tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890Mon, 25 May 2026 21:20:33 +0000MAHA TET 2026CTET 2026CTET Mock TestTET 2026CTET CDP Mock Test 2025CTET CDP QuizCTET Paper 1MAHA TETMAHA TET MarathiMAHA TET Paper 1MAHA TET Paper 2TET MarathiTET Paper 1TET Practice TestTeacher Exammaha tet mock testमुख्य बातमी(JEE Advanced) Exam 20201 अक्टूबर से SBI के खाते में पैसा जमा करने और निकालने के लिए नियम में बदलाव।।1 जानेवारी 2024 नियम लागू1 जुलाई से बैंक की नई सुविधा उपलब्ध होगी1 दिसंबर की महत्त्वपूर्ण घटनाएँ10 वी 12 वी नंतर अचूक प्रवेश10 वीं पास उम्मीदवारों के लिए 1818 सीटें।1000 more GK Questions in hindi11409 जागा12 वी सायन्स नंतर चे कोर्स13 साल के बच्चे TikTok ऐप से सावधान रहें।138 कंत्राटी पदे नंदूरबार18 जुलै195 जागा2 जुलै पासून 22 जुलै 2022 शेवटची मुदत2011 पूर्वी नियुक्त शिक्षकांसाठी TET नियम स्पष्ट21 जुलै दिनविशेष22 जुलै दिनविशेष24 नवम्बर 2019 Current Affairs25 किताब और उनके लेखक26 जुलै दिनविशेष29 जुलै दिनविशेष30 नवम्बर 2019 महत्वपूर्ण सामयिकी (Current Affairs )4 मई 2020 करेंट अफेयर्स4300 पदेAIASL भर्ती 2022 जागा 62ATM कार्ड वर १० लाख रुपयांचा विमाAadhar Update.आधार अपडेट कैसे करें।Aadhar card features appsActivity Submission FormAdSense big announcementAnimal Husbandry योजनाApp से असली नकली नोट की पहचान।August 20BARC Bharti 2023BEST ANDROID PHONE 2019 .BSF नोकरीची संधी 1284BSc नर्सिंग कोर्स 220 जागाBalbharati EVSBalmanasshastraBenefits of sweating.Bharti-2023 1600 जागाCBSE ने कक्षा 9 से 12 के लिए सिलेबस में 30% की कटौतीCDPCDP Important QuestionsCDP Marathi QuizCDP QuestionsCDP QuizCETCISF भरतीCTETCTET जुलै 2023 अर्ज सुरूCTET 2025 Answer KeyCTET 2026 II Practice Set – Paper I & II | EVS & SCIENCECTET 2026 CDP Online Mock Test – Paper I & II FreeCTET 2026 Hindi Paper I Mock TestCTET 2026 Hindi Paper II Mock TestCTET 2026 Mathematics Practice Set – Paper I & II | Free Online Mock TestCTET 2026 Official FAQCTET Answer KeyCTET CDP AnswersCTET CDP Practice TestCTET Child Development MCQCTET Dec 2024 Question PaperCTET EVSCTET EVS Answer KeyCTET English Mock Test 2026 | Paper 1 & Paper 2CTET Exam PreparationCTET FULL MOCK TEST 150CTET FULL MOCK TEST 2026CTET February 2026CTET Final Answer KeyCTET Free Online TestCTET Hindi Mock TestCTET Hindi TestCTET Language HindiCTET Language MarathiCTET MarathiCTET Marathi Answer KeyCTET Marathi Language-1 Practice Papers | Paper 1 & Paper 2CTET Math Quiz MarathiCTET Mathematics Answer KeyCTET Maths & Science 100 Q&ACTET Mock Test 2026CTET Mock Test 2026 CTET Mathematics CTET Paper 1 Maths CTET Paper 2 Maths CTET Maths Online Test CTET MCQ Practice CTET बाल विकास CTET Maths Pedagogy CTET Free Mock TestCTET Mock Test | Paper I & Paper IICTET Official UpdateCTET Online QuizCTET Online Test HindiCTET PAPER 1 1-100CTET PAPER 1 101-200CTET PAPER 1 201--300CTET PAPER 1 301--400CTET PAPER 1 401--500CTET PAPER 2 150 MARKS MOCK TESTCTET Paper 1 (Dec 2019)CTET Paper 1 Mock TestCTET Paper 2CTET Paper 2 (Dec 2019)CTET Paper 2 Mock TestCTET Paper I: Maths & EVS Practice Quiz 2026CTET Paper II: Maths & Science Practice Quiz 2026CTET Paper–II Study PlanCTET Practice TestCTET Result 2026CTET SCIENCE SUBJECTCTET Syllabus 2026 PDF Free DownloadCelebrate Earth Day 2020Celtics vs. Raptors oddsChild Development Pedagogy QuizChild PsychologyCredit card के फायदेCurrent Affairs In Hindi – 19 MayCurrent Affairs और सामान्य ज्ञान2019Current affairsDVET Recruitment 2023 772Daily_Current_Affairs April_ 2020Digilocker apps के फायदे।DunkinENGLISH TET Mock Test 120 marksENGLISH TET Test Series FreeEPF बद्दल सविस्तरEPFOEVSEVS MarathiEVS Mock TestEVS QuizEnglishExam (NDA) 2019Free EducationG KGRGST SAVINGSGanesh Chaturthi 2023Ganesh Chaturthi 2023 free image'sGanesh free imagesGenelia Ritesh love storyGeneral Science - Physics GKGeneral and competative exam full formsGoogle ad serving limit placed.Google indic keyboardGoogle से बिना SEO के युनिक visitor कैसे लाये।Grandmother short storyGuru Teg Bahadur Program FormHimachal Pradesh called Devbhumi & parashar lakeHind Di Chadar formHindiHow to create WordPress blogsINDIA’S RANK IN VARIOUS INDEX 2020IPL 2020JEE परीक्षार्थींसाठी मोठी बातमीJEE मेनJio Fiber plans detailsJio IUC explainedJio Meet vs Zoom कौनसा बेस्ट हैJio verses AirtelKabali hindi dubbed movie। रजनीकांतLord Rama worshipped in IndonesiaLove poem & ShayariMAHA TET 2025MAHA TET 2026 CDPMAHA TET CDP Quiz 2026MAHA TET Hindi Quiz 2026MAHA TET MATH & SCIENCE QUIZ 2026MAHA TET Marathi QuizMAHA TET Marathi Quiz 2026MAHA TET Math QuestionsMAHA TET Online QuizMAHA TET Online TestMAHA TET Practice SetMAHA TET Preparation HindiMAHA TET QuizMAHA TET SeriesMAHA TET SyllabusMATH & SCIENCE QUIZ 2026MBBSMPSC दुय्यम सेवा अराजपत्रितMPSC शुद्धीपत्रकMPWManual car starts without pressing clutchMarathi Important Questions TETMarathi Quiz TETMarathi TETMarathi TET PreparationMarch 2021 Current AffairsMathsMock TestMost of the downloaded app in the worldNALCO 189 पदेNEET 2020 की परीक्षाNEFT और RTGS से हटाया चार्ज।NEP 2020NIC भर्ती 2023 598 जागाNIRDPR मध्ये 141 जागाOhio Columbus Marathi language teachingOnline TestPMEGP लोनPPF खाता शुरू करते समय इन बातों का ध्यान रखें।Paper 1 CTETPaper 1 TETPaper 2 CTETPaper 2 TETPerson's life crosses over fifty years laterPhone and battery heating problems solvedPola FestivalPolitics game changePractice TestPrepare for CTET Paper 1 and Paper 2 with free online mock tests. Includes MarathiQuiz For Bank SSC| SBI Clerk MainREET शिक्षक परीक्षा syllabusRRB NTPC Exam Question 2021RTE 2026RTE 25 AdmissionRTE Admission 2026RTE DocumentsRTE EligibilityRTE LotteryRTE MaharashtraRTE Online FormRailway and biology GkRanu Mondal story.रानु मंडलRashmi and CM Uddhav Thackeray's love storyRecent MNP laws accomplishingReliance Jio ने 17 अप्रैल तक मुफ्त सेवाRemove ineligible TET Pass teacherRule of living lifeSBI की नई सेवाSET 2023' परीक्षा हॉल तिकीटSSC (CBIC आणि CBN) परीक्षाSSC CHSLSalman khan BHAI BHAI SongSarangkheda Yatra or tripSchool Activity Report OnlineSchool Event Report SubmitShort story camel and jackalSocial Science Mock TestSocial Studies MCQ MarathiSwayam Prabha' group digital learningT20 match scheduleTAIT शिक्षक अभियोग्यता चाचणी कागदपत्रTET 150 QuestionsTET 2026 Marathi PracticeTET CDP QuestionsTET Exam Marathi MCQTET Exam PracticeTET Free TestTET Hindi 30 QuestionsTET Hindi Grammar MarathiTET Hindi PedagogyTET Hindi QuestionsTET Marathi CDP MCQTET Math Quiz 2026TET Mock TestTET Mock Test 150 marksTET Online QuizTET Paper 1 Mathematics MarathiTET Paper 2 CDPTET Paper 2 Hindi MarathiTET Paper 2 MarathiTET Paper 2 Social StudiesTET Practice SetTET Practice Set HindiTET Practice Set MathTET Practice Test 2026TET Preparation 2026TET Social Studies QuizTET Test Series FreeTET Test Series in ENGLISHTET बाबत माहिती संकलनTETTest Series in MarathiTanhaji Bollywood movie 2019-20Tanhaji: The Unsung Warrior Box Office Collection Day 13Teacher Exam CDP PracticeToll new rulesTrain cost for 1 kilometerUPI ID ब्लॉक कसा करावाUPSC प्रश्रोत्तरीVoting processWFH आईटी अनुबंधों में स्थायी घर पा सकता है।What is mean ClBIL SCORE?WhatsApp dark modeWhatsApp departed updatesWhatsApp new update 2019WhatsApp settingWhy are Diwali festivals celebrate in India or NepalWhy red and white stripes are removed on the treeWrite a simple letter guideZero Balance account > HDFC BANKair hostess qualificationscdp ctet bookcdp ctet mock testcdp ctet notescdp ctet paper 2 notescdp ctet paper 2 syllabuscdp ctet questionscdp ctet syllabuscurrent affair Quizzes- 2019 General Knowledge Question.current affairs 18 जुलैline 2019 NBA picksmaha tet 150 questionsmaha tet full testmaha tet mock test freemaha tet mock test free in marathimaha tet mock test in marathimaha tet mock test paper 1maha tet online quiz tet paper 2 marathimaha tet paper 2 questionsnew rules.writing a good blog?अँड्रॉइड व्हर्जन को अपडेट कैसे करें।अंगणवाडी सेविकांच्या भरती निवड प्रक्रियाअंग्रेजी संक्षिप्त शब्द को अर्थ के बारे जानकारी।अग्निवीर परिक्षा अभ्यासक्रम व मॉडेल पेपरअर्थसंकलपीय मुद्दे 2023असिस्टंट मॅनेजर भरतीआधार कार्ड को फिर से प्रिंट करे।आधार कार्ड पर पता कैसें बदलेंआधार कार्ड पर मोबाइल नंबर कैसे लिंक करें।आधार कार्ड में बदल कैसे करेंआधार कार्ड वरील पत्ता updateआयकर रिटर्न 2019-20 सूचनाआरोग्य बइंग्रजी विषयात 6 गुण मोफतइंटरनेट पर पहली पोस्ट क्या थीइंटेलिजेंस ब्युरो भरती 2023 1675 जागाइंडियन बँक भर्ती 2023 जागा 203इंडिया पोस्ट भर्ती 2022इंडिया पोस्ट साठी अर्ज कसा करावाइंडो-तिबेटन बॉर्डर पोलीस दल जागाइतिहास जनरल नॉलेजइयत्ता 10 वी गणित व विज्ञान विषय ला 15 मिनिट वाढीवऋषि कपूर का निधन और फैमिली जानकारीएक बार में 15 चित्र बनाने वाले कलाकारएकलव्य मॉडेल स्कुल भरतीएकलव्य मॉडेल स्कूल भरतीएमपीएससीएमपीएससी जाहिरात 2023एमपीएससी परीक्षा माहितीऑफलाइन मेगा भर्ती! 2020।क आणि ड च्या भरतीकम समय में मोबाइल चार्ज करेंकरंट अफेयर्स 11 मई से 16 मई तककिसान क्रेडिट कार्ड (KCC) criteria हिंदी में।किसानों का दो लाख तक कर्ज माफीकिसानों को एफपीओ योजना में 15-15 लाखकृषी पर्यवेक्षककेंद्र प्रमुख परीक्षाकेंद्र प्रमुख मॉक टेस्टकेंद्र प्रमुख सराव प्रश्नकोरोना बीमारी के बारे में जानकारीकोरोनावायरस भारत के बड़े शहर का प्रकोपकोरोनावायरस: क्या भारत देश अगला वैश्विक हॉटस्पॉट हैकोरोनोवायरस corona virus detailed.कोविड-19 तनाव प्रबंधन के लिये योग्य और प्रतिरोधक क्षमता।खेल जगत प्रश्नोत्तरी 2019खेल जगत से संबंधित जनरल नॉलेजगट - बगट- बगणपती मोफत चित्रगणित फार्मूला समझेंगणेश चतुर्थी 2023गदतनीस व मिनी अंगणवाडी सेविका यांची रिक्त पडेगलत अकाउंट में पैसे ट्रांसफर हो गयेगाळमुक्त धरण व गाळयुक्त शिवार’योजनागुगल ऑफलाईन मॅप।चंद्रपाल काले रंग की पट्टी क्यों पहनते थेंचालू घडामोडीचेक के नीचे लंबी संख्या के पीछे के तर्क जानियेचेन्नई v/s चीन फिल्मचोरी का फोन खोजने के लिये वेब पोर्टल लॉन्चजनगणना जनरल नॉलेजजनरल नॉलेजजनरल नॉलेज इन हिंदीजनरल नॉलेज देशजन्म दाखला नवीन बदलजमीन तुकडेबंदी कायद्यात सुधारणाजिल्हा परिषद शाळा बातमीजिल्हा परिषदेतील गट-क भरती अभ्यासक्रमजीवन की सफलता 20 टिप्सजुना फोन CCTV जुगाडजुने मीटर ऐवजी स्मार्ट प्रीपेड मीटर लावणारजुलै महिना संपूर्ण घडामोडीझाड पौराणिक कथाझाड म्हणजे काय?झाडाचा इतिहासटॅटू मुळे शासकीय नोकरी मिळत नाहीटॉप 10 डेटा सायन्स क्रॅश कोर्सेसठळक घटना आणि घडामोडीडुप्लिकेट चार्जर की पहचानड्रायव्हिंग परवानातन्हाजी: द अनसंग वॉरियर' HD क्वालिटी फिल्मतलाठी पद भरती 2022तलाठी पद भरती 2023तिरुपति मंदिरतीन महिने आधार अपडेट मोफततेरे आने का गम तेरे जाने का गम गीतदक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेत 1581 जागादसवीं और बारहवीं कक्षा के Resultदूध की पूरी जानकारीदूध से दाढ़ी बनावोदूध से मलमल जैसे मुलायम कपडेनवीन इलेक्ट्रिक वाहन लाँच होणारनवोदय विद्यालय Recruitment 2022नीट NEET परीक्षा अपडेट नियम 2024नूतन वर्ष स्वागतनेहा कक्कड़ और आदित्य की शादीनोकरी की जाहिरात जल्द देखिए।नोट छापने की प्रक्रियानोट छापने के नियमपर्यावरण अध्ययन (Environmental Studies)पवित्र पोर्टलपिंपरी चिंचवड महानगरपालिका शिक्षक जागापीएचडी और एमफिल की 800 सीटें बढ़ीं।पुलिस की वर्दी पर लगे बैजेस की जान कारीपेपर फुटी चा निर्णयपोलीस भरतीपोलीस शिपाई संवर्गातील भरती विषयीपोळा सणपोस्ट ऑफिस जाहिरात 40889 जागाप्रगत संगणन विकास केंद्रात 570 जागाप्रतियोगिता परीक्षा 100 सवाल और जवाबप्रतियोगी परीक्षाओं में अक्सर पूछे जाने वाले सवालप्रधानमंत्री श्रम योगी सम्मान योजनाप्रशासकीय अधिकारीफेयर एंड लवली फैक्टरी में कैसी बनती हैफेसबुक पर व्हाट्सएप स्टेटस कैसे शेयर करें ?बँक ऑफ महाराष्ट्र भरती 551 जागाबाल विकास शिक्षा शास्र विस्तृत आधिकारिक पाठ्यक्रमब्रिडींग चेकर्स पद भरती पुणेभारत की नदियां का विस्तारभारत के उपनाम - व्‍यक्ति और झीलें।भारत के प्रधान मंत्री व मंत्रिपरिषदभारत के प्रमुख पहाड़ और खेल GKभारत के प्रमुख बांध एवं नदी योजनाएंभारत के मुख्य न्यायाधीशों की सूचीभारत के राष्ट्रपती से संबंधित महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तरभारत देश का परिचयभारतरत्न अनमोल माहितीभारतीय ट्रेन के AC में क्या अंतर हैं।भारतीय बैंकिंग प्रणाली समस्या और विंग प्रक्रियाभारतीय राजव्यवस्था एवं संविधानभारतीय राजव्यवस्था सामान्य ज्ञानभारतीय संविधान के सभी अनुच्छेदभूगोल विषय gk प्रश्नोत्तरभूगोल विषय के 100 महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तरीभूगोल विषय प्रश्नोत्तरमई माह की भारत और विश्व की ऐतिहासिक व प्रमुख करंट अफेअर्स।मतदान करताना काय करावेमहत्वपूर्ण पुरस्कारमहाराष्ट्र कृषि प्रशासकीय सेवामहाराष्ट्र पोस्ट ऑफिस जीडीएस भर्ती 2021महाराष्ट्र बोर्ड १२ वी निकालमहाराष्ट्र में एक पोस्टमार्टम करने वाली पहली महिलामहाराष्ट्र राज्य १० वी चा निकालमहाराष्ट्र लोक सेवा आयोग 1695 पदमहाराष्ट्र लोक सेवा आयोग सूचनामहाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC)महाराष्ट्र शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धिमत्ता चाचणीमहिला व बाल विकास आयुक्तालयमहिलाओं के लिए वित्तीय योजनामात्र 10 वी कक्षा पसमायोपिया म्हणजे कायमार्चमध्ये पहिली प्रवेशमुगल सम्राट वंशज हिस्ट्रीमुलींची अध्यात्मिक नावेमोबाइल के खतरेमोबाइल चोरी हो गया तो व्हॉट्सएप को सुरक्षित कैसे रखें।मोबाइल पानी मे गिरा तो क्या करें।मोबाईल की गुप्त सेटिंगयंत्र इंडिया लिमिटेड भर्ती 2023- 5395 जागायूपीएससी परीक्षा 25 एग्जाम की तारीख डिक्लेयर।राजस्थान सामान्य ज्ञान प्रश्नोत्तरराज्यपालरामायण और महाभारत प्रश्नोत्तर सीरीजराष्ट्रीय और अंतर्राष्ट्रीय दिवस की जानकारीरिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया भरतीरेल से जुड़ी महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तरलंबा एवं ऊँचावन नेशन वन कार्ड लॉन्चविटामीन की खोज वर्ष।विद्यार्थ्यांना 20 रुपयांत मिळणार विमाविश्व और कॉम्प्युटर्स संबंधितविश्व और भूगोल के बारे जानकारी।विश्व का सबसे बडावीटीएस सिस्टिमवैदिक काल से संबंधित महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तरवैद्यकीय अभ्यासक्रम लिस्टव्हॉट्सॲप सेटिंग बद्दल माहितीशरीर का तापमान संबंधित प्रश्नोत्तरशहद गुणकारी फायदेशिक्षकों की भर्तीशिवसेना कोणाचीसरकारी योजनासामान्य ज्ञान 1 दिसंबर माह की पूरी जानकारी।सामान्य ज्ञान 2020 (GK 2020 Hindi)सामान्य ज्ञान क्विज 50 फास्ट प्रश्नसामान्य ज्ञान प्रश्नोत्तरी 2019सामान्य विज्ञान भौतिकी से संबंधित प्रश्नोत्तरसीएम फेलोशिप 2023सुधारित वेळापत्रकसुपर फास्ट जनरल नॉलेजसेन्ट्रल बँकसेविकास्टाफ नर्स भरतीस्टाफ सिलेक्शन भरती 2022स्टॅम्प ड्युटी और घर संबंधित राज्य सरकार का निर्णय।स्मार्ट कार्ड द्वारा एसटी की यात्रास्वामी विवेकानन्द और पंतप्रधान प्रश्नोत्तरहिंद दी चादर' श्री गुरु तेगबहादूर जीहिंदी लव्ह शायरीहिंदी व्याकरण और सामान्य ज्ञानहिंदी व्याकरण विलोम और समासहिंदी साहित्य GK प्रश्नोत्तरहिंदी साहित्य ज्ञान कुंडलीहोमगार्ड भरती 10285फ़ोटो को crop किए बिना whatsapp पर फोटो कैसे भेजें१० वी १२ वी निकाल २०२४१२ वी पास विद्यार्थी साठी नोकरी२३ जुलै २०२२ दिनविशेष२५ जुलै दिनविशेष३० जुलै दिनविशेषA blog about Hindi News and Latest social application updates regularly. Thanks for....https://reallkhabar.blogspot.com/noreply@blogger.com (Best Seller )Blogger404125tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-3659070742403181560Fri, 15 May 2026 20:52:18 +00002026-05-16T02:23:01.874+05:30CDPEnglishEVSHindiMathsPrepare for CTET Paper 1 and Paper 2 with free online mock tests. Includes Marathi<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiApMwhps49-hF1TOJ87IK-OfxXXGYCwirUxcBOiwzvrKPnq2T6MPGPHSIENITikBA1uKrL8I7wsHVJUVaC8dOligRqW8BWm_V5lanJQPWkgMvi5PJRdrtCiYU_Y656LIYI-fXXocs-ORZlYQKp6T9SfdPDixOiB35kpjwww1f71_R-z6_BYw_pzl5QCMLA/s1600/ChatGPT%20Image%20May%2016,%202026,%2002_21_05%20AM.png" style="display: block; padding: 1em 0; text-align: center; "><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiApMwhps49-hF1TOJ87IK-OfxXXGYCwirUxcBOiwzvrKPnq2T6MPGPHSIENITikBA1uKrL8I7wsHVJUVaC8dOligRqW8BWm_V5lanJQPWkgMvi5PJRdrtCiYU_Y656LIYI-fXXocs-ORZlYQKp6T9SfdPDixOiB35kpjwww1f71_R-z6_BYw_pzl5QCMLA/s1600/ChatGPT%20Image%20May%2016,%202026,%2002_21_05%20AM.png"/></a></div> <!DOCTYPE html> <html lang="mr"> <head> <meta charset="UTF-8"> <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0"> <title>CTET Mock Test Series - Full Structure</title> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <!-- MathJax Script for rendering math equations --> <script> window.MathJax = { tex: { inlineMath: [['$', '$'], ['\\(', '\\)']], displayMath: [['$$', '$$'], ['\\[', '\\]']] } }; </script> <script id="MathJax-script" async src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/mathjax@3/es5/tex-mml-chtml.js"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); :root { --bg-primary: #f3f4f6; --bg-card: #ffffff; --text-primary: #1f2937; --text-secondary: #6b7280; --accent: #4f46e5; --accent-hover: #4338ca; --success: #22c55e; --warning: #f59e0b; --danger: #ef4444; } /* Dark Mode Variables */ [data-theme="dark"] { --bg-primary: #0f172a; --bg-card: #1e293b; --text-primary: #f1f5f9; --text-secondary: #94a3b8; --accent: #6366f1; --accent-hover: #818cf8; } body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: var(--bg-primary); color: var(--text-primary); transition: background-color 0.3s, color 0.3s; } /* Smooth Animations */ @keyframes fadeIn { from { opacity: 0; transform: translateY(12px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } .animate-fade-in { animation: fadeIn 0.35s ease-out forwards; } @keyframes pulse-upi { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.07); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } .pulse-upi { animation: pulse-upi 1.5s infinite; } @keyframes timerWarn { 0%, 100% { background: var(--warning); } 50% { background: var(--danger); } } .timer-warning { animation: timerWarn 1s infinite; } /* Question Palette */ .palette-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(26px, 1fr)); gap: 3px; } .palette-btn { aspect-ratio: 1; border-radius: 4px; font-weight: 600; font-size: 0.65rem; transition: all 0.2s; border: 2px solid transparent; padding: 0; } @media (min-width: 768px) { .palette-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(30px, 1fr)); gap: 4px; } .palette-btn { font-size: 0.75rem; border-radius: 6px; } } .palette-btn:hover { transform: scale(1.05); } .palette-btn.active { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 2px var(--accent); } .palette-btn.answered { background: var(--success); color: white; } .palette-btn.not-answered { background: var(--danger); color: white; border-color: var(--danger); } .palette-btn.unanswered { background: var(--bg-card); border-color: var(--text-secondary); } .palette-btn.review { background: var(--warning); color: white; } .palette-btn.current { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 3px rgba(79,70,229,0.3); } /* Option Selection Styles */ .opt-correct { background-color: #22c55e !important; border-color: #22c55e !important; color: white !important; } .opt-wrong { background-color: #ef4444 !important; border-color: #ef4444 !important; color: white !important; } .opt-correct .opt-num, .opt-wrong .opt-num { background-color: rgba(255, 255, 255, 0.2) !important; color: white !important; } #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 6px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: var(--bg-primary); } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: var(--text-secondary); border-radius: 3px; } /* Explanation Box Scroll Fix */ #explanation-box { max-height: 40vh; overflow-y: auto; } #explanation-box::-webkit-scrollbar { width: 4px; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-track { background: transparent; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-thumb { background: #94a3b8; border-radius: 2px; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } /* Print CSS */ @media print { @page { margin: 1.5cm; } * { -webkit-print-color-adjust: exact !important; print-color-adjust: exact !important; } body, html { background: white !important; color: black !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; display: block !important; } #maha-tet-quiz { display: block !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; max-height: none !important; border: none !important; box-shadow: none !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .flex-1, #quiz-container { display: block !important; overflow: visible !important; height: auto !important; padding: 0 !important; margin: 0 !important; } header, header + div, #palette-container, #start-screen, #question-screen, #footer-nav, #donation-section, .no-print, #mobile-palette-modal, .sr-only { display: none !important; } #result-screen { display: block !important; position: static !important; width: 100% !important; margin: 0 auto !important; padding: 0 !important; } } .sr-only { position: absolute; width: 1px; height: 1px; padding: 0; margin: -1px; overflow: hidden; clip: rect(0,0,0,0); white-space: nowrap; border: 0; } /* Hide footer nav on mobile */ @media (max-width: 767px) { .desktop-nav-hidden-mobile { display: none !important; } } main { padding-bottom: 80px; } /* FINAL MOBILE QUIZ FIX */ @media screen and (max-width:768px){ #maha-tet-quiz, .quiz-container, .container, main, section{ width:100% !important; max-width:100% !important; min-width:100% !important; margin:0 !important; padding:0 !important; box-sizing:border-box !important; overflow-x:auto !important; } #maha-tet-quiz *{ writing-mode:horizontal-tb !important; word-break:break-word !important; } body{ overflow-x:hidden !important; } } /* NEXT BUTTON MOBILE FIX */ @media screen and (max-width:768px){ .question-palette, .palette-container{ width:78px !important; min-width:78px !important; } .question-area, .quiz-main, .quiz-content{ width:calc(100% - 78px) !important; overflow-x:auto !important; } .next-btn, button{ max-width:100% !important; } .question-container{ overflow-x:auto !important; } } </style> </head> <body> <div class="min-h-screen w-full overflow-x-auto flex items-start justify-center p-0"> <a href="#quiz-container" class="sr-only focus:not-sr-only focus:absolute focus:top-2 focus:left-2 bg-indigo-600 text-white px-4 py-2 rounded z-50"> मुख्य कंटेंटवर जा </a> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-full mx-auto flex flex-col bg-[var(--bg-card)] sm:rounded-2xl shadow-2xl border border-gray-200 h-screen"> <header class="bg-[var(--accent)] text-white p-2 sm:p-4 flex flex-wrap justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-2 shrink-0 z-20"> <div class="flex items-center gap-2 sm:gap-3"> <div class="flex flex-col"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center"> <span class="mr-1.5 sm:mr-2 text-lg sm:text-xl">📚</span> <span class="hidden sm:inline">धुरंधर </span>CTET सिरीज </h1> <span id="header-paper-title" class="text-[10px] sm:text-xs text-indigo-200 font-semibold tracking-wider">CTET MOCK TEST</span> </div> <span id="mode-badge" class="text-[10px] sm:text-xs bg-white/20 px-2 py-0.5 rounded-full mt-1 sm:mt-0 self-start sm:self-auto">प्रॅक्टिस मोड</span> </div> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-4"> <div id="timer-container" class="flex items-center gap-1 bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full text-xs sm:text-sm font-mono font-bold"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 8v4l3 3m6-3a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> <span id="timer-display">150:00</span> </div> <div class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full border border-white/20"> गुण: <span id="score-display">0</span>/<span id="total-questions">0</span> </div> <button id="theme-toggle" type="button" class="p-1.5 sm:p-2 rounded-full hover:bg-white/20 transition" aria-label="डार्क मोड टॉगल" title="थीम बदला"> <svg id="sun-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5 hidden" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 3v1m0 16v1m9-9h-1M4 12H3m15.364 6.364l-.707-.707M6.343 6.343l-.707-.707m12.728 0l-.707.707M6.343 17.657l-.707.707M16 12a4 4 0 11-8 0 4 4 0 018 0z"></path></svg> <svg id="moon-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M20.354 15.354A9 9 0 018.646 3.646 9.003 9.003 0 0012 21a9.003 9.003 0 008.354-5.646z"></path></svg> </button> </div> </header> <div class="w-full bg-gray-200 h-1.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-300" style="width: 0%;"></div> </div> <div class="flex flex-1 min-h-0"> <aside id="palette-container" class="hidden md:flex flex-col w-20 lg:w-24 bg-gray-50 border-r border-gray-200 p-2 overflow-y-auto shrink-0"> <div class="text-xs font-bold text-center mb-2 text-gray-600">प्रश्न</div> <div id="palette-grid" class="palette-grid"></div> <div class="mt-4 space-y-1.5 text-[10px]"> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-green-500"></span> उत्तर दिले</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-red-500"></span> उत्तर दिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-white border border-gray-400"></span> पाहिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-yellow-500"></span> रिव्ह्यूसाठी</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded border-2 border-indigo-500"></span> चालू</div> </div> </aside> <main class="flex-1 overflow-y-auto p-1.5 sm:p-4 pb-6 sm:pb-8 relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;" tabindex="-1" aria-live="polite"> <div id="start-screen" class="text-center flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300 py-4"> <div class="mb-4 sm:mb-6 p-3 sm:p-4 bg-indigo-50 rounded-full animate-fade-in inline-block mx-auto"> <svg class="w-12 h-12 sm:w-16 sm:h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"> <path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477-4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path> </svg> </div> <h2 class="text-xl sm:text-4xl font-bold mb-1 sm:mb-2 text-indigo-700">धुरंधर CTET सिरीज</h2> <p class="text-xs sm:text-base text-gray-600 mb-4 sm:mb-5 max-w-xl px-2 sm:px-4 mx-auto"> ⏱️ १५० मिनिटे | 📊 सब्जेक्ट-वाइज ॲनालिटिक्स | 💾 ऑटो-सेव्ह | 🌙 डार्क मोड </p> <div class="text-left bg-indigo-50/50 p-4 sm:p-5 rounded-xl border border-indigo-100 shadow-sm text-sm sm:text-base text-gray-700 max-w-2xl mx-auto mb-6 sm:mb-8 space-y-3"> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2">📌 महत्त्वाच्या सूचना:</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm list-disc pl-5"> <li><b>प्रॅक्टिस मोड:</b> यामध्ये वेळेचे बंधन नाही. उत्तर निवडल्यास ते बरोबर की चूक आणि त्याचे 'स्पष्टीकरण' लगेच दिसेल.</li> <li><b>टेस्ट मोड:</b> यामध्ये १५० मिनिटांचा टायमर सुरू होईल. थेट शेवटी निकाल मिळेल.</li> </ul> </div> <div class="max-w-2xl mx-auto mb-6 bg-white p-4 sm:p-5 rounded-xl border shadow-sm text-left"> <h3 class="font-bold text-gray-800 mb-3 border-b pb-2">📝 पेपर आणि विषय निवडा:</h3> <div class="flex flex-col sm:flex-row gap-4 mb-4"> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="1" checked onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">CTET Paper 1 (Class I to V)</span> </label> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="2" onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">CTET Paper 2 (Class VI to VIII)</span> </label> </div> <!-- Paper 1 Options --> <div id="paper1-options" class="animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100 mb-4"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">Paper 1 Structure:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">Part I: CDP (Compulsory)</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed">बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र</div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">Part II: Math (Compulsory)</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed">गणित</div> </div> <div class="sm:col-span-2"> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">Part III: EVS (Compulsory)</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed">पर्यावरण अध्ययन</div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">Language I (निवडा):</label> <select id="p1-lang1" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">Marathi</option> <option value="hindi">Hindi</option> <option value="english">English</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">Language II (निवडा):</label> <select id="p1-lang2" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="hindi">Hindi</option> <option value="marathi">Marathi</option> <option value="english">English</option> </select> </div> </div> </div> <!-- Paper 2 Options --> <div id="paper2-options" class="hidden animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">Paper 2 Structure:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">Part I: CDP (Compulsory)</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed">बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र</div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">Part II: Main Subject (निवडा):</label> <select id="p2-subject" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="math_sci">गणित एवं विज्ञान</option> <option value="social_sci">सामाजिक अध्ययन</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">Language I (निवडा):</label> <select id="p2-lang1" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">Marathi</option> <option value="hindi">Hindi</option> <option value="english">English</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">Language II (निवडा):</label> <select id="p2-lang2" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="hindi">Hindi</option> <option value="marathi">Marathi</option> <option value="english">English</option> </select> </div> </div> </div> </div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-2 sm:gap-3 mb-6 sm:mb-8"> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="practice" checked class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">प्रॅक्टिस (स्पष्टीकरण)</span> </label> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="test" class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">टेस्ट मोड (टाइम्ड)</span> </label> </div> <button type="button" onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white font-bold py-3 sm:py-4 px-8 sm:px-10 rounded-full shadow-lg transition-transform hover:-translate-y-1 text-base sm:text-lg"> 🚀 सराव सुरू करा </button> </div> <div id="question-screen" class="hidden w-full max-w-full mx-0 pb-4"> <div class="flex flex-wrap items-center justify-between gap-2 sm:gap-3 mb-3 sm:mb-4 pb-2 sm:pb-3 border-b border-gray-100"> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 flex-wrap"> <span id="subject-badge" class="text-[10px] sm:text-xs font-bold px-2 py-0.5 sm:px-2.5 sm:py-1 rounded-md hidden"></span> <span id="question-counter" class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-indigo-50 text-indigo-700 px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md"> प्रश्न 1 / 0 </span> <button id="review-toggle" type="button" onclick="toggleReview()" class="text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-yellow-300 bg-yellow-50 text-yellow-700 hover:bg-yellow-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M5 5a2 2 0 012-2h10a2 2 0 012 2v16l-7-3.5L5 21V5z"></path></svg> <span id="review-text">रिव्ह्यूसाठी मार्क करा</span> </button> <button id="clear-btn" type="button" onclick="clearResponse()" class="hidden text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-red-300 bg-red-50 text-red-700 hover:bg-red-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M19 7l-.867 12.142A2 2 0 0116.138 21H7.862a2 2 0 01-1.995-1.858L5 7m5 4v6m4-6v6m1-10V4a1 1 0 00-1-1h-4a1 1 0 00-1 1v3M4 7h16"></path></svg> <span>उत्तर खोडा</span> </button> </div> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="md:hidden text-[10px] sm:text-sm px-2.5 py-1 sm:py-1.5 bg-gray-100 rounded-lg flex items-center gap-1"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M4 6h16M4 12h16M4 18h16"></path></svg> प्रश्न पॅलेट </button> </div> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl font-bold mb-3 sm:mb-4 leading-snug sm:leading-relaxed break-words" role="heading" aria-level="2"></h3> <div id="options-container" class="space-y-2 mb-3 sm:mb-4" role="radiogroup" aria-label="पर्याय निवडा"></div> <div id="explanation-box" class="hidden p-3 sm:p-4 border-l-4 rounded-r-lg animate-fade-in" role="region" aria-label="स्पष्टीकरण"> <h4 class="font-bold text-sm sm:text-base mb-1.5 sm:mb-2 flex items-center gap-2"></h4> <p id="explanation-text" class="text-xs sm:text-sm leading-relaxed break-words whitespace-normal"></p> </div> <div id="inline-nav" class="mt-6 flex justify-between items-center gap-2 pt-4 border-t border-gray-100 md:hidden"> <button id="inline-prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-4 py-2 text-sm bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 flex items-center gap-1">← मागील</button> <div class="flex gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="inline-submit-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden">सबमिट →</button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="inline-next-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition">पुढचा →</button> </div> </div> </div> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-8"> <div class="text-4xl mb-4">🎉</div> <h2 class="text-3xl sm:text-5xl font-bold mb-6">चाचणी पूर्ण!