me karakter historik, studimor, letrar, etj.

Mendoj se libri është kontribut i mbështetur në studime dhe shfrytëzimin e përvojës tejet të pasur të z Tarelli, i cili e përmbledh në këtë vepër artistike, një thesar që i shtohet bibliotekës së gjithkujt që lexon dhe mëson vazhdimisht.

Hidhni sytë dhe lexoni Kadriun se do gjeni veten tuaj.

Të uroj jetë të gjatë dhe na dhurofsh sa më shumë vepra, përvojë të jetës, miku im Kadri Tarelli. Urime, veç urime!

Me respekt Bashkim Saliasi

Publikuar, më 26.03/2025

Fjala e Lire - Free Speech

Cikël poetik nga Flori Bruqi

2016-10-20T08:17:00.001+01:00

Flori Bruqi lindi më 29 qershor të vitit 1952 në Isniq të Deçanit, Kosovë.

Studimet e Defektologjisë i kreu në Universitetin e Beogradit, ndërsa ato postdiplomike (Magjistraturë) në Universitetin e Prishtinës - në Fakultetin e Kulturës Fizike dhe Sportit (2004). Bashkëpunoi më shtypin e përditshëm e periodik të vendit dhe të jashtëm që nga viti 1974 e deri me tash (“Bota e re” - Prishtinë, ”Rilindja” - Prishtinë, “Danas” - Zagreb, ”Dello” - Lubjanë, ”Dnevnik” - Lubjanë, “Veqer” - Maribor, ”Le Mond”, ”Corriera della Sera” etj).

Është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës (2000).

Është menaxher i kompanisë “Flomed” nga Prishtina dhe menaxher gjeneral për Kosovë në distribucion të preparateve farmaceutike të “Schulke-Mayr-”it të Gjermanisë dhe “Borer Chemie AG“ të Zvicres.

Flori Bruqi, mbrojti punimin e magjistraturës më titull ”Dallimet në disa ndryshore fiziologjike ndërmjet studentëve sportistë dhe jo sportistë, para dhe pas vrapimit 400 metra para komisionit shkencor - të Fakultetit të Kulturës Fizike dhe Sportit në Prishtinë, në përbërje - Prof. Dr. sc . Hasim Rushiti, kryetar, Prof. Dr. Hysni Daka, mentor, Prof. Dr. sc. Mustafë Aliu, anëtarë.
Magjistri i tashëm i shkencës së “Fiziologjisë kineziologjike”, Flori Bruqi ka zbatuar një metodologji të avancuar shkencore gjatë këtij hulumtimi të tij në 22 parametra morfologjikë-fiziologjikë duke përdorur kriteret e avancuara të “Programit biologjikë ndërkombëtar” të Weiner-it dhe Louri-esë ; “Praktikumin e antropologjisë biologjike” të Buzin-ës më bashkëpunëtorë ; ”Parktikumin e fiziologjisë sportive”, të Heimer-it më bashkëpunëtorë ; ”Udhëzuesit Kombëtarë të Asociacionit Shëndetësor Amerikan” etj.

Punimi i magjistraturës të Flori Bruqit, është vlerësuar lartë nga komisioni shkencorë dhe i cili ka shfrytëzuar burime më të reja të literaturës (citon 49 referenca librash më të rinj nga kjo lëmi shkencore) si dhe ka përdorur 17 web-adresa portale relevante që merren më këto hulumtime të “Fiziologjisë kineziologjike” botërore.

Nga viti 2005 është Editor si dhe Kryeredaktor përgjegjës i web faqës elektronike “ Agjencioni Floripress” .Ka botuar 21 fejtone publicistiko-shkëncore në gazetën “Rilindja” të Prishtinës, në përiudhën 1974-1982., si dhe mija punime në shumë web faqe interneti (2003-2016).

Nga korriku i vitit 2017 është pranuar Akademik,në Akademinë e Shkencave dhe Arteve në New York(AAAS-ALBANIAN AMERICAN ACADEMY OF SCIENCE)

Veprat e botuara :

Deri më tash ka botuar këta libra :

1. Zjarri i diellit, poezi, Prishtinë, 1995.

2. Ndërgjegjja, roman, Prishtinë, 1995.

3. Vrasësit e liridonëve, roman, Prishtinë, Tiranë, 1996.

4. Ringjallja, roman, Tiranë, Prishtinë, 1996.

5. Gjarpërinjtë e pallatit, roman, Tiranë, Prishtinë, 1996.

6. Dorëzeza, roman, Tiranë, Prishtinë, 1997.

7. Tokë e djegur, roman, Shkodër, Tiranë, Prishtinë, 1998.

8. Burri dhe gruaja, libër shkencor, Tiranë, Prishtinë, 2000.

9. Pallati i akereonit, roman, Tiranë, Prishtinë, New York, 2000.

10. Vademecum DDD, libër shkencor, Prishtinë, 2002.

11. Struktura faktoriale e dimensioneve antropometrike dhe fiziologjike, Prishtinë, 2004.

12. Ndikimi i sportit në personalitetin e njeriut, libër shkencor, Prishtinë,2004.

13. Delinkuenca e të miturve dhe ushtrimet fizike, Prishtinë, 2004.

14. Vademecum për preparate higjenike të “Schulke – Mayr”– it, libër shkencor, Prishtinë, 2004.

15. Dallimet në disa ndryshore fiziologjike ndërmjet studentëve sportistë dhe jo sportistë para dhe pas vrapimit 400 metra (Punim magjistrature, Prishtinë 2005).

16. Antropometri-Jakov Milaj “Raca shqiptare”, recension i zgjëruar i botuar në Floart, 2005.

17. Si ta njofim internetin, Flomed, tetor-2005.

18. Sëmundjet infektive seksuale, Floart, tetor-2005.

19. Udhëzues i shkurtër i preparative dezinfektuese, Flomed, 2006.

20. Merruni me sport dhe ushtrime fizike për t’u relaksuar, Floart, janar 2006.

21. Kosova nuk është i berzë e zezë, Floart, dhjetor 2005.

22. Fshehtësitë dhe të vërtetat për virusin avian’, Flomed, 2005.

23. THE ECONOMIC ASPECTS OF SPORTS RECREATION AND HEALTH, Sport ritmi-zemrës, janar 2006, etj.

24. DETERMINANTAT SOCIO-PSIKOLOGJIKE TË USHTRIMIT FIZIK (Hulumtim socio-psiko–kineziologjikë më studentët e Universitetit të Prishtinës), Flomed, 2006.

25. Guxim shqiptar, Prishtinë, 2008.

26. 26.Olimpi shqiptar,Rugova-Art,Prishtinë, 2009.

27.Triumfi shqiptar, Rugova-Art,Prishtinë ,2009.

28.Polemika shqip, Rugova-Art,Prishtinë 2009.

29.“Antika greke”-Homeri,Eskili,Sofokliu,Aristofani dhe Aristoteli,Albemigrant,2009.

30.Nëse kam ditur të guxojë, Rugova-Art,Prishtinë ,2012.

31.Delikuenca e të miturve në Kosovë në periudhën 2003-2004,Prishtinë,2012.

32.Vademecum për dezinfektues të “Borer chemie AG”,Prishtinë,2013.

33.Vademecum për dezinfektues të “Schülke-Mayr”,Prishtinë 2013.

34.Diademë letrare, Rugova-Art,Prishtinë 2013.

35.Diademë letrare II,Tiranë, 2014.

36.Atdheu im s’më vret,poezi,Tiranë,2015.

37.Diademë letrare III,Tiranë,2015.

38.Vademecun për dezinfektues 1,Prishtinë,2016.

39.Vademecum për dezinfektues 2,Prishtinë,2016.

40.Moderniteti në letrat shqipe,Tiranë,2016.

Cikël poetik nga Flori Bruqi

1.Porteti i nënës

"Nënë për ta shpëtuar jetën Ty,dhashë lëkurën e do ta jepja edhe shpirtin"
(Prof.dr.sci.Mirlin Bruqi)

Nga qytetet e fshatrat e largëta vijnë
Banorë(të përkohshëm)në Prishtinë
Pleq
Plaka
Të reja
Të rinj
Me shporta të vogla në duar
Vijnë çdo të diel
Vijnë(ndoshta)çdo ditë
Te dera e Spitalit
Në orën 14
Gumëzhijnë korridoret
Nga hapat e tyre
Zhurmojnë pavijonet
Korridoreve…
Zvarritët rrëqanthi vdekja
Në dhoma hyn shqetësimi
Secili me de(r)t
Për të afërmin e vet
Kështu çdo të diel
Kështu çdo ditë
Në orën 14
Burbuqja kurajon Nënën
Mirlindi jep lëkurën e vet
Për ri(ngjalljen)e Saj
Të afërmit shërim i dëshirojnë
Të tjerët shpresojnë…
Ja dhoma…
Ora mbi radio
Trëndafilat e freskët
Mbi tavolinë
Tok(gati) e gjithë familja
Babai qëndron e mejton
Ndoshta…
Kujton profiling e dhëndrrit
Ja rrudhat e nënës sime
(Kujtoj zënkën e prindërve për mua)
Tik-taku i orës
Dikur pushon
Në orën 4 të mëngjesit
Një qetësi…
Unë
Kam parasysh
Profilin e fëmijëve të mi
Shoh në sy
Profilin e Granitit e Diamantit
Mullarët e sanës
Në oborrin e braktisur
Ja(gati) e gjithë familja
Mungon(vetëm fizikisht)Ajo
Mungon Nëna ime
Në dhoma hyn:
Ajri
Drita
Dashuria
Jeta
Shokët
Shoqet
Babai
Të dashurit….

****
Dhe një hije
Më ndjek pas
Shëndijë kohe
Profil i Nënës
Zjarr i Diellit!

2.Rreze drite

Për Ty nga zemra
këtë poezi po e rris
asnjë hije muzgu
nuk i fus brenda
Ti kërkon dritë
se ishe dritë
siç janë dritë
të gjitha nënat
Vije Ti
çdo mbrëmje
duke më pëshpëritur:
-Natën e mire bir
çelësin mos ia vë derës
do të vijë nëna
(Gjumin pa ta prishur)
me hapa të pranverës
Biro
të të shoh mos je shpluar
kur ike
Unë të putha
a thua më ke ndjerë
ndoshta vetëm koha
si rreze drite
në mua t’paska mbetur
Këtë poezi Nënë
nga zemra e shkrova
dhe hije azhuri
s’i futa Brenda
Ti kërkon dritë
se ishe Dritë
siç janë Drita
të gjitha Nënat

3.Lajtmotiv i sinqertë

U këndoj të thjeshtave
të urtave
fjalës së dashur
dritës së qartë
të gjitha ëndrrave
më ljtmotiv të sinqertë
të gjitha këngëve
përherë me krryerresht
Femrave
Ejani në këngë
Nëna dhe motra
të dashura gra
hyni në këngë
në lindëm nga këngët Tuaja
nga zëri Juaj
morëm këmbë

4.Liri fjale

Në ditën e takimit me fole
më zë tjetër
dhe unë çuditërisht prapë erdha
nga zemra të të shoh e të puthi
si Diellin kopshtin me lule
përse qe aq e ashpër
Mos vallë në qytetin tend ilirik të ndjekin
qentë e tërbuar
ndonjë hije nate
apo do të mbetesh
e mbyllur sal për vete
Arti nuk të do të vetmuar
as muzikë s’mund të ndjesh
një buzëqeshje do të kërkoj prore
dhe karafila do të dhuroj
e puthje të ngrohta
Mos hesht as mos ik lulebore
sigurisht ti do të qesh një ditë
dhe lufta mes unit tend e urrejtjes
do të çmend ty të tërën
vetëm jam dhe pres të vish…

5.Qyteti ku të prita

U ndala ballë Spitalit të Prishtinës
hipa si Orfeu në altar
dy vargje të t'i them
më zërin e shterur nga shqetësimi
Dhe unë e pashë qytetin tend
më një dallendyshe fola më beso
dhe ikem të dytë e më tepër ike ti
Unë prapë jam aty ku më ke lenë
në Sallën e kuqe të Pallatit të Rinisë
vallëzoj më hijet
nuk e di cilën ta përkdhel
Ti nuk je
retë mbi qytet me nevrikosin
dhe shiu më lag bashkë me vargjet
Një ditë në një orë dilë e takohemi
kiamet nuk bëhet
nuk bëhet as qyteti det
I mërzitur rri i fyer jam
pres dashurinë tënde
e të fle mbi gjinjtë e tu
Mbi buzët e tua të zë një ëndërr
të kërkoj t’i ha aat sy me vargje
Po vargjet nuk kanë faj
që ti nuk i ndjen asnjë grime
mos ik mos u fsheh e as zërin mos e ndërro!…

6.Akuareli i Diellit

Iku Tetëmbëdhjetë vjeçare
E bukur S…
Si hëna pesëmbëdhjetë
Në fletore shkroi vjershën
Për Mëngjesin në Prishtinë
I pëlqyen soliterët e lartë
Dhe shtëpitë plot blozë
Tjegullat e çative të ulta
Me myshqe të venitura
Shtegu i fushës kujtonte nënën
Më këmbë t’amputuar
Dhe Agimin e madh pas shiut
Që lëkundin pemët në zgavra
Në Prishtinë..
Ajo me gishtin tregues vizatoi
Në xhamat e ateles
Profilin e babait plak-Metë
Pastaj e fshiu me dorë
Dhe dorën e puthi
Kur u kthye në vendlindje
Vuri pëlhurën pas një karroje me sanë
Në kalldrëm…
Dhe vizatoi dridhshëm
një rrugicë fshati në muzg
Në agimin e azhurtë
Hapi dritaren
Rrotulloi çuditshëm
Lindjen e Diellit
Hijet në vetminë e rrugës
Dallëndyshet
Një pikë vesë
Në mbremjën e majit
Ngriti penelin
Dhe e ngjeu në Akuarelin e Hënës
Pikturoi rrugën
Me baltë të Strellcit
Durakun plak
Kopshtet me dardhë
Fshatarët e vyer
Me drapërinj në duar
Shtëpi me dyer të rënda
Strehë me borë
Hapësira bojë gushëpëllumbi
Nga fshatrat malorë…

7.Mendim i kredhur

Shpirti i Saj
Një lëndinë Qershori
Selvitë ndanë rrugës
Trupin e saj imitojnë
E dua atë
Era viteve
Buzët do t’ia vyshkë
Reliefin e kuq të mollëzave
Vizat e rudhave do t’ia prishin
Por
Megjithatë e dua
Sot
Kur me të jam i dritëzuar
Në shpirtin e përjetshëm
Jam i rrethuar edhe më njomësi
Edhe me rrudha
Nga pranvera e syve
Margaritarë të Saj

8.Balada e Yjve

(Të rënëve :IsmetQorraj,Agim Kukleci,Mujë Mehmetaj dhe Sali Hadërgjonaj)

A qan sot Deçani

A dënes Kosova

A përloten fëmijët

A zhgrehen në vaj

Ato Bjeshkët e Nemuna

Për vdekjen e tyre

Si ta zotëroj vetn

Kosovë

Tike rrënjet te Sumerët

Ti ke këngën

Në trollin gjakndezur

Se ky Dhe

Në çdo thërrime

Ka gjakun e dëshmorëve

Udhëtarë

Që sot a nesër

Kaloni

Pranë Lapidarëve të dëshmorëve

Një përshëndetje ju lutem

Në kalim

Se këtu…

Katër dëshmorë i zuri gjumi

Nga draper i Sinagogës

(Flori Bruqi,”Zjarri i diellit’’,Prishtinë,1995,Bibloteka “Lumi i Bardhë”, Katalog:891.983(497.1)-1. )

9.Rekuem i përligjur

Prej gjakut e zemrës s’mund të dalë
siç u dogjën të tjerët s’dua të digjem
ç’donin ziliqarët në kopshtin e Edenit
mollën e Eridës në dorë që më lanë
ditë pas dite prej zemërimit të përligjur
nga trishtimi
Zeusi s'e fal Prometeun
pa ia treguar fshehurisht intrigën
dashuritë digjen e përvëlohen
sa fort
brenda çdo ëndrre vuan zemra vetë
udhë u deshën që djajtë të risjellin
poshtërimin e zbritur nga Olimpi i lartë
të lënë shtrëgatën... e të vrasë njerëzinët
edhe lotët kur djegin shpirtin së brendshmi
më ngjan se më hiqet i rëndi mallëngjim
një këngë ilirishte përftohet fshehtësire
e vjen një kohë letargjie me gjëmimë

10.Shpresa të djegura

Me çantë mbi shpinë të mbushur plot mall
rrëzë supi rripat e saj fort të shtrënguar
të rrezikuar frikshëm endeni nëpër vargmale
nëpër dhëmbë fatziun fajtor duke mallkuar
Shikimi i nënëmadhes si shqiponjë pas e ndjek
klithma djemsh mbetur ikona nëpër pragje
një dashuri e braktisur shpirtin tuaj e djeg
lot që mundin burrërinë e shkasin mbi faqe
Gra zemërngrira presin në ankth zhytur
veten mallkojnë që nëna s’i bëri dot djalë
motra kërthinj prej trishtimit të mbytur
dhimbje e pamatur që gjunjëzon dhe djajtë
Mërgim mëkatar, mijëra varre bosh ke lënë ti
nënat kobzeza, që s’kanë një gur ku të qajnë
vejusha të pafat ngado mbjellë si tulipanë të zinj
fëmijë që prindërit në prehër dot s’i mbajnë
Emigrant, fjalë mizore që s’di të falësh kurrë
dete lotësh mbush e mallin kudo ti e mbjell
zemra nënash me gozhdë mbërthyer në mur kujtimi
përcaktor njerëzish që tonelata dhimbjesh sjell...!
në shpresat e djegura vret dhe qan trishtimi...

11.Në këtë botë gjithçka gjykohet

Edhe ky qiell i huaj sonte…
më trishton me sy vetmie,
prandaj dua brenda një gote
të shuaj trishtime largësie…

Mbi duar shikoj si në magji
si rrëshqet pikëza e lotit,
ajo ikën në fund të gotës,
rrokulliset si era e motit…

Dua gota ime të përmbyset,
të thyhet përtokë e zbrazët…
Dëgjoj zemrën që më dridhet,
ngre kryet nga yjet e largët…

Mbi trupin tim gjithçka ndahet
dëgjoj, tingulli nuk bie si dikur,
një dorë e ndarë diku zgjatet,
një këmbë më ecën e këputur…

Shpirti thërret fatin e shtrembër,
dua të më shikosh drejt, po ktheu!
Mos vallë jam në ndonjë ëndërr
ndoshta, kupa e mallit më dehu…

Në këtë botë gjithçka gjykohet,
edhe një i lot i derdhur kot fare!…
Më shumë se kurrë kuptohet,
kjo klithma jonë shumëvjeçare…

Mjerimi sërish shpalos flamujt,
mbi varfërimin e shpirtin njerëzor,
thërret gjithkund shtatoret e bruzta,
jetimët barktharë të shekullit të vonë.

Nuk është risi, po kthim i pamjes së rëndë
në kohën e perënduar që kemi zgjedhur,
u kthye prapë për t’i trandë hipokrizitë…
me premtimet nëpër plehra hedhur.

Shpresa më thotë se po shpresoj kot,
e mali ngërdheshet nga larg me zili….
duart kullojnë gjak të përzier me lot
nga prangat e kohës vrastare pa drejtësi.

Lutjet kafshohen dhe shiten në altar,
zotni, sa do, sa të bën haku i vështirë?
Më prit ore, të bëjmë një herë pazar!
Dhe vrava për të fundit herë vargun e lirë….

12.Meditim pas një udhëtimi

Kush jam unë për të pritur gjithnjë
Një copë liri po aq të vrarë
Unë që tash e dy mijë vjet udhëtoj
Me sagën e pikëlluar
I përbuzur dhe i humbur nëpër botë

Te Shatërvani

Vetmitar i përbotshëm lagur në shi
Kur rri pranë këtij shatërvani
Më ikin pasionet ngadalë
Këtu në qytetin historik
Mistika rri sall maraz

Përse s’jam përherë pranë tij
Për t’i përqeshur lavdëruesit e marrë
E Lumëbardhi ecën
Pret t’ia them një romance
Të dashurës t’i dhuroj trëndafila
Majë Kalasë me kantatë lirie
Të mos humbas si Sizifi

Nganjëherë të afrohesha
Për të ikur përgjithmonë nga shqetësimet

13.Gjiri i Artës

Iliria po tkurret
E dashura ime më ngjitet krahëve

Përgjërimi më djeg për gjithnjë
Sesi m’i përbuzin të parët e mi
Të shpërngulur verë e dimër

Kopshtet lënë bosh
si hëna pa yje në qiell
Joni mjerisht sonte përzihet me dallgë
Gjarpri m’i kafshon plagët

Mbi Gjirin e Artës
Digjen ëndrrat e kobshme
Të Bubulinës

Gji i egër dhe grua e bukur
Asgjë s’doli nga mallkimi i atdheut

Kënga e liqenit të Pogradecit

Nositë të butë të egër me zëra ritmikë
S’lenin në heshtje as Lasgushin
Dhe unë për çdo ditë lundroj
në mendime si Erosi
Të zhbëj intrigat e botës melankolike
Në këtë rrugë hënore
Duke shkelur bregut spërkatur nga valët
Më ringjallen kujtime të së shkuarës
pa helm të bëj një puthje reale
jo si në përrallat e 1001-ve
Dhe kur dielli ndrit mbi liqe
Kufiri zhduket nga dashnorët e arratisur
Besojnë se zgjohen me pasion
Për të përmbysur trishtimin e ëndrrës
Me lot të shkrirë qesha si i çmendur

14.Engjëlli ikën një çast

Vetëm ëndrra për të dashur mungon
Mbretëresha ime
Ashtu siç më erdhe ditën e parë
Mbase do vish sërish
me aurorën magjike
Për të mos u ndarë kurrë më

As isha unë që bëra diç për të larguar
Shqetësimin e beftë
Moj zonjë e humbur dherave të huaj
Engjëllin e ngushëlloj

E ti dikur më thoshe
më duaj
Unë të thosha mos më duaj
Dhe mos ik nga unë

15.Ujë dua të pi sin ë Epir

Asgjë s’është harruar
kanë ikur korbat para syve të mi.
As koha e mjegullt nuk ëahtë më
As besojnë se Trimi është kthyer
Me një ferman si Skënderbeu
T’ia jap Adem Jasharit
Para kullës të ndodhë betimi.

Udhëkryqet përshpërisin
Shtëpitë akoma digjen
Kohë më kohë diçka ikën.
Ujë dua të pi sin ë Epir
Krojeve të Qyqavicës.

Ndryshimi absurd mund vdekjen
Tek mbesin vetëm iluzionet
Atdheu im s’më vret
Dhe martirët janë të shenjtë

Fjala e Lire - Free Speech

Vals në shtëpinë e të ikurit

2016-10-12T18:59:00.002+01:00

Vals në shtëpinë e të ikurit

Novelë

Qyteti nuk kishte filluar ende të mërdhijë, ndonëse përreth tij masivet e vargmalet e lindjes ishin thinjur nga bora krejtësisht. Bardhësia e tyre si peizazhe të largëta kozmike binte menjëherë në sy gjatë gjithë ditës dhe ata që e kundronin më shumë përtej xhamave të ftohtë të dritareve, ishin fëmijët, të vegjëlit kureshtarë. Nëntori tashmë kish shkundur gjithë gjethet ndër pemë e prej një jave derdhi dhe lot me shumicë, aq sa u përmbytën dy herë rrugët dhe një prej shesheve poshtë bulevardit kryesor. Ato ditë fillimdhjetori një erë e lehtë që vinte nga gryka e lumit, i kishte bërë banorët e qytetit që të vishnin palltot me shalle dhe xhupat e trashë si për dimër. Lart një qiell gri jepte një dritë të mekur dhe dielli i cili qëndronte varur pezull, i fshehur dhe i heshtur e i pagojë, dukej si i harruar në atë hapësirë të paanë.

Kur po thyhej mesdita, befas u ndie një gjëmim i largët e një çast më pas një gjarpër drite u shfaq dhe zbriti me shpejtësi nga retë ngjyrë plumbi, diku në perëndim të qytetit. Dhe ndriçoi gjithçka. Besa, pasi i porositi fëmijët që të largoheshin nga dritarja, mendoi se do të ktheheshin shirat sërish. U tha pastaj se duhej të visheshin dhe të bëheshin gati për në postë.

Atë natë askush nuk kishte bërë gjumë në shtëpi. Që nga momenti kur postieri solli lajmthirjen e babait të tyre në Frankfurt, fëmijët nuk i mbante më vendi. Besa që ishte kthyer nga spitali, ku prej muajsh punonte tani vetëm paradite, për shkak se ishte e vetme në shtëpi dhe me burrin emigrant të larguar prej kohësh andej nga veriu i Europës, ndjeu në fillim një trazirë në stomak e pastaj kuptoi se po i dridheshin lehtësisht duart. ''Do ta kem nga stresi'-' mendoi ajo, ndërsa gjithë paraditen mendjen e kishte pasur te Luka, i shoqi. Kishin mbi dy muaj që nuk kishin folur më në telefon, ndonëse ai rregullisht i niste me postë nga njëmijë marka. Nuk i prishte që të gjitha, se kishin filluar të ushqeheshin mirë në familje, ndaj kish nisur ë të kursente. Ishin tërhequr në ruajtje dhe depozituar në Arkën e Kursimeve dymbëdhjetë mijë syresh prej tyre. I donte për një ditë të keqe. Por tani nuk kishte hallin tek ato. Mungesa e gjatë prej gjashtë vitesh e Lukes dhe përballja me shtëpinë e fëmijët e vegjël e të parritur mirë, dukej se e kishin lodhur shumë. Ndihej e sfilitur. Ishte bërë më e trishtë dhe e heshtur jo vetëm në punë, por edhe me komshinjtë përreth. Kjo kishte rënë në sy tek të gjithë njerëzit që e rrethonin, ndonëse kishte mundur që t’i ruante linjat dhe bukurinë që të fal mosha e një femre, e cila sapo kishte kapur të tridhjetat. Një kushërirë e të shoqit, Alba, që banonte aty pranë, e ndihmonte vazhdimisht. Çdo mëngjes mbante të voglën, Mirën, se kopsht nuk kishte më. Pastaj djalin e madh, Leon dhjetëvjeçar dhe Oltin, të dytin tetë vjeç, sapo ata ktheheshin nga shkolla. Besa vazhdonte ta dashuronte Luken me të njëjtin pasion, ashtu si në ditët e para të njohjes së tyre duke jetuar jo vetëm me kujtimet.

U ndie përsëri një gjëmim i largët, si i shurdhër përtej maleve me borë andej nga lindja, u kujtua dhe hodhi sytë nga ora e madhe e varur në mur dhe kuptoi se i kishin mbetur më pak se gjashtëdhjetë minuta për thirrjen e të shoqit. U kthye nga fëmijët dhe u tha që të bëheshin gati.

Kaq u desh dhe Mira filloi sherrin me vëllanë e saj të madh për këpucët, për të cilët i ankohej s’ ëmës se ''ia kishte fshehur që të mos vinte e të fliste me babanë''. Besa e qetësoi dhe i bëri gati shpejt. Në çast në hapësirën e dhomës shpërthyen tingujt e një valsi të njohur dhe nëna e fëmijve qëndroi në një moment si e hutuar dhe pastaj ktheu kokën nga magnetofoni, i vendosur në një vend të dukshëm në bufe, e pyeti:

- Kush e ndezi? -Unë - tha Olti dhe u hodh përpjetë nga gëzimi.

- Është valsi i babit. Është valsi i babit... Do ta kërcejë kur të vijë për Vitin e Ri. Oo-la-la, oo-la-la!..

Besa vuri buzën në gaz dhe porositi djalin që ta mbyllte dhe se nuk duhej të vonoheshin më, sepse nuk do të donin kurrsesi që ta mërzisnin babin dhe të priste gjatë atje në Gjermani.

Kur dolën jashtë, ishin veshur mirë e trashë me xhupa e shall të ardhur nga Gjermania dhe nxituan së bashku për t’u ndodhur sa më parë në sallën, nga ku do të vinte prej së largu zëri i babait dhe burit të shtëpisë.

Pikat e para të shiut filluan, sapo mbërritën në postë dhe Besa u pendua që nuk mori çadrat në shtëpi. Një tufë zogjsh të trembur u ngritën menjëherë në qiell duke lëshuar zëra e klithma të çjera dhe nxituan andej nga lindja për të gjetur ndonjë strehë poshtë çatisë të një pallati që dukej krejt pa ngjyrë. Olti i tregoi së motrës me gisht fluturakët duke i zënë rrugën përpara. Ajo nuk e kishte mendjen aty. Hodhi hapin dhe u rrëzua në shkallë, por nuk pësoi gjë. Vëllai i madh, Leo, shtrembëroi fytyrën, por nuk nxitoi që t’i ndihmonte.

- Mos bëni kështu. Nuk është mirë. Ju tani jeni të rritur, motër e vëlla, dhe ti Leo që rri indiferent. Duhet ta doni dhe ta respektoni njëri-tjetrin, – i këshilloi e ëma, dhe i mori përdore përpara derës së sallës.

Zunë vend menjëherë në një nga grupet e ndenjëseve që dukeshin si të veshura me rimeso, përballë centralisteve. Në krah të djathtë ishin një çift i vjetër të moshuarish, dhe Besa u kujtua se ishin mësues të nderuar prej vitesh në atë qytet. Gruaja kishte qenë edhe mësuesja e fillores së Lukes. U buzëqeshi dhe i përshëndeti me kokë që atje tej e pastaj u tha fëmijëve që të hiqnin kapuçet e shallet dhe të zbërthenin edhe xhupat e tyre të ngrohtë. Vështroi orën e madhe të sallës që e kishte në krah dhe kuptoi se deri në bisedën me Lukën do t’i duhej të priste pak më shumë se pesëmbëdhjetë minuta.

U mbush me frymë.

Njohja e tyre ishte e beftë dhe fare e rastësishme.

Kishte ndodhur në një mbrëmje vallëzimi rinie atje në qytetin e saj të vogël buzë detit, që ngjason prej së largu si një thua i prerë poshtë një vargmali që lag këmbët në Jon e ku përgjatë tri stinëve të deh era e limoneve dhe qitrove në pemë. Ishte maturante në atë kohë dhe ëndëronte të vazhdonte shkollën e lartë për mjeke. Por nuk do të ndodhte kjo. Jeta e saj do të merrte një drejtim tjetër pas ndjenjave për Luken. Një javë më pas në takim fjalët u bënë buzë për puthjet. U puthën pa dritë në sytë e natës. Eh!.. E kujtonte vazhdimisht këtë çast si më të veçantin në jetën e një çupëline të përkëdhelur si ajo, duke e konsideruar fantastik dhe si të magjishëm. Ishte një nga ato mbresa që zor se i haron një femër e virgjër dhe sapo e dashuruar, një vajzë tetëmbëdhjetëvjeçare. Në shtëpi nuk tregoi asgjë, ndonëse me ushtarin fizarmonicist takohej shpesh në sy të njerëzve, rrugëve të qytetit, por edhe në mbrëmjet e shumta të vallëzimit ku në valse i dukej se fluturonin në krahët e njëri-tjetrit. I dashuri i saj, përveçse një muzikant i zoti, ishte edhe një vallëzues i shkëlqyer, që shumëkush nga shoqet e saja do të dëshëronin që ta kishin partner gjatë gjithë atyre çasteve muzikore që kalonin bashkë. Babait ia mohoi një mbrëmje dashurinë e saj, duke i thënë se ishin veçse thashetheme province, që donin ta përgojonin atë për shkak të rezultateve të mira në mësime që po merrte në atë kohë. Më pas kuptoi se i mungoi kuraja për ta përballuar lidhjen dhe se nuk ishte aq e fortë shpirtërisht, sa ta pranonte në familje gjendjen e re që i krijoi ndjenja për muzikantin, i cili e luante nëpër mbrëmje aq mjeshtërisht valsin numër dy të Dimitër Shastokoviçit. Ndihej e marrosur dhe shumë e lumtur pas tij sa herë Radio Tirana e transmetonte, kryesisht në pushimet e verës e në kohë plazhi.

Pas provimeve, ndërsa priste që t’i vinte bursa, një mbrëmje të kaltërt me yje që pikonin lot vese, kish udhëtuar me Luken e saj të dashur për në qytetin e tij. Letra që la të shkruar në shtëpi mbi komodinë, pranë shtratit të saj, nuk jepte asnjë dyshim dhe shpresë për prindërit që ta kërkonin dhe ta akuzonin ushtarin Luke Darzeza për rrëmbim. E bija e kishte lënë pas qytetin e saj në mbrëmjen e tridhjetë korrikut, e mbyllur dhe e fshehur në sedilen e pasme të makinës së komandantit të repartit, ku shërbente njeriu i zemrës. Shoferi, Vrenozi, kitaristi i grupit që ishte edhe shok i besës së Lukes dhe nga qyteti i tij, e kishte marrë në sy rrezikun, i sigurtë se eprori nuk do të lëvizte atë natë deri në agim nga dasma e kunatit të tij dhëndërr. Dhe kështu kishte ndodhur. Besa qëndroi në shtëpinë e Lukes me prindërit dhe makina mbërriti vërtetë në agim. Askush nuk e mori vesh dhe nuk u zbulua asnjëherë ky udhëtim i mistershëm nëpër natë i dy ushtarëve drejt mezit të Shqipërisë me makinën e komandantit të tyre. Madje as edhe për Besën, vajzën simpatike flokëverdhë me shkëlqimin dhe kaltërsinë e syve si ujërat e Jonit, bukurinë e së cilës e numëronin me gishta në atë qytet që e nanuriste dhe spërkaste me stërkala vale. Dy ditë më vonë fizarmonicisti mori leje në repart e fluturoi te vajza e zemrës së tij, ku gjithë ato ditë plot dy javë, i kaloi mjaltë... si në përrallë.

Lukja e mbaroi shërbimin ushtarak në fillim të nëntorit, ndërsa Besa kishte filluar një kurs për infermiere, me qëllim që t’i afrohej ëndrrës së saj. Më pas zuri vend në spitalin e qytetit, ndërsa njeriu me të cilin lidhi jetën, në një uzinë të re që posa kishte hedhur shtat aty si pjesëtar edhe i grupit artistik. Pastaj erdhën në jetë fëmijët dhe ish vajza e Jugut nuk e mbaroi dot ëndrrën për mjeke. Sidoqoftë, tani kishte një bluzë të bardhë dhe në spital e nderonin dhe e respektonin që të gjithë, sidomos pacientët, për pasionin dhe kujdesin në punë, ndonëse prej disa vitesh po e përballonte e vetme jetën, pa Luken e saj.

Nuk e kishte menduar kështu asnjëherë të ardhmen e saj në atë qytet i rrethuar nga vargmale, ku dimri i lagësht dhe i ftohtë me shumë erë ia linte vendin një vape të thatë dhe krejtësisht të padurueshme e temperatura të larta në verë.

...Nga kjo përhumbje kujtimesh e përmendi zëri i një gruaje që erdhi nga altoparlanti mbi gabinat e krahut të djathtë.

- Besa me Mynihun në gabinën pesë. Besa me Mynihun në gabinën pesë.

- Mami...Mami…Babi në telefon, – thirri Leo duke hapur krahët një hap para saj.

Tjetra, Mira, që po luante më vëllanë, u duk se ngriu në vend. Nuk lëvizi sikur të ishte një statujë. Pastaj i hodhi vështrimin s’ëmës gjithë mall.

Besa u ngrit, rregulloi fundin, kapi për dore Leon dhe u bëri me shenjë Mirës e Oltit të afroheshin.

- Të nxitojmë, – tha e vogla e vrapoi andej nga gabinat. Nuk i pritej derisa të mbërrinte aty ku pas telefonit e priste zëri i babait të saj, që nuk e kishte takuar ende që pas linde, kur e la vetëm dymuajshe. Brenda asaj hapësire të vogël kapi pardesynë e zbërthyer të s’ ëmës dhe ngriti fytyrën lart, duke i kthyer kurrizin vëllait që ishte mbështetur pas saj. Donte të dëgjonte zërin që vinte nga përtej.

- Fëmijët janë mirë. I kam këtu në gabinë. Mezi presin që të flasin edhe ata me ty. Kanë gjithë këto ditë që më pyesin se kur do të vijë babai në shtëpi. I piku malli. Nuk di se çfarë t’u them. Si? Do të flasësh me ata? Ja, po ti kaloj.

Në çast fêmijët britën ''babi...babi..'' dhe zgjatën duart që të rrëmbenin receptorin e telefonit nga duart e nënës së tyre e nxituan që t’i thonin se e donin shumë. Mira tregoi se e shihte çdo natë në ëndërr dhe se fotografinë e tij e mbante gjithmonë në gji. Ndërsa Olti i tha se shokët e tij në klasën e dytë i thonin se babai i kishte harruar dhe se nuk i donte më. Leo vuri gishtat para gojës së tij të vogël si për ta përshëndetur nga larg e tha:

- Të dua shuuumëëë!

Besës, që iu drodh buza në çast, kuptoi se edhe Lukia i saj përtej telit ngashëreu e nuk iu përgjigj më thirrjes së saj ''Alo...Alo...''

- Ti mendon se duhet që të vij, – pyeti pas pak, kur ajo i kërkoi që ta festonin së bashku Vitin e Ri. - Nuk më pengojnë dekumentat, se ti e di që prej tre vitesh kam një leje qëndrimi. E ka siguruar ajo. Ka miq në prefekturë dhe në bashkinë e qytetit. Kam shumë mall... Por... nëse unë do të kthehem e ta festoj me ju, ajo patjetër do të kërkojë që të më shoqërojë deri aty.

E shoqja nuk i dha përgjigje. Ngriti supet dhe kuptoi se ato në çast iu drodhën në mënyrë krejt të pavullnetshme. Brenda në gjoks iu mblodh një gulç. Iu duk se iu morr fryma. Të dy fëmijët më të vegjël në atë hapësirë të ngushtë gabine filluan të hidheshin përpjetë e të gëzuar duke thirrur:

- Eja babi, eja.

- Aman mos vono,- shtoi e vogla dhe zëri iu këput në mes.

Luka përtej nuk dha shenja jete. Besës iu drodhën përsëri buzët e sytë u njomën me lot. Me kurrizin e dorës së majtë i fshiu. Pastaj afroi receptorin te veshi i djathtë.

- Duhet të vish, Luke. Nuk prish punë...Do bëjmë si të bëjmë. Le të vijë dhe ajo e huaja. I ke munguar familjes për kaq kohë. Fëmijët nuk po durojnë më. Por edhe mua më dogji malli... Mezi e shtyj pa ty...dhe jetoj veçmas për ty.

Këtë herë Besa nuk i përmbajti dot lotët dhe u mbështet pas kompesatës së gabinës, duke lëshuar një zë qarës të çjerrë, pa e kontrolluar më veten e saj. Fëmijët, që kishin marrë aprovimin se pas pak ditësh për festën e fundvitit do t’u vinte babai në shtëpi, hidheshin përpjetë të gëzuar me pasthirma gëzimi, ndonëse sinjali tashmë ishte ndërprerë dhe babai nuk i dëgjonte dot më përtej telefonit.

Nëna e tyre shtyu derën e gabinës dhe Leo, Olti e Mira dolën me fytyrë krejtësisht të skuqur. Besa ende nuk e kishte përmbledhur veten, ndonëse qëndroi brenda në gabinë edhe disa sekonda të tjera pas bisedës me Luken. Nga pas u dëgjua një zile tjetër dhe në sallë altoparlanti lajmëronte se personit me Londrën që iu thirr emri atë çast, duhej të paraqitej në gabinën numër pesë. Ndërsa përsëritej njoftimi në sallën gjysmë të , Besa nuk vuri re që pranë saj kaloi një vajzë që nuk duhej t’i kishte kaluar të njëzetepesë pranverat e që i buzëqeshi me çiltërsi.

Në moment një gjëmim tronditi gjithë sallën e xhamat u dukën se krisën. Çifti i pleqve që ishin përballë bënë kryqin e thanë diçka nën zë. ''Jashtë po fillon qameti,'' – mërmëriti mësuesja veterane me fytyrën drejtuar Besës. Por nëna e fëmijve nuk reagoi. Ishte e përhumbur sikur të jetonte një tjetër botë

- E shkreta grua, – foli me zë të ulët e kthyer kësaj radhe nga i shoqi që po shpërvilte buzët e fryra e të trasha. - Na griu të gjithëve ky kurbet, - dhe tregoi me kokë nga gruaja dhe fëmijët e nxënësit të saj.

Përtej xhamave filloi shiu dhe rrebeshi solli nga bulevardi lart ujëra që përbytën asfaltin para postës qendrore të qytetit. Besa, që kishte qëndruar një çast në mëdyshje, zuri vend e heshtur në krahun e djathtë në gjysmën e një stoli prej druri të ngrënë me thikë dhe u kaloi dorën e majtë leshrave të saj të verdha, të cilët iu derdhën e rrëshqitën pas supeve të rrumbullakosura që kishin filluar të dridheshin.

Avioni i shoqërisë "Lufthansa", që udhëton çdo ditë nga Frankfurti për në Tiranë dhe anasjelltas, atë pasdite gri dhjetori u duk mbi aeroport si një zog i stërmadh dhe i lagur. Një zhurmë që u dëgjua si një gulçimë e mbytur në fund të pistës, bëri që shumë nga të ardhurit të dilnin nga baret e klubet përreth për të parë me vëmendje përtej rrethimit të kangjellave. Ndoshta prisnin të afërmit, që duhej të vinin në këtë linjë të largët nga veriu i kontinentit , por edhe nga meraku se mund të ndodhte ndonjë gjë. Kjo frikë kish lindur që kur në aeroportin e shtetit fqinjë kishin humbur jetën disa dhjetëra udhëtarë disa javë më parë. Braçe Feratozi, një mesoburrë e me shtat të lartë atleti, doli nga furgoni blu që mbante targat e një qyteti pranë kryeqytetit dhe hodhi nxitimthi sytë mbi rripin e betontë, që dukej si një vijë horizonti, e cila e ndante jeshilen e tokës nga e kaltra e qiellit. Pikërisht aty ku avioni tronditi pistën. E dalloi edhe fluturakun që kishte zbritur andej larg nga kupa e qiellit, përballë terminalit kryesor dhe të vetëm të këtij aeroporti, i cili në fakt, ngjan si i harruar në mes malesh e kodrash që e rrethojnë në të katër cepat e horizontit. Një çast i u lëbyrën sytë dhe menjëherë puliti qepallat e mëdhenj e të zinj.

Disa njerëz që nxitonin të dilnin nga barku i mjetit që dukej krejtësisht i alumintë, zor se dalloheshin nga furgoni i Braçes, i parkuar vetëm dy metra larg portës, ku dalin automjetet që lëvizin përbrenda pistës. Një gjysmë ore më vonë me udhëtarët e fundit që dolën nga godina njëkatëshe e aeroportit, u shfaq edhe Luke Darëzeza së bashku me mikeshën e tij, Ulrikë, e cila tani përkujdesohej për jetën e tij në Gjermani. Pëllumb e kishte emrin, por Luke e thërrisnin që nga fëmijëria. Ashtu dhe i kishte mbetur.

Braçja, që nuk ngurroi t’u dalë përpara dhe t’i përqafonte me mall, pasi gjashtë vjet më parë ishin ndarë me lot në sy, i drejtoi shpejt për te furgoni i tij që lagej nga një shi i imët, i cili kishte filluar papritmas nga një qiell që tashmë ishte bërë krejtësisht i plumbtë.

- Jemi vonë dhe do të na zërë nata rrugës. Siç e di, mor kushëri, këtu te ne tani në dhjetor dita është tepër e shkurtër. Pastaj kemi rrugë për të bërë dhe ata na presin me padurim, - tha njeriu që u hapi derën e mikrobuzit të sapo ardhurve. - M’u lutën që të vijnë edhe ata t’ju presin, por unë i dhashë karar vetë kësaj pune.

- Mirë jemi, - tha Luka. - Kanë mall. Edhe mund të merrje ndonjë.

Ulrikë Fon Setman, gjashtëdhjetëvjeçarja nga një qytet, Ëiesbaden pranë Frankfurtit, pronare e tre butikëve aty, që e vizitonte për të parën herë vendin e vogël në jugperëndim të Ballkanit, ngriti sytë nga qielli që gjerbonte dhe buzëqeshi, ndërsa dy burrat bisedonin me zë të lartë dhe vazhdonin të sistemonin bagazhet e shumta që kishte sjellë ajo. Plot dhurata për të gjithë pjesëmarrësit dhe të afërmit e burrit të saj shqiptar, të cilët do t’i njihte për të parën herë pas martesës prej pesë vitesh me Luke Darëzezën, refugjati që pranoi të ulej në një cep të zemrës së saj, e cila ishte tepër e zhuritur, duke i kthyer dashurinë që e kishte varrosur së bashku me të "mirin Manfred", burrin, gati prej tetë vitesh më parë. Zakonet e shqiptarëve tani zëre se i njihte mirë. Por edhe ato ditë ndërsa ishte marrë vendimi për këtë udhëtim, Luka i kishte përshkuar fisin e të afërmit me hollësi, jo vetëm familjen e motrës së tij të vetme, e cila kishte tre fëmijë jetimë pas vdekjes së burrit për të cilën ndiente një detyrim moral edhe material, ku çdo muaj i postonin rregullisht nga 1000 marka, por edhe për të tjerë nga kushërinj, farefis, që, sipas tij, ishin fort të lidhur me njëri-tjetrin. Ulrika përveç një liste, që e mbante në çantë me emra e adresa, kujtonte me detaje çka kishte paketuar për secilin.

Rruga deri në kryeqytet iu duk se kaloi shpejt dhe ajo dalloi nxitimthi edhe një autostradë, që në fakt nuk i pëlqeu. "Ku rrugët e Gjermanisë, e ku këto këtu!"- tha me vete duke rudhur buzët për të cilat ishte kujdesur disa muaj më parë për t’i fryrë, pasi mendonte se mundej që ta bënin më interesante si portret e të tërhiqte më shumë partnerin e saj në lojën e dashurisë që i ofronte pothuajse çdo natë në shtrat. Pastaj nxori nga çanta një shami dhe fshiu gishtërinjtë e duarve që iu dukën se ishin ende të lagura, por nuk ishte ashtu. Vështroi mollëzat një çast e ktheu shikimin nga disa fasada pallatesh që kalonin si të përçudnuara anash përtej xhamit, të mbuluara me rrëke uji. Një pamje krejt e trishtë. Ngriti supet e u mbush me frymë.

Të dy burrat kuvendonin në shqip dhe ndonjëherë Luka nxitonte sikur të ishte kujtuar për ndonjë gjë, pyeste nëse i pëlqenin Ulrikës që po e sillte nga veriu i kontinentit, nga ato që kishte parë gjatë rrugës, por gjermania nuk dha asnjë mendim. Vuri disa herë buzën në gaz dhe gjatë gjithë atyre çasteve që kaluan në qendrat e banuara, aprovonte në heshtje ato që i thoshte dhe kërkonte prej saj emigranti. Qytetin e ndanë mëdyshas dhe në rrugët nën atë shi të imët dhjetori të përzier me një borë të shkrirë, nuk lëvizte njeri. Tirana iu duk e shpëlarë dhe e çngjyrosur krejtësisht, që në fakt nuk i bëri ndonjë përshtypje të madhe. Kur po linin kryeqytetin Lukja pyeti Ibrahim Feratozin për dy motrat e tij në Durrës dhe në Vlorë dhe tha se e kishte pikur malli, ngaqë nuk i kish parë prej disa vitesh dhe as që kishin folur në telefon. Shkëmbenin letra.

- Mirë janë. Me halle si të gjithë këtu te ne. Vijnë herë pas here dhe shohin edhe fëmijët e tu. I kam takuar vazhdimisht. Edhe kur ma do puna që të kaloj në qytetet e tyre, se ne vëllezër e motra jemi Luke, një gjak. Pastaj prishja e shtëpisë që e zuri plani, se kanë filluar një rrugë të re aty e cila të nxjerr në bulevard, por që nuk kujtohen ende këta të pushtetit lokal të dëmshpërblejnë asnjë, transferimi i plaçkave të tua në pallatin ku do të vemi tani… Shoferi frenoi një çast e pështyu duke mallkuar për rrugën me gropa, për të cilën prej kohësh nuk kujdesej askush dhe ktheu kokën nga Luka, që dukej i përhumbur aty mbrapa në sedilen e tij, - Besa më tha se do të vinin për festën e Vitit të Ri. Do të mblidheshit bashkë. Mirë do të bëni. Dhe ato kanë mall për vëllanë e ikur në kurbet. Ju keni mbetur nga vatra e xhaxhait tim të ndjerë, xha Musait.

Pak më shumë se një orë më vonë furgoni i Braçes hyri në një qytet tjetër. Ajo nuk mundi që ta shihte dhe ta shijonte nga xhami i përparmë i makinës, pasi Lukja e njoftoi se tashmë kishin mbërritur në qytetin e tij. "Do të kem kohë më vonë ta sodis e ta shëtis këtë qytet, që më ka lindur të dashurin e zemrës sime, Luken",- mendoi nxitimthi sa për t’u qetësuar edhe për të mbledhur pak veten, sepse kuptoi që kishte emocione. "Të tjerë njerëz ...tjetër psikologji. Ballkanasit janë popuj me temperament dhe, në një farë mënyre, të pagdhendur e të pakulturuar me shoqërinë e sotme njerëzore." Kështu kishte lexuar shumë vite më parë, në ata të rinisë së hershme, në një libër që fliste për gjeografinë e këtyre vendeve. Pastaj mendimi se si do ta prisnin të afërmit e Lukes, pasi ajo tashmë kishte njëzet e ca vite diferencë, u duk se mori sërish udhë edhe këtu. Mjaft kishte vrarë mendjen e gjykuar për të tjerët atje në Gjermani, që nga dita që vendosën të vijnë për një vizitë në Shqipëri, së bashku me Luken e saj, të cilin e donte me një pasion vajzëror dhe e nderonte shumë. Furgoni qëndroi te hyrja e një pallati, diku në lagjen veriore të qytetit dhe Ulrika gati sa nuk përplasi kokën në xham, pasi Braçja ndaloi shpejt e pa kujtuar. Një fëmijë i vogël, që e kishte ndjekur makinën në metrat e fundit para derës së hyrjes, gati sa nuk mbeti viktimë poshtë rrotave të tij. Luka ndjeu që t’i njomeshin sytë dhe ashtu, në një çast maramendjeje aty në furgon, gjeti rastin të fshinte një pikë loti që po e tradhtonte në cepin e syrit të majtë. Disa gra që dolën menjëherë përpara, larguan fëmijët e vegjël, të cilët u mblodhën si trumcakë te dera e makinës. Braçja lëvizi dorezën dhe dera u hap. Një çamarrok me flokë mbi veshë nxitoi të futej brenda dhe t’i hidhej në krahë Luke Darëzezës, duke lëshuar një piskamë,

- Babëëë, mor babë!..."

U shkreh në vaj.

Të tjerët bënë zhurmë. Dhe ndonjë prej grave që kishte dalë për të pritur mysafirët nga Gjermania, mbuloi fytyrën me dy shuplakat e duarve. Nisi të qajë me fjalë për kurbetin dhe kohën që i ndau njerëzit si kokrrat e orizit të hedhura në shkretëtirë. Fjalët prekëse të gruas, që kishte qëndruar në mes të shkallëve dhe që më tepër dukej se dridhej e rrotullonte kokën me një zë, që dilte nga thellësia e kraharorit, bënë që të lëshohej në tokë e zalisur, pikërisht ajo që Luke Darëzeza e kishte prezantuar përpara gjermankës, si motrën e tij. Një fëmijë tjetër, rreth gjashtë vjeç, u lëshua sipër saj duke qarë e lebetitur. Dy burra, që zbriten vërtik shkallët, komshinj me sa duket, së bashku me Braçe Feratozin, ndërhynë për të qetësuar gjendjen. Dikush tha që "malli të bën hatanë". "Kjo botë kështu u bë...kashtë e koqe."

Në shtëpinë e motrës, pak çaste më vonë, Lukja u ndie disi më mirë. Edhe gruaja nga Gjermania, e cila pasi pyeti nëse i kishte marrë rregullisht çdo muaj markat dhe se a mund të përballohej jeta në vend, duke premtuar se do ta rriste përsëri kuotën, u duk se ishte çliruar tashmë nga ajo ngarkesë e lartë emocionale që i kishte nisur që në Gjermani. Njerëzit përreth po i pëlqenin, ndonëse nuk kuptonte asgjë nga ato që dëgjonte. Ndërsa të tjerët ishin bërë më gazmorë e të shpenguar në komunikim, pikërisht kunata, e cila mbante pranë tre fëmijët që Ulrikës iu dukën të bukur si yje, qëndronte tashmë tre hapa larg e heshtur dhe e pafjalë. Ndihej sikur nuk ishte aty. Sikur nuk ishte ajo që u zalis një çast më parë. Gjermanes iu duk se ajo po bluante në kokë diçka që mbetej pa thënë, ndonëse në mes të gjithë njerëzve të shtëpisë kishin nisur shakatë dhe kujtimet e gëzuara që, me sa dukej, ishin harruar e mbetur pas disa vite. Ndofta që para ikjes së Lukes.

Braçe Feratozi, që kishte edhe frenat e shtëpisë në dorë për momentin, kërkoi që të sapoardhurit të qetësoheshin, pasi kishin bërë rrugë të gjatë, por edhe se pas dy apo tri orëve do të fillonte edhe darka e pritjes. U duk se fjala e tij zuri vend. Ndonjë i largët e dy komshinj u ngritën në këmbë për t’ua lënë fjalën grave, që do të përgatisnin tavolinën e mbrëmjes. Lukja dhe gjermanka bënë shpejt nga një dush dhe lodhja u iku si me magji. Në mes të njerëzve të shumtë, ku ndihej një atmosferë gëzimi dhe plot urime për kthimin e Lukes pas gjashtë viteve nga "ai i shkretë kurbet që të bluan edhe kockat e trupit!", Besa, nëna e tre fëmijëve që i ngatërroheshin nëpër kraharor refugjatit të ardhur nga Gjermania, dukej si e tjetërsuar. Momë Sala, një plakë tek të shtatëdhjetat, komshie një kat më lart, e shfajësoi tek dy gra të tjera të ardhura rishtas nga tre kate më sipër.

- E ka nga malli për Luken. Nuk është lehtë të rritësh tre fëmijë. Dhe kur se? Në këtë kohë që nuk ke ku të lidhësh koqen e kripës. Punë jo. Lekë jo. Qeveri hiç. Ah, e mjera, zëre se rrojmë e zëre se s’rrojmë! Si u katandisëm kështu të gjithë!"

Aty nga ora 20.00 Braçe Feratosi dha urdhër që të shtrohej darka dhe njerëzit e ftuar zunë vendet pa fjalë. Dy kushërinj të Lukes dhe Alba me të shoqin, që kishin mbërritur në momentin e fundit, por që ishin planifikuar më parë, tre komshinj me të cilët Besa ndante të mirat dhe të këqiat e kësaj jete për të rritur tre fëmijët pa burrë, çifti Feratozi dhe një shok fëmijërie dhe ushtrie i Lukes, Vrenozi, që kishte mbërritur në shtëpi në mesditë me një kitare për të pritur refugjatin nga Gjermania, e cila duhej ta ndizte me tepër atmosferën, ishte e gjithë gjindja në tavolinën familjare të mbrëmjes.

Bëheshin gati një duzinë e gjysmë. Njerëz donte ajo mbrëmje.

Sidoqoftë, darka dhe mbrëmja nisi dhe po shkonte mirë, plot hare e këngë, por edhe me mall për kurbetçiun Luke, që mbeti asaj Evrope. Fëmija si fëmija, herë uleshin në karrige e herë zinin radhën për t'u ulur në prehrin e Luke Darëzezës. Ky i përkëdhelte në flokë pasi i puthte me mall kudo në fytyrë. Gjermanka nxirrte herë pas here karamele e çokollata nga çanta, të cilën e mbante pas vetes, për të qerasur ata që i quante si nipërit e burrit të saj, Luke Darëzeza. Nga ora 21.30 njëra prej komshieve, Momë Xheku, nuk u përmbajt dot dhe pasi uli kokën në tavolinë, filloi të qajë me dënesë për fëmijët që po rriteshin jetimë me baba gjallë. Kjo skenë preku edhe tre persona të tjerë nga të ardhurit dhe darka e gëzimi u duk se po rrokullisej teposhtë. Ndoshta mund të kthehej në një vaj të vërtetë. Biseda për kurbetin e kurbetçinjtë u rindez përsëri. Njëri nga kushurinjtë e Lukes tregoi se djali i komshiut të tij, Shaban Miles, një njëzet vjeçar që sapo kishte mbaruar gjimnazin, kishte ikur para katërvitesh në Greqi e ndodhej diku në një qytet të peloponezit, që rrëfyesit nuk i kujtohej mirë emri i tij, ndonëse përmëndi tyre a katër prej tyre. Ai tha se kishin dalë fjalë se djali jetonte së bashku me një vejushë të plakur greke, por shumë të pasur, si burrë e grua, por që nuk e kishte sjellë asnjëherë tek Shabani. Por as edhe ky nuk e kishte vizituar asnjëherë të birin atje, për të cilin thoshte se jetonte si një kont e vishej mirë. I a kishte mbushur edhe shtëpinë babait e që të gjithë jetonin sot si efendikojë grekë.

Mome Xheku që ishte përballë rrëfyesit me të shoqin e saj rrudhi buzët dhe u prish në fytyrë. Pastaj lëroi një kopsë të bluzës sipër gjoksit dhe lëshoi një "uuuufffff" të stërgjatur. Tundi kokën me keqardhje e tha:

I ziu djalë. I a ka faluar kurmin dhe rininë e tij një plakushe greke, vetëm për disa lecka e një tas çorbë që i mungonte në shtëpi.

Eh ç'na i treti djemtë kurbeti i shkretë. E shpërfytyroi njerinë, sa nuk e njohim më njeri tjetrin se kush kemi qenë. Shesin shpirtin...- tha edhe komshija e katit të katërt, Vangjelia, një ish shitëse në furrin e bukës së lagjes.

- Njeriu sot duhet që të jetë në rradhë të parë i ndershëm përpara vetes së tij, në çdo moment të kësaj jete që na ka ofruar ai lart që është në qiell. - Burri që lëshoi këto fjalë, një prej komshinjve aty, lëvizi nga karrigia, u kollit lehtë duke e vënë dorën grusht para gojës së tij të vogël, dhe me pirunin që kishte në dorën tjetër goditi lehtë pjatancën përpara tij, si për të tërhequr vëmëndjen për ato që po thoshte në atë çast. Pasi u hodhi një sy që të gjithëve në tavolinë u mbush me frymë e vazhdoi frazën e lënë përgjysëm si në një leksion. Këtë herë duke e trashur zërin si për ti dhënë rëndësi për atë që do të thoshte tani. - Të ketë edhe një kandar ku të peshojë moralin e tij në raport me familjen e shoqërinë, por edhe principe që përmblidhen në një kod të thjeshtë njerëzor. Eh...Por sot nuk ndodh më kështu.

Ngriti supet.

- I gënjejnë të shkretët se janë ende axhaminj e kërthinj. Plakushat e dialliiiit – tha e shoqia e braçes sikur donte që ti justifikonte meshkujt që lidheshin me të huajat e shkuara në moshë.

Të tjerët nuk reaguan e gjithçkah aty u duk si një heshtje përshpirtje. Luke Darzeza ndjeu papritmas brenda karaharorit të tij një gulç e shkulm që i dogji. U mbush me frymë dhe ktheu vështrimin nga e shoqia, Besa, ku ndeshi dy sytë e saj që shprehnin trishtim. Ulrika që ishte në krahun e djathtë pyeti se për çfarë po bisedonin në tavolinë, dhe i kërkoi njeriut që e kishte sjellë nga gjermania e largët në këtë cep të ballkanit që ti a përkthente. Por tjetri heshti në fillim, sikur donte që ta mendonte atë që do të formulonte në kokë e pastaj i tha, se nuk ishte aspak e rëndësishme për të, pasi ishin në fakt kujtime personale të njerëzve që ndodheshin në atë ambjent. Mysafiria tundi kokën si për të aprovuar gjithçkah që u fol nga të pranishmit aty, e mori piceten dhe e vendosi para buzëve të saj për të fshirë njollat e yndyrës. Në tavolinë e ndoqën në heshtje dialogun që u zhvillua në gjuhën e vendit nga veriu i Europës, por nuk reaguan më

Situatën e mori në dorë shoku i Lukes, kitaristi, Vrenozi, shoku i ushtrisë që punonte tani shofer ambulance në spitalin e qytetit, që me një zë basi nisi:

Në bangën e shkollës o mike

dy emra i gdhendëm dikur.

Por ti nuk e di se si më ike,

dhe zemrës i vura një gur

Pas atij zëri një çast më vonë pasoi një heshtje tronditëse. Të darkuarit nuk e menduan se pikërisht në këtë situatë mund të niste një këngë. Kuptuan se ishin hutuar dhe pasi kitaristi kaloi në rreshtin e tretë të këngës, filluan ta ndiqnin tani dalngadalë. Në fillim sa për t’i shkuar pas avazit, por kur kaluan në refren, të gjithë u intonuan e filluan ta shoqërojnë.

Ne u ndamë në errësirë.

Jeta ndarje ka

Porse zemrës lamtumirë,

zemra kurrë si tha

Kur u duk se ç'do gjë shkoi në vendin e vet dhe asnjë nuk e kishte më mendjen te psherëtima dhe tek lotët e komshies atje në cep të tavolinës, nëna e tre fëmijëve, Besa, u ngrit e heshtur pa zhurmë nga tavolina dhe u fut në një prej dhomave, duke lënë pas një dridhje të lehtë të supeve e dy duart që mbuluan fytyrën, pikërisht përpara se ta hapte derën. Kjo i ra në sy vetë Ulrikës, e cila ishte padyshim, kryemiku i kësaj mbrëmjeje mes shqiptarësh. Pa rënë në sy tek të tjerët, me gju poshtë tavolinës preku të shoqin si për ta kujtuar se pikërisht ai duhej ta qetësonte Besën që braktisi e përlotur tryezën e mbrëmjes. Lukja, që dukej se ishte përhumbur i tëri pas rrjedhës që po merrnin ngjarjet atë çast, nuk e kuptoi sinjalin e gruas së tij gjermane.

- Shko qetësoje, motrën tënde! - i tha në gjuhën e saj.

Refugjati u dha menjëherë te dera e dhomës, dhe Besa u kthye nga ai. Ishte aty në mes. Në fytyrën e bukur dallohej një njollë që kishte përskuqur cipën e hollë, e cila zinte pak më shumë se mollëzat e faqeve, ballin e buzët, që në fakt dukeshin të mavijosura. Mbase i kishte krijuar dhe shtrëngimi i dhëmbëve, që kërkonin të mbanin ndoshta një duf, i cili ziente përbrenda kraharorit, për të mos shpërthyer në atë tavolinë gëzimi për të ardhurit. Ndërkohë, kitaristi, që e kishte përfunduar këngën, filloi sërish me një zë basi, "të rashë pas, moj, të rashë pas, rrugës kur shkoje për në gjimnaz". Me shenjë u kërkoi të darkuarve për ta ndjekur përsëri nga pas. Lukja u trondit. Pamja që u shfaq vetëm një hap larg tij iu duk e përçudnuar. Portreti i Besës, ishte i paparë ndonjëherë dhe krejtësisht i shpërfytyruar. Nuk mund ta besonte. Kuptoi që gruaja, me të cilin kishte lindur tre fëmijë, dhe vajzës së ëndrrave rinore, të cilën e kishte marrë në shtëpi pa lejen e prindërve të saj, dukej se vuante shumë për të. Për hir të dashurisë me Luken kishte ndenjur pesë vjet pa folur me prindërit, por pastaj mëria nuk zgjati aq shumë, pasi Zanës i vdiq babai në një aksident në uzinën e qytetit. E kish lajmëruar një kushurirë dhe në çast si bijë ajo kishte vendosur me Luken . Kapërceu atëherë pragun e derës së fëmijërisë e trishtuar për ikjen e të atit dhe me një ndjenjë ankthi. Nëna si nëna nuk tha asgjë. Vëllezërit më të vegjël nuk e pranuan vajzën për ta qarë babanë e saj. I thanë se ai e kishte lënë vetë amanet për të mos e kapur dërrasën e arkivolit, vajza e tij e vetme që i kishte ikur nga shtëpia atë natë, pa ia dëgjuar fjalën. Por kishin ndërhyrë të afërmit dhe qetësuan situatën duke u thënë këmbngulësve të amanetit se nuk ishte e mirë që të bëheshin kështu gazi i botës. Kjo nuk i qetësoi dhe as i rregulloi mardhëniet me motrën e tyre për shkak të braktisjes por edhe fjalës së babait atë natë. Nuk hynë dhe as nuk dolën më tek motra duke e lënë atje larg të vetme e të haruar me fëmijët e saj edhe pas vdekjes së nënës. E gjitha kjo skenë i kaloi Luke Darëzesës përpara syve në disa fragmente sekonde. Provoi të zgjasë dorën drejt saj me dhimbje e shpirt të lënduar. Kuptoi se kishte bërë budallallëkun më të madh të jetës së tij, me mbërritjen në Shqipëri pas gjashtë vjetësh, në krah të një gruaje tjetër të huaj, që e paraqiti përpara të afërmve si padronen e mikeshën e tij. Ajo telefonatë në fillim të dhjetorit e kishte tronditur së tepërmi. E kishte bërë ndoshta për të parën herë në jetë të derdhë lotët si fëmijë, kur dëgjoi që të tre vogëlushët e tij nga kabina telefonike t’i luteshin që të vinte sa “për t’i kapur vetëm një herë në qafë”. Pastaj le të kthehej përsëri.

Shtyu derën ngadalë nga pas dhe ndjeu një dhimbje në kraharor. Besa tani kishte rënë shtrirë përmbys mbi shtratin bashkshortor ku kishte ngjizur në ritualin e jetës fëmijët e saj të shtrenjtë. Qante me dënesë e dridhej e tëra si në ethe. Fustani i mbrëmjes ishte zhubravitur. Lukja u kujtua se nuk e kishte mbyllur mirë derën për shkak të zërave që vinin e dalloheshin qartë prej andej, shkoi dhe e mbylli dhe iu afrua ngadalë. Besa që e ndjeu praninë e tij, ktheu kokën nga ana e murit dhe vazhdoi të derdhë lot hidhërimi. Lukja i vuri dorën ngadalë në sup, por Zana lëvizi për ta kundërshtuar.

- Largohu, largohu!...

Zëri u duk se doli i çjerrë si një gurgullimë nga kraharori që ulej e ngrihej pa pushim. Psherëtiu thellë e pastaj mblodhi gjunjët përpara dhe vendosi kokën midis dy pëllëmbëve. Duart u njomën nga rrëketë e lotëve që rridhnin pa pushim. Te dera u dha Braçe Feratozi që e tërhoqi Luken, i cili qëndronte si i ngurosur para krevatit të tij.

- Braçe, të lutem më lër njëherë vetëm, pasi, siç e sheh, Besa nuk është mirë. Mbase ajo ka nevojë një çast për mua, - tha Lukja dhe tentoi që të largojë duart e kushëririt të tij, që qëndronte vetëm dy pëllëmbë larg. I dha të kuptonte se duhej që të dilte nga dhoma.

- Në këtë çast nuk është mirë. Tavolina është bosh. Atje ju presin. Jeni zotët e shtëpisë, – tha tjetri sikur donte që të justifikonte këtë herë praninë e tij të papritur aty, mes tyre.

Lukja nuk donte që të tjerët të kuptonin të fshehtën e vendosur disa vjet më parë midis tij dhe Besës, pak kohë më pas kur mbërriti në Gjermani. Tentoi të shkëputej nga kushëriri. Shkoi pranë gruas që vazhdonte të qante përmbys me dënesë.

- Braçe, po u drejtohem përsëri, të lutem! Më lër për një çast vetëm me Besën.

- Ooouuu! Do të keni kohë për në krevat. Atje diskutoni e nxirrni mallin për njeri - tjetrin. Luke, po të pret pronarja. Dhe nuk është mirë kështu siç bëni ju.

Në zërin e Braçes dallohej lehtë një dozë humori, që me sa dukej e bënte për të nxjerrë çiftin nga ajo gjendje, të cilën e shprehte vetëm me një, "nuk është mirë!"

- Hajde kokë, hajde! Ç'farë flas unë dhe ku e ke hallin ti, - tha Lukja që kishte filluar të ndërronte edhe tonin. - Ngrihu moj, mjaft qave! Mirë e ka Braçja. Nuk është momenti tani për lot e psherëtima. Të kanë ardhur gjithë ata njerëz.

Braçja, që dukej sheshit se iu bë qejfi nga fjalët e kushëririt refugjat, i hodhi atij dorën në qafë dhe tha i lumtur:

- Kam thënë unë, je king fare.

Tjetri doli dhe mbylli derën. Dhoma dukej e ftohtë dhe e lagësht si lotët e një gruaje të ve. Zana vazhdonte të dëneste dhe herë pas here, në ndonjë çast bënte ofshama gruaje që të këpusnin shpirtin. Heshtin fjalët në zgjim tingujsh.

- Mos bëj kështu, – i tha Luke Darzeza. - Të kemi sjellë para sa të të mos të të dhembë koka më. Çohu dhe rregulloji shtratin e gjumit asaj!

Pastaj i ktheu supet Besës pa e ditur nëse duhej që të hidhte hapin tashmë drejt derës. I pavendosur qëndroi disa sekonda. Lukes iu dukën se ishin sa për gjashtë vite të tërë.

- Jo, jo, kurrë! – klithi në çast gruaja dhe u ngrit në këmbë. Shtrëngonte fort dy grushte, që dridheshin nga një konvulsion i brendshëm. Flokët i kishin zënë gjysmën e fytyrës dhe i vareshin poshtë si thekna të shpërfillura. - Nuk do ta bëj! Mos të të gënjejë mendja. T'i rregulloj shtratin një tjetre që të shkojë e të flejë me burrin tim, me babanë e kalamajve të mi?! Këtë nuk mund ta bëjë asnjë femër dhe grua në botë. Deri këtu, jo. E papërballueshme. Shporre. Shporre po të them, shtrigën që të ka mbërthyer për gryke dhe të mban peng. Nuk më duhen paratë e saj që mbajnë erë parfume shtretërish, ku fle me burra të grabitur, të cilët nga pas kanë një familje, fëmijë dhe një jetë të tërë të lënë përgjysmë. Shporre… dhe ktheu te fëmijët e tu, tek unë, që më ke lënë këtu si një qyqe të vetme, pa ditur se si do të jetë e nesërmja. Për ca para të qelbura…, të cilat nuk mund që të të mbushin zbraztësinë që të le mungesa e burrit. A e di se çdo të thotë kjo për një femër?

Luke Darzeza u kthye te Besa. Loti i saj i u duk se u bë drithërimë. Dhimbja u bë zog.

Po ne e kishim bërë një marrëveshje. Nuk mund të qëndroja atje pa asnjë dokument, ilegal dhe i paemër. Bashkë kishim vendosur që një ditë kjo histori të mbaronte. Atëherë kur unë të kisha marrë të drejtën e qëndrimit dhe nënshtetësinë dhe të kisha siguruar një të ardhme për të gjithë ju, të cilëve ju pres si dita që pret lindjen e diellit në agim. Ky ka qenë një sekret midis ne të dyve, të cilin ata atje, jashtë kësaj dere, nuk e dinë dhe nuk kanë për ta mësuar asnjëherë.

Jo, kurrë, mos u bëftë! Shporre atë kuçkë gjermane, shporre!…Të mos e marr e ta hedh poshtë nga dritarja, – ulëriu Besa, ndërsa qante me dënesë. Por Lukja i saj nuk reagoi. Besa u ngrit dhe e kapi për xhakete të shoqin e saj sikur kërkonte që ta shkundëte, ta përmendëte e ta zgjonte nga një ëndër e keqe që e kishte kapluar prej kohësh, dhe ngriti zërin përsëri - Nuk e kupton se ajo grua që ke sjellë sot këtu te ka blere atje në vendin e saj. Te ka blere ty me marka. Na ka blere ne. Ka blerë heshtjen time. Kompromisin tone. Oh! E mjera unë. Ti më ke tjetërsuar nga një nënë e fëmijve të tu në një tjetër me lidhje gjaku. Dhe ne në këtë bisnes të ndyrë jemi veçse plaçkë tregu. Jeta jonë është mall që shitet e blehet sipas gjithë parimeve të kapitalizmit të egër. Mjaft më. Nuk duam që të vazhdohet kështu...

Lukja përsëri nuk dinte se ç’të thoshte edhe pse nuk i a ndante vështrimin. Nuk ishte i gatshëm që të merrte asnjë vendim atë çast. Shfryu duke lëshuar një vërshëllimë të lehtë mes buzëve si i bezdisur nga ato që po dëgjonte nga shoqja e tij e jetës.

Ajo dridhej e lëkundej si një gjethe e zverdhur vjeshte lart në ajër përpara se të prekë tokën. Luke Darzezës iu duk në çast se fytyra e saj u nxi si një thëngjill i pashuar mirë. Sytë të dalë vendit, me kokërdhokë të zmadhuar, rrotulloheshin duke ekspozuar të bardhën e tyre. Gruaja befas iu sul atij dhe e goditi me grushta në kraharor tek vendi ku troket zemra, por ai përsëri nuk reagoi edhe kur gishtat e mbledhur ia vendosi në fytyrë. Pastaj i tërhoqi poshtë me nxitim, duke lënë më pas vraga të kuqe e të mavijosura në të gjithë pamjen e saj. Burrit iu duk sikur i kaloi një vetëtimë përpara syve, që e verboi të gjithin. Lëshoi një “oh...Ç'më bëre...” dhe në çast u përkul nga dhimbja. I digjte gjithçka. Mendoi se fytyra iu ndez flakë.

Ndërkohë u hap dera dhe aty u shfaqën përnjëherësh tre persona nga të tavolinës, dy kushërinj dhe një prej grave të tyre.

- Ç’keni?- pyeti Braçe Feratozi.

- Pse bërtisni? Të gjitha bisedat tuaja dëgjohen deri te ne. Gjermanka është e shqetësuar. Nuk po e mban vendi më. Të tjerët presin që të ktheheni ashtu, si burrë e grua që jeni. Mallin mos e ktheni në ulërima.

Po Besa vazhdonte të thërriste dhe të lëshonte fjalë e rrokje të pakuptimta, duke lënguar e mallkuar fatin e saj të mbrapshtë. Gruaja, që posa hyri e kapi në kraharor. E mbërtheu, por Besa këtë herë ishte kthyer si një bishë që nuk mund ta ndalje dot. I vendosi thonjtë. Tjetra largoi për një çast fytyrën, edhe pse dukej e mbaruar tashmë puna, por nuk e lëshoi.

Luke Darzeza u drejtua dhe të pranishmit e panë që fytyra e tij ishte e tjetërsuar, e fryrë dhe me rremba gjaku. Nuk foli. U kthye nga dera në përpjekje për të dalë, por aty u gjendën menjëherë tre fëmijët e tij.

- Babi, - tha më i vogli Oltioni, dhe hapi krahët për t’iu hedhur në qafë. Dukej se ngashërente dhe ishte gati që të shpërthente në vaj, por Lukja nuk reagoi. Bëri sikur nuk e pa. E harroi dhe kaloi pragun me kokën të ulur për të shkuar deri te banja. Donte të mos e shikonin ata të tavolinës, por kjo nuk do të ndodhte ashtu.

Ulrika u ngrit nxitimthi dhe shqeu sytë. Vuri gishtat e thonjtë në gojë dhe klithi duke lëshuar një thirrmë:

- Luuuuuukkk!

U dëgjua zhurma e një sendi që ra poshtë tavolinës dhe një tingull që vibroi në atë hapësirë, dhomë memece. Ishte kitara. U këput edhe një tel. Gruaja komshie përballë kitaristit vuri dorën mbi ballë. Një burrë nxitoi të ndihte Ulrikën, e cila qëndronte në këmbë si një pikëçuditëse dhe e pafjalë pas kësaj. Ajo u lëshua në duart e tjetrit si e zalisur. Dy karrige u rrëzuan njëherazi, pasi njerëzit që ishin ulur mbi to, u çuan shpejt. Brenda një minute e gjithë darka ishte kthyer në një kaos të vërtetë. Pas pak Braçja nxori nga banja Luken që kishte lagur komplet kokën, me një peshqir të hedhur në supe dhe që nuk kishte mundur ta fshinte dot të tërë. Nga brenda dhomës vinte ende një ulërimë gruaje. Ishte Alba që i kërkonte Besës të “përmblidhte veten”, dhe se i kishte ardhur buri si “një div e një yll i vërtetë”.

- Po ç’bëhet këtu? – tha kitaristi duke vënë dorën në ballë. - Është koha për këngë. Të gëzohemi që të gjithë se ka ardhur trau i shtëpisë, shoku dhe miku ynë Luke, nga emigracioni, nga veriu i Evropës.

U kuptua menjëherë që nuk ia kishte ngenë njeri këtij artisti, që qëndronte si një qiri në këmbë, në tavolinën e zbrazur nga darkëtarët.

Gjermankën nuk kishin vend ku ta vinin. Karrigia e saj ishte rrëzuar përmbys mbi dy karriget e tjera. Në momentin që e pa Luken, tentoi të ringrihej sërish, por nuk e mbajtën këmbët. U dorëzua komplet në krahët e njeriut që e mbante nga pas, ashtu gjysmë të shtrirë. Bëri ncq-ncq-ncq e dha ulërimën në gjuhën e saj:

Das ist eine Katastrophe. Sie töteten meinen Mann. Ma blutete. Oh mein Gott.*

Njeriu që e kishte sjellë nga gjermania shkoi në drejtim të saj për ta qetsuar, dhe ajo i a nguli sytë në portretin e tij. Kuptoi se Lukja i saj nuk ishte gjakosur ashtu siç e kishte menduar. Uli zërin e i u drejtua. Këtë herë qetësisht.

- Ç’na gjetiii…Mos i duhen para? I thuaj motrës që i kemi sjellë dhjetëmijë marka dhuratë, por edhe nëse do më, t’ia rrisim kuotën mujore, deri në njëmijë e pesëqind. Të mos i dhembë koka më. Të mos e ndiejë as mungesën e burrit të vdekur.

Braçe Feratozi, që nuk e kuptoi aspak se ç’tha pronarja e Lukes, i tha kushëririt:

- Bëj detyrën e burrit! Qetëso gruan, por edhe këtë gjermankën, që bën si një sorrë e lagur. Eja që të mblidhemi të gjithë në tryezë!

Pastaj Feratozi u nis drejt tavolinës, e cila ishte e zbrazët nga të ftuarit dhe pjatat ende të tejmbushura me asortimentet e një pritjeje malli.

Por, kur u mendua se gjithçka do të normalizohej dhe darka do të rifillonte, pikërisht aty ku kishte ngecur disa çaste më parë, në derën e dhomës u shfaq Besa. Dukej e plakur, e hequr dhe e shprishur brenda pak minutash. Ishte transformuar në një bishë të vërtetë. Të tjerët që ishin në dhomë ngrinë. Ashtu siç ishin, nuk lëvizën veçse kthyen kokat andej nga ishte shfaqur ajo, pa mundur të shprehnin asgjë. Luke Darëzeza ishte midis derës dhe tavolinës, i heshtur dhe me kokën ulur, sikur kërkonte të fshihte pikërisht fytyrën e përçudnuar dhe të gërvishtur si me thonj maceje, ku dalloheshin qartë hematoma e rrëkeza gjaku gjysmë të shpëlara.

- Grifshë! Fare e keqe! Ngriu e dil nga jeta ime! Mos ma shkatërro atë! Shporru nga vatra e fëmijëve të mi, të cilët nuk mund që t’i joshësh dhe gënjesh dot! As edhe me para. Shporru, përpara se të të mbys me këto thonj e duar të pafajshme! Larg nga kjo shtëpi! Larg…

Besa, moj motër, qetësohu! – tha përsëri Alba që i u shfaq nga pas

- Çfarë po me thotë motra jote. Çfaj kam bërë unë. - Pyeti të shoqin gruaja e Lukes

në gjermanisht.

Luke Darzeza nuk përktheu

Tjetra i hodhi sytë dhe ata iu dukën gri, pa nuancë jete, si të një magjistrice të vërtetë. Por Ulrika që qëndronte vetë në këmbë, tani shtrembëroi fytyrën si për të thënë se, “nuk po të marr vesh se çfarë flet!“. U duk se në çast ra një heshtje, por në fakt ishte e gënjeshtërt. Besa befas u sul përpara, por Braçja e ndaloi në momentin e fundit. E kapi për krahësh dhe e shtrëngoi fort.

Shporruuu që taniiii! Ç’pret! Jashtë! – tregoi derën e zonja e shtëpisë.

Mira e vogël që iu afrua menjëherë nënës së saj, mblodhi shuk letrën që vizatonte një çast më parë dhe e hodhi me zemërim drejt gjermankës, pa thënë dot asnjë fjalë. Oltioni dhe Leo hodhën vështrime inatçore.

- Eja! – tha gjermanisht që atje tej Lukja, duke iu drejtuar Ulrikë Fon Setman dhe shkoi që ta marrë. I largoi karrigen nga pas dhe e tërhoqi drejt vetes. Asnjë nuk foli. Asnjë nuk reagoi. Madje edhe Besa që qante nën zë duke mallkuar fatin e saj.

Në heshtje Luke Darëzeza dhe Ulrika dolën në korridor. Veshën palltot të varura në portomonto. Dhoma ishte tashmë si një skenë e ngrirë në celuloid ku nuk ndihej lëvizja.

- I thuaj, Braçe, atij që ka braktisur shtëpinë, ta lërë zuskën jashtë dhe të kthehet te fëmijët e tij.

- Ajo është e huaj. Duhet ta çojë në një hotel. Është grua, nuk mund të lihet jashtë fillikat, – tha tjetri dhe ngriti supet pa ditur se ç’mund të bënte më tepër.

Lukja kishte dalë me gjermankën në oborrin përpara pallatit. Binin pjertas ca fjolla bore gjysmë e shkrirë. Kitaristi, shoku i ushtrisë Vrenozi, si të ishte zgjuar në çast, u duk sikur u shkund. U kthye nga Besa dhe Braçe Feratozi, e tha:

- Po dal. Do t’i shoqëroj deri në një hotel këtu afër. Nuk duhen lënë vetëm.

Asnjë nuk foli. Asnjë nuk i tha nëse ishte i mirë apo i keq ky veprim i menjëhershëm. Tjetri doli në korridor, rrëmbeu pardesynë gri dhe lëvizi portën e daljes që ishte e pambyllur.

Pas kësaj gratë që ishin aty, ngritën tavolinën e pangrënë. Rregulluan e sistemuan shpejt dhomën, ndërsa Zana qëndronte gjysmë e zalisur mbi një kolltuk të dalë boje, aty në këndin e djathtë, pa komunikuar me njeri.

Ku iku babai? – pyeti djali i madh.

Por atij nuk i dha përgjigje njeri. Mira në çast filloi që të qajë.

- Unë e dua babanë. E kam xhan. Ai është babi im.

Olti rendi tek bufeja dhe askush nuk e pa. Shtypi diçka që kërciti "paaaf" e në çast hapsira e dhomës u mbush me një melodi.

Padam, padam, padam

Il arrive en courant derriére moi

Padam, padam, padam

Il me fait le coup du souviens-toi

Nuk reagoi njeri dhe të pranishmit u dukën se ishin që të gjithë të ngrirë në atë ambjent. Ishte më shumë se një befasi në një mjedis ku drama kish luajtur aktin e fundit të saj

Padam, padam, padam

C'est un air qui me montre du doigt

Et je traîne aprés moi comme un drôle d'erreur

Cet air qui sait tout cœur

E shoqia e Braçes, Teuta, i u afrua dhe e përkëdheli në kaçurela dhe e i tha.

Pse e ndeze manjetofonin shpirti i tetës. Dhe ai na duhet tani.

Vogëlushi bëri një rreth me majën e këpucës së këmbës së majtë, pa ditur se si të justifikohej për atë veprim, dhe pastaj ngriti kokën lart dhe me një zë të pafajshëm fêmije, e gati të ngjirur tha:

- Që të kthehet babi e ta kërcejë valsin me mamin.

Momë Xheku fshiu lotët me shami dhe ngashëreu

Ah i shkreti fëmijë.

Nuk tha dot më asnjë fjalë se dënesi. Askush pastaj nuk u kujtua që ta mbyllte aparatin që lëshonte muzikë.

Një çast më pas i qetësuan. U thanë se babai i tyre do të kthehej shpejt, që atë natë. Do të flinte me ta dhe të gjithë do të shuanin mallin e gjatë të emigracionit. Ai nuk do t’u mungonte më atyre. Ky argument i bëri të vegjëlit të besonin dhe të prisnin deri në mëngjes kthimin e Luke Darzezës në gjirin e familjes. Besonin si fëmijë se babai i tyre do të kthehej vërtetë që ta kërcente valsin.

Braçja dhe e shoqja atë natë e kaluan aty. Asnjë nuk vuri gjumë në sy. As edhe të vegjëlit. Besa nuk lëvizi nga kolltuku. E shpërfytyruar, ngashërente herë pas here, sikur donte t’i mbushte mendjen vetes se tashmë e keqja kishte kaluar. Shpresonte në një kthim të normalitetit familjar…, duke mallkuar gjermankën, e cila do të kishte ditën dhe çastet e fundit të saj me pengun, që i kishte bërë babait të fëmijëve të saj.

Ulrikë Fon Setman e zuri gjumi, sapo vuri kokën në jastëkun e bardhë të hotelit në dhomën 263, ndërsa jashtë kishte zënë përsëri të binte një borë e shkrirë që zor se do të mbante deri ditën e nesërme. Luke Darëzeza u ngrit nga shtrati dhe me të mbathura shkoi te dritarja e madhe e dhomës në krahun e djathtë. Çifti ishte mësuar që të flinin lakuriq dhe Luka përveç të mbathurave nuk kishte veshur më asgjë. Mori një bluzë me tre kopsa dhe e veshi ngadalë. Ftohtë nuk kishte dhe kaloriferët që merrnin ujin e ngrohtë nga kaldaja poshtë në bodrumin e hotelit turistik të qytetit, e kishin bërë ambientin si në ditë të zakonshme vere. Pastaj u fut në banjo dhe ndezi dritën. Iu afrua pasqyrës, kontrolloi edhe një herë fytyrën që i digjte ende dhe dalloi vrragat që ngjasonin në mollëza si vija që lë rrota e qerres në sipërfaqen e tokës. Mblodhi buzët dhe i hodhi një grusht ujë fytyrës me shpresë se uji i ftohtë do të shërbente si kompresë për plagën. Në çast u përpoq të sillte në mendje skenën ku e shoqja Besa, e egërsuar iu sul me duar e gishtërinj në fytyrë. I fshiu me peshqir dhe në heshtje pa bërë zhurmë doli duke e tërhequr derën e banjës nga pas. Shkoi ngadalë te dritarja dhe hodhi vështrimin përtej xhamit mbi peizazhin, ku shfaqej lakuriq nata pis dhe e zezë që i zbulonte vetëm një pjesë të ndriçuar të qytetit të lindjes së tij. Ndjeu mall për të, për njerëzit që flinin përtej brenda mureve të shtëpive dhe pallateve që ngjasonin si konfiguracione krejtësisht të përçudnuara nga erësira dhe hijet. Këto të fundit zgjateshin në një mënyrë të çuditshme dhe të pakuptimtë, duke fshirë si me magji hapësira të banuara dhe rrugë që kishin mbetur pa asnjë ndriçim. Recepsionisti poshtë në holl, kur kishte mbërritur me Ulrikën, i kishte thënë se e njihte Luken dhe se nuk do t’i harronte kurrë tingujt e fizarmonikës së tij në pasditet e vallëzimit, sa herë kishte mbrëmje shkolla e tij. Sidomos "tingujt e atij valsit sovjetik", që sipas tij, Luka e luante në tastierë si mjeshtër i vërtetë. Valsin numër dy të Dimitër Shostakoviçit, ia kishte mësuar një mësues muzike në qytet që kishte qenë në rininë e largët të tij student në Moskë. Tundi kokën mendueshëm dhe i erdhi keq që instrumentin me të cilin e identifikonin aty në qytet e kishte shitur për hiç gjë, një grusht para që i duheshin për të udhëtuar drejt veriut të Europës.

Rrëketë e pjerrta të shiut që dalloheshin nga fashot e dritës e që vinin nga bulevardi përballë, i dhanë përsëri një ndjenjë trishtimi. Ngashëreu pa vetëdije dhe pastaj u mbush me frymë. Në mendje si në një celuoid filmi i erdhi menjëherë Weisbaden, qyteti ku jetonte tani prej gjashtë vitesh, atje në veriun e Europës. Rruga e mundimshme deri atje dhe ditët e para ku kalonte natën pranë ndonjë magazine e ndërtese të vetmuar dhe të braktisur kushedi se prej sa kohësh nga pronarët e tyre. Pastaj puna e pjesshme si pjatalarës në një lokal të vogël ngrëniesh sanduiçësh që i ofroi një kosovar që ishte dhe pronari i tij. Dy muaj më vonë e mori një tjetër shqiptar nga Presheva, që punonte në "Pizzeri Apulien" në rrugën "Mauergasse", duke ndarë edhe dhomën me të, një tip gazionere poshtë pullazit në katin e gjashtë të një ndërtese të vjetër, në një lagje periferike të lindjes. -Do të të çoj që të argëtohesh në një ambient ku do të njohësh disa plaka e vejushe të qytetit, të cilat shtyjnë kohën aty në shoqërinë e meshkujve si ne të dy që na mungojnë femrat, - i tha një ditë Ragipi që e kishte ende peng se nuk e kishte mbaruar dot gimnazin "Skënderbeg", në qytetin e tij tetë vite më parë për shkaqe ekonomike.

Ishte një disko përballë pizzerisë në bodrumin e një ndërtese ku sipër ekspozoheshin mobileri të modës së fundit, por që Luka nuk e kishte vënë re më parë. Në fundjavë u veshën mirë dhe zbritën aty. Ulrikën e kishte njohur në ditën e tretë të vizitës së tij aty. Ishte gjermania që e ftoi fillimisht në tavolinën e saj së bashku me Ragipin. Ajo kishte pranë miken e saj të ngushtë, Helgën, dhe kjo një vejushë dhe e divorcuar nga i shoqi dy vite më parë. Luka kishte rënë në sy të plakusheve të diskos që ditën që shkeli aty. Dhe prania e tij, sensualiteti, paraqitja, linjat e hiret mashkullore kishin ndezur edhe debate në tre a katër prej tavolinave përballë, nga ku kontrollohej edhe hyrja. Interpretimi që i bëri dy a tre valseve në atë ambient e kishte rindezuar si zakonisht zilinë për ta fituar në lojën e vejushave në atë lokal, sa herë që shfaqej një kandidat.

Zakonisht në disko luhej muzikë e viteve shtatëdhjetë e tetëdhjetë, si dhe hitet e asaj kohe, nga ABBA – at e grupet e tjera muzikore gjermane dhe skandinave që kishin lulëzuar në ato momente. Ishte kjo arsyeja që mblidheshin femra e meshkuj, të cilët e kishin përjetuar atë periudhë, kryesisht pronarë lokalesh e të kamur, të cilët vinin thjesht për relaks dhe për shoqërinë e njëri-tjetrit. Në mbasditë e deri në orët e vona të natës kishte një lloj gjallërie, por ishin fundjavat që e rindiznin lokalin ku shpesh nuk gjeje më as edhe vende. Sipas një rregulli të brendshëm e të pashkruar, meshkuj të moshave të reja ishin të mirëpritur aty dhe organizatorët e manazheri i lokalit ofronte edhe pije gratis për këtë kategori. Kjo i kishte pëlqyer Lukes që, edhe pse kishte disa muaj që punonte, nuk ishte mirë me financat. Kish mundur të dërgonte vetëm tri herë marka në shtëpi, edhe pse shumat e tyre ishin ende modeste.

Ragipi dhe Luka shfaqeshin në atë ambient pas dy javësh mungesë dhe menjëherë tërhoqën përsëri vëmendjen e vizitorëve të përhershëm aty. Elsa që kishte provuar të vallëzonte me Luken, nuk kishte mbërritur ende dhe djemtë akoma nuk kishin vendosur që të zinin një vend. Në fillim Helga, një brune që binte në sy, aty në krahun e majtë të tavolinave të lokalit, nga biondia Ulrikë, u ngrit e u bëri vend dy meshkujve të rinj, duke treguar dhe shfaqur xhentilencën e saj si femër, pas sinjalit dhe shenjës që u drejtoi Ulrika që të vinin aty. Ajo i pyeti nëse ishin të disponueshëm dhe nëse kishin dëshirë që të kalonin disa çaste në shoqërinë e tyre. Djemtë nuk hezituan, edhe pse kishin menduar që të kalonin një pjesë të pasdites dhe mbrëmjes nën shoqërinë e Elsës dhe të shoqit, Tomasit, një burrë i shtruar që u ishte ankuar herën e fundit në tavolinë për reumatizmën, e cila e kishte mbërthyer në mes dhe që i jepte herë pas here dhimbje edhe në këmbën e djathtë. Pastaj gjermanet u ofruan shnaps, birrë, por edhe Coco Cola për Ragipin që si mysliman i mirë nuk preferoi as edhe aty të fusë alkool në gojë. Dhe mbrëmja kaloi e gëzueshme, edhe pse Luka nuk e zotëronte ende gjuhën gjermane duke e folur të copëtuar, sa herë që djali nga Presheva nuk e përkthente.

Pas katër takimesh Luka u bë i zgjedhuri i Ulrikë Fon Setman. Gjermania, pasi i kishte treguar se i kish ikur nga kjo jetë që prej dy vjetësh i miri i saj, Manfredi, dhe se ndjehej e vetmuar, mësoi se Luka ishte ende i pamartuar dhe se kishte mbërritur aty që të punonte edhe për të motrën, e cila kishte mbetur e ve dhe nënë e tre fëmijëve të vegjël që kërkonin të rriteshin, bëri edhe propozimin që të bashkëjetonin në shtëpinë-vilë të saj. Pjatalarësi i pizzerisë i tha se do t’i duhej ta mendonte dhe se do t’i kthente një përgjigje në fundjavën e ardhshme.

Kjo i pëlqeu Ulrikës dhe vlerësoi para Helgës gjithë ato ditë pjekurinë e drejtpeshimin e mendimeve të shqiptarit, por edhe karakterin. Shoqes i tha se kjo e kishte ndezur më shumë dhe se mezi e priste atë çast që do ta fuste në shtëpi mashkullin, për të cilin shpresonte se do të mundej sado pak që t’i plotësonte boshllëkun që i kish lënë i shoqi me të cilin nuk solli në jetë asnjë fëmijë. Shkaku kishte qenë ajo vetë por këtë të fshehtë e runante brenda vetes si sekretin me të madh të jetës së saj, edhe pse kishte dëshëruar deri në marrëzi që të bëhej nënë.

Në takimin tjetër gjermania e dashuruar kish nxituar t’i tregonte se kishte pasuri, dy shtëpi, tokë e tre butiqe pranë bulevardit "Konrad-Adenauer-Ring" dhe në rrugën "Biebicher Allee", por edhe depozita në banka, aq sa "të rronte e jetonte pa asnjë kokëçarje. Të mos i dhimbte koka". Ajo tha se pas kësaj i mjaftonte njeriu. Ai që do t’i falte dashuri dhe do ta bënte sërish më të lumtur. Por Luke Darëzeza as edhe këtë herë nuk u lëkund e nuk dha pëlqim. Kërkoi përsëri kohë që ta mendonte propozimin.

Ulrika përsëri fluturoi e i tha Helgës se shqiptari është me karakter e ndoshta njeriu që kërkonte dhe që do ta bënte vërtetë të lumtur. Ai nuk u tundua as edhe nga pasuria. Pas kësaj shoqes së saj ku rrëfehej si para pasqyrës, iu duk se ajo kishte rënë në një dashuri të thellë. Ishte marrosur dhe shpresonte se kishte gjetur ndjenjën dhe pasionin e munguar pas ikjes së burrit të saj.

Luka, që atë javë kishte folur me të shoqen dhe i kishte thënë se në planin e tij ishte tani marrja e nënshtetësisë gjermane dhe pastaj mundësia për të tërhequr krejt familjen aty, nga ai vend që kishte mbetur pa asnjë shpresë. Do të ishin pak më shumë se tre vite dhe se duhej të duronin që të gjithë. Gjatë kësaj kohe shpresonte që të përfitonte nga pasuria e gjermanes së Wiesbadenit. Por Besa nuk ia dha aprovimin e saj. Luke Darëzeza nuk priti më. Pas një muaji e gjysmë në disa biseda telefonie, edhe pse nuk mori një pranim, qoftë edhe me një gjysmë zëri nga shoqia e tij e jetës në Shqipëri, këtë herë në një shëtitje buzë brigjeve të lumit Rhin, ku drekoheshin në "Restorant Cafe-Bar Rudersport 1888", i tha po propozimit të saj. Atë mbrëmje nuk lëvizën më që prej aty, por shkuan shpejt në një prej dhomave të katit të katërt të atij lokali të madh e magjepës në të gjithë zonën e lumit plak Rhin, që rrjedh i qetë e ujëshumë.

Dy ditë më vonë, para se të kthehej në shtëpi, Ulrikë Fon Setman i postoi pesë mijë marka motrës së Lukes në Shqipëri, duke i premtuar dashnorit të saj se nga njëmijë të tjera do të niste çdo një muaj. Pastaj i telefonoi pronarit të Lukes në "Pizzeri Apulien", se pjatalarësi ka gjetur një punëdhënës tjetër dhe se do të ndryshojë vendin e punës e nuk do të paraqitet më aty. U mbyll në shtëpinë e saj e për tri net të tjera nuk doli më që andej së bashku me Luken. Pjesën tjetër të javës vendosën ta kalojnë në Frankfurt mbi Main, duke shijuar restorantet dhe hotelet e shtrenjta të atij qyteti, por edhe duke bërë shëtitje me barkë. Në fund të javës tjetër fluturoi së bashku me Luken e saj për në Mynih dhe gjithë muajin e kaloi pastaj në disa vende alpine e kështjella baronësh të rënë nga vakti.

Pas "muajit të mjaltit" i bleu edhe një benz elegancë njeriut që pranoi ta ndante shtratin me të dhe e ngarkoi që të kujdesej për bisnesin dhe disa prona të saj. Vejusha nisi përsëri drejt Shqipërisë edhe kësaj radhe pesëmijë marka, me qëllim që motra e Lukes ta ngrinte kokën përfundimisht dhe ta flakte tej fukarallëkun për kalamajtë e saj, që kishte sjellë në jetë me burrin e vdekur i cili i mungonte prej disa vitesh.

Shtëpia në Westend, një vilë e trashëguar nga gjyshi i saj, baroni Kurt Fon Setman, u rigjallërua sërish. Mori jetë. Jo vetëm Ulrikë, por edhe shërbëtorja e saj Monikë, një grua dyzetvjeçare, pinjolle e një familjeje franceze, që kishin mbërritur aty që nga Lufta e Parë Botërore, nën kujdesin e Petërit, babait të germane, komandant regjimenti në front, u bë më e qeshur, më e hapur dhe e përzemërt që pas vdekjes së doktorit Manfred. Luke Darëzeza ndryshoi gjithçka në veshje e në mënyrën e të sjellurit, por edhe në karakter. Menjëherë nisi një kurs intensiv gjuhe, ndonëse gjermanishten e fliste ngadalë dhe me pak gabime, por komunikonte mirë. U bë më i mbyllur, fjalëpak dhe i heshtur, aq sa i ra në sy pas muajit të tretë të bashkëjetesës edhe vetë Ulrikës. E lajmëroi se për pushime do të niseshin për në Oberstdorf, në jug pranë masiveve të Lienchtensteit, në një pikë ku mund të bënin edhe ski. Për të parën herë vejusha dyshoi se shqiptari mundej të ishte penduar për lidhjen e re. Edhe pse kishin tashmë një diferencë prej tridhjetë vitesh, ajo mendonte se me trupin, linjat e saj të mbajtura me shumë kujdes gjatë gjithë jetës, por edhe pas një operacioni plastik që në kohën kur ishte gjallë Manfredi, hendeku nuk ishte i madh, të paktën në paraqitje.

E pyeti Luken gjatë një mbrëmjeje, ndërsa rinin atje në lartësi në verandën e një godine prej druri për atë që dyshonte dhe, pa pritur përgjigje, i kërkoi atij që ta mendonte mirë, ta peshonte deri në pikën e kthesës. Për këtë i dha afat vetëm tri ditë. Por shqiptari që u turbullua në fillim nga kërkesa e gjermanes, tha pa mëdyshje që në atë çast jo shumë entuziast se nuk e brente dyshimi dhe që as e kishte menduar e vlerësuar ashtu atë lidhje. Ndërkohë vetëm disa ditë më parë i kishte mundur t’i merrte një gjysmë fjale nënës së fêmijve të tij, Besës, në Shqipëri.

Pastaj ditët, javët, muajt dhe pesë vite kishin rrjedhur...

Nuk kishte kaluar më shumë se një minutë e gjysmë kur e gjithë kjo histori, si në një retrospektivë të thellë, i kaloi si një vizion filmik para syve dhe mendjes së tij, pas ngjarjeve që ndodhën dhe morën kthesën e papritur në shtëpi. Ktheu kokën edhe një herë nga qelqi i dritares që kishte përballë dhe kërkoi të gjejë shtëpinë e tij që kishte lënë pas. Afroi ballin dhe e vendosi mbi xhamin e ftohtë dhe gjithçka jashtë iu duk fluor dhe përsëri e përçudnuar nga rrëketë e shiut që zbrisnin mbi atë hapësirë e tejdukshme dhe e qelqtë.

Qëndroi një çast mëdyshas e pastaj vendosi ta ndezë cigaren, ndonëse gjermania ia kishte ndaluar që ta pinte atë në dhomën e grumi, kur flinin të dy. Drita që lëshoi shkrepësja u duk se e përflaku atë errësirë dhome, ku ndihej më shumë ngjyra kafe e perdeve të trasha, që dukeshin si në një skenë të mbyllur teatri. Atje përtej te krevati u ndez një abazhur dhe ai dalloi lakuriqësinë e një gjysmëtrupi të së moshuarës që u ngrit dhe u shpërvjel nga një jorgan me akllas të kuq. Pastaj gjinjtë e reshkur që iu varën poshtë e që nga ndriçimi i portokalltë iu dukën si të një të vdekure që kishte fjetur me të.

-Të kam thënë. Duhanin pije jashtë. I çuditshëm dhe i pagdhendur. Kokëtrashë. Si nuk mësove një herë? Injorant, - tha si një inatçore e pabindur duke u mëshuar fjalëve të fundit e ndarë ato me tonalitet një nga një.

Luka nuk iu përgjigj, por as edhe lëvizi nga vendi, sikur të mos ishte aty. Shtypi kokën e ndezuar të cigares dhe u bë përsëri i pagojë.

Ulrikë Fon Setman ashtu gjysmëngritur, me sytë e buavitur e të lëshuar nga lodhja, lëvizi para gojës së saj shuplakën e dorës, si për të larguar tymin dhe aromën e keqe të cigares që endej në atë hapësirë dhome hoteli. Nxori nga kraharori pastaj një klithmë duke shfryrë:

-Puufffffff!

Pritja zgjati deri aty nga ora nëntë e mëngjesit. Shpresonin se do të vinte Luka. Por ai nuk po jepte asnjë shenjë jete. Braçja doli, mori mikrobusin e tij dhe u fut në rrugën e ngushtë të lagjes, bri pallateve me tulla silikate, të ndërtuara që nga fundi i viteve '60.

Kur shkuan me kitaristin në hotelin që i kishte sistemuar një natë më parë, mësuan se gjermanka dhe Luka kishin dalë ende pa gdhirë në sheshin e mikrobusëve që bënin rrugën e kryeqytetit.

- Luka mbrëmë nuk ma zuri në gojë këtë largim të menjëhershëm, – tha njeriu që i kishte shoqëruar në mesnatë, - por ai medoemos që sot duhet ta ketë përcjellë Ulrikën për në Rinas dhe do t’i duhet të kthehet. Nuk mund të rrijë gjithë jetën në emigracion. Është e kuptueshme kjo. Ta hajë dreqi, të vjen pak ligsht se si ndodhi ajo me Besën. Një depresion i akumuluar dhe që shpërtheu nga dashuria për të shoqin dhe mungesa e tij shumë e gjatë në familje. Është grua e urtë, por ja që malli i patreguar të tret e të shkatërron plotësisht, duke të çuar në një disekuilibër të vërtetë mendor. Qofshin me aq!

Por Braçe Feratozi vendosi në çast:

- Do të shkoj ta gjej dhe ta marr në Rinas.

Fiku cigaren me këpucë mbi asfalt dhe hipi në makinën e tij. Të 70 kilometrat deri atje i bëri sikur jetonte në tjetër botë. Sillte dhe risillte ndërmend skenat e një nate më parë dhe i dukeshin krejtësisht të pakuptimta. Pa asnjë shkak. I vinte keq që ishte fyer pronarja e kushëririt të tij. Kur i solli, iu duk fisnike. I kishte dalë në krah Besës për ta qetësuar, sepse e kuptonte gjendjen e rënduar psikologjike të saj pas asaj mungese të gjatë të Lukes.

Kur erdhi pranë aerodromit, ishte pothuajse mesditë. Nga larg, mbi qiell, dalloi trajtat e një avioni që dukej si një zog migracioni dhe që mori kursin për në veri të kryeqytetit. Zbriti poshtë dhe shkoi të kontrollonte dy a tre lokalet e baret përreth, se mos ishin aty në pritje. Nuk kishte shumë njerëz e udhëtarë në atë orë, pastaj mori drejt portalit të një godine të sheshtë. Në një pemë të zhveshur dalloi një gjethe të zverdhur vjeshte që luante me dimrin. Në zyrën e informacionit i thanë se Luka e gjermanka, sapo kishin fluturuar me linjën drejt Frankfurtit. Sipas tyre, për pasagjerët kishte qenë një kthim i shpejtë dhe i detyruar.

Braçe Feratozi doli jashtë i pafjalë, e me një pezëm në zemër. Tentoi të ndezë cigaren, por ajo nuk mori zjarr. Hodhi me inat poshtë në asfalt fijen e djegur.

- Si iku ky njeri dhe la fëmijë, grua, shtëpi, e katandi?! - pyeti veten.

Pështyu pastaj cigaren si diçka të padëshirueshme dhe pa asnjë vlerë. E mblodhi brenda pëllëmbës së tij për ta hedhur te koshi i plehrave dhe bëri në mënyrë të pavullnetshme një hap. Qëndroi një çast dhe hodhi vështrimin lart. Iu duk se qielli kishte mbetur si një pikturë e papërfunduar.

Paris, mars 2010 , Bordeaux, prill 2016

* ( Kjo është katastrofë. Ma vranë burrin. Ma gjakosën. Oh zoti im )

Fjala e Lire - Free Speech

KUDO TE BASHKUAR: NË DASMA E NË MORTE –

2016-10-08T12:41:00.001+01:00

Fotoreportazh nga Tahir Bezhani

Fshati Zoga,Bytyç, lagja Muhametaj

Me 6.tetor,2016, në fshatin Zogaj të zonës së njohur të Bytyçit,rrethi i Tropojë,qindra njerëz,morën pjesë në përcjelljen e përmotshme të Halim Zmajl Muhametaj,një burrë i njohur i kësaj ane për bujarinë dhe vlerat e larta njerëzore të trashëguara brez pas brezi. Vdekja e këtij burri të njohur të kësaj ane,kishte lënë zbaztësi në zemrat e qindra pjesëmarrësve nga e gjithë Tropoja,nga mbarë Malësia e Gjakovës. I biri Gëzimi,pos dhimbjes së thellë që ndiente për të atin,Halimin,ishte i përballur me masën e madhe të njerëzve që merrnin pjesë në ngushëllime,ku secilit,sipas traditës,ua kthente përgjigjet. Nuk ishte e çuditshme që herë –herë ta tradhtonte loti i dhimbjes dhe përgjegjësinë e pritjes ua kalonte kushërinjve të afërt . Në këso raste mortore,heshtja ishte e gjatë,dhimbja e madhe.

Qytetarë pas varrimit të ndjerit Halim Zmajl Muhametaj nga Zogaj-Bytyç

Një vend parkimi për automjetet e pjesëmarrësve në ceremoninë e varrimit të Halim Muhametaj nga Zogaj.

Duke shikuar gjithandej hapësirën kodrinore,mendimet treteshin gjithandej bokave të thara në këtë stinë vjeshte tetori. Kodrave të ç’veshura nga gjelbërimi, me dëllinja e çufra,me disa lëndina me lulëzim të trumzës së çmueshme ku dukshëm vërehej pamja vjeshtore . Në tehun e majave dikur ishte kufiri që ndante dy sytë e një trupi. Imagjinata perceptonte klonin,si ndarje të tokës së ndaluar për pesëdhjetë vite me radhë,vrasjet në këtë brez kufitar të grupeve “diversantë”, të skenarëve të ndytë nga UDB-a Jugosllave,ishin të tmerrshme. Ndërsa sot, në dasma e mort,të gjithë jemi së bashku,nga të dy anët e kufirit të vdekur. Pra,formalisht jemi të bashkuar. E gjithë turma në ditën e sotme mortore ,rreth njëmijë veta, më shumë ishim kosovare(nga disa komuna) se sa nga Bytyçi ,me gjithë rrethin Tropojë. Ishte kjo përcjellja e përmotshme e njeriut të vlerave të rralla,i cili gjatë jetës që la pas,kishte zënë shumë miqësi të reja në Kosovë,pos atyre historike ,që u ripërtërinë me thyerjen e kufirit të pasluftës.

Rruga pengesë e zhvillimit ekonomik e kulturorë të kësaj zone.

Keto dy foto tregojne mjerimin e rrugës dhe vuajtjet e atyre që lëvizin kësaj rruge me makinat e tyre.

Në varrimin e të ndjerit Halim Zmajl Muhametaj nga fshati Zogaj,Bytyq,disa qindra veta nga Kosova,rrugëtuan me makinat e tyre. Kjo ditë mortore,pos dhimbjes për të ndjerin,shumë pjesëmarrësve në këtë ceremoni mortore,u mbeten përshtypje jo të mira sa i përket rrugës që lidhet nga Qaf Luzha e deri te Qafa e Prushit,pikë kufitare me Kosovën. Rruga është ndërtuar vetëm deri në Kam,vendi i dikurshëm ku grumbullohej e transportohej kromi. Këtu është ndërprerë puna që disa vite. Kanë mbetur edhe pak kilometra për të përfunduar,deri ne Qafë Prush.

Pamje e fshatit Zgjec dhe bukurit natyrore.

Banorët e kësaj ane e kanë humbur shpresën se një ditë do rregullohet(asfaltohet) edhe kjo copë rruge e mbetur në harrese të politikës. Kjo çështje,thonë fshatarët,aktualizohet vetëm në rastet e votimeve ,kur partitë dalin në teren për vota të kërkuara. Kjo rrugë e pa asfaltuar sjellë shumë probleme banorëve të kësaj zone,të cilët të mirat e veta nuk mund t’i shfrytëzojnë sa duhet,nuk ka transport të mirëfilltë e as të garantuar për në Gjakovë e as Kukës. Fshatrat e kësaj zone,si Zogaj të Bytyqit, por edhe te zonës së Hasit, si ato Zgjec,Peraj

Fshati Peraj ,minerat dhe bukuritë natyrore.

Një pamje e bukur ku gërmohet për xehen e kromit

etj,janë të mbyllura,pa rrugë. Si zhvillim ekonomik banorët e kësaj zone,kanë kryekëput bujqësinë ,blegtorinë,bletarinë. Pjesa tjetër e zhvillimit ekonomik ,si eksploatimi i kromit e xeheve tjera nëntokësore,bëhet nga firma private,të cilët, akoma nuk kanë arritur të sigurojnë jetën normale të banorëve të kësaj zone,për t’i punësuar si dikur. Kjo pasuri e nëntokës shqiptare,akoma është larg standardeve të kërkuara., gjersa mundësitë ekzistojnë.

Shpresojmë dhe duam të bindemi se Qeveria Shqiptare,do t’i hapë sytë e qesen në zhvillimin e pjesës veriore të vendit të tij,me qëllim të arritjes së standardit të barabartë mes qytetarëve të vet….

Fjala e Lire - Free Speech

DITARËT E LUFTËS TË OFICERËVE GJERMANË BLLOFOJNË AKUZAT E BASHKËPUNIMIT PËR ÇAMËT

2016-10-06T08:21:00.001+01:00

I nderuar Dr Fatmir Terziu

Me rekomanduan se ne organin tuaj mediatik trajtohen problemet kombetare dhe se eshte nje ze i

fuqishem, i cili deperton thelle ne opinionet e rretheve shoqerore mbarekombetare. Ditet e fundit kemi levizje diplomatike europiane per "çeshtjen çame" si dhe acarime ne zyrat shtetrore dhe joshtetrore te Athines. E gjithe akuza greke ndaj çameve eshte se ata paskan bashkepunuar me forcat gjermane ne vitet 1943-1944. Kam studjuar "Ditaret e luftes te oficereve gjermane" te kohes, te cilet kane shenuar ne data te caktuara levizjet e forcave gjermane ne ate periudhe . Une u ndala ne rajonin e Camerise dhe rezulton qe Napoleon Zerva (EDES-i) me komandat gjermane gjate periudhes qe kane qene ne rajonin e Camerise nuk kane luftuar kunder njeri tjetrit por kane lidhur marreveshje per te luftuar sebashku kunder forcave partizane greke (ELLAS-it) . Pikerisht per kete kam shkruar artikullin me titull: "Ditaret e luftes te oficereve gjermane, bllofojn akuzar greke per bashkepunimin e çameve", ku saktesohet mos bashkepunimi i tyre, Shkrimin po ju a dergoj per botim, nese edhe juve e shikoni te aresyeshem. Respekte Fahri Dahri. 06.10,2016

shenim: Jam studiues i Ceshtjes Came, kam shkruar 10 libra per Camerine dhe historine e banoreve te Thesproti-Camerise. Jam me aresim te larte, jane te shumte artikuj te ndryshem si per çeshtjen çame dhe per problemt qe na preokuptojne per zhvillim ekonomik e shoqeror te vendit tone -Shqiperise. Kam botuar dhe botoj shkrime ne mjaft organe shtypi si brenda dhe jashte vendit.

DITARËT E LUFTËS TË OFICERËVE GJERMANË BLLOFOJNË AKUZAT E BASHKËPUNIMIT PËR ÇAMËT

Realizimin e trajtesës historike që do të zhvillojmë, e cila synon nxjerrjen në dritë të së vërtetës së bashkëpunimit ose jo të çamëve myslimanë me forcat gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore, e bazojmë kryesisht në “Ditaret e luftës të Komandës Supreme të Forcave të Armatosura Gjermane. Ditarë të shqipëruar nga Ana Kolevica dhe redaktuar nga Saimir Lolja, të cilët me këtë rast i falenderojmë për materialet tepër të vlefshëm për studiuesat e fushës së historisë, të institucioneve të interesuara, për të ndriçuar të vërtetat e ngajrjeve të Luftës së Dytë Botërore si dhe për të hedhur poshtë manipulimet, trillimet dhe shpifjet e derisotme, si rrjedhojë e mosdeklasifikimit të atyre dokumenteve arshivore.

Atmosfera tepër armiqësore e krijuar kundër shqiptarëve autoktonë të Çamërisë, nga ana e institucioneve shtetërore dhe kishtare greke, minimalisht që nga viti 1913 e në vazhdim, për tu kthjelluar kërkon argumente bindëse, analiza me fakte reale, të cilat me dokumenta të tregojnë (mos) ekzistencën fizike të objektit përkatës në kohën dhe vendin e ngjarjeve, ku janë thurur fijet e marimangave për endjen e manipulimeve të akuzave greke.

Janë shkruar libra, jane ndërrtuar taktika nga më të ndryshmet, nga të cilat pjesa më e madhe nga pala greke dhe pak nga pala dëmtuese, por e vërteta nuk zgjidhet vetëm duke bërë poezi, proza, romane etj, por kërkohet të zhvillohen debate konstruktive, të paanshme, me fakte, dokumente, dhe analiza llogjike jashtë konflikteve të interesave mes tyre, me bazë paanësinë, duke ndërtuar historinë reale të ngjarjeve, pa u ndalur nga prekja e intresave të këtij apo atij shteti, qoftë dhe kombi.

Për çamët myslimanë të Çamërisë, koha i ka çvleftësuar lumenjtë e akuzave të ngritura nga pala greke gjatë dhe pas genocidit, aktualisht po bëlbëzihet akuza e vetme: “Çamët myslimanë të rajonit kanë bashkëpunuar me gjermanët”. Mbi bazën e kësaj akuze, pala greke i quan tradhëtarë dhe i përfshinë me amendamente të mëpasme si subjekte të Ligjit të Luftës, duke i quajtur armiq, si rrjedhojë, pasuritë e tyre shteti Grek i kalon në sekuestër, megjithëse në vitin 1940 çamët nga viti 1913 ishin nënshtetas grek.

Në këtë shkrim do të ndalemi tek lëvizjet e forcave gjermane në rajonin e Çamërisë, të njihemi me vendet ku pretendohet se janë zhvilluar luftimet mes ushtrisë gjermane me bashkëpunimin e çamëve dhe ushtrisë greke, të drejtuar nga gjenerali grek Napoleon Zerva, fshatrat e djegura, personat e vrarë etj, njohje këto të domosdoshme për të sqaruar vërtetësinë ose jo të akuzës greke.

Nëpërmjet analizes të një pjese të ditarëve të oficerëve gjermanë, lind nevoja të përëndrohemi në disa të dhëna të rëndësishme:

a) Data e hyrjres së forcave ushtarake gjermane në shtetin Grek,

b) Data e largimit përfundimtar të forcave gjermane nga Greqia.

Mbi bazën e përcaktimit të këtyre të dhënave, na bëhet e mundur njohja me:

c) Lëvizjet dhe veprimtarinë e forcave gjerrmane në rajonin e Thesproti-Çamërisë, nga do kokludohet nëse akuza greke ndaj çamëve është e besueshme ose jo.

Që në fillim të shkrimit le të njihemi me dy të dhënat që kërkohen. Sipas ditarëve që po i referohemi, rezulton se:

a) forcat gjermane kanë hyrë në Epir më 23 Qershor 1943 me Divizionin e Parë Malor Gjerman nga territori Shqiptar dhe,

b) me datë 26.08.1944 komanda e lartë juglindore mori urdhërin e përgaditjeve për tërheqje të tërë trupave dhe paisjeve në jug të linjës Korfuz-Janinë-Kalabaka-Olimp, kështu filloi braktisja e Detit Egje dhe Greqisë. Ndërsa në 10 tetor të vitit 1944 Gjermanët braktisën Epirin dhe kufirin me Shqipërinë.

Pra, rezulton se forcat gjermane në rajonin jugperëndimor të Greqisë, në rastin tonë në rajonit të Çamërisë, kanë qenë prezent për një periudhë prej rreth 16 muaj (23.06.1943 deri më 10 tetor1944). Me përcaktimin e kohës së prezencës së forcave gjermane në rajon, për të arritur tek synimi, duhet të njihemi me (mos) veprimet luftarake të tyre, dhe me rastet e (mos) bashkëpunimit të banorëve të rajonit përkatës.

Veprimet e forcave gjermane në rajonin e Thesprotisë.

Në (5) Tetor të 1943 me kapitullimin e ushtrisë Italiane dhe çarmatimin e njësive ushtarake Italiane në Greqi, Komanda Gjermane në Epir vendosi ndërprerjen e aktivitetit partizan në këtë zonë. Përshtatur me situatën reale të betejës në terren si dhe ndarjen e madhe ideologjike midis trupave të Zervës dhe njësive komuniste të ELAS-it, i u propozua Zervës një armëpushim me njësitë Gjermane, për të evituar humbjet në popullsinë lokale dhe njësitë e tij dhe bashkimin e forcave në luftën kundër komunistëve. Gjenerali Zerva e kuptoi menjëherë avantazhin e këtij propozimi të bërë nga Komanda Gjermane e Divizionit XXII Malor për vendin e tij në përgjithësi, por edhe për EDES-in në veçanti.

Nisur nga pozitat reale të tij në terren si dhe logjika e ngjarjeve, ishin për pranimin e propozimit të Komandës Gjermane. Megjithëse jo zyrtarisht, një hap bashkëpunimi midis trupave Gjermane dhe partizanëve nacionalistë (EDES-it) filloi të vendosej në mënyrë të heshtur. Luftimet nga të dyja palët filluan të rralloheshin deri sa u shuan fare. Kontaktet, megjithëse në mënyrë jo formale, u mbajtën midis përfaqësuesve të EDES dhe Komandës Gjermane.

Rezulton se në ditët e para të tetorit 1943, me udhëheqësin e forcave të EDES-it kolonel Zerva, dhe sipas planit të të dërguarit të posaçëm Hermann Neubacher, Korparmata XXII Malore në vjeshtën e vitit 1943 bëri një marrëveshje armëpushimi të përgjithshëm, e cila u respektua deri në Korrik 1944 (lexohet në fq. 669-670 të ditarëve).

Kjo marrëveshje ndërpritet përkohësisht prej datës 05 korrik 1944 deri më 27 korrik 1944. Ndërprerja ndodhi pasi gjenerali nacionalist grek Zervas, i sulmoi forcat gjermane papritmas më 05.07.1944 në linjën Prevezë-Agrinio (në jug të Prevezës).

Gjithashtu nga arkivat sekrete të Vermahtit gjerman për Greqinë, zbulohet edhe një marrëveshje bashkëpunimi midis Zervës dhe pushtuesve gjermanë që të godiste grekët e tjerë (bëhet fjalë për forcat e ELLAS-it). Në dokumentin gjerman thuhet: "Gjatë natës së 1-2 shkurtit 1944, Zerva i parashtroi Komandës së Korparmatës XXII malore, me anën e një oficeri të plotfuqishëm propzimin për bashkëpunim mbi bazat që vijojnë: armëpushim; bashkëpunim në luftën kundër ELAS-it në azhornim të vazhdueshëm mbi qëllimet e tij, mbi vetë pozitën e tij si dhe mbi forcat armike".

Propozimi i Zervës i u parashtrua edhe të Plotfuqishmëve të Posaçëm të Rajhut për Evropën Juglindore, ministrit Nojbaher, i cili porositi që të vazhdonin traktativat deri sa të merrej vendimi përfundimtar. Më 9 shkurt 1944 u arrit aprovimi për marrëveshje lokalisht të përkufizuar (Forcat e Zervës në mars 1944 kishin rreth 10.000 luftëtarë). Kjo situatë vazhdoi deri në fillim të korrikut 1944.

Sipas marrëveshjes me autoritetet gjermane, nga ushtria e Zervës duhej të mbetej i lirë një rrip bregdetar prej 10 km, por më 3 korrik 1944, trupat e Zervës e pushtuan zonën bregdetare pranë Pargës (zona ishte vija bregdetare Pargë-Prevezë). Po ashtu, gjatë natës 6-7 korrik filluan në befasi veprimet luftarake të trupave të Zervës kundër reparteve gjermane. “....gjenerali nacionalist grek Zervas, i sulmoi forcat gjermane papritmas më 05.07.1944 në linjën Prevezë-Agrinio dhe me datat 6-7 korrik e shtriu sulmin në perëndim të Artës dhe në rrugët Janinë-Artë dhe Janinë-Gumenicë (sipas faqes 764)”.

Në disa sulme të furishme në këtë periudhë, Zerva u mundua që t’i shfaroste “ish-shokët’” e dikurshëm (bëhet fjalë për forcat gjermane me të cilët ishte në marrëveshje). Beteja të përgjakshme ndodhën në Jug dhe Perëndim të Epirit ku trupat e EDES–it humbën mjaft vetë si rezultat i superioritetit të forcave Gjermane.