</h2> <div class="inline-block bg-gradient-to-br from-indigo-500 to-purple-600 rounded-2xl p-6 sm:p-8 mb-6 shadow-xl text-white"> <div class="text-5xl sm:text-7xl font-bold" id="final-score">0</div> <div class="text-xl opacity-90">/ <span id="result-total">0</span> गुण</div> <div class="mt-2 text-lg" id="percentage-display">(0%)</div> </div> <div id="analytics-container" class="max-w-2xl mx-auto mb-8 space-y-3 text-left"></div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-3 mb-8 no-print"> <button type="button" onclick="shareResult()" class="px-6 py-3 bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2">शेअर करा</button> <button type="button" onclick="retryQuiz()" class="px-6 py-3 bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2">🔄 पुन्हा प्रयत्न</button> </div> </div> </main> </div> <footer id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-2 sm:p-3 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-3 shrink-0 hidden z-20 desktop-nav-hidden-mobile"> <button id="prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-3 sm:px-4 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 flex items-center gap-1">← मागील</button> <div class="flex gap-1.5 sm:gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="submit-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden">सबमिट →</button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="next-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition">पुढचा →</button> </div> </footer> </div> <div id="mobile-palette-modal" class="fixed inset-0 bg-black/50 z-50 hidden md:hidden" onclick="toggleMobilePalette()"> <div class="absolute right-0 top-[60px] bottom-0 w-full sm:w-80 bg-white p-3 overflow-y-auto rounded-t-xl sm:rounded-none shadow-xl" onclick="event.stopPropagation()"> <div class="flex justify-between items-center mb-4 sticky top-0 bg-white pt-4 pb-2 z-10 border-b border-gray-100"> <h3 class="font-bold text-gray-800">प्रश्न पॅलेट</h3> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="p-1.5 bg-red-50 text-red-600 hover:bg-red-100 rounded-lg text-sm font-bold transition-colors">✕ बंद करा</button> </div> <div id="mobile-palette-grid" class="palette-grid"></div> </div> </div> <div id="custom-modal" class="fixed inset-0 bg-black/60 z-[100] hidden flex items-center justify-center p-4"> <div class="bg-white rounded-2xl p-5 sm:p-6 max-w-sm w-full shadow-2xl" id="modal-content"> <h3 id="modal-title" class="text-lg sm:text-xl font-bold mb-2 text-gray-900">सूचना</h3> <p id="modal-text" class="text-gray-600 mb-6 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> <div id="modal-actions" class="flex justify-end gap-3"></div> </div> </div> </div> <script> function getCleanText(htmlString) { const txt = document.createElement('textarea'); txt.innerHTML = htmlString; return txt.value; } const CONFIG = { totalTime: 150 * 60, warnTime: 5 * 60, storageKey: 'ctet_mock_v3_final', subjects: { 'मराठी (L1)': { color: 'bg-orange-100 text-orange-700 border-orange-200', dark: 'bg-orange-900/30 text-orange-300 border-orange-700' }, 'मराठी (L2)': { color: 'bg-orange-100 text-orange-700 border-orange-200', dark: 'bg-orange-900/30 text-orange-300 border-orange-700' }, 'हिंदी (L1)': { color: 'bg-red-100 text-red-700 border-red-200', dark: 'bg-red-900/30 text-red-300 border-red-700' }, 'हिंदी (L2)': { color: 'bg-red-100 text-red-700 border-red-200', dark: 'bg-red-900/30 text-red-300 border-red-700' }, 'English (L1)': { color: 'bg-blue-100 text-blue-700 border-blue-200', dark: 'bg-blue-900/30 text-blue-300 border-blue-700' }, 'English (L2)': { color: 'bg-blue-100 text-blue-700 border-blue-200', dark: 'bg-blue-900/30 text-blue-300 border-blue-700' }, 'बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र': { color: 'bg-purple-100 text-purple-700 border-purple-200', dark: 'bg-purple-900/30 text-purple-300 border-purple-700' }, 'गणित': { color: 'bg-green-100 text-green-700 border-green-200', dark: 'bg-green-900/30 text-green-300 border-green-700' }, 'पर्यावरण अध्ययन': { color: 'bg-teal-100 text-teal-700 border-teal-200', dark: 'bg-teal-900/30 text-teal-300 border-teal-700' }, 'गणित एवं विज्ञान': { color: 'bg-green-100 text-green-700 border-green-200', dark: 'bg-green-900/30 text-green-300 border-green-700' }, 'सामाजिक अध्ययन': { color: 'bg-pink-100 text-pink-700 border-pink-200', dark: 'bg-pink-900/30 text-pink-300 border-pink-700' } } }; /* ========================================================= IMPORTANT: To avoid truncation errors due to the massive size of the arrays, only a few representative questions are included here. You can safely paste the remaining questions into these arrays. (तुमचे उर्वरित प्रश्न तुम्ही या Arrays मध्ये Paste करू शकता) ========================================================= */ const p_mar_l1_g = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"><b>सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्याय निवडा :</b><br>त्या घराच्या अंगणात एक खूप मोठे पारिजातकाचे झाड होते. दरवर्षी पावसाळा संपला की हे झाड सुवासिक फुलांनी बहरून जायचे. पण यावर्षी चित्र काही वेगळेच होते. पारिजातकाला फुलेच आली नव्हती. आजोबा आजारी पडले आणि घरातल्या सगळ्यांचे झाडांकडे दुर्लक्ष झाले. त्यामुळे कदाचित आजोबांच्या आजारपणामुळे झाडही जणू दुःखी झाले होते, असे लेखकाला वाटले. थोर शास्त्रज्ञ जगदीशचंद्र बोस यांनी अनेक वर्षांपूर्वीच हे सिद्ध केले आहे की वनस्पतींनाही भावना असतात आणि त्यांना आनंद-वेदना समजतात.<br><br> आजकालच्या धावपळीच्या जगात आपण निसर्गापासून खूप दूर गेलो आहोत. विशेषतः आजची लहान मुले निसर्गाला पूर्णपणे पारखी झाली आहेत, कारण ती मोबाईल आणि कॉम्प्युटरच्या आभासी जगात गुंतली आहेत. 'आभासी' जगातील खेळण्यात मग्न असलेल्या या मुलांना खऱ्या 'वास्तव' जगातील निसर्गाचा आनंद घेताच येत नाही. लहान मुलांचे मन हे एका कोऱ्या कागदाशी किंवा मऊ मातीच्या गोळ्यासारखी असते. त्यावर जसे संस्कार करू, तसे ते घडते. निसर्गाच्या कुशीत राहून माणसाला जे आत्मिक सुख मिळते, त्याची तुलना इतर कोणत्याही गोष्टीशी होऊ शकत नाही. यातून मिळणारा आनंद हा खऱ्या अर्थाने एक अनामिक आनंद असतो, जो केवळ अनुभवता येतो.</div>`; // 2. पद्य उतारा (Poem) const p_mar_l1_p = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"><b>सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 100 ते 105 यासाठी योग्य पर्याय निवडा :</b><br><br> खेळता खेळता पोरे मातीत माखली,<br> घामाच्या धारांनी त्यांची अंगे नाहली.<br> नव्हता मनात कुणाच्याच कसला आकस,<br> निरागसपणे हसून भरायचे सारे श्वास.<br><br> आज हरवून गेले ते बालपणाचे खेळ,<br> राहिला नाही आता निसर्गाशी कसला मेळ.<br> शहरातील सिमेंटच्या जंगलातून पाखरे उडून गेली,<br> बंद घरांच्या भिंतीतच मुले आता कैद झाली.<br><br> विसरून गेलेत सारे ती 'निसर्गाची शाळा',<br> मोबाईलच्या जगातच रमत चाललाय हा गोळा.<br> शोधू कुठे आता तो मातीचा सुगंध दरवळणारा,<br> हरवत चाललाय माणसाचा निसर्गाशी दुवा जुळणारा. </div>`; const real_Marathi_L1 = [ { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>91. 'त्या घराच्या अंगणात एक खूप मोठे पारिजातकाचे झाड होते.' या वाक्यातील 'पारिजातकाचे' हे काय आहे?</b>", options: ["सर्वनाम", "विशेषण", "नाम", "क्रियाविशेषण"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) नाम" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>92. 'आजोबा आजारी पडले आणि घरातल्या सगळ्यांचे झाडांकडे दुर्लक्ष झाले.' या वाक्यातील 'आणि' हे कोणत्या प्रकारचे अव्यय आहे?</b>", options: ["शब्दयोगी अव्यय", "समुच्चयबोधक उभयान्वयी अव्यय", "विकल्पबोधक उभयान्वयी अव्यय", "केवलप्रयोगी अव्यय"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) समुच्चयबोधक उभयान्वयी अव्यय" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>93. पुढीलपैकी विरुद्ध अर्थाची अचूक शब्दजोडी ओळखा.</b>", options: ["सुख - आनंद", "आभासी - वास्तव", "सुवासिक - दुर्गंध", "शांतता - मौन"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) आभासी - वास्तव" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>94. लेखकाच्या मते पारिजातकाला फुले का आली नव्हती?</b>", options: ["झाडाला पाणी कमी पडले होते.", "आजोबांच्या आजारपणामुळे झाडही जणू दुःखी झाले होते.", "तो फुलांचा हंगाम नव्हता.", "झाड खूप जुने झाले होते."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) आजोबांच्या आजारपणामुळे झाडही जणू दुःखी झाले होते." }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>95. 'निसर्गाच्या कुशीत राहून माणसाला जे आत्मिक सुख मिळते...' यातील 'आत्मिक' हा शब्द काय दर्शवतो?</b>", options: ["नाम", "क्रियापद", "विशेषण", "सर्वनाम"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विशेषण" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>96. वनस्पतींनाही भावना असतात आणि त्यांना आनंद-वेदना समजतात, हे कोणी सिद्ध केले?</b>", options: ["लेखकाच्या आजोबांनी", "अल्बर्ट आईन्स्टाईन यांनी", "जगदीशचंद्र बोस यांनी", "एका आदिवासी समाजाने"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) जगदीशचंद्र बोस यांनी" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>97. आजची लहान मुले निसर्गाला का पारखी झाली आहेत?</b>", options: ["त्यांना निसर्गाची भीती वाटते.", "ती मोबाईल आणि कॉम्प्युटरच्या आभासी जगात गुंतली आहेत.", "शहरांमध्ये झाडेच उरलेली नाहीत.", "शाळांमध्ये निसर्ग शिकवला जात नाही."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ती मोबाईल आणि कॉम्प्युटरच्या आभासी जगात गुंतली आहेत." }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>98. 'अनामिक' या शब्दाचा योग्य समानार्थी अर्थ काय होईल?</b>", options: ["नावाजलेला", "नावाशिवाय असलेला / सांगता न येणारा", "खूप प्रसिद्ध", "अत्यंत सुंदर"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) नावाशिवाय असलेला / सांगता न येणारा" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_g + "<br><b>99. लेखकाने लहान मुलांच्या मनाची तुलना कशाशी केली आहे?</b>", options: ["कोऱ्या कागदाशी किंवा मऊ मातीच्या गोळ्यासारखी", "पारिजातकाच्या फुलांसारखी", "सिमेंटच्या जंगलासारखी", "धावपळीच्या जगासारखी"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) कोऱ्या कागदाशी किंवा मऊ मातीच्या गोळ्यासारखी" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>100. 'खेळता खेळता पोरे मातीत माखली' या ओळीतील 'मातीत' या शब्दाला कोणता प्रत्यय लागला आहे व त्याची विभक्ती कोणती?</b>", options: ["'त' - द्वितीया", "'त' - सप्तमी", "'इत' - तृतीया", "'मा' - प्रथमा"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 'त' - सप्तमी" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>101. 'घामाच्या धारांनी त्यांची अंगे नाहली' यातील 'नाहली' या क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.</b>", options: ["अकर्मक क्रियापद", "सकर्मक क्रियापद", "संयुक्त क्रियापद", "प्रायोजक क्रियापद"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अकर्मक क्रियापद" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>102. कवितेत आलेल्या 'आकस' या शब्दाचा अर्थ काय आहे?</b>", options: ["आकाश", "द्वेष किंवा आकस (मत्सर)", "प्रेम", "आळस"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) द्वेष किंवा आकस (मत्सर)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>103. कवीच्या मते पाखरे कुठून निघून गेली आहेत?</b>", options: ["गावाकडच्या झाडांवरून", "मोबाईलच्या स्क्रीनवरून", "शहरातील सिमेंटच्या जंगलातून (बंद घरांतून)", "मातीच्या ढिगाऱ्यावरून"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) शहरातील सिमेंटच्या जंगलातून (बंद घरांतून)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>104. प्रस्तुत कवितेतून कवीने मुख्यत्वे कोणती खंत व्यक्त केली आहे?</b>", options: ["शहरात पाऊस पडत नाही.", "मुले अभ्यास करत नाहीत.", "आधुनिकतेमुळे मुलांचे बालपण आणि निसर्गाशी असलेला संपर्क हरवत चालला आहे.", "गावाकडची घरे पडत आहेत."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) आधुनिकतेमुळे मुलांचे बालपण आणि निसर्गाशी असलेला संपर्क हरवत चालला आहे." }, { subject: "मराठी (L1)", q: p_mar_l1_p + "<br><b>105. कवीने निसर्गाला काय म्हटले आहे?</b>", options: ["एक मोठे जंगल", "निसर्गाची शाळा", "मातीचा खेळ", "आभासी जग"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) निसर्गाची शाळा" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>106. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) आणि त्रिभाषा सूत्रानुसार, प्राथमिक स्तरावर शिक्षणाचे माध्यम काय असावे?</b>", options: ["केवळ इंग्रजी", "राष्ट्रीय भाषा (हिंदी)", "मातृभाषा किंवा घरची भाषा / स्थानिक भाषा", "आंतरराष्ट्रीय भाषा"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मातृभाषा किंवा घरची भाषा / स्थानिक भाषा" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>107. वाचनाच्या संदर्भात 'सखोल वाचन' (Intensive Reading) म्हणजे काय?</b>", options: ["केवळ आनंदासाठी आणि मनोरंजनासाठी वरवर वाचणे.", "मजकुराचा तपशीलवार अभ्यास करणे, व्याकरणाची रचना आणि विशिष्ट माहिती समजून घेण्यासाठी वाचणे.", "वर्तमानपत्रातील मुख्य मथळे भरभर पाहणे (Skimming).", "पुस्तकाचे केवळ मुखपृष्ठ आणि अनुक्रमणिका पाहणे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मजकुराचा तपशीलवार अभ्यास करणे, व्याकरणाची रचना आणि विशिष्ट माहिती समजून घेण्यासाठी वाचणे." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>108. एक बालक आपल्या वर्गात नवीन शब्द शिकताना ते शब्द आधी वस्तूंना स्पर्श करून, कृती करून आणि चित्रे पाहून चांगल्या प्रकारे शिकतो. हा बालकाचा कोणता भाषिक शिकण्याचा दृष्टिकोन आहे?</b>", options: ["केवळ श्रवण दृष्टिकोन (Auditory)", "कृती-आधारित / इंद्रियानुभवी दृष्टिकोन (Kinesthetic/Multisensory)", "केवळ वाचन-लेखन दृष्टिकोन", "मूक दृष्टिकोन"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कृती-आधारित / इंद्रियानुभवी दृष्टिकोन (Kinesthetic/Multisensory)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>109. 'भाषा स्थलांतरण' (Language Displacement) हे मानवी भाषेचे एक वैशिष्ट्य आहे, याचा अर्थ काय?