Sulmi i papritur i EDES-it ndaj forcave gjermnae, thuhet se ishte bërë me nxitjen e forcave aleate. Komanda juglindore gjermane më 12 korrik 1944 nga vlerësimi i situatës, theksonte se egzistonte përsëri mundësia e një lidhjeje mes gjallërimit të forcave të Zervës dhe qëllimeve të zbarkimit të anglo-amerikanëve në Greqinë perendimore, prandaj shkatërrimin e trupave të Zervës e quante detyrë shumë të rëndësishme”.

Gjatë periudhës së pranverës të vitit 1944, kur presioni i forcave komuniste nga Veriu drejt Jugut filloi të rritej dhe pjesë të tjera të Epirit filluan të merreshin nga forcat komuniste, përsëri Komanda Gjermane e Divizionit Malor i ofroi ndihmë liderit të EDES-it. Këtë radhë me sukses. Të gjitha luftimet u ndërprenë dhe Zerva mbajti lidhje me Komandantin Gjerman të Janinës, me të cilin ndërmori operacione të përbashkëta kundër komunistëve. Në këtë mënyrë, nacionalistët kishin avantazhin që jo vetëm t’i zmbrapsnin komunistët, por edhe të furnizonin njësitë e tyre luftarake nëpërmjet ardhjes së vullnetarëve apo edhe rekrutimeve sistematike. Në këtë mënyrë, forca e tij arriti në 15 mijë veta në Gusht të 1944.

Ndërkohë, Misioni Ushtarak Amerikan i ishte bashkuar Misionit Ushtarak Britanik për të ndihmuar partizanët në luftën kundër forcave Gjermane. Megjithatë, kjo nuk e pengoi EDES-in që të bashkëpunonte në mënyrë të heshtur me Trupat Gjermane.

Ndryshimi i situatës luftarake në verën e 1944 në frontin Europian solli një fazë të re në luftimet e Epirit. Si rezultat i kapitullimit të forcave ushtarake Rumune dhe Bullgare dhe dezertimit nga ushtria e Boshtit, por edhe avancimi i trupave të Ushtrisë së Kuqe në Ballkan, sollën ngritjen e moralit për partizanët komunistë. Po kështu, ndihma materiale e aleatëve, e cila tashmë po vinte jo vetëm nga ajri, por edhe nga deti, i ndihmoi shumë komunistët, që tashmë kishin mbi 20 mijë vetë nën komandë.

Në tetor të vitit 1944 kur gjermanët braktisën Epirin dhe kufirin me Shqipërinë, Zerva kishte në dispozicion vetëm 8 mijë trupa, me ata trupa të mbetur Zerva mori Janinën, e cila ishte e braktisur tashmë. Gjatë betejës që forcat zerviste patën me komunistët, të cilët kishin superioritet në numër 3 me 1, Zerva pësoi shumë humbje dhe e braktisi Epirin duke u hedhur në ishujt Jonianë.

II.

Nëpërmjet shtjellimit të ngjarjeve të asaj periudhe, të cilat na paraqiten nga “Ditarët”, nxirret edhe konkluzioni për ndryshimin e qëndrimeve të palës greke, ku sipas situatave luftarake në terren, herë bashkohen me okupatorin (forcat pushtuse gjermane) dhe herë me forcat Aleate (anglo-amerikane). Ndërsa qëndrimet e EDES-it , i cili operonte kryesit në jug dhe në perëndim të Greqisë, dalin shumë të qarta, pasi po thuaj për gjithë periudhën e prezencës gjermane në rajon ekzistojnë marrëveshje mossulmimi mes palëve dhe bashkëluftim ndaj forcave komuniste (ELLAS-it), ndërsa kur situatat ndryshohen në favor të Aleatëve dhe si rezultat rigjallërohen forcat komuniste, EDES-i zervist përpiqet të ndërrojë ngjyrën, duke marrë kontakte me emisionerët anglo-ameriaknë, por ruan në fshëhtësi marrëveshjet e bëra me forcat pushtuese gjermane. Janë pikërisht këto veprime të EDES-it, lidhur me qëndrimet politike dhe ushtarake të saj herë me “Boshtin”, herë me “Aleatët”, të cilat diheshin mirë nga diplomacia e kohës, dhe të përcaktuara saktë nga një ish diplomat i Ambasadës Ameriakene në Athinë, i cili ka shkruar: “Bashkëpunëtorët grekë e rishpikën veten, ndërruan flamurin, duke u shndërruar në antikomunistë të ashpër. Çamëve nuk i u dha ky shans”.

Këtu problemi nuk trajtohet për të kritikuar manovrimet e zervistëve, ato ishin taktika të përdorura për të realizuar strategjinë, fitoren e luftës, të cilat i siguruan suksesin, pavarësisht se ato “taktika” çvleftësuan intelektin luftarak dhe human si të palës gjermane dhe “Aleatëve”. Problemi qëndron tek paarësyet e intrigimit dhe mashtrimit të politikës së palës greke, që çuan në urrejtje dhe në tërbim zervistët dhe andartët grekë, të cilët masakruan, dogjën të gjallë në furra fëmijë, dogjën me benzinë gra dhe vajza çame.

Pavarësisht slloganit permanent se “Çështja Çame nuk ekziston”, në ndërgjegjen e shoqërisë së civilizuar, intelektualëve të mirëfilltë, akademkë, profesorë, bile dhe tek figura të larta politike greke, i kanë dënuar dhe i dënojnë veprimet çnjerëzore të kryera nga EDES-i ndaj banorëve të Çamërisë .

Informata që lexohet në fq. 768 – 10.07.1943, tregon se nga Shtabi drejtues i ushtrisë gjermane, në situatat e krjuara, pranohet pjesëmarrja e një Divizioni Malor gjerman në operacionin "Delta" me detyrë spastrimi në Greqinë perëndimore. Ndërsa në fq. 654 na bëhet e ditur se kur nuk ishte akoma e qartë se si anglo-amerikanët do t'i zhvillonin luftimet pasi kishin pushtuar Italinë, komanda gjermane u muar gjërësisht me mundësinë e një zbarkimi armik në anën perëndimore të gadishullit ballkanik, duke u nisur nga Italia. Prandaj ajo u përpoq të kontrollonte sa më shpejt portet dhe ishujt e bregut dalmatin-malazez-shqiptar-grek, gjë që e arriti në shumicën e rasteve gjatë muajve të vjeshtës të vitit 1943. Në zonën bregdetare të mësipërme, e cila mund të kërcënohej nga një zbarkim i aleatëve, mendohej se vepronin edhe trupa banditeske prej rreth 20.000 vetësh. (Revista "Bardhë" dhe "Kuq" në Greqi).

Në datën 22 janar 1944, sipas fq. 613, analizohen masat kundrejt një zbarkimi të aleatëve në Nettuno të Italisë (qytet bregdetar në jug të Romës). Operacionet e zbarkimit të aleatëve janë të mundshëm së pari në bregun perendimor të Ballkanit nga Arta deri në jug të Splitit dhe së dyti përmes Detit Egje drejt Selanikut. Gjithashtu në fq. 671-672, lexohet se me 05.06.1944 Divizioni I Malor, filloi operacionin “Gemsbock” (Cjapi i Egër) në zonën kufitare Shqipëri Greqi duke u nisur nga Maqedonia. Divizionit 4 SS të Policisë së Motorizuar filloi më 27.07.1944 (Libri i Situatës 28.07.1944), i cili do vepronte në bregun perëndimor të Greqisë. Ndërkohë forcat e Zervës ndërprenë sulmet, kështu u bë i mundur rifillimi i bisedimene. Komanda e lartë juglindore, nisur nga gadishmëria e nacionalistëve grekë dhe veçanërisht të Athinës, për marrëveshje me fuqinë pushtuese gjermane, si dhe situata e përkeqësuar në Epirin jugor nga veprimi i 7 Brigadave komuniste, shihte mundësinë se edhe Zerva do të pranonte kërkesat gjermane, dmth largimin nga bregu dhe porti i Pargës dhe luftën kundër forcave komuniste. Synimi i këtij grupi ishte pushtimi i rripit bregdetar Prevezë-Mesolongji. Prandaj komanda e lartë juglindore hartoi në marrëveshje me Grup-Armatën “E” operacionin "Kreuzotter" me anë të cilit Divizioni 4 SS i Policisë së Motorizuar dhe njësi të Divizionit 104 Këmbësor sulmojnë në drejtimin jugor nga Janina mbi Artë.

Veprimet operacionale të periudhës 5 korrik deri më 27 korrik 1944, që Zerva prishi marrëveshjet me palën gjermane, forcat e të dyja palëve nuk ishin në rajonin e Çamërisë, por u zhvillua nga Preveza dhe më në jug të saj deri në Agrinio. Kjo situatë ndiçohet duke u referuar “Ditarëve” në fq. 675-676, ku shkruhet: Komanda e lartë juglindore me datë 17.07.1944, përsëriti kërkesën për ta dërguar Divizionin I Malor në Mal të Zi, duke theksuar ndikimin psikologjik të tij në një betejë për në Sofien. Për Greqinë perendimore, ajo kërkoi daljen nga rezerva në Thesali të Divizionit 4 SS të Policisë së Motorizuar, i cili bashkë më njësitë e tjera të Gruparmatës “E“ mund të përdoreshin kundër forcave komuniste dhe të Zervës, si dhe në rast të një zbarkimi të aleatëve në rajonin e Janinës.

Ndërsa vëmëndja e ushtrisë gjermane në verën e viti 1944, sipas fq. 669-670, ishte përqëndruar në Kroaci, forcat ushtarake në Greqi ishin të pakta në numër, ato kishin detyrë kryesore mbrotjen bregdetare dhe operacioneve të spastrimit në rrethina. Lëvizjet e rezistencës greke (kupto forcat e EDES-it) kurrë nuk u shndërruan në operacione në shakllë të gjërë. Ato ishin të lidhura shumë ngushtë me rajonin ku kishin fuqi dhe ndikim. Ndërsa ELAS-i, forcat komuniste, kishte ndikim në shumicën e Peloponezit, në Boeti, Thesali-Trakë dhe në thellësi të Epirit. Forcat nacionaliste të EDES-it, ishin të kufizuara në veri të Gjirit të Artës deri në Pargë. Kuptohet qartë se në këtë periudhë forcat e Zervës nuk ishin në Thesoriti-Çamërinë e sipërme.

Saktësisht gjatë prezencës së ushtrisë gjermane në Greqinë veriperëndomore prej vjeshtës së vitit 1943 deri më 5 korik1944 dhe nga 27 korriku i vitit 1947 deri në tërheqjen e forcave gjermane nga rajoni i Çamërisë (të cilat u larguan më 10 tetor 1944), nuk ka patur sulme mes forcave të EDES-it dhe forcave gjermane, pasi ishin në fuqi marrëveshjet mes tyre, jo vetëm juridikisht por edhe praktikisht.

Nëse u arrit të provohet se forcat gjermane, të paktën për rajonin e Çamërisë, gjatë periudhës së prezencës së tyre ishin të përfshira në marrëveshje me forcat e EDES-‘it, të cilat u analizuan më sipër, nuk mund të akuzohen çamët myslimanë se paskan bashkëpunuar me një okupator, i cili nuk luftoi kundër EDES-it, pra kundër forcave greke në atë rajon. Sa i përket periudhës 17 ditore (5 korrik1944 deri më 22 korrik 1944) që u ndërprenë marrëveshjet (EDES-i me Forcat gjermane), lindin dy arësyetime: e para, sulmet nuk u filluan nga gjermanët por, me fjalë popullore, i “hëngri kurrizi” Zervës dhe e dyta, konfrontimet nuk ishin në rajonin e Thesprotisë (Çamërisë së sipërme), zona ishte jashtë interesave të çamëve, pra nuk kishte arësye bashkëpunimi.

Kjo tezë, apo akuzë nuk ka baza reale, dhe, për periudhën që analizohet, dalin tepër qesharake dhe foshnjore, jo vetë për palën greke që e ndërrtoi këtë akuzë, por edhe për misionarët anglo-amerikanë që e përkrahën idenë greke për të kryer kasaphanë ndaj një populli të pafajshëm. Gjeneral Zerva arriti ti mashtronte dhe manipulonte aleatët duke i prezantuar atyre shtëpitë e çamëve myslimanë si streha të forcave gjermane, kur vetë ata që akuzonin kishin marrëveshje të qarta bashkëpunimi me forcat gjermane, për të luftuar së bashku kundër forcave të majta greke (ELLAS-it); ndërsa forcat gjermane, krahas luftës ndaj partizanëve, duhej të përballeshin kryesisht me forcat aleate, të cilat pozicionoheshin kryesisht në bregdetin Jonian.

Ndikimet e kthesës, si efekt i situatave të krejtësisht të reja gjatë muajve gusht-shtator 1944, sipas shënimeve në fq. 680-681, ku forcat sovjetike çajnë frontin në Rumani, lëkundjet e Turqisë dhe ndryshimi i qëndrimit në Bullgari, sollën ndryshime në rajonin juglindor të Greqisë. Në këto kushte më 26.08.1944 komanda e lartë juglindore mori urdhërin e përgatitjeve për tërheqjen e tërë trupave dhe paisjeve në jug, konkretisht të linjës Korfuz-Janinë-Kalabaka-Olimp. Pra, filloi braktisja e Detit Egje dhe e Greqisë.

Në fq. 721, mësohet se me kalimin e kufirit greko-maqedonas nga prapavija e forcave gjermane të Grup-Armatës “E” nga data 1 e 2 nëntor 1944, përfundoi dhe largimi i forcave gjermane nga Greqia.

III. Një përmbledhje për Napoleon Zervën

Koloneli Zerva ishte një ish-oficer i ushtrisë greke, që kishte shërbyer në ushtrinë Franceze në Luftën e Parë Botërore dhe pas një shërbimi të gjatë në ushtrinë Greke kishte dalë në pension me gradën Kolonel. Me dorëzimin e ushtrisë greke dhe pushtimin e Greqisë nga italianët, Zerva në verën e 1941 filloi përgatitjet për organizimin e rezistencës ushtarake. Në 9 Shtator 1941, në Athinë themeloi organizatën e quajtur “Organizata Nacional Demokratike”. Në korrik të 1942, meqenëse nuk ishte i sigurt në Athinë, bashkë me mbështetësit e tij u larguan në malet e Epirit Jugor, ku kishte mbështetje nga popullsia lokale, si dhe nga që pozitat e forcave italiane atje ishin më të dobëta.

Në 25 tetor 1942, Koloneli Zerva filloi luftën kundër italianëve me 98 mbështetës. Në 10 Nëntor 1942, gjatë aktivitetit të tij në zonën Argjira, Zerva ra krijoji lidhje me oficerët Britanikë të dërguar në Greqi. Me kërkesën e tyre, Zerva, i ndjekur me mbështetësit, mori përsipër hedhjen në erë të Urës së Georgopotamos (në jug të Laminës). Pas përfundimit të aksionit, u rikthye në Epir në vazhdim të aktivitetit kundër Italianëve. Në fillim të vitit 1942, një Mision Ushtarak me12 oficerë Britanikë u atashua në Komandën e EDES-it. Me përfshirjen e Britanikëve në radhët e forcave të Zervës dhe dështimet e forcave Italiane, forcae e Zervës numëronin rreth 4 mijë veta, ndërsa në Korrik rreth 7 mijë. Në 23 Korrik të 1943 emri i EDES u ndryshua në “njësitë guerile nacionaliste greke”.

Aktiviteti gjithnjë në rritje i partizanëve grekë, detyroii gjithnjë e më shumë tërheqjen e Italianëve nga kjo zonë. Italianët mbanin vetëm qendrat e mëdha, ndërsa zonat malore ishin në duart e guerileve. Fitorja ndaj italianëve, dukej e qartë në favor të palës greke, por pikërisht në atë kohë ndryshoi situata.

Në 23 Qershor 1943, Divizioni i Parë Malor Gjerman hyri në Epir nga territori Shqiptar. Partizanët u përballën me një forcë që kishte eksperiencë të madhe luftimesh, kështu një fazë e re lufte filloi për njësite guerile (EDES-i). Duke parë këtë situatë, britanikët në fundin e korrikut 1943, arritën t’i unifikonin të gjitha grupimet politike partizane në Greqi. Kundërshtimet midis dy prej forcave kryesore luftuese në Greqi, Nacionalistët e EDES-it dhe Komunistët e ELAS-it nuk mund të toleroheshin më prej britanikëve. Në ato kushte Zerva, duhej të modifikonte objektivat përpara presionit Gjerman, kërcënimit që i vinte nga ELAS-i dhe kërkesave të britanikëve. Në këtë moment, të gjitha forcat guerile ishin njohur si pjesë e Forcës Mesdhetare Lindore dhe nën Komandën e Lartë në Kajro. Komanda të përbashkëta partizane u stabilizuan në Pertouli në Thesali nën vëzhgimin Britanik. Këto njësi u organizuan dhe u trajnuan nga oficerët britanikë. Kështu, gjermanët u përballën me një front të përbashkët partizan me një moral të lartë si rezultat i fitoreve të tyre kundër ushtrisë Italiane dhe të pajisur mirë nga furnizimet britanike nga ajri.

Me hyrjen e Divizionit Malor Gjerman në këtë zonë, luftimet morën një karakter tjetër, pasi ushtari gjerman ishte i një kualiteti të ndryshëm nga ushtari i frikësuar Italian. Me disa operacione pastrimi në zona të rëndësishme, aktiviteti i njësive Gjermane krijoi siguri. Të gjitha këto operacione ishin shumë të kushtueshme për guerilet, sa që aktiviteti i tyre ra shumë në dimrin e vitit 1943-1944, duke arritur rreth 7 mijë vetë.

IV.- Disa reagime ndaj manipulimeve dhe pasqyrimi i të vërtetave

Reagimet për masakrave greke ndaj shqipëtarëve autoktonë të Çamërisë, janë të shumta, ato thuhen e shkruhen nga akademikë, profesorë, shkrimtarë, strategë ushtarakë grekë e të huaj, si dhe nga vetë autorët e krimeve, disa prej të cilave po i sjellim në kujtesë të të gjithë lexuesave si dhe për ata që kanë dyshime dhe kërkojnë të njohin të vërtetën.

● Bashkëpunimi i Zervës me gjermanët, ështe dëshmuar në Senatin Amerikan nga oficeri i ushtrisë amerikane me origjinë greke Kouvras më 31 mars 1947, i cili paraqiti përpara Senatit një dokument kompromentues, ku provohej ekzistenca e marrëveshjes midis forcave të armatosura gjermane në Epir dhe EDES-it të Zervës si kolaboracionist. Dokumenti ishte një memorandum i Shtabit të Përgjithshëm të Korpusit të 22 të Ushtrisë Gjermane.
● Tezën greke, për bashkëpunimin e çamëve me gjermanët, e hedhin poshtë edhe dokumentat diplomatike angleze të kohës, të cilat nuk dyshohen për ndonjë tendencë antigreke, përkundrazi për tolerancë ndaj aleatëve të tyre dhe në radhë të parë ndaj forcave të së djathtës, të cilat ishin pikëmbështetja e tyre. Sipas dëshmive të zyrtarit të lartë të misionit anglez, majorit Palmer, i cili kreu një udhëtim eksplorues në Greqinë e Veriut, pohohet se "Forca 399" kishte përcaktuar deri në 2.000 veta që bashkëpunuan "me gjithë zemër me gjermanët", por ai nuk mohonte faktin që pati edhe rreth 700 veta që luftuan në radhët e ELLAS-it kundër gjermanëve. Dëbimi u krye me gjakderdhje të madhe dhe qëllimi ishte dëbimi i popullsisë së padëshirueshme shqiptare nga vendi i vet".

● Genocidin ndaj shqiptarëve të Çamërisë e ka pohuar edhe vetë Napoleon Zerva, i cili në letrën dërguar Jani Dani Popovitit, mikut të tij më 4 gusht 1953 nga spitali, e porosiste: "Të marrë përsipër detyrën e sqarimit të bashkëatdhetarëve (grekëve) se kush e pastroi Çamërinë nga shqiptarët....”.

● Në memorandumin e Komitetit Antifashist Nacionalçlirimtar të refugjatëve çamë në Shqipëri, dërguar ministrave të Jashtëm në Moskë pohohej: “Para shpartallimit të gjermanëve, monarkistët grekë dhe fashistët, bashkë me Gestapon, sulmuan popullsinë çame dhe shkaktuan emigrimin e minoritetit shqiptar në territorin e Shqipërisë. Implikimin e gjermanëve, lidhur me gjenocidin e bandave zerviste kundër popullsisë çame, e kompromenton edhe ditari i Rexhep Dinos, nga i cili provohet se Zerva nuk guxonte të hynte në Çamëri, sepse i trembej konfrontimit me popullsinë vendase. Prandaj u kërkoi autoriteteve gjermane të pushtimit çarmatimin e banorëve të Çamërisë. Si rrjedhojë çarmatimi i popullsisë çame u krye nga gjermanët me urdhër direkt të Hitlerit. Më pas Zerva hyri në Çamëri dhe kreu krimet monstruoze që tashmë dihen.

● Këto vitet e fundit, albanologu i shquar, Robert Elsie, në një pjesë studimi të botuar më titullin “Shqiptarët çamë të Greqisë sipas dokumenteve të panjohura”, shprehet: “Forcat britanike, për të siguruar bregdetin Jonian për furnizimet e tyre ushtarake, lejuan komandantin vendas Zerva të pushtonte rajonin”.

● Jani Sharra në librin “Istorias tis Periohis Igumenicas”(Historia e zonës së Gumenicës), f. 642 (viti 1985), thotë: “ …Nuk kemi sot të drejtë të mos zbulojmë disa të vërteta të pakundërshtueshme dhe siç duam të dënojmë vrasjet dhe krimet e pushtuesit e të myslimanëve keqbërës, aq më shumë do të na duhet të dënojmë krimet dhe vrasjet e fuqive të ashtuquajtura të çlirimit si dhe keqbërjet e elementeve kristiane” (f. 629). Sharra shpreh edhe një zhgënjim të italianëve, të cilët mendonin se çamët do t’i kishin në krahë. Ai thotë: “Italianët u zhgënjyen me minoritetin shqiptar në Greqi. Shumë pak çamë u rreshtuan në njësitë fashiste italiane”, (f.603-4) kurse çamët u rreshtuan me forcat e ELLAS-i (forcat e majta greke).

Jani. G. Sharra, në fq. 668 të po atij libri, shkruan: “Më 27.6.1944 andartët hynë në Paramithi; bishat përbërëse të tij u vërsulën bishërisht mbi popullatën e pambrojtur.... Të nesërmen e gjëmës në Paramithi (27.6.1944), EOEA-sitët hynë në fshatin Karbunar. As atje s’lanë kënd të gjallë nga sa zunë. Tërë çamërit që u gjetën në Karbunar u vranë dhe u hodhën nëpër hendeqe (kanale-FD).... “Pas dy ditësh EOEA-sitët arritën në Margëllëç; “e plaçkitën egërsisht. “Masakrat në Paramithi dhe thellimi i keqbërësive nuk linin asnjë dyshim se, po të donin të mbijetonin si popull, duhej të çrrënjoseshin”. Ndërsa në fq. 670 të “Istoria tis…” vëren: “Kush donte të jetonte, duhej të linte truallin e shenjtë të atdheut të vet, shtëpinë, pasurinë dhe të merrte rrugën e mërgimtarit”.

(Jani G. Sharra., “Istoria tis…”, në fq. 670 të veprës së tij të përmendur Sharra shkruante: “Në Çamëri u shkelën ligjet e njerëzimit dhe u njollos historia e saj nga këto hordhi njerëzish të egër”; ndërsa në fq. 672 vëren: “Këto ishin përfundimet e politikës së urrejtjes së fesë dhe të politikës së çmendur të EDHES-it; ata, pasi vulosën me gjak, lot e rrënime fatin e të dy bashkësive, patën si përfundim çrrënjosjen e çamo-shqiptarëve nga toka e të parëve të tyre, nga shtëpitë e pasuritë e tyre…”.

● Studiuesi tjetër i njohur, Niko Zhangu, në veprën e vet “Imperializmi anglez dhe qëndresa kombëtare 1940-1945”, shkruan: “Sikur shqiptarët çamë të ishin kriminelë, do të zhdukeshin të gjithë fshatrat e krishterë të Thesprotisë rreth fshatrave shqiptaro-çame”. Duke folur mbi masakrat në Paramithi, ndër të tjera ky autor vëren: “Barbarizëm në Paramithi. Historia ditët që vijuan fsheh fytyrën e vet nga turpi”. Niko Zhangu shënon: “…ata që kapeshin nëpër fshatra, kaloheshin në thikë; nuk bëhej përjashtim as për fëmijët, gratë e të sëmurët. Shpëtonin vetëm ca të pakë që kishin shumë para dhe lira flori, me të cilat riblenin jetën e tyre dhe iknin drejt kufìrit. Paturpësitë e poshtërsitë e EDHES-itëve vunë kudo vulën e njollës së zezë”.

● Kronisti i Zervës: Mihal J. Miridhaqi, në librin “Agones tis Filisi i ethniqi Antistasi” (kundërshtitë dhe miqësitë e rezistencës kombëtare), EDES-EQEA 1941-1944 tomos B. J. Sidherisi”, Athinë 1952, tregon disa të vërteta p.sh.: “Forcat e divizionit X kishin porosi të pastronin Çamërinë dhe njoftuan se si fillim ia arritën qëllimit, duke zënë Paramithinë” (f.191). “Për pastrimin e përgjithshëm nga çamët u ngarkua regjimenti i 40-të nën komandën e Agoros dhe Gallanit dhe 11 batalione të komandës së përgjithshme” (f.191). Më 7 gusht 1944, forcat e Divizionit X zunë fshatrat Margëllëç dhe Mazrek, që ishin mbështetja kryesore e turko-çamëve” (f. 192) “Këto operacione spastrimi i vëzhgonin përfaqësuesit e shtabit të Mesdheut pranë Zervës, togeri skocez Graham” (f.192). “Më 11 gusht 1944, Repartet EO e EDAS-it spastruan kryesisht Çamërinë nga forcat e armatosura të turko-çamëve” (f.193-4).

● Miridhaqi flet edhe për takimin e Zervës në Athinë, me ish- kryeministrin Plastria: “Ne këtu kryetar, bëmë EDES-in, ngritëm dhe trupat andarte të EDES-it. Nuk e di nëse jeni dakord për të gjitha këto”? Atëherë Plastira përgjigjet: “Shërbimin politik (d.m.th EDES-in) duhej ta bënit dhe mirë bëtë që e bëtë, por trupat andarte ama e dëmtuan Greqinë…”. Dhe Zerva pyeti: “Ne e dëmtuam Greqinë”? Plastrira iu përgjigj: EDAS-i, ju dhe të tjerët, sepse dogjët edhe fshatrat, vratë dhe njerëz” (f.291-92”).

● Ndërsa vetë krymasakruesi, Napoleon Zerva, krenohet për mizoritë e tij ndaj shqiptarëve të Çamërisë. Ai, sipas S. Muselimi. “Istoriko Peripato ana ti Thesprotia”, Janinë, 1974, në letrën që i shkruante mikut të tij Jani Dani Popovitit, më 4 gusht 1953, thoshte: “Bëjua të qartë njerëzve se ne e kryem detyrën që na ishte ngarkuar për spastrimin nga Atdheu ynë të çamëve myslimanë, të cilët qëndruan 500 vjet mbi qafë të helenizmoit dhe ua bëmë të mundur malësorëve të zbresin në fusha”.

● Në një studim të pedagogëve grekë në Universitetin Pandio të Greqisë, pranohet genocidin grek ndaj popullsisë çame. Ata deklarojnë se vrashet e çamëve të Paramëthisë janë ekzekutuar nga forcat e EDES-it, vetëm për shkak të kombësisë së tyre. Po ashtu edhe 50 mijë çamë të Epirit janë dëbuar ose vrarë nga ushtria revolucionare çlirimtare greke (EDES- forcë e djathtë greke), gjatë Luftës së Dytë Botërore”. Deklaratat e studiuesave krijuan kundërshtime dhe irritime të ashpra nga studentët dhe pedagogët pjesëmarrës, të cilë ngrinin zërat: “fashistët (dmth çamët) atë merituan dhe atë morën”. Por pavarësisht nga kundërshtimet, studiuesi Llambros Buliçiotis u tha: “Ky është thjeshtë një studim, që nuk tenton të futet në politikë”, përsëri salla nuk u qetësua, u desh edhe ndërhyrja e studiuesit tjetër z. Konstandinos Tsitselikis, i cili shtoi: “nuk po flasim për çështje kombëtare, por për çështje historike dhe për fakte të dokumentuara, të cilat sot po i paraqesim”. Studim tjetër që pranon gjenocidin ndaj çamëve, është hartuar nga profesori grek i Universitetit të Jeillit (Yale) në Shtetet e Bashkuara, z. Stathis Kalivas, i cili ndër të tjera shkruan: “ky rast është padyshim një gjenocid”.

● Ish kryeprokurori i Janinës Xhavella, ka deklaruar për urdhërat e marra nga Ministria e Drejtesisë Greke për të zhdukur të gjitha dokumentat ku flitet për problmet e çamëve. Veprime të cilat flasin qartë për fshehjen e të vërtetave lidhur me “Çështjen Çame”

Manipulimet, gënjeshtrat, shpifjet e ndërthurura nga pala greke ndër dekada, vazhdojnë të bëlbëzohen edhe sot nga drejtuesit e shtetit dhe kishës Greke, kjo gjë dihet dhe nuk tregon habi, janë bërë rutinë, e veçanta është se duke përdorur të njëjtat shprehje, gënjeshtra dhe shpifje dhe kur ato nuk shoqërohen me fakte konkrete, mendoj se duhen kuptuar disa qendrime:

● Ata bëhen qesharakë dhe plotësisht të pabesueshëm.

● E dinë që mbështesin të pavërtetat, por i përmbahen strategjisë së “Megalloidesë”.

● Veprojnë të ndërgjegjshëm, pasi mbështeten tek filozofia e gënjeshtrave, duke akuzuar të tjerët për ligësitë e realizuara prej tyre.

● Gjithashtu janë të sigurtë se “pramatia” e tyre keqbërëse, e cila u sjell përfitime asetesh të rëndësishme për ’ta dhe komunitetin që përfaqësojnë, nga përvehtësimi i territoreve dhe pasurive të të tjerëve, pavarësisht nga metodat që përdoren, garanton mbështetjen e shtetasve të tyre, por dhe të miqëve tradicionalë, të cilët para po thuaj 200 vjetësh “sajuan” shtetin hibrid Grek.

● Janë këto pika mbështetëse, që shteti dhe kisha Greke nuk merakosen për të dalë të vërtetat e ngjarjeve makabre të bëra ndaj banorëve myslimanë të Çamërisë, prandaj nuk interesohen për të realizuar ballafaqime ndërmjet studiuesave, historianëve, profesorëve, akademikëve të të dyja palëve dhe me prezencën ndërkombëtare.

Në ditët e para të këtij shtatori, qenka bërë një intervistë nga diplomacia e Athinës në Tiranë, ku u ritheksua se çamët u larguan nga vendlindja bashkë me forcat gjermane nga frika e drejtësisë greke. Diplomatja është shprehur ashtu sepse ashtu është porositur.

Nuk e bëj për të sqaruar palën greke, pasi atyre as u ka pëlqyer dhe as u pëlqen e vërteta, por e bëj për të informuar opinionin njerëzor, fjala është tek shtjellimi i një ngjarje reale e cila llogjikisht dhe pa shumë mundime hedh poshtë deklarimin e mësipërmë.

Kur ELLAS-i (forcat e majta greke) fitoi kontrollin afatshkurtër në rajonin e Thesprotisë në fund të vitit 1944, sipas marrëveshjes së “Varkizës”, çamët lejoheshin të ktheheshin në shtëpitë e tyre. Në këto kushte ata kaluan kufirin në “Qafë-Botë” dhe u kthyen në Filat rreth 5.000 çamë. Forcat e EDES-it i dëbuan përsëri. Gjatë proçesit të dëbimit, që udhëhiqej nga ish oficeri e Zervës, kolonel Zoto me grupe paramilitarësh guerilas dhe grekë vendas u sulën me tërbim ndaj tyre, vranë, therën, masakruan dhe dëbuan dhunshëm çamët e rikthyer. Masakra më e rëndë ndodhi me datë 13 mars 1945 në qytetin e Filatit, ku në atë operacion dëbimi u vranë 300 çamë myslimanë.

Ngjarja e mësipërme, me vullnet të mirë dhe human tregon: nëse çamët u larguan vërtet nga frika e drejtësisë greke për “zullumet” e bëra, me pak mend ata nuk duhej të ishin kthyer, por ja që u kthyen sepse nuk u larguan nga frika e drejtësisë greke. Ata u mashtruan për herë të fundit dhe u dënuan jo nga drejtësia greke, por nga padrejtësia greke që diplomacia greke e quan drejtësi. Gjithashtu për të sqaruar opinionin e gjërë publik, nga mashtrimet e diplomacisë greke, se çamët ikën bashkë me okupatorin; për largimin e çamëve me apo jo me gjermanët, të vërtetat gjenden tek dy data të rëndësishme që lidhen pikërisht me këtë “akuzë” greke, dhe datat deklarohen nga ish kronisti i Zervës, Mihail J. Miridhaqi, i cili shkruan: “çamët u larguan nga Çamëria me datë 11 gusht 1944”; ndërsa forcat gjermane u larguan nga Çamëria me datën 10 tetor 1944. Çështja nëse qendron apo jo akuza, besoj se është e qartë, sigurisht kur vlerësimet bëhen me baza llogjike.

● Nuk mund të anashkalohet edhe akuza greke për vrasjen e 49 qytetarëve grekë në Paramëthi me datë 29 shtator 1943, që pretendohet se u kryen nga skuadra e pushkatimit gjerman me pjesëmarrjen edhe të nacionalistëve çamët. Për sqarimin e kësaj akuze le ti referohemi profesorit grek, Vas Krapsitis, “Oi mousolmanai...”, faqe 159-160, autor grek, i cili e përshkruan ngjarjen si shkruan: “Pushtimi i qytetit të Paramithisë nga bandat e Zervës, nuk solli as paqe, as siguri për shqiptarët. Ndaj tyre u përdor një terror i paparë dhe u bënë krime të padëgjuara... Krimet e pashembullt të banditëve zervistë do t’i kishin zili dhe nazistët më kriminelë e më të pashpirt. Qyteti i Paramithisë, brenda disa orëve, u kthye në një thertore të grave e fëmijëve, djemve e vajzave që e donin jetën dhe që ëndërronin për një Çamëri të lirë dhe në harmoni me të krishterët. Qyteti u mbyt në gjak, u përfshi nga tymi e flakët, ndërsa banditët e pashpirt të kasapit të Çamërisë, të dehur nga aroma e gjakut të pafajshëm çam, hidhnin vallen makabre mbi kufomat. Por fatkeqësisht, fatin e Parathimisë, në pak kohë do e kishin dhe qytete e fshatra të tjera të Çamërisë, që mes vrasjeve, dhunës e masakrave çnjerëzore u dëbuan nga trojet e tyre. Për 35 çamët që po gjykoheshin, ngriheshin një det me akuza si pjesëmarrës në masakrën e 29 shtatorit 1943, ku forcat gjermane masakruan 49 të krishterë të pafajshëm, midis të cilëve edhe priftin Teamatos Pan, si dhe Athanas G. Ringen, djegien e plaçkitjen e fshatrave greke, bashkëpunim me pushtuesin etj”.

Pasi kapitulloj Italia Fashiste në shtator 1943, zonat që ajo i kontrollonte i kaluan gjermanëve të cilët mbështeteshin nga Batalionet e Sigurimit dhe trupat SS greke. Më 24 shtator 1943, në Shkallë të Paramithisë vriten gjashtë ushtarë gjermanë nga forcat e rezistencës (forcat partizane). Urdhri i komandantit gjerman ishte se për një ushtar gjerman të plagosur apo të vrarë do të pushkatohen dhjetë grekë. Për 4-5 ditë gjermanët arrestuan 52 grekë për t‟i pushkatuar si hakmarrje për vrasjen e ushtarëve të tyre, më 29 shtator ata pushkatuan 49 qytetarë të Paramithisë. Sipas të dhënave, për qytetarët e Paramithisë, kohë më pare, gjermanët kishin informacione se kush kishte lidhje me partizanët e EAM-ELAS dhe i përkiste ideologjisë komuniste. Panajoti Camatos, profesor në universitetin e Janinës, me rastin e pushkatimit të 49 qytetarëve të Paramithisë, në shtator 2015 solli një dokument ku tregohet se komanda gjermane e Paramëthisë kishte të dhëna që në gusht 1943 se kush ndihmonte EAM-ELAS-in dhe i përkiste ideologjisë komuniste. Nga një dokument i CIA-së i botuar në vitin 2000, i ofruar nga shërbimi informativ grek të pranuara gjatë vitit 1944, ku tregohen shifrat zyrtare të krimeve të luftës të kryera nga nazistët gjermanë si ekzekutime, vrasje dhe zjarrëvënie. Në paragrafin për krimet naziste në Epir nga INFORMACIONI BULETINI “C” Nr. 43, Shkurt 1944, fq.11. Epir, thuhet se: Nga të dhënat që disponojmë numri i të pushkatuarve në Paramithi është 60 dhe jo 49 njerëz . Në këtë dokument jepet dhe lista e personave të pushkatuarve, prej të cilëve 32 mbajnë mbiemra që rrjedhin nga gjuha shqipe dhe 17 mbiemra ortodoksë.
Të vërtetën e mos marrjes pjesë të çamëve në skuadrat e pushkatimit, e gjejmë edhe në zhvillimin e gjyqit, ku një zonjë e nderuar nga familja e madhe e Ringenjëve e quajtur Maria Ringes, e shoqja e Themistokliut, i u drejtua trupit gjykues duke shprehur protestën e saj ndaj akuzave pa baza që hidheshin për 35 çamët, që akuzoheshin si kriminelë e vrasës: “Nuk jam as në rolin e avokatit mbrojtës, as në mbrojtje të fajtorëve, as për t’i akuzuar për ato që nuk kam dijeni. Unë dua të flas vetëm për Fadil Bakon”..., dhe vazhdoi duke dhënë prova se ai ishte një njeri i ndershëm, bamirës dhe fisnik, mik i të krishterëve në ditë të vështira. Ajo deklaroj para trupit gjykues se Fadil Bako ka ndihmuar familjen e Ringenjve, si dhe shumë familje të krishtera paramithjote, me bukë e ushqime, duke i marrë në mbrojtje në ditë të vështira, kur jeta e tyre ishte në rrezik”, (V.Krapsites, “Oi mussulmanoi”, f.131). Në përfundim gjyqi e liroi Fadilin, por çamët e tjerë u pushkatuan.

Në përgënjeshtrim të akuzës greke për ngjarjen e 29 shtatorit 1943 në Paramëthi, vrasjen e 49 personave si dhe djegjen e disa fshatrave në veri të Paramëthisë, koha, e cila deklasifikoi dokumentat e atyre operacioneve, sot ato qartësohen se ishin operacione gjermane të ndërmarra kundër forcave partizane që vepronin në atë zonë dhe se shtëpitë e fshatrave ishin streha të partizanëve, dmth kundërshtarë lufte, si me gjermanët dhe forcat e djathta greke (EDES).

Operacionet e mësipërme i shërbyen si shembull Zervës, i cili e përvehtësoi dhe e përdori me sukse, duke akuzuar tek gjermanët se fshatrat e banorëve myslimanë të Çamërisë përdoreshin si streha të forcave partizane. Dëshmohet se në fshatrat ku banonin çamët myslimanë nuk është vepruar dhe as kanë qarkulluar forcat partizane.

Edhe këtu problemi nuk trajtohet tek marrja hak ose jo për vrasjen e partizanëve nga EDES (kundërshtar lufte me ELLAS-in), problemi shtrohet se Zerva dje, dhe shteti Grek sot, nuk duan të pranojnë genocidin e tyre ndaj çamëve, por veprojnë e flasin me një gjuhë vulgare të induktuar nga “Megalloidea” në synim të përhershëm për inkriminimin apriori të çamëve mbështetur në fillozofinë e mashtrimeve dhe shpifjeve.

Nga materialet e shkruara të vetë autorëve me origjinë greke, thuhet se vrasjet e 49 personave në shator 1943, gjermani nuk i vrau se ishin të krishterë, por se ishin partizanë që kishin vrarë disa gjermanë. Që forcat gjermane realizonin operacione kundër partizanëve, vërtetohet edhe me periudhën 29.07 1943 deri më 31.08.1943, ku Divizioni i X-të i EDES-it, sipas faqes 114 të “Ditarëve”, kreu operacione antipartizane me forcat e saj të koduara “Augustos”. Në këtë material rezulton se forcat gjermane vranë 600 grekë, 50 shqiptarë dhe shkatërruan disa fshatra në veri të Paramëthisë si: Elefterohor, Seliani, Semelika, Agios Nikolaos.

Nuk e di nëse punon llogjika greke e kohës, por Napoleon Zerva, i cili luftonte kundra ELLAS-it (dmth Partizanëve) nuk kishte pse merrte hakë për partizanët e vrarë nga gjermanët më 29 shator 1943 dhe akoma më shumë të shpifte se në skuadrën e pushkatarëve na paskan qenë edhe çamë?!. Nëse donte vërtet të merrte hak, pavarësisht se ishin partizanë (kundërshtarë), le të luftonte kundër gjermanëve, dhe jo të lidhte marrëveshjte për të luftuar partizanët dhe popullsinë çame. Absurditete alla greke!.

Për mbyllje mu kujtua Shekspiri i “Tragjedisë Makbethi” , ku ambicia dhe lakmia për pushtet e Napoleon Zervës na kujton zonjën “Makbeth” tek e cila nuk njihte kufi. Ajo komplotoi vrasjen e Dunkanit, të cilën e thurri me gjakftohtësi dhe e realizoi me vendosmëri, ashtu si dhe Zerva komplotoi kundër çamëve, manipuloi dhe shpifi për ’ta, sa tek “Boshti” aq dhe tek “Aleatët. Ndryshe nga “Makbethi” shekspirian, së cilës i mungoi imagjinata, por ligësia e saj nuk i kapërceu limitet e kufijve njerëzorë, kurse “Makbethit - Zervë” nuk i munguan as imagjinata dhe as ligësia, prandaj i kapërcyeun limitet njerëzore. Thellë në shpirtin e “Makbethit” u duk zgjimi i ndjenjës dhe pendesës, kurse “Makbethëve të Greqisë”, nuk u shuhet urrejta patologjike, përkundërazi u sjell kënaqësinë e dëshiruar. Megjithatë, sado kohë të kalojnë, është e sigurtë se ndjenja e fajit do vijë duke u rritur, derisa të pushtojë gjithë qënien e tyre, dhe do ta pësojnë ashtu si “Makbethi” që u çmend dhe shkoi në vetevrasje. Ashtu si u arrit shuarja e energjive tek “Makbethi” shekspirian, ashtu kanë për të ardhur duke u eleminuar edhe rolet e “makbethëve grekë” në veprimet e tragjedive të shtypjes së jetës për ata që nuk janë si “makbethët” e Greqisë.

Kemi po thuaj 200 vjet që manipulimet dhe mashtrimet greke, arrijnë të sfidojnë tolerancat kristiane europiane, në këto kushte, drejtësia për komunitetit çam, venitet dhe varroset nga padrejtëdia greke.

Por, Jo. Shpresojmë tek zgjimi i shoqërisë njerëzore!

29 shtator 2016 Nga Fahri Dahri

Fjala e Lire - Free Speech

POEMË BOLERO

2016-10-05T13:32:00.002+01:00

FASLLI HALITI

POEMË BOLERO

.poemë.

S’ka

Familje

Me një burrë

Një burrë s’krijon familje

Qoftë dhe një Adam biblik.

S’ka

Familje

Me një grua

Një grua s’krijon familje

Qoftë dhe një Evë biblike.

S’ka

Koshere

Me një bletë

Një bletë s’krijon koshere

Qoftë dhe Mbretëresha

S’ka

Letërsi

Me një autor

Një autor s’e bën letërsinë.

As Homeri, Shekspiri, Migjeni.

S’ka

Antologji

Me një poezi

Një poezi s’krijon antologji

As poezia e Dantes, Deradës

S’ka

Bibliotekë

Me një libër

Një libër s’krijon bibliotekë

As Fije bari, Kronikë në gurë

S’ka

Fjalor

Me një fjalë

Një fjalë s‘bën fjalor

Qoftë dhe fjala Mëmëdhe.

S’ka

Enciklopedi

Me një emër

Një emër s’krijon enciklopedi

As emri Jezus, Budë, Muhamed

S’ka

Akademi

Me një akademik

Një akademik s’krijon akademi

As Tolstoi, Niçja, Kadareja

***

S’ka

Histori

Me një event

Një event s’bën histori

As Termopilet, Austerlici, Torvioli

S’ka

Shkencë

Me një shkencëtar

Një shkencëtar s’krijon shkencë

As Arkimedi apo Niutoni,

S’ka

Ushtri

Me një ushtar

Një ushtar s’krijon ushtri

As Shvejku, Bojko,Çapajevi

***

S’ka

Luvër

Me një piktor

Një piktor s’krijon Luvër

As Leonardo, Pikaso, Dalì.

S’ka

Galeri

Me një tablo

Një tablo s’krijon galeri

As Monaliza, Guernika, Tenda e qypit

S’ka

Universitet

Me një student

Një student s’krijon universitet

As edhe studenti ekselent, supremen

S’ka

Teatër

Me një aktor

Një aktor s’krijon teatër

As Moisiu as Leonardo di Kapro

S’ka

Lozhë

Me një spektator

Një spektator s’krijon lozhë

As Qezari as Kleopatra

S’ka

Kor

Me një këngëtar

Një këngëtar s’krijon kor

As Beniomino Xhili, Pavaroti.

S’ka

Orkestër

Me një orkestrant

Një orkestrant s’e bën orkestrën

As Paganini, as Listi

S’ka

Melodi

Me një notë

Një notë s’krijon melodi

As nota fa as nota do re

S’ka

Zhurmë

Me një zë

Një zë s’krijon zhurmë

As zëri i sirenës së Uzinave

***

S’ka

Stadium

Me një tifoz

Një tifoz s’e bën stadiumin

As tifozit i Peles, Maradonës

S’ka

Skuadër

Me një lojtar

Një lojtar nuk bën skuadër

As Mesi Pano, Lorik Cana

S’ka

Kampionat

Me një skuadër

Një skuadër s’krijon kampionat

As Brazili apo Juventusi.

S’ka

Maraton

Me një vrapues

Një vrapues s’bën maratonë

Sa edhe Maratonamaku.

***

S’ka

Kope

Me një gjengj

Një qengj s’e bën kopenë

As edhe qengji i Abrahamit

S’ka

Lukuni

Me një ujkonjë

Një ujkonjë s’krijon lukuni

As ujkonja e Remit dhe Remulit

S’ka

Xhungël

Me një luan

Një luan s’krijon xhungël

As luani i Keopsit

***

S’ka

Tufë

Me një zog

Një zog s’krijon tufë

As dhe dallëndyshja e Shirokës.

S’ka

Shtegtim

Me një shtërg

Një shtërg s’e bën shtegtimin

Qoftë dhe shtërgu i Lasgushit.

***

S’ka

Kopsht

Me një pemë

Një pemë s’bën kopsht

As edhe Molla e Parajsës

S’ka

Pemë

Me një degë

Një degë s’e bën pemën

Qoftë dhe dega e dafinës.

S’ka

Degë

Me një gjethe

Një gjethe s’e bën gjethnajën

Qoftë dhe gjethja e Evës dhe Adamit.

S’ka

Shelg

Me një fole

Një fole s’e bën shelgun

As shelgu i zi i Ofelisë.

S’ka

Fole

Me një zog

Një zog s’e bën folenë.

As edhe bilbili i Mjedës

S’ka

Pyll

Me një lis

Një lis nuk krijon pyll

As lisi i Pyllit të Brinjës

***

S’ka

Pranverë

Me një lule

Një lule s’e bën pranverën

As Manushaqja e Naimit.

S’ka

Lule

Me një petale

Një petale s’e bën lulen

As petalja e Krizantemës

S’ka

Blerim

Me një tërfil

Një tërfil s’e bën blerimin

As edhe tërfili me katër gjethe

***

S’ka

Qytet

Me një shtëpi

Një shtëpi s’krijon qytet

As «Shtëpi misterioze» e Balzakut

S’ka

Shesh

Me një pllakë

Një pllakë s’krijon shesh

As pllaka e varrit të Budës

S’ka

Rrugë

Me një udhëtar

Një udhëtar s’krijon udhë

As Odiseja i Kalit të Trojës

***

S’ka

Tren

Me një vagon

Një vagon s’krijon tren

As vagoni i trenit të Zhivagos

S’ka

Vagon

Me një rrotë

Një rrotë s’e bën vagonin

As edhe rrota e fatit.

***

S’ka

Moçal

Me një bretkosë

Një bretkosë s’krijon moçal

As Bretkosa e Aristofanit.

S’ka

Pleh

Me një mizë

Një mizë s’krijon pleh

As miza e Azis Nesinit.

S’ka

Kënetë

Me një kallam

Një kallam s’krijon kënetë

As kallami i Tëbufit.

***

S’ka

Liqen

Me një zgalem

Një zgalem s’krijon liqen

As edhe «Sgalemi» i Gorkit.

S’ka

Det

Me një peshkaqen

Një peshkaqen s’e bën detin

As edhe peshkaqeni i Heminguejt.

S’ka

Oqean

Me një albatros

Një albatos s’krijon oqean

As edhe Albatrosi i Bodlerit.

S’ka

Qiell

Me një kojrillë

Një kojrillë s’krijon qiell

As koirilla e Smajllovës , Batallovit

***

S’ka

Triumf

Me një betejë

Një betejë s’bën triumf

Qoftë dhe beteja e Termopileve.

S’ka

Paqe

Me një palë

Një palë s’bën dot paqe.

As pala SHBA, BRSS, Francë

S’ka

Dialog

Me një njeri

Një njeri s’e bën dialogun

As Obama, Putini

***

S’ka

Bankë

Me një monedhë

Një monedhë s’e bën bankën.

Qoftë dhe dollari, euro, floriri.

S’ka

Thesar

Me një lingotë

Një lingotë s’krijon thesar

As edhe lingotë brilanti

***

S’ka

Lumë

Me një urë

Një urë s’e krijon lumin

As edhe ura e Qabesë

S’ka

Përrua

Me një va

Një va s’e bën përruan

As edhe vau i Rubikonit

***

S’ka

Religjion

Me një besimtar

Një besimtar s’e bën religjionin

As krishteri as muhamedani

***

S’ka

Kozmos

Me një galaktikë

Një galaktikë s’e bën kozmosin

As edhe galaktika e diellit

S’ka

Galaktikë

Me një planet

Një planet s’e bën galaktikën

As Marsi as edhe Afërdita.

S’ka

Yllësi

Me një diell

Një diell s’krijon yllësi

As dielli i ynë

***

S’ka

Dritë

Me një pol

Një pol nuk bën dritë

As poli plus as poli minus.

***

S’ka

Erë

Me një shekull

Një shekull s’e bën erën

As edhe shekulli i parë Krishtit

S’ka

Shekull

Me një vit

Një vit s’e bën shekullin

As viti i parë pas apokalipsit

S’ka

Vit

Me një muaj

Një muaj s’bën vitin

As viti i Pavarësisë as i Çlirimit

S’ka

Muaj

Me një javë

Një javë s’e bën muajin

As një javë e Komunës së Parisit

S’ka

Javë

Me një ditë

Një ditë s’e bën javën

As edhe ditëlindja e Zhanë d’Arkës

S’ka

Ditë

Me një orë

Një orë s’e krijon ditën

As ora e lumtur apo fatale

S’ka

Orë

Me një minutë

Një minutë s’e krijon orën

As minuta e fitores as e disfatës.

S’ka

Minutë

Me një sekondë

Një sekondë s’e bën minutën

As sekonda e fillimit as e fundit

***

S’ka

Varrezë

Me një varr

Një varr nuk krijon varrezë

As varri i Cezarit, Kleopatrës

S’ka

Dasmë

Me një dasmor

Një dasmor s’e bën dasmën

As dasmori patricë apo plebe

S’ka

Qiell

Me një Zot

Një Zot s’e bën qiellin

As Jehovai as Zarathustra

***

S’ka

Jetë

Me një seks

Një seks s’krijon jetë

Qoftë dhe Zoti vetë...!

Korrik, 2012

Fjala e Lire - Free Speech

Prof. Dr. Eshref Ymeri: Bashkimi Evropian ka heshtur për faktin që një shtet anëtar i tij, siç është shteti grek, ndodhet në gjendje lufte me një vend fqinj...

2016-09-30T10:33:00.000+01:00

Nga Prof.Dr.Eshref Ymeri :Bashkimi Evropian ka heshtur për faktin që një shtet anëtar i tij, siç është shteti grek, ndodhet në gjendje lufte me një vend fqinj...

I dashur Flori,

Me këtë shënim, Ju drejtohem Juve, si një moderator i talentuar i faqes autoritare të internetit " Agjencioni Floripress", e cila qëndron në pozitat e shëndosha të nacionalizmit shqiptar dhe të objektivitetit shkencor.

Siç e u bë e njohur nga mjetet e informimit masiv, Komisioneri i Zgjerimit të Bashkimit Evropian, Johanes Hahn, e ka njohur Çështjen Çame. Me këtë rast, zotëria i nderuar Jahanes Hahn, duhet falënderuar publikisht nga ana e qeverisë shqiptare për deklaratën e tij për Çështjen Çame.

Deri tani, Bashkimi Evropian ka heshtur për faktin që një shtet anëtar i tij, siç është shteti grek, ndodhet në gjendje lufte me një vend fqinj, Republikën e Shqipërisë, që prej vitit 1940, sipas ligjit fashist të luftës që Athina vazhdon ta mbajë në fuqi.

Këtë paradoks Bashkimi Evropian e ka ditur që prej vitit 1981, kur Greqinë karagjoze e pranoi në radhët e veta, paçka se Greqia, sipas një deklarate të presidentit Karamanlis të po atij viti, përfaqëson një azil të çmendurish.

Evropa na njeh mirë se cilët jemi ne shqiptarët, grekosllavët na njohin mirë se cilët jemi, prandaj edhe qeshin dhe tallen me ne. Dhe kanë shumë të drejtë.

Sepse si është e mundur që Shqipëria arriti t’i lejojë vetes të pranonte vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me Greqinë më 08 maj 1971, duke e ditur që kjo e fundit kishte në fuqi ligjin e luftës që prej vitit 1940?

Ku është parë dhe ku është dëgjuar në mbarrë rruzullin tokësor, që dy vende, në gjendje lufte me ligj, të kenë lidhur ndonjëherë marrëdhënie diplomatike?

Një lëshim i tillë skandaloz, që iu bë shtetit shovinist grek, kishte për autor mercenarin e grekosllavizmit, me emrin Enver Hoxha.

Prandaj ambasadorja shoviniste greke, me emrin Eleni Sourani, ministri i jashtëm grek Kotzias, me prejardhje nazifashiste, janë në "të drejtën" e vet shoviniste kur deklarojnë se nuk ekziston Çështje Çame dhe, sipas tyre, gratë, fëmijët pleqtë e plakat çame “bashkëpunuan” me nazistët gjermanë dhe “bashkë” me ta u larguan për në Shqipëri.

Ministria e Jashtme greke nuk ka as turp as nder, prandaj edhe reagoi në një mënyrë aq të paturpshme ndaj deklaratës së Komisionerit të Nderuar Johanes Hahn, sepse asaj s’ia bën syri tërr, se e di që klasa politike shqiptare është mercenare e shovinizmit grekokaragjoz.

Trashëgimtarët e thekur të Enver Hoxhës i kemi në pushtet për më shumë se një çerek shekulli, prandaj edhe shtetit shovinist grek nuk i vunë asnjëherë si kusht kryesor heqjen e ligjit të luftës. Guvernatorin grek Janullatos e kemi në Tiranë, dhe klasën politike të Tiranës ai e ka vënë nën këmbë, duke përfaqësuar në hije një shtet shumë më të fuqishëm sesa shteti zyrtar shqiptar.

Në këto kushte, të gjitha përçapjet anësore, jashtë strukturave të shtetit shqiptar, për zgjidhjen e Çështjes Çame dhe, për pasojë, të pronave të shqiptarëve të Çamërisë, si edhe të kthimit të tyre në vatrat amtare, janë thjesht rrahje uji në havan.

Ligji i luftës është mburojë e pakapërcyeshme e shtetit shovinist grek. Me këtë ligj, Athina e ka mbyllur Çështjen Çame se është e bindur se në Shqipëri s’ka burra që t’i tregojnë vendin Greqisë. Prandaj ka plotësisht të drejtë Profesori i Universitetit të Oksfordit Xhejms Petifer, i cili thotë:
“Shqipëria ka qënë e paaftë të ribashkojë pjesët e copëtuara të territorit të saj” (Gazeta “Telegraf”. 08 maj 2012).

Të shikojmë se sa do ta ngrejë zërin në Bruksel Tirana zyrtare pas deklaratës aq objektive të Komisionerit Johanes Hahn.

___________________

Ja çfarë tha fjalë për fjalë Johanes Hahn për Çështjen Çame

Pretendimet irredentiste kundër një shteti anëtar nga ana e koalicionit qeveritar të Shqipërisë

Më 5 qershor 2016, një ditë para vizitës së Ministrit të Jashtëm grek në Shqipëri, Kryeministrit të Shqipërisë, Z. Edi Rama, duke iu drejtuar konventës së “Partisë për Drejtësi, Integrim dhe Unitet” çame, referuar “shqiptarëve në Shqipërinë qëndrore, në Epir dhe Maqedoni “.

Më 6 qershor 2016, “Partia për Drejtësi, Integrim dhe Unitet” e Çame, e cila ka ministra të rinj në qeverinë e Edi Ramës, organizoi një marshim nga sheshi qendror i Ministrisë së Punëve të Jashtme e drejtuar nga Shpëtim Idrizi, deputet në parlamentin shqiptar.

Qëllimi i protestës që ishte toleruar nga autoritetet, e cila u zhvillua në hyrje të ndërtesës së Ministrisë së Jashtme shqiptare, ndërkohë kur Ministri i Jashtëm grek po futej në ndërtesë për takimin me homologun e tij, Z. Bushati, protestuesit e kanë pritur me parulla të tilla si “Çamëria, nëna jonë, na pret ne!” në një përpjekje për të mos prezantuar realitetin historik.

Në të njëjtën kohë, Shqipëria, një aplikant për anëtarësim në BE që nga 27 qershor 2014, ka marrë fonde para anëtarësimit në vlerë 649,4 milionë euro.

Në funksion të kësaj: Komisioni e konsideron këtë veprim të kësaj partie në qeverisje të jetë në frymën e një fqinjësie të mirë?

A do të marrë parasysh ngjarjet e mësipërme në raportin e progresit për Shqipërinë?

Komisioneri Europian per Politiken e Fqinjesise Europiane dhe Negociatat e Zgjerimit, Johannes Hahn, gjate nje takimi te Ministerialit te vendeve te Ballkanit Perendimor, organizuar ne Muzeun Arkeologjik ne Durres.

Përgjigjia e dhënë nga Z. Hahn në emër të Komisionit: Komisioni monitoron bashkëpunimin e ngushtë rajonal dhe marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë në vendet e zgjerimit.

Në Pakon e Zgjerimit 2015

(1) dhe raportin e tij për Shqipërinë

(2), Komisioni mirëpriti Shqipërinë, e cila ka vazhduar të marrë pjesë aktive në bashkëpunimin rajonal dhe për të ruajtur marrëdhëniet e mira fqinjësore, në përputhje me angazhimet e saj në kuadër të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit.

Komisioni do të nxjerrë vlerësimin e tij të përditësuar në kuadër të Paketës së Zgjerimit 2016, të planifikuar për botim vjeshtën e ardhshme. Në nivelin politik, Komisioni vuri në dukje pozitive se frekuenca e vizitave të nivelit të lartë në mes të autoriteteve të Shqipërisë dhe Greqisë është rritur.

Ndër të tjera, vizita e ministrit shqiptar të Punëve të Jashtme në Athinë në muajin mars 2016 dhe vizita e ministrit grek të Punëve të Jashtme në Tiranë në qershor të vitit 2016, në kuadër të 25-vjetorit të Traktatit të Miqësisë dypalësh, ishin shenja të rinovohet angazhimi.

Marrëdhëniet diplomatike mes dy vendeve janë intensifikuar, edhe për dialog politik më të mirë. Komisioni mirëpriti se të dy vendet po diskutojnë krijimin e një mekanizmi të përbashkët, që do të mblidhet në mënyrë periodike, për zgjidhjen e çështjeve të pazgjidhura bilaterale.

Këto përfshijnë caktimin e shelfit kontinental dhe zonave detare shqiptaro-greke, të drejtat e personave që u përkasin minoriteteve, dhe çështjen çame. Komisioni ka përgëzuar këto përpjekje, duke shprehur mirënjohjen për angazhimin e përtërirë të tillë të rëndësishëm diplomatik, në këmbim të letrës me Ministrin e Punëve të Jashtme të Greqisë.

_________________

“The Commission welcomed that the two countries are discussing the establishment of a joint mechanism, to be convened periodically, for the resolution of outstanding bilateral issues. These include the delimitation of Greek-Albanian continental shelf and maritime zones, the rights of persons belonging to minorities, and the Cham Issue.”

Paketa e ministrit të Jashtëm Ditmir Bushati për adresimin e çështjeve të hapura mes Shqipërisë dhe Greqisë, ka marrë bekimin e Komisionit Europian.

Ka qenë komisioneri Johanes Hahn, i cili në një seancë dëgjimore me eurodeputetët, ka theksuar faktin që çështja e detit, ndryshe nga sa ka deklaruar ambasadorja greke në Tiranë, njihet nga Komisioni Europian si një çështje e pazgjidhur mes dy vendeve.

Komisioneri Hahn është ndalur në mekanizmin dypalësh në adresimin e çështjeve historike mes dy vendeve, pjesë e paketës Bushati-Kotzias, ku Komisioni njeh si të tillë edhe Çështjen Çame. Floripress ka siguruar përgjigjen që Komisioneri Johanes Hahn i ka kthyer shqetësimit të eurodeputetes greke Maria Spyraki lidhur me ato që ajo i ka cilësuar “pretendime irredentiste të Shqipërisë”, duke listuar një sërë ngjarjesh të ndodhura përpara dhe gjatë vizitës së ministrit Kotzias në Tiranë.

Deputetja e nis që nga deklaratat e kryeministrit Edi Rama në Konventën e Partisë Drejtësi Integrim dhe Unitet dhe protestën e zhvilluar gjatë vizitës së ministrit grek në Tiranë. Në fund, eurodeputetja e Demokracisë së Re i adreson dy pyetje Komisionerit Hahn.

“A e konsideron Komisioni veprimet e kësaj partie (PDIU) në qeveri të jetë në frymën e fqinjësisë së mirë, kjo duke qenë dhe një parakusht për anëtarësimin e Shqipërisë?

A do të merren parasysh ngjarjet e mësipërme në raportin e progresit për Shqipërinë?”, pyeti eurodeputetja greke.

Përgjigjja e komisionerit Hahn ishte shumë e qartë. “Komisioni vuri në dukje pozitive se frekuenca e vizitave të nivelit të lartë në mes të autoriteteve të Shqipërisë dhe Greqisë është rritur. Marrëdhëniet diplomatike mes dy vendeve janë intensifikuar, gjithashtu edhe dialogu politik është formësuar më të mirë.

Komisioni mirëpriti faktin se të dy vendet po diskutojnë krijimin e një mekanizmi të përbashkët, që do të mblidhet në mënyrë periodike, për zgjidhjen e çështjeve të pazgjidhura dypalëshe.

Këtu përfshihet përcaktimi i shelfit kontinental dhe zonave detare shqiptaro-greke, të drejtat e personave që u përkasin minoriteteve dhe Çështjen Çame. Komisioni ka përgëzuar këto përpjekje, duke shprehur mirënjohjen për ripërtëritjen e një angazhimi të tillë të rëndësishëm diplomatik dypalësh”, iu përgjigj Komisioneri Hahn.

_____________________

Tërbohen grekët me komisionerin Hahn.

Shpëtim Idrizi: Unë jam çam, unë jam Europian.

Reagon kryetari i PDIU-së, Shpëtim Idrizi:

Keqardhje që shteti grek njehsohet me kriminelë si Napoleon Zerva dhe mbron krimet kundër njerëzimit. Ministria e Jashtme greke e ka vlerësuar të papranueshme deklaratën e komisionerit të BE-së, Johannes Hahn, i cili i rekomandon Greqisë dhe Shqipërisë të zgjidhin së bashku Çështjen Çame dhe atë të kufijve detarë. Ministria e Jashtme greke deklaron: “Çështja Çame nuk ekziston dhe për këtë arsye nuk është pranuar kurrë të negociohet mes qeverisë shqiptare dhe asaj greke”.

Pavarësisht kësaj deklarate, në agjendën e bisedimeve mes ministrit të jashtëm shqiptar Ditmir Bushati dhe homologut të tij grek Nikos Kotzias,

Çështja Çame është në krye të listës së problemeve të shtruara për zgjidhje. Deklarata e djeshme e zyrtarit të lartë të Brukselit ka shkaktuar reagimin e ashpër të shtetit grek, pasi për herë të parë Çështja Çame mbërrin në Bruksel, ku dhe kërkohet zgjidhje.

Lidhur me reagimin e Ministrisë së Jashtme greke, ka reaguar kreu i PDIU-së, Shpëtim Idrizi.

Përmes një deklarate për mediat, ai shpreh keqardhjen për qëndrimin e shtetit grek duke e cilësuar si pergjigja e të fortit të lagjes dhe arrogancë e papranueshme e groteske. Deklarata Keqardhje e madhe për një vend të BE e vendin e Aristotelit. Reagimi i MJ greke më ngjan si përgjigja e të fortit të lagjes e arrogancë e papranueshme dhe groteske.

I keqardhur për Qeverinë e sotme Greke që më detyron të them që është njësuar e mbron krimet e bandave vrastare të Napoleon Zervës.

E ftoj Qeverinë Greke të distancohet nga krimet kundër njerëzimit e kompleksi i Makbethit. Deklarata e Komisionerit Hahn është një shuplakë për nacionalizmin grek vërteton se Çështja Çame nuk është as çështje dypalëshe e as shumëpalëshe, por çështje themelore e të drejtave të njeriut.

Çështja Çame do të ekzistojë për aq sa do të ekzistojë qoftë dhe një shqiptar i vetëm i Çamërisë. Deklarata e BE përforcon qëndrimin e kahershëm të PDIU dhe Shoqatës “Çamëria” se integrimi europian i Shqipërisë dhe zgjidhja e Çështjes Çame janë e njëjta rrugë, pasi vetë Çështja Çame është çështje të drejtash evropiane. PDIU inkurajon qeverinë shqiptare të vijojë në rrugën e drejtë, atdhetare dhe humane të zgjidhjes së Çështjes Çame, duke e ndërkombëtarizuar atë, siç tashmë pranon edhe Bashkimi Europian.

Fjala e Lire - Free Speech

KRIJIMTARIA E FARUK MYRTAJT I NGRE VLERAT LETËRSISË SHQIPE

2016-09-19T07:34:00.000+01:00

KRIJIMTARIA E FARUK MYRTAJT I NGRE VLERAT LETËRSISË SHQIPE

Çdo shkruaj më poshtë, kufizohen deri në atësitë e një lexuesi të vëmendshëm dhe dashamirësi të fjalës së shkruar. Aspak nuk pretendoj nivele të analizës apo kritikës artistike, ndonëse krijimtaria e Faruk Myrtajt e ka merituar prej vitesh vëmendjen. Proza e tij konkurron me majat e arritjeve në prozën shqiptare. Edhe më tej, përtej kufijve tokësor apo ujor.

****

Natyra, të afërmit dhe kushtet që ndikuan në formimin e karakterit

U lind në fshatin Trevëllazër (ndoshta, Trevëllazën), fshati i vetëm (në njohjen time)që zotëron të katër anët e horizontit, që sundon pamjen mbi Adriatik, mbi hapësirat e Myzeqesë së Vogël, mbi fushat e Llakatundit dhe të Armenit, mbi luginën e Vjosës deri sa ky lumë i virgjër bërrylohet në Poçem e Drizar. Nuk ka rrotull asnjë lartësi që t’i pengojë shpalosjen e qiellit, t’i vonojë lindjen e Diellit apo t’i shpejtojë perëndimin e tij.

Trevëllazëri është ngritur mbi kodra të buta dhe është i begatë në ullinj e vreshta.

Kjo pamje dhe këto prodhime të fisme, siç janë ulliri dhe rrushi mëkojnë dhe frymëzojnë shpirtëra të lirë.

Aty biskoi Faruku i vogël.

***

Shkollën e filloi në Selenicë. Aty jetoi, u shkollua, punoi, arriti pjekurinë si krijues. Prej aty mundi të hapë atë portë “të rëndë” për të hyrë në auditorët e universitetit.

Ndryshe nga vendlindja e tij e hapur në të katër anët e horizontit, Selenica nuk kishte horizonte të largëta. E trysnuar midis kodrave nga tri anë me një dalje të ngushtë si dalje stomaku. Gjithë pamja para banesës ishte një kuadrat 200-300 metra katrore. Duke bërë analogji me thënien e Sokratit të mençur se një bashkëshorte e keqe të bën filozof, do thoshja se edhe një kuadrat që të mbyll horizontin nxit filozofimet të cilat Faruku i ka pasuri të bollshme dhe të paluajtshme.

***

Në zonën e vitit ’60, familja e Ilmi Myrtajt, dërgoi “pararojën” e saj në Selenicë.

Njoha Selimin. I holltë, i vëmendshëm, ngadalësisht i afruar në shoqërinë tone që ishte “salduar” nga vitet. I kujdesshëm edhe ngaqë kushëriri i tij (në atë familje strehohej përkohësisht) i plotësonte dhe i tejkalonte pakujdesitë midis shokëve.

Vazhdoi gjimnazin, përparoi deri në nivelet më të mira të bashkënxënësve dhe fitoi të drejtë studimi për ingjinieri.

Praj atyre ditëve fitoi siguri të plotë në vetvete, nxiste biseda të mençura dhe të gëzueshme. Ishte i dëshiruar në shetitjet e mbrëmjeve dhe në trokitjet e gotave, kur krijoheshin mundësitë.

Inxhinieri Selim Myrtaj, jetoi nga afër dhe i ndjeu në brendësi “tërmetet” jetëmarrëse në sektorin e naftës. Pa me sy, ndjeu me zemër humbjen e eprorëve të aftë, të bashkëpunëtorëve virtuozë dhe të disa miqve të afërt. Vite me radhë bëri përpjekje të mbyste këto dhimbje tronditëse sa u lodh dhe i dha frymën qiellit.

Përvoja jetësore e Selimit në mes të betejave vrastare të naftëtarëve, me siguri, zgjonte pyetje dhe ngurtësonte përgjigjet në ndërgjegjen e Farukut 20 vjeçar. Kjo luftë midis pyetjeve dhe përgjigjeve prodhonte heshtjen (rezervuar heshtjeje) që do të çante digat në vitet e mëvonshme.

***

Vëllai tjetër, Ladi, ishte më i formuari nga bashkënxënësit e tij. Fjalëpak por e preferonin t’i përfaqësonte në veprimtaritë shoqërore të cilat, në vitet kur jetonim, ishin “gurët” më të rëndë për të përcaktuar vlerën e formimit të të riut.

Shahist i rangut të pare.

Ishte viti 1967-të, vit që mori format e 6 shkurtit të vet, kur Ladi mbaroi gjimnazin me nota shumë të larta dhe priste por nuk fitoi të drejtë studimi sepse … Sepse paskej “njollë në biografi”, siç tha prifti i qytezës, ish anëtar i partisë në fuqi.

Ladi heshti. Të gjithë Myrtajt heshtën para këtij muri që nuk ia gjenin dot anën. Devijimi I trajektores së jetës së Ladit u bë labirint pa rrugëdalje për Myrtajt më të rinj.

***

Pas Ladit hidhte hapat e motra Shano. Kur ajo ishte në klasën e shtatë, kam dale para atyre nxënësve për të zhvilluar orën e pare të mësimit në karrierën time pedagogjike. I mbaj mend fotografikisht gjithë fytyrat, dritësimet e syve. U ndjej akoma frymëmarrjet. Shano rrinte në bangë me Xhyzepen dhe Vasilikën. Vasilika në mes se ishte trupvogël dhe bangat ishin planizuar për dy nxënës. E mençur edhe Shano. Ama, kaq. Mbaroi të mesmen. Universitetin duhet ta mbaronte pas tri dekadash në Amerikë.

Kur Ladi ishte në të tretën e gjimazit dhe Shano në të shtatën, Faruku 10-vjeçar ishte në të katërtën. Nuk e njoha.

***

Do vinte dita gri për t’i dëgjuar emrin në një sallë plot bashkëqytetarë (maturantë që kishin mbaruar gjimnazin, prindër, të afërmë dhe kureshtarë). Salla ndriçohej dobët. Një përfaqësi partie, pushteti dhe fronti lexonte emrat e kandidatëve për shkollë të lartë, sipas notës mesatare. Një çast, u dëgjua emri i Farukut; Faruk Ylmi Myrtaj.

Hop, i ati i një kandidati që nuk i jepte shans cilësia e notës. Ndonëse kishte vështirësi në drejtimin e trupit, atë moment gjeti force prej ujkut Brenda tij, u drejtua dhe ngriti zërin.

-Ai ka njollë.

-Çfarë njolle, u dëgjuan zëra.

-Ka njollë.

-Ku e di ti?

-E di.

-Si e di?

- … (nuk dinte se si e dinte).

-Këtu është e ëma. Të ngrihet e ëma.

U ngrit nënë Baria që ishte ulur në një nga rreshtat e parë. U ngrit por ç’të thoshte? Shikonte nga “presidiumi”. Vështrime të mjegullta. Rrotullohej majtas-djathtas-prapa. Vështrime të ulura. Zhurma të mbytura.

Vetëm dy vetë në këmbë. Ai që akuzonte pa shpjeguar asgjë dhe nënë Baria që vuante pa kuptuar gjë.

Guxoi dhe foli një i tretë:

-Mendoj se nuk është këtu vendi për të mbajtur në këmbë një nënë. Duhet një ballafaqim diku tjetër. Kaq.

Nëna shpëtoi nga sikleti i radhës por Faruku (as aty e njoha si portret) nuk fitoi të drejtë studimi. Nëna mbarti plagën me vete për vite me radhë.

Ndërsa djalit Faruk Myrtaj iu desh të njihte galeritë e thella të bitumit për vite rresht, të jepte prova dhe prova deri sa zbardhi një ditë kur atij iu u dha e drejta për në shkollë të lartë. Sigurisht, jo sipas kërkesës së tij por KY ISHTE NDER I MADH. Faruku diti të çante në drejtimin që i lutej shpirti. Dhe, sot kemi prozatorin me stil të veçantë; analistin, tregimtarin, romancierin edhe poetin Faruk Ylmi Myrtaj.

***

Ylmi Rizai (Myrtaj) e kishte dashur shkollën, prandaj dallohej nga bashkëkohësit e tij për formim arsimor dhe kulturor. Në vitet ’45-‘50 ishte nga ata që plotësoi nevojat e kohës për mësues. Më pas, për arsye që mund t’i shpjegoi vetëm tradita shqiptare, e shkëputën nga arsimi. E pruri dita e ora që të vendosej në Selenicë. E kam njohur në fushat e fermës bujqësore (ekonomi ndihmëse, siç quhej).

Burrë i gjatë, hap të menduar, fjalëkyrsyer.

Pas shumë vitesh (viti ’80 kishte ikur), e pruri rasti të ulem në një tavolinë klubi me të. E shënoj kohën ngaqë ishin politizimet që na ndanin më shumë se malet, lumenjtë apo detet.

Mbaj mend vetëm këtë pyetje e cila, nga drejtpërdrejtësia e pazakontë, më murosi:

-Je në drejtim të Partisë së qytetit tonë, a ke ndonjë nga komunistët që i ka dhënë Partisë (Partisë, tha, për të nënkuptuar unë Shqipërinë) gjëra themelore?

Heshta. Kam ditur të hesht.

-Nga gjaku i tyre, nga familja, nga fëmijët që kanë rritur si e kanë ndihmuar Partinë, më ndriçoi pyetjen ai.

-Gëzuar, i thashë dhe trokitëm gotat. Dy inxhinierë dhe katër forca të gjalla në prodhim janë shumë, shtova.

Këto shifra përputheshin me familjen e Myrtajve.

Kuptoi që u shmanga dhe e transferuam bisedën në rrugë të njëmijëherë shkelura. Pjesa tjetër e bisedës nuk ka lënë asnjë gjurmë në kujtesën time. Ama, njoha brendësinë e një burri të mençur. Edhe të guximshëm.

Ky ishte babai i Selimit, Ladit, Shanos, Farukut, Zagollit, Mendimit dhe Gencit; të gjithë virtuozë në përpjekjet që sjellin të mirat material nëpërmjet punës dhe të drejtës.

Jam i sigurt që për këtë mendojmë ndryshe por, le të ndodhë edhe kështu derisa jam i mirëinformuar për brendinë patriotike të Myrtajve. Po kaq edhe për revoltën që shprehnin me heshtjen apo pakfjalën e tyre ndaj rrjedhës që i la mënjanë ndërsa meritonin jetë tjetër.

***

Gjurmë në shpirtin e krijuesit, përveç vendlindjes, vendbanimit dhe famijarëve, lënë shokët dhe miqtë. Ja ç’më shkruan dikur për mikun tone të përbashkët B. i cili (si dhe shkruesi i këtyre radhëve) kishte “vizë” të hynte në mjediset e “larta”. Një cast që Faruku e kujton me tone mirënjohëse:

B. mbeti njeri i mirë. Me kujtohet se ai më ka futur për herë të parë në ndërtesën e KQ të PPSH-së, nga ana e Rinisë. Shkova me të deri aty afër hyrjes dhe... këmbët
e mia ndaluan (nuk ndihesha i merituar për të hyrë):

-Mbaro punë dhe të pres këtu, i thashë.
-Hajde me mua, më tha, pak punë kam dhe dalim shpejt bashkë.
Jo, jo, si te vijë unë atje brenda?! -i thashe.

Më futi krahun dhe u gjenda përbrenda ndërtesës.

Gjithë çka rreshtova më lart, mund të gjendet midis rreshtave të Shkrimtarit, publicistit, vjershëtorit Faruk Myrtaj si nëntekst, si maturi, si drojë. Veçse, përherë si dashuri për njeriun, për vendlindjen, për Atdheun. Përherë, si sqimë për të gjetur fjalën e mençur, të përshtatshme, depërtuese. Përherë si respekt për virtytin dhe pështirosje për vesin.

Poezia

Fillimet, Faruku ia përkushtoi, më tepër se prozës, poezisë. Nuk se i veçoj apo i vendos vargjet e Farukut në “podiumet” e vlerave të mëdha, ama, në pak vargjet e mëposhtme lexuesi mund të vizatojë portretin shpirtëror dhe filozofinë e krijuesit, mund të pikëtakohet me çarjet e pamjekuara të shpirtit të tij:

***

Në qiell e nën dhè, nënë moj...

E dërguara e posaçme e qiellit në tokë

mëkëmbësja e Zotit këtu poshtë

qiellorja që ka zbritur dhe nxiton të ngjitet para nesh

nëna-zoti ynë, krijuesi, përjetë.

***

Mbase vetëm nëna dhe e dashura

M’i mbajnë mend flokët bjond

***

Miqtë e mi të deridjeshëm

Kam vendosur të pasurohem,

të mos e humbas kohën me ju…

Me ndershmërinë tuaj s’kam punë më…

***

Ta marrë e mira, Njeriu ndryshoi

Në ligj hyri (pafytyra) tjetërsimi

Nga ligji doli Vetja dhe shkoi…

Proza

Krijuesit për prozën e faruk Myrtajt?

Gjekë MARINAJ

“NJË PERVOJË ME “HIJET E VIRGJËRESHAVE”, botuar tek Albania e vogel, 26 janar,2009

Ka kohë që reputacioni i mirë, që ka fituar Faruk Myrtaj si shkrimtar i gjinisë së tregimit, më ka ngjallur dëshirën për të lexuar ndonjë nga librat e tij. ... pasi përfundova tregimin e fundit “Muzikë e vjetër”, kuptova se letërsia e Myrtajt është si një “muzikë” vizuale, sa e re aq edhe klasike në kompozim.

... tregimet më sollën më shumë se argëtim, më sollën kënaqësi. Gjatë leximit më tërhoqi vëmendjen fakti se si e përdor autori gjuhën artistike për të krijuar art... Entuziazmi i brendshëm nuk mund të jetë vetëm një shenjë dashamirësie apo gëzimi se Myrtaj na dhuroi diçka estetike në sipërfaqe dhe të fuqishme në epiqendër... Por arti është art. Sado dashamirës të jesh, ai duhet të jetë i pranishëm në materialin që lexon... Kritikat letrare që bëhen për ”hatër”, e kanë këtë fjalë të “suvatuar” në mes të rreshtave. Ato mund të jenë fjalë mëdha, por janë pa jetë, tamam si trupi i një të vdekuri. Sado i sfiduar të jetë mekanizmi mental i njeriut, ai është në gjendje ta dallojë të vdekurin nga i gjalli dhe tekstin pa jetë nga ai i fuqizuar nga arti... Mendoj se sekreti është i fshehur kryesisht diku midis inventarit të pasur linguistik dhe talentit për të bërë çudira me gjuhën letrare. Është përdorimi unik i gjuhës ajo që e koncentron formën e të treguarit të tij, pa e humbur as vorbullën e ndjenjës, as freskinë e sugjerimit.

Por Myrtaj më magjepsi me së shumti, kur e kuptova plotësisht energjinë e individualitetit të tij krijues. U ndjeva i bymyer shpirtërisht, veçanërisht nga ndjenja e brishtë me të cilën shkruan.

… mendoj se ai është mjeshtër i prozës së shkurtër. Do ta thosha pa ndrojtje para çdo klase apo simpoziumi se Myrtaj është një ndër shkrimtarët më të spikatur të kohës.

“Hijet e virgjëreshave,” për mendimin tim, së bashku me “Muzikë e vjetër”, përbëjnë dy nga tregimet më të bukura që kam lexuar këto vitet e fundit, qoftë edhe në letërsinë amerikane

Myrtaj përdorë fjalën e shkruar me forcën e poezisë në prozën e tij.

Ali Aliu

Proza e Farukut të qëndron përballë, të merr gishtin, të rrëmben krahun, të përthith, të trupëzon pa "dhimbje" … pikturon si A. Buza, duke e tejkaluar penelin e artit figurativ.

Tregimet e Myrtos, kanë sfiduar skematizmin, rutinën dhe autoçensurën, në saje të aftësive krijuese, predispozitave natyrore të kultivuara dhe shfrytëzimit të hapësirave të lirisë krijuese, si në rrafshin e mjeteve shprehëse, ashtu edhe në atë të ideve.

“Faruk Myrtaj është natyrë krijuese nga e cila rrezaton heshtje dhe qetësi të brendshme, urti mirëkuptimi për njeriun dhe botën”

Nase Jani

Shkrimtari Faruk Myrtaj, që e ka mjeshtëruar gjininë e tregimit prej vitesh. Na solli përsëri një tregim-model, “Turmat...”. Sa e mbarova së lexuari tregimin mendova: “Shumëkush mund ta mendojë, por vetëm Faruku mund ta shkruaj një tregim të tillë”.

Astrit LULUSHI, duke përsiatur rreth romanit “Atdhe tjetër”: “Bëhet fjalë për ikjen fizike nga një atdhe për të cilin të thonë se “duhet t’a duash edhe kur të vret”, edhe kur iket nuk duhet harruar. Por “Atdhe tjetër” është më shumë, ku filozofohet ikja nga vetja –për në vetëvete –largim, ndarje, vetmi, dhe një farë zhgënjimi në fund, kur kuptohet se nga vetja nuk iket. Ashtu gdhendur në mendim, “Atdhe tjetër” … rrëfen, lëshon piskamë … kushtrim pa zë i ankthit të jetës së një populli a njeriu të vetem në kufi midis dy shekujve” .

“Atdhe tjetër” –roman filozofik– mbështetet kryesisht në ngjarje e përvoja jetësore të autorit në këtë vend dhe tjetrin. Në libër, Myrtaj pasqyron luftrat e tij... tregon edhe në ç’mënyrë –vërtet ose artistikisht– njerëzit sajojnë, krijojnë, shpifin ngjarje që e shtyjnë tjetrin në luftra të brendshme.

Aleko Likaj

“... një roman (Atdhe tjetër) që të emocionon deri në tepri, dhe që çdo emigrant e bën që të ndjehet krenarë në vendin ku jeton, punon, e ndërton jetën e tij... I njohur në prozën shqiptare në keto tre dekadat e fundit, me tregimet e tij, që për mua gjithmonë të zgjojnë mendime, për shkak të mesazheve qytetare që përcjellin ato, por edhe për gjuhën e pasur dhe të pastërt, e krejtësisht figurative, me tharm dhe elokuencë, ku ndjehet një intonacion i fuqishëm folku i zonës ku ka lindur dhe jetuar vite më parë, autori të befason sërish. Pa dyshim që Faruk Myrtaj është tashmë nga prozatorët e tregimtarët tanë më të mirë në fushën e letrave tona shqipe.“

Filozofia është kudogjendshme në krijimtarinë e shkrimtarit Myrtaj:

Fragnente:

“Ja, tani jemi vetëm…”, tha me një buzagaz të shkujdesur.

“Njeriu është vetëm kur lind e kur vdes”, tha plaku.

“Përse m’a dërgove fëmijën, atëherë? Për të më treguar arkivolin?!”

“Lëre fëmijën. Fëmija është si populli…”, shtoi plaku. (Fjala)

***

Të ndryshëm, si me dy-tri botë në mes, jemi edhe me njerëzit ngjitur.

Ç'të bëjmë?

A e ndryshojmë dot botën?

A na ndryshon dot bota?

Për asnjerën nuk kam përgjigje. (Bashkëbisedim virtual)

***

“Kam frikë se s’është Perëndimi yt ky. As Ikja e Lindjes për në Perëndim s’më duket zgjidhje. Askush nuk ikën dot me të gjitha, nuk ikën dot i gjithi” (Atdhe tjetër)

***

Unë jam i burgosur vullnetar në billdingun 169 Jameson Avenue. Kaq. Vetëm
një herë në dy javë, për dy ditë, jam i lire. Kaq. Nuk di ku është ajo Kanadaja për të
cilën erdhëm... (Bashkëbisedim virtual)

***

"Nuk është zgjidhje Ikja, por të krijuarit kulturë jetese atje ku ndodhesh, në atdhe apo në mërgim, kudo ku je". Një mik i letrave, i impresionuar ng libri, i thotë autorit: -E gjetem atdheun tjeter... Autori (Faruku) shkroi: Ku e gjete atdheun?! Ne të tërë jemi ca ciganë që kemi dalë për kismet..."! (Bashkëbisedim virtual)

Rrëfimi (narracioni) me elementët e tij në tregimet e Faruk Myrtajt

Narracioni, midis gjinive letrare, zë vend ballor. Duke qenë se rrëfimi merr shtysë patjetër nga e ndodhura, nga e kryera e ka në thelb mundësinë e tërheqjes së lexuesit. Krijuesi, në varësi nga aftësia apo paftësia e tij krijon marrëdhëniet me lexuesin (e bën mik ose e largon përgjithnjë).

***

Në rrëfimin krijues bashkëjetojnë realiteti dhe imagjinata, e drejtpërdrejta dhe simboli apo alegoria.

“Babai fillimisht kishte besuar se kjo, moszëvendësimi i xhamit me xham, kishte qenë i detyruar për shkak të përmasave jo të zakonshme të fletëve të qelqit, por kur numri i dritareve po shoqërohej ndjeshëm me rrallimin e dritës brenda ndërtesës, ai u shqetësua.” (Dritarja e fundit)

***

Shpesh, Faruku ka zgjedhur që të jetë përfaqësues i personazheve, i njeh ata deri në honet e tyre.

Por, nuk mungojnë rastet kur njëjësohet me njerin nga ata.

“Isha dëshmitari. Më shumë: isha te porta. Edhe më tej akoma. Pretendoja të mbetesha. Më kishin thirrur të luaja veten. S’kisha shpresuar më shumë.

“U ndodhët te porta e pallatit të shtetit?”, më pyetën. Të mirësjellshëm.

“Si sot, këtu te ju! Më thirrët dhe erdha, sepse doja. Duhej të isha... Gjendet dikush, gjithkund, gjithkur...

“Pra, e pranon rolin?

“Po, por jo si rol.”

“Ok, por nuk do të jetë film dokumentar...”

“Arti asnjëherë nuk vret jetën.”

Më vështronin ngultaz. S’besoja se kërkonin rojen e djeshëm te unë, por as që kishin harruar se kisha qenë roja i Pallatit të Shtetit që kishin përmbysur.” (Turmat)

***

Rrallë e shohim si gjykatës të jashtëm apo si kalimtar që nuk i ka ditur ato që kanë ndodhur. Edhe në këto raste (si më sipër) përsëri autori hyn në lëkurën e personazhit:

“ Nadja ... herë-pas-here bërtiste: “Rroftë Çehovi!”

“Poshtë Hrushovi!” ia priste në çast e çmendura që ndodhej në krah të Nadjas ... Mirë të të bëhet...Ty po, por edhe kësaj trushkulurës, që tani guxon të mburrë Hrushovin!”

Me frikën e përhershme mos e përgjonin edhe aty, i gjori burrë shkoi ndërmend t’i shpjegonte të çmendurës se ishte tjetër Hrushovi e tjetër Çehovi, se ky i fundit nuk kishte punë me shtetet por me librat.” (Mos ik, Nadja!)

***

Imazhet pamore që krijohen gjatë leximit … (aftësia e është autori të cytë lexuesin për të ndërtuar skena filmike në përfytyrimin e tij) të cilat udhëheqin për karakterizimin e realitetit të ditës. Është sukses, kur autori arrin t’i krijojë lexuesit idenë sikur ky po i jeton ose i ka jetuar çka i jepet nga teksti. Mbetja në kujtesën time e imazheve të shkrimit lartëson krijuesin:

“Të gjitha dritaret e ndërtesave dhe zyrave përqark sheshit duket sikur përgjojnë vendin ku takohen tri rrugët që ngjiten e zbresin nga tri kodrat, me rrugën e madhe, të vetmen që vjen prej jashtë qytetit. Në të gjitha orët e ditës dhe të natës shkallët e jashtme të atyre pak pallateve, dyqaneve, njësive tregëtare, këpucarisë, berberanës, orëndreqsit, bulmetores, bankës së kursimeve, magazinës ushqimore, postë-telegraf-telefonit, dentistit, zyrës së të plotëfuqishmit dhe banjave publike që zbresin për tek përroi që rrjedh nën qytet, janë plot me njerëz. Ata ulen diku aty përqark dhe rrijnë e vështrojnë gjithçka që lëviz nëpër qytet.” (Bermunda).

***

Jeta na shfaqet e larmishme. Edhe një dukuri e veçuar ka shumëfaqësinë e saj (është poliedrike). Shkrimtari duhet të ideojë qendroren por jo si fortifikim të mbyllur. Prej saj duhet të rrezatohen mesazhe, kuptime dhe nënkuptime që e mbrojnë të vërtetën nga njëanshmëria.

“Është ditë autobuzi. Shumica janë sehirxhinj. S’ka ngjarje më të veçantë në këtë qytet. Vjen autobuzi nga kryeqyteti. Ndokush pret njeriun e vet apo ndonjë mik. Janë edhe njerëzit që presin gazetat. Sidomos gazetat e sportit. Shoferi sjell tërë shtypin e muajit dhe e shet me kile. Lajmet vjetërohen tjetërkund, por jo për banorët e kësaj qyteze.

... Sheraf Veroni nuk pret ardhjen e shtypit. Nuk pret as t’i vijë ndonjë mik. Duket si njeri i vetëm në këtë botë... Autobuzi i Datës 1 sjell edhe postën nga kryeqyteti, por Sheraf Veroni nuk pret letër prej ndokujt. Megjithatë, Shahit Veshi nuk ka drojtje t’i rrijë pas shpine.

“Secili ka punën e tij”, thotë Sherafi,

Dhe ajo pakoja që mban në dorë Sheraf Veroni, në çdo datë 1 të çdo muaji, aty në sheshin e qytetit, duke pritur autobuzin, vazhdon të ngjallë kërshëri.” (Autobusi i datës 1).

Prandaj,

Mendoj se është proza ajo që e rrit Faruk Myrtajn në shtat deri në krahasueshmëri me arritjet më të mira të letërsisë bashkëkohore.

Posaçërisht, tregimi.

Si karakteristika themelore më shfaqen;

… përdorimi i simbolit, metaforës, analogjisë, alegorisë të cilat përcjellin tërthorë thelbin e realitetit për të mos na e diktuar. Ama, për të na sjellë situatën, personazhin, idenë si të jetë pjesë e mendimit dhe veprimit tonë të djeshëm, si bashkëjetesë.

Tipizimi nëpërmjet gjuhës:

“Ç’njeri qenka ky kështu, ë?! Njeri apo fanua?” ndukte buzët e ngrinte supet xhaxhai. “Ti vetëm po të çmendesh të shkosh ndërmend të ikësh prej këndej! Edhe meremetet nga jashtë, ë? Kështu të tha ai? Ti vëlla paske lindur me këmishë, por ajo nëna jonë, rahmet pastë, s’na ka thënë gjë...” Xhaxhai, bënte kryqin, disa herë, edhe pse ishte mysliman.

****

Plakat nga fshati, ngrinin sytë përpjetë dhe thoshin nëpër dhëmbë: ka Zot, si nuk ka, ja tek u shfaq dora e tij...Ndiznin llampadarët, i shuanin prapë e prapë i ndiznin. Sikur shkonin nëpër gojë librat e hershëm: “Të bëhet dritë!” dhe ajo vilë digjej nga dritat.

***

“E të gjitha, të gjitha këto harzualle, e tërë kjo bina, falas?!” pyeste për të satën herë xhaxhai nga fshati.

“Falas, vëlla, falas...Dhe më shumë se falas!”, shtonte babai.

“Ç’a më shumë se falas, thua ti?!” (Dritarja e fundit)

***

Një fill që përshkon tërësisht (thuajse, tërësisht) krijimtarinë e tij është HIDHËRIMI TRAGJIK ME BOTËN. Personazhi i tij, brenda të cilit ka ngritur strehë autori, thotë:

“E tërë koj botë është ndërtuar së prapthi... Duket e rregulluar si me dorë, në të vërtetë është e çrregulluar me dorë. Duket sikur secili ka pjesën e tij. Në të vërtetë, pjesët janë gjithnjë të pandara njëherë e mirë. Neve të gjallëve, na duhet të zgjasim duart për t’ja rrëmbyer njeri-tjetrit. Ndryshe është e kotë, ndryshe nuk je, nuk të llogarit njeri për të gjallë”.

***

Në letërsinë e Faruk Murtajt, disa herë, shtetin do ta gjesh të perceptuar si armik i individit, si një e keqe fatale. Lë të nënkuptuara pyetjet: A është? Kujt i duhet sheti?

Individi në raport vetveten, në prozën e Myrtajt, gjendet në dyluftim të vazhdueshëm sepse dështon në qenien vetvetja Dështon në mendim dhe në veprim.

***

Përdorimi i teknikave të ndryshme narrative, fjalori i pasur, fjalëformimi, sintaksa me tipare të theksuara individuale, lirshmëria e shprehjes, zhbirimet psikologjike, simboli dhe alegoria (Dritarja e fundit si si iluzion, si absurd, si mashtrim, si mësim urtësie) janë përbërësit e stilit të tij rrëfimtar. Ky stil sfidon modelet e prozës ku shkruesi përvetëson rolin e predikuesit dhe moralizuesit.

***

Ne, lexuesit e lodhur nga mbivlerësimet dëmprurëse (ndonëse midis miqsh) për çdo vlerë të dyshimtë apo jovlerë ka ngjasë të mos besojmë as të vërtetat që thuhen për krijimtarinë pararojë, siç është edhe kjo e Faruk Myrtajt.

Sidoqoftë, fluturimthi, bëra një përpjekje që të kujtoj lexuesin e ndershëm dhe sqimatar se diku (tek krijimtaria e Faruk Myrtajt, për shembull) mund të gjejë art bashkëkohor, rrëfim të sinqertë, kundërshti ndaj të keqes së shkuar e të sotme, filozofi për unin dhe shoqërinë, zhbirime psikologjike që na zbullojnë veten. Të gjitha këto perms një fraze individuale dhe gjuhe të pasur.

Faruk Myrtaj ka respekt për lexuesin dhe nuk hedh gjithçka në “tregun” e librit, nuk u shton peshën artificialisht rafteve të bibliotekave. Duhet njohur nga lexuesi që kërkon më të mirën në letërsi.

***

Në mbyllje, zbulova sa i paaftë qenkam të shpreh ato që mendoj, sa të cunguara i përcjell ndjesitë e mia të thella mbi krijimtarinë e Faruk Myrtajt, edhe pse dëshira ishte dhe mbetet sa një det.

Novruz Abilekaj

Fjala e Lire - Free Speech

Luis Aragon 1897-1982

2016-05-14T06:37:00.002+01:00

Luis Aragon 1897-1982Këto poezi të përkthyera në gjuhën shqipe,
ja kushtojë mikut tim shkrimtarit dhe poetit
Myslim Maska. Përkthysi.

Në hapat e fundit
për-dore më mori
poshtë qiejve
të Baltikut
kur po trazoja
të fundit fole të milingonave
para baticës
dhe të fundit mendim tim të plotë
dhe të fundit dashuri të rrënuar
Ah! Lufta.
Shumë vonë
Për të thirrur ndal.

Shumë vonëqë të mbetet nga njerëzit
një shenjë e dënesës
një ngjashmëri e hijes
një mbresë
aty ku ishte
pikëllimi i përbashkët.
Shumë vonë
për të qenë toka
diçka tjetër
prej reflektimit
të hënës
një lloj pasqyre
me sy të mbyllur.

Josif, JosifKëtu dhe i fundit
Ledhatim njeriu
Sillet si anije e humbur
Në drithërimën
E krahut tim.
Rërë dëshpërimi
Buza e kotësisë
Ku puthja e fundit
U qetësua
Çfarë do të bësh atje
Ku vdekja të shpie?

Atëherë cili diell i mesnatëssipër kuajve shfaqet
duke gdhendur gjurmët.
E bardha, e zjarrta,
e zbehta dhe e zeza
trazojnë tokën
i japin formë ose hingëllin.
Një mëngjes i paformuar
më ngacmon në ballë
me gonxhet
e zambakëve të gdhendur.
Cila është ajo këngë,
para së gjithash,
që nuk kuptoj?

Fillimisht si ndryshim
i qenies,
një aromë vanilje.
Në vagëllim një fjalë e ëmbël
një shtrirje bari
një freski e ujit.
Fillimisht dritë që rrëshqet
nga e çara e perdeve,
në thellësinë e dhomës
një send që shkëlqen.

Ja së fundimuzika që kërkoj,
ja muzikantja
dhe ritmi ndryshe
në gishtat e saj
me kupletin antikë njësohet.
Alternimi u ndërpre
dhe vargu më nuk pret
veçse
që të mbaj ison e tij një tjetër
para zërit të saj.

Nuk e dëgjoj më në zërin tim
veç zërit të saj.
Nuk shikoj më
vetëm atë që shikojnë
sytë e saj.

Mbahem në pragun e jetës
dhe të vdekjes
sytë për tokë
dhe duart e mia bosh
dhe deti
që i dëgjoj gjëmimin
është deti
që asnjëherë nuk jep
të mbyturit e tij.
Dhe bëjnë të rrënojnë
shpirtin tim
kur mungojë
të shesin për hiçgjë
ëndrrat e mia.
Ja pse fjalët
thahen si gjethi
në buzën time të lagësht.

Do t’i shkruaj këto vargje
me duar të krejt të shtrira
ku të dëgjohet
tingulli i zemrës sime
katër herë
Nëse nuk do të vdes
do t’i jem superior
laringut dhe zërit tim
frymëmarrjes dhe këngës sime.
Jam korrësi
i ikuri i Qershorit
që shikon jetën dhe pasurinë e tij
të shkatërruar
dhe duke përfunduar
për kohën që humbet
rreh dhe sërish rreh
draprin si gips

Zgjodha të jap në vargjet e mia

këtë shtrirje të Kryqëzimit

dhe të bjerë rastësisht

diku sipër meje

griha e heshtjes.

Duhet në fund të fundit

të kap masën

e jashtë qendrës sime

në trupin e realitetit

të pres një pallto

nga mitet.

Jeta do të ketë shkuar
si një kullë e madhe e trishtuar
që e shpojnë erërat
rrymat rrahin portat
megjithatë asnjë kulm* nuk mbyllet.
Pushojnë të panjohur
të varfër dhe të lodhur jashtë mase
disa të armatosur-kush e di?
Barërat u rritën në hendeqe
kështu që të zvarritësh
më mirë nuk mundesh.
*kulm-çati prej dheu.

Në këtë strehim
aq dosido
pleq dhe të rinj
u strehuan.
Askush nuk di
me siguri
ç’na mblodhi këtu
ndoshta është plotë ëndrra.
Disa kanë ftohtë,
të tjerët pinë
më të shumtit
kanë një sekret
që i ha përbrenda.
Herë pas herë kalojnë
mbretër pa fytyrë
të gjithë gjunjëzohen
përpara tyre.

Kur isha i ri

më thoshin do të vijë shpejtë

fitorja e engjëjve.

Ah! Sa besova, sa besova

dhe na tani u bëra plak.

Koha e të rinjve

është si një tufë flokësh

që gjithnjë mbi sy

bie

dhe çka mbetet

tek pleqtë

është shumë e rëndë

dhe e shkurtër

për ta ngritur era.

Dhe pyesin veten për parësorenpër atë që ja vlen
bile të jepesh,
shohin të paktat
që kryen
në monopatin e frikshëm
që lënë.
Hija më shumë se një pre
njerëzit e mi të varfër
për të ardhmen
që askujt nuk i përket
Vogëlushët e mi që luani në rrugë
fëmijë
sa e padyshimtë dhembshuria
që kamë për ju.

Shikoj se qëndron para jush

për keqardhje, për gjak, për ngurrimin,

s’kini për tu penduar

për iluzionet tona,

asnjë mësim

nga hapat tanë

të gabuar.

Për asgjë s’ju kemi pasur

nevojë

duhet të paguani koston

me radhën tuaj,-

-shikoj supet tuaj

të kërrusen

Në ballin tuaj

rrudhat e rutinës.

Sigurisht, sigurisht do të më thoni
Gjithmonë ishte disi kështu
por mendoni dhe të gjithë ata që
shikojnë gishtat e tyre
plotë jetë
duart e tyre gjithë mish
mes ingranazhit.
Ta kthejmë.
Mendoni
dhe ata që nuk flisnin
për prangat e tyre.
Mund të kemi të drejtën
në humbjen e shpresës
të drejtën
e çlodhjes
për një çast?

Dhe do të vij një ditëqë do të keni
sipër jush diellin
e fitores.
Mbani mentë
dhe ne e dinim
dhe të tjerë u ngjitën
të heqin
flamurin e skllavërisë
nga Akropoli
dhe i hodhën
ata dhe lavdinë e tyre
akoma të hutuar
në varrin e përbashkët
të historisë.

Do të kaloni andej
ku dhe ne
dikur kaluam.
Ju lexoj
si libër i hapur
dëgjoj zemrën tuaj
të pulsojë
sikur të pulsonte
zemra ime.
Do ta harxhoni
e di se
dhe si
brenda jush
shuhet dhe heshtë,
se në vjeshtë
çngjyroset
si heshtja
rreth një trëndafili
dimëror.

Nuk i them ato
për të inkurajuar
duhet të shikojmë
në sy zbrazëtinë
që të dimë
t’i triumfojmë.
Kënga
nuk është më pakë e bukur
kur humbet ngadalë
duhet të dimë gjetkë
ta dëgjojmë
ashtu si rilind
jehona në kodrina .
Nuk jemi vetëm
në këtë botë
që këndojmë
dhe drama është
tërësia këngëve.

Është radha ime
ju lë dhe unë
si valltari
që çohet
për herë të fundit.
Mos e kritikoni
në sy
nëse tani e tradhton
ajo që mbartë brenda tij hije.
Nuk mund t’ju bëj më
dhurata të tjera
veç kësaj drite të zymtë.
Njerëz të së nesërmes
i fryni thëngjijve.

Përktheu: Vasil klironomi.

Fjala e Lire - Free Speech

TUPANAT RREHIN PA JEHONË

2016-05-13T07:44:00.000+01:00

TUPANAT RREHIN PA JEHONË është cikël poetik i shkëputur prej vëllimit NJËMIJË VJET AJKUNË të autores Elinda Rusta, botuar nga Shtëpia Botuese Klubi i Poezisë, Tiranë, redaktor Rexhep Shahu, recenzent Izet Duraku.

SYTË E JESHILTA

Ûja prapë t'i ka gjetë sytë e jeshilta

kafshatë e mbetun në fyt

që as kalon as kthehesh mbrapsht.

Shpirt i parahatuem

Jam lodhë tuj t'qa me lotë t'parrjedhun

jam lodhë prej mendimeve t'preme, t'shkatërrueme

t’pabesa.

Në andrra t'zgjas dorën me t'pshtu prej humnerash ku ke ra

në makthe ta shoh fatin e zhgrryem përdhe

t'shoh ty që nuk m'sheh

dashnitë tua të përdhunueme.

Zoti jem

m'helmon heshtja e m'i then muret e shpirtit.

Zemra përpëlitet me gjetë një kohë ma t'mirë

se bota që krijuem na

qe aq e vogël!

Muret n'dashtë -

shpirtin mos e len me danga.

UNË E BUKURA E TOKËS

Njëmijë vjeçe jam fëmjë e dal dathë

Njëmijë vjeçe e re, zhytun në tinguj simfonish

U bie yjeve me za e i dirigjoj me frymë

Përformoj melodi fatesh në lotin e paterun të Ajkunës.

Njëmijë vjet nata u nxi

Njëmijë vjet malli lisat i ka rrzu

N'Lugje t'Verdha m'kanë mbetë dashnitë

Eposin që jep shpirt e marr në krahë e qes n'breg t’andrrës

E thithi buzësh me ia nxjerrë Bajlozat

që i kanë hi n’bark e n'mushkni.

Pa Epos jena jetimë e jetimi e ligshton botën.

Tash...

Gurët e themeleve të bjeshkeve po i fus n'pe’

E me ta baj varëse, i vari ngjitë për fyt

Malet i vë njeni mbi tjetrin e ndërtoj kullën e dashnisë

Që n'të me qa e me qeshë, trupin me derdhë çmendshem n'dashni.

Mbi krye të Omerit të ri i mësoj botës alfabetin

Rrahjet ia qepi njëjtë me zemër

Unë e bukura e Tokës që ngjaj me t'bukurën e qiellit.

PERËNDITË JANË NJERËZ

Edhe perënditë njerëz janë

Plagosen shijesh

Ndrrojnë jetë pa u përmbush

Heronjtë e mi të pangjashëm

Kapun jeleve të shejta t'Shkëlzenit

Ju shoh me vesin tem të peshkatares molusqeve

Ua njoh zakonet

I përkitni etnisë pranverave të nuseve ngri në gur

E duroj dhembjen mbi dashninë tuej

kallem gishtash prej malli

Eh, rremi jem i çiknisë!

Burrnia jeme!

E báj nji gabim me dashje përherë

Shkruej gjatë për njerëzit-MU

S'më lanë vetëm në t'lodhtin tem

Për muzikën e vetme qē ma ka lexu shpirtin

Për librin që m'ka plotësu nevojat e pafundme

Me ditë çka m'rrethon

QE! Kaq kisha me thanë për veten!

UNË E TI MIGJEN

Ulë n'skaj t’udhës, kresë i bjen me grushta

s'e di prej dashnie a prej pshtjellimi!

Ka ardhë me ia hekë bjeshkës terrin e zbehtë

që i ka ra si jorgan i vjetër

dritën e qorrueme me e derdhë n’vorr.

M'lutet, si murgeshës për ferrin, me ia afrue gushën

me i mbyllë sytë e me e futë mbrenda kapakëve të tyne

unë s'mund!

Ashtë i ri e druej se edhe nesër m'i lyp sytë

ai shkon larg tuj prekë afër

mundet me lexu mjerimin e sodit.

S'mundem

me i kallzue se kanga e mjerimit a kthye n'gjunjëzim

dynjaja n'vaj pazaresh shpirti

dashnia ka dekë

unë s'mundem me u zhytë n’mëkate t’parrefyeme tuj ia kqyrë sytë.

Na nuk jena miq

erdhëm si të dashunuem pa u njoftë

për me u njoftë mbrenda vetes

me u zhveshë ashtë me u njoftë, unë s'muj

unë murgesha që s'e kam njoftë ma parë

s’muj me ia qitë mjerimin lakuriq.

N'mundsh Migjen me m'dashtë si jam,

pa i zblue vorret.

N'mundsh Migjen për mëshire tande

me m'sundue pa m'puthë.

N'mujsh me çue dashni me engjej

tuj i ruejt.

Unë s'di me puthë, veç me marrë erë

po due veç me t’rrok

m’je ba dhimbje edhe ti

je ba gur

rranjë e kësaj toke

unë e ruej veten për ty.

Unë e ti Migjen skajet e një shpirti.

KA DO KOHË

Nuk shkruj për dashni,

shkruj veç për ty.

Ka do kohë që t'gjuj me zogj

copash i baj po s'mbrrijnë te ti.

Ka do kohë që nadjeve të përhime

dergjem me t'pasë.

MA E BUKURA NË JUTBINË

Ulem rrafsh si gruaja ma e bukur në Jutbinë

Andrrat nuk m'lanë me çue krye

Hala zemra aty m'rreh

A thue s'dit me harru kurrë?

Jo! Edhe e humbun mbrenda fituesit jam!

Nuk bahem merak

Dhimbja nuk përzihet n'mu

Kjo ashtë dhimbtë si tjerat

Asgja e mbinatyrshme

Kam forcë mos me bashku emocionet

Mos me vu emnues të përbashkët

Të përtejmen tëme nuk e shoh

Nuk ashtë frikë me dekë

Frikë ashtë me jetu pa jetë

Me qeshë njerzit kur tregohesh bosh

Kumonë kishe pa njerëz

Qira të rrëzuem

S'kam n'mend me i ba gja vedit

Kam dalë ma herët n’dynja se rrëfimi jem.

PRAPË TË FALI

Sot hodha në kosh lulet që më ke pru,

nji grumbull drandofilash

të bardhë e të kuq që i mbajta afër trupit

afër gjumit në çdo moment.

Nuk të kam dashtë kurrë

e sonte qava për këtë gja

qava për ty.

Unë jam një trup me gjymtyrë të ngathta

mendje të mefshtë

e mbushun me ndjenja

me vetëm ato sot u bana nji buqetë lulesh

mbeturina ma e çuditshme që kam braktisë.

Sot kisha erën e parfumit tand të preferuem

mbshtjellun me fjongo të bardhë m’u desht me ikë

me lanë shpresat të shpërndame nëpër dhomë

si çdo gja tjetër temen, pa rregull.

Ka male ma të naltë se Everesti mes meje e teje

në orën 5 të ditës së re

të një dite tjetër ku ti je veç një mendim i beftë i jemi.

Na mund ta ndijmë njeni - tjetrin tu qa

e tu u mundue me thanë fjalët e ngushëllimit

për çdo gja të hupun

ti më mban me të dy krahët larg

larg lamtumirave

humbjes së andrrave.

Provon

unë jam shtëpi

për herë të parë jam shtëpi

nuk du me ken edhe pse andrrova ashtu gjithmonë.

Jam dorë e zbrazun pa karamele natën e halloweenit.

Jam e pashpresë, e pakuptim, e pamotiv

m’ban të bukur vetëm një kujtim në mendjen tande

unë isha e bukur sepse isha dashnia e parë

e vetmja në mendjen tande.

Unë jam ma tepër një laps me ngjyrë të haptë

që vizaton ça të dush

dhe prapë mbetet e zbehtë.

Prapë të fali

për çdo gja që më ban të bukur pa meritë

të fali për lulet e derdhme mbi lotë

për duart e shtrime që kërkuen dashni

për faktin që isha gjithmonë e huej për ty

për frikën që kam çdo natë kur harroj ekzistencën tande.

Të fali dhe për Krishtlindjet ty

për dritat në pemë

për yllin në majë që do ta ve gjithmonë vetëm

për kangët e gëzueshme e xhazin e netëve të dimnit.

Në pllambën teme nuk ka asnjë përqafim

asnjë dashni që mëson me dashtë!

ZAMBAKËT E PRILLIT

Kisha dashtë me qit për ty fraza t'bame varg

Me bâ nji poezi n'NJI

Prilli ashtë kaq i bukur kur flet për vedi

Unë e du n'heshtje

Fryma m'del veç n'shtrat të tij

Se prilli s'din gja tjetër veç

Me u lutë: "Pashë sytë e tu oj vashë

M'len me u shtri n'shtrat tand t'u marr erë syve

Të rritem!"

Ai e din se nuk qeshet me gojë

As me muskuj ftyre

Ajo preket me puhi shpirti

I përulet dashnisë

Unë hiç s'mërzitem deri atëhere

Bie n'dashni përditë

Përveçse e bukur jam edhe e paftyrë

Zambakët e prillit i du veç për vedi

Fryma nuk m'del ndryshe veç n'prill

Prillit s'mundem me i kalu përbri

Përnjimend e du!

ME DALË PREJ TRUPIT T'DEKUN

Nëse s'ke dit’ me qa

Kurrqysh s'din me këndu.

Nëse s'ke dit’ me u ndrojt si fshatarja para t'fejumit,

S'ke me u ba kurrë heroinë.

Nëse nuk t'ka kërcit shpina prej shërbimit

Kurrë epitafin mbi gur t'vorrit, s'ke me e pasë të vlefshëm.

Nëse kurrë s'ke dashtë si njeri

Harroje amshimin e paqen pa çmim.

Nëse s'je tërbue prej aromës s’lëkurës, flokëve, qafës e gushës,

Nuk e ke kundru hanën e viseve të tua.

Nëse s'je pendue për fillimin e rremë,

Fundin ke me e pasë të trishtë.

Nëse s'i respekton të gjallët,

s'ke me dit’ me i vajtu të dekunit.

Nëse s'je i lirë,

je krejt i zhytun në mëkat.

Nëse veç me pak kënaqeni

kjo nuk ju ban me u ndi gjallë.

Nëse s'ke ofsha me shpirt

S'ke me dalë kurrë prej trupit t'dekun!

MOS U NDAL

M'duej!

Mes rrëkesh të prekshme,

t'amla

përpiqem me t'pa.

E matun, e kujdesshme,

e butë.

...

Rikthehem tuj ndi mëshirë për veten

e t'bi n'gjunjë me m'dashtë.

…

M'duej me zor

m'duej kur t'më kesh mbetë vetëm ti

se ti din tashma me m'dashtë.

…

M'duej

se u mësova me dashninë tande,

që m'len t’thërmueme sa herë mungon!

…

M'duej

se t'urdhnoj me e bà!

…

T'lutem ma duej edhe lotin e fundit

edhe kur jam e dobët

edhe kur jam unë ashtu thjeshtë, pa asnjë zbukurim,

pos shpirtit.

…

M'duej e mos u ndal

edhe nëse të them mos me m'dashtë!

...

M'duej!

Se unë kështu bàj

një natë të urrej

e një natë të due tinëz vetit.

MALLKUE QOFSH O MORI HANË

Mortja e paska vorrin e madh

Të dekunit i ka përzanë

Krejt bjeshka vorr ashtë ba

Djem të gjallë s'mbetën n’të.

Ia shploj vorrin dashnisë e qaj tuj pi lotin e nxehtë

Qaj pa zâ me i shurdhue qiejt

Zogjtë me i lshue coftë n'tokë prej vajit tem

Që shkyen dhe çukitje zogjsh hunjve të kalbun të botës.

Omeri jem e la shkretë bjeshkën

Tash ashtë kambë e hupun në prag të huej

Tupanat e bjeshkës rrehin pa jehonë

Omeri jem e ka shkrue në mue dekën e tij të gjallë.

Vaji ashtë kangë që unë s'di me e këndue

I dergjuni jem mbet pa xhenaze, pa atdhe

Ba si këlyshi mbas copës bukës.

Omeri jem nuk ngjet me mue

Ma kanë poshtnue

Ma kanë përdorë

Pare n’lodra e kanë bâ.

N’mortë tij kurrë s'kam me shkue!

Fjala e Lire - Free Speech

‘’E verteta/ kush ini ju grek…?’’ - Margarit K. Nilo

2016-05-10T06:35:00.002+01:00

‘’E verteta/ kush ini ju grek…?’’ - Margarit K. Nilo

Jam autori i librit te ri ''E verteta/kush ini ju grek...?(Margarit K.Nilo)

Qu’em Margarit K. Nilo, lindur ne Bishan të Fierit në 1952. Mbarova shkollën e larte ushtarake për elektronik ndërlidhie në1976 dhe u emërova oficer. Pas ni viti e gjysëm me nxierin në lirim për shkak të karakterit tim dhe mos puqies sëmendimeve të mia politike me ko’en kur un shërbeva.Pas shumë përpiekiesh futem ne telekomunikacion në Fier.
Pas (h)apies së kufive, për arsye te rrogave të ulta dhe çmimeve gjithmon në rritie, jeta qe e pa përballushme dhe u detyrova si shume shqiptar të tier të mar rrugën e mërgimit për Greqi ku punova si elektriçist.
Gjat punës studiova edhe gju’en e historin greke.
Shume fiale greke më dukeshin me kuptim shqip, kio më bëri ti futem seriozisht punës të cilën e përqëndrova në studimin dhe zbërthimin e fialëve të fialorëve të gju'es së lashte greke, pas kti studimi arrita në përfundimet që spiego'en në librin që unë kam botu'(ku be'et i gjith zbërthimi i fialve te lashta greke, dhe të gjitha (j)ane të ndërtu prei shqipes).
Fialët e lashta greke po të zbërthe'en dalin se kan qënë të nita me shqipen e sotme, por në momentin e lindies së shkrimit u bën bashkime fialësh, foliesh e niesh në ni fiale të vetme ku u bë edhe shtimi i mbaresave, gjë që bëri të dallo’ei nga shqipia(ilirishtia) si ni gju’e e ri formulu'me.
Më von, me pushtimet romake, sllave dhe turke, u ndërpre aktiviteti i shtetit të lashte grek, greqishtia e formulu' me bashkim fialësh nuk mëso'ei më në shkolla, ata që e mësun dhe e trashgun te femiet, ata e ruiten deri në ditët tona(sidomos popullsia e qyteteve të atershme). Ata që e flisnin akoma shqipen(ilirishten) dhe popullsia fshatare që nuk e kish mësu mire bën rikthim në shqipe. Kio bëri që Greqia të ngeli e përzi me te dy gjuet. Duke bë që në fundë të l. dytë botrore shumica e Greqisë të fliste shqip, ku edhe Athina e re në 1800 u themelua nga shqiptarët(sipas vet vikipedhias greke).
Gjithe fialët e lashta greke jan të përbëra nga fialza, folie, nie(nyje) e mbaresa shqipe dhe me ni radhe vendosie te tyre brenda fialës që nxierin kuptim të paster vetëm në shqip dhe aspak në gju'en e greqishtes së sotme. Kio ndodhi për arsye se grekët e lashtë emigru'n ne lindien e mesme që në 1100-900 para Krishtit, dhe tani që u ndoqën prei andei(pas 3000 vitesh largim ku jetun me rraca të ndryshme në lindien e mesme) u kthyn me gju'e disi të ndryshume, jo me gju'en orgjinale që ikën, kio spiegon edhe faktin përse greqishtia e sotme nuk përkthen dot greq. e lashte, gjë që e bën shume mirë shqipia.
Më 1923-1924 vetëm nga Turqia u ndoq ni popullsi që zinte 54% të popullsise së atershme greke, dmth që zinte mbi gjysmën e popullsis së atershme greke. Por 3000 viet kio popullsi jetoi andei me rraca të ndryshme, gjë që solli edhe ndryshim të gju'es së mëvonëshme greke, duke bë që greqishtia e sotme të mos e zbërthei dot greq. e lashtë, gjë qe e ben ne menyre te persosur shqipia.
Baza në krii'min e gju'es që në lashtësi kan ken foliet shqipe ''hyj; hy = i' '', dhe ''ryj; ry = ri' '' të ndërtu' kto folie me të gjith lloiet e zanoreve për të rrit diversitetin midis fialëve, që fialët të jen të dallushme nga nira-tietra.
Kto folie kan të nitin kuptim pavarsishtë se janë zanore të ndryshme(i, a, e, o, u; in, an, en, on, un = hy; hyn; -dhe: ri, ra, re, ro, ru, rin, ran, ren, ron, run = ri, rin = ry, ryn) etj. Për çudi folien bazë ''ryj; ry = ri' '' e sho të zhduk nga fialori i shqipes, kur vetëm fialës ''bythë'' i kan dhënë ni faqe në fialor. Si ka mundësi të jet zhduk nga fialori i shkipes kio folie, kur folia ''ryi'' është në përdorim më se të zakonshëm në gjithe Shqiperin dhe eshte baza per krii’min e fialorit gjuesor. Me thone eshte krainore !, e kuit kraine eshte ?, ne e dim shume mire se kio folie(ry, ryj = ri) perdoret ne gjith trevat ku ka shiptare.
Keshtu kan bë edhe me shume fiale të tiera të rëndësishme fialformuse në greqishten e lashte, që jane të Shqiperis së Veriut dhe që janë aktualisht në përdorim të përditshëm, por të zhdukura nga fialori i shqipes ???!!!.
Në shume fiale kan fut germa shtes kot-me kot, kan fut ''b, h, j, ë, y'' vend e pa vend duke i deformu fialët e tiera te shqipes te mbetura ne fialor.
Është zvendësu' gabimisht(në mënyrë kreit absurde) zanoria ''i'' me bashketinglloren ''j'', qindra fiale Europiane që jan të nita me shqipen, Europa i ka me ''i'', ne i kemi kthy me ''j''(Copi = kopje; familia = familja, -shqip) e shume të tiera, përse është bë kio futie e ''j'' në vende të ''i'' ndryshe nga gjithë Euro'pa, që jo vetëm i çrregullon kuptimin fialve, por i bën të pa zbërthyshme etimologjikisht, apo për të na nxier sikur s'iemi Europian por sikur jemi të ardhur nga ...Honolulu'ia, dhe se du'et të shporremi që ktu e vendin ta zen serbët etj, kur e vërteta është kreit ndryshe, -ne jemi vendasit e lasht dhe greket e lashte.
Gjith foliet jan dublu me -''ar'', (munu', mundu' = mund-u'-ar = mund-hy-hyr, -duke e bë dy here në fund të folies ''-hy - hyr'').
Kto probleme i ngrita edhe në ni debat ne Institutin e lart gjueso'r, por më than se ata kishin të dreitë e jo une ???.
Gjith mbaresat e fialeve të greq. së lashte jan të pastra vetem në shqip. Me greqishten e sotme formulimi i mbaresave të fialve të lashta greke del kreit ndrishe(siç do ta shikoni edhe në shembuit e më poshtëm).
Mbaresat e përdor në fialët e greq. së lashte jan:
1- mbaresa me folien jam (në formën ''është''), si: a, e, o, i(ish); as, es, os, is, us; aste, este, iste, oste; -ad; -at; -ath = a, ash, ashte; e, es, eshte; ishte, -ne shqipen e sotme = ine, -me greq. e sotme. (vetëm ''ë''(është) nuk ka patur ne lashtesi, se nuk ka pas ekzistu' ''ë'', por ne tani futëm ''ë'' dhe zhdukëm shume zanore të tiera(sidomos ''e; a'').
Zhdukia e shume zanoreve dhe zvendesimi i tyre me ''ë'' dhe me bashketingelloren ''j'' ka çu ne ni fare mase dhe ne humbien e muzikalitetit te gjues, se muzikaliteti i gjues epet nga zanoret.
2- mbaresat: ma; pa; fa = ba, be = ka'ni, -me greq. e sotme. ‘’Kani’’ e greqishtes i pergjigjet formave te shqipes se veriut ‘’ber ka, ngren ka, pir ka(be)’’
3- mbaresat: -t-is(t-ish); -k-is(q-ish); -k-a(q-a); -k-t-is(q-t-ish), etj = greqisht: ''-na-ine; -pu-ine; -pu-ine; -pu-na-ine'', -siç e shikoni me greqishten e sotme nuk kan asni perputhie, kurse me shqipen janë identike.
Më poshte po (j)apim disa shembui, ku trego'en edhe mbaresat e fialëve të nënvizu' në fund të fialëve, (per arsie te programit te shkurter qe me eshte caktu' nga gazeta, nuk jam hap ne detaime(se ky eshte ni shkrim per gazeten)).
Shembui:
Presvi'a(= ambasa'da, trup diplomati'k, -kuptimi i sotem) = pres(pris, prijs) - ve - a; -me greq. e sotme do qe: ''dhiefthinti's, proedhros - va'lo - i'ne'', asni përputhie, përputhia eshte vetem me shqipen.
Euro'pi(= Euro'pa, -qe shqip e shkruin gabim ''Evro'pa'', -kur gjithe bota e shkrun ''Europe'') = E - ur - opi(pamia) = eshte - hyr - pamia = perëndimi(e kundërta e ''orient = ori(dielli; pamia) - en - it(eshte)''; -dhe ''Asia = a - si(shikim) - i(hy) - a'') = lindia.
Me greq. e sotme do qe: ''ine - bi - opi'', përputhia eshte vetëm me shkipen.
Kali'ma(= mbule'së) = ka - l - i(hy) - ma = qe - l - hy - ba = hyn, mbulon; mbulese. Me greq. e sotme: ''pu - afini - bi - kani'', përputhia eshte vetëm me shkipen.
Αpoka'lips = ap, hap + kali'ps(mbulesen) = zbuloi; zbulim; -ku: ''kalips = ka - l - i(hy) - b - is(ish) = qe - l - hy - b - ish = hyn, mbulon; mbulese''.
Dramatopi'os = drama - to - pi(be) - os = drama - te - b - ish = ai qe ben drama per teater. Me greq. e sotme do qe: ''drama - na - kani - ine'', asni perputhie, perputhia eshte vetem me shkipen.