</b>", options: ["एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी गेल्यावर भाषा बदलणे.", "आपण अशा गोष्टी, घटना किंवा काळाबद्दल (भूतकाळ/भविष्यकाळ) बोलू शकतो जे सध्या आपल्या समोर प्रत्यक्ष उपस्थित नाहीत.", "भाषेचे नियम बदलणे.", "केवळ लिखित स्वरूपात भाषा वापरणे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) आपण अशा गोष्टी, घटना किंवा काळाबद्दल (भूतकाळ/भविष्यकाळ) बोलू शकतो जे सध्या आपल्या समोर प्रत्यक्ष उपस्थित नाहीत." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>110. 'अवांतर वाचन' (Extensive Reading) चा मुख्य उद्देश पुढीलपैकी कोणता असतो?</b>", options: ["प्रत्येक शब्दाचा अचूक अर्थ शोधणे.", "भाषेचे व्याकरण आणि कठीण शब्द पाठ करणे.", "वाचनाचा आनंद घेणे आणि भाषेची सामान्य समज (Fluency) वाढवणे.", "लेखकाची चूक शोधून काढणे."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) वाचनाचा आनंद घेणे आणि भाषेची सामान्य समज (Fluency) वाढवणे." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>111. 'थेट पद्धत' (Direct Method) द्वारे दुसरी भाषा (L2) शिकवताना पुढीलपैकी कोणत्या गोष्टीला पूर्णपणे टाळले जाते?</b>", options: ["लक्ष्य भाषेचा (Target Language) प्रत्यक्ष वापर", "प्रथम भाषेचा किंवा मातृभाषेचा (L1) वापर आणि अनुवाद", "दृकश्राव्य साधनांचा वापर", "संवादात्मक सराव"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) प्रथम भाषेचा किंवा मातृभाषेचा (L1) वापर आणि अनुवाद" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>112. जेव्हा एखादा विद्यार्थी स्वतःच्याच शिकण्याच्या प्रक्रियेवर विचार करतो, \"मी हा परिच्छेद समजून घेण्यासाठी कोणती रणनीती वापरली आणि मला कुठे अडचण आली?\" या विचार प्रक्रियेला काय म्हणतात?</b>", options: ["अधिज्ञान / पराज्ञान (Metacognition)", "भाषांतर (Translation)", "व्यवहारज्ञान (Pragmatics)", "केवळ पाठांतर"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अधिज्ञान / पराज्ञान (Metacognition)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>113. स्टीफन क्राशेन (Stephen Krashen) यांच्या 'आदान परिकल्पना' (Input Hypothesis) नुसार, विद्यार्थ्यांना भाषिक प्रगती करण्यासाठी कशा प्रकारचा मजकूर किंवा भाषा पुरवली पाहिजे?</b>", options: ["विद्यार्थ्यांच्या सद्य भाषिक पातळीपेक्षा खूप कठीण भाषा ($i + 5$).", "विद्यार्थ्यांच्या सद्य भाषिक पातळीच्या अगदी बरोबरीची भाषा ($i + 0$).", "विद्यार्थ्यांच्या सद्य भाषिक पातळीपेक्षा एक पाऊल पुढे असलेली सुबोध भाषा ($i + 1$).", "केवळ व्याकरणिक नियमांचे पुस्तक."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विद्यार्थ्यांच्या सद्य भाषिक पातळीपेक्षा एक पाऊल पुढे असलेली सुबोध भाषा ($i + 1$)." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>114. जिम कमिन्स (Jim Cummins) यांनी भाषेच्या संदर्भात BICS आणि CALP या दोन संकल्पना मांडल्या आहेत. यातील 'CALP' चा पूर्ण नाव आणि अर्थ काय आहे?</b>", options: ["Cognitive Academic Language Proficiency (ज्ञानात्मक शैक्षणिक भाषिक नैपुण्य - जे अमूर्त आणि उच्च बौद्धिक स्तरावर वापरले जाते)", "Basic Internet Communication Skills (इंटरनेटवरील संभाषण कौशल्य)", "Classroom Advanced Language Practice (वर्गातील प्रगत भाषा सराव)", "Cultural And Linguistic Program (सांस्कृतिक आणि भाषिक कार्यक्रम)"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) Cognitive Academic Language Proficiency" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>115. प्राथमिक स्तरावर भाषेचे अध्यापन करताना 'उर्ध्वगामी दृष्टिकोन' (Bottom-up Approach) कसा कार्य करतो?</b>", options: ["कथा -> वाक्य -> शब्द -> अक्षर", "ध्वनी/अक्षर -> शब्द -> वाक्य -> परिच्छेद/कथा", "थेट परिच्छेदापासून सुरुवात करून व्याकरणाकडे जाणे.", "केवळ मातृभाषेतून अनुवाद करणे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ध्वनी/अक्षर -> शब्द -> वाक्य -> परिच्छेद/कथा" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>116. 'भाषा' (Language) आणि 'बोली' (Dialect) यांच्यातील संबंधांबाबत कोणते विधान वैज्ञानिकदृष्ट्या सत्य आहे?</b>", options: ["भाषेला व्याकरण असते, पण बोलीला कोणतेही नियम किंवा व्याकरण नसते.", "प्रत्येक भाषेची स्वतःची एक किंवा अनेक बोली भाषा असू शकतात; भाषिकदृष्ट्या दोघांची रचना समृद्ध असते.", "केवळ लिपी असलेलीच भाषा असू शकते, इतर सर्व अपूर्ण बोली असतात.", "बोली भाषा ही शुद्ध भाषा मानली जाते."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) प्रत्येक भाषेची स्वतःची एक किंवा अनेक बोली भाषा असू शकतात; भाषिकदृष्ट्या दोघांची रचना समृद्ध असते." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>117. एखादे १० महिन्यांचे बाळ जेव्हा 'दा-दा-दा', 'बा-बा-बा' अशा स्वर आणि व्यंजनांचे मिळून आवाज काढायला लागते, तेव्हा भाषिक विकासाच्या या टप्प्याला काय म्हणतात?</b>", options: ["कुंजन (Cooing)", "बडबडणे (Babbling)", "एक-शब्दीय टप्पा (One-word stage)", "तार संदेश भाषा (Telegraphic speech)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बडबडणे (Babbling)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>118. 'ग्रहणशील शब्दसंग्रह' (Receptive Vocabulary) म्हणजे काय?</b>", options: ["आपण बोलताना आणि लिहिताना जे शब्द सक्रियपणे वापरतो.", "असे शब्द जे आपण ऐकतो किंवा वाचतो तेव्हा आपल्याला त्यांचा अर्थ समजतो, पण आपण ते रोजच्या बोलण्यात वापरत नाही.", "केवळ कठीण आणि जुने शब्द.", "परकीय भाषेतील शब्द जे आपण पाठ करतो."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) असे शब्द जे आपण ऐकतो किंवा वाचतो तेव्हा आपल्याला त्यांचा अर्थ समजतो, पण आपण ते रोजच्या बोलण्यात वापरत नाही." }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>119. नोम चॉम्स्की (Noam Chomsky) यांच्या मते, मुले अत्यंत वेगाने भाषा शिकतात कारण त्यांच्याकडे जन्मतःच एक जैविक क्षमता असते, ज्याला काय म्हटले जाते?</b>", options: ["भाषा आत्मसात करणारी यंत्रणा / साधन (Language Acquisition Device - LAD)", "सामाजिक आंतरक्रिया साधन (Social Interaction Tool)", "वर्तनवादी पद्धत (Behaviorist Method)", "पाठांतर यंत्रणा"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) भाषा आत्मसात करणारी यंत्रणा / साधन (Language Acquisition Device - LAD)" }, { subject: "मराठी (L1)", q: "<b>120. एकाच शहरात राहणारे दोन वेगवेगळ्या सामाजिक किंवा आर्थिक स्तरातील लोक एकाच शब्दाचा उच्चार वेगवेगळ्या प्रकारे करतात (उदा. काही लोक 'श' चा उच्चार 'स' करतात). हे भाषेतील कशाचे उदाहरण आहे?</b>", options: ["शुद्ध भाषेचा अभाव", "प्रादेशिक भाषा बदल", "समाज-भाषावैज्ञानिक परिवर्तन (Socio-linguistic variation)", "शारीरिक दोष"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) समाज-भाषावैज्ञानिक परिवर्तन (Socio-linguistic variation)" } ]; const p_mar_l2_g = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"><b>सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 121 ते 128 यासाठी योग्य पर्याय निवडा :</b><br>शिक्षण ही केवळ अक्षरांची ओळख किंवा पदवी मिळवण्याचे साधन नाही. खऱ्या अर्थाने शिक्षण म्हणजे काय, हे सांगताना स्वामी विवेकानंदांनी म्हटले आहे की, 'अंतरात्म्यात आधीपासूनच असलेल्या पूर्णत्वाचा अविष्कार करणे' म्हणजेच शिक्षण होय. पण आजकालची परिस्थिती पूर्णपणे वेगळी आहे. आजचा विद्यार्थी गुणांच्या शर्यतीत इतका धावतो आहे की त्याला स्वतःच्या आवडीनिवडींचा विसर पडला आहे. विद्यार्थ्याला जेव्हा केवळ घोकंपट्टी करायला लावली जाते, तेव्हा त्याची उपजत 'सर्जनशीलता' पूर्णपणे नष्ट होते.<br><br>आजच्या या आधुनिक शिक्षण व्यवस्थेने प्रगतीसोबतच विद्यार्थ्यांना एक अघोषित स्पर्धा आणि प्रचंड मानसिक ताण दिला आहे. यामुळे समाजात आज नैतिकतेचा जो वेगाने ऱ्हास होत आहे, तो थांबवण्यासाठी आता केवळ पुस्तकी ज्ञानाची नाही तर 'मूल्यशिक्षणाची' नितांत गरज आहे. एक चांगला माणूस तोच असतो जो इतरांच्या भावना समजून घेणारा, संवेदनशील आणि जागरूक असतो.</div>`; const p_mar_l2_p = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"><b>सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 129 ते 135 यासाठी योग्य पर्याय निवडा :</b><br><br> शेतकरी दादा, तुझा घाम गाळतो मातीत,<br> तेव्हाच फुलते हे सोने या समृद्ध शेतीत.<br> तुझ्या कष्टाचे मोल करायला, धनिकांचे धन छोटे,<br> तुझ्या श्रमानेच भरतात जगाची सारी पोटे.<br><br> जेव्हा आभाळाचा रंग बदलतो, पावसाची आस असते,<br> पाऊस नाही पडला की दुष्काळाची चिंता तुला ग्रासते.<br> तूच या जगाचा खरा आधार आणि अन्नदाता,<br> कसा विसरेल जग तुझी उपकार-गाथा?<br><br> तुझ्या त्या अथांग श्रमाला आणि नांगराला माझा सलाम,<br> तूच खऱ्या अर्थाने करतोस या मातीचा सन्मान. </div>`; const real_Marathi_L2 = [ { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>121. 'शिक्षण ही केवळ अक्षरांची ओळख किंवा पदवी मिळवण्याचे साधन नाही...' या वाक्यातील 'पदवी' हे व्याकरणिकदृष्ट्या काय आहे?</b>", options: ["सर्वनाम", "विशेषण", "भाववाचक नाम", "सामान्य नाम"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) सामान्य नाम" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>122. 'आजचा विद्यार्थी गुणांच्या शर्यतीत इतका धावतो आहे की...' या वाक्यात 'की' हे कोणत्या प्रकारचे अव्यय आहे?</b>", options: ["स्वरूपबोधक उभयान्वयी अव्यय", "उद्देशबोधक उभयान्वयी अव्यय", "क्रियाविशेषण अव्यय", "शब्दयोगी अव्यय"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) स्वरूपबोधक उभयान्वयी अव्यय" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>123. उताऱ्यात आलेल्या 'ऱ्हास' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द कोणता?</b>", options: ["विनाश", "विकास (किंवा वृद्धी)", "क्षय", "शेवट"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विकास (किंवा वृद्धी)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>124. स्वामी विवेकानंदांच्या मते शिक्षणाचा खरा अर्थ काय आहे?</b>", options: ["जास्तीत जास्त गुण मिळवणे.", "इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवणे.", "अंतरात्म्यात आधीपासूनच असलेल्या पूर्णत्वाचा अविष्कार करणे.", "मोठी पदवी मिळवून रोजगार मिळवणे."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) अंतरात्म्यात आधीपासूनच असलेल्या पूर्णत्वाचा अविष्कार करणे." }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>125. विद्यार्थ्याची 'सर्जनशीलता' (Creativity) कधी नष्ट होते?</b>", options: ["जेव्हा तो खेळायला जातो.", "जेव्हा त्याला केवळ घोकंपट्टी (पाठांतर) करायला लावली जाते.", "जेव्हा तो चित्रकला शिकतो.", "जेव्हा तो निसर्गाच्या सानिध्यात राहतो."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जेव्हा त्याला केवळ घोकंपट्टी (पाठांतर) करायला लावली जाते." }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>126. उताऱ्यानुसार आजच्या आधुनिक शिक्षण व्यवस्थेने प्रगतीसोबतच खालीलपैकी काय दिले आहे?</b>", options: ["अघोषित स्पर्धा आणि मानसिक ताण", "केवळ आनंद आणि समाधान", "गुरुकुल पद्धती", "विनामूल्य शिक्षण"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अघोषित स्पर्धा आणि मानसिक ताण" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>127. समाजात नैतिकतेचा होणारा ऱ्हास थांबवण्यासाठी कशाची नितांत गरज आहे?</b>", options: ["अधिक संगणक शिक्षणाची", "मूल्यशिक्षणाची (Value Education)", "कठीण परीक्षांची", "मोठ्या शाळांची"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मूल्यशिक्षणाची (Value Education)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_g + "<br><b>128. 'संवेदनशील' या शब्दाचा योग्य अर्थ स्पष्ट करणारा पर्याय कोणता?</b>", options: ["ज्याला कशाचीही पर्वा नसते असा.", "दुसऱ्याच्या भावना समजून घेणारा, हळवा व जागरूक.", "जो खूप श्रीमंत असतो असा.", "जो खूप रागावतो असा."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) दुसऱ्याच्या भावना समजून घेणारा, हळवा व जागरूक." }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>129. 'शेतकरी दादा, तुझा घाम गाळतो मातीत' या ओळीतील 'घामाचे' रूप उताऱ्यातील अर्थानुसार काय आहे?</b>", options: ["आळसाचे प्रतीक", "कष्टाचे आणि श्रमाचे प्रतीक", "आजारपणाचे प्रतीक", "आनंदाचे प्रतीक"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कष्टाचे आणि श्रमाचे प्रतीक" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>130. 'तुझ्या कष्टाचे मोल करायला, धनिकांचे धन छोटे' या ओळीतून कवीला काय सुचवायचे आहे?</b>", options: ["धनिकांकडे अजिबात पैसे नाहीत.", "शेतकऱ्याचे कष्ट अमूल्य आहेत, त्याची तुलना पैशाशी होऊ शकत नाही.", "शेतकऱ्याला पैसे नको आहेत.", "शेती हा तोट्याचा व्यवसाय आहे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शेतकऱ्याचे कष्ट अमूल्य आहेत, त्याची तुलना पैशाशी होऊ शकत नाही." }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>131. 'आभाळाचा' या शब्दाची विभक्ती ओळखा.</b>", options: ["प्रथमा", "तृतीया", "षष्ठी ('चा')", "सप्तमी"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) षष्ठी ('चा')" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>132. शेतकरी कधी चिंतेत बुडतो?</b>", options: ["जेव्हा खूप थंडी वाजते.", "जेव्हा पाऊस पडत नाही आणि दुष्काळ पडतो.", "जेव्हा धान्याला भाव मिळत नाही.", "जेव्हा त्याला नवीन कपडे मिळत नाहीत."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जेव्हा पाऊस पडत नाही आणि दुष्काळ पडतो." }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>133. कवीने शेतकऱ्याला जगाचा काय म्हटले आहे?</b>", options: ["राजा", "सेवक", "आधार (अन्नदाता)", "धनिक"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) आधार (अन्नदाता)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>134. 'समृद्ध' या शब्दाचा समानार्थी शब्द पुढीलपैकी कोणता?</b>", options: ["गरीब", "संपन्न / वैभवशाली", "दुःखी", "कोरडे"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) संपन्न / वैभवशाली" }, { subject: "मराठी (L2)", q: p_mar_l2_p + "<br><b>135. कवितेत कशाचा 'सलाम' केला आहे?</b>", options: ["केवळ पाऊस आणि आभाळाला", "शेतकऱ्याच्या कष्टाला आणि नांगराला", "मोठ्या शहरांना", "पैशाच्या मोलाला"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शेतकऱ्याच्या कष्टाला आणि नांगराला" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>136. भाषा शिक्षणाच्या संदर्भात 'सर्वसमावेशक वर्ग' (Inclusive Classroom) म्हणजे काय?</b>", options: ["असा वर्ग जिथे फक्त हुशार मुले बसतात.", "असा वर्ग जिथे वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीचे, भिन्न क्षमता असलेले आणि विशेष गरजा असलेले सर्व विद्यार्थी एकत्र शिकतात.", "असा वर्ग जिथे फक्त एकाच भाषेचे विद्यार्थी असतात.", "जिथे फक्त डिजिटल साधनांचा वापर केला जातो."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) असा वर्ग जिथे वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीचे, भिन्न क्षमता असलेले आणि विशेष गरजा असलेले सर्व विद्यार्थी एकत्र शिकतात." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>137. प्राथमिक स्तरावर विद्यार्थ्यांच्या 'लेखन कौशल्याचे' (Writing Skill) मूल्यमापन करताना शिक्षकाने सर्वात जास्त कशावर भर दिला पाहिजे?</b>", options: ["सुंदर आणि वळणदार हस्तलेखनावर.", "व्याकरणाच्या अचूकतेवर.", "विचारांची अभिव्यक्ती आणि मौलिकता (Expression of Ideas).", "कठीण शब्दांचे पाठांतर आणि शुद्धलेखन."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विचारांची अभिव्यक्ती आणि मौलिकता (Expression of Ideas)." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>138. 'स्कॅमिंग' (Skimming / विहंगम वाचन) ही वाचनाची अशी पद्धत आहे ज्यामध्ये पाठक :</b>", options: ["मजकुरातील प्रत्येक शब्दाचा अर्थ सखोलपणे समजून घेतो.", "संपूर्ण मजकुराचा मुख्य विचार किंवा मध्यवर्ती कल्पना (General Overview) जाणून घेण्यासाठी जलद गतीने वाचतो.", "केवळ कठीण शब्दांवर लक्ष केंद्रित करतो.", "मोठ्याने आणि स्पष्ट उच्चारात वाचतो."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) संपूर्ण मजकुराचा मुख्य विचार किंवा मध्यवर्ती कल्पना (General Overview) जाणून घेण्यासाठी जलद गतीने वाचतो." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>139. एखादा विद्यार्थी जेव्हा नवीन भाषा शिकतो, तेव्हा त्याच्याकडून होणाऱ्या चुका (Errors) हे काय दर्शवतात?</b>", options: ["विद्यार्थ्याच्या बुद्धीची कमतरता.", "शिक्षकाचे अपयश.", "भाषा शिकण्याच्या प्रक्रियेतील एक नैसर्गिक टप्पा आणि शिक्षणासाठीचे संकेत.", "भाषेप्रती विद्यार्थ्याचा निष्काळजीपणा."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भाषा शिकण्याच्या प्रक्रियेतील एक नैसर्गिक टप्पा आणि शिक्षणासाठीचे संकेत." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>140. 'निदानात्मक चाचणी' (Diagnostic Test) घेण्याचा मुख्य उद्देश काय असतो?</b>", options: ["विद्यार्थ्यांना श्रेणी (Grades) किंवा गुण देणे.", "विद्यार्थ्याला पुढील वर्गात पाठवणे.", "भाषा शिकताना विद्यार्थ्याला नेमक्या कुठे आणि कोणत्या अडचणी येत आहेत (Learning Gaps) हे शोधणे.", "पालकांना प्रगतीपुस्तक दाखवणे."], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भाषा शिकताना विद्यार्थ्याला नेमक्या कुठे आणि कोणत्या अडचणी येत आहेत (Learning Gaps) हे शोधणे." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>141. भाषा शिकण्याच्या संदर्भात 'अधिसंज्ञानात्मक' (Metacognitive) धोरण कशाला प्रोत्साहन देते?