Ama'rantos = [a(jo) - maro'n - t - os(ish) = jo - maron - t - ish] - ajo qe nuk maro'n; qe nuk thaet, qe nuk vyshket; qe nuk shter/ lulia e pavdeksise qe mbillet ne vorre.
Presviti's, presvi's(= ambasado'r) = pres(pris, prijs) - vi - t - is = pris - ve - t - ish = prijes ve, udhëheqes(dreitus) ve. Me greq. e sotme do qe: ''dhiefthinti's - valo - na - ine'', asni përputhie, përputhia është vetëm me shkipen.
Mesi'tis(= ndermie'tes, atij qe hyn ne mes per te zgjith nji problem) = mes - i(hy) - t - is = mes - hy - t - ish. Me greq. e sotme: ''mes-bi-na-ine'' asni perputhie, perputhia është vetëm me shki'pen.
Komiko's(= komi'k, i humo'rit) = ko - m - i(hy) - k - os = q - b - hy - q - ish = hyn, shpon, ngacmon. Me greq. e sotme: ''pu - kani - bi - pu - ine'', asni perputhie, perputhia është vetëm me shkipen.
Katara'ktis(= katara'kt, ui që bie nga ni lartesi në vendet malore; çdo gjë që bie(që rrëzohet) poshtë) = kato(poshte) - ra(ry) - k - t - is = poshte - ra(ry) - q - t - ish. Me greq. e sotme do qe: ''kato - e pese - pu - na - ine'', perputhia është vetëm me shkipen; -etj, etj.
Librin e çova per botim qe ne fillim Tetorit 2011, ku me than se per 15 dite e kasha gati(se doia ta nxiria ne periudhen e censusit(regjistrimit te popullates)), kalun 6 mui dhe libri nuk doli, duke u justifiku me 100 pretekse, por e shikoia, edhe kur skish fare pune dhe rrinte kote me dite te tera, librin tim nuk e zinte me dore(diku qe konsultu dhe kish mare udhezime qe te mos e botonte), por mua me mbante me shpresa te kota ‘’jo sot-po neser’’. Pas shume perpiekiesh i humba shpresat, i thashe se po shkoi ne shpi tieter botimi, pavaresishte se aty kisha pagu e kisha len leket.
Tietri me tha se per ni jave e kisha gati, dhe vertet per tre dite kish be mbi gjysmen e librit, por pa pritur e nderpret per 1,5 mui duke dhe me kercenu ‘’sikur most ta bei as ai e as une (me tha) ç’do besh ti’’. Me perpiekiet e forta te ndermietesit time dhe pas shume debatesh libri del.
E kam shpernda librin gjithandei (jan shpernda rreth 200 kopie) ne gjith institucionet e gju’es brenda e (j)ashte vendit deri ne Akademin e Shqiperise, ne Fakultetin e gju’es e letersise, ne qendren e studimeve Albanologjike(QSA), ne Institutin e larte gju’esor, ne fakultet(ne klasen qe studion greqishten), ne Tv Klan etj, etj, pres me mui dhe asni s’me kthen pergjigje, i kap ni e nga ni dhe me thone te gjithe te niten gje: ‘’je lodh kot, ske asgje te dreite ne ato qe ke be’’, por une mar shume fiale te greq. lashte dhe i zberthei me shqipen, u them atyre te bein te niten gje duke i zberthy fialet me greqishten, por ata nuk pranoin te futen ne ni ndeshie te ktille. Puna jote me thone ‘’nuk eshte shkencore dhe se orgjina e fialve del nga krahasimi i tyre me fialet qe njihen si fiale baze dhe qe mendohen si me te vietrat’’. Une nuk (j)am kunder ksai metode deri ne ni fare mase, por kur kio metode nuk nxier kuptimin e fiales dhe nuk tregon perse kio fiale eshte e ndertu ne kete menyre dhe per me teper, kur arriet te fiala ‘’baze’’ nga mendo’et se kane dale edhe disa fiale te tiera, thone: ‘’e pa n(j)our(nuk i diet orgjina)’’, kurse une u (j)ap kuptim gjith fialeve. Si baze te ndertimit te fialeve kryesore (j)ane jan gjithni foliet shqipe ‘’hy, hyj = i’’ dhe ‘’ry; ryj = ri’’, kto (j)ane folie mbi te cilat eshte mbeshtet i gjith kuptimi i fialorit gjuesor.
Nuk mund te quet shkencore e plote metoda qe studioet, per deri sa thote se ‘’x’’ mendoet se vien nga ‘’z’’ e zeta mendoet se vien nga ‘’y’’. Vetem shkenca nuk pranon te flase me gju’en ‘’mendo’et’’, shkenca ka llogaritie precise.
Une (j)am i bind se kam shume te dreite, por me shume me binden vet ata kur u bera vreitiet mbi fialorin e shqipes(ku mungoin fialet kriesore te shqipes se veriut, qe jane fiale formuse qe ne greqishten e lashte dhe qe jane aktualishte ne perdorim me se te zakonshem, ku mungon edhe folia kyçe ‘’ry; ryi = ri’’, dhe ata me thane perseri se edhe ktu e kisha gabim: ‘’ska pse duet folia ‘’ry = ri’’ se aio gjoia eshte krainore dhe se kuptimin e sai e ep edhe folia ‘’hy = i’’, prandai e kemi zhduk me thane’’ me kte mendie duet te zhdukim gjithe fialet sinonime me qe ato thuhen ne niren form, por arsyia e vertete nuk eshte aio, mendoi se ç’do gje eshte be e studiu, se ‘’ry = ri’’ eshte folia kyç ne krii’min e fialorit gjuesor) dhe me than se edhe aty e kasha gabim, kio me bindi se eshte e kunderta, çdo shqiptar i she me sy, qe kto fiale jan zhduk nga fialori i shqipes.
U kerkoi pergjigje zyrtare edhe me shkrim nepermiet postes, por nuk me apin pergjigje.
Nuk e kuptoi, a fungsionon sipas rregullave ky shtet, a duet qe ni institucion i kti’ specialiteti te api pergjigje zyrtare?
Ni punoiese ne ni shkolle me tha: ‘’Ata mblidhen, por vetem per te aprovu punet e niri – tietrit dhe per ti dhene titull doktoratash niri – tietrit, por jo per ata qe s’iane dora e tyre’’. Kur do shpetoi ky shtet e ky popull nga kta nieres.

Fialori i sotem i shqipes u hartu' nen dreitimin e prof. Androkli Kostallari dhe i ripunu' e redaktu' nga redaktoret kriesore, prof. as. dr. Jani Thomai e prof. as. dr. Miço Samara's e te tiere, qe jan si ndimes te tire.
Zoti Androkli Kostallari eshte dhe perpunusi teresore dhe redaktusi perfundimtare i gjithe fialorit(sipas parathenies se vet fialorit).
Me vien keq por, asni nga kta mbiemra nuk me duket shqiptar(as Androkli', e as Samara's), pavarsisht nga respekti qe kam per ngritien e zotesin e tyre profesionale.
Kte e them se fialori i shqipes se sotme eshte i shkru' me shume gabime, gjithashtu (j)an lene (j)ashte fialorit-fialet kriesore fialformuse ne greq. e lashte qe i perkasin shqipes se veriut qe jan aktualisht ne perdorim ne gjith Shqiperine. Si mund te (h)iken nga fialori fial aq te rendesishme duke qene aktualisht ne perdorim?!
Ne fialorin e sotem te shqipes sho se eshte zhduk edhe folia baze e kri'imit te fialve te greq. se lashte dhe qe aktualisht eshte ne perdorim te perditshem ne gjithe Shqiperine, folia ''ryj(ry) = ri' '' qe eshte simotra e folies tieter ''hyj(hy) = i' ''.
Eshte zvendesu' gabimisht ''i'' me ''j''; -jan ber kot dublime mbaresash: ''munduar = mund - u(hy) - ar(hyr)''. Ne shumicen e fialve jan fut germa
shtese vend e pa vend(sidomos: h, y, j, b, ë, etj), te cilat dalloen gjat zberthimit te fialeve.
''Europe'', ndryshe nga gjithe Europa, ne e shkruime ''Evrope'' ???.
E – ur – ope = e(eshte) – hyr – ope(pamia) = perendimi; -e kunderta e Asia dhe Orient = lindia.
‘’Ni’’ = in(hyn) = hyria, fillimi, nisia, qe gabimisht e shkruim ‘’nji, një’’; - ‘’j’’ eshte e fut gabimisht ne shqipen e sotme me ndikim nga sllavishtia.
Edhe fiala ‘’nji’’ shkruet gabim, duet ‘’ni’’ = in = hyn, hyria, fillimi, nisia. Po keshtu edhe shume fiale te tiera qe vend e pa vend u jan be futie te teperta germash si ‘’h, j, ë’’ etj.
Me duket sikur jan ber te gjitha punet, per ta largu sa me shume shqipen nga greq. e lashte dhe per te mbulu te verteten.
Po (j)apim me poshte zgjedhimin e folies ''ryj(ry) = ri' '' ne format si do zgjedhohei sot, ne menirat baze (Defto're, Lidho're e Urdhero're) siç kemi dhene me larte folien ''hyj'', dhe ne format si e kam gjet une ne ndertimin e fialeve te greq. se lashte.

Ni studim mbi greqishten e lashte dhe lidhiet e sai me shqipen, ne librin ‘’E verteta/kush ini ju grek…?’’ Ε Margarit K. Nilo (Albania)

Shenim: Shkrimi eshte be disi ndrishe nga ai normali pasi eshte be ni perpiekie per ta shkru shqipen afersishte si ne greqishten e lashte, pa disa germa e zanore shtese te fut pas pushtimit turk dhe pas kongresit te Manastirit, sidomos pa zanoret ‘’y, ë’’ dhe bashketingelloret ‘’h, j’’. Ndrishimi nuk eshte be ne gjith rastet pasi shqiptaret tashme jan ambientu me ato germa dhe do i lexonin me veshtiresi fialet.
Fialet e mara per analize (j)an te fialorve te arqeas(lashtesise) te be nga vete autoret greke.
Fialet ne liber jan me te (h)apura dhe me ngjyra atie ku be’en krahasimet midis greqishtes se lashte, shqipes dhe greqishtes se sotme dhe jane let te lexushme.
Per kte liber eshte bere ni pune shume serioze disa vieçare dit e nate ku jan studiu fialoret dhe historia e lashtesis greke dhe u arrit ne konkluzionet qe thu’en ne liber.
Ne shitie eshte vetem volumi i 2 i greqishtes se lashte me 600 faqe dhe Fialori special etimologjik i shqipes(volume pare), i cili u fut ne botim ne fillim te Tetorit 2011 qe te qe ne shitie per periudhen e censusit (regjistrimit te popullates), pasi botusi me tha se do e kish gati per 15 dite, por kalun 6 muai dhe akoma edhe sot nuk e ka botu, gje qe me detyroi te shkoi e ta botoi ne tieter shtypshkroi, ku edhe atie nga dy jave qe me thane e çun dy mui dhe me shume probleme. Volumin e pare te greq. lashte me gjith perpiekiet e bera, nuk ma botun.
Shitia be’et vetem ne rrugen e Elbasanit perball fakultetit te gju’es, pran ‘’Lion Park’’ ne telefon: 048855180; cellular: 0696421918 dhe ne e-mail: margarit.nilo@gmail.com .Çdo shitie ne vend tieter eshte kopim i librit dhe shitie e jashteligjeshme, prandai u lutem te n(j)oftoni ne telefonat perkates.
Ne kte liber eshte paraqit ni studim i be mbi greqishten e lashte dhe lidhiet e greqishtes se lashte me shqipen.
Nga zberthimi i çdo fiale verteto’et se greqishtia e lashte eshte e kriu prei shqipes(ilirishtes) ne ko’en e lindies se shkrimit dhe formulimit te gju’es se shkrume. Greqishtia e lashte eshte bashkim i fialve shqipe(ilirishte) ku u jan shtu edhe mbaresat, sikurse: ‘’is, a, etj = ish, a, ashte; ma = ba; -t-is = -te-ish; -k-is = -qe–ish; -k-t-is = -q-t-ish’’; - te cilat me greqishten e sotme do qene perkatesisht: ‘’ine; kani; -na-ine; -pu-ine; -pu-na-ine’’; -siç shifet lidhiet e gjith mbaresave jane vetem me shqipen, pasi greqishtia nuk ka ‘’k, g = qe’’ por ka ‘’pu’’, nuk ka ‘’t = te’’ por ka ‘’na’’, nuk ka ‘’is, a = eshte, a, ashte’’ por ka ‘’ine’’, nuk ka ‘’pa, ma = ba’’ por ka ‘’ka’ni’’, ne ni ko’e kur greqishtia e lashte eshte e gjitha e ndertu me format qe ekzistoin vetem ne shqip. Po keshtu gjithe fialet kan si baze te ndertimit te tyre foliet shqipe ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’ ne format ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, ris(rysh)’’ te ndertu kto me te gjitha zanoret (a, e, o, u, etj) per te rrit diversitetin e fialeve qe fialet te be’en te dallushme nga nira-tietra, folie qe ekzistoin vetem ne shqip dhe ne asni gju’e tieter(te transformum nga ko’a e futies se Turqise dhe nga beria e alfabeteit te ri te Shqipes ne ‘’hy, hyn, yr, hysh; ry, ryn, rysh’’), se greket e lashte jan bashkim i dy fiseve ilire ‘’jonikeve’’ te jugut, dhe ‘’dorikeve’’ te zbrit ne jug rreth shek. 12-9 para krishtit sipas dy historianeve te lashte greke Irodoti e Thukidhidhi, te shenu edhe ne historin greke(shif historin e kl. pare likio te vitit 2007-2008 faqe 77-78), ku thon se ‘’elinet’’ linden nga fisi i doreve te Lakonise qe kishin zbrit ne Peloponez (qe kishin zbrit ne jug) dhe qe une e vertetoi nepermiet zberthimit te gju’es se lashte greke e cila zberthe’et e gjitha me shqipen dhe kriesisht me shqipen veriore(dorike).
Gjith fialet jan te tipit: ‘’i, in, ir, rin; k-rin; l-rin; t-in; b-in; b-rin; b-ish(hysh) etj’’ ku eshte be edhe shtimi i mbaresave perkatese, te ndertu kto sikurse tham me te gjitha lloiet e zanoreve, dmth se gjith lloiet e zanoreve kan kuptimin ‘’i = hy’’ me gjith lloiet e zanoreve ‘’i, a, e, o, u’ etj = i = hy’’, ‘’an, en, on, un = in(hyn)’’ etj, por jan ndertu me zanore te ndrishme sikurse thame per te rrit diversitetin e fialeve. Kio qe edhe arsia perse greket e lashte ndertun 5 lloie ‘’i = ι, η, υ, ει, οι’’ dhe kur e pan se me ‘’i’’ e kriume nuk mund te kriohei ni gam e gjere fialesh, atere perdoren me te nitin kuptim te gjitha zanoret, bile per te rrit gamen e fiave perdoren edhe germat dyshe me po ate kuptim per te kriu foliet ‘’in’’, sikurse ‘’igg = ing’’, ‘’igk = ink’’ etj, qe ktu gjutareve duet tiu kish shku menia ‘’perse greket e lashte perdoren kaq shume ‘’i’’ ’’, se kyçi ne ndertimin e fialve jane pikerisht foliet ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, rish(rysh)’’ te ndertu me gjith lloiet e zanoreve, qe dalin nga foliet baze te shqipes ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’.
Mbi te nitin parim eshte be edhe zberthimi i fialve te fialorit te shqipes, ku jan shpre’ur dhe mendimet mbi gabimet e bera mbi shkrimet e shum fialve shqipe.
Ne historin greke thu’et se greket e lashte thirrnin me ‘’o’’ perpara ‘’ooo – Perikli’’ etj , tradite kio edhe sote vetem e shqiptarve dhe e asni kombi tieter ne Europe, qe gjutaret tane e kan (h)ek nga gramatika dhe nga fialori i shqipes ashtu sikurse kan be edhe me shume fiale te rendesishme qe jane akoma ne perdorim ne gjithe Shqiperine dhe aq me keq qe jane shume fial formuse te gju’es se greqishtes se lashte, etj gjera qe thu’en me gjere ne liber.
Ne lashtesi nuk ka pas ‘’b = bë, ba’’, eshte fut me vone dhe ka zvendesu gjithe format e tiera te kti’ lloi ‘’fa, pa, ma’’ dhe disa here edhe ‘’v, vë, va = b, bë, ba’’; -po keshtu nuk ka pas ‘’q’’ por ka pas ‘’g, k , kh(X) = q, qe’’, veriu i Shqiperise edhe sot ne gju’en popullore nuk e perdor ‘’q’’ por perdor ‘’k = q, qe’’, te cilat ne greq. e sotme (j)ane ‘’pu’’.
Germat ‘’t, th, d(dh)’’ te greq. se lashte, gjat zberthimit te fialve, per letesi kuptimi zakonisht jan kthy ne ‘’t’’ = na, -greqishtia e sotme.
Rol ne dallimin e shqipes se sotme nga greq. e lashte ka luait edhe futia e dy zanoreve shtese ‘’y, ë’’ qe nuk kan qene ne ate periudhe por jan fut ne shqipe pas sundimit turk dhe nga kongresi i Mnastirit (1908), qe u be per shkrimin e gju’es shqipe por pa ndoni studim per te pare lidhiet e shqipes me greq. e lashte. E gabu ne shkrimin e shqipes se sotme eshte edhe zvendesimi i ‘’i’’ ne ‘’j’’ ne shume fiale, se ‘’j’’ eshte ni bashketingllore qe ka zvendesu ni zanore duke prish kuptimin e zberthimit etimologjik te fialeve, etj ndryshime te shkrimit te shqipes te shkaktu nga sundimet sllave e turke dhe te fiksume ne shqipe me rastin e krii’mit te alfabetit me 36 germa (nga 24 qe kish ne ko’en e greqishtes se lashte).
Librin e kam shpernda ne gjithe institucionet e larta shkencore te gjues shqipe deri ne Akademi, por disa me thone se s’emi kopetent te (j)apim ni pergjigje te prere, disa me thone se nuk e njef shkenca botrore gju’esore (formen e zberthimit te fialve te be nga une). Shkenca e sotme etimologjike e gju’es eshte e bazu vetem ne metoden e krahasimit te fialve me fiale te tiera te peraferta te shqipes apo me fiale te peraferta te gju’eve te fqinjeve, qe ‘’x’’ mendo’et se vien ‘’y’’, e ‘’y’’ mendo’et se vien nga ‘’z’’ etj, por nuk ep formen se si jan kriu kto fial dhe perse e kan ate kuptim, nuk ep arsyen se nga u del kuptimi.
Une nuk periashtoi formen krahasore midis fialeve dhe afrimitetin midis fialve me fqinjet(fqit, fqinet) se (j)emi i niti trung, por kur kto fial ven deri tek fiala baze nga ku mendoin se kan dale disa fiale te tiera, aty ngecin, nuk i di’et orgjina thone, per me teper ne asni rast nuk del dhe arsia perse fiala eshte e ndertu ne ate menire. Per mua orgjina eshte gjithmon zberthimi i fialeve kyçe nga foliet shqipe (ilire) te seris ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, ris‘’ te lind nga foliet baze ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’, te ndertu kto me te gjitha zanoret, gje qe ep edhe kuptimin e çdo fiale, se greket e lashte te vertete jan shqiptaret(iliret). Kio gju’e e formulu nga bashkimi i fialve te thieshta te shqipes ku u be edhe shtimi i mbaresave, nuk u pera’p ne gjithe Ilirine se ndodhen pushtimet romake, sllave e turke, u nderpre aktiviteti e shkollat e shtetit te lashte greke dhe kush e mesoi ate gju’e e trashegoi(sidomos piesa e popullsise qytetare te qyteteve te atereshme), duke arritur(arrit) ne funde te luftes se dyte botrore qe shumica e Greqise te fliste shqip (sipas vet vikipedhias greke) me gjith ardhiet e shumta nga Turqia, Lindia e Mesme, Egjipti, Ukraina, Rusia etj, ku vetem me 1923-1924 erdhen vetem nga Turqia 54 perqint e popullsis se atershme, gje qe spiegon edhe faktin perse greqishtia e sotme nuk e perkthen dote greqishten e lashte. Se te kthyerit ietun andei 3000 viet, duke u perzi me rraca te ndrishme te Lindies se Mesme dhe u kthyn qe andei pas 3000 vietesh me ni gju’e disi te ndryshu, gju’e qe nuk e perkthen dote greqishten e lashte, gje qe e bene shume mire shqipia. Me poshte po japim disa shembui sa per te hy ne brendesi te librit.
Natyrish jo gjith fialet e greq. se lashte i pergjigjen fialeve te sotme shqipe, por ‘’zberthimi dhe kuptimi i tyre’’ del vetem me shqipen.
Gjith fialet e greqishtes se lashte zberthe’en dhe u del kuptimi vetem ne shqip, gjith perendit e lashta greke si dhe termat e rendesishme te greq. lashte qe perdor sot bota kan kuptim vetem me zberthimin shqip, aty dhe emri ‘’akropoli = a – kre – poli = a(ashte) – kre – i polit (qytetit)’’.
[Shkrimet me te ‘’zeze te çelur’’ jan kuptimet e fialve te mara nga fialoret e lashtesis greke dhe fialet e dhena ne greqisht me kllapa katrore [] (j)an fialet e mendume si fialet e orgjines te dhena nga gjuhtaret greke. Fialet fillimisht epen ne greqisht dhe pas sai epet leximi ne shqip(shkip).
Fiala zberthe’et (ne dukie te ep pershtipien si ni fiale e vetme), por po ta ndash e kupton se eshte perberie e disa nyieve e folieve. Shpesh eshte perdor (+) per te tregu ndarie midis dy fialeve qe perbein ate fiale, dhe viz(-) per te tregu ndarie midis se nites fial].
Marim disa shembui sa per te kuptu meniren se si jan ndertu fialet:
Thame se gjith zanoret ‘’a, e, o, u’’ dhe pese(5) ‘’i’’ greke = i = hy’’, po keshtu gjith format ‘’an, en, on, un etj = in = hyn’’, i niti
rregull eshte per gjitha foliet e tiera qe shprein kuptimet ‘’i, in, ir, ri, rin, ish, rish’’, sikurse: ‘’ar, er, or, ur etj = ir = hyr’’, por tham se jan te ndertu me zanore te ndrishme per te rrit diversitetin midis fialve , qe fialet te en te dallushme nga nira-tietra.
Zanoret kur (j)an ne fund te fialve kan kuptimin ‘’a, ash, ashte’’, sikurse: ‘’e = es, est, esti = eshte’’, ‘’a = a, ash, ashte’’, ‘’i = ish, ishte’’, ‘’o = a, ashte’’, kuptime qe ne shume raste perdoren edhe kur kto zanore jane ne krie te fialve(kuptim qe ne fakt ka perseri kuptimin kriesor ‘’hy, hysh’’).
Shpesh ne krie te fialve, zanoret marin edhe kuptim negative, sikurse ‘’a = jo’’ sikurse: ‘’α’βατος = a–vat-os = a(jo) – vate – is = jo – vete – ish = i pa vaitshem; i pa kalushem/ i pa perzier; i pa shkelur; i paster, i virgjer etj’’.
Me qen se e morem kte fiale, vazhdoim zberthimin: ‘’βα’τος = va’tos = vete, shkon, futesh(diku)/ gjem(b), gje’m(b)i = v – a(hy) – t – os(ish)’’, qe sot eshte me let te thu’et: ‘’b – hy – t – ish = qe hyn, shkon; futet’’, pasi siç tham edhe ne parathenie ‘’b, bë, ba’’ nuk ka qene ne lashtesi por tani ka zvendesu gjith format e kti’ lloi: ‘’va, fa, ma, pa = bë, ba’’.
Orgjina e ksai fiale eshte nga: ‘’βαι’ν(ω) = ven(vain) = vete, shkon; futet; ben para (in, hin, ba-in(hyn)) = hyn, shkon para/ hyn; shpon’’.
Gjutaret e tier (te gjith botes qe jan marre me greqishten e lashte) thon vetem kuptimet, por nuk (j)apin spiegimet se nga dalin kto kuptime, se nuk kan mendu deri me sot qe kto fial te greq. lashte (j)ane te kriu prei shqipes(ilirishtes) dhe nuk u ka vait menia qe si baze e krii’mit te fialve (j)an foliet baze te shqipes ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’ ne format ‘’i, in, ir,ish; ri, rin, rish, etj, te ndertume kto nga gjith zanoret’’, si dhe foliet e tiera ndimese te shqipes ‘’a, ash, ashte, etj;’’ –foliet: ‘’la, le; ka; ma, pa, fa = ba’’ dhe mbaresat e tipit shqip .
Me ni fiale mendoim se kemi hy ne gjenezen e gju’es dhe se kio gjeneze eshte e gjues shqipe(Ilire), pasi gjith fialezat (foliet, niet, e mbaresat e gju’es) qe perbein fialet qe ne lashtesi, ekzistoin vetem ne shqip, se shqiptaret(dy fiset Ioniket dhe Doriket(e zbritur ne iug)) (j)an greket e lashte orgjinal. Kte e thon dy istorianet e lashte greke Irodoti e Thukidhidhi (te shek. 5 para krishtit) faqe 77-78 e istoris se vitit pare Likio, botim i 2007-2008, kio gje vertetoet edhe nga une gjat zberthimit te ç’do fiale.
Albanologu arvanitas Aristidh Kola, me te dreit u dreito’ei grekeve: ‘’ini shqiptare pa ini grek’’ .
Me shume te dreite, organizata patriotike shqiptare ‘’Bi’t e Shqipes’’ ne Filadelfia(USA) e quain shkollen e tyre per mesimin e shqipes ‘’Gju’a e ziarrte’’, te ciles une tani i shtoi termin ‘’Mema e gjithe gju’eve’’.

Me poshte po (j)apim disa fiale te fialorit te greqishtes se lashte te mara nga çdo germe e alfabetit, per te kuptu me sakte ato qe une them.

Piesa e pare

Germa: Αα

‘’a’’ ne krye te fialve ka kuptimet: 1- a = i = hy, kuptim qe e marin te gjitha zanoret; 2- a = ashte, ne kuptimet qe perdor veriu shqiptar ‘’a ba, a piek, a dieg etj’’ dhe 3- a= jo; -kto (j)an kuptimet qe ka ‘’a’’ kur ndodhet ne krie te ni fiale, kuptime qe ne fakt i mer ç’do zanore.

-αγει'ρω - a-gji'ro [a + gji - ir = a(ashte) + qe - hyr = hyn, fut; mbleth, grumbullon; -me gr. e sotme do qe: ''ine - pu - bi'', perputhia esht vetem me shqipen], thon [αβε'βαιη - jo e sigurt orgjina, e pa vertetuar] = kuptimet e dhena ne fialoret greke jane: mbleth, bashkoi, grumbulloi.

-αγορα' - a-gora' [a + go - ra = a + q - ra(ry) = ryn, grumbullohet; turm/ ryn; blen; kemben; -me gr. e sotme do qe: ''ine + pu - beni'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon nga [αγει'ρω] = kuptimet e fiales te dhena ne fialoret grek jane: vend i grumbullimit te popullit; pazar; grumbulli i nierezve ne pazar/ bleria, maria e ni malli; shitia.

Gjat zberthimit kemi ber edhe kthimet ne ‘’y’’ dhe ‘’h’’ te cilat nuk kan qene ne ate periudhe, pra ‘’i, a, e, o, u = hy/ ish, eshte; in=hyn; ra, ri etj = ry; is = hysh; etj’’.

-αγοραστη'ς - agoras-ti's [agoras + t - is = bleres + te – ish; -me greq. e sotme do qe: ‘’agoras – na – ine’’], nga [αγορα'ζω] = kuptimi i dhen nga greket: ai qe vete per blerie.

-αι'μα - e'ma [e(hy) - ma = hy - ba = qe hyn - ba], thon [αβε'βαιη - jo e sigurt orgj. e fiales], -me gr. e sotme do qe: ''bi - kani'', perputhia esht vetem me shqipen] = kuptimet e dhena nga greket: gjaku, gjaku i ni gjallese/ vrasie, therie/ lidhie gjaku, fis; origjin.

E kemi thene ne parathenie se jo gjith fialet e greq. se lashte perputhen me fialet e sotme te shqipes, por zberthimi i tyre be’et vetem me shqipen dhe aspak me greqishten e sotme.

-αιω'ν - e-o'n [e-on = eshte - hyn = q - hyn = hyn; iken, kalon; -me greq. e sotme do qe: ‘’ine - bi‘’, perputhia si kudo eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga gjutaret greke jane: periudhe, periudhe e vitit/ stine; kohe/ periudhe iete; ieta e niriut/ moshe/ brez i ni moshe nierzish te ietuar ne ni periudhe te caktuar/ periudhe shume vieçare; shekull// periudhe kohe e pa mbarim.

-αιω'νιος – eo’nios [eo'n – i - os = koh - i(hy) – ish; -me greq. e sotme do qe: ‘’eon – bi - ine’’, perputhia eshte vetem me shkipen, se edhe ‘’eo’n’’ zberthehet vetem me shkipen], nga [αι'ων] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: periudhe kohe e gjate.

-α'κανθα(= αγκα'θι = aga'thi = gjemb; etj) = a'-kan-thi [1- a(asht) + k - an(hyn) - t - ish = qe hyn; 2- a(jo) + k - an(hyn) - t - ish = i veshtir, jo hyn; jo ben; -me gr. e sotme spiegimi ''1'' do qe: ''ine + pu - beni - na - ine'', si kudo perputhia ne zberthim eshte vetem me shkipen] = kuptimet nga gjutaret greke jane: hosten, bodec, thumb; gjemb, çdo bim me gjemba; halat(gjembat e peshkut); çpimi, thumbimi/ veshtiresia.

-ακη'ν - a-ki'n [a(jo) + k - in = jo + q - hyn = jo hyn, jo levis; -me gr. e sotme do qe: ''a - pu - beni'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [ακη'] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: ngadal, me qetsi.

-ακμη' - akmi' [a(hy) – k – mi = hy-q-be; -dhe: a-k-m-i(hy) = asht - qe - m(be) - i(hi, hy) = asht qe ben hy = hyn, futet/ mai; kre; teh, pres; kulm; -me gr. e sotme do qe: ''ine - pu - kani - bi'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], thon nga [α-κα'μνω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: maia, teha e preses se çfardo arme qe çpon apo pret; piesa me e lart e ni peme(mali etj)/ zeniti(kur dielli eshte pingul); kulmi i ni stine; kulmi i shperthimit te luleve/ kulmi, momenti me i mir i çdo gjei/ çdo gje me mai/ piekuri maksimale; piekuri seksuale, arritie ne kulm.

-α'κρα - a'kra [a-k-ra = ashte - qe - ra(ry) = fillimi, maia, kreu, ajo qe ryn e para ; -me greq. e sotme do qe: ‘’ine – pu - bi’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: fundet, ekstremet, fillimi dhe fundi i ni diçkaie, skaiet; piesa me e siperme e ni trupi(kre = kok, mai)/(koka) qendra kryesore, qendra dreituse per çdo gje/ piesa me e rendesishme e fortifikuar(rrethuar), kalaia, forte'sa kryesore(akro'poli).

-α'κρος - a'kro-s [a(ashte) - k - ro(ry) - ish = akri, kre, kok, mai; (= q-ry) - ish; -me gr. e sotme do qe: ''ine + pu - beni - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: mai, kre, kok, fillimi, fillimi i ni trupi te zgjatur, piesa e siperme e ni trupi, kreu; i fillimit; fillimi, hyria/ ekstremet e zgjatura te ni trupi, kembet, duart/ kreu(paria) i ni shoqerie/ i skaishem, ekstremist, i dhunshem, nevrik i pa permbaitur/ maia e ni peme apo mali, piesa me e lart e ni trupi; siperfaqe e ni trupi/ gje e zmadhuar me shume se sa duhet, hiperbolike.

-ακρωτη'ριον - akro-ti'-rion [akri(= kre, an, buz, mai , kok) + te rin(te ryn); -ku: ‘’akri = a(ashte) – k – ri(ry) = ashte – q – ry = hyria, kreu, koka, maia, aio qe ryn e para’’; -me gr. e sotme do qe: ''akri - na - beni'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: çdo ane, breg, buze, skai, pies ansore(e tokes, detit, anies, e ni rrobe); buzet e takimit, futia e aneve te 2 sendeve apo vendeve tek niri-tietri, buzet ansore te takimit te 2 gjerave/ ekstremet(kemb,duar,kok) te ni trupi/ buzet e çatise se shtepise/ vendet e ngritura ku fiksohen skulpturat.

-ακτη' - akti' [a-k-t-i(hy) = a-qe-te-i(hy) = hyria, ana, buza, bregu/ qe hyn, e imet, etj; -afersisht si: ''akros''/ -dhe: çdo gje qe i(hy); -me gr. e sotme do qe: ''ine - pu - na - bi'', perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ακτο'ς] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: bregdet; gadishull; shkemb i fut ne det/ lartesi/ çdo gje qe rrihet e coptohet, bluhet, behet i imet si pluhur qe futet(gruri i rrahur, mielli, buka)/ çdo gje e imet apo me mai qe ka vetin e futies diku tieter, apo qe i(= hy = ndan); çdo gje e futur; çdo gje ku mund te futet diçka(arkivol, varr; themelet e ni ndertese)/ futia, fitimi nga ni biznes; pasuria; -dhe çdo gje tieter qe i(= hy, futet, ryn).

-ακτι'ς - akti's [a + k-t-i-s = a(asht) + qe-te-i(hy) - ish = qe hyn, qe futet, qe deperton; -ose: ‘’a(hy) – k – t – is = hy-q-t-ish’’; -me gr. e sotme do qe: ''ine + pu - na - bi - ine'', perputhia si kudo esht vetem me shqipen], (ne Sanskrite, ''aktu'' = a - k - t - i(hy) = a(asht) - q - t - hy'' = rreze, rrezatim/ nate) = rreze, ndriçim/ çdo gje qe del dhe largohet nga ni qender; rrezet e ni rrote qerre; rrezet e diellit; rrufe/ dita/ fama, lavdia/ çdo gje qe hyn(deperton).

-αμαδρυα'ς - ama-dru-a's [a'-ma + dru - is = hy ba(krimb) + dru + as(asht) = hy - ba + dru + asht = krimb druri asht; -me gr. e sotme do qe: ''bi - kani + ksillo - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [α'μα + δρυ'ς = krimb+dru] = kuptimi i dhene nga gjutaret greke eshte: larva, krimbi i druve.

-αντι'φασις - anti'-fas-is [anti - fash(thash) - ish], nga [αντι'φημι- anti-fi'mi = anti - fem(them); -fial qe nuk perdoret fare ne greqisht por qe esht ne perdorim ne gjith Shqiperin e mesme dhe te veriut dhe qe eshte zhdukur nga fialori i shqipes, duke qen ne perdorim ne gjysmen e Shqiperis(ne veri)] = kuptimet e dhena nga gjutaret greke jane: kontradikte me fial(fash, thash)/ propozim i kundert/ pergjigje/ debat/ anti thenie/ anti fem.

-αντι'φημι - anti'-fimi [anti - fem(them)], nga [αντι'+φημι] = flas kunder dikuit/ kundershtoi, anti fem(them).

-αντλι'α - antli'a [1- anti + l - i(hy) - a = anti + le - hy - asht = e nxier; -dhe: 2- an - t - li - a = hyn - t - le - a = qe hyn; -rasti ''1'' me greq. e sotme do qe: ''anti + afini - bi - ine'' asni perputhie, perputhia ne zberthim si kudo esht vetem me shqipen], nga [α'ντλος] = kuptimi i dhene nga vet gjutaret grek eshte: vendi ne te cilin grumbullohet ui/ mieti me te cilin pompohet(nxiret) ui/ hambari i anies/ ui i barkut te anies.

-αποι'ητος - a-pi'i-t-os [a(jo) + be - t - ish/ -ose: jo + bë - i(hy) - t - ish; -me gr. e sotme do qe: ''a + kani - bi - na - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [α+ποιε'ω-ω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret grek jane: jo be, e pa be, qe nuk u be/ qe nuk mund te behet/ e pa dreitushme, e pa rregullushme/ e pa be, e pa mbaru/ e pa pershtatshme/ e thiesht.

E kemi thene edhe ne parathenie se ne lashtesi nuk ka pas ‘’b = bë, ba’’, eshte fut me vone dhe ka zvendesuar format ‘’fa, pa, ma’’ dhe disa here ‘’vë, va’’.

-αποκαλυ'πτω - apo-kali'pto [ap, hap + mbulesen(= kalimen) = zbuloi; -‘’kali’ma = mbulese = ka – l – i(hy) – ma = qe – le – hy – ba = qe hyn, qe vesh, qe mbulon’’], nga [απο' + καλυ'πτω] = zbuloi, (h)ek mbulesen(kalimen)/ zbuloi, bei te dukshme// zbulohem, be’em i dukshem.

-αποκα'λυψις - apo-ka'lips-is [ap(hap) + mbules - ish = zbuloi] = hap mbulesen(kalimen), zbulim.

-α'τρητος - a'-tritos [a(jo) + t - ri(ry) - t - is = jo ryn/ jo çpon; -me gr. e sotme do qe: ''a + na - bi - na - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = e pa çpushme/ ai qe nuk çpon(qe nuk ryn).

-α'τρυτος - a'-tritos [a(jo) + t - ri(ry) - t - ish = jo - ryn], nga [α-(jo) + τρυ'ω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: jo perulet(ryn), jo nenshtrohet/ i pa lodhur; qe nuk nderpritet// i ngathet, qe nuk levis(ryn) shpeit/ (rruga) e keqe, e veshtir; e pa kalushme, qe smund te rysh.

-αυλη' - auli'(avlli’) [a - u - li = a(asht) - u(hy) - le] = vend i rrethuar pran shpis/ vend i rrethuar per bagtit(stall/ vath)/ shpi banimi.

-αυλοποιο'ς - aulo-pi-os [auli(avlli’) - be - ish], nga [αυλο'ς + ποιε'ω] = ai qe ben auli(avlli). (rastet ''pi, fi, mi, vi'' tashme jan zvendesuar me ''bi = be, bei'').

Δδ
-δαι''κτη'ρ - dai-kti'r [dai + k-t-ir = ndai + q-t-hyr = e dan, e ndan; -me gr. e sotme do qe: ''kovi; horizi + pu - na - bi'', perputhia eshte vetem me shqipen], nga [δαι'ζω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: ai qe dan, qe pret, qe copton/ qe ther, qe vret, vra'ses; diktator. Sinoni'me: daikti's, dai'ktor(diktator).

-δατε'ομαι - dhate'ome [date'ome = da - te - o(hy) - me(be) = nda-te-hy-be; -nga: ''da' = d - a(hy) = te - hy = hyn, da, nda''] = dai/ dai me dysh/ dai diçka me dike tie'ter. (me gr. e sotme do te qe: ''mirazo + na - bi - kani'', -kur me shqipen perputhia eshte e plote ).

-δατη'ριος - dhati'rios [da + t-iri-os = da(nda) + t-hyri(ben)-eshte] = ai qe ndan diçka; -me gr. e sotme eshte: ''mira'zi(hori'zi) + na - bi - ine'', -asni perputhie(as ne rrez e as ne mbares) perputhia me shqipen eshte e plot dhe kio eshte per gjith fialet e greq. se lasht.

-δατητη'ς - dhatiti's [da' + t-i(hy)-t-is = da', nda' + t-hy-t-ish = nda te hysh, da te besh] = ai qe dan. (me gr. e sotme do te qe: ''mirazo + na - beni - na - ine'' kur me shqipen perputhia eshte e plote).

-δε'κομαι - dhe'kome [de + ko-me = do + qe - be; -nga: ''de', de'o = du, dua = d - e(hy) = te hyi, te afroi, te mar = de, do, dua''], nga [δε'ω = de, do; dua, kam nevo'i] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greket jane: de, do, dua, prano'i, kam nevoi/ ma'rr, etj. Sikurse [δε'χομαι].

-δρα'μα - dhra'ma [d - ra(ry) - ma = te - ry - ba = ryn; ndoth; ndodhi/ te ryn, te ngarkohet, detyre; -me greq. e sotme do qe: ‘’na – bi - kani’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [δρα'ω] = dram, vepri'm/ ndodhi, ngja'rie/ veper teatra'le/ tragjedi'/ detyrim; detyre.

-δραματοποιε'ω - dhrama-to-pie'o [drama + te - pieo(bei); -me greq. e sotme do qe: ''drama + na - ka'no'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [δραματοποιο'ς] = bei dra'ma/ dramatizo'i diçka.

-δραματοποιο'ς - dhrama-to-pio's [drama + te - pi - os = drama + te - be - eshte], nga [δρα'μα + ποιε'ω] = ai qe ben dra'ma per tea'ter. (fiala eshte shqip, me gr. e sotme do te qe: ''drama + na - kani - ine'').

-δριμυ'ς - dhrimi's [d - ri - mi - is = te - ry - be - ish = qe ryn, qe deperton, qe hyn, qe ryn, qe futet; -me gr. e sotme do qe: ''na - bi – kani - ine'', asni perputhie, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], thon [α'γνωστη - pa niour orgj.] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: depertu's, i mpret, i holl, çierres/ die'ges/ i hidhur/ i mprehte; me mai, me teh te mpre'hte; i eger, i ashper, i rrembyer, depertus/ ietsor, i gjall/ i nxet, dieges; nevrik/ i afte, i zo'ti.

-δρο'μος - dhro'mos [d - ro(ry) - mo - is = te - ry - bo - ish = ryn, ecen para, udheton; vrapon/ ryn, sulmon, futet; -me gr. e sotme do qe: ''na - bi - kani - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon nga [δραμει'ν(nga: θε'ω – te’-o, ose: τρε'χω – tre’ko)] = vrapi'm/ vend per vrapim/ she'sh/ ndeshie, gare; luftim/ ndeshie ne rruge/ udhetim/ stadiu'm/ rruge, u'dhe/ rruge(piste) ne stadiu'm.

Εε
-ει'ρων - i'-ron [i(ish) + ryn = ryn, çpon; ngacmon; pyet], thon [αβε'βαιη - jo e vertetu] = ai qe ironizon, qe te tiera mendon dhe te tiera thot, ai qe tall/ talles; mashtrus/ ngacmus.

-ειρωνει'α - ironi'-a(ashte) [tallie; çpim(ryn), ngacmim - a] = tallie/ ben sikur s’di gje per diçka.

-ειρωνευτη'ς - irone-uti's [ironi + u(hy) - t - ish; -me gr. e sotme do qe: ''ironi + bi - na - ine'', perputhia si kudo eshte vetem me shqipen] = ai qe ironizon(tall, shpon, ngacmon)/ ai qe ben sikur s'kupton.

-ε'ρχομαι - e'r-kho-me [hyr - qe - me(be) = hyi, shkoi para/ hyi, futem; -me gr. e sotme do qe: ''bi - pu - kano'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon [αβε'βαιη - e pa sigurt, -thon ndoshta nga *hε'ρ-χο-μαι] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: udhetoi; vi'; shkoi diku/ vi' per ndim/ fus ne men diçka/ udhetoi me anie/ jam, ndodhem/ ndoth/ dal; lind; kriohem/ bashkbisedoi me dike/ perplasem me dike/ hyi ne diçka te pa niofur/ ndeshem(luftoi) me dike/ rritem, zmadhohem/ dua, dashuroi/ provoi diçka/ perqendrohem ne diçka.

-εσχατι'α - es-khati'a [1- es + ka - t - i(hy) - a = eshte + qe - te - hy - a = qe hyn = mai, kre/ kufiri; -2- es(hysh) + ka - te - a = hysh + qe - te - ish = qe hyn = mai, kre/ kufiri; -ne se do e zberthenim spiegimin ''1'' me
greqishten e sotme do qe: ''ine + pu - na - bi - ine'' asni perputhie, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ε'σχατος] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: mai; kre; fillim, hyrie/ kufiri i ni vendi/ piesa me e lart, maia e ni mali.

Ζζ
- ζαπληθη'ς - za-plithi's [za + plot - is = plot za(zë)], nga [ζα + πλη'θος(= pli'tos = plit, plot, shum)] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret grek jane: shum popull(turm; plot)/ i zeshem, ze lart, za plot(plit), i zhurmeshem, zhurm plot. [ktu (j)epet ne perkthim ni kuptim i paster shqip te dy fialve ''za'' dhe ''plit = plot'', fial qe sot i ka ne perdorim vetem shqipia].

-ζηλοτυπι'α - zilo-ti-pi'-a [zili + ti - pi - i(hy) - a(ashte) = zili + te - be - hy - a; -me gr. e sotme do qe: ''zili + na - kani - bi - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [ζηλο'τυπος] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: zili, hyrie e zilis.

E kemi then qe ne hyrie, se shkrimet me te zeze te çelur jane perkthimet e dhena nga vet gjutaret greke.

-ζηλωτη'ς - zilo-ti's [zili-t-ish = i zilis-te-ish] = ziliqar, qe te hyn zilia, ai qe nuk e do ta shikoi tietrin me mir se veten.(me gr. e sotme do te qe: ''Zili + na - ine'’, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen).

Ηη
- ηγεμω'ν - igjemo'n [i-gje-mon = hy-qe-bon = hyn, shkon para, udheheq rrugen; eshte kreu, eshte maia (qe hyn i pari, qe udheheq); -me greq. e sotme do qe: ''bi - pu - kani'', perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ηγε'ομαι] = ai qe udheheq/ ai qe tregon rrugen duke shkuar vet perpara/ udheheqes, komandant ushtarak/ kreu.

- ηγε'της - igje'tis [i - gje - t - is = i(hy) - qe - te - is = hyn, shkon para, udheheq; eshte kreu(maia) qe hyn i pari; -me gr. e sotme do qe: ''bi - pu - na - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [ηγε'ομαι] = udheheqes/ komandant; igje'ti; pri's(prijs).

Θθ
-θεατρικο'ς - theatr-i-ko's [theatr - i(hy) - k - os = theater - hy - q - ish; -me gr. e sotme do qe: ''theater - bi - pu - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [θε'ατρον] = aio qe lo'zet ne tea'ter, aio qe imito'het.

- θρυ'μμα - thri'mma [thri'ma = theri'me, theri'me buke, etj (eshte edhe ne fialorin e sotem grek, por ne perdorim eshte vetem ne shqip); -nga: ''the - rin - ma = te - ryn - ba = e imet; qe hyn/ e ry, e ndar''], nga [θρυ'πτω] = copa, therime; mbetie te ni thyerie apo shkatrrimi.

Ιι
-ιατρο'ς - iatro's [iat - ro - os = iet - ry - eshte = te ryn ne iet, te siell ne iet, te sheron, te kuron; -ku: ''iat = iet = i - at = hy - asht = hyn, levis; (j)eton''], nga [ια'ομαι = ia’ome = ie(t) – o – me = iet – hy – be = te hyn ne iet, te sheron] = doktori, mieku; qe sheron, qe lehteson dhimbien; qe te ri ne iet(qe te ry ne iet).

-ι'πταμαι - i'ptame [ip + t - a(hy) - me = ip(= hip, lart) + te - hy - be = lart - hyi(= shkoi) = fluturoi; -nga: ''ip = i - p = i(hy) - be = hyn; ngrihesh lart''; -me gr. e sotme do qe: ''pano + na - bi - kani'', asni perputhie, perputhia si kudo esht vetem me shqipen] = fluturoi.

Konkluzioni: Siç e pate nga gjith fialet qe zberthe’en ne fialorin e bere, zberthimi i greq. lashte be’et vetem me shqipen dhe aspak me greqishten e sotme qe eshte e perzi me te adhurit nga Lindia e Mesme dhe se parimi i ndertimit te fialeve eshte i bazu mbi foliet shqipe ‘’i, in, ir; ri etj’’ te ndertu kto me gjith lloiet e zanoreve per te rrit ndryshimin midis fialeve, qe fialet te (j)en te dallushme nga nira-tietra, gje kio e pa zbulu nga gjutaret deri me sot. Sigurisht jo gjith fialet e greq. lashte perputhen me shqipen e sotme, por se zberthimi i tyre be’et vetem me shqipen dhe aspak me greqishten e sotme.
Ne librin ‘’E verteta/ kush ini ju grek...?’’ do gjeni zberthimin e shume fialeve interasante qe i perdor gjith bota dhe qe kan kuptim vetem ne shqip

Fjala e Lire - Free Speech

KRIJUESIT FORCË E MENDIMIT INTELEKTUAL DHE E LUMTURISË SË NJERËZIMIT

2016-05-03T08:10:00.000+01:00

Sejdi Berisha: Trirema e Poezisë Joniane

| E Enjte, 01.10.2015, 08:53 PM |

R e p o r t a zh

Sejdi BERISHA:

Nga Manifestimi Tradicional Ndërkombëtar Poetik “Trirema e Poezisë Joniane” në Sarandë, që u mbajt me 25, 26 dhe 27 shtator 2015

KRIJUESIT FORCË E MENDIMIT INTELEKTUAL DHE E LUMTURISË SË NJERËZIMIT

Tanimë, qyteti i Sarandës për çdo shtator jeton e frymon me letërsinë, me poezinë dhe vargun poetik, i cili prej viti në vit po i forcon hallkat kulturore dhe letrare jo vetëm në mes krijuesve të trojeve shqiptare, pra të Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë, Luginës së Preshevës, të Malit të Zi dhe diasporës, por edhe me krijuesit dhe vlerat letrare të vendeve të tjera, si Italia, Spanja, Greqia, Maqedonia, Mali i Zi, Bullgaria etj. Dhe pikërisht kjo formë e tubimit dhe e bashkimit të krijuesve dhe poetëve, ka bërë që të afirmohet edhe më shumë poezia kombëtare dhe ndërkombëtare në vendin tonë, në Sarandën e vlerave shpirtërore, kulturore, historike dhe turistike. Kjo është edhe forca intelektuale, e cila gradualisht po kontribuon dhe shton peshën e vlerës krijuese poetike, si fuqi e veçantë e njeriut dhe e inteligjencës, që njeriun e shpie përpara, e fisnikëron dhe bën faktor të unitetit, të shkrirjes së dallimeve dhe kontradiktave të cilat kanë penguar dhe pengojnë zhvillimin e mirëfilltë të njerëzimit. Me këtë forcë specifike sikur përputhet edhe mendimi i Mahatma Gandhit: “...Botës duhet kujtuar se nuk ka gjë më të butë se uji, por forca e tij thyen dhe shkëmbinjtë më të fortë”! Kështu është edhe fuqia e mendimit dhe këndimit poetik dhe shtrirja e peshës së mesazhit letrar.

Dhe për të gjitha këto që të bëhen realitet, në Sarandë tani e nëntë vite angazhohet Klubi i Krijuesve Jonianë, të cilit i prinë krijuesi i mirëfilltë por lirisht mund të thuhet edhe i veçantë, Agim Mato e i shoqëruar nga njeriu i palodhur i letërsisë, poeti, Timo Merkuri.

___________

Në Sarandë, me 25, 26 dhe 27 shtator 2015 u mbajt Edicioni i IX-të i Manifestimit Tradicional Ndërkombëtar Poetik “Trirema e Poezisë Joniane”, në të cilin morën pjesë afro pesëdhjetë krijues e poetë nga Shqipëria, Kosova, Lugina e Preshevës, Maqedonia, Spanja, Italia, Mali i Zi dhe Greqia. Gjatë këtyre ditëve përveç që u prezantuan poezitë e poetëve të këtyre vendeve, u mbajt edhe “Akademia letrare” e “Triremës Joniane” në të cilën u prezantuan gjashtë tema kushtuar zhvillimit të vlerave të poezisë nga kënde të ndryshme, që për herë të parë u iniciua në Sarandë nga ky klub krijuesish.

Së pari, manifestimin letrar dhe akademinë e përshëndeti Kryetarja e Bashkisë së Sarandës, znj. Floriana Koka, e cila vlerësoi këtë manifestim kulturor dhe poetik dhe uroi mbarëvajtjen e kësaj ngjarjeje.

Madhështia e qytetit të Sarandës

Akademia nisi punën me prezantimin e krijuesit të mirënjohur, prof. Fatmir Terziu, I cili jeton dhe vepron në Londër, që bënte fjalë për poezinë në hapësirën Joniane, dukuritë dhe karakteristikat. Pastaj u lexua referati i poetit Sadik Bejko me temë: “Sfidat e poezisë së sotme”, ku analizohet poezia e cila kultivohet brenda territorit të Shqipërisë në njëzetë e pesë vitet e fundit. Mandej, prof. Anton Nikë Berisha nga Universiteti i Kalabrisë u prezantua me kumtesën “Zërat e sotëm poetikë tek Arbëreshët e Italisë”. Ndërsa, Zejnepe Alili Rexhepi, nga Universiteti Publik i Tetovës u prezantua me kumtesën: “Gjurmë të letërsisë shqipe në Maqedoni”, e në vazhdim të punës së akademisë poetike, prof. Dhori Q. Qirjazi, nga Universiteti i Selanikut, u prezantua me temën “Letërsia kufitare, poezia e minoritetit grek në Shqipëri”, kurse në fund, poeti Petrit Ruka, u prezantua me temën: “Çfarë mund të mësojë letërsia shqipe nga folklori brilant i Labërisë”.

Manifestim letrar me vlera shumëdimensionale

Kur u nisëm nga Kosova unë, Prend Buzhala, një krijues i mirëfilltë dhe i palodhur jo vetëm i letërsisë dhe Hasan Hulaj, nipi im, i cili është një intelektual i përkryer, por që ka dëshirë të flaktë edhe të përcjell krijimtarinë time dhe ta shijojë krijimtarinë poetike dhe letrare, e dija se në Sarandë do të takohem me shumë krijues e poetë nga shumë vende e vise, më të cilët përveç që do të forcojmë miqësinë reciproke, do të kontribuojmë që të këmbejmë përvoja nga krijimtaria letrare, por edhe nga zëri dhe mesazhi që ka poezia. Dhe, ashtu edhe ndodhi. Së pari, u akomoduam në “Bougainville Bay”, kurse më vonë ishte momenti i rëndësishëm, ai i takimit me krijuesit poetikë, që dëshmonte për peshën dhe rëndësinë e kësaj ngjarje poetike dhe kulturore me peshë kombëtare mbase edhe ndërkombëtare.

Pastaj, në ambientet e restorantit “Nertili” filloi pjesa e parë e orës letrare, ku me poezitë e tyre u prezantuan poetët dhe poetet: Guzeppe Napolitano(Itali), Angela Giandi(Itali), Gema Bocardo(Spanjë), Natalia Kapodistria(Greqi), Yanis Yfantis(Greqi), Olivera Docevska(Maqedoni), Fatmir Terziu(Londër), Beatriçë Balliqi (Tiranë), pastaj, Petrit Ruka, Sazan Goliku(Pandeli Koçi), Ilirian Zhupa, Zejnepe Alili Rexhepi(Tetovë), Sami Velçani, Riza Braholli, Natasha Xhelili, Vangjel Zafireti, Andrea Zarballa, Flora Brovina, Bardhyl Maliqi, Dashamir Malo dhe Agim Mato.

Ishte një mbrëmje e mrekullueshme letrare, e cila u përcoll edhe me disa pika muzikore nga nxënësit e shkollave të Sarandës. Pastaj, në mbrëmje na del kohë për të zhvilluar biseda edhe për gjëra të ndryshme, duke filluar nga letërsia e deri tek problemet krijuese dhe ato që e preokupojnë vendin dhe kombin.

Takohem me kryetarin e Klubit të Krijuesve Jonianë, z. Agim Mato, i cili me qëndrimin e tij prej njeriut stabil dhe të mendjes së thellë, më dëshiron mirëseardhje. Dhe nuk e vonova shumë sepse duhej të takohej edhe me mysafirë të tjerë. Pastaj, takoj krijuesin çam, z. Hekuran Halili, me të cilin tani ka sa vite që njihemi, kur kisha shkruar për librin e tij me poezi, “Unë-njeriu” të botuar në vitin 2007. Biseda me këtë krijues përfshinë, çfarë tjetër përveç se letërsinë, fatin e njeriut, të kombit dhe atdheut... Dhe, takimet e shtrëngimi i duarve nuk kishte të ndalë, që padyshim ishte pjesë e madhështisë së kësaj ngjarje me peshë e me rëndësi pse jo edhe historike për poezinë dhe letërsinë. Takohem edhe me mikun dhe krijuesin e palodhshëm dhe shumë alegro, z. Timo Merkuri, i cili edhe në takimet e vitit kaluar më kishte lënë një mbresë të ngrohtësisë dhe temperamentit të njeriut me zemër të madhe dhe të çiltër. Pastaj, takohem edhe me krijuesin dhe punëtorin e palodhshëm të letërsisë, të vlerave shpirtërore dhe kombëtare, z. Fatmir Terziun, i cili jeton dhe vepron në Angli. Bisedojmë për gjithçka, për “Fjala e lirë” , portal që e drejton ky njeri vital, edhe për gazetën Albanian News, të cilën po ashtu e drejton vetë në Londër. Nuk na mbesin së paku pa i përmendur edhe shumë çështje dhe probleme me të cilat ballafaqohet letërsia, kombi dhe atdheu por edhe ne krijuesit... Ishte kënaqësi të takoheshe me njerëz të tillë, sa që kur shikuam orën, kishte ikur bukur shumë kohë e asaj nate të 25 shtatorit 2015.

Moment nga ora letrare në ambientet e Bashkisë së Sarandës

Butrinti, Muzeu i qytetit, galeria e artit dhe Kalaja e Lëkurësit ishin cak i lëvizjes së poetëve

Të nesërmen, ishte një program i ngjeshur, i cili dëshmonte për rëndësinë e manifestimit “Trirema e Poezisë Joniane”. Mirëpo, koha me nga pak shi Sarande, pak nga ndërroi itinerarin. Nuk e realizuam pjesën e dytë të orës letrare, që ishte planifikuar të bëhet në Amfiteatrin e Butrintit. Por këtë e bëmë në ambientet e Bashkisë së Sarandës, që edhe këtu u realizua me sukses dhe në një ambient të ngrohtë. Kësaj radhe, poezitë e tyre i lexuan poetët: Albina Idrizi, Vladimir Muça, Prend Buzhala, Zimo Krutaj, Afred Moholli, Rudina Çupi, Nehas Sopaj, Kolec Traboini, Agim Gjakova, Agim Vinca, Sejdi Berisha, Sabit Rrustemi, Ibrahim Kadriu, Nexhat Rexha, Agim Bajrami, Hekuran Halili, Alush Avduli etj.

Pastaj, pasoi edhe vizita Galerisë së artit “Galeria Art Saranda” dhe Muzeut të Qytetit. Me kureshtje dhe plot respekt vizitojmë ekspozitën e Ibdurrahim Buzës, Piktor i Popullit, i cili ka vdekur në vitin 1986, por pas vetes ka lënë një mori veprash-pikturash, që janë pasuri e artit dhe kulturës kombëtare. Ky piktor është një nga personalitet më të shquar të pikturës Shqiptare. Ai shquhet për stilin e tij origjinal që buron nga forca e talentit dhe karakterit sugjestiv, emocional në pasqyrimin e motiveve kombëtare, thuhet në mes tjerash në një prej katalogëve të kësaj galerie.

Pamje nga Kalaja e Lëkurësit

Dhe, në kuadër të kësaj vizite, me krijuesen dhe humanisten, znj. Flora Brovina, shmangemi në një tavolinë në kafeterinë afër galerisë, dhe, edhe pse na kishte lagur pak shiu, pimë nga një kafe dhe biseduam për shumë gjëra... Të ju them të drejtën, unë isha i interesuar që të di më shumë nga goja e saj për kohën që kishte kaluar në burgjet serbe, pastaj edhe për krijimtarinë e saj, e cila, rrjedhshëm si uji që përshkon lumin, m’i tregoi disa sekuenca nga koha në burg, pastaj, më shumë më rrëfeu për angazhimin e saj në vërtetimin me dëshmi të helmimit të nxënësve shqiptarë në shkollat ë Kosovës, ngjarje që atëbotë kishte tronditur botën. Më tregoi edhe për romanin e saj më të ri, i cili së shpejti do të dalë në opinion.

Shpejt iku edhe kjo copë kohe, por më begatoi me shumëçka!

Kryetari i Krijuesve Jonianë, Agim Mato duke hapur orën letrare

Tash, i “katrrisemi” autobusit dhe shkojmë te Kalaja e Lëkurësit, një fortifikatë dëshmi e kohës së vuajtjeve por edhe e qëndresës së njeriut tonë nëpër kohëra e periudha historie. Ishte një madhështi dhe begati jo vetëm me peshë historike por edhe gjeografike e turistike. Prej aty mund ta shihje si në shuplakë dore Sarandën dhe bukuritë e saj dhe të detit. Bëmë shumë foto për kujtim e për rrëfim, edhe pse edhe aty na përcillte një rigë shiu, e cila, të ju them të drejtën, më dukej e ngrohtë, e ëmbël dhe e dashur. Për shkurt hymë edhe në restorantin atraktiv që ishte aty. Edhe pse kërkuam nga një kafe apo pije tjetër, nuk na shërbyen fare. Ani, se ndoshta ai restorant i mirë bile edhe madhështor dhe atraktiv, është i dedikuar vetëm për turistët e huaj. Ani..., asgjë të keqe nuk ka. Bile, unë ashtu e mora.

Dhe, pastaj, me mbresat e mira nga Kalaja e Lëkurësit, zbritem rrugës së ngushtë e gjarpërore për në Sarandë. Arritëm tek restoranti ku duhej të drekonim. Edhe aty pasuan bisedat e debatet, të cilat forconin përvojat krijuese, forconin miqësinë, por forconin dhe afirmonin edhe vlerat krijuese, gjë e cila ende na nevojitet shumë e shumë... E pra, kështu e ka rëndësia e manifestimit “Trirema e Poezisë Joniane”!

Pas drekës, një pushim në dhomë ishte i mirëseardhur. Por nipi im, Hasani i cili kishte ardhur me mua, sikur ishte betuar se dajën e tij do ta shpie edhe në shumë vende historike të tokës shqiptare, pasi ishte larë pak në det, hyri në dhomë dhe mua e Prend Buzhalës na dha “ultimatum” që për pesë minuta të vishemi dhe të shkojmë në Butrintin e Lashtë. Ashtu edhe vepruam. Ikëm sa ora përgjatë rrugës me asfalt të ri duke kaluar nëpër Ksamilin atraktiv dhe arritëm tek Butrinti. Morëm biletat hyrëse dhe ia mësyem Parkut Kombëtar të Butrintit.

Një pamje nga ora letrare

Ishte kënaqësi dhe madhështi në të njëjtën kohë, që nga pak ma ngacmonte mendjen të përzier me dhembje. Në hyrje, si me padurim bëmë nga disa foto, kurse që të tre kishim dëshirë të qëndrojmë më shumë tek Amfiteatri i Butrintit, ku kishim planifikuar të mbanim pjesën e dytë të orës letrare të “Triremës Poetike Joniane”. Bëmë shumë foto, kurse mua më kujtohej vizita këtij vendi historik e antik në vitin 1980. Dhe, çfarë nuk më sillej në mendje. Kanë kaluar tridhjetë e pesë vite që nga ajo kohë e muajit gusht...! Por,... nejse. Nuk kemi vakt të ndalemi në këtë rrugëtim kohor, sepse na duhet shumë e shumë kohë...!

Prapë te Akademia Letrare në Hotel “Butrint” në Sarandë

Pasi vizituam Butrintin, tash nxituam që të marrim pjesë në Akademinë Letrare, që mbahej në Hotel “Butrinti”. Edhe pse nuk e dinim saktësisht se ku është ky hotel, pasi na treguan disa qytetarë të Sarandës, u drejtuam këmbë për atje.

Me ne tash ishte edhe krijuesi, Ibrahim Kadriu. Hoteli kishte qenë bukur larg, kurse mua më “provokonte” këmba e majtë dhe ma vështirësonte ecjen. Por, nuk është me rëndësi. Arritëm te Hotel “Butrinti” dhe u kyçem në punimet e Akademisë Letrare, e cila posa kishte filluar. Zura vend në një karrige, por i tërë trupi më ishte mbuluar me djersë, ndoshta pak nga rruga e ndoshta pak nga “pleqëria”!

Tash i dëgjuam dhe i përcollëm me kujdes të gjitha kumtesat që i theksuam më lartë.

Me kujdes përcillet çdo varg poetik

Ndërsa, kryetari i Klubit të Krijuesve Jonianë, Agim Mato, me rastin e hapjes së Akademisë Letrare, në mes tjerash tha: “Mirë se keni ardhur në këtë veprimtari të iniciuar për herë të parë nga Klubi i Krijuesve Jonianë. Shpesh, kur mblidhemi, diskutojmë për problemet e letërsisë që ende nuk kanë gjetur një përgjigje të saktë nga kritika jonë. Po bëhen njëzetë e pesë vjet kur jemi çliruar nga socrealizmi i ngurtë që i detyronte poetët t’i nënshtroheshin disa parimeve absurde, që e kanalizonin letërsinë në hullitë e propagandës. Por, tash poezia u çlirua nga kthetrat e propagandës, ajo u bë zëri i natyrshëm...” i kohës.

Ishte ky një mendim i qëlluar, që edhe sot, kujtoj se letërsisë kombëtare i nevojitet bashkimi dhe afirmimi më i madh i vlerave kudo që realizohen dhe krijohen ato. Nevojitet qasja e mirëfilltë pa dallim rajoni, qyteti apo vendi, sepse, kjo kështu si është, e pengon forcimin dhe afirmimin e vlerave të përgjithshme letrare dhe kulturore...!

Në fund të kësaj akademie letrare, prezantuesit e kumtesave u nderuan me penën e artë, të argjendtë dhe të bronztë.

Fatmir Terziu, fitues i Penës së Artë në Manifestimin Poetik “Trirema e Poezisë Joniane” në Sarandë(2015)

Me Penën e Artë u nderua Fatmir Terziu, me Penën e Argjendtë Albina Idrizi dhe Sadik Bejko, me Penën e Bronztë Sabit Rrustemi, Anton Nikë Berisha dhe Zejnepe Alili Rexhepi. Këto mirënjohje i ndau krijuesi nga Saranda, Timo Merkuri.

Me këtë përfundoi edhe Manifestimi Poetik “Trirema e Poezisë Joniane” në Sarandë, me shpresë dhe ambiciet se vitin e ardhshëm, Edicioni i Dhjetë Jubilar i këtij manifestimi do të sjellë risi dhe rezultate edhe më të mëdha, të cilat prej viti në vit edhe më fuqishëm do ta përcjellin mesazhin për afirmimin dhe zhvillimin edhe më të suksesshëm të poezisë dhe letërsisë, me theks të veçantë në trajtimin sa më të drejtë të kësaj fushe të rëndësishme nga të gjitha trevat dhe kudo tjetër që ajo kultivohet e krijohet.

Monumentet historike dhe kulturore janë ambasadorë të vlerave historike dhe kombëtare e kulturore

Në të kthyer për në Kosovë, sikur këmbët por edhe makina na drejtonin vetë për në Vlorë, në Qytetin e Pavarësisë. Qëndruam këtu për nja dy orë unë, Prend Buzhala dhe nipi im Hasan Hulaj. Dhe Vlora shqiptare dukej madhështore, ndërsa Shtëpia e Pavarësisë dhe shumë shtatore dhe përmendore jo vetëm të figurave historike por edhe kulturore, dëshmojnë për begatinë dhe thesarin që ka kombi e atdheu, që brezave të rinj u japin njohuri dhe mesazh për ta forcuar mendjen dhe arsyen për peshën e kombit dhe të atdheut të tyre. Edhe këtu bëmë shumë fotografi... Eh, le të na qëllojnë si kujtim, të cilat do t’i komentojnë nipat e ndoshta edhe stërnipat! Dhe pastaj ikëm për në Fier, pe më vonë për në Durrës, Tiranë dhe i afrohemi Rrugës së Kombit, që na mundëson arritjen më të shpejtë dhe komod në Kosovë, e cila është e dashur aq sa edhe Shqipëria dhe trojet tjera shqiptare...

Te burimi i “Syri i Kaltër”

Por, nuk mund të mos e përmend edhe kthimin tek Syri i Kaltër, kjo bukuri e madhështi e tokës shqiptare. Edhe pse binte shi, këtu kishin kthyer mori njerëzish për ta parë e shijuar këtë bukuri përrallore.

Nuk e di a ia kam qëlluar, por këtë reportazh do ta përmbylli me këto vargje nga libri im “Në lumë bie shi”: Është koha tash/Pa ne/Të mos marrin këmbë vitet/Sepse/Sërish do ngelemi/Duke ndritur legjendat...”...!

Krijuesit Sejdi Berisha dhe Prend Buzhala në Amfiteatrin e Butrintit

Sejdi Berisha, Prend Buzhala dhe Hasan Hulaj, gjatë një pushimi dreke në manifestimin “Trirema e Poezisë Joniane”

Shkrimtari dhe publicisti, Sejdi BERISHA pranë Lapidarit të Pavarësisë

Fjala e Lire - Free Speech

KTHEHU NEKTARINA IME!

2016-05-01T10:11:00.002+01:00

Vullnet Mato

KTHEHU NEKTARINA IME!

(Refleksion nga nostalgjia e një beqari.)

Nektarina, njëmijë lulesh,

sytë m’i ke lënë pa qiell.

Sill sërish mjaltin e puthjes,

Sill në jetën time diell!...

Mbeta zog, pa tjetër zogëz,

beqar në fole të shkretë.

Pika shiu, breshër kokërr,

bien mbi mua nga çdo fletë.

Eja, se jam plagosur keqas,

melhem shpirtit për t’i vënë.

S’më sheh syri grua tjetër,

gjithë fjalët, s’i kemi thënë...

Me puthjet e tua, s’u nginja,

si do ngopesha me nektar,

kur ti, flutur, Nektarina,

le vjeljen në lulnajën e parë?

Ndenje aq, sa rri një flutur,

mbi zambakun petale ar,

Me thumbin tek unë futur,

thithe pikat e para me nektar.

Pastaj ike bashk’ me erën

kapërceve dete, oqean,

të rrëmbeu dufi pranverës

në viset e globit pa anë.

Kur ishe vajzë, kur isha djalë,

në të kujtohet, kudo ku je,

mos harro ëmbëlsin’ e parë,

që dhash’ e bujarisht më dhe.

Ne u ndamë krejt rastësisht,

lamtumirë s’më përmende.

Ndaj në kujtime, çuditërisht,

ndjej aromën vajzëris tënde.

Eja, me fustan të bardhë,

si atëherë kur ishim të ri!

Të shkuarën, ta nisim radhë,

ti zhvish mua, un’ të zhvesh ty.

Unë të pres, si sot si nesër,

gjoks më gjoks për të frymuar.

Mos prit kot fundin e jetës,

të thahemi pleq të vetmuar!...

Fjala e Lire - Free Speech

SHEMBULL HISTORIK I MODERNIZMIT

2016-04-30T09:52:00.002+01:00

SHEMBULL HISTORIK I MODERNIZMIT

SALI LEKA

Kush të dojë bashkë me neve

Të gëzohet, të këndojë

Për ditlindjen e Velo Cfarkut

5 maj 1935, 5 maj 2016

80 vjet e 12 muaj

Punë shumë punë dhe jetë

Ashtu si dielli që hap muzgun e reve

Velo Cfarku shkëlqeu ndricoji

Si biri I denjë I Gjinovecit

Kush e ka obligim të flasi, të shkruajë

Ai që ka vullnet të këndojë vetë

Me fakte konkrete ta argumentojë

Austria e Stefan Cvajkut

Shqipëria e Velo Cfarkut

Vitaliteti I Velo Cfarkut

Me kontribut të madh për demokracinë

Me program të admiruar për letërsinë

Me mision të cmuar për gazetarinë

Velo Cfarku nuk përtojë, as hezitojë

Symbol eposik I humanizmit

Punojë u lodh shumë në gazetë

Në gazetën “Ushtime maleve”

Shembull historik I modernizmit

Model lirik I drejtësisë shëmbullore

Me të drejta të plota njerëzore

Redaksia ishte e komunizmit

Por Velo Cfarku mendimtarë guximtarë

Intelektualë I kulturuar si fanarë

Foli dhe shkroi në ballë të parë

Për të mirën e popullit shqiptarë

Velo Cfarku I talentuar gazetarë

Si person publik I problemeve I halleve

Si njeri mediatik për liri fjale dhe sociale

E quajtur në ato vite proletare revolucionare

Velo Cfarku fisniku I betuar I kristianizmit

Vlersoi artin, kulturën, letërsinë

Bashkoi dashurinë me lumturinë dhe harmoninë

Admiroi vullnetin, mirësinë dhe aftësinë

Bashkë me shokët e djalërisë dhe të burrërisë

Projektoi dhe formuloi progresin e industrisë

Për zhvillimin dhe pasurimin e Shqipërisë

Në diversitet me direktivat e partisë

Ejani bashkë të këndojmë

Me gajde dhe klarinetë të vallëzojmë

Edhe në 5 maj 2017

Me admirim ta festojmë

82 vjetorin e lindjes

E lindjes Velo Cfarkut

I biri I Sekulla besimtarit

Filizi I bardhë I altarit

Me shumë gëzim premtojmë

Se edhe në 5 maj 2018

Bashkë do të jemi duke kënduar

Bashkë do të vemi duke vallëzuar

Në Gollobordën e lartësuar

Me pyje e livadhe bleruar

Me vullnet e iradin do të lexojmë

Tregimet e Velo Cfarkut

Brilante, të mrekullueshme, të mahnitshme

Të dobishme flladike të shijshme

Aromatike si pjalmi nektarit

Ata letrarë që dijnë dhe kuptojnë

Të shkruajnë drejt si Velo Cfarku

Ata shkrimtarë që duan me bërë

Mirësi dhe mrekulli për cdo njeri

Të mendojnë, të veprojnë si Velo Cfarku

Me këngë të bashkohemi të tërë

Me betim të kontribojmë

Për letërsinë dhe fjalën e vërtetë

Se vetëm e vërteta na bën të fortë, të drejtë

Vetëm e drejta e vërteta

Na garanton jetë të ëmbël të qetë

Padrejtësia dhe e shtrëmbura ngecin

Si peshku në rrjetë

Gënjeshtrat na bëjnë të mangut, të shkretë

Trillimet e muzgin qiellin edhe kur nuk nxijnë retë

Por nuk dalin dot mbi diellin

Vetëm e vërteta ngjitet lartësohet

Gënjeshtra përpëlitet, gremiset, coptohet

Shkrimtari Velo Cfarku mua më ka njohur mbas vitit 1992. Unë e kam njohur Velon në vitin 1972 por nuk jam takuar, as kam biseduar se kisha shumë punë dhe probleme. Nga Gjinoveci, vendlindja e Velos, ishte shoku im jetik sublim Boris Ilo Koja, intelektual I nderuar, specialist I aftësuar, I kualifikuar, komunist I devotshëm, I admiruar. Boris Ilo Koja më ka ndihmuar dhe mbrojtur se unë isha me biografi të prekur fisnore. Boris Ilo Koja shokë me Sekulla Cfarkun, babai I shkrimtarit Velo Cfarku. Boris mendimtari dhe guximtari eposik, shoku fisnik me Gogo Nushin dhe Hysni Kapon, mua më kanë garantuar dhe mbrojtur në cdo situatë kritike. Edhe unë Borisin nuk e kam ndarë as një cast nga jeta dhe veprimtaria ime. Gjinovecin dhe Gollobordën, vendlindjet e Borisit dhe të Velos, I kam si vendlindja ime e dytë. Se unë kam lindur për së dyti por edhe për së treti për shkak të burgosjeve dhe persekutimeve të egra deri në pushkatim në ato vite të diktaturës makabre. Emrin e Borisit e kam shkruar në 25 tregime të miat të vërteta.

Unë kam shkruar 2554 tregime të vërteta, të mrekullueshme, të dobishme por nuk I botuan redaksitë e gazetave “Bashkimi, Drita, Zëri I Rinisë” dhe revista “Nëntori” në kohën e diktaturës mizoriste antinjerëzore enveriste-ramiziste.

Kur isha I mbyllur në burgun e skëterrit mizorist hetuesi më tha: E o shkrimtari Sali Leka, o tregimtari I ngjarjeve të vërteta por nuk I botojnë. Sali shkruaj sajime, shpifje dhe gënjeshtra ashtu si shkruajnë shkrimtarët e tjerë dhe I botojnë, të shpërblejnë, të nderojnë. Edhe neve nga burgu të lirojmë.

Edhe unë hetuesit I fola, I tregova: Jo, jo kurrë jo! Nuk shkruaj gënjeshtra, as shpifje të shtrëmbura por kam shkruar dhe do të shkruaj tregime të vërteta edhe sikur të qëndroj I burgosur 110 vjet, edhe mbas vitit 2025 të shekullit 21.

Kështu I premtova unë hetuesit në shekullin 20, shekull I tmerrit, I zhivës, I zeherit. Tani jemi në dekadën e dytë të shekullit 21 dhe e kam obligim të uroj Velo Cfarkun. Edhe 81 vite të jetë me gëzim, vullnet dhe admirim mbas ditës 5 maj 2016.

Unë shkrimtari Sali Leka me 107 libra por nuk I kanë lexuar injorantët, idiotët, mediokërit, urithkit, zgërdheckit por I kanë lexuar dhe I lexojnë mendimtarët e kulturuar, intelektualët e admiruar, fisnikët dhe humanistët e lartësuar, guximtarët dhe krenarët e betuar. Unë poeti dhe këngëtari lirik – erotik dhe eposik Sali Leka, shoku teuratik me Boris Gjinovecin, vital, kreshnik, Borisi besnik, shoku fisnik me Gogo Nushin, Hysni Kapon, Sekulla Cfarkun, babai I Velo Cfarkut. Bashkë të pandarë edhe në fotografi, si mendimtarë dhe guximtarë me kontribut për demokraci. Edhe unë nuk I ndajë por bashkë me Borisin, Sekullain dhe Torpo Markun, daja I Velos, në fotografi është dhe Mitro Koja, vëllai I Borisit.

Torpo Marku, Mitro Koja, Sekulla Cfarku, Boris Koja këta specialist të aftësuar, mendimtarë të kulturuar me kontribut të cmuar për Shqipërinë socialiste. Kështu quhej në shekullin 20, por as janë vlersuar, as shpërblyer.

Shteti I diktaturës mizoriste antihumaniste, antifetare dhe antidemokratike 45 vjet I ka përdorur shumë keq njerëzit e mirë, fisnikë, intelektualë të kulturuar, specialist të aftësuar dhe mendimtarë humanista.

750 intelektualë dhe specialist demokratë të dalluar, të admiruar, u burgosën, u internuan, u persekutuan egërsisht dhe akoma edhe sot emrat e tyre nuk shkruhen asgjëkundi por shkruhen emrat e të burgosurve ordinerë, spekullnatë dhe intrigantë të zgërdhecur.

Shkrimtari Sali Leka, intelektual dhe specialist modernist, progresist, ish I burgosur për letërsi, drejtësi dhe demokraci nga mizorizmi I egër I diktaturës.

Ish I burgosur politik për zhvillim dhe progres ekonomiko-demokratik bashkë me shokët e mi pa asnjë lloj pretendimi, as shpërblimi. Aq sa jam I gëzuar për epokën e demokracisë që sapo ka filluar jam edhe I preokupuar se janë shtuar njerëzit injorantë, zvaranikë të paditur dhe nuk e duan letërsinë, artin, as kulturën, as drejtësinë, as humanizmin, as demokracinë dhe modernizmin por duan kërdi, kaos dhe batërdi.

Do të jetë tragjedi katastrofike kombëtare nëse do të shtohen akoma më shumë njerëzit idiotista, zuzarista dhe mediokrista të zgërdhecur, të matufepsur pork am besim se do të pakësohen gjatë muajve të viteve 2016, 2017 dhe 2018.

TIRANË 1 Maj 2016

Fjala e Lire - Free Speech

BABA BAJRAM ÇERÇIZI

2015-12-10T11:54:00.003+00:00

BABA BAJRAM ÇERÇIZI

Përkujtimore, nga Luan Çipi

Secili, e ka me emër një baba të vetin. Edhe “Baba Bajrami” mund të ishte babai i ndokujt. Po nuk është vetëm kështu: Baba Bajrami, si rrallë tjetër, ishte babai i të gjithëve, po njëkohësisht dhe Baba Teqeje. Fjala baba për të, ishte një nderim, njëkohësisht, gradë fetare e sektit mysliman bektashi.

Ky Bajrami ynë, që ishte Dervish e më vonë u bë prelat fetar bektashi e Baba Teqeje, dikur ishte një qytetar i rëndomtë vlonjat, dy vjet më i madh nga unë dhe ishte me mua bashkënxënës në Shkollën 7 vjeçare “Ismail Qemali” në Lagjen Muradie të qytetit të Vlorës. “I rëndomtë”, them tani unë, po ja që Ai, u bë i “jashtëzakonshëm”, që nuk më del nga mendja, aq sa ka ditë që vizioni i tij më imponon ta kujtoj dhe të shkruaj sërish dhe posaçërisht për të:

Ç’është e vërteta edhe tjetër herë e kam përmendur në tregimet e mia Bajramin. Në një fragment nga libri im “NGA LLOGORAJA NË NIAGARË”, kur përshkruaj një udhëtim tej Llogorasë, kam shkruar:

“Si e lamë në krahun e majtë fshatin Qeparo, të vendosur në mal, kodër dhe fushë, qëndruam në Borsh, në një tjetër bukuri të rrallë të Rivierës Shqiptare. Ujëra të shumtë, ardhur nga mali, aty, ndenë kollonatat e një lokali tregtie, përplaseshin me njeri tjetrin dhe me muret e një rezervuari dhe shpërndaheshin në qindra stërkale, që, po t’u afroheshe, të jepnin një freski, sikur të depërtonin lehtësisht në trup, të futeshin në mushkëri, në gjak, në shpirt e të shtonin jetën. Pastaj, ujërat vareshin fushës së mbjellë me agrume dhe sikur, shuheshin të derdhura të qeta, në detin e pa fund.

O, se ç’kënd i qetë ndenje e pushimi, i mrekullueshëm, i paparë, mund të bëhej atje poshtë: plazh nën agrume, pikturë natyrore me përzierje ngjyrash: e katërta e detit, grija e rërës së detit, e gjelbra e fletëve të agrumeve dhe ullinjve, e verdha e kokrrave të pjekura të protokolleve, limonëve dhe qitrove, e zeza e kokrrave të ullinjve të pjekur.

Por, jo! Edhe kjo bukuri ishte “zonë e ndalueme“ ushtarake, kufitare. Atje kishin vendosur një kamp përqendrimi të burgosurish ordinerë, që vuanin dënimin dhe bënin punë të detyruar në agrumishtet. Po, pse nuk mund të gjendej një vend tjetër për kamp pune e përqendrimi? Ata, që thyenin normat e moralit aktual të shoqërisë, në se i kishin thyer vërtetë, pse duhet të izoloheshin e të ruheshin këtu, pse duhet pikërisht ata ta gëzonin këtë bukuri të rrallë? Nga ana tjetër, si mund të shijohej kjo mrekulli e natyrës dhe të merrje kënaqësi shpirtërore, në shoqërinë e meshkujve të dënuar, të lidhur me pranga dhe që hanë vetëm çorbë kazani?

Megjithatë, kam dëgjuar nga protagonisti kryesor i ndodhisë së më poshtme, vite më vonë, se dhe të burgosurit inspiroheshin nga ky mjedis i perëndishëm. Ata, hera herës, i harronin dhe u dukej se çliroheshin nga vuajtjet dhe prangat. Aty përpiqej të mbijetonte dhe një dervish i dënuar, i miri Bajram Çerçizi, me origjinë nga fshati Brataj i Vlorës, ish shoferi i Ahmet Myftar Dedejt, Kryegjyshit Botëror të Bekatshijëve. Pikërisht ky, Bajram Çerçizi ishte një burrë shumë interesant, trupmadh e i mençur, i dënuar për shkak të mbrojtjes së vendosur të pronës së Teqesë së tij. Krimi i tij ishte se, në territorin e Teqesë së vetë, kishte kapur dhe rrahur një vjedhës. Pra ky soj burri, që peshonte mbi 120 kile, veç të tjerave, këndonte shumë bukur. Dervish Bajrami shpesh herë, aty në kamp, i printe kolonës së të burgosurve. Të burgosurit, në njësh kolonë, dilnin nga fjetoret për në punë, duke kënduar, këngën melodioze të kolonës zanore të filmit “Stjenka Razini”. Në fillim këndonte solo, me atë zërin e bukur bas, dervish Bajrami, veshur me dollomanë e gjelbër të uniformës fetare bektashiane. Ai besnik i sektit të vetë, për të cilin ish sakrifikuar, nuk pranonte ta hiqte uniformën, megjithëse e pengonte, se i zgjatej deri të fundi këmbëve. Më pas, për shumë kohë, ushtonte i kombinuar kori i improvizuar, disa zërash, i të burgosurve të tjerë, për deri sa mbërrinin te fronti i punës së detyruar”.

Siç kuptohet nga përshkrimi i mësipërm, Bajrami, gjatë kësaj kohe, nga Drejtuesit e Tarikatit Bektashi, ende nuk e ka marrë gradën Baba edhe pse në popull, kështu quhej prej kohësh. Atë këtu e gjejmë në Burg, me dollomanë dhe brezin e mesit të një “Dervishi Bektashi” dhe që mban në kokë “tasin e gjelbër“ simbolik. Mësojmë gjithashtu për mbiemrin e tij (Çerçizi), me origjinë nga fshati Brataj i Lumit të Vlorës dhe për profesionin e tij bazë, si shofer. Mësojmë edhe se ishte trup madh, i gjatë, me peshë mbi 120 kg., trim dhe sy patrembur, interesant dhe i mençur dhe që këndonte bukur. Po, ç’duhet më shumë që një qenie njerëzore e tillë, të të ngulitet thellë në kokë? Për këtë arsye, prej vitesh, më ka shkuar mendja të rikthehem te kjo figurë e spikatur emblematike.

Në rini, pasi mbaroi Shkollën 7 Vjeçare në Vlorë, për nevoja familjare, Bajrami, mësoi “zanatin” e shoferit dhe u punësua në Parkun Automobilistik Vlorë. Djaloshi gjigant, që lexonte shumë dhe bënte hartime të bukura, po na ishte dhe me dhunti të spikatura vetjake: mbante mend dhe recitonte përmendësh dhjetëra vargje, veças thuajse të gjitha krijimet e Naimit. Si autodidakt mësoi gjithashtu me shkrim e lexim gjuhën italiane dhe ruse. Këto prirje, e futën me dashuri e respekt midis shokësh të mirë, që e rrethonin me dashuri kudo që vente, e sidomos ne kafenetë dhe këndet e qejfit të kohës, ku, pëlqente ahengun, rakinë dhe këngën.

Shpejt emri i tij i shkoi Kryegjyshit Botëror të Bektashinjve, Ahmet Myftar Dedei, që ishte edhe bashkëfshatar dhe i njohur personal me kolosin e mençur. Ai, e tërhoqi shpejt pranë vetes dhe e mbajti e edukoi gjatë, nga afër. Atje, në Selinë e Kryegjyshatës Botërore të Bektashinjve në Tiranë, Bajrami, plotësoi njohuritë bazë religjioze të Sektit Bektashi, mori gradën Dervish e më pas Baba, u mbajt si shofer personal i Kryegjyshit dhe më vonë kreu detyra drejtuese në disa nga teqetë bektashiane të vendit, të cilat ishin qendra historike mikpritjeje, bashkësi popullore dashurie dhe kuvendi paqësor dhe vatra atdhetarie.

Një grup oficerësh italianë që kishin ardhur si përfaqësues të shtetit të tyre, për të mbledhur eshtrat e italianëve të rënë në Luftën e Dytë Botërore në Shqipëri, patën rastin ta takojnë, kur Dervish Bajrami ishte Drejtues i Teqesë së Turanit (?). Ata, të pritur me nderim nga dervishi Shqiptar, u habitën me njohuritë në gjuhën italiane të Bajramit, dhe nga gatishmëria e tij për t’i ndihmuar, në lehtësimin e kryerjes së detyrës së tyre, aq sa shkruan posaçërisht për të, në gazetat italiane të kohës.

Rasti i “rrahjes së vjedhësit”, që përmendëm më sipër, tregon gjithashtu për zgjuarsinë dhe gjakftohtësinë e tij: I vetëm në Teqe, mendoj se i erdhi natën ndonjë “hallexhi”, apo myhib dashamirës. Në fakt ishte një vjedhës, që kur pa se u zbulua në flagrancë me sendet e vjedhura në duar dhe ai që po e ndiqte ishte një gjigant, iku me vrap dhe mendoi se shpëtimin do ta gjente, duke hipur maj një selvie të lartë në oborrin e Teqesë. Dervishi trupmadh nuk hipte dot atje maj selvisë, po ndenji pa lëvizur me orë poshtë saj, derisa hajduti nuk rezistoi më dhe zbriti e ra në duart e Bajramit, që duket nuk e mëshiroi shumë, derisa e rrahu paq. Ishte periudha e prishjes se objekteve fetare nga Shteti Komunist dhe ky fakt plotësues u përdor nga policia si shkak për ta burgosur Dervish Bajramin.

Në Burg, ai nuk pranoi ta zhvesh dollomanë, brezin dhe tasin, simbolet e tij të uniformës fetare, përderisa mori urdhër nga Kryegjyshi i tij i adhuruar.

Pas daljes nga burgu Bajram Çerçizi punoi sërish shofer, në Parkun Automobilistik të Mallrave Vlorë, me një automjet ”Skodë” me rimorkio me turi dhe kudo, në qendrën e tij të punës dhe në qytet, u nderua dhe u vlerësua si për dijet, njohuritë dhe kulturën e tij të gjithanshme, për punën plot dashuri e pasion, po dhe për fjalën e urtë, qëndrimin human dhe dashamirës. Edhe, pasi u martua dhe u bë me fëmijë, me gjithë se në moshë të shtyrë, ai u shqua edhe për korrektesën dhe kujdesin për ta, si një familjar i mirë.

Tregojnë për dhjetëra raste sakrificash dhe veprimesh humanitare e deri të çuditshme të Baba Bajramit: Ai e ngarkonte dhe e shkarkonte shpesh herë vet makinën e tij, duke punuar së bashku me punëtoret e ngarkim-shkarkimit; ai krijonte vet dhe shpërndante falas, barna të mjekësisë popullore, me efekte shëruese për veshkat, tensionin e gjakut etj.; ai, me ato shuplakat e stërmëdha të duarve, kryente masazhe, vendoste në vend dhe fashonte shpatullat, apo klavikulat dhe gjunjët e dalë nga vendi, duke dhënë ndihma urgjente mjekësore popullore të suksesshme. Ndërsa porositë, këshillat, konsultat dhe ngushëllimet e tij të urta, ishin mjaftë efikase, pa interes, të drejta dhe të dobishme për këdo.

Baba Bajram Çerçizi, ka vite që ka ndërruar jetë, po për vlonjatet, për shokët dhe miqtë e tij dhe për të gjithë ata që e kanë njohur, do ngelet i paharruar dhe me plot respekt e dinjitet.

Qoftë i përjetshëm kujtimi i tij!

Tiranë, më 10.12.2015

Fjala e Lire - Free Speech

LËVIZJA STUDENTORE DHE GREVA E URISË, E DHJETORIT 1990

2015-12-08T08:45:00.000+00:00

Fjala e Lire - Free Speech

Kujtime të një pjesëmarrësi:

LËVIZJA STUDENTORE DHE GREVA E URISË, E DHJETORIT 1990

Nga: Ing.Artan K. Tahiri

Bruksel-Belgjikë

1.Fillimi e demontratave studentore dhe pranimi i pluralizmit politik

Ne ate vit historik per demokracine shqiptare, kam qene student i vitit te 4-t te Fakultetit Inxhiniri Elektrike, ne Universitetin Politeknik te Tiranes.Tani, kur kane kaluar kaq vite ne emigracion, i kujtoj me krenari e dhimbje ato ngjarje te stuhishme. Keshtu, ne Tirane, ne grupe te vogla, prej kohesh “flitej” shume (thashetheme me karakter politik). Sidomos, nga vitet ’90-te, pati filluar me fort pakenaqesia ndaj rregjimit ne fuqi. Me kujtohet se ishim ne semestrin e pare te vitit te katert te asaj dege. Kane qene disa studente tek Artet, te cilet e paten kerkuar Hekuran Isain(ish-Ministri i Brendshem) per te sqaruar disa gjera. Edhe te ne paten ftuar Adil Çarçanin, kryeminister. Megjithse ky kishte premtuar se do te vinte, takimi nuk u be asnjehere!

Goje me gjoje, flitej per pakenaqes, kunder komunizmit, per ceshtje politike dhe per ndryshimet qe ndodhnin ne Lindje, sodomos ne Rumani. Mbaj mend se, pas ngjarjeve te ambasadave, morem vesh qe i kishin porositur profesoret tane: “Mos u acaroni shume me studentet! Se, po na u ngriten edhe keta, hajde e merru vesh pastaj. Ambasadat i sqaruam disi, se ishin: alabake, te papune, njerez te degjeneruar, te rruges, te prekur etj. etj., po studentet si do t’i perligjim?!”

Hekuran Isait, tek Artet, studentet i kishin drejtuar pyetje te ndryshme per çeshtje politike, situaten nderkombetare, po jo edhe shume, sepse ishte ende me zarar. Midis nesh, bisedohej per kopjet, miqesite, nderhyrjet, per gjerat teorike te panevojeshme, qe mesoheshin, po dhe per diplomat e vitit te fundit etj. Profesoret, me te cilet bisedonim diçka, hidhnin ndonje “kunje”, sipas rastit. Ndersa disa nuk reagonin, por dhe kishte nga ata, qe t’i “nxirrnin syte” per nje llaf te vogel!

Ngjarjet kryesore kane filluar diten e shtune, me 8 dhjetor 1990. Studenteve ne konvikte, kishte disa kohe qe u iknin dritat. Per kete gje, shpesh ata bertisnin, shanin, hidhnin llafe edhe “me zarar”(d.m.th., politike). Ate nate, atyre u iken dritat, siç thonin dhe nuk dihej shkaku i demtimit te transformatorit. Kishte rene (derdhur) pak vaj dhe studentet e hodhen çarçafin ne flake. Kjo ka ndodhur te ndertesa e konviktit te Inxhinierise. Pas kesaj, shpertheu transformatori. Atehere, kane dale studentet konviktore dhe kane filluar te marshonin permes ndertesave. Ata shanin dhe u therrisnin shokeve: “Hajdeni me ne, qe te protestojme!” etj.

Ky revoltim rinor ishte krejt spontan, pa ndonje qellim te veçante ose te paracaktuar.Te revoltuarit bertisnin, protestonin. Nderkohe, nje grup studentesh, jo shume, kane zbritur poshte, diku atje te Liceu Artistik. Pak me siper, ata i kane bllokuar forcat policore. Policia i ka kercenuar me pyetjet: “Çfare doni?” “Ku shkoni?”, “Kthejuni mbrapsht!” etj. Studentet protestues jane pergjigjur, se donin takim me Ramiz Aline. Keshtu, jane bere diskutime te ndezura te studenteve, me uniformat blu. Kane ardhur edhe studente nga Artet, sepse ishte nje pervjetor i Bitellsave. Me protestuesit ka qene edhe Azem Hajdari, student i Fakultetit Juridik, nga Tropoja.

Se fundi, policet u kane thene studenteve qe ta nxirrnin nje perfaqesi. Sudentet protestues kane caktuar nja 10 shoke, te cilet gjendeshin ne rreshtin e pare. Policia e sigurimsat i kane çuar ata te ndertesa e korpusit kryesor te Universitetit. Aty ishin mbledhur police, sigurimsa etj. Ne fillim u ka shkuar, me duket, Xhelil Gjoni, dore e fort e partise ne ato vite, por nuk e kane pranuar.

Ne oren 24.00 te nates ka shkuar aty vete Ramiz Alija. I ka pyetur studentet se çfare kerkonin. Po, ata flisnin ne pergjithesi, per provimet, buken, dritat etj. Pra, ishin kerkesa te karakterit te thjeshte ekonomik. Ramizit, ne fakt, nuk i kane shprehur ndonje gje serioze. Atehere, ai u ka thene protestuesve qe te shkonin dhe te pergatiteshin, per te treguar se çfare kerkesash kishin dhe pstaj do te takoheshin, ne ato 2-3 dite. Ky grup i perfaqesise se stuudenteve u kishin thene shokeve te tyre, te cilet prisnin, se po qe se nuk ktheheshin per 1-2 ore, d.m.th., I kishin arrestuar!?

Kete perfaqesi te studenteve, policia e kthyeu te shoket protestues. Kur ata arriten te shoket e tyre, te pakenaqur nga perfundim i takimi I zhvilluar me Ramiz Aline, protestuesit kane tentuar qe t’i çajne kordonet e policies dhe te marreshonin perpara. Siç na tregonin me vone ata, policet kane nderhyre egersisht, duke i goditur, me shkopinjet e gomes, duarve e kembeve, trupit e ku mundnin. I shynin e i perplasnin pertoke, bertisnin, shanin, godisnin me shqelma etj. Midis tyre kishte edhe shume vajza.

Pas kesaj kasaphane te vertete, studentet jane shperndare ne drejtim te konvikteve, pra qytezes se tyre, ku ndiheshin me te sigurte. Ndersa policia nuk e ka marre guximin qe te vershonte per atje.

Siç thashe me lart, kjo ngjarje ka ndodhur naten e dates 8 dhjetor 1990.

Me vone, per ta perligjur reprezaljen mbi studentet, eshte “shpjeguar” se ‘incidenti”, qe ka ndodhur, ka qene provokim i policies, sepse, gjoja, studentet ia paskane rrembyer pistoleten nje oficeri te uniformave blu!

Te nesermen, pra diten e diel, ne shkuam ne Fakultet. Na kishin thene se do ta zevendsonim nje dite mesimi, qe e kishim bere pushim per Festat e Nentorit. Shkuam atje, po aty nuk gjetem njeri. Sqaroj ketu, se une e kisha shtepine ne nje lagje te Tiranes dhe banoja aty. Na treguan, se çfare kishte ndodhur naten e mepareshme. Studentet konviktore nuk kishin ardhur fare ne Fakultet. Atehere, ne, tiranesit shkuam ne qytetin “Studenti”. Atje i gjetem shoket para mences, ku ishin mbledhur nje pjese e tyre. Ishin bere disa kerkesa ekonomike, te cilat i firmosem edhe ne, sepse gjithashtu ishim ne nje mendje me ata. Zienin diskutimet ndermjet grupeve te studenteve. Gjendja ishte mjaft e acaruar, per shkak te trajtimit barbar, qe policia u kishte bere studenteve, ate nate.

Ne kete situate, dikush shprehu mendimin qe te shkonim, ashtu siç ishim dhe te protestonim ne qender te kryeqytetit. U nisem. Ishim nje grup prej disa qindra studentesh. Zbritem nga qyteti i “Studenti”, duke u thirrur te tjerve, qe te bashkoheshin me ne, por erdhen fare pak. Ata rrinin neper dritare e na veshtronin. U nisem nepepr “Rrugen e Elbasanit”, ku po kalonin njerez te ndryshem, automjete etj. Ata habiteshin, pra nuk kuptonin se çfare po ndodhte ashtu?! Kur kaluam tek ambasadat italiane e franceze, ata na hapen dyert, por nuk u fut aty asnje student ose njeri tjeter. Vazhduam rrugen dhe na ndalen te Liceu Artistik. Policia na bllokoi edhe nga mbrapa. Qendruam aty dhe nisem qe te hidhim parulla, si: “Poshte burokratet!”, “E duam Shqiperine si Europa!” Nderkohe, kane mberriturar Lisien Bashkurti, ish-sekretar i Komitetit Qendror te Rinise dhe Skender Gjinushi, ish-minister i Arsimit dhe Kultures. Ata tentuan te flisnin, por nuk i lame!

Aty nga ora 13.00 e ca, ne stadiumin “Qemal Stafa” do te luhej nje ndeshje futbolli. Pritej qe te vershonin tifozat, te cilet, me gjase, do te bashkoheshin me ne. Prandaj, policia e shpejtoi aksionin kunder nesh. Sulmi agresiv i uniformave blu dhe civileve te sigurimit ka qene nga me brutalet, barbar, i pameshireshem. Ne, studentet demonstrues, te papergatitur dhe te pambrojtur, na kane ndeshkuar rende. Sidomos ata te kreut e kane pesuar keq. Ne fillim civilet e forcat speciale dhe pas tyre policet i qellonin studentet me shkopinjet e gomes, godisnin me grushta e shqelma, rrihnin, shtynin, perplasnin e rrezonin pertoke cilindo. Ata kalonin edhe mbi trupat e studenteve, te plagosur e pergjakur. Police te tjere rrembenin egersish studente e studente dhe i rrasnin me force ne makinat e tyre. Me tej, nje numer jo i vogel studentesh te plagosur, midis tyre edhe vajza, u shtruan ne spital.

Perballja ka qene beteje e vertete, midis forcave speciale e policise te pajisura me mjetet moderne bashkekohore dhe nesh, studenteve qe demonstronin ne menyre paqesore, krejt demokratike. Skafandrat e uniformave blu aty i kemi pare per here te pare. Gjate asaj kohe, sigurimsat filmonin nga dritaret e Liceut Artistik “Jordan Misja.”

Ne kete situate dramatike, ne kemi ikur neper fushen prane Ambasades Italiane dhe shkuam e u futem neper shtepite e lagjes, pjesa me e madhe e te cilave i kishin hapur dyert per ne. Por, pati edhe nga ata qe nuk i happen!? Me kujtohet se, me disa shoke, u futem ne nje shtepi. Aty nuk ndejtem shume, por dolem e qendruam ne korridor, sepse pame qe policia u ndal midis pallateve e nuk u fut neper shtepia. Policet, mbas pak kohe, u larguan dhe ne ikem prej andej. Te pakten, une ika nga ajo banese dhe shkova ne banesen time. Ndersa konviktoret u kthyen ne Qytetin “Studenti.” Pati edhe studente tiranas, te cilet shkuan te konviktet.

Ndersa une, me shokun tim Dritan Myftiu, me te cilin banonim ne nje lagje, u kthyem e qendruam ne shtepite tona. Natyrisht, qe prinderve u treguam per ate, qe kishte ndodhur me ne. Kjo edhe nga qe ishim grisur dhe bere tere balte, si nga rrobat e kepucet. Me kujtohet, se erdhi te ne Dritani dhe prisnim qe te na arrestonin. Ai tha, se me shume se burg, s’kishin se çfare ten a benin! Rrinim ne tension e prisnim ne dritare, se mos ktheheshin makinat te ne. Por, nuk erdhi askush. Babai im telefonoi dhe shkoi ne Fakultetin Histori-Filologji, ku ishte peda-gog.

Ne kujtim te kesaj ngjarjeje, vite me vone, publicisti Mujo Bucpapaj ka shkruar: “Aty rreth ores 13.00, me qene se nuk po vinte asnje pergjigje e sakte rreth kerkesave te tyre, studentet kane filluar ta humbnin durimin. Ata po provokoheshin haptazi edhe nga njerezit e sigurimit. Studentet, te irrituar, kane tentuar ta çanin gardhin e policeve, qe kishin perpara. Ky ka qene edhe çasti i perplasjes se vertete. Nepermjet nje radioje, eshte degjuar urdheri “Qelloni!” dhe ashtu ka ndodhur. Te paret kane qelluar civilet e sigurimit, me shkopinje gome, pastaj policet me uniforme dhe forcat speciale. Ka filluar nje masaker e vertete. Ne ate kohe, jane pare vetem trupa, qe binin per toke, shkopinje qe tundeshin ne ajer dhe sharje, qe vinin nga policet. Gjitheçka ka ndodhur ne pak minuta.

Pas kesaj dhune te papare, turma eshte shperndare, per t’u grupuar ne Qytetin “Studenti”. Siç dihet, ne kete beteje me policine jane plagosur shume student, perfshire edhe vajza! 7 studente u arrestuan. Siç thane shoket e tyre, ne rajonin e policise ishin rrahur, keqtrajtuar dhe fyer”. (Gazeta RD, “Heronjet vriten, fallsifikohet historia”, e merkure, 28 tetor 1998. Speciale, faqe 7).

Te nesermen, ne mengjes, shkuam perseri ne Qytetin “Studenti”. U mblodhem te sheshi kryesor. Tani ishim shume me teper, se me pare. Gjendja e jone ishte mjaft e tensionuar, per shkak te trajtimit barbar, qe na kishte bere policia, nje nate me pare. Aty nisem te organizoheshim. Filluan te vinin studente edhe nga fakultete te tjere. U krijua edhe tribuna. Aty nisen te vinin edhe pedagoge, te cilet flisnin nga tribuna. Nder ta, me kujtohet se ishin: Arben Imami, Gramos Pashko, Arben Demeti etj. Ne çdo rast, kur ndonje pedagog kerkonte qe ne te shkonim ne mesim, ai nderpritej me britma e fishkellima nga masa e studenteve.

Ne nje nga ato netet e stuhishme, ku gjemonte revolta e studenteve, filloi te bjere shi i rrembyer. Keshtu, ata qe ngelem aty, afer 100-200 veta, u futem ne mencen kryesore, afer sheshin. Aty kam qene me Dritan Myftiun e shoke te tjere. Me kujtohet mire, se ka hipur mbi nje tryeze, Arben Imami (pedagog tek Artet) dhe ka thene, midis te tjerash: ”... Kjo, qe po beni, eshte gje shume e madhe. Edhe sikur vetem nje person te shkonte qe te takohej me Ramiz Aline, ka rendesi. Sepse do ta marrin vesh, nga televizori edhe neper rrethe, se çfare kerkojne studentet. Per ju, thuhet, se jane nje grup studentesh te privilegjuar, qe as vete nuk e dine se çfare kerkojne dhe fjale te tjera, jo te mira…Pra, e mira eshte qe te shkojme ne takim”. Pas shume debatesh, u vendos qe perfaqesia jone te takohej me presidentin R.Alija.

Te nesermen nisen zgjedhjet per perfaqesine. Ne ate mengjes, pedagogu Arben Demeti ka thene: “Une jam pedagog dhe detyra ime eshte qe t’u them te shkoni ne mesim, por po ju them; “Haram e paçi, po shkuat! Vazhdojeni kete, qe keni nisur, sepse kjo eshte historike”!

Gjate atyre diteve, vertete te stuhishme, ne sheshin e Qytetit “Studenti”, i cili me vone u emrtua “Sheshi Demokracia”, hidheshi dhe shoqeroheshin ne kor parulla, si: ‘Poshte diktatura!”, “Liri-Demokraci!”, “ Hekuran-Sllobodan!”, “ Enver-Hitler”.Ne mitingjet, nga pjesemarresit e revoltuar, buçisnin kenget e vjetra atdhetare, si: “Se mjaft ne roberi, o moj e mjera, Shqiperi”, si dhe “Himni i Flamurit” etj. Nga te gjitha fakultetet u zgjodh grupi, qe do te shkonte ne takim me Ramiz Aline.(Ne ate kohe, ai ishte sekretar i pare i K.Q. te Partise dhe President i vendit). Ky grup, tashme, eshte i njohur, pasi eshte paraqitur shpesh here ne televizor, po ashtu, si dhe pikat e kerkesave, qe do te beheshin. Kane qene, afer 10-12 kerkesa. Ndermjet tyre, kerkesa me kryesore ishte lejimi i pluralizmit politik. Ndermjert atij dhe perfaqesise se studenteve pati debate. Perfaqesia ngulmonte ne kerkesen per pluralizmin politik partiak.

Ne, shumica e studenteve, pritem aty te sheshi yne, deri sa erdhen shoket tane nga takimi. Ata na treguan se, mbi bazen e kerkeses se tyre, pluralizmi u miratua nga Ramiz Alia. E deklaroi presidenti apo u detyrarua ai, nga kerkesat e perfaqesise se studenteve, nuk ka shume rendesi. Themelorja ka qene se, nga ai takim, ne Shqiperi u dekarua pluralizmi politik. Pas kesaj protestuesit, studentet e te gjitha shkollave te larta te kryeqytetit dhe populli i Tiranes, jemi shperndare.

Te nesermen paradite u organizua mitingu i madh, ne Sheshin “Demokracia” dhe nisen diskutimet, se si do te quhej: “Levizje” apo “Parti”. U tha se do ta quajnim “Levizja Sudentore Rinore”, por nuk kishte forcen e duhur, prandaj do ta quanim parti, per te cilen populli do te votonte, sepse ishte mesuar me parti. Keshtu, njeziri u vendos qe do te quhej “Partia Demokratike”. Kjo faze ka zgjatur ne 8-12 ditet e dhjetorit 1990.

2.Mbresa dhe emocione te thella, nga “Greva Studentore e Urise”

Nga fundi i janarit 1991, kane nisur protestat, qe synonin heqjen e emrit te Enver Hoxhes, qe mbante Universiteti yne. Ato zgjaten rreth dy jave dhe verehej se ra shume numri i personave, qe merrnin pjese. Ne keto kushte, u shpreh mendimi e te nisej greva e urise. U bene regjistrimet perkatese. Ne fillim, aty kane qene me pak se 100 veta. Kur shkuam te futeshim ne greve, pra ku isha edhe une, nga entuziazmi ky numer u rrit ndjeshem dhe arriti ne rreth 600-700 studente.

Diten e dyte te greves, aty erdhi ministri i Arsimit e Kultures, Skendr Gjinushi dhe sekretari i K.Q. te Rinise, Lisien Bashkurti.Ata deklaruan se ishte vendosur ne Byrone Politike, qe do te hiqej nga Universiteti, emri i Enver Hoxhes. Ne kete kohe, ne greve u futen edhe shume te tjere. Kur u njoftua me radio, se Byroja Politike nuk e miratoi propozimin per heqjen e emrit te tij, u kerkua qe ne te dilnim te gjithe nga greva e urise, perndryshej do te ndeshkoheshin rende. Ministri, ne ikje e siper, na kercenoi me cinizem, se: “Ne vendin tim, do te vijne: gjendja e jashtezakonshme, sambistet dhe tanket!?”

Pas daljes nga greva e urise, mesova se shoku im i ngushte i Fakultetit, Gjergji Malo, perkrahes i zjarrte i Levisjes Studentore, i shqetesuar per fatin tim e te grevisteve nga thashethemet, qe perhapte sigurimi, por edhe nga rrethimi ushtarak i nderetses sone, kishte shkuar ne shtepine time, ku takoi babain dhe tere shqetesim i kishte thene:

- Xhaxhi Kola! Gjendja e grevisteve eshte shume e rende. Flitet se sigurimi do t’i vendose ata para murit...! Shko shpejt dhe nxirre Artanin prej andej !”

Ndersa babai im, i cili i ndiqte me vemendje keto zhvillime, ishte pergjigjur:

-Gjergji ! Te falnderoj shume per lajmin. Por ti e di mire, se Artani eshte futur ne greve me deshiren e vet, si dhe miratimin tone. Ai, per kete, vendos vete. Mendimi im eshte se ai do te kete ate fat, qe do te kene edhe shoket e tjere greviste. Prandaj, Gjergji, qetesoju! Ajo, qe thua ti, vertete eshte kercenim teper serioz, por edhe eshte veshtire te behet. Ata, qe e kane ne dore kete pune(nomenkleatura komunist) mendojne edhe per kokat e veta!?

Sidoqofte, perpara nje presioni te tille psikologjik, pati edhe studente, te cilet u larguan nga greva e urise. Kjo, sepse eshte e njohur, qe kur diktatura i nxjerr kthetrat, nuk ben shaka. Njeherit, po shtohej presioni ushtarak. U vendosen kordonet, qe ishin sjellur nga shkollat e larta ushtarake, makinat luftarake renditeshin anes “Rruges se Elbasanit”, u shtuan uniformat blu, u pozicionuan edhe tanket etj. Pra, tensionet kishin arritur nivele shume te larta.

Pikerisht ne kete kohe, u mblodh populli i Tiranes, i cili na jepte guxim dhe perkrahje te zjarrte. Ate nate, ne(grevistet) kemi qendruar aty, ne mjegullen e terrorit, por te paepur. Te gjithe ne ishim te vendosur ne qellimin tone.

Siç ka pohuar me vone Sali Berisha: “Nje rol shume te rendesishem kane luajtur shkollat ushtarke, sepse u be nje perpjekje e hapur per t’i futur studentet ushtarke, kunder civileve. Ata, jo vetem kundershtuan, por thane; “Ne jemi me ata!”. Dhe, ajo ishte nje goditje shume e rende per nomenkleaturen”!

Gjate diteve te greves, siç e ndieja, por edhe e mesova me vone, ne ate turme mbeshtetese, qe gjemonte e lekundej si deti ne dallge, gjendeshin edhe prinderit e mi: mami me babin, motrat Valbona dhe Enkelejda, se bashku me shokun tim, Gjergjin; kusheririn e babes, Muratin, me bashkeshorte Katerinen dhe dy djemte e tyre, Arianin e Altinin; Niku Çomo, kusheriri im, nipi i Maqo Çomos (me Nikun ruaj nje fotografi, ku kemi dalur gjate diteve te greves). Prinderit e te afermit, te tronditur per fatin tim dhe te grevisteve te tjere, protestonin energjikisht, se bashku me masen e madhe te qytetareve te kryeqytetit.

Te nesermen, tere populli i Tiranes, si dhe te ardhur nga rrethet e vendit, mbushen sheshin tone. Turma u ngjesh rreth godines, ku ne ishim te ngujuar. Hidheshin parulla te ashpera politike kunder diktatures dhe udheheqesit Ramiz Alia. Degjohej parulla ‘Liri demokraci”, “ O Ramiz, o zagar!”, “Poshte Dinastia!”, “Poshte burokratet!” etj. Zemrimi i mijera e mijera qytetareve, urrejtja e tensioni kishin arritur kulmin.

Nxitje e madhe ne u be edhe telegrami i ardhur nga SHBA, ne te cilen emigracioni shqiptar atje ishte ne perkrahje te plote me greven tone.

Nga dritaret tona kemi pare, se turma e revoltuar eshte larguar per ne qender te Tiranes, me synim Bllokun e Udheheqjes(lagjia e mbyllur e udheheqjes se parties-shtet). Por, aty te ura e Lanes demonstruesit kane devijuar drejtim dhe vershuan ne Sheshin “Skenderbej”. Ne perleshje me forcat e rendit dhe ato ushtarake, turma e egersuar ka rrezuar bustin e Enver Hoxhes dhe, te terhequr zvarre, na e kane sjelle koken e bustit te diktatorit, aty perpara klubit, ku ne ishim ne greve.

Ne ato çaste edhe mund te dilnim nga ndertesa, ku ishin ngujuar. Rrethimi i nderteses sone nga policia ishte hequr. Po, jo, ne nuk dolem, pa u marre vendimi perfundimtar. Kemi pritur shpalljen e vendimit te Byrose Politike. Komisioni(delegacioni) yne bente takime me perfaqesuesit e qeverise dhe vinte e na tregonte, se çfare vendosej ne ato bisedime. Ne nje rast, komisionit tone i kishin vene disa kushte, te cilat i kishte pranuar. Kur u kthyen dhe na njoftuan, mbas diskutimesh te nxehta, ne nuk rame dakord dhe e shkarkuam komisionin. Por, per te mos lene shteg per opinionin se jemi perçare, e lame komisionin perseri, por pa te drejte per te vendosur per asgje, vetem te shkonte ne takime e te sillte mendimet, qe thuheshin atje.

Ne kete kohe, gjendja jone ka qene tejet e acaruar. Rreziku i vdekjes qendronte ne ajer. Nga dritaret shihnim kudo, rreth e rrotull, forca te medha dhe makina te shumta ushtarake. Per ta shtuar terrorin dhe friken, kishin sjellur edhe tanket. Diktatura po shterngonte rripat, hekurat po “nguleshin” me thelle ne mish. Tensionet ushtarake e civile jashte, por edhe brenda greves, kishin arritur nivele, qe nuk mbanin me. Ne, ndonese te rraskapitur nga uria, pagjumesia e debatet, e vazhdonim qendresen pa u lekundur aspak.

Morem vesh se ne kulmin e zemerimit, studentet jo greviste, pra jashte, nga rreziku per vdekjen tone, qe po rrezistonim, çmontonin krevatet dhe kembet e hekurta i ngrinin lart si arme. Ata pergatiteshin per perballje fizike me diktaturen. Ky ishte shpirti shqiptar i qendreses heroike te rinise studentore edhe ne kushtet e pabarabarta me kundershtarin. Kjo ishte ndihme e jashtezakonshme per ne, te ngujurit ne greve.

Siç shihnim nga dritaret, por edhe nga njoftimet, qe na sillnin komisioni i greves, gazetaret etj., mesuam se sindikatat kishin ngjitur ne shtyllen perballe dritareve tona mbishkrimin: “Neser minatoret e Valiasit fillojne greven e urise nen toke. Rrofshin Studentet!”.Tirana ziente. Qytetare te shumte, te ardhur edhe nga rrethet, protestonin. Ndersa prinderit tane, me qytetare te tjere, po pergatiteshin te hynin edhe ata ne nje tjeter greve urie. Hidheshin parulla:“Studentet jane heronje”, “Tirana eshte me studentet!” etj.

Ne kete atmosfere te perndezur, dikush nga ne, me letra shkroi ne xhamat e dritareve tona:“Faleminderit!”

Ne keto rethana, u mor vendim i Byrose Politike per heqjen e emrit te Enver Hoxhes nga Universiteti.

Vendosmeria jone, e perkrahur nga tere studentet dhe nga populli, doli fitimtare mbi erresiren. Dy kerkesat tona kryesore u plotesuan, valvola e zemerimit te masave u shkarkua, ne u lehtesuam dhe, ashtu te raskapitur, por fitues, dolem nga Greva e Urise. Te gjithe ne, me radhe, e puthem Flamurin Kombetar, siç beme, kur u futem ne greve. Rast i tille i ngjashem, nuk ishte pare ndonjehere ne historine e vendit tone.

Ndjeheshim te raskapitur: lodhja, uria treditore, pagjumesia, tensionet nervore, pse jo, edhe frika kishin lene gjurmet e tyre. Por, megjithate, ne ndjeheshim krenare per vendosmerine tone, per fitoren e arritur.

Kujtoj emocinet e fuqishme, qe kemi perjetuar, qe nga fillimi i kesaj ngjarje te paharruar ne jeten time. Ne hyrje per ne greven e urise, ne puthnim Flamurin Kombetar. Ishte vertet çast mallngjyes e krenar, qe perseritet ralle ne jeten e njeriut. Nga kjo u entuziazmuan edhe shume studente te tjere. Keshtu, u shtua shume numri i grevisteve. Kane qene edhe mjaft vajza. Ne nderim per Flamurin tone, duke e puthur e vene ate ne balle, e kemi mbyllur greven tone.

Ne greven e urise kane marre pjese djem e vajza, nga te gjitha rrrethet e Shqiperise. Nga pedagoget, me kujtohet, se kane marre pjese ne greve: Ylli Vejsiu, Omer Stringa e ndonje tjeter nga Fakulteti Ekonomik. .

Greva e urise ka zgjatur tri dite e dy nete(18,19 dhe 20 shkurt 1991). Na vizitonin, vetem personalitete, si (ministri, sekretari i komitetit qendror te rinise), gazetare etj. Çdo gje ishte ne mbikqyrje mjekesore dhe kontoll te eger policor. Greva e urise ka qene e vendosur ne ndertesen e Klubit “Studenti”, kati i dyte, ne Qytetin “Studenti” te Tiranes. Per çudi, ne kete ndertese me vlera historike, sot e kesaj dite nuk eshte vendosur, qofte edhe nje pllake perkujtimore, sado e vogel. A nuk eshte, vertete, padrejtesi ?!

Pas perfundimit te greves se urise kemi vazhduar mesimet. Sepse misioni yne ishte kryer me shume sukses. Ne, studentet iu kthyem jetes se zakoneshme te mesimeve. Por pati edhe mjaft te larguar jashte vendit. Por te gjithe, kudo qe ndodheshim, ndjeheshim krenare per misioni tone. Atdheu dhe koha do te mbeteshin deshmitare dhe mirenjohes per kete hap te vendosur e gjurmelenes, ne historine e zhvillimeve tona poltikoshoqerore, bashkekohore.

3.Jehona e vleresime per Levizjen Sudentore te vitit ’90-te

Per Levizjen Studentore te Dhjetorit ‘9O-te dhe “Geven e Urise te Studenteve” eshte folur e shkruar. Per me teper, kohet e fundit kane nisur marrshe urrejtje, sulm i organizuar ndaj kesaj levizjeje. Ne median e shkruar dhe ate elektronike po behen perpjekje per te hedhur balte mbi kete çast solemn te historise se zhvillimeve demokratike shqiptare, veçanerisht mbi roli e rinise stuentore, e cila e para ngriti flamurin e protestave per rezimin e diktatures enveriste ne vendin tone. Nuk eshte e re dhe e panjohur, se ne historine shqiptare nuk kane munguar klane te caktuara dhe individe, te cilet per interesat e tyre politike kane qene gati te mohojne edhe vlerat e spikatura, te ketij çasti-kthese ne historine tone kombetare.

Gjthashtu, dihet se kjo levizje studentore eshte perdorur gjeresisht nga forcat e ndryshme politike, sidomos nga Partia Demokratike. Pavaresisht nga shkalla e realizimit te idealeve te Levizjes Studentore, per mua, duke veshtruar nga largesia, ne kohe e hapsire, me duket se nuk eshte e drejte historikisht dhe objective, shkencerisht, qe te sulmohet kjo Levizje. Nuk mund te mohohet, se kjo ngjarje ka shenuan arritje te prekeshme e konkrete, te cilat e futen vendin tone ne rrjedhat e xhvillimeve demokratike, e nxoren ate nga izolimi, i hapen “dyer e dritare” ndaj Perendimit.