</b>", options: ["फक्त कविता पाठ करण्याला.", "विद्यार्थ्याला स्वतःच्याच विचार आणि शिकण्याच्या प्रक्रियेचे नियमन आणि नियंत्रण करण्यास सक्षम करणे.", "शिक्षकाची नक्कल करणे.", "केवळ व्याकरणाचे नियम लक्षात ठेवणे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विद्यार्थ्याला स्वतःच्याच विचार आणि शिकण्याच्या प्रक्रियेचे नियमन आणि नियंत्रण करण्यास सक्षम करणे." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>142. लेव्ह व्यगोत्स्की (Lev Vygotsky) यांच्या मते, बालकाच्या भाषा विकासात सर्वात महत्त्वाची भूमिका कशाची असते?</b>", options: ["जैविक परिपक्वतेची", "सामाजिक आंतरक्रियेची (Social Interaction)", "पाठ्यपुस्तकांची", "बक्षिसे आणि शिक्षेची"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) सामाजिक आंतरक्रियेची (Social Interaction)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>143. भाषा शिकवताना 'उत्पादक कौशल्ये' (Productive Skills) कोणती मानली जातात?</b>", options: ["श्रवण आणि वाचन (ऐकणे आणि वाचणे)", "भाषण आणि लेखन (बोलणे आणि लिहिणे)", "वाचन आणि विचार करणे", "केवळ पाठांतर"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) भाषण आणि लेखन (बोलणे आणि लिहिणे)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>144. 'भाषा संपादन' (Language Acquisition) आणि 'भाषा शिकणे' (Language Learning) यातील मुख्य फरक काय आहे?</b>", options: ["भाषा संपादन हे जाणीवपूर्वक आणि व्याकरणाच्या नियमांसह होते.", "भाषा संपादन हे नैसर्गिक आणि अनौपचारिक वातावरणात (उदा. मातृभाषा) आपोआप होते, तर भाषा शिकण्यासाठी औपचारिक प्रयत्नांची गरज असते.", "भाषा शिकणे हे सोपे असते आणि संपादन कठीण असते.", "या दोघांमध्ये कोणताही फरक नाही."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) भाषा संपादन हे नैसर्गिक आणि अनौपचारिक वातावरणात आपोआप होते, तर भाषा शिकण्यासाठी औपचारिक प्रयत्नांची गरज असते." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>145. भाषा वर्गात 'भाषिक समृद्ध वातावरण' (Print-rich Environment) निर्माण करणे म्हणजे काय?</b>", options: ["वर्गाच्या भिंती रिकाम्या ठेवणे.", "वर्गात मुलांच्या उंचीनुसार विविध तक्ते, चित्रे, मुलांनी लिहिलेल्या गोष्टी आणि कविता प्रदर्शित करणे जेणेकरून ते सतत भाषेच्या संपर्कात राहतील.", "बाजारातील महागडी पुस्तके कपाटात कुलूप लावून ठेवणे.", "केवळ शिक्षकाने फळ्यावर लिहिणे."], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वर्गात मुलांच्या उंचीनुसार विविध तक्ते, चित्रे... प्रदर्शित करणे जेणेकरून ते सतत भाषेच्या संपर्कात राहतील." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>146. 'अधोगामी दृष्टिकोन' (Top-down Approach) नुसार भाषा शिकवण्याची सुरुवात कुठून होते?</b>", options: ["ध्वनी आणि अक्षरांपासून", "केवळ कठीण शब्दांपासून", "संपूर्ण अर्थ किंवा संदर्भापासून (उदा. कथा किंवा परिच्छेद) कडून घटकांकडे (शब्दांकडे) जाणे", "केवळ व्याकरणिक नियमांच्या पाठांतरापासून"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) संपूर्ण अर्थ किंवा संदर्भापासून कडून घटकांकडे जाणे" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>147. एक प्राथमिक शिक्षिका वर्गात भाषा शिकवताना अभिनय, हावभाव, खेळ आणि गाणी यांचा वापर करते. ती विद्यार्थ्यांच्या कोणत्या बुद्धिमत्तेला आणि शिकण्याच्या पद्धतीला प्राधान्य देत आहे?</b>", options: ["केवळ शाब्दिक पद्धत", "शरीर-इंद्रियानुभवी / गतिसंवेदक पद्धत (Bodily-Kinesthetic)", "केवळ तार्किक पद्धत", "मूक पद्धत"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शरीर-इंद्रियानुभवी / गतिसंवेदक पद्धत (Bodily-Kinesthetic)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>148. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या आराखडा (NCF) नुसार, भाषेच्या शिक्षणात खालीलपैकी कशाला सर्वात जास्त विरोध केला आहे?</b>", options: ["अर्थपूर्ण शिकण्याला", "पाठांतर आणि घोकंपट्टीच्या पद्धतीला (Rote Memorization)", "सततच्या मूल्यमापनाला", "विविध उपक्रमांना"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) पाठांतर आणि घोकंपट्टीच्या पद्धतीला (Rote Memorization)" }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>149. 'पोर्टफोलिओ' (Portfolio) हे भाषा शिक्षणातील मूल्यमापनाचे एक साधन आहे, कारण ते :</b>", options: ["विद्यार्थ्यांच्या ठराविक काळातील कामाचा आणि प्रगतीचा पद्धतशीर संग्रह दर्शवते.", "केवळ एकाच परीक्षेचे गुण सांगते.", "शिक्षकाचे काम वाढवते.", "विद्यार्थ्यांच्या वर्तनाचा नकारात्मक अहवाल देते."], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) विद्यार्थ्यांच्या ठराविक काळातील कामाचा आणि प्रगतीचा पद्धतशीर संग्रह दर्शवते." }, { subject: "मराठी (L2)", q: "<b>150. जेव्हा एखादी व्यक्ती एकाच संभाषणात दोन वेगवेगळ्या भाषांचे शब्द किंवा वाक्ये एकत्र वापरते (उदा. \"मी काल 'market' मध्ये गेलो होतो आणि खूप 'shopping' केली\"), तेव्हा या भाषिक प्रकाराला काय म्हणतात?</b>", options: ["भाषा लोप (Language Loss)", "कोड मिक्सिंग / संकेत मिश्रण (Code-mixing)", "भाषा विकार (Speech defect)", "मूक संभाषण"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कोड मिक्सिंग / संकेत मिश्रण (Code-mixing)" } ]; const p_hin_l1_g = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>निर्देश: निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्न संख्या 91 से 99 तक के सबसे उपयुक्त विकल्प का चयन कीजिए:</b><br><br> आज की आधुनिक शिक्षा व्यवस्था ने हमें प्रगति के कई मार्ग दिखाए हैं, किंतु इसी प्रगति के साथ-साथ इसने अघोषित प्रतिस्पर्धा और मानसिक तनाव को भी जन्म दिया है। आज का विद्यार्थी अंकों की दौड़ में इतना व्यस्त है कि वह अपने भीतर की स्वाभाविक रचनात्मकता को खोता जा रहा है। स्वामी विवेकानंद के अनुसार शिक्षा का वास्तविक उद्देश्य मनुष्य के भीतर पहले से ही विद्यमान पूर्णता को प्रकट करना है। जब विद्यार्थी को केवल रटने और घोकंपट्टी पर मजबूर किया जाता है, तो उसकी मौलिक सोच और रचनात्मकता नष्ट हो जाती है। समाज में बढ़ती अनैतिकता को रोकने के लिए आज 'मूल्य शिक्षा' (Value Education) की नितांत आवश्यकता है। हमें ऐसे संवेदनशील नागरिकों की आवश्यकता है जो दूसरों की भावनाओं और सुख-दुख को समझ सकें। इसके लिए आवश्यक है कि विद्यार्थी केवल किताबी ज्ञान तक सीमित न रहकर प्रकृति के सानिध्य में भी समय बिताए। </div>`; const p_hin_l1_p = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>निर्देश: निम्नलिखित काव्यांश को पढ़कर प्रश्न संख्या 100 से 105 तक के सबसे उपयुक्त विकल्प का चयन कीजिए:</b><br><br> किसान भैया, तुम अपना पसीना माटी में बहाते हो,<br> कड़कती धूप और ठिठुरती ठंड में भी तुम राह बनाते हो।<br> तुम्हारे कष्टों के आगे धनवानों का धन भी बेहाल है,<br> तुमसे ही हरा-भरा इस धरती का हर डाल है।<br> जब समय पर वर्षा नहीं होती और सूखा पड़ता भारी,<br> तब अत्यधिक चिंता में डूब जाती है तुम्हारी मेहनत सारी।<br> हे अन्नदाता! तुम ही हो इस पूरे संसार के असली आधार,<br> तुम्हारे कठिन परिश्रम और श्रम को नमन करता है सारा संसार। </div>`; const real_Hindi_L1 = [ { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>91. 'आज की आधुनिक शिक्षा व्यवस्था ने हमें प्रगति के कई मार्ग दिखाए हैं।' इस वाक्य में 'प्रगति' शब्द व्याकरण की दृष्टि से क्या है?</b>", options: ["सर्वनाम", "विशेषण", "भाववाचक संज्ञा", "क्रियाविशेषण"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भाववाचक संज्ञा" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>92. 'आज का विद्यार्थी अंकों की दौड़ में इतना व्यस्त है कि...' इस वाक्य में 'कि' किस प्रकार का अव्यय है?</b>", options: ["समुच्चयादिबोधक (समानाधिकरण)", "व्याधिकरण समुच्चयबोधक (स्वरूपवाचक)", "विस्मयादिबोधक", "संबंधबोधक"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) व्याधिकरण समुच्चयबोधक (स्वरूपवाचक)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>93. गद्यांश में प्रयुक्त 'विद्यमान' शब्द का सही विलोम शब्द क्या होगा?</b>", options: ["उपस्थित", "अंतर्धान / लुप्त", "वर्तमान", "अदृश्य"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अंतर्धान / लुप्त" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>94. स्वामी विवेकानंद के अनुसार शिक्षा का वास्तविक उद्देश्य क्या है?</b>", options: ["परीक्षा में सर्वोच्च अंक प्राप्त करना।", "मनुष्य के भीतर पहले से मौजूद पूर्णता को प्रकट करना।", "कंप्यूटर और तकनीकी ज्ञान प्राप्त करना।", "विदेशी भाषाओं पर अधिकार करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मनुष्य के भीतर पहले से मौजूद पूर्णता को प्रकट करना।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>95. विद्यार्थी की 'रचनात्मकता' (Creativity) कब नष्ट हो जाती है?</b>", options: ["जब वह खेल-कूद में भाग लेता है।", "जब उसे केवल रटने और घोकंपट्टी पर मजबूर किया जाता है।", "जब वह चित्रकला सीखता है।", "जब वह प्रकृति के बीच समय बिताता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जब उसे केवल रटने और घोकंपट्टी पर मजबूर किया जाता है।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>96. लेखक के अनुसार आधुनिक शिक्षा ने प्रगति के साथ-साथ मनुष्य को और क्या दिया है?</b>", options: ["केवल अपार धन-दौलत", "अघोषित प्रतिस्पर्धा और मानसिक तनाव", "प्राचीन गुरुकुल वातावरण", "नैतिक मूल्यों का विकास"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अघोषित प्रतिस्पर्धा और मानसिक तनाव" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>97. समाज में बढ़ती अनैतिकता को रोकने के लिए किस प्रकार की शिक्षा की नितांत आवश्यकता है?</b>", options: ["व्यावसायिक शिक्षा", "मूल्य शिक्षा (Value Education)", "केवल उच्च तकनीकी शिक्षा", "शारीरिक शिक्षा"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मूल्य शिक्षा (Value Education)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>98. 'संवेदनशील' शब्द का सही अर्थ क्या है?</b>", options: ["दूसरों की भावनाओं और सुख-दुख को समझने वाला", "जिसे किसी बात से कोई फर्क न पड़े", "जो अत्यधिक क्रोधी हो", "जो बहुत अमीर हो"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) दूसरों की भावनाओं और सुख-दुख को समझने वाला" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_g + "<br><b>99. 'प्रकृति के सानिध्य में...' यहाँ 'सानिध्य' शब्द से क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["दूरी", "समीपता या साथ", "विमुख होना", "विनाश"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) समीपता या साथ" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>100. 'किसान भैया, तुम अपना पसीना माटी में बहाते हो' इस पंक्ति में 'पसीना बहाना' किसका प्रतीक है?</b>", options: ["बीमारी का", "अत्यधिक कठिन परिश्रम और श्रम का", "आलस्य का", "सुख-सुविधाओं का"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अत्यधिक कठिन परिश्रम और श्रम का" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>101. 'तुम्हारे कष्टों के आगे धनवानों का धन भी बेहाल है' इस पंक्ति से कवि का क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["अमीर लोग बहुत गरीब हो गए हैं।", "किसान का परिश्रम अमूल्य है, उसकी तुलना पैसों से नहीं की जा सकती।", "किसान को धनवानों से ईर्ष्या है।", "खेती में बहुत अधिक मुनाफा है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) किसान का परिश्रम अमूल्य है, उसकी तुलना पैसों से नहीं की जा सकती।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>102. 'माटी में' इस शब्द में कौन-सा कारक प्रयुक्त हुआ है?</b>", options: ["करण कारक", "संप्रदान कारक", "अधिकरण कारक ('में')", "अपादान कारक"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) अधिकरण कारक ('में')" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>103. किसान कब अत्यधिक चिंता में डूब जाता है?</b>", options: ["जब अत्यधिक ठंड पड़ती है।", "जब समय पर वर्षा नहीं होती और सूखा पड़ता है।", "जब उसे नए कपड़े नहीं मिलते।", "जब वह शहर जाता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जब समय पर वर्षा नहीं होती और सूखा पड़ता है।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>104. कवि ने किसान को पूरे संसार का क्या माना है?</b>", options: ["सेवक", "अन्नदाता / असली आधार", "व्यापारी", "राजा"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अन्नदाता / असली आधार" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: p_hin_l1_p + "<br><b>105. इस कविता का मुख्य विषय या संदेश क्या है?</b>", options: ["आधुनिक सुख-सुविधाओं का गुणगान", "कृषक (किसान) के श्रम और उसके महत्त्व को नमन करना", "वर्षा ऋतु का आनंद", "शहरों की प्रगति का वर्णन"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कृषक (किसान) के श्रम और उसके महत्त्व को नमन करना" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>106. राष्ट्रीय शिक्षा नीति (NEP) और त्रिभाषा सूत्र के अनुसार, प्राथमिक स्तर पर शिक्षा का माध्यम क्या होना चाहिए?</b>", options: ["केवल अंग्रेजी भाषा", "राष्ट्रभाषा (हिंदी)", "मातृभाषा या घर की भाषा / स्थानीय भाषा", "कोई भी विदेशी भाषा"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मातृभाषा या घर की भाषा / स्थानीय भाषा" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>107. पठन के संदर्भ में 'गहन पठन' (Intensive Reading) से क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["केवल आनंद और मनोरंजन के लिए ऊपर-ऊपर से पढ़ना।", "विषयवस्तु के विस्तृत विश्लेषण, व्याकरणिक संरचना और विशिष्ट जानकारी के लिए बारीकी से पढ़ना।", "समाचार पत्र की मुख्य कड़ियों को जल्दी-जल्दी देखना (Skimming)।", "पुस्तक के केवल चित्रों को देखना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विषयवस्तु के विस्तृत विश्लेषण, व्याकरणिक संरचना और विशिष्ट जानकारी के लिए बारीकी से पढ़ना।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>108. एक बालक नए शब्दों को सीखते समय उन वस्तुओं को छूकर, क्रियाएँ करके और चित्रों के माध्यम से बेहतर सीखता है। यह बालक की किस प्रकार की अधिगम शैली (Learning Style) को दर्शाता है?</b>", options: ["केवल श्रवण शैली (Auditory)", "गति-संवेदी / बहु-संवेदी शैली (Kinesthetic/Multisensory)", "केवल लेखन शैली", "मूक शैली"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) गति-संवेदी / बहु-संवेदी शैली (Kinesthetic/Multisensory)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>109. 'भाषा विस्थापन' (Language Displacement) मानव भाषा की एक विशेषता है, इसका अर्थ क्या है?</b>", options: ["एक स्थान से दूसरे स्थान पर जाने से भाषा का बदल जाना।", "हम उन वस्तुओं, घटनाओं या समय (भूतकाल/भविष्यकाल) के बारे में बात कर सकते हैं जो वर्तमान में हमारे सामने प्रत्यक्ष उपस्थित नहीं हैं।", "भाषा के व्याकरणिक नियमों का लोप होना।", "केवल लिखित रूप में विचारों का आदान-प्रदान करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) हम उन वस्तुओं, घटनाओं या समय के बारे में बात कर सकते हैं जो वर्तमान में हमारे सामने नहीं हैं।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>110. 'व्यापक पठन' (Extensive Reading) का मुख्य उद्देश्य निम्नलिखित में से क्या होता है?</b>", options: ["प्रत्येक कठिन शब्द का अर्थ याद करना।", "व्याकरण के नियमों को कंठस्थ करना।", "पठन का आनंद लेना और सामान्य समझ (Fluency) तथा सामान्य ज्ञान का विस्तार करना।", "लेखक की कमियों को खोजना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पठन का आनंद लेना और सामान्य समझ (Fluency) तथा सामान्य ज्ञान का विस्तार करना।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>111. 'प्रत्यक्ष विधि' (Direct Method) द्वारा द्वितीय भाषा (L2) सिखाते समय किस बात को पूरी तरह से वर्जित या टाल दिया जाता है?</b>", options: ["लक्ष्य भाषा का सीधा उपयोग", "मातृभाषा (L1) का प्रयोग और अनुवाद", "दृश्य-श्रव्य सामग्रियों का उपयोग", "संवादात्मक अभ्यास"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मातृभाषा (L1) का प्रयोग और अनुवाद" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>112. जब कोई शिक्षार्थी अपनी ही सीखने की प्रक्रिया पर विचार करता है, जैसे- \"मैंने इस पैराग्राफ को समझने के लिए किस रणनीति का उपयोग किया और मुझे कहाँ कठिनाई आई?\" इस विचार प्रक्रिया को क्या कहा जाता है?</b>", options: ["अधिसंज्ञान / परासंज्ञान (Metacognition)", "केवल रटना (Rote Learning)", "भाषांतरण", "व्यवहारवाद"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अधिसंज्ञान / परासंज्ञान (Metacognition)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>113. स्टीफन क्रैशन (Stephen Krashen) के 'निवेशन परिकल्पना' (Input Hypothesis) के अनुसार, बच्चों को भाषाई विकास के लिए किस प्रकार की भाषा उपलब्ध कराई जानी चाहिए?</b>", options: ["शिक्षार्थी के वर्तमान भाषाई स्तर से बहुत कठिन भाषा ($i + 5$).", "शिक्षार्थी के वर्तमान भाषाई स्तर के बिल्कुल बराबर की भाषा ($i + 0$).", "शिक्षार्थी के वर्तमान भाषाई स्तर से एक कदम आगे की बोधगम्य भाषा ($i + 1$).", "केवल व्याकरण के सूत्रों की किताब।