Levizja Studentore e Dhjetorit ’90-te dhe vazhdimi i saj me greven e urise mbeten gur kilometrike,piketa te zhvillimeve tona bashkekohore, drejte lirise se vertete, demokracise dhe emancipimit tone properendimor. Ketu mund te vecohen:

1. Permbysja e diktatorit Enver Hoxha, qe nisi me :

a)Rrezimin e bustit te tij, te vendosur dhuneshem ne Sheshin “Skenderbej”, simbol i urryer i diktatures. Studentet protestuan me parullat: “Liri-demokraci!”, “ Poshte dinastia!” etj.

b). Heqja e emrit te diktatorit nga Universiteti i Tiranes u be i mundur nga kerkesat e studenteve te ngujuar ne greven e urise dhe perkrahja, qe dhane sindikatet dhe tere populli yne.

2. Hapja e perspektives drejt Perendimit e SHBA. “E duam Shqiperine, si gjithe Europa!” ka qene nje nga parullat me te perdorura, gjate tere kohes se zhvillimit te Levizjes Studentore.

3. Shpallja e pluralizmit politik dhe themelimi i Partise Demokratike Shqiptare u shoqerua me hapat e para te shtypit pluralist, ne radhe te pare, te gazetes “Rilindja Demokratike”(RD).

4. Dhe jo vetem per studentet, por per mbare popullin shqiptar, nje nga fitoret me te medha, ne ate periudhe, ka qene mundja e frikes, shkulja e saj nga shpirti dhe zemra e njerezve, qe ishte rrenjosur perdhunisht te shqiptaret, nga diktatura e asaj kohe te vrazhdet e cinike(nenvizimi: A.T.).

Pavaresisht se diktatura nuk mund te qendrinte indiferente ndaj kesaj Levizjeje, ajo u plasi si bombe ne dore dhe ishte e pazonja qe ta ndalonte apo, aq me pak, ta mbyste ate.

Shkrimtari Blendi Fevziu, pjesmarres aktiv ne kete Levizje, midis tjerash, shkruan se: “...Levizja studentore e dimrit te vitit 1990, i dha fund... njeres prej diktaturave me te ashpra te Europes, e cila kontrollonte vendin qe prej gjysem shekulli, hapi... per Shqiperine, perspektive drejt Perendimit dhe ata tre muaj prodhuan klasen politike, qe e drejton ende Shqiperine”. (Libri “Pedestale pa statuja” Tirane, 2011).

Eshte e vertete qe nje “klase e re politike”, me emertimet si: demokrate, socialiste, republikane, socialdemokrate, demokristiane etj. mori frenat e drejtimit te Shqiperise, duke nisur me Partine Demokratike. Eshte po aq e pamohueshme, se kjo klase e re nuk i perligji plotesisht shpresat dhe idealet e Levizjes sone Studentor, pra i zhgenjeu rinine, demokratet, popullin.

Shqiperia vazhdon te mbetet vendi me i varfer i Europes, me papunesi te madhe, me emigracionin me te larte per numer te popullsise, me korrupsion galopant, krim te organizuar, me gjakmarrje, trafiqe njerezore, droge, aksidente, qe po marrin me shume jete njerezish, se lufta etj.

Ideali i studenteve per Europen, edhe mbas kaq vitesh, mbetet ende i larget. Keto deshtime e zhgenjime e kane burimin ne faktin, se pushtetin e rimoren komunistet dhe pinjollet e tyre. U menjanuan demokratet e vertete, qe nga Azem Hajdari dhe ashtu, “urte e bute”, me propogande demagogjike, asfiksuan PD-ne dhe vazhdojne te fallsifikojne historine e vertete te shqiptareve. Kjo gjendje eshte veper e ‘”lases se re politike”, te mbizoteruar nga komunistet, sigurimsat dhe pinjollet e tyre.

Publicistja dhe gazetarja Elida Bucpapaj, ne gazeten “Bota sot”, ne perkujtim te dhjetorit 1990, veren se: “Ne kalendarin e festave kombetare apo publike te SHBA, perveç Dites Kombetare te 4 Korrikut, kremtohen si te tilla edhe disa data te rendesishme: “Dita e Martin Luter Kingut”, per ndere te drejtave civile te njeriut; ”Dita e Falnderimeve” etj. etj. Te gjitha keto festa lidhen me ngjarje shume te rendesishme te historese se SHBA-ve, te cilat nuk duhet te mbeten te paharruara ne kujtesen e amerikaneve,... pa dallime partiake, etnie apo religjioni.

Edhe Gjermania ka dy data shume te rendesishme te historise se saj bashkekohore, qe jane: “9 Nentori, Dita e Rrezimit te Murit te Berlinit”...dhe 3 Tetori 1990, “Dita e Bashkimit te Gjermanise”, qe njihet edhe si “Dita Kombetare e Gjermanise”. Si Gjermania, data te tilla ka çdo vend i Evropes Lindore, qe e permbysi komunizmin dhe sot eshte integruar ne BE e NATO.

Keto data i ka edhe Shqiperia, por historianet e Shqiperise, duke abuzuar me profesionin e Herodotit, nuk i vene ne kalendarin e festave kombetare”. (Nenvizimi nga: A.T.) (Gazeta “Bota sot”, 14 dhjetor 2005, faqe.3).

Bruksel, dhjetor 2015

BËRTHAMA ENERGJETIKE E TOKËS PËRMBYS SHPËRTHIMIN E MADH

2015-12-04T08:58:00.002+00:00

BËRTHAMA ENERGJETIKE E TOKËS

PËRMBYS SHPËRTHIMIN E MADH

- Vështrim mbi Teorinë e "Tokës në Rritje dhe Zhvillim" prej transformimit Kozmik të Materies --

Nga Vedat Shehu

Nja dy fjalë

Bërthama e Tokës qenka burim energjie dhe përmbyska Shpërthimin e Madh! – Me këto fjalë do të shprehte habinë kushdo qoftë midis nesh, sapo të lexonte titulliin e këtij artikulli dhe autorin. Një shfaqje e tillë habie spontane shpreh, në mënyrë lakonike, refuzim, inferioritet dhe mosbesim ndaj aftësive të një autori siç jam unë, një gjeolog fushor i trojeve malore të Shqipërisë, që goxoj të përpilojë një teori të kundërt me teorinë e pranuar botërisht për bërthamën e Tokës dhe Shpërthimin e Madh, sidomos të plotësuar me përshtatjen e fakteve të zbuluara njëpasnjëshmërisht që nga themelimi i saj. Pavarësisht nga këto qëndrime shpërfillëse, teoria ime mundi të botohej (1988). Megjithatë, përshtatja e zbulimeve të reja gjithnjë e më të papritura të reja ndaj standardit teorik, vazhdon edhe këto 15 vjet te këtij shekulli. Rezistenca kundër pranimit të kësaj teorie ishte dhe është e natyrshme si vazhdë e mohimit të një interpretimi të ri, nëpërmjet deformimit të së resë brenda së vjetrës. Eshtë fakt, teoria e prejardhjes së Tokës dhe bërthamës se saj ishte dhe është njëra ndër teoritë që bënë revolucionin shkencor gjatë Rilindies Evropiane. Kështu, nuk ishte dhe nuk është e lehtë që kjo teori kaq e famshme, të ndryshohet, megjithëse zbulimet e reja në Tokë dhe kozmos tregojnë qarte se ajo e ka luajtur rolin saj të lavdishëm historik dhe është e domosdoshme ti nënshtrohet modifikimit, jo nëpërmjet përshtatjeve, por nëpërmjet rikonstruktimit të elementeve strukturorë të saj. Praktikisht, modifikimi që i kam bërë unë është fare i thjeshtë; duke nxjerre në pah faktet e mirënjohura, kam arritur në përfundimin që burimi i energjisë së brendshme të Tokës nuk mund të jetë në mbështjelljen silikate të gurtë të bërthamës, por brenda në strukturën e bërthamës. Ky përfundim dikton nevojën që të rikonstruktohen elementët përbërës të teorisë së formimit të bërthamës së Tokës. Autoriteti i teorisë standarde, i kudo ndodhur, stimulonte qëndrimin jo aq kundër argumentave të teorisë sesa kundër besueshmërisë së autorit duke shprehur kundërshtimin kategorik, pak a shumë, kështu: “Si dhe ku i gjeti forcat një autor i tillë të përballet me interpretimet e standardizuara për origjinën e berthamës së Tokës, të sistemit Diellorr dhe të pretendojë se mund të hedh poshtë Shpërthimin e Madh”?

Këtij qëndrimi që vë në dyshim konkluzionin shkencor të teorisë sime për bërthamën e Tokës, i jam përgjigjur dhe i përgjigjem thjeshtë, afërsisht kështu: “Për të riintegruar të dhënat dhe interpretimet e mëparshme që mbështeteshin tek standardi teorik, mua më orientuan dhe më dhanë forcë dy faktorë. Së pari, konstatimi se interpretimet e mëparshme të standardit nuk përputheshin me vrojtimet e mia reale në terren, dhe se përshtatja e zbulimeve të reja brenda në kornizën së interpretimeve të standardit bëhej artificialish. Së ë, Vlerësimi real që i bëja unë forcës së abstraksionit tim shkencor, dhe vullnetit konsekuent për arritjen e njohjes së objektivit të marre në studim dhe të bëja interpretimin përkatës në nivelin e dialogut për ndreqjen e ceneve e mangësive që shfaqeshin në adaptimin shabllon të fakteve të reja në konstruksionin e futur në kornizën e teorisë standarde.

Ceni i i madh i standardit, që konstatova unë, qëndron në përcaktimin e gabuar të burimit të energjisë së brendshme të Tokës. Fakt real esencial është ky, Izotopet radioaktive janë kaq të pakët në masën silikate të Tokës saqë energjia e nxjerre prej zbërthimit të tyre është krejt e pamjaftueshme për rolin që i jepet, nga standardi, në zhvillimin gjeologjik (shkakton vullkanet, tërmetet, copëtimin dhe lëvizjen e blloqeve të kores tokësore). Ky fakt më obligoi ti përvishem studimit për të gjetur shkaktarin e proceseve dhe dukurive gjeodinamike të brendshme, burimin e energjisë së brendshme të Tokës dhe pozicionin e tij, jo më në masën e gurtë së veshjes silikate, po sigurisht në bërthamë. Kështu nisa punëen sistematike qysh 15 vjet para publikimit. Sot, i njëjti konkluzion i arritur fillimisht shprehet në një nivel që i përket punës time të pandërprerë, krahas progresit të njohur gjatë këtyre tre dekadave.

Le të vështrojmë në vijim komponentët e Teorisë që i takojnë “Tokës në Rritje dhe Zhvillim” që ka për strumbullar bërthamën energjetike të Tokës.

Toka Mostër e Universit, Ja Pseja

Toka është mostër e universit në duart Tona. Me këte përcaktim real unë munda ti vështroj proceset dhe fenomenet e Tokës në lidhje te natyrshme me origjinenen kozmike të Sistemit Diellor, i cili është gjithashtu, për ne, nje mostër e yjeve te rendit të vet në Galaktikën tonë, ndërsa Galaktika jonë është një mostër ndër miliarda e miliarda galaktika brenda rrezes së arritur të vrojtimit prej rreth 46 miliard vjet dritë, po edhe galaktikave të hapësirës së pafundme matanë kësaj rrezeje vrojtimi.

Pra, unë duke u futur, për kureshtje, thelle në teorinë e formimit të komponentëve të shkëmbinjëve mbizotërues në Tokë, në tëresi të njejtë me komponentët e meteoritëve, deteve të Henes, kometave, pluhurit e copërizave të reve kozmike etj, arrita në përfundimin, që, proceset e brendshme të zhvillimit të Tokës, nuk mund të veçohen nga ato kozmike. Këtej, konkludova unë, procest e brendshme të zhvillimit të Tokës duhet të ishin objekt studimi i astronomisë dhe kozmologjisë. Ky kënd vështrimi më futi mua në boshllëkun e krijuar nga mënjanimi i proceseve të brendshme të Tokës prej proceseve kozmike.

Proceset e formimit te sistemeve diellore me yje e planet brenda galaktikës tonë janë të njëjta me ato të këtyre objekteve në galaktika të tjera dhe konfirmojnë unitetin energji-materie të universit; sigurisht, ujnitet me procese të njëjta bashkëveprimi e transformimi, por jo me shfaqje uniforme, sepse dukuritë e proceseve të njëjta janë në varësi të kushteve përkatëse. Konkretisht, Toka deferencohet nga planetet e tjerë, pavarësisht proceseve të brendshme të njëjta të trashëguara nga origjina e përbashkët. Kështu proceset që shkaktojnë dukuritë e Tokës janë të pashkëputura nga proceset kozmike të origjinës. Ketë e nxjerre në pah argumentimi im duke u nisur nga shkaku i gjenerimit të pandërpre të magmës qe pasqyrohet në formimin gradual, dhe rritjen e kores oqeanike midis kontinenteve, si dukuri që dëshmon procesin e rritjes së Tokës nëpërmjet transformimit të materies kozmike në energji dhe magmë apo lavë vullkanike.

Një thënie e mirënjohur thotë se “Nuk vlerësohet vera pasi ke pirë tërë fuçinë, por duke e shijur vetëm me një gotë si mostër”. Kjo thënie është orientim për të kuptuar dhe njohur gjërat me anë të mostrave përkatëse. Kuptohet, për të njohur funksionimin e transformimit të materies në gjithësi mjafton të njohim sesi transformohet materia në një planet të lidhur me yllin përkatës dhe yllin me galaktikën e vet. SI gjeolog, si studiues i planetit tonë, i ri-integrova, proceset e Tokës nën këtë këndvështrimi dhe gjeta se ato proces që çuan në formimin e Sistemit Diellor vazhdojnë në zhvillimin gjeologjik të Tokës dhe formulova konkluzionin: “Toka rritet e zhvillohet si pasoje e transformimit të materies kozmike brenda në struktuen e bërthamës së saj”.

Në këtë rast më duhet të nënvizoj se, në shpjegimet përkatëse të standardizuara, hasa në një arsyetim të bazuar në premisa sipërfaqësore. Nën kënd-vështrimin e logjikes shkencore, ky lloj arsyetimi do të na ngjante me mënyrën e të menduarit të një foshnje që sapo i bien në sy fenomenet e natyrës , si për shembull, për erën, një foshnje do të fkillonte të mendonte, afërsisht kështu: “Kur gjethet e pemëve s’lëvizin fare, s’frynë fare erë. Sapo lëkunden gjethet fillon era, sa me tepër lëkunden gjethet aq më e fortë bëhet era, kur gjethet ndalin së lëvizuri edhe era ndalet. Gjethet janë tregues i intensitetit të erës. Konkluzioni: Erën e shkakton lëkundja e gjetheve”. Nën këtë kënd vështrimi mund të vlerësojmë hipotezën e standardizuar për origjinën e Tokës, e cila ka për premisë anën e dukshme të jashtme të përbërjes së masës së gurtë silikate dhe origjina e saj supozohet kështu: “Kjo masë silikate është formuar si lëmsh aglomeratik i ftohët nga pluhuri dhe copërizat silikate të resë kozmike, mandej, pas nxehjes e shkrirjes tërësore, materiali më i rendë prej hekuri e nikeli ka precipituar si bërthamë inerte në qendër. Konkluzioni: Masa e gurtë e jashtme ka formuar bërthamën e Tokës”. Ky arsyetim bie prej vet strukturës së bërthamës dhe të dhënave të tjera të lidhura me të.

Në mënyrë të përngjashme arsyetohet edhe për Diellin. Nga masa mbizotëruese e atomeve të hidrogjenit (70%%), ndaj të heliumit pas tij (28%) dhe tej-mbizotruese ndaj të gjithë elementeve të tjerre të tabelës periodike (më pak se 2%), ka dalë konkluzioni se këtë përbërje ka e tërë masa e Diellit dhe se masa hidrogjenit të tej-stërngjeshur formon bërthamën. Protonet e hidrogjenit të kësaj mase shkrihen me njëra tjetrën dhe formojnë bërthama heliumi. Ketej gjenerohet energjia rrezatuese e Diellit. Ky reaksion krijon kushte për procesin e sintezës së bërthamave të të gjithë elementeve të tjerë të klasifikuar në Tabelën Periodike. Të nisur këtej, disa studiues e përshtatin këtë skemë teorike tek Jupiteri i mbuluar me një atmosfere gjigante hidrogjeni dhe heliumi afërsisht si në Diell. Këtej supozohet se, duke shtuar masën e vet, Jupiteri do të arrij madhësin përkatëse per procesin e nukleosintezës dhe do të bëhet Diell. Kur fakti, i konstatuar pas themelimit të standardit teorik, që Jupiteri gjeneron valë elektromagnetike dhe një fushë magnetike jashtëzakonisht të fortë (shumëfishi i asaj të Tokës), tregon se brenda tij transformohet materie kozmike si në Diell. Por kjo nuk do të thotë se Jupiteri ka filluar të bëhet yll i tipit Diell. Fakti që Jupiter gjeneron energji, pa qenë nevoja të arrije madhësinë përkatëse të një ylli, tregon nevojën e një rikonstruksioni të teorisë standarde.

Në fakt, teoria standarde është shkencërisht e bazuar, por, në premisat bazë të logjikes shkencore për nxjerrë interpretimet përkatëse, nuk përfshihen të dhënat nga zbulimet kozmike për transformimin kozmik të materies: në yjet e ultra-tej-ngjeshur, në rrezatimet kozmike, në shpërthimet kozmike dhe në procesin e formimit e yjeve dhe planetëve. Kështu duhet një integrim i ri që të përfshijë, se bashku me faktet dhe intrrpretimet bazë, edhe zbulimet e njëpasnjëshme.

Le të vështrojme sesi është bërë ky integrim në rradhët që vijnë, duke patur për strumbullar transformimin e një trajte kozmike të materies të pozicionuar në bërthamën e Tokës.

Zjarri, model i transformimit të materies

Zjarri e shpreh materien në rajtë energjie, prandaj shkenctarët e antikitetit, e fusnin në grupimet më të larta të materies, krahas tokës, ujit dhe ajrit prej nga formoheshin të gjitha llojet e tjera te materies që ndryshonin prej njëra tjetrës nga sasia dhe mënyra sesi konstruktoheshin pjesëzat përbërëse të tyrë, atomet. Në këtë përcaktim të zjarrit qëndron madhështia e kuptimit shkencor të botës nga Shkencëtarët e lashtësisë, sepse ata zjarre kozmik konsideronin edhe Diellin.

Zjarri i thjeshtë transformon materien drusore në nxehtësi. Këtë dukuri, në epokën e revolucionit shkencor dhe rilindjes se qytetërimit antik, Anshtain-i (Einstein) e formuloi në mënyrë lakonike, “energjia është materie” dhe fizika moderne e njeh si “uniteti energji-materie”.

Zjarri është burim energjie, materia drusore, e përbër kryesisht prej molekulash celuloze (C₃₁H₃₄O₁₁)_n dhe elementesh litofilë të kripërave minerale, duke u djegur jep energji rrezatuese nxehtësor. Zjarri, pra, është energji, pasoje e djegies së drurit. Nga djegia e drurit elementët biofilë të kriprave minerale formojnë hirin, ndërsa elementët e celulozës formojnë lidhjet flurore të gazit karbonik (CO2). dhe të avullit të ujit (H2O). Druri si nocion u zhduk, por komonetët përbërës: nuk u zhdukën u transformuan në energji nxehtësore të marrë nga Dielli, në elementë biofilë të marrre kripërat minerale të truallit, në ujë, poashtu, të marre nga trualli dhe në gaz karbonatik të marrë nga ajri. Dielli është zjarr kozmik, si i till model kzmik i transformimit të materies.

Materia në Transformim Kozmik

Me pëercaktimin e Anshtain-it (Einstein) se Energjia është materie dhe të fizikës moderne për unitetin energji-materie hidhet poshtë koncepti anakronik për materien, sikur është vetëm në trajtën atom-molekulare dhe sikur tri gjendjet e sajë, e shkrire e ngrire dhe e gaztë janë trajta materieje, kur për shembull uji (H2O) është ujë molekular në tri gjendje dhe jo trajta të ndryshme materieje. Ky përcaktim mesjetar, jo-real, që ende nuk ështëe hedhur poshtë kategorikisht, lë të qëndrojë në fuqi një koncept absurd që i vesh energjisë idenë e të qenit misterioze jashtë materies dhe stimulon konceptin e remë të zhdukjes dhe krijimit dhe jo të transformimit.

Kështu, në përputhje me arritjet e njohura në të tëra degët e fizikës mund të konkludojmë se esenca e bashkëveprimit, shndrinit dhe diferencimit të materies në Tokë dhe në kozmos varet nga kushtet që përcaktojnë mënyrën sesi përqendrohen e shpërqendrohen grimcat elementare dhe ultra-elementare në këto trajta themeltare:

- në trajtën e zakonshme atom-molekulare, që është vetëm një trajtë, trajta e që na përbëen dhe na rrethon me shfaqjen e vet në të gjitha lendët inorganike dhe organike.

- në trajtë e ultra-tej rraluar valoro-korpuskulare: flukse rrezatimesh e fushash fizike;

- në trajtë të ultra-tej-ngjeshur në objekte kozmike si yjet kuark-neutronikë, vrimat e zeza, dhe në bërthamat e atomeve të elementëve kimikë.

- në trajtë te ultra-tej rralluar; flukset valoro-korpuskulare të rrezatimeve, flukset e fushave fizike të trupave kozmikë.

- në gjendje kalimtare si plazëm që kalon në trajtë atom-molekulare dhe rrezatim.

Problemi i materies së zezë dhe energjisë së zezë; nuk merret dot në konsideratë, sepse është i hamendësuar dhe llogaritur prej efektit gravitacional që ushtrohet ndaj lëvizjes së galaktikave, por ka mbetur i pa u identifikueshëm, për shkak të mungesës së shenjave diagnostikuese të bashkëveprimeve dhe transformimeve kozmike. Vetvetiu, ekzistenca e materies së zezë ka mbetur si problem astrofizik i së ardhmes, nëse nuk bazohet në llogaritje matematike mbi një bazë imagjinare, jo-reale, si problemi i Shpërthimit të Madh.

Për srtukturën e objekteve kozmike të përbërë prej trajtës së ultra-tej-ngjeshu nuk është formuar ndonjë ide e mirëqenë. Por një gjë dihet se struktura e tyre formohet nga mënyra sesi grimcat elementare dhe ultra-elementare janë konstruktuar nëpërmjet ndërveprimit të objekteve energjetike. Ne dimë vetëm që çdo trajtë materieje, çdo objekt kozmik, çdo objekt tokësor, çdo llojë materieje molekulare, çdo rrezatim, çdo forcë lëvizëse është rezultat i bashkëveprimit dhe shndrinit të trajtave dhe llojeve të materies. Kështu, edhe gravitacioni është materie fluksesh valoro-korpuskulare, pasojë transformimesh, ende të papërcaktuara prej teoricienëve të fizikes. Shkurt, ekzistenca është pasojë e transformimit të ekzistencës së mëparshme; nga mos ekzistenca nuk mund të formohet ekzistenca; domethënë, hiçi, hiç mbetet. Le ta ritheksojmë, duket si disi e pakuptueshme që yjet janë lëmshe gjigantë hidrogjeni dhe për më tepër në qendër digjet hidrogjeni në gjendje të tejngjeshur. Mirë hidrogjeni transformohet dhe jep helium, por nuk dihet se çfarë transformohet për të dhënë hidrogjenin, këtë burim fillestar të energjisë dhe i nukleositezës, shkaktarin e origjinës së yjve e planetëve.

Duke ditur se në themel të çdo arsyetimi shkencor qëndron e vërteta universale se çdo gjë ështe pasoje transformimi, del si përfundim që edhe hidrogjeni, si çdo element kimik, është pasoje transformimi prej rikonstruktimit të grimcave tej-elementare para-neutrono-protonike të cliruara nga djegia kozmike e materies se ultra-tej-ngjeshur, në analogji me djegien e drurit në Tokë. Edhe një djegie kozmike, pasi lëshon energjinë valoro-korpuskulare lëshon mbetjet nga djegia, përbërësit e bërthamave të atomeve dhe lidhjet përkatëse molekulare të gurta (ngjashmërisht me hirin që mbetet nga djegia e drurit) dhe të gazta (në analogji me fluroret nga djegia e drurit). Rrjedhimisht komponentët e pluhurit dhe copërizave shkembore të hapësirave kozmike dhe të reve kozmike janë hiri që del nga djegia kozmike, transformim i trajtës së ultra-tej-ngjeshur të materies. Nga kjo mbetje nuk mund të formohen direkt bërthamat energjetike të planetëve dhe yjeve, por nëpërmjet një riciklimi të transformimit kozmik të trajtave të materies. .

Bërthama e Tokës, Objekt Kozmik Energjitik

Nëse ne arrijmë të kuptojmë se burimi i energjisë që shkakton zhvillimin e Tokës ndodhet në bërthamë, atëhnere do të vijmë vet në përfundim se esenca e Tokës është bërthama e saj, ndërsa, esenca e bërthamës është thelbi i saj i transformueshëm.

Këtë e dëshmon vet struktura e bërthamës, që ështëe përcaktuar me metoda gjeofizike siç shihet në figurë shumë mbresëlënëse në krahasim me masën silikate shkëmbore (të gurtë) që e mbështjell ate si guaskë. Kjo strukture fletë domosdoshmërisht se energjia e brendshme e Tokës gjenerohet prej saj dhe jo prej pështjelljes silikate shkëmbore. Ky demonstrim kuptohet lehte duke e shqyrtuar me vëmëndje strukturën për të arsyetuar praninë dhe pozicionin e shkaktarit të energjisë.

Së pari, nga pjesa e jashtme mbizotëruese e shkrire që është bërthama e jashtme (E) dhe ka një masë 15 herë më të madhe se masa e saj e ngrire (e shtangët) që zë pjesën qendrore e quhet bërthama e brendshme (G). Që bërthama e jashtme të qëndrojë vazhdimisht e shkirë

Struktura energjetike e bërthamës së Tokës

Dinamizmi i bërthamës shprehet tdemonstrativisht prej prej pozicionit të bërthamës se jashtme të shkrirë E (me shigjeta te përkulura) midis mantelit të shtanget D (me pika) dhe bërthamës së brendshem të shtangët G (me pika e pika me të forta diferencohet pjesa e saj me e brendshme). Për më tepër dinamizmi përforcohet me praninë e dy shtresave gjeosferike kalimtare me material te shkrirë dhe te ngrirë (secila me pllanga dhe pikëza brenda), njëra (F), në kontakt me berthamëm e brendshme (G), tjetra (D”), në kontakt me masën e ngrire te mantelit (D). Ky diferencim fazor shpreh praninë e burimit energjetik thelbit te bërthemës të supermgjeshur dhe ultra- të hollë (vija rrethore e ndërprë në zonën e kontaktit të të dy bërthamave).

mbi të brendshmen të ngrirë, duhet që ta mbajë një burim nxedtësie benda në bërthamë, aspak i shpërndarë në masën e bërthamës.

Së pari, kjo masë e shkrirë e bërthamës së jashtme ndodhet ndërmjet dy stresash gjeosfrike kalimtare qe përkatsisht përbëhen me material të përzier të shkrirë dhe të ngurtë, njëra tregon ngurtësimin gradual në drejtim përjashta (D’’) në kontakt me masën e shtangët të guaskës së gurtë silikate (D), manteli dhe litosfera), tjetëra (F) ngurtësimin gradual në drejtim përbrenda në kontakt me masën e shtangët të bërthamës së brendshme (G). Pra, nëse kjo masë e shkrirë e bërthamës së jashtme, që ngurtësohet në të dy drejtimet, nuk do të zëvendësohej vazhdimisht, atëherë krejt bërthama do të ishte ngurtësuar shumë kohë më parë, pas formimit. Pra, konfirmohet fare thjesht se masa silikate gjenerohet vazhdimisht prej ndonje burimi ku transformohet materia Së ë, kjo masë e shkrirë (E) ndodhet midis dy shtresash gjeosferike kalimtare që kozmike. burimi energjetik i Tokës është brenda në bërthamë. . Kuptohet, nuk behet fjalë për energji të çliruar nga disintegrimi i izotopeve radioaktivë, por per ndonjë mënyrë kozmike transformimi të materies.

Së treti, burimi, që funksionon si vatër zjarri dhe që prodhon energjinë dhe mbetjen përkatëse kozmike nuk mund të jetë vendosur në ndonjërën prej masave të shtangëeta (D) dhe (G) dhe as nga ana e jashtme e masës së shkrire, por nga ana e brendshme e saj, sepse çdo rrezatim tenton kryesisht të dalë përjashta burimit të vet. Kështu i takon të jetë pozicionuar si një ekran gjeosferik i ultra-tej-ngjeshur në bazament të bërthamës së jashtme të shkrirë pranë kontaktit me shtresën kalimtare të brendshme (F) për në bërthamën e brendshme të ngirë (të shtangët).

Së katërti, nga gjeo-fizikanët është zbuluar se bërthama e brendshme e shtangët ka shpejtësi rrotullimi rreth boshtit të diferencuar me tërë Tokën për një fraksion të sekondës në 24 orë. Ky tregues flet për nje ekran ndarës të rëndësishëm midis të dy bërthamave, të ngrirë dhe të shkrirë, që i takon të jetë burimi energjetik, thelbi gjeo-sferik i ultra-tej-ngjeshur.

Kjo veçori e bërthamës demonstron se ajo është formuar së bashku me thelbin e vet në procesin e formimit të sistemit Diellor. Këtej del konkluzioni se bërthama energjitike, më sakët, thelbi i saj e bëri Tokën Tokë dhe aspak sipas standardit sikur Toka aglomeratike ka bërë bërthamën inerte.

Dy Tipa Shkëmborë të Kores

Tokësore, Dukuri Kozmike

Dukuria demonstrative e pamjes sipërfaqësore të Tokës me kontinente të ngritur lart dhe me oqeane të ulur poshtë nuk është pamje e thjeshtë e sipërfaqes nën dhe mbi nivelin e detit, por përfaqëson shfaqjen në sipërfaqe të proceseve te brendshme. Pështjellja silikate e bërthamës shfaqet në sipërfaqe e diferencuar në dy tipa shkëmborë të veçuar, të kores kontinentale dhe të kores oqeanike me përbërje, dhe moshë formimi të ndryshme.

Koria kontinentale, pa mbulesën e sedimentosferës (sedimenteve) është shumë më e vjetër se ajo oqeanike dhe përbëhet prej shkëmbinjsh të tipit granitik prej lidhjesh minerale shkëmbformuese më të lehta dhe me ngjyrë të çelët deri ne të bardhë. Këto minerale kryesisht janë: silica (SiO2) dhe silikatet (SiO3 dhe SiO4) të alkaleve dhe kalçiumit (Na, K, Ca).

Koria oqeanike, pa mbulesën e hidrosferës (ujit) dhe sedimentosfrës (mbulesës sedimentare), është formuar gradualisht midis blloqeve kontinental që largoheshin, përbëhet kryesisht prej shkëmbinjsh të tipit bazaltik (llavash vullkanike të ngurtësuara) që përbëhen prej lidhjesh minerale shkëmbformues kryesisht më të rendë dhe me ngjyrë të errët-të gjelbërt prej silikatesh të hekurit (Fe) dhe magnesiumt (Mg). Në bazalte ka gjithënjë një përqindje të lartë silikatesh të bardha (Na, K, Ca), por zakonisht me mungesë të silicës (SiO2).

Formulat kimike të këtyre silikateve si minerale bazë shkëmbformuese shpesh janë mjaft të ndërlikuara sipas raporteve që krijohen edhe me elementë të tjerë që kane afinitet kimik të futen, si anione apo katione, në strukturën e tyre.

Këtu duhet të theksojmë se nëpër shumë çarje të kores kontinentale janë formuar breza të një koreje të tipit oqeanik me shkëmbinj kryesisht të errët në të gjelbër. Për shkak të ngjyrës quhen breza ofiolitik. Një brez i tillë është ai i Mirditës që përshkon së gjati tej-përtej truallin e Shqipërisë dhe del jasht kufijve shtetëror. Për më tepër kore bazaltike është dhe ajo e deteve të Hënës, të Marsit. Mandej mineralet shkëmb-formuese të bazalteve gjenden neper copërizat dhe pluhurin kozmik të reve, në kometa dhe në asteroide. Kjo është dëshmi për universalitetin e formimit të mineraleve shkëmb-formues si lidhje molekulare që janë produkt mbetjes nga djegia kozmike, nga transformimi i materies kozmike të ultra-tej- ngjeshur që gjeneron energjinë me dritën e dukshme brenda spektrit elektromagnetik. Shkurt, formimi i komponentëve të shkëmbinjve magmatikë në Tokë është shfaqje e një procesi planetar që lidhet me origjinën e Sistemit Diellor.

Rritja e Kores Magmatike Oqeanike, Fakt i Rritjes së Tokës

nga Shpërbërja e Materies Kozmike në Bërthamë

Të dy fenomenet, i pari - energjia e brendshme e Tokës nuk gjenerohet nga masa silikate e saj dhe i dyti - rritja graduale e kores oqeanike si tregues i rritjes së krejt Tokës, janë pasoja të një procesi të përbashkët, proces që gjeneron trajtën energjetike dhe atom-molekulare të materies në bërthamë, jo nga krejt bërthama, as nga njera prej te dy bërthamave, por nga djegia e një materieje kozmike në vatrën e zjarrit të bërthamës. Le te vështrojmë passojën e kësaj djegieje ne figurën që paraqet largimin e kontinenteve prej rritjes së kores oqeanike në Oqeanin Atlantik si model i rritjes së tërë Rruzullit, ku duket demonstrativisht se koria e Atlantikut rritet dhe kontinentet largohen së bashku me fragmentet e kores bazaltike. Këto janë fragmente që formohen në mënyrë të njëpasnjëshme përgjatë çarjes mesoqeanike, karakteristike për tërë oqeanet. Fakti i padiskutueshëm i rritjes së së dy të tretave të kores tokësore që është kore oqeanike dhe dëshmon rritjen e kejt Tokës. Për çudinë tonë, Tektonike e Pllakave e manipulon faktin e rritjes, sikur bëhet në një Tokë me përmasa të fiksuara; pretendon se po në atë masë që koria rritet në të tërë oqeanet, po në atë masë zvogëlohet prej zhytjes – rishkrirjes dhe ri-ngurtësimit në ciklimim e rritjës. Megjithëse një proces i tille i qarkullimit të litosferës me, mekanizmin e shkrirje-ngrirjes, nuk mund të funksionojë (me force lëvizese të një energjie të dalë prej izotopeve radioaktive të mangët), mekanizmi i Tektonikës së Pllakave vazhdon të

Paraqitja skematike e rritjes së kores oqeanike si dëshmi e rritjes së krejt Tokës:: “A” dhe “B “

A – Prerja e kores akktualë e Oqeanit Atllantik të formuar gradualish midis kores kontiinentale Brazil-Gabon (Afrikë), dikur të përngjitur dhe të larguar nëpërmjet formimit dhe largimit te njëpasnjëshëm nga çarja globale prej brezave kur kontinentet ishin parete të ëarjes (1-1) deri në formimet e fundit të pudur në paretet e të njëjtës çarje mes-oqeanike (8-8).

B – Momenti i çarjes së kores kontinentale në një rruzull me rreze gati 2 herë me të vogël, paraqitet struktura e bërthamës me pozicionin e thelbit të ultra-tej-ngjeshur të bërthamës që duke u transformuar, digjet si zjarr kozmik, rrezaton nxehtësinë që ka shkrirë dhe mban të shkrirë bërthamën e jashtme dhe formon materien atom molekulare që rritë Tokën.

qëndrojë si i mirëqenë. Nëse teoricienët aktual të standardit teorik, do ta njihnin të vërtetën e gjenerimit të energjisë nga bërthama, atëherë do të konfirmonin rritjen dhe se tensionet pranë-sipërfaqsore të shtrëngimit dhe rrudhosjes do te ishin pasqyrim i rivendosjes së ekuilibrit gravitacional të prishur prej rritjes, dhe jo prej zhytjes. Kështu, lëvizja e pllakave tektonike nuk do të shpjegohej më me mekanizmin e shkrirje-ngrirjes dhe teoria e Tektonikës së pllakave do ta paraqitej me një titull pajtues të butë, pak a shumë kështu “Pllakat Tektonike të Tokës në Rritje”. E vërteta është që pllakat apo blloqet tektonikë dhe deformimet e tyre prej lëvizjeve ndërëse she shtërnguese të Kores tokësore janë realitet objektiv dhe nuk i ka zbuluar Tektonika e Pllakave dhe nuk ndodhen me mekanizmin e ciklit shkrirje-ngrirje të litosferës.

Le ta përqëndrojmë vëmëndjen në këtë figure të rritjes aë kores oqeanike. Në pjësën e siërme të figurës (A) del në pah fare qartë se prurjet e njëpasnjëshme të magmave bazaltike janë konsoliduar në breza bazaltikë përgjatë çarjes globale mesoqeanike te kores që është spostuar simetrikisht në të dy anët e çarjes që ka ndarë kontinentet (B).

Vetkuptohet, pllakat tektonike janë realitet i ndarjes se kores dhe krejt litosferës prej rritjes të shkaktuar nga gjenerimi i energjisë dhe i magmës bazaltike që shkakton rritjen nga brenda të masës silikate dhe, për pasoje, mbushjen e menjëhershme të hapësirës që krijohet nga largimi i pllakave prej pareteve të çarjes. Ky proces ndodh përgjatë çarjeve globale që përshkojnë mespërmes të gjithë oqeanet dhe modeli i këtij procesi paraqitet këtu në figure për Oqeanin Atllantik.

Procesi i rritjes së kores oqeanike vërteton drejtepërsëdrejti rritjen e Tokës. Ky fakt, pra, e kemi vlerësuarmë lart, është pasojë të një shkaku, i cili nuk mund të gjendet në masën e gurtë silikate që pështjell bërthamën, por ne brendi të strukturës së bërthamës. Në pjesën e poshtme të figurës së keres së Atllantikut (B) vrehet gjendja e puqur e fragmenteve kontinentale në momentin e çarjes së kores kontinentale që ka pas përbër gjeosferën e jashtme të Tokës me rreze gati dy herë më të vogël. Këtu, në prerjen e strukturës së Tokës, theksohet mire struktura e bërthamës dhe pozicioni i thelbit të ultra-tej-ngjeshur dhe të trnasformushëm, që siç e përcaktuam më sipër, eshtë një vatër zjarri, ku digjet materia kozmike dhe prodhon materie në trajtë energjie dhe në trajtë atom molekulare (si hi kozmik).

Mohimi i konkluzionit që del nga rritja e kores oqeanike si rritje e Tokës në pajtim me standardin teorik, e ka vënë Tektonikën e Pllakave në pozitën rezistencës së dikurshme të sistemit gjeocentrik të standardizuar ndaj sistemit heliocentrik, botëkuptimit shkencor të funksionimit të botës të ri-paraqitur nga Koperniku (1543) të interpretimit të bërë rreth 1800 vjet më paarë nga Aristarku (310 ca. - 230 p.e.s.), nga ky gjeni i harruar i Qytetrimit Antik.

Teooria e Rritjes së Tokës për shkak të transformimit të materies në thelbin e bërthamës pranohet si variant i Teorisë së Zgjerimit (Ekspansionit) të Tokës. Në fakt, rritja prej transformimit kozmik të materies pikërisht brenda në bërthamë, nuk është zgjerim (ekspansion) pa shkak që i ngjan fryrjes. Ky dallim e ka lënë teorinë e Ekspansionit (Zgjerimit) të Tokës pa mekanizëm si teori e fryrjes së Tokës si refleks i fryrjes së universit për shkak të Shpërthimit të Madh. Mungesa e bazës shkencore në arsyetimin e shkakut që Toka zmadhohet, ka bërë që, tërë faktet e prura nga Zmadhimi (Ekspansioni), të shpërfillen dhe Tektonika e Pllakave të qëndrojë si teori standarde. Kështu Zgjerimi (Ekspansioni) i shpërfillur i krijon vetes një opinion përbuzës, mandej, si atë të merituarin për veten e vet, krijon edhe për shkakun e vërtetë të rritjes së Tokës. Me këtë “harakiri”: të Zmadhimit, kuptohet sesa vështirë është të vështrohet ndryshe Rritja e Tokës nëpërmjet bërthamës së vet energjetike.

Thelbi i transformueshëm i bërthamës, Kalkulimi.

Deri tani thelbin e bërthamës e kemi vërtetuar me abstraksion shkencor duke u nisur nga faktet reale thelbësore. Këto fakte u analizuan dhe u integruan me të tjerat dhe u arrit konkluzioni i pranisë së thelbit të ultra-tej-ngjeshur qe transformohet në energji dhe materie atom-molekulare që bëhet shtese progresive për rritjen e Tokës. Metoda e abstraksionit shkencor ka për kriter kalimin nga e vërteta e njohur në të vërtetën e panjohur, nga pasoja e njohur në shkakun e panjohur, Esencën e kësaj metode Anshtaini e ka shprehur kështu "Imagjinata është më e rëndësishme se sa njohuritë. Sepse njohja është e kufizuar për të gjithë, me sa dimë dhe kuptojmë ne tani, ndërsa imagjinata e përfshin të gjithë botën, dhe nuk mund të arrihet ndonjëherë që të njhen dhe të kuptohen të gjitha".Eshtë fakt, se mbajtja fakteve të hollësishme, të shpërndara apo te grumbulluara nën këndvështrimin e ideve standarde konstante bëhet pengesë për përgjithësime që çojnë në njohjen e ligjeve të zhvillimit, konkretisht, Tokës si planet.

Tashmë që e dimë të vërtetën shkencore, praninë e thelbit të bërthamës mund të kalkulojmë sesa është pjesa që zë ai në masën e bërthamës dhe në tërë masën e Tokës.

Për ketë na duhet të rivlerësojmë densitetin e kalkuluar e pranuar më parë nëpërmjet shpejtësisë së valës-p seismike të mirënjohur nëpër strukturën e Tokës. Në pajtim me kalkulimin standard, bërthama e përbër prej fraksionit më të rëndë dhe nën presionit më të lartë ka një densitet shumë të madh, rreth 4 herë më të madh sesa koria e Tokës. Thelbi i bërthamës, duke qenë ultra-i hollë është i padiktueshëm nga shpejtësia e valëve sizmike Kështu, në pajtim me varësinë funksionale në përpjestim të drejtë të shpejtësisë së valës-p sizmike me densitetin, këtu, në logaritjet e densitetit të lëndës për mantelin dhe bërthamën e Tokës shihet një mospërputhje; shpejtësia e valës në mantel është mjafte më e larte sesa në bërthamë, kur mantelit i eshtë dhënë një densitet shumë më i vogësl sesa i është dhenë bërthamës, së cilës , kundrejt shpejtësisë së valles,i takonte nje densitet më i vogël se densiteti i mantelit. Kështu del nevoja të bëhen korrigjimet e llogaritjeve si më poshtë. Duke marrë parasysh faktin që manteli Tokës përbëhet prej një mase shkëmbore silikate e shtangët deri në viskoze, densiteti i saj nuk mund të jetë më i madh sessa 3.9 - 4.9 g/cm³ përkundër kalkulimit të mëparshëm 4.7 – 5.7 g/cm³ (bile krahasuar me Marsin me densitet afere 4.0 g/cm³).. Nga ana tjetër, duke vlerësuar densitetin e bërthamës së jashtme në gjendje të lëngët (të shkrirë), ne nuk mund t’i japim nje vlerë më të madhe sesa vlera maksimale e densitetit të mantelit prej rreth 4.9 g/cm³ pëer kundër kalkulimit të mëparshëm prëj 9.9 g/cm³. Edhe densiteti i bërthamës së brendshme duhet të jetë rreth vlerës 6.1 g/cm³ përkundër kalkulimit të mëparshëm prej 12.2 g/cm³. Ky zvoglim i densitetit të bërthamës do të zvogëlonte masën e bërthamës afërsisht me një-të tretën deri në një të dytën, ndërsa masën e Tokëes me 10 deri 15%. Masa e e patransformuar e thelbit të bërthamës e përbër prej meterieje të ultra-tej-ngjeshur duhet të zerë 12.5 % të krejt masës tëmirëqenë të Tokës.

Bërthama e Tokës,

Origjina nga Eksplozioni Supernova

Nëse ne arritëm ta kuptojmë si të vërtetë shkencore që energjia e brendshme e Tokës prodhohet, jo nga bërthama, por nga thelbi i saj, nga vatra e zjarrit të saj të pashuar që nga origjina në renë kozmike, e cila u vu në rrotullim dhe u bë Sistem Diellor. Reja kozmike u vu në rrotullim nga prania brenda saj të një morie rruzash të ultra-tej-ngjeshura të zjarrta si fragmente në lëvizje të një eksplozioni të tipit supernova. Nëe procesin e planetformimit këto rruza në transformim u shkrinte me njëra tjetrën dhe formuan thelpinjtë me kurore plazme. Keto u bënë bërthamt potenciale të planetëve me kurore plazme dhe me thelbin e vetë brenda që po renditeshin gradualisht nëpër orbita në diskun protoplanetar me në qëndër bërthamën ultra-gjigante, proto-Diellin. Në poroto-diskun planetar, bërthama potenciale e Tokës ka qenë vetëm njëra prej bërthamave planetare shumë të jashtëzakonshme, secila e zhveshur nga mbulesa silikate dhe e zjarrte si një diell në miniature.

Në këtë faze, bërthama e Tokës ishte vetëm kurorë e thelbit të vet të transformueshëm, burim energjie, lëshonte plazmë, grimca e nën-grimca, rrezatim. Me kalimin e kohës, masa mbizotëruese e plazmës së sapoformuar rikonstruktohesh në një trajtë atom-molekulare që duke u ftohur formonte lidhje silikate që do te formonin masën e ngurtë gurore që do të mbështillte bërthamën si mantel. Kështu filloi procesi i formimit dhe rritjes së Tokës prej transformimit të thelbit energjetik të bërthamës. Në këtë proces u tërhoq edhe materiali i mjegullnajës brenda rrezes se veprimit të gravitacionit te bërthamës. Më tej masa e Tokës, gjatë rritjes, mbeti pothuajse konstante, sepse e njëjta masë e stërngjeshur e nëngrimcave dhe grimcave të lëshuara prej thelbit të bërthamës, rikonstruktohet në atome elementëve kimikë dhe lidhjet molekulare, duke ruajtur masën, por zë një vëllim jashtëzakonisht më të madh se në gjendjen e mëparshme të stërngjeshur.

Le të vështrojmë sesi lidhet formimi i bërthamës së Tokës me eksplozionin supernova në galaktike që llogaritet të ndodh 2-3 herë në shekull. Shpërthimi ndriçon krejt galaktikën duke emetuar një energji kolosale, për disa javë apo me muaj. të cilën një yll i zakonshme do ta çlironte gjatë tërë jetëgjatësisë së tij. Ne fakt, nuk vrojtohet objekti që pëlcet por pasojat e plasjes së ttij. Kështu nuk ka të dhëna për konstruksionin e yllit që shpërthen dhe shkakun e shpërthimit. Si çdo eksplozion edhe supernova është një ndezje momentale e materialit që shpërthen prej ndonjë ngacmimi dhe, duke u djegur vrullshëm, transformohet. Edhe kjo djegie, si çdo djegie eksplozive, e quajtur supernova, emeton materie energjitike dhe atom-molekulare. Vrojtimet kanë konstatuar se supernova lëshon në hapësirë, me shpejtuesi kozmike, një sferë ultra-gjigante si mbetje të djegies prej gazi dhe pluhuri, si dhe gjenerim masiv elementesh fillestar të nukleosintezës. Ky proces nukleosinteze interpretohet si burim galaktik i fortë valësh gravitacionale. Këto tipare te mbetjeve të nukleosintesës konfirmojnë se shkaku i perbashkët i pluhurit kozmik, i burimeve të nukleositezës, energjisë së valëve elektromagnetike dhe energjisë gravitacionale, përbëhet nga moria e rruzave të ultra-tej-ngjeshura që behen thelpinj të bërthamave planetare dhe te bërthamës supergjigante të yjeve të tipit Diell. Supernova vërteton se prej mbetjeve të saj riciklohet materia kozmike ne yje dhe planete.

Rrjedhimisht, lidhja e berthamës së Tokës me Eksplozionin supernova kërkon domosdoshmërisht një ristrukturim të të gjitha të dhenave dhe materialeve të teorisë së formimit të Sistemit Diellor, si mostër e formimit te yjeve dhe planetëve në galaktikë

Vështrim i Ri mbi Kozmosin,

Përmbyset Shpërthimi i Madh

Siç e pamë, gjatë krejt shtjellimit të artikullit, bërthama energjetike e Tokës, me origjinën e saj prej Supernovës, prej këtij eksplozioni marramëndës benda galaktikës, duke prurë një premisë të re për një orientim të ri në drejtim të origjinës së planetëve dhe yjeve, bije në kundërshtim me konceptin e Shpërthimit të Madh dhe me disa koncepte të gabuara që dalin prej bazes joreale të këtij koncepti.

Është fakt, si rezultat i egzistencës së materies ne preceptojmë hapëessirën; si rezultat ndërveprimit dhe transformimit të materies ne preceptojmë lëvizjen dhe si rezultat i lëvizjes ne preceptojmë kohën. Pra, asnjë nga këto nocione të perceptimit të realitetit nuk mund të ketë fillim, siç na e paska llogaritur matematikisht Shpërthimi i Madh. Krahas sqarimit të pamundsisë të një fillimi absolut nga Hiçi, del domosdoshmëri që të kthjellohen edhe disa nocione jo reale si: Universi i Shperthimit të Madh, Perkulja e Hapësirë-Kohës ; Dallimi i enegjise nga Materia,; Shumë-dimensionet.

Shpërthimi i Madh, mit i matematizuar – Koncepti i thelbit të bërthamës rrjedh nga realiteti i bashkëveprimit dhe transformimit te materies; konkretisht e ka origjinën nga një plasje e madhe brenda galaktikëes, nga eksplozioni i tipit supernova; në kontrast me Shpërthimin e Madh. Ndërsa eksplozioni dhe pasojat e supernovës janë dukuri reale, teoria e shpërthimit të Madh synon të vërtetojë pamundsinë, një ngjarje jashtë procesit të bashkëveprimit dhe transformimit. Nëpërmjet bashkëveprimit dhe transformimit ka funksionuar dhe është duke funksionuuar botaa reale në Tokë dhe në Univers.

Procesi ynë i të menduarit duhet të përzgjedh në mënyrë të përshtatshme nëse imazhet tona për ngjarjet në botë janë të vërtetë apo të rremë. Në kujtesën tonë imazhet mund të egzistojnë, në një anëe si përralla dhe mite të pabesueshme dhe, ne anë tjëtër, si përshkrime ngjarjesh reale të dokumentuara mirë që bazohen të dhëna e dëshmi; fakte të vërteta.

Por truri ynë jo gjithënjë arrin të dalloje diferencën e reales nga jo-relia, të dyja janë regjistruar në kujtesën tonë. Ndodh, nganjëeherë, që edhe një teori e regjistruar në kujtesën tonë si e vërtetë dhe e argumentuar mire merr inerci dhe, duke ruajtur gjendjen inerciale, kujtesa refuzon çdo interpretim që është në mospajtim me të. edhe kur interpretimi përbëhet edhe nga shumë të dhëna e fakte të reja e të papritura. Porse faktet e reja mbresëlënëse tashmë kanë pas qenë futura në kujtessen tonë të adaptuara qysh më parë dhe e kane përforcuar më tej stabilizimin e teorisë. Kjo ndodh aktualisht me faktet që vërtetojnë se burimi i energjisë ndodhet në bërthamë të Tokës.

Çelës për të kuptuar gjerat është të dallosh se çfarë në memorien tonë është regjistruar si egzitencë reale objektive dhe çfarë është vendosur si emazh jo-real; çfarë është e logjikshme dhe çfarë eshtë e palogjikshme për arsyetimin e shendosh.

Në këtë rast termi “Origjina e Universit” sjell një konfuzion të madh në arsyetimin tonë. Ky konfuzion vjen nga termi univers, që në vet-vete mbartë konceptin e të qënit një i tërë; ka kuptimin “ e tërë hapësirës që rrethon Tokën e mbyllur prej kupës sferike të qiellit; . është trashëguar nga koncepti gjeocentrik i Aristotelit dhe është përforcuar keq nga kalkulimet e Ptolemeut. Ky koncept tashmë është modernizuar dhe është bërë qiell kozmocentrik dhe lidhet me konceptin e origjinës së universit. Por, pavarësisht se termi “univers” tregon një të tërë, ai nuk mund të jetë një sferë që të mbajë brenda të tëren, siç nënkuptohet nga ky nocion.

Për më tepër, një perceptim i tillë aludon për Tokën sikur është qëndra e kësaj kupe qiellore e universit të zbuluar nga Shpërthimi i Madh, koncept i epokës sonë kozmike. Gjoja galaktikat, në këte kupë, largohen nga pika jonë e vrojtimit me shpejtuesi marramendëse. Në themel të kësaj teorie qëndron një premisë absurde. Kjo premise absurde është një pikë pa hapësirë, pa koordinata, mbi të cilën zhvillohet një logjikë e konstruktuar tërësisht mbi bazën e koncepteve të fizikes moderne dhe kalkulimeve matematike kompjuterike marramëndëse. Por ne e dimë që sido të ndërlikuara dhe te sakta që të jene llogaritjet matematike, me konkluzionet e tyre nuk mund te maskojnë premisën e tyre jo-reale. Matematikish, kalkulimet me koordinata 0 (zero) përfundojnë në zero. Për më tepër një pikë e ideuar në vetvete pa koordinata dhe pa bashkëveprime mjedisore, shkencërisht dhe matematikisht është e pakuptimte.

Edhe koncepti i modifikuar së fundi, se gjoja kjo pike e vetmuar është pasojë e koncenrimit të universit të mëparshëm, është mbështetja më e dobët që mund ë justifikoje fillimin e vetëm. Sipas këtij modifikimi, qielli kozmik, i llogaritur nga Shpërthimi i Madh, ështe në proces zmadhimi drejt përfitimit të hapësirës nga asgjëja , nga hapësira zero (0) dhe, kur forca centrifuge e zgjerimit shteron, fillon procesi i kundërt i kthimit te zerua, te “vdekja” e universit, dhe përsëri te “ringjallja” e tij. .

Pika fantastike, mbi të cilën ngrihen arsyetimet moderne shkencore dhe llogaritjet matematike-kompjuterike aktuale, është hedhur në qarkullim nga themeluesi i parë, prifti belg, teolog dhe kozmolog (Georges Lemaitre 1894 – 1966) dhe është quajtur “Atomi i Zanahillës”, i cili shpërtheu befas dhe u bë univers që zgjerohet për miliarda vjet dhe dhe në vazhdim, siç e vrojtojmë ne sot,

Kështu, Shpërthimi i Madh, kërkon të vërtetiojë matematikisht se egzistencaa është krijuar nga mos-egzistenca. Ja pra, kjo ka qenë arsye që eshtë etiketuar si “vezë kozmike”, një vezë e pafekonduar paska bërë pulën pjellore. Këeshtu të marresh në diskutim shpërthimin e madh eshtë pakuptim.

Megjithatë , ne jemi të obliguar të nxjerrim në pah bazën e reme që fshihet nën petkun shkencor prej llogaritjesh të sofistikuara fiziko-matematike. Koncepti i krijimi të kësaj teorie nuk mund të zëvëndsojë ligjin universal te fizikës dhe kimisë të bashkëveprimit dhe transformimit të materies.

Kështu, teoria e vetmisë së Shpërthimit të madh është një përpjekje për pëcaktimin e datës së krijimit të universit, ngjashmërisht me thëniet mitologjike dhe biblike se Toka dhe i tërë universi brenda qiellit të saj u bënë egzistentë nga ngjarja e madhe e krijimit hyjnor, e ndodhur dikur. Këtej, shumë të diturë filluan të vrasnin mendjen sesa kohë më parë ndodhi Krijimi Biblik.

Si bazë shkencore e teorisë së shpërthimit të madh dhe zgjerimit të universit është marrë interpretimi i gabuar i zhvendosjes së diapazonit të valëve të kuqe në spektrin e dritës prej galaktikash të largëta. Ky fenomen i quajtur zhvendosja e kuqe u interpretua sikur shkaktohej prej largimit të galaktikave të largëta me shpejtuesi marramëndëse, mjaft nën shpejtësinë e dritës, e pamundshme për objektet kozmike. Në fakt, madhësia e zhvendosjes se kuqe eshtë tregues për largësinë e galaktikave, jo për largimin. Kështu, sipas madhësisë së zhvendosjes së kuqe u çmuan largësitë e galaktikave deri në më të largëtat. Mandej u pjesëtua largesia reale e vrojtuar me shpejtësinë ireale dhe u gjet koha sa vjet dritë (13.8 miliard) kishin udhëtuar galaktikat nga pika e shpërthimit, që pasikish lindur Universin 13.8 miliard vjet me parë. Aktualisht, pas rivlerezimesh është konkluduar se Universi qenka krijuar 20 miliard vjet më parë. Nëe fakt bashkë-veprimi dhe transformimi i materies në hapësirë funksionon pambarimisht vjet më parë, ndersa Xitemi ynë Diellor, vërtetohet se është formuar para rreth 4.6 miliard vjetësh nga transformimi ciklik i materies kozmike.

Studjues konsekuentë të kozmosit kanë vërtetuar se nuk është largimi i galaktikave që shkakton zhvendosjen e kuqe, po vetëm largësia, sepse, si pasoje e udhëtimit jashtëzakonisht të gjatë, ndodhin procese të brendshme te dritës që shkaktojnë këtë dukuri.

Mjaftë autorë janë angazhuar që ta bëjnë Shpërthimin e Madh më të pranueshëm dhe kanë sajuar interpretime me tituj tërheqës si “ Universi i vrojtueshëm”, “Universi ynë”, “Universet e tjera”, “universi i vetëm shumëdimensionsh dhe universet e tjera brenda tij”, etj. Me këto interpretime tentohet qe teoria e krijimit te avitet me kuptimin shkencor te hapësirës reale që është gjithëansisht e pafundme në përmasa, në përmbajtje, në bashkëveprime dhe transformime. Pafundësia e bashkëveprimeve duhet kuptuar si pafundësia e kombinimeve të mirënjohura si plusi (+) me minusin (-) në matematikë; si pika me vijën ne alfabetin e Morsit; si “0” me “1”-shin në informatikë, si acidi me bazën në kimi, si “grimca me antigrimcën në fiziken e grimcave, etj.

Si shpesh, edhe se fundi doli një lajm i bujshëm për një zbulim që “vërteton” Fillimin”. Një rrezatim kozmik i caktuar, i kapur rishtas nga Observatori Kozmik i Antarktidës, u etiketua nga vrojtuesit si fluks gravitacional, i dalë nga momenti fare fillestar i Shpërthimit të Madh, dhe se me këtë rrezatim “fiksohet” momenti i krijimit të madh nga plasja e pikës së vetmuar. Edhhe nëse ky rrezatim është fluks gravitacional, i takon flukseve gravitacionale qe lëshon eksplozioni supernova brenda galaktikës.

Një tjetër interpretim i tille, përforcues na tregon se në universin e vetëm të dimensionit të lartëe paska plasur një vrime e zezë si pikë e vetmuar ngjashmërisht si një explosion ultra-supernova dhe ka krijuar universin tonë tre-dimensional brenda universit shumëdimensional të Shpërthimit të Madh. Gjithashtu, edhe ky është një interpretim fare i pakuptimte.

Termi “universi ynë” krijon iluzion të gabuar për hapësirën brenda rrezes së vrojtimit që rritet krahas përmirësimit të teknologjisë së vrojtimit. Pse? Sepse është fakt që hapësira nuk mbaron aty ku mbaron aftësia jonë e vrojtimit; përtej sferës së vrojtueshme shtrihet hapësira e pafundme.

Për tëe kuptuar hapësirën e pafundme, le të përfytyrojmë praninë e vrojtueseve në galaktika periferike të universit (hapësirës) të vrojtuar. Çdo vrojtues i atyshëm e sheh galaktikën tonë në periferi të sferës se vet të vrojtimit dhe në drejtim matanë periferisë tonë vështron galaktikat e hapesirës (universit) të tij të vrojtimit. Kështu duke e zhvendosur përfytyrimin tonë nga hapësira jonë e vrojtuar tek hapësirat analoge të vrojtueshme nga galaktikat periferike dhe progresivisht në vazhdimësi ne mund të perceptojmë pafundesinë e hapësirës, ku materia transformohet dhe riciklohet prej asaj të ultra-tej-ngjeshur tek ajo e ultra-tej-rralluar dhe anasjelltas duke prodhuar dhe shkatruar edhe trajtën e materies atom-molekulare.

Ky transformim shfaqet sipas kushteve të bashkëveprimeve kozmike së pari në galaktikën tonë , por krahasuar me galakttikën, në një shkallë të tej-vogëel ndodh brenda në Diell dhe krahasuar me Diellin, ndodh në miniature brenda në bërthamën e Tokës, në këtë tej-mbetje minore të eksplozionit supernova.

Përkulja e hapësirë-kohës - Egzistenca e materies si masë, si sasi (kuantitet) skalar, natyrisht perceptohet me hapësirën e vet të nevojshme , ndërsa, koha si sasi (kuantitet) vektorial perceptohet si pasojë i lëvizjes së materies, me të cilën matet mosha e ngjarjeve. Praktikisht, koha matet me njësinë e vet të matjes që është një lëvizje relative. Nëse komunikimi valor midis sistemeve të mbyllura në hapësire bëhet nëpërmjet një udhe të përkulur, kjo muk do të thotë se koha varet nga kubatura e kësaj udhe. Eshtë njëlloj sikur, duke parë përkuljen e traktores së predhës, të thoshim, së pari, se distanca nga arma tek objektivi eshtë vija e përkulur e përshkuar nga predha dhe jo distanca reale midis të dyja pikave; së ë, se kubatura e flure-udhës së predhës ndikon kohëen të përkulet edhe ajo. Me këte shembull kthjellohet mire sesa pa kuptim eshtë nocioni i përkuljes se hapësire-kohës kozmike.

Si lëvizjet e objekteve dhe flukseve valoro-korpuskulare ne hapësirën kzmike nuk janë diçcka në vetvete, por pasoje bashkëveprimes dhe s’mund të bëhen në vijë të drejtë, por gjithënjë në një vije të përkulur si rezultante e disa forcave. Por kjo nuk ndikon fare në përkuljen e hapësirës,, ndërsa zgjatja e kohës së lëvizjes së përkulur midis dy pikave nuk ka kuptimin e përkuljes së kohës nëse lëvizja, nuk do të ndikohesh nga bashkëveprimet dhe do të bëhej drejtvizore.

Gjithashtu, është e qarte se se lëvizja e përkulur e flukseve energjetike valoro-korpuskulare drejt një objekti ultra-kompakt nuk mund ë shkaktoje përkuljen e hapësirës apo përkuljen e kohës. Vetëm sipërfaqet e përkulura të objekteve energjetike të caktuara apo sistemeve të ndryshme të vargëzuara ne hapësirë mund ti japin formen e përkuljes së tyre siperfaqsore përmbajtjes brenda tyre.

Njësia e matjes së kohës, si parametër i matjes së lëvizjes, përcaktohet me ditën dhe vitin, pëerkatsisht me lëevizjen e Tokës rreth boshtit dhe rreth Diellit. Kështu nocioni i gabuar i përkuljes së hapësirë-kohës qartësohet po ta konkretizojmë me përkuljen e njësive matese përkatëse; përkulja centimetër-sekondë.

Energji-Materie – Nganjëherë bëhen përpjekje për të mohuar unitetin energji-materie, duke shkëputur energjinë nga materia, duke kuptuar me mtarie vetëm trajtën e saj atom-molekulare. Kjo ndodh se shkëputet koncepti i grimcave e nën-grimcave në përbërjen e strukturës së atomit nga grimcat dhe nëngrimcat e lira dhe në lëvizje, qe formojnë trajtën e materies valor-korpuskulare çdo grimce brenda apo jashtë strukturës së atomit ka masë. Kjo do të thotë se energjia nuk është diçka tjetër veçse trajtë materieje. Njësia matëse e energjisë është masa e një elektron-volti rreth 10 mijë herë më e vogël se masa e vetë elektronit. Edhe ky fakt demonstron se energjia ësshtë materie, apo më sakët, materie në lëvizje. Lidhja energji-materie shprehet me formulën e Anshtainit: E=mc².

Dimensionet – Shpesh dëgjohet për dimensionin e katërtë e më rrallë për të pestin apo për shumedimensionet.

Hapësira deri në pafundësi është e përhershme Euklidiane tre-dimensionshe. Teoritë e universit të fundmë dhe të mbyllurr, siç është edhe teoria e Shpërthimit të madh, nuk mund të vënë në diskutim hapësirën tredimensionale, por aludojnë për egzistencën e tyre matanë kupës qiellore, dikur tokësore, aktualisht kozmike. Këto koncepte s’kanë fare idhje me koncepte fizike dhe matematike dhe krijojnë konfuzion në përftyrimet e njerezëve, duke aluduar për parametrat sikur jane dimensione. Këeshtu, shpesh pandehet se koha ështgë dimensioni i katërt. Po siç e pamë, koha përcaktohet nga lëvizja dhe është thjeshtë një parametër, si shumë të tjerre. Parametrat e kalkulimit luhaten dhe varen nga vetitë e sipërfaqes përkatëse që mbështjell një hapësirë të caktuar apo në hierarkinë e lëvizjes. Për shembull hapësira që përmbyll një kub apo një sfere është tredimensionale, por për të nxjerre në pah vëllimin përdoret vetëm nje parametër, brinja apo rrezia. Në qoftese ne do të llogarisnim një vjellim kozmik të përmbyllur nga sipërfaqe të përkulura e të lëvizshme ne do te përdornim shumë parametra në pajtim me sipërfaaqet përmbyllëse. Parametrat llogaritjes s’janë dimensione apo përmasa hapësire. Kështu, shpejtësia e lëvizjes, dhe lëvizja si masë e kohës janë parametra llogaritjes, jo dimensione.

KRIME TË GROPOSURA NË VARR

2015-12-04T08:55:00.002+00:00

KRIME TË GROPOSURA NË VARR SALI LEKA CEL : 068 38 55 304 45 vjet, 1945-1990, në Shqipëri janë bërë shumë krime të llahtarshme, masakra makabre por me gazetari të mbyllur, me censurë të egër asnjë nuk botonte, nuk publikonte përvec se lavdërime për komunizmin, revolucionin dhe marksizmin madhështorë. Kurse unë, shkrimtari I betuar për kombin shqiptar, për letërsinë, artin, kulturën, drejtësinë, humanizmin dhe demokracinë, shkrova dhe paraqita për botim 85 libra me poezi dhe tregime të mrekullueshme, të dobishme por nuk I botoi shtëpia botuese “Naim Frasheri”. Nga vitet 1961-1991 shkrova dhe paraqita për botim 2760 tregime, poezi lirike, erotike por nuk I botuan censuristat në redaksitë e gazetave “Bashkimi, Drita, Zeri I rinise, dhe revista Nentori”. Disa nga këta censurista mizorista kanë vdekur, nuk jetojnë dhe krimet e tyre të tmershme I kanë groposur në varr. Unë shkrimtari Sali Leka, edhe I burgosur, edhe I përndjekur, I persekutuar egërsisht nga ingranzhet e diktaturës enveriste-ramiziste me vite dhe dekada, kam bërë gabim të madh që censuristat e veprave letrare të dobishme,të mahnitshme nuk I kam demaskuar publikisht kur censuristat mizorista jetonin dhe kanë bërë të liga edhe mbas vitit 1991. Unë shkrimtari Sali Leka, humnaist, modernist, eposik që nga viti 1965-1985 isha dhe jam besimtarë fetar I betuar apostolik dhe besimi hyjnor I shënjtëruar teuratik nuk më lejon me I demaskua të vdekurit për të ligat dhe krimet që kanë bërë gjatë jetës tokësore, por më lejon më I demaskuar censuristat mizorista që jetojnë , me I demaskuar fort që të mos I groposin krimet e tyre në varr. E kam obligim me I demaskuar zgërdheckit e censurës së kohës të diktaturës se kanë sjellur mënxyrë për letërsinë, artin, kulturën, drejtësinë, humanizmin dhe demokracinë. MASAKRA MË E TMERSHME E DIKTATURËS. Në Shqipëri 45 vjet, 1945-1990, diktatura antihumaniste enveriste-ramiziste ka shkaktuar tragjedi dhe masakra të llahtarshme, makabre, mizoriste. Masakra më e tmerrshme ishte burgosja, internimi dhe persekutimi mizorist I 750 intelektualëve të kulturuar dhe specialistëve të aftësuar për zhvillimin, progresin e Shqipërisë si dhe burgosja, internimi dhe masakrimi I 157 shkrimtarëve humanista të kulturuar, modernista të aftësuar për letërsinë, artin, kulturën, demokracinë dhe fisnikë të admiruar për drejtësinë dhe demokracinë por veprat e tyre letrare të mrekullueshme, të dobishme nuk u botuan dhe u mbyllën, u censuruan në ingranzhet e censurës monstruoze të klanistëve, narcizista, fuksa të zgërdhecur të byrosë politike enveriste-ramiziste. E kam obligim dhe impenjim sublime të citoj emrat e shkrimtarëve të marterizuar, të njohurit dhe shokët e mi të nderuar : Fadil Pacrami, Mitrush Kuteli, Hasan Petrela, Kujtim Spahivogli, Robert Vullkani, Dhimiter Xhuvani, Fatbardha Spahiu, Dhora Leka, Kasem Trebeshina, Zyhdi Morava, Piro Kuqi, Kapllan Resuli, Frederik Sokoli, Miho Gjini, Minush Jero, Izet Shehu, Eqrem Biba, Ismet Cibaj, Todi Lubonja, Trifon Xhagjika dheu në shkrimtari liriko-eposik Sali Leka, në ato vite me 85 libra por nuk I botuan, por unë nuk e ndërpreva letërsinë dhe kur ma hoqën të dretën e botimit ashtu si e ndërprenë shkrimtarët e tjerë dhe sot nuk kanë libra, as tregime, as poezi për të botuar. Kurse unë kam 107 libra me poezi dhe tregime të mrekullueshme, të dobishme, shëmbullore por disa shkrimtarë të njohurit e mi kur më shohin bëjnë sikur nuk më njohin. E pse? Sepse më urrejnë me ligësi dhe egërsi se unë nuk u dëshpërova nga censurimet, nga burgosjet, nuk e ndalova letërsinë kur ma hoqën të drejtën e botimit, as kur më hodhën në muzgun e skëterrizmit por e shtova akoma më shumë vullnetin dhe shkrova cdo ditë dhe cdo natë me gëzim, me admirim dhe vitalitet. Unë shkrimtari Sali Leka isha dhe jam poet lirik, erotik, eposik I talentuar, intelektual I kulturuar, modernist dhe demokrat I betuar. PERSONA JURIDIK DHE PUBLIK Gjyqtari dhe prokurori janë persona juridik dhe I detyrohen ligjit dhe juridiksionit për ta zbatuar drejt dhe jo shtrembur. Ata përgjigjen dhe japin llogari përpara Kushtetutës dhe Kodit Penal. Gjyqtari dhe prokurori nuk mund të japin dënime sipas opinionit të publikut, as sipas orekseve dhe presioneve kërcënuese të personave publik. Dhe personat e parë pubik janë shkrimtari dhe gazetari. Ata I detyrohen publikut dhe përgjigjen para opinionit publik. Shkrimtari dhe gazetari janë të obliguar me folur të drejtën, me shkruar të vërtetën, të dobishmen, të mirën e publikut për cdo problem dhe ngjarje që ka ndodhur. Fatkeqësisht mbas vitit 1991 ka ndodhur mënxyra dhe katrahura mediatike, gazetareske dhe televizive. Botohen libra, publikohen shkrime nëpër gazeta me lloj-lloj trillimesh, me shpifje dhe gënjeshtra dhe kanë disinformuar organet e hetimit per zbulimin e fakteve konkrete. Aq më keq në këto gënjeshtra mediatike të liga, të padrejta u bëhet presion gjykatave dhe prokurorive me I quajtur të vërteta dhe me formuluar akuza sipas këtyre trillimeve, shpifjeve dhe shtrëmbërimeve. Shumë më keq kanë vepruar disa gazeta dhe televizione të shtirura si djathtiste demokratike por faktikisht janë regresive e revanshiste ekstremiste të rëndomta, e quajnë veten pushtet mbi pushtet, të paprekur, absolut akoma më keq se në kohën e diktaturës mizoriste, antihumaniste, antidemokratike enveriste-ramiziste. Enveri me Ramizin sot nuk jetojnë por vitet e fundit po rriten envera dhe ramiza të vegjël. Aq më keq në disa redaksi gazetash dhe radiotelevizione janë strukur gazetarë krejt të paaftë, të plogështuar, pa vullnet, as impenijm për të bërë dicka të mirë, të dobishme, të mrekullueshme, publike, kombëtare, historike për popullin shqiptarë, I shumë vuajtur, I drobitur, I rraskapitur nga mizorizmi I egër 45 vjet rresht. Por edhe këto vite enveristat e vegjël po shtohen si buburreckit. Kam besimin se do të pakësohen tani, në dekadën e dytë të shekullit 21. Se ashtu si gjyqtari dhe prokurori e dënon fajtorin dhe kriminelin edhe shkrimtari duhet ta demaskojë keqbërësin, e ka për detyrë. TETËMBËDHJETË SHPIFSA DHE GËNJESHTARË ZUZARË Tani jemi në dekadën e dytë të shekullit 21 dhe duhet të bëjmë zhvillim, progres dhe përparim, ta parakalojmë diktaturën e shekullit 20 dhe të konsolidojmë demokracinë e shekullit 21. Por duhet të dimë se demokracia nuk forcohet, as konsolidohet duke botuar gënjeshtra dhe trillime për kohën e diktaturës, duke justifikuar shpifjet dhe trillimet se diktatura komuniste ishte e egër, e keqe dhe ka bërë batërdi. Kurse në fakt më të liga, më të egra, më të llahtarshme, më të dënueshme janë gënjeshtrat, shpifjet, trillimet dhe shtrëmbërimet monstruoze për ngjarjet e atyre viteve dhe botohen në kohën e sotme. Është e vërtetë se diktatura ka bërë krime dhe masakra mizore por duhen treguar ashtu si janë bërë dhe kush I ka bërë këto masakra të llahtarshme, por jo me shpifje dhe trillime. Janë burgosur, internuar dhe përndjekur egërsisht 175 shkrimtarë, dramaturgë, regjizorë, artistë dhe këngëtarë të talentuar, të admiruar. Nga këta 157 shkrimtarë të kulturuar, modenista, të admiruar janë burgosur për letërsinë, artin, kulturën, drejtësinë, humanizmin dhe demokracinë. Kurse 18 shkrimtarë janë burgosur për motive të pista, të ndyra, brutaliste dhe vulgariste por që nga viti 1992 këtyre 18 personave u kanë hapur dyert e gazetave dhe kanë botuar deri tashti trillime dhe jargavitje nën maskën e vuajtjeve të tyre. Kurse kanë mbyllur dyert e redaksive për 157 shkrimtarë fisnikë dhe guximtarë demokratë të betuar, modernista të kulturuar dhe nuk kanë botuar as poezi, as tregime të këtyre shkrimtarëve që I mbylli, I fshehu censura me vite e dekada. Këta censor të kohës së sotme pandehin se I bëjnë keq 157 shkrimtarëve të burgosur, të masakruar të shekullit 20 por në fakt I bëjnë keq popullit shqiptar se u fshehin akoma veprat letrare të mrekullueshme, me vlerë të madhe kombëtare historike. Në kohën e diktaturës këtyre 157 shkrimtarëve të burgosur iu hoq e drejta e botimit, masakra e dytë pas burgosjes, por edhe pas diktaturës veprat e tyre letrare nuk janë botuar, as nuk janë vlerësuar. Tani del pyetja dhe duhet të përgjigjemi : Kush I burgosi, kush I persekutoi këta 157 shkrimtarë dhe kush ua heq të drejtën e botimit edhe sot? ME LEJËN E ALIDA HISKUT Sic thamë më lart, në ato vite të diktaturës mizoriste, antihumaniste me burgosjen e 157 shkrimtarëve, artistëve dhe këngëtarve të mirë, të dalluar si modernista të talentuar, letërsia, arti dhe kultura morri goditje të fortë, të egër, shtypëse. Alida Hisku, Eli Fara, Liljan Kondakci, Arta Babarano dhe të tjera, Fadil Pacrami dhe Todi Lubonja I ndihmuan, I përkrahën dhe u orvatën për të formau Ansamblin Modernist shembull e model si në vendet borgjeze demokratike të Europes Perendimore. Fadil Pacrami dhe Todi Lubonja pranuan dhe u munduan për të formuar edhe shoqatën e Shkrimtarëve Modernista të Pavarur me organe drejtuese të zgjedhura nga shkrimtarët e bashkuar në Shoqatën Moderniste Demokratike. Unë me shokët e mi ishim krahu I djathtë I Fadil Pacramit dhe Todi Lubonjes, intelektuali I kulturuar modernist I talentuar dhe komunisti demokrat I admiruar. Mirëpo Fadil Pacrami, Todi Lubonja, Hasan Petrela, Mitrush Kuteli, Kujtim Spahivogli, Frederik Sokoli, Dhimiter Xhuvani, Robert Vullkani, Sali Leka, Fatbardha Spahiu, Piro Kuqi, Eqrem Biba, Ismet Cibaj, Miho Gjini, Minush Jera hasën pengesa të forta, të pakapërcyeshme. Në rrugën tonë moderniste demokratike u hodhën ferra dhe driza nga shkrimtarët e preferuar, të privilegjaur, klanista narcizista të Byrose Politike enveriste-ramiziste: Ismail Kadare, Fatos Kongoli, Mantho Bala, Qemal Sakajeva, Zija Cela, Bardhyl Londo, Fahri Balliu dhe të tjerë zgërdhecë, fuksa dhe skrrupsa të zjebur. Disa nga këto narcizista nuk jetojnë por jetojnë disa dhe bashkë me fukast e tyre duan si e sit ë rikthejnë kohën e diktaturës dhe censurës në letërsi, art, kulturë, gazetari dhe mediat radiotelevizive. Gjashtë shkrimtarë shpifsa nuk jetojnë dhe unë nuk mund ti demaskoj. Kam bërë mëkat të madh që nuk I kam demaskuar kur jetonin. Disave nga 157 shkrimtarët dhe këngëtarët e burgosur, klanista narcizista të byrosë politike u shkaktuan tragjedi të egra në jetën e tyre personale, familjare dhe shoqërore. Nga këto tragjedi Faik Ballanca dhe Viktor Qurku vranë veten. Dhe unë nuk mund të shkruaj për ta megjithëse ishin shkrimtarë të mirë. Tragjedi të llahtarshme mizoristat I shkaktuan edhe këngëtares Alida Hisku, këngëtare model lirike-erotike dhe moderniste e shkëlqyer. Me lejën e Alida Hiskut, unë I tregoj dhe I demaskoj mizoristat vandalista që I shkaktuan tragjedinë e tmershme Alida Hiskut, tragjedi më e llahtarshme sesa 20 përdhunime. Me shumë konsideratë për Alida Hiskun dhe gjithë ata që I rezistuan ferrit diktatorial. Sali Leka GJYQTAI, PROKURORI, SHKRIMTARI DHE GAZETARI E kam theksuar që në vitin 1972 se gjyqtari dhe prokurori duhet të ndëshkojnë ligjërisht dhe juridikisht fajtorin, kriminelin dhe mizorin. Kurse shkrimtari, gazetari por edhe intelektuali duhet ta demaskojnë publikisht fajtorin, kriminelin dhe mizorin, këta keqbërësa të jetës njerëzore por këto tregime të miat nuk I botuan asnjëherë. Tani del pyetja : Kush nuk I botoi? Përgjigjia : Censori. E pse? Sepse ishte më I keq, më I lig dhe më I egër sesa fajtori, krimineli dhe mizori. Tani del pyetja tjetër : Kush ishte censori? Përgjigjia : Ishin shumë, ishin narcizistat dhe mizoristat e byrose politike enveriste-ramiziste por sot po listoj këta emra :Ismail Kadare, Fatos Kongoli, Agim Cerga, Llazar Saliqi,Drago Saliqi, Dhimiter Shuteriqi, Qemal Sakajeva, Mantho Bala, Bardhyl Londo, Prec Zogaj, Zija Cela. Këta censurista narcizista e kanë mbajtur gazetarinë të mbyllur që nga viti 1961 deri në vitin 1991 dhe e hapën në vitin 1992. Por si e hapën? Pas vitit 1992 gazetarinë e hapën vetëm për botimin e gënjeshtrave, trillimeve, shpifjeve, sajimeve të rëndomta, spekulimeve të neveritura dhe shtrëmbërimeve monstruoze. 22 vjet faqet e gazetave mbushen cdo ditë me trillime dhe gënjeshtra dhe spekulime neveritëse. Spekulantët shkruajnë procka dhe brockulla, gënjeshtarët dhe zuzarët shkruajnë dokrra, sajojnë trillime neveritëse. Fuksat dhe skrupsat e zgërdhecur shkruajnë lavdërime të rëndomta për narcizistin Isamil Kadare, shkrimtar I madh, gjenial por e vërteta është ndryshe. Kadare ishte I madh për të bërë krime, masakra. Kadare urdhëroi oficerin e sigurimit Vladimir Mece, të burgoste poetin e ri liriko-erotik Renato Rrapi dhe ta torturonte fort, egërsisht dhe sigurimsi Vladimir Mece ashtu veproi se ishte nën komandën e tmershme të Kadares. Përndryshe Kadare, Vladimir Mecen e degdiste, e gremiste, e internonte ashtu si internoi Janulla Rrapin, nëna e Renato Rrapit dhe Kujtim Spahivoglin, Hasan Petrelen, Fatbardha Spahiun, redaktore e talentuar në shtëpinë botuese “Naim Frasheri”. KUR ISHA I MBYLLUR NË BURGUN MIZORIST Erdhi hetuesi por unë këndoja me gëzim, vullnet dhe admirim por edhe me guxim, vitalitet dhe kushtrim. Hetuesi më tha : Ndalo, ndalo! Pushoje këngën dhe përgjigju pyetjeve të akuzës. Edhe unë hetuesit I fola : Eja pasnesër shoku hetues. Unë këtu jam në biruckën e skëterrit. Sot dhe nesër do të këndoj pa ndalim se jam poet lirik erotik dhe eposik teuratik I betuar për humanizëm dhe harmoni me cdo njeri, fis, mik dhe shokë . Kurse hetuesi më tha : Pse mbahesh për trim dhe kreshnik Sali Leka dhe nuk I trembesh burgut, as pushkatimit? Edhe unë hetuesit I tregova: Nuk jam trim, as kreshnik strateg por jam humanist dhe fisnik teurarik eposik. Do ta vuaj burgun dhe persekutimin ashtu se e vuajnë shkrimtarët e tjerë, kolegët dhe shokët e mi të dashur, të admiruar:Hasan Petrela. Mitrush Kuteli, Fadil Pacrami, Frederik Sokoli, Kujtim Spahivogli, Kasem Trebeshina, Piro Kuqi, Miho Gjini, Minush Jera, Robert Vullkani, Dhimiter Xhuvani, Dhora Leka, Fatbardha Spahiu, Eqrem Biba dhe Todi Lubonja, komunisti humanist dhe democrat modernist I kulturuar, I nderuar. Madje edhe të pushkatohem ashtu si u pushkatua Trifon Xhagjika, poeti I mrekullueshëm hyjnor. Se veprat letrare të vërteta, të dobishme për jetën njerëzore janë mrekulli hyjnore, por këto mrekulli të shkëlqyera, të mahnitshme nuk I duan narcizistat Ismail Kadare, Fatos Kongoli, Llazar Siliqi, Qemal Sakajeva, Arkile Meksi, Agim Cerga, Mantho Bala dhe të tjerë skrrupcista skurrikë të shekullit 20 por jam I gëzuar se kam besim se shekulli 21 do të jetë shekulli I humanizmit, epoka e bardhë shëmbullore e pastruar nga skrrupsit, zgërdheckit, narcizistat dhe mizoristat e jarganjosur. Prandaj nuk jam I dëshpëruar se do të qëndroj në burg deri në fillim të shekullit 21. Nga ti shoku hetues dua letra dhe stilolapsa ose makinë shtypshkrimi se do të shkruaj poezi dhe tregime me shumë gëzim, vullnet dhe admirim jetik sublim dhe nëse prokurori kërkon për mua dënimin me pushkatim. ME SHUMË NDERIM PËR ATA SHKRIMTARË QË U BURGOSËM, U MASAKRUAN DHE SOT NUK JETOJNË. SHKRIMTARI SALI LEKA ME 107 LIBRA Fjala e Lire - Free Speech

DASHURI

2015-12-04T08:54:00.000+00:00

ZYBA HYSEN HYSA: CIKËL POETIK: “JETA KËRKON DASHURI”

SI DIGJET NJË GRUA

U bënë disa vjeshta… shumë t’kam pritë…

Ngjyrat e dashurisë ashtu siç dhe vjeshta,

Penel’ i zemrës ia ka zbukuruar tash stolitë…

Për t’i mbajtur ato të vërteta… të freskëta…

Vjeshtat do vijnë e do ikin prapë se prapë,

Peneli i zemrës punon pa më pyetur as mua,

Pa rreshtur pikturon brenda shpirtit tim vlagë,

Si vatrave të fshehta, digjet fllakadan një grua!

Flaka e saj ndriçon Universin gjer në trembje,

Dridhet Zoti… pse të solli Ty është penduar,

Unë i flas për çdo darkë… me fjalë zemre…

“Zot… Faleminderit që e solle, veç ma ruaj…!”

Në djegien e flakëve unë ndrij edhe më mirë,

Hirëzohem… porsi feniksi ripërtërij bukuritë…

Të jem plot hir, si një zanë mali, që kur të vijë,

Të ridashurohet, ashtu, siç u deshëm atë ditë…!

2. O VJESHTË PICASSO…

Sot, që ke ikur ndjej mungesën tënde,

O vjeshtë Picasso… dhuratë nga Zoti…

Ashtu siç vjen dashuria në fole zemre,

Pa lejen tonë, hidhet… caktohet shorti!

Shumë kanë shkruar për ty, moj zonjë,

Që ditën që bëre këmbë, erdhe tek ne,

Dëgjo; në jetë është mirë mos besojmë,

Atë, që veç pranina jote, e çmend e deh…

Sapo ike, ndjeva thëllimin fshikull të trishtimit,

Pas ndarjes… largësia i provon dashuritë…

Ndjeva mall për shkëlqimin përtej shkëlqimit,

Ashtu siç lë vazhdë - dritën dashuria në shpirt!

3. TINGUJ REVOLTE

Shpesh... i kërkoj ndjesë shpirtit tim human,

Pa dashje e pickoj… kthehen tinguj revolte,

Në vend ta falënderoj për mirësinë që kam,

Humanizmi është fat i errësirës kësaj bote…

Si të hesht, hajduti vjedh dhinë e vetme e më pas,

Vjen duke qarë… rreh gjoksin se hajdutin e vret,

E lë të ziun popull me shpresë… shpreson pa gas,

Pret, sa blenë dhinë tjetër… prapë, hajduti ia merr…

Unë ... që as gjarpërin s’dua kurrësesi egër ta vras,

Tingujt e rrevoltës, më zgjojnë, ethshëm marr flakë,

Të thërras përtej thirrjes… popullit, dua t’i thërras;

Cili sytë... hajduti ha mishin... Ti mbete barkthatë!

Dhe tinguj rrevolte shpirtin ma brejnë si mola,

Shpërtheni o popull… të krijojmë simfoninë,

Rrevoltë s’do të thotë të krijoni bataliaona…

Që të mbrosh veten… dashuro DITURINË!

4. UNË DHE VJESHTA

Nuk di vjeshta më veshi me ngjyrat e saj,

Apo unë e vesha me vjeshtën e stinës sime,

Të dyja... gjithë ngjyrat e ylberta mbajmë,

Dhe mijëra reflekse ngjyrash e kombinime...

Piktorja ngjyen penelin në musht poezie,

E poezia gjerb ngjyrat e saj që pikojnë,

Për t’mos pasur kurrë mes nesh grindje,

Njëra – tjetrën marrëzisht dashurojmë...

5. NDODH...

Ti s'e di sa shpesh xhelozoj, si ato foshnje,

Që mësohen t'i mbajë ëmbël nëna në gji,

Dhe lindja më pas ndonjë vëllai apo motre,

E bën të shpërthej në lotë e të ndjejë mërzi...

Ngandonjëherë pendohem që të rrita kaq...

Mbase nga dëshira për të mos arritur njeri,

Po, edhe dielli zjarrplotë që është atje lart,

S'ka ç'tju bëjë reve që dalin e sjellin shi...!

6. @@@

Edhe pas vitesh,

Sytë shndërrohen burim,

Për të shuar etjen kujtimeve....

7. PJESË UNIVERSI...

Shpesh... rrija në ballkon e kundroja detin me vëmendje,

Oh, ç’ënaqësi më ka falur... por edhe mësim të shenjtë,

Lehtë – lehtë sillte valëzat shoqëruar me tinguj kënge,

Bregun njomte e puthte, kthehej përsëri në shtratin e vet.

Papandehur, dridhej gjithë deti, sikur binte i frikshmi tërmet,

Valëzat trembshëm ngrinin kreshtat... për të larguar tërbimin,

I suleshin bregut pa faj që pak më parë e puthnin lehtë – lehtë,

Si për të kërkuar ndihmë... për t’i shpëtuar shqetësimit...!

Kështu... pikërisht kështu, më ndodh me Ty edhe mua,

Ndjej përkëdhelje puthjesh... me ajrin që ke dërguar,

Ku kthehesh erë e fortë... sulesh drejt meje si dragua,

Në përleshje marr plagë e më pas... po Ti m’i ke shëruar!

8. HEBRENJTË E SHEKULLIT

Dhe mëma kur dalloi që kish lindur përbindës,

U tmerrua e për të mos vrarë veten braktisi Atë,

Ashtu si të ish djall e tmerruar e zuri për brirësh,

Kokën ia futi në dhe'.... të mos i ndjenin më zë...

Përbindëshi kish gllabëruar aqsa gjysmën Botës,

Dhe kur e varrosën nga helmi i tij sëmurën dheun,

Prezantuar ëngjëll që rri me shpatë sipër kokës,

Me një dorë jepte lule… tjetrën vriste Prometheun...

Kur dhe mëma e tij shtrigë e braktisi komunizmin,

Si të ish mortja e jetës dhe e zhvillimit të botës,

Enveri tundtte skenat e fliste për patriotizmin,

Dashuri të përjetëshme me djallin e Epokës...

E djalli lindi djaj që mbajnë mbi vete ngjyra ylberi,

Po se brendëshmi të gjithë ngjyrën e zisë kanë,

O Zot i madh… si do t'i shpëtojmë këtij helmi???

Helmuar ne, helmuar ngado ku ka shqiptarë....!

Sot komunizmit i kanë ndërruar vetëm emrin,

Ashtu sic bëjnë grekët me të varfrit shqiptarë,

Por gjaku që kanë ndër deje mbetet ai që kemi,

Ashtu dhe komunizmi po atë helm brenda mbanë....

Sot hijet e komunizmit kanë dalë në dritë,

Si postera për të zhdukur rracën shqiptare,

Hebrenjtë e shekullit duhet të çelin sytë,

Ndryshe... korrni, ç'të mbjellë fara barbare...!

9. DUEL SHPATASH

Përherë pyes veten:

Në besës time vallë më besojnë,

Ata që marrin jetë nga jeta jonë?

Ndaj shpesh me besën hyj në duel shpatash,

Për të provuar forcën tonë,

Kushedi sa shpata më ka copëtur,

Po aq plagë, plagët e saj më falin

Dueleve provojmë forcën,

Forcë njëra – tjetrës i japim...

MUNGESA...

Asnjëherë s’e ndriçojnë dashurinë fjalët e bukura,

Fiken si një letër e ndezur që lë veç karbon pas...

Takimet e pëmallshme... çastet më të lumtura,

Fosforishente mungesa... veç mungesa e gjatë...!

RUFETË E TOKËS

Rrufetë e tokës çanë qiellin,

Sytë e zotit rrëke lëshojnë…

Nxinë kaltërsinë verbuan diellin

Ecnim ne mbi llavën tonë...!

Tash rrufetë s'qëllojnë qiellin,

S'kanë më atje ç'të errësojnë,

Errësirën që rrufetë mbillnin...

Nxinë universin tonë...!

E si të lutemi drejtuar qiellit

Për dritë lirie për sytë tanë,

Kur i shpallëm luftë vetë diellit,

Errësirën e bëmë zonjë...?

Ecim si qorrat mes errësirës,

Nga shkëndijë drite Ikim, vrapojmë,

Lakuriqë nate, bufa të shkretirës,

Shpellat e dunat, mbrirë tokës sonë...

Zgjatni duart, s'ka më… me lutje,

Lutjen vetvetes ne, t'ia drejtomë,

Si kthetra shqiponje gati për luftë,

Errësirën shekullore të verbojmë!

KUCEDRA SHTATËKOKËSHE

Prej shkrimeve t’mia shigjetohet kuçedra,

Viteve rri symbyllur… si asnjëherë zgjuar,

Siç gënjen gjahtarin kokëbosh dhelpra,

Sikur është e ngordhur, për t'i shpëtuar

Ashtu, kjo kuçedër kurrë s’pati ngopje,

Piu gjak fisnikësh… shqeu ballëndritur,

T’i bijesh rreth e qark… gjith’ kësaj bote,

Kuçedër shtatëkokëshe, jo, s’ishte rritur!

Oh… i gjori popull… oh fisnik, çil sytë!

Kuçedra s’do ledhje… fryhet porsi bollë,

Nxirr shpatën e ballit, farfurimë me dritë,

Prija shtatë kokat, nxirrja synë në ballë…

Mos lejo o popull… të më hajë dhe mua,

Unë s’vajtoj plagët… vargjet, sjell ilaçin,

Piji… i hidhur ilaçi, në do t’jesh kuruar,

Nga shërimi yt, shtatë kokat pëlcasin!

PUTH…

Mbyll sytë… puth ajrin,

Në puthjen e tij ndjej magji…

Janë magji që as më ngjallin,

Por as s’më lënë në vetmi…

Mbyll sytë… puth qiellin,

Vjen e më vesh me kaltërsi,

Shpesh kaltërsia më zë diellin,

Përsëri unë e puth gjithësesi…

Mbyll sytë puth universin,

Më pushton në oazën e tij,

Aty ku njerzit kurrë s’vdesin,

Atje të gjej… vetëm Ty!

EMRI JOT!

Pas shkreptima dhembjeje

A pasthirmë kënaqësie,

S`thërras si dikur; “O Zot!”

Magjishëm prej thellësive,

Del si jehonë shpirti,

Emri jot!

INTELIGJENCE…

Asnjë s`i ka në dorë rrymat e ngrohta,

As të ftohtat që vijnë prej galaksisë…

Hapur ngrohtësisë lëri mijëra porta,

Mbylli … për t`i shpëtuar ftohtësisë…!

SI SHPEND I VRARË

Kur shkruaj thjesht, s`janë fjalë koti,

Kam thirrur, sa dridhet gjithë Universi,

Me forcën e plumbit godet pikë loti,

Dëshirat … që koha s`mund t`i vdesi…

Kur them e vendosur: “Jam e lumtur!”

Mendo … pa Ty… kurrë e lumtur s`jam,

S`dua të shqetësoj… por, si një flutur,

Që shkon drejt flakes, djegur shpirtin kam!

Kur të them me gojëplot: “Eja po të pres!”

Rrafsho malet… vrapo oqeanit porsi Mesia,

Ashtu sic erdhe Majit tonë … si një shpend,

E u derdhe si i vrarë… mbi krahët e mia…!

MAGJI DASHURIE

Me magjinë tënde, vjen kaluar muza,

Si një pegasso … ngarkuar me ëndrra,

Shpirtlëndinës sime, celin lulëza - lulëza

Vargje poezie … aromën thith zemra…!

Kush lexon vargje, provon shije mjalti,

Brenda dy zemra që s`i ndanë shpata,

As fjala mizore që helmon si gjarpëri,

As rrufetë e tokës që dalin nga llava…

MARROSUR PREJ MAGJISHË

Kur të shikoj në portret… më dukesh tjetër njeri,

Ndryshon si nata me ditën nga portretet, që vetë

Të kam skalitur me dalta malli… si një Perëndi…

Shtrigania largësi, si gomë gjigande, tiparet ka tret!

Ajo të fshim pamëshirë… unë gdhend me dalta malli,

Krijoj portrete të tjerë hyjnishë… por me emrin tënd…

S’të njeh, askush në botë, që sheh me sytë e ballit,

Portrete, që veç brenda meje, si ikona kanë zënë vënd…

Brenda thellësive honore farfurijnë mijëra portrete hyjnishë,

Herë të qeshur… herë sytë u shkëndijojnë me dhimbje…

Herë vallëzojnë me mua, të dehur, marrosur prej magjishë,

Flakësh të pashuara; puthemi... digjemi... gjer në shkrirje!

19. KOHE PROMETHEU

Koha evolon me hapa galopante…

Politika botërore imiton mesjetën,

Kur populli ashtu si një dele manare,

Afrohej shtrungës, mbushte vedrën…

Sot, kur fjala fluturon brenda sekondës,

Lajmëron botën… rreth e përqark saj,

Politika duhet t’i bjerë me grush kokës,

Që grushti të mos bjerë popullit pafaj…

Harbutët për vete ngrenë kështjella,

Bunkjerë si dyer për vila nënë dheu,

Po, si s’u futën një herë në të thella,

Të mësonin diçka nga Prometheu???

Nuk je Promethe, duke rrahur gjoksin,

Një gjoks që për zemër ka ushunjëz...

Që thith e thith pandalë gjakun popullit,

Duke i rrahur krahët, helmin nën gjuhës…

Koha evolon… qyterëmi bie këmbanës…

Nëse veshshurdhët këtë tingull s’dëgjojnë,

O Zot i madh, do shohim, tmerret e radhës,

Gjaku i pafajshëm… si lumë do vërshojë…!

Në tryeza ulur si mbretër, kaluar mbretër…

Mos pini etur, verë të vjetër, gjak pafajësie,

Shkulni gjoksit gropë… ushunjzën kuçedër,

T’i falni kësaj bote… pishtarë lirie!

20. QETËSOMË PAK…

S’e kuptoj dot këtë lloj ndjesie…

Më dërgon mijëra kilometra larg,

Ndër ato vise që s'di as nga bien,

Vij të kërkoj... Oh sa rrugë e gjatë!

Të gjesh Ty, si t'gjesh ujë n’qiell,

Këtë e di fort mirë pa ma thënë…

Po si të bëj me atë që ke mbjell,

Brenda shpirtit e ka zënë rrënjë?

Si një zog qielli hodhe pa dashur,

Në fluturim lëshove bërthamë…

Mbase s'e dite as që e kishe pasur,

Ra lëndinës sime, bëri gjëmë...

Tash si oktapod rrënjët pushtuar,

Cep më cep mbërthyer si ganxhë,

Mos më qorto, s'kam për t'pushur,

Rrugëtimin tim… e pse Ti bën larg...

Kaq kohë në ecje si maratomak,

Të të gjej të them lajmin pa lajm,

Të them si ndjehem, qetsomë pak,

E pse qetësi ka vetëm në varr…!

21. DHURATË PERËNDIE

Dashuria, melodi pa nota, të ndjell si Circja,

Hapini veshët, dallon nga Circja kënga e saj,

Për dashurinë... si Prometheu doja të vdisja,

Gjithë njerëzizë... t'ia fal si dhuratë këtë zjarr...

Mos harro, thirre dashurinë përherë në emër,

Ajo, si një manare, vjen ëmbël të përkëdhel,

S’vjen këmbë – këmbë, stolisur si një femër,

Është dritë – energji, dhuratë Perëndie vjen!

22. TI KAFSHON POPULLIN TËND

S’ngre dot flamurin e dikujt,

Që shkel flamurin tim me këmbë,

Unë s’e kërkoj krenarinë,

Duke shkelur dinjitetin që kam...

Të përulemi të dy,

Që kur të jemi në rrezik,

Të sulemi të dy... o mik!

Kjo s’do të thotë,

Që dhembje për ty s’kam,

S’do të ish më ai,

Që mendoj se jam....

Po s’do ta ngre flamurin tënd,

Atdheut tim,

Plaga e këmbës tënde... dhemb!

Ti kurrë s’e ktheve kokën të shohësh.

Kur gjaku im rridhte lumë....

Me hosten në dorë nxisje përgjakjen,

Për të vënë kufirin në Vardar,

Pa pyetur... se ish truall shqiptar!

UNË S’E NGRE FLAMURIN TËND,

E PSE NË KËTO DITË ZIJE SHPIRTI MË DHËMB,

ME SHPIRT TA THEM... MË RËND;

ME KAFSHITAT TONA,

TI KAFSHON POPULLIN TËND!

23. SOT…

S’është më ajo kohë… kur dënoheshin gratë,

Për aktin e shëmtuar që kryenin burrat me to,

Sot siecili duhet mendohet… të mendohet gjatë,

Si leujleku me kockën para se ta hajë… provo…!)1

1) DUHET TE DISHE FABULEN E LEJLEKUT...

24. ILAÇI I SHPIRTIT

Më sheh në foto të qeshur…

Bile, për çudi vitet më rinojnë,

Se ç’kam një dritë, në sytë e ndezur,

Prej frymës tënde që ende frymon…

Floku, është zbardhur ndonjë vend,

Ua ruaj ngjyrën që ke parë atëherë,

Kur bashkë me Majin erdhe si shpend,

E mua më sollët dyfish pranverë…

Për çudi… fustanet i ndërroj shpesh,

Herë si zonjë e madhe, herë si çupërlinë,

Vrapoj nëpër shkallë e zbres me të shpejtë,

Sikur do të vij tek Ti në takim…

Po kur dëgjoj muzikë, veç të shohësh,

Ti ndjej hapat… me ritmin e këngës…

Si ajër më prek… lëshon avuj ngrohës,

Herë më përplas, herë shkelje këmbësh…

E çfarë s’bëj… të të dukem e gëzuar…

Që Ti të mendosh… sesa e lumtur jam,

Se s’kam rrugë tjetër për të dërguar,

Ilaçin e shpirtit… gatuar me mall…!

25. VDEKJA KA FRIKË NGA DASHURIA

S’dua që mallin ta marr mbi shpirt,

Të më rëndojë dhe përtej varrit,

Eja… të marrësh përjetësinë,

T’mos ia dhuroj oqeanit!

Unë di që malli të ngre nga varri,

Si Kostadini me t’bukurën Dorontinë…

Si vdeka njeriu edhe për së gjalli?

Frika e vdekjes rëndon mbi shpinë!

Mos vallë të tremb dashuria imë…

Që vitet – moshë shpesh përmend?

S’jam më sorkadhe e vendeve alpinë,

Një mace e bardhë, që do përkëdhel!

Një dorë mbi flokë, lëmon shpirtin,

Malet e mallit njëherësh rrafshon…

Nis bleron lëndina… lulet rrisin

Trupin e tyre… gonxhe bulojnë…

Një fjalë rrëzë veshit, veç me frymë,

Me gjuhën e nënës që na ka lindur,

Fuqia e BOTËS m’pushton si rrymë,

Zemra – gjenerator s’lë gjë pa lëvizur…

Pse jo, nën tinguj kënge… laitmotiv,

Të kërcejmë pa hapa vallëzimin tonë,

Herë sUpet e mia… jastëk të rrinë…

Herë supeve tua, koka t’më pushojë…

Vdekja ka frikë nga dashuria,

Mungesës i rri si hije vdekja,

Eja e derdhu mbi krahët e mia,

Që të lulëzojë përsëri JETA!

26. TI DHE MUZIKA…

Muzikën e përcjell pa përtypur…

Ashtu sic të dua Ty pa t’parë me sy,

E megjithatë lotët m’i keni nxitur,

Me vdisni dhe më ngjallni të Dy!

27. MUNDËSI E FSHEHUR

S’di... si rrinë tek Ti mbyllë ndjesitë e mia?

Si në burg të nëndheshëm siguruar me celsa,

S’di vërtet... s’di... c’vepron tek dashuria...

Shkon sycelë diku... s’sheh t’kthehet tek vetja!

Unë gjykoj të miat... të tuat Ti fshikëllon...

S’po gjejmë dot zgjidhje... as dhe një mundësi,

E pse n’pamundësi, një tjetër mundësi egziston,

Mundësia e fshehur... shkrirë në dashuri...

28. RIHEM (RINOHEM)

Si një tingull rrëshqet thellë në shpirt,

Pa të hapur unë, as derë dhe as portë,

Bota mjekon plagët me këtë muzikë,

Grimcat kuantike... dy nga dy vallëzojnë...

Gjithë qënia ime, kthyer pistë vallëzimi,

Në trokitjke kuantesh... kthehesh simfoni,

Si në prekje harqesh, pa farë orkestrimi,

S’di në ndjej muzikë... apo fantazi...??

S’gëlltis tinguj... rreshqasin pa u ndjerë,

Dëgjoj gjëmime... shpërthime rrufeshë,

Dridhem... digjem... shkrihem pandërprerë,

E në shkrirje RIHEM, kthehem MBRETËRESHË!

29. PUTHIM... NA PUTHIN

Kemi ndërtuar tashme një Univers,

Brenda, jashtë Universit – universal,

Ku zogjte notojnë ujrave si peshq,

E peshqit kërcejnë e fluturojnë lart...

Brenda Universit përqafuar mbeme,

Herë prekim Tokës mëndafshin e saj,

Herë magjitë në ajër na rrëmbejnë,

Puthim... na puthin... yjet me radhë...

30. SHOH ME SYTË E DIELLIT

Kur dita mbyll sytë, shkon duke lënë,

Dritën e diellit... dhuratë tek unë...

T’i çjerr largësisë netët pa hënë...

Që dashuria t’mos bjerë në gjumë...

T’shoh me sytë e diellit që nga largësia,

(Vetëm ai për Ty, mund të më rrëfejë)

Me zjarrin e tij... biron ndjenjat e mia,

Ndricon ëndrra jonë, aq sa mijëra DIEJ!

Si s’mësuam... sa pak kushton dashuria,

Një fjalë e sinqertë... ngjyra të ylberta,

Si motërzë e saj... po kështu dhe liria,

S’kërkon tanke... as armë... as raketa...

31. SIKUR U TAKUAM

Ja… dhe u takuam... ja, dhe u puthëm...

Ja, u shtërnguam, malli limon shtrydhur,

Si s’paskam kuptuar, qeshë më e lumtur,

Në vitet e pritjes... brenda zemrës mbyllur...

Ti dërgoje muzë, unë grusht me shpuzë,

Muza edhe shpuza çilnin, mbyllnin plagët,

Plagë, s’mund t’shërojë më e nxehta buzë,

Pritja... vetëm pritja... qënka helm i mjaltët...

32. DHIMBJE E KA EMRIN

E dija ç’mbaje fshehtësisht në shpirt,

Shpirtin m’ fale bashkë me dhimbjen,

I falesha dhimbjes si Perëndisë...

Me frymë u ngroh... gjer në shkrirje...

Portret dashurie kurrë s’kisha parë,

Thonë... në emrër i flasin Afërditë,

Portreti që brenda vetes time mbajë,

“Dhimbje” e ka emrin, Ti ia ke ngjitë!

33. JETA KËRKON DASHURI

Si Hemingëay... në bombardime,

Në terrin e luftës bënte dashuri,

Dashuria dëbon përtej cdo dhimbje,

Luftën shpërfill me ëmbëlsi...

Khayyam kërkon bota të ndalë luftën,

Lufta kurrë paqe s’të ka dhën o njeri,

Si të sjellka paqe... sa hetë humbën...

Kush mbijetoi... kë tmerr në sy...

Dashuria të vdes pasi je plakur...

E botës i ke vjelë cdo kënaqësi,

Lufta, lufta...vret dhe vocërrakun,

I ngrinë mbi buzë qumështi që pi...

Lufta, lufta... vret vajza dhe djem...

Puthje s’provuan me një gotë verë,

Ç’mëkat i madh, s’kam fjalë ta them,

Lufta është shumë më shumë se ferr...!

S’është koha më e Skënderbeut,

Hipur mbi kalë, në dorë një shpatë,

Prijësit e luftës nga fundi i dheut,

Drejtojnë tmerret me telekomandë...

Vetë të dehur në qejfe... orgjira,

Nëpër hareme moderne droguar,

S’dinë sa dhemb lufta, as dashuria,

Epsh prej vampirësh i mvban zgjuar...

Bota kërkon Hemingëay, Khayyam – ë,

Dhe unë me ta marrëzisht dashuruar,

Të pimë verë, të këndojmë këngë,

Jeta na falet për ta shijuar...!

34. DO ZOTI...

Kur jemi larg, s’jemi Unë e Ti,

Të Dy mbajmeë në zemër,

Vetëm dashuri...

Kur të jemi pranë, s’di se si,

Do njohim njëri – tjetrin,

Duke parë me sy???

Të mbyllim sytë për të dalluar,

Nëse jemi Ne,

Apo Dy të huaj?

Si ndonjë i verbër do të zgjasim duar,

Të prekin fytyrat,

Do Zoti... mbasim përqafuar...

Dhe do jemi pranë, jo si atëherë,

Kur si shpend qielli,

Edhe me pranverë...

Mijëra takime, të bëra me mend,

Brenda një casti, mbreteshë unë,

Ti më i bukuri mbret!

35. DUA…

Dua... t’i kem miq... të gjithë krijuesit,

Jo miq veç të pinë kafe e bëjnë llafe,

As miq hipokritë... vorbullave të fusin,

As miq, pa lexuar poezinë bëjnë laike...

As miq, të ftojnë në konkurse me kushte,

T’u falësh nderin... të të japin dekorata...

As miq që më thonë “Ti shpall gjendje lufte,

S’je intelektuale, s’pranon ligje e shoqata...”

Dua.. t’i kem miq... të bashkojmë zërat...

Një zë thërret... s’buçet sa t’tundë malet,

Bashkë... si këngë ushtojnë psherëtimat,

E popullit që na lindi e s’i pushojnë hallet...

Dua t’i kem miq, edhe ata që rëndë gabuan,

Misionin e Zotit ia falën... i shërbyen djallit,

S’është vonë... si librat e shenjtë treguan...

Dhe djalit plangprishës... mëkatet ia falin...

Dua... dua... jo, s’e dua unë, po duhet sot,

Vlera e një kombi... fshihet tek krijuesit...

Nëse ne, s’e dimë këtë... shkruajmë kot,

Lëvdojmë njëri – tjerin, dënojmë Jezuesit...

36. PA FRYME... PA FJALE... PA ZE...

Ne s’patëm kohë të shiheshim ngultas,

Për të kuptuar nëse deti i syve kishte va’ për të kaluar,

Si nëpër ëndrra rendëm udhëve të shpirtit njëri – tjetrit,

Në ecje,

Imitonim pëllumbat siç ushqejne të vegjlit...

Bubullimat çanin qiellin, vetëtimat përplasnin retë,

Ethshëm shkrepnin rrufetë...

Dy trupa... në një,

Pa frymë... pa fjalë... pa zë...!

37. MBINJERI...

Vendosa mos të dua,

S’jetoj në kohë e hapësirë,

S’po kuptoj intrigën e kësaj jete,

Me thotë: Dashuro... pa dashurinë...!

Me zemrën lidha marrëveshje,

Sa herë të thërrasë emrin tënd,

Si një nënë e mirë do t’i shkull veshët,

E ta qëlloj me pëllëmbë...

Ajo ra në gjumë letargjie,

Pëhumbur lëpinte plagët e mallit...

As trokun s’po ia djeja,

As drithmat që më thoshin: “Mos fli!”

Dhe pritja diku ishte fshehur,

Dhe tokë e qiell mbanin zi...

Ku jam? Ç’planet i mugët!

As yll... as dhe një shkëndi t’më ndriçojë udhët,

Të isha përsëri jashtë kohe e hapësire,

Në kohën dhe hapësirën tonë,

Ku këndojnë veç Zana e vallëzojnë hyjni,

Ku preket ethshëm NIRVANA,

E kthehesh MBINJERI!

38. A MUND TË QORTOSH ZOTIN?

U dashurova si marroke me Ty,

Ashtu siç dua thellesisht Zotin… pa menduar se cili je?

(Dashuria s’dashuron tipare, as veset që ke…)

Zoti nga njeriu ndryshon,

Ashtu siç ndryshoj edhe une nga mëma që më ka lerë…

Zotin e thërrisja e Zoti kurrë fillikat s’më ka lënë,

Ashtu papandehur… njerëz të mirë,

Më janë gjendur për ditë të vështirë…

Po... si të bëja më ty?

Të quaja Perëndi… po ishe njeri!!!

U kavërdisa në tavën e dhembjes që më sillte pasiguria,

Kur befas mësoja se kishe zemër... po kishe edhe sy,

Që të ndillnin drejt këngëve të Circes,

Pa e ditur që mund të kthenin në jo njeri...!

A mund të qortosh Zotin? Aq të qortoja dhe ty!

Po thikat e dhembjes si një dhëmballë e prishur,

Më linin netëve pa gjuumë,

Duke lutur Zotin e duke të dashur më shumë...

39. KY FAT NA RA...

Ndodh... si pa shkak,

Ashtu si qielli me kohë të mirë,

Papritur rrudh ballin e bëhet zemërak,

Deti i ndjenjave imiton stuhinë

Ndryshe nga deti që përplaset në shkëmbinj,

Dallgët e mia egër sulmojnë shpirtin e bëjnë kërdinë...

Të kam larg...

Të paktën të sulesha Ty ndonjëherë,

(Do shpëtonim të Dy)

Dallga me dallgën si deshtë brirë përdredhur,

Përplasnin njëra – tjetrën në erë...

Ky fat na ra...

As dallgët si shuajmë bashkë...

Vetshuhemi për të mbajtur ndezur,

Vullkanin që dallgë ngre,

Me shkak... pa shkak...!

40. POEZI

Asnjëherë s’kish ndodh,

Poezi të shkruaj në biletë urbani...

Në ditare mësimi, në fletë nëpër xhepa, në kartpiceta,

Nëpër gjethe pemësh, në pëllëmbë dore,

Në pulpa këmbësh... në llërë krahu...

Kudo që jepej mundësia, kur s’kisha asnjë mundësi,

Po të kisha pranë... në sytë e Ty do shkruaja,

Ta lexoje Ti në sytë e mi!

41. NE, SHQIPTARET

Kur jemi sëmurë... themi “Jam mirë”,

Kur jemi robëruar, themi “Jam i lirë”

Kur jemi dashuruar, themi “S’është mirë”

Kur na gënjejnë... themi “Sa i dlirë!”

Kush flet vërtetësisht, i kthejmë kurrizë,

Kush na ndez një dritë, i fryjmë për ta fikë,

I thuaj, mos derdh gjak, sulet me symbyllë,

Për të mos e zgjat... mbetur mendja fyll...

Kur thika na ngulet... thellë deri në palcë...

Nga dhembjet tkurret zemër e tru bashkë,

Sulemi si bishat... njëri – tjetrin hamë...

Zëmë lëpijmë plagët... prapë si më parë...

42. RROJME ME AROME NENE

Ju... që ikët larg... patët dritë në sy,

Ne ende shpresojmë nga i thari gji...

Thithim fort një gji që s’na ka ushqy,

Rrojmë me aromë nëne... apo si???

Djalli... heq kafshatën nga goja e saj...

Nënë anemike... Si qëndron në këmbë?

Si të japë qumësht, qumësht nëpër vaj?

Thonin të parët, s’do shetësim një nënë!

Gojëuritur... shpirt vrerosur shekujve...

Aq se edhe hasmit në shpirt i vjen rëndë,

Po, si vallë moj nënë këta dalë prej brinjëve,

Më keq se vampirë ... palcës ngulur dhëmbë!?

E di... shekujt Ty, s’të deshën, të lidhën...

Me egërsi bishe shpesh të përdhunuan...

Të gjithë këta lugetër të dalë prej binjve,

Farë përdhunimi... tragjedinë luajnë???

Ju... që ikët larg... patët dritë në sy,

Ne ende shpresojmë nga i thari gji...

Thithim fort një gji që s’na ka ushqy,

Rrojmë me aromë nëne... apo si???

43. DETI QANË... MALI HESHT

Vlorë moj, ta puthsha ballin,

Si një diell t’ndrin mbi Kaninë,

Jo veç për Ismail Qemalin...

Për gjithë bijtë që farfurijnë!

Kush u nis... hapin s’e ndali,

Të bëjë ndere mëmëdheut,

Nga shqiponj’ Ismail Qemali,

Gjer te Isuf Luzaj Prometheu!

Nuk po flas për më parë,

Kapedanë njohur në botë,

Aranitasit shpatë e mbarë,

Tej Vardarit u bënë zotë!

Oh, moj Vlora ime e shenjtë,

S’po lind më një djalë fisnik,

Qysh kur vrave bilbilenjtë...

Që n’mitër, ngjizet armik...

Nëpër zyra Krisht pas muri,

Portreti i Ismail Qemalit...

Në një kënd plagos flamuri,

Në kolltukë i mbajnë pas krahit!

Pa më thuaj ç’valle të hedh?

Kë të dua... kë të qesh???

Më thuaj këngën ta ndez???

Deti qanë... e mali hesht!!!

44. @@@

Unë të dua si Atdheun,

Asnjë pyetje s’ka t’i kthej një përgjigje,

Të gjej arësyen se pse e dua...

Këto lloj dashurishë të falen në ngjizje,

Rriten brenda teje e pse nëpër vite,

As vetë s’e kupton se i kishe...

45. GËZUAR!

Atdheu im është prona,

Stërgjyshi e la dhuratë perëndie,

Gjyshi s’la vënd nga shkonte plori,

Pa hedhur farë autoktonsie...

Babai, tregti bënte gjer në Strugë, Ohër... Shkup...

Pa doganë shkonte e vinte... qemë vëllezër,

Na erdhi një hije e zezë, siç vijnë tmerr... stuhitë,

Gjëmimet nga larg... ndezën... shkrepën rrufe,

Na fshinë atdheun... na vunë kufitë...

Jetuam si robër në pronën tonë,

Lindëm e rritëm fëmijë pa u shtruar një sofër,

Sot atdheu në duar të fqinjve,

Copa – copa... sa s’dimë ku bie,

Fëmijët... nëpër botë... robër...!

Unë marr gotën them: GËZUAR!

Për pavarësinë që kurrë s’e patëm,

Për një burrë që na e helmuan,

Trokas gotën me vetminë time,

Pa pasur një fëmijë në vatër,

E pse linda e rrita katër!

Bëjeni pra, edhe ju, GËZUAR!

T’i gëzojmë... ata që gëzojnë atdheun,

Ne gëzojmë të helmuar,

Kush helmin në gaz e ktheu???

46. @@@

103 vjet, duke pritur...

103 vjet, gjallë, pa rritur,

103 vjet, themele hapur,

103 vjet, dëshirë pa plakur...!

47. EJA, TË LUTEM, T’U PAJTOJ

Të gjitha fjalët e pa thëna t’i thashë Ty,

Dhe t’dashurive të pamundura, gjithashtu,

Tash... kam nisur të flas pa fjalë... me sy,

Fjalë – drite, alfabet i shkruar me t’shiku!

Sytë tejzgjasin vështrimin gjer ku Ti je,

Në çdo cep të botës... kudo e gjithkund,

Me shpejtësinë e dritës të sjellin rrufe...

Pegasso krahëbardhe fluturon tek unë!

Sot, si një qilim fluturues, dërgoj vështrimin,

Mos nguro... eja, po të pres tek monumenti,

Atje, ku dashuria më e madhe dha kushtrimin,

Atje, dua sot të përqafoj... sa të tundet vendi...

Të kam thënë: Ty dhe Atdheun u dua njësoj,

Pa ju të DY ndjehem, pa indentitet... pa shpirt,

Eja, të lutem... t’u bëj bashkë... t’u pajtoj...

Të ndarë... asnjëri... s’qe i zoti të më rritë!

48. GUINPLENË

Pavarësia në 1919 varur çengelave të botës...

Si një qingj i therur... kokëposhtë për t’a rjepur,

Për t’a bërë më pas thela – thella hedhur sofrës,

Ku tradhëtarët hanë, këmbëkryq ne dreqër e lugetër...

Pistoletë pas koke, a mashktrime, shqiptari në shërbim,

Për t’a rjepur e për t’a vendosur tjerëve në pjatanca ari,

E ndajnë sipas gishtit tregues t’atyre që hanë n’tavolinë,

Dhe vetë rri këmbë, të shërbejë, në fund si hysmeqari...

Ne, s’na mbetet tjetër... veç të festojmë PAVARËSINË,

Me pjata e gota bosh... flamurët valojmë t’uritur.. t’etur,

Nëpër fytyrat tona, mijëra buzëqeshje ndrijnë... ngrijnë,

Si mbreti kokëlartë, krenar... pa rroba, picak i zhveshur...

Po kështu, SOT, një ditë më pas, shpalosim tribunave lirinë,

Pritur... ta na e sjellin... si bariu – hajdutin, delet e humbura...

Në një kohë që liria është bërë kurban i padrejtësisë...

Ne, tundim flamurët... duartrokasim fort, fjalëve të bukura...

Hë pra, gëzoni... qeshni... se edhe unë sot vetëm QESH,

Gazi që thith... më kthem në kllounë për të qeshur tjerë,

O shqptar... afrohuni mos n’a dëgjojnë, t’a themi mes nesh;

Guinplenë qemë... fatkeqësisht, kemi mbetur GUINPLENË!

GUINPLEN – i = Personazhi kryesor në librin“Njeriu që qesh”

49. DASHURI

Oh, si s’di të radhis bukur nota në pentagram,

Të shkruaja melodinë që dëgjova kur gishtat,

Mbrërtheve brenda gjishtërinjëve të mi si zam,

Buzëmbrëmjes së Majit, tek palmat, nën dritat...

Edhe pas kaq vitesh ndjej tinguj melodie të flokëve,

Mijëra tela violine nën pëllëmbën tënde lëmuar,

Oh, sa keq! S’di t’i shkruaj, t’u gjej vendin notave,

Jo për vete... të dëgjoje ti... siç i kam dëgjuar...

Simfoninë magjike t’puthjeve, s’do ta luante Moxart,

Ashtu si kompozimi i ndjesive mbi tastjerën e buzëve,

Kur puthjet... s’puthnin... shkruanin e përhapnin art...

Si Krisht mbërthyer zemrës... lanë kavarin e vuajtjeve...

Mbërthyer Krisht, buzëtharë, përgjakur, etur gjer n’asht,

Symbyllur... ndjej meloditë e buzëmbrëmjes Majoshe...

Mijëra herë del shpirti e mijëra herë ringjallur ësht’,

Si Krisht... sakrifikuar veten për dashurinë e kësaj bote!

50. ESHKË QË DIGJET NËN VETE

Kisha dëgjuar,

Pyjet digjen prej një shkëndije,

Ku vapë korriku thanë shkurret,

E bari si kashtë ndizet për karshi,

Edhe nga një fllad i lehtë mali,

Mijëra hektarë bërë hi...

Kurrë s’kisha besuar,

Se do gjendesha ndonjëherë në befasi,

Nga një shtërngim duarsh,

Të marr flakë si eshkë e bërë eshkë shkretisë së kohës,

Nga një shkëndijë e shkrepjes së urorit mbi strall...

Gjithë kurmi im në shkrirje, aromë eshkë të mbajë...!!!

Cudi...!

Kisha dëgjuar që eshka digjet nën vete,

E flakët s’ia dallon njeri,

Ashtu digjet kurmi im prej vitesh,

Mes gjuhëza flakësh nga djegia jote,

Ku brenda një çasti,

More zjarr e u shkrive si qiri...!!!

Ende mahnitem me hijet e ndezura të flakëve,

Që la buzëmbrëmbja e shkrepur Majin e kaluar,

Mbi detin e drithëruar prej afsheve,

Si puthjet e diellit në të përënduar...