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) शिक्षार्थी के वर्तमान भाषाई स्तर से एक कदम आगे की बोधगम्य भाषा ($i + 1$)." }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>114. जिम कमिंस (Jim Cummins) द्वारा प्रतिपादित 'CALP' का पूर्ण रूप और अर्थ क्या है?</b>", options: ["Cognitive Academic Language Proficiency (ज्ञानात्मक शैक्षणिक भाषाई निपुणता)", "Basic Internet Communication Skills (इंटरनेट संचार कौशल)", "Classroom Advanced Language Practice (कक्षा प्रगत भाषा अभ्यास)", "Cultural And Linguistic Program (सांस्कृतिक भाषाई कार्यक्रम)"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) Cognitive Academic Language Proficiency" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>115. प्राथमिक स्तर पर भाषा शिक्षण का 'अधोगामी दृष्टिकोण' (Top-down Approach) कहाँ से शुरू होता है?</b>", options: ["ध्वनि और वर्णों से शब्द की ओर", "केवल कठिन शब्दों के अर्थ से", "समग्र अर्थ या संदर्भ (जैसे- पूरी कहानी या गद्यांश) से शुरू होकर छोटे घटकों (शब्दों/वर्णों) की ओर जाना", "केवल व्याकरणिक नियमों को रटने से"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) समग्र अर्थ या संदर्भ से शुरू होकर छोटे घटकों (शब्दों/वर्णों) की ओर जाना" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>116. 'भाषा' (Language) और 'बोली' (Dialect) के संबंध में कौन-सा कथन वैज्ञानिक रूप से सत्य है?</b>", options: ["भाषा का व्याकरण होता है, पर बोली का कोई नियम या व्याकरण नहीं होता।", "प्रत्येक भाषा की अपनी एक या कई बोलियाँ हो सकती हैं; भाषाई दृष्टि से दोनों की संरचना समृद्ध होती है।", "केवल लिपि वाली ही भाषा हो सकती है, बाकी सब अपूर्ण बोलियाँ हैं।", "बोली हमेशा अशुद्ध भाषा होती है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) प्रत्येक भाषा की अपनी एक या कई बोलियाँ हो सकती हैं; भाषाई दृष्टि से दोनों की संरचना समृद्ध होती है।" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>117. एक 10 महीने का बच्चा जब 'दा-दा-दा', 'बा-बा-बा' जैसी स्वर और व्यंजनों से युक्त ध्वनियाँ निकालने लगता है, तो भाषा विकास के इस चरण को क्या कहते हैं?</b>", options: ["कूजना (Cooing)", "बड़बड़ाना (Babbling)", "एक-शब्दीय अवस्था (One-word stage)", "तार प्रेषित भाषा (Telegraphic speech)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बड़बड़ाना (Babbling)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>118. 'ग्रहणात्मक शब्दभंडार' (Receptive Vocabulary) से क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["वे शब्द जिन्हें हम बोलते और लिखते समय सक्रिय रूप से उपयोग करते हैं।", "वे शब्द जिन्हें हम सुनते या पढ़ते समय पहचानते हैं और उनका अर्थ समझते हैं, लेकिन दैनिक बोलने में उनका बार-बार उपयोग नहीं करते।", "केवल विदेशी भाषाओं के कठिन शब्द।", "डिक्शनरी में लिखे गए सभी शब्द।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वे शब्द जिन्हें हम सुनते या पढ़ते समय पहचानते हैं और उनका अर्थ समझते हैं..." }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>119. नोम चॉम्स्की (Noam Chomsky) के अनुसार, बच्चे बहुत तीव्र गति से भाषा सीखते हैं क्योंकि उनके पास जन्मजात जैविक क्षमता होती है, जिसे क्या कहा जाता है?</b>", options: ["भाषा अर्जन उपकरण / साधन (Language Acquisition Device - LAD)", "सामाजिक अंतःक्रिया साधन", "व्यवहारवादी अनुकूलन", "पाठन यंत्र"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) भाषा अर्जन उपकरण / साधन (Language Acquisition Device - LAD)" }, { subject: "हिंदी (L1)", q: "<b>120. एक ही शहर में रहने वाले दो अलग-अलग सामाजिक-आर्थिक वर्गों के लोग एक ही शब्द का उच्चारण अलग तरीके से करते हैं (जैसे- कुछ लोग 'श' को 'स' बोलते हैं)। यह भाषा में किसका उदाहरण है?</b>", options: ["भाषा का अशुद्ध रूप", "प्रादेशिक भाषा का लोप", "समाज-भाषावैज्ञानिक परिवर्तन (Socio-linguistic variation)", "शारीरिक वाक दोष"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) समाज-भाषावैज्ञानिक परिवर्तन (Socio-linguistic variation)" } ]; const p_hin_l2_g1 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>निर्देश: निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्न संख्या 121 से 128 तक के सबसे उपयुक्त विकल्प का चयन कीजिए:</b><br><br> हमारी वर्तमान शिक्षा व्यवस्था में अक्सर पाठ्यक्रम को पाठ्यपुस्तकों का पर्याय मान लिया गया है। इस रूढ़िबद्ध सोच के कारण भाषा शिक्षण की प्रक्रिया कृत्रिम खंडों में बँट जाती है। जब पाठ्यक्रम को कक्षाक्रम से बहुत कड़ाई के साथ बाँध दिया जाता है, तो यह बच्चों के स्वाभाविक भाषाई विकास में सबसे बड़ी मजबूरी या बाधा बन जाता है। एक स्थिर और अपरिवर्तनीय पाठ्यक्रम बच्चों की रचनात्मक अभिव्यक्ति को दबा देता है। इसके विपरीत, प्रगतिशील शिक्षा केंद्रों की यह विशेषता होती है कि वहाँ पाठ्यक्रम पूर्वनिर्धारित और स्थिर नहीं रहता, बल्कि वह बच्चों की रुचि, क्षमता और व्यावहारिक अनुभवों के अनुसार लचीला होता है। एक आदर्श पाठ्यक्रम वही है जिसमें पर्याप्त लचीलापन हो और जो शिक्षा को केवल किताबी ज्ञान तक सीमित न रखकर उसे जीवन के वास्तविक अनुभवों से जोड़े। </div>`; const p_hin_l2_g2 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>निर्देश: निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्न संख्या 129 से 135 तक के सबसे उपयुक्त विकल्प का चयन कीजिए:</b><br><br> आधुनिक मनुष्य ने विकास की अंधी दौड़ में प्रकृति की उस शुद्धता को खो दिया है, जो कभी हमारे जीवन का आधार थी। आज हम 'कंक्रीट के जंगलों' यानी सीमेंट और ईंटों से बने महानगरों में घिर गए हैं, जहाँ न शुद्ध हवा है और न ही मिट्टी की वह सोंधी महक। औद्योगिक प्रगति ने हमें भौतिक सुख-साधन तो दिए, लेकिन प्रकृति की निजता—वे दूरदराज के अछूते पर्वतीय अंचल और वन—अब विनाश की कगार पर हैं। पर्यावरण और जीवन के वास्तविक स्वरूप को समझने के लिए यह आवश्यक है कि हम केवल वातानुकूलित कमरों में बैठकर नीतियाँ न बनाएँ, बल्कि धरातल पर उतरकर प्रकृति को स्वयं के प्रत्यक्ष अनुभव से समझें। एक जागरूक और शिक्षित समाज का यह मुख्य उत्तरदायित्व है कि वह भावी पीढ़ी के लिए पर्यावरण का संरक्षण करे और प्रकृति के प्रति संवेदनशील बने। </div>`; const real_Hindi_L2 = [ { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>121. गद्यांश के अनुसार, भाषा शिक्षण की प्रक्रिया कृत्रिम खंडों में कब बँट जाती है?</b>", options: ["जब बच्चों को स्वतंत्र छोड़ दिया जाता है।", "जब पाठ्यक्रम को कक्षाक्रम से बहुत कड़ाई के साथ बाँध दिया जाता है।", "जब भाषा में केवल कविताओं को पढ़ाया जाता है।", "जब बच्चे अपनी रुचि के अनुसार पढ़ते हैं।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जब पाठ्यक्रम को कक्षाक्रम से बहुत कड़ाई के साथ बाँध दिया जाता है।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>122. 'पाठ्यक्रम को पाठ्यपुस्तकों का पर्याय मान लिया गया है।' इस कथन से लेखक का क्या आशय है?</b>", options: ["पाठ्यपुस्तकों के बाहर भी बहुत कुछ पढ़ना आवश्यक है।", "शिक्षा केवल पाठ्यपुस्तकों तक ही सीमित होकर रह गई है।", "पाठ्यपुस्तकें पाठ्यक्रम का हिस्सा नहीं होनी चाहिए।", "भारतीय शिक्षा व्यवस्था विश्व में सर्वश्रेष्ठ है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शिक्षा केवल पाठ्यपुस्तकों तक ही सीमित होकर रह गई है।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>123. बच्चों के भाषाई विकास में सबसे बड़ी मजबूरी या बाधा क्या बन जाता है?</b>", options: ["बच्चों का आपस में बातचीत करना।", "एक स्थिर, अपरिवर्तनीय और रूढ़िबद्ध पाठ्यक्रम।", "पुस्तकालय में बैठकर पढ़ना।", "डिजिटल उपकरणों का प्रयोग करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) एक स्थिर, अपरिवर्तनीय और रूढ़िबद्ध पाठ्यक्रम।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>124. 'प्रगतिशील शिक्षा केंद्रों' की क्या विशेषता गद्यांश में बताई गई है?</b>", options: ["वहाँ केवल अंग्रेजी माध्यम में पढ़ाई होती है।", "वहाँ पाठ्यक्रम पूर्वनिर्धारित और स्थिर नहीं रहता, बल्कि बच्चों की रुचि के अनुसार लचीला होता है।", "वहाँ पाठ्यपुस्तकें मुफ़्त दी जाती हैं।", "वहाँ कोई शिक्षक नहीं होता।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वहाँ पाठ्यक्रम पूर्वनिर्धारित और स्थिर नहीं रहता, बल्कि बच्चों की रुचि के अनुसार लचीला होता है।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>125. 'बे' उपसर्ग का प्रयोग निम्नलिखित में से किस शब्द में करने पर एक सार्थक शब्द नहीं बनेगा?</b>", options: ["लगाम", "फिक्र", "गुनाह", "चेतना"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) चेतना ('बेचेतना' कोई सार्थक शब्द नहीं है, यह 'अचेतन' होता है)।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>126. 'अभिव्यक्ति' शब्द में मूल शब्द और उपसर्ग का सही विच्छेद क्या होगा?</b>", options: ["अभि + व्यक्ति", "अभ + व्यक्ति", "अभी + क्ति", "अ + व्यक्ति"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अभि + व्यक्ति" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>127. 'व्यावहारिक' शब्द में मूल शब्द और प्रत्यय की सही पहचान कीजिए:</b>", options: ["व्यवहार + क", "व्यव्हार + इक", "व्यवहार + इक", "व्यावहारी + क"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) व्यवहार + इक" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g1 + "<br><b>128. इस अनुच्छेद के आधार पर एक आदर्श पाठ्यक्रम की क्या विशेषता होनी चाहिए?</b>", options: ["वह पूरी तरह से कठोर और अपरिवर्तनीय होना चाहिए।", "उसमें लचीलापन होना चाहिए जो बच्चों की क्षमताओं और रुचियों को स्थान दे।", "वह केवल परीक्षाओं पर केंद्रित होना चाहिए।", "वह केवल शिक्षकों की सुविधा के अनुसार होना चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उसमें लचीलापन होना चाहिए जो बच्चों की क्षमताओं और रुचियों को स्थान दे।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>129. गद्यांश के अनुसार, आधुनिक मनुष्य ने विकास की अंधी दौड़ में क्या खो दिया है?</b>", options: ["ऊँची इमारतें और कारखाने", "प्रकृति की शुद्धता, शुद्ध हवा और मिट्टी की महक", "धन-दौलत और भौतिक सुख-साधन", "इंटरनेट और तकनीक"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) प्रकृति की शुद्धता, शुद्ध हवा और मिट्टी की महक" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>130. 'कंक्रीट के जंगल' से लेखक का क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["घने और प्राकृतिक जंगल", "सीमेंट और ईंटों से बने अत्यधिक शहरीकृत महानगर", "पत्थरों की खदानें", "सुंदर बगीचे"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) सीमेंट और ईंटों से बने अत्यधिक शहरीकृत महानगर" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>131. पर्यावरण और जीवन के वास्तविक स्वरूप को समझने के लिए क्या आवश्यक है?</b>", options: ["केवल टीवी पर पर्यावरण से जुड़े कार्यक्रम देखना।", "वातानुकूलित कमरों में बैठकर नीतियाँ बनाना।", "धरातल पर उतरकर प्रकृति को स्वयं के प्रत्यक्ष अनुभव से समझना।", "इंटरनेट पर शोध पत्र पढ़ना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) धरातल पर उतरकर प्रकृति को स्वयं के प्रत्यक्ष अनुभव से समझना।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>132. 'औद्योगिक' शब्द में कौन-सा प्रत्यय प्रयुक्त हुआ है?</b>", options: ["क", "गिक", "इक", "ईय"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) इक (उद्योग + इक = औद्योगिक)" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>133. गद्यांश में 'निजता' शब्द का प्रयोग किसके संदर्भ में किया गया है?</b>", options: ["मनुष्यों की व्यक्तिगत गोपनीयता के लिए", "दूरदराज के पर्वतीय अंचलों और वनों के मूल व अछूते स्वरूप के लिए", "कारखानों के निजीकरण के लिए", "शहरों की सुरक्षा व्यवस्था के लिए"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) दूरदराज के पर्वतीय अंचलों और वनों के मूल व अछूते स्वरूप के लिए" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>134. 'जागरूक' शब्द का सही विलोम शब्द निम्नलिखित में से क्या होगा?</b>", options: ["सचेत", "उदासीन / सुसुप्त", "बुद्धिमान", "अज्ञानी"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उदासीन / सुसुप्त" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: p_hin_l2_g2 + "<br><b>135. गद्यांश के अनुसार, एक शिक्षित समाज का मुख्य उत्तरदायित्व क्या होना चाहिए?</b>", options: ["और अधिक नए कारखाने स्थापित करना।", "पर्यावरण का संरक्षण करना और प्रकृति के प्रति संवेदनशील होना।", "शहरों का दायरा बढ़ाना।", "केवल किताबी ज्ञान का प्रचार करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) पर्यावरण का संरक्षण करना और प्रकृति के प्रति संवेदनशील होना।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>136. प्राथमिक और उच्च प्राथमिक स्तर पर बच्चों की मौखिक अभिव्यक्ति के विकास में निम्नलिखित में से कौन-सी गतिविधि 'सबसे कम' प्रभावी है?</b>", options: ["किसी देखी गई घटना का अपने शब्दों में वर्णन करना।", "सुनी हुई कहानी को बिना सोचे-समझे शब्दशः (ज्यों का त्यों) दोहराना।", "किसी चित्र को देखकर उस पर आधारित एक नई कहानी बनाना।", "अपनी मातृभाषा में अपने अनुभवों को साझा करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) सुनी हुई कहानी को बिना सोचे-समझे शब्दशः (ज्यों का त्यों) दोहराना।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>137. भाषा-शिक्षण में मुहावरों और लोकोक्तियों के प्रयोग का मुख्य लाभ क्या है?</b>", options: ["यह छात्रों को व्याकरण के कठोर नियम सिखाता है।", "यह भाषा-प्रयोग को अधिक प्रभावी, आकर्षक और जीवंत बनाता है।", "यह केवल कठिन शब्दों के अर्थ रटने में मदद करता है।", "यह लेखन में केवल वर्तनी की अशुद्धियों को दूर करता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) यह भाषा-प्रयोग को अधिक प्रभावी, आकर्षक और जीवंत बनाता है।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>138. एक भाषा शिक्षिका अपनी कक्षा में छात्रों को एक ऐसा गद्यांश देती है जिसमें प्रत्येक सातवें शब्द के स्थान पर रिक्त स्थान छूटा हुआ है और छात्रों को संदर्भ के अनुसार उपयुक्त शब्द भरने को कहा जाता है। शिक्षिका यहाँ किस परीक्षण का प्रयोग कर रही है?</b>", options: ["पठन गति परीक्षण", "क्लोज़ परीक्षण (Cloze Test)", "शब्दलेखन परीक्षण", "श्रुतलेखन परीक्षण"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) क्लोज़ परीक्षण (Cloze Test)" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>139. बच्चों में प्रारंभिक स्तर पर लेखन कौशल (Writing Skills) के विकास की शुरुआत कहाँ से की जानी चाहिए?</b>", options: ["कठिन शब्दों के शुद्धलेखन से", "व्याकरणिक नियमों के अभ्यास से", "रेखांकन और चित्रांकन (Scribbling/Drawing) के माध्यम से", "सीधे लंबे निबंध लिखवाने से"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) रेखांकन और चित्रांकन (Scribbling/Drawing) के माध्यम से" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>140. राहुल अपनी कक्षा में अक्सर 'स' को 'श' और 'श' को 'स' बोलता है। एक भाषा शिक्षक के रूप में आप इस स्थिति को क्या मानेंगे?</b>", options: ["राहुल के भीतर भाषाई ज्ञान का पूर्ण अभाव है।", "यह राहुल की लापरवाही को दर्शाता है।", "यह उसकी क्षेत्रीय भाषा का स्वाभाविक प्रभाव (L1 Interference) है।", "यह एक गंभीर मानसिक वाक दोष है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) यह उसकी क्षेत्रीय भाषा का स्वाभाविक प्रभाव (L1 Interference) है।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>141. बच्चों की भाषा-क्षमता और तार्किक सोच के विकास में निम्नलिखित में से कौन-सा प्रश्न सबसे अधिक सहायक है?</b>", options: ["'लाल बहादुर शास्त्री का जन्म कब हुआ था?'", "'यदि तुम्हारे शहर में अचानक पानी आना बंद हो जाए, तो तुम क्या करोगे और क्यों?'", "'अपनी पाठ्यपुस्तक से कोई भी एक कविता सुनाओ।'", "'शेर के बच्चे ने क्या किया?'"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 'यदि तुम्हारे शहर में अचानक पानी आना बंद हो जाए, तो तुम क्या करोगे और क्यों?'" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>142. \"बच्चे सामाजिक अंतःक्रिया (Social Interaction) के माध्यम से भाषा सीखते हैं।\" यह प्रसिद्ध अवधारणा किसकी है?</b>", options: ["बी. एफ. स्किनर", "जीन पियाजे", "नोम चॉम्स्की", "लेव वाइगोत्स्की"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) लेव वाइगोत्स्की" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>143. व्यवहारवादी मनोवैज्ञानिक बी. एफ. स्किनर ने बच्चों द्वारा भाषा सीखने की प्रक्रिया में किस पर सबसे अधिक बल दिया है?</b>", options: ["अंतःकरण और जन्मजात क्षमता पर", "अनुकरण (Imitation) और पुनर्बलन (Reinforcement) पर", "बच्चों की मौलिक सृजनात्मकता पर", "अमूर्त चिंतन पर"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अनुकरण (Imitation) और पुनर्बलन (Reinforcement) पर" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>144. बच्चों की भाषाई-क्षमताओं के वास्तविक और स्वाभाविक आकलन (Assessment) के लिए सबसे अधिक सहायक स्थिति कौन-सी है?</b>", options: ["बच्चों द्वारा कक्षा में शिक्षक के सामने औपचारिक परीक्षा देना।", "बच्चों की आपस में होने वाली सहज और अनौपचारिक बातचीत का अवलोकन करना।", "पाठ के अंत में दिए गए प्रश्नों के उत्तर लिखवाना।", "व्याकरण के सूत्रों का बहुविकल्पीय परीक्षण लेना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बच्चों की आपस में होने वाली सहज और अनौपचारिक बातचीत का अवलोकन करना।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>145. निम्नलिखित में से कौन-सा प्रश्न या गतिविधि कक्षा में 'बहुभाषिकता' (Multilingualism) को बढ़ावा देती है?</b>", options: ["\"इस कहानी में आए कठिन शब्दों के अर्थ हिंदी में लिखो।\"", "\"अपनी मनपसंद पाँच वस्तुओं के नाम अपनी-अपनी मातृभाषा में लिखो।\"", "\"दिए गए वाक्यों का अंग्रेजी में अनुवाद करो।\"", "\"पाठ्यपुस्तक की कविता को ऊंचे स्वर में पढ़ो।\""], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) \"अपनी मनपसंद पाँच वस्तुओं के नाम अपनी-अपनी मातृभाषा में लिखो।\"" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>146. \"पाठ में 'पेड़-पौधे', 'पशु-पक्षी' जैसे शब्द-युग्म आए हैं। आप भी ऐसे पाँच शब्द-युग्म सोचकर लिखिए।\" भाषा शिक्षण का यह अभ्यास प्रश्न किसका सटीक उदाहरण है?</b>", options: ["पृथक व्याकरण शिक्षण का", "संदर्भ में व्याकरण (Grammar in Context) का", "शब्दकोश के रटने का", "केवल विलोम शब्दों के परिचय का"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) संदर्भ में व्याकरण (Grammar in Context) का" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>147. भाषा की कक्षा को अधिक जीवंत और प्रभावी बनाने के लिए सबसे उपयोगी शिक्षण-सामग्री कौन-सी मानी जाती है?</b>", options: ["केवल श्वेत श्याम श्यामपट्ट (Blackboard)", "वैविध्यपूर्ण और प्रामाणिक शिक्षण-सामग्री (Varied and Authentic Material)", "केवल बाजार में मिलने वाली गाइड पुस्तकें", "नियम पुस्तिकाएँ"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वैविध्यपूर्ण और प्रामाणिक शिक्षण-सामग्री (Varied and Authentic Material)" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>148. प्राथमिक स्तर पर बच्चों की 'भाषाई क्षमताओं का विकास' करना ______ है, जबकि 'साहित्य और व्याकरण' की समझ विकसित करना ______ है।</b>", options: ["साधन, साध्य", "साध्य (Goal), साधन (Tool)", "उद्देश्य, साध्य", "प्रक्रिया, अंत"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) साध्य (Goal), साधन (Tool)" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>149. निम्नलिखित में से कौन-सा उद्देश्य प्राथमिक स्तर पर भाषा शिक्षण का 'नकारात्मक' या अनुचित पक्ष दर्शाता है?</b>", options: ["अपनी बात को कहने के लिए बच्चों को कल्पनाशीलता का प्रयोग करने देना।", "बच्चों को विभिन्न विषयों के अनुभवों से जोड़ना।", "भाषा के व्याकरणिक नियमों को कंठस्थ (रटवा) कराना।", "बच्चों के भीतर दूसरों की बात सुनने और समझने की क्षमता का विकास करना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भाषा के व्याकरणिक नियमों को कंठस्थ (रटवा) कराना।" }, { subject: "हिंदी (L2)", q: "<b>150. एक बहुसांस्कृतिक और बहुभाषिक कक्षा में शिक्षक को भाषा की ______ के प्रति ______ दृष्टिकोण अपनाकर उसका उपयोग एक संसाधन के रूप में करना चाहिए।</b>", options: ["एकरूपता, कठोर", "विविधता, संवेदनशील", "जटिलता, उपेक्षापूर्ण", "अशुद्धता, विद्वान"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विविधता, संवेदनशील" } ]; const p_eng_l1_g = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>Directions: Read the passage given below and answer the questions that follow (Q. 91 to 99):</b><br><br> Modern education has undoubtedly opened numerous doors to material progress and global connectivity. However, this advancement has brought with it an unannounced competition and severe mental anxiety. Today’s student runs so frantically in the race for numerical marks that he is completely deprived of joy. The inherent purpose of learning is being lost in the noise of grades. <br><br> As Swami Vivekananda famously stated, the ultimate purpose of education is to manifest the perfection and potential that is already present inside a human being. When a child is forced into mechanical rote memorization and constant cramming, their innate creativity is permanently destroyed. To combat the growing moral decay in modern society, there is an urgent need for 'Value Education' in schools. We need citizens who are sensitive—those who are capable of understanding and feeling the emotions and suffering of others. In ancient times, the unique feature of the Indian Gurukul system was that students learned in close proximity to nature, which fostered holistic growth rather than just bookish knowledge. </div>`; const p_eng_l1_p = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>Directions: Read the poem given below and answer the questions that follow (Q. 100 to 105):</b><br><br> Farmer brother, you pour your sweat into the soil,<br> Through scorching heat and biting cold, you tirelessly toil.<br> Before your heavy struggles, the wealth of the rich cannot stand,<br> For it is your magic that brings green life to the land.<br><br> When rain is delayed, and the clouds pass by in vain,<br> You fall into deep anxiety, fearing the loss of every grain.<br> O Annadata! You are the true foundation of this living world,<br> To your silent labor, let the flags of gratitude be unfurled. </div>`; const real_English_L1 = [ { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>91. 'Today’s student runs so frantically in the race for numerical marks...' The underlined word 'frantically' is grammatically a/an:</b>", options: ["Adjective", "Noun", "Adverb", "Conjunction"], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Adverb" }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>92. 'Today’s student runs so frantically in the race for numerical grades that he is completely deprived of joy.' In this sentence, 'that' acts as which type of conjunction?</b>", options: ["Coordinating Conjunction", "Subordinating Conjunction (expressing result/consequence)", "Correlative Conjunction", "Adversative Conjunction"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Subordinating Conjunction (expressing result/consequence)" }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>93. What is the correct antonym of the word 'inherent' as used in the third paragraph of the passage?</b>", options: ["Innate", "Acquired / Extrinsic", "Deep-rooted", "Natural"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Acquired / Extrinsic" }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>94. According to Swami Vivekananda, what is the ultimate purpose of education?</b>", options: ["To score the highest grades in competitive exams.", "To manifest the perfection and potential that is already present inside a human being.", "To learn complex computational programming and coding.", "To memorize structural rules of international languages."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) To manifest the perfection and potential that is already present inside a human being." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>95. A child's innate 'creativity' is permanently destroyed when:</b>", options: ["They are allowed to play sports in nature.", "They are forced into mechanical rote memorization and cramming.", "They spend time practicing fine arts and painting.", "They ask questions out of curiosity."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) They are forced into mechanical rote memorization and cramming." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>96. According to the author, what negative element has modern education brought along with material progress?</b>", options: ["A complete lack of infrastructure.", "Unannounced competition and severe mental anxiety.", "An extension of the ancient Gurukul system.", "Excessive focus on moral character building."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Unannounced competition and severe mental anxiety." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>97. To stop the growing moral decay in modern society, which type of education is urgently needed in schools?</b>", options: ["Advanced Vocational Education", "Value Education (focusing on human values)", "Purely Technical and Digital Education", "Physical and Sports Education"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Value Education (focusing on human values)" }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>98. Choose the option that best explains the meaning of the word 'sensitive' as used in the text:</b>", options: ["One who gets angry very quickly over small matters.", "One who is capable of understanding and feeling the emotions and suffering of others.", "One who is extremely wealthy and influential.", "One who remains indifferent to environmental changes."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) One who is capable of understanding and feeling the emotions and suffering of others." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_g + "<br><b>99. In ancient times, the unique feature of the Indian Gurukul system was that students learned:</b>", options: ["Inside fully closed digital classrooms.", "In close proximity to nature and practical life philosophies.", "Primarily through commercial guidebooks.", "Only for the purpose of getting state employment."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) In close proximity to nature and practical life philosophies." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>100. In the line 'Farmer brother, you pour your sweat into the soil', the phrase 'pour your sweat' is a symbolic representation of:</b>", options: ["A severe physical illness or exhaustion.", "Intense hard work, dedication, and physical labor.", "Careless handling of natural resources.", "Joyous celebration of a successful harvest."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Intense hard work, dedication, and physical labor." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>101. 'Before your heavy struggles, the wealth of the rich cannot stand.' What does the poet intend to convey through this line?</b>", options: ["Rich people have suddenly lost all their financial assets.", "A farmer's hard work is priceless and cannot be measured or matched by mere wealth.", "Farmers are envious of wealthy city merchants.", "Farming has become the most profitable commercial business."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) A farmer's hard work is priceless and cannot be measured or matched by mere wealth." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>102. In the expression 'into the soil', the preposition 'into' denotes:</b>", options: ["A state of static rest inside a boundary.", "Movement or action directed toward the inside of something.", "Separation or detachment from an object.", "A specific point in historical time."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Movement or action directed toward the inside of something." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>103. The farmer falls into deep anxiety and sorrow when:</b>", options: ["The winter weather gets slightly colder than usual.", "Rain is delayed, causing drought and crop failure.", "He has to travel to nearby urban markets.", "He is unable to purchase modern luxury items."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Rain is delayed, causing drought and crop failure." }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>104. The poet describes the farmer as the 'true foundation' of the world because he acts as the:</b>", options: ["Materialistic merchant", "Universal provider / Nourisher (Annadata)", "Political leader", "Administrative controller"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Universal provider / Nourisher (Annadata)" }, { subject: "English (L1)", q: p_eng_l1_p + "<br><b>105. What is the central theme or message of this poem?</b>", options: ["Celebrating the architectural growth of modern cities.", "Honoring and expressing deep gratitude for the farmer’s labor and vital role in life.", "Describing the technical mechanisms of a modern plow.", "Critically analyzing the climate patterns of the rainy season."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Honoring and expressing deep gratitude for the farmer’s labor and vital role in life." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>106. According to the National Education Policy (NEP) and the Three-Language Formula, what should be the medium of instruction at the primary level?</b>", options: ["Exclusively English from the very beginning.", "The official national link language only.", "Home language / Mother tongue / Local regional language.", "Any foreign language of global standard."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Home language / Mother tongue / Local regional language." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>107. In the pedagogy of reading, 'Intensive Reading' focuses on:</b>", options: ["Reading long novels swiftly purely for pleasure and global entertainment.", "Reading a shorter text minutely for detailed comprehension, syntactic structures, and specific micro-information.", "Skimming through the front pages of a daily newspaper to find sports headlines.", "Looking only at page numbers and illustrations in a textbook."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Reading a shorter text minutely for detailed comprehension, syntactic structures, and specific micro-information." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>108. A young learner absorbs new vocabulary exceptionally well when they physically touch objects, perform actions, and look at rich illustrations. This learner exhibits a/an:</b>", options: ["Purely Auditory learning style", "Kinesthetic / Multi-sensory learning style", "Abstract theoretical style", "Silent mechanical style"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Kinesthetic / Multi-sensory learning style" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>109. 'Language Displacement' is a unique feature of human communication. It means that humans can easily talk about:</b>", options: ["Changes in geographical locations when moving from one town to another.", "Things, events, or times (past/future) that are not physically present before them at the moment.", "The historical deletion of grammatical syntax.", "Abstract mathematical algorithms only."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Things, events, or times (past/future) that are not physically present before them at the moment." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>110. What is the primary objective of encouraging 'Extensive Reading' in a primary language classroom?</b>", options: ["Forcing children to look up the dictionary definition of every single difficult word.", "Memorizing complex morphological structures for written examinations.", "Developing a love for reading, global fluency, and general appreciation of texts.", "Identifying typographical and printing errors in literature."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Developing a love for reading, global fluency, and general appreciation of texts." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>111. While teaching a second language (L2) through the 'Direct Method', which of the following is strictly avoided or prohibited?</b>", options: ["Continuous usage of the target language for classroom communication.", "The use of the student's mother tongue (L1) and literal translation.", "Employing real objects and audio-visual aids.", "Conversational practice among classmates."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) The use of the student's mother tongue (L1) and literal translation." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>112. When a primary student consciously reflects on their own learning process by asking, \"What strategy did I use to solve this comprehension passage and where did I get stuck?\", this cognitive process is known as:</b>", options: ["Metacognition (Thinking about thinking)", "Rote Association", "Behavioral conditioning", "Mechanical imitation"], correct: [0], explanation: "Answer: (1) Metacognition (Thinking about thinking)" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>113. According to Stephen Krashen's 'Input Hypothesis', a teacher should expose language learners to comprehensible input that is:</b>", options: ["Far beyond their current linguistic understanding ($i + 5$).", "Exactly at the same baseline level as their current linguistic level ($i + 0$).", "Just one step ahead of their current linguistic competence level ($i + 1$).", "Restricted only to formal structural grammar rulebooks."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Just one step ahead of their current linguistic competence level ($i + 1$)." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>114. Jim Cummins introduced the concepts of BICS and CALP. What does the acronym 'CALP' stand for?</b>", options: ["Cognitive Academic Language Proficiency", "Basic Internet Communication Skills", "Classroom Advanced Language Practice", "Cultural And Linguistic Performance"], correct: [0], explanation: "Answer: (1) Cognitive Academic Language Proficiency" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>115. A primary teacher starts her language instruction with the analysis of contextual stories and full paragraphs, and then moves down to sentences, individual words, and letters. This pedagogical path represents a:</b>", options: ["Bottom-up approach", "Top-down approach", "Grammar-Translation approach", "Structural drill method"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Top-down approach" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>116. Which of the following statements accurately defines the scientific relationship between a 'Language' and a 'Dialect'?</b>", options: ["A language possesses a strict grammar, whereas a dialect has no linguistic rules whatsoever.", "Every language has its own variations known as dialects; from a linguistic standpoint, both are highly organized and rich systems.", "Only systems with a formal written script qualify as languages; all others are defective dialects.", "A dialect is simply an unrefined, incorrect version of a language."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Every language has its own variations known as dialects; from a linguistic standpoint, both are highly organized and rich systems." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>117. An 8-month-old infant begins to combine vowels and consonants to produce repetitive strings of sounds like 'da-da-da' or 'ba-ba-ba'. This stage of pre-linguistic development is called:</b>", options: ["Cooing", "Babbling", "One-word stage", "Telegraphic speech"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Babbling" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>118. 'Receptive Vocabulary' refers to those words which a learner:</b>", options: ["Actively produces and uses while speaking and writing in daily life.", "Recognizes and understands when they hear or read them, but may not use frequently in spontaneous speech.", "Memorizes forcefully from a specialized dictionary index.", "Forgets immediately due to lack of reinforcement."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Recognizes and understands when they hear or read them, but may not use frequently in spontaneous speech." }, { subject: "English (L1)", q: "<b>119. Noam Chomsky posits that children acquire language at an incredible speed because human beings are born with an innate biological faculty known as the:</b>", options: ["Language Acquisition Device (LAD)", "Social Reinforcement Module", "Environmental Conditioning Tool", "Rote Memorization Engine"], correct: [0], explanation: "Answer: (1) Language Acquisition Device (LAD)" }, { subject: "English (L1)", q: "<b>120. In an urban area, speakers from two different socio-economic backgrounds pronounce the phoneme 's' differently in their speech. This variation is a subject of study under:</b>", options: ["Pure physiological speech defects", "Socio-linguistic variation", "Structural historical syntax decay", "Mechanical vocabulary errors"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Socio-linguistic variation" } ]; const p_eng_l2_g1 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>Directions: Read the passage given below and answer the questions that follow (Q. 121 to 128):</b><br><br> The modern educational framework, while successful in technical training, often fails to address the emotional well-being of the learner. It breeds an unspoken competition and severe mental anxiety, where the pursuit of grades outweighs the joy of discovery. Swami Vivekananda famously defined education as the manifestation of the perfection that is already inherent in a human being. He believed that the teacher's role is only to remove the obstacles from the path of knowledge. <br><br> However, in today's classrooms, when a child is forced into mechanical rote learning and constant memorization, their analytical and creative capacities are often stifled. Instead of being nurtured, their curiosity is suppressed by the pressure of examinations. Today’s student runs so <u>frantically</u> in the race for marks that they lose sight of character building. To rectify this, an ideal system must aim to make a student a sensitive, empathetic, and responsible citizen who values human life over material success. </div>`; const p_eng_l2_g2 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 shadow-sm text-gray-800"> <b>Directions: Read the passage given below and answer the questions that follow (Q. 129 to 135):</b><br><br> The rapid expansion of urban areas has led to the creation of vast 'concrete jungles'—metropolitan cities where cement and steel have completely replaced the greenery of nature. In this race for industrial progress, we have lost the pristine purity of our environment. We no longer experience the refreshing feel of unpolluted air or the earthy aroma of soil after the first rain. <br><br> Real and effective environmental conservation cannot be achieved by merely designing complex policies inside air-conditioned rooms. To make a difference, we must <u>engage</u> in deep introspection and work on the ground, making nature a part of our direct experience. The remaining remote forests and delicate mountain ecosystems are not just resources for commercial exploitation; they are the lungs of our planet. Protecting these robust yet threatened landscapes requires active environmental sensitivity from every educated member of society. </div>`; const real_English_L2 = [ { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>121. According to the passage, the primary limitation of the modern educational framework is that:</b>", options: ["It lacks experienced teachers.", "It breeds an unspoken competition and mental anxiety.", "It completely rejects technological tools.", "It focuses only on outdoor physical sports."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) It breeds an unspoken competition and mental anxiety." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>122. What happens to a child when forced into mechanical rote learning?</b>", options: ["Their analytical and creative capacities are stifled.", "They become highly proficient in critical thinking.", "They easily adapt to ancient philosophical systems.", "They score lower marks in all school term exams."], correct: [0], explanation: "Answer: (1) Their analytical and creative capacities are stifled." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>123. Swami Vivekananda’s definition of education explicitly highlights:</b>", options: ["The necessity of clearing competitive examinations.", "The manifestation of perfection that is already inherent in a child.", "The absolute superiority of modern scientific methodologies.", "The importance of learning multiple international languages."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) The manifestation of perfection that is already inherent in a child." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>124. Read the following statements based on the text:<br>A. Values like compassion and integrity can be fully mastered by merely memorizing their textbook definitions.<br>B. The ancient Gurukul system completely alienated students from practical living philosophies.</b>", options: ["A is true, B is false.", "B is true, A is false.", "Both A and B are true.", "Both A and B are false."], correct: [3], explanation: "Answer: (4) Both A and B are false." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>125. Which word is most similar in meaning to the word 'inherent' as used in the passage? (Para 3)</b>", options: ["superficial", "acquired", "innate", "external"], correct: [2], explanation: "Answer: (3) innate" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>126. Which word is the most opposite in meaning to the word 'stifled' as used in the passage? (Para 3)</b>", options: ["suppressed", "nurtured / liberated", "ignored", "complicated"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) nurtured / liberated" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>127. Identify the part of speech of the underlined word in the given sentence:<br>\"Today’s student runs so <u>frantically</u> in the race for grades.\"</b>", options: ["Adjective", "Noun", "Adverb", "Preposition"], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Adverb" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g1 + "<br><b>128. Based on the text, an ideal educational system must aim to make a student:</b>", options: ["A passive accumulator of technical data.", "A highly competitive and aggressive market professional.", "A sensitive, empathetic, and responsible citizen.", "Indifferent to the moral changes happening in society."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) A sensitive, empathetic, and responsible citizen." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>129. What does the metaphoric phrase 'concrete jungles' refer to in the text?</b>", options: ["Intricate systems of deep valleys and rocky mountain terrains.", "Highly urbanized metropolitan cities dominated by cement buildings.", "Artificial forest structures built specifically for wildlife tourism.", "Industrial waste collection sites outside urban habitats."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Highly urbanized metropolitan cities dominated by cement buildings." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>130. According to the author, how can real and effective environmental conservation be achieved?</b>", options: ["By publishing theoretical research articles on environmental portals.", "By designing complex conservation policies inside air-conditioned rooms.", "By working on the ground and making nature part of our direct experience.", "By increasing the total output of modern industrial factories."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) By working on the ground and making nature part of our direct experience." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>131. Which of the following is NOT explicitly mentioned as a loss caused by rapid industrialization?</b>", options: ["The refreshing feel of clean, unpolluted air.", "The earthy aroma of soil after rain.", "The melodic sounds of clean running rivers.", "The total depletion of electronic communications."], correct: [3], explanation: "Answer: (4) The total depletion of electronic communications." }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>132. Which word is most similar in meaning to the word 'pristine' as used in the passage?</b>", options: ["corrupted", "unblemished / pure", "industrialized", "crowded"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) unblemished / pure" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>133. Which word is opposite in meaning to the word 'delicate'?</b>", options: ["fragile", "sturdy / robust", "complex", "elegant"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) sturdy / robust" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>134. Which part of speech is the underlined word in the following sentence?<br>\"We must <u>engage</u> in deep introspection.\"</b>", options: ["Adjective", "Verb", "Pronoun", "Conjunction"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Verb" }, { subject: "English (L2)", q: p_eng_l2_g2 + "<br><b>135. In the context of the text, our attitude towards the remaining remote forests and mountain ecosystems should be one of:</b>", options: ["Systematic commercial exploitation.", "Complete indifference and passive neglect.", "Active protection and environmental sensitivity.", "Total replacement with modern concrete structures."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Active protection and environmental sensitivity." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>136. In a language classroom, which of the following practices is considered 'least effective' for nurturing oral communication skills among primary children?</b>", options: ["Narrating an incident witnessed by them in their own words.", "Asking children to replicate or recite a recorded story verbatim (word-for-word).", "Encouraging learners to improvise a dialogue based on a visual picture prompt.", "Giving opportunities to talk about their personal experiences in their home language."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Asking children to replicate or recite a recorded story verbatim (word-for-word)." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>137. The strategic use of idioms and phrases within language instruction serves primarily to:</b>", options: ["Train learners in remembering structural syntactic rules.", "Make the learner’s language expression more effective, vibrant, and natural.", "Force students to memorize obscure lexical definitions.", "Limit the child's writing to standardized formats."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Make the learner’s language expression more effective, vibrant, and natural." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>138. A teacher presents a passage to her Class VII students where every sixth word has been deliberately deleted. She requests them to deduce and fill in the missing words based on the textual context. This tool is known as a:</b>", options: ["Reading speed assessment", "Cloze test", "Dictation checklist", "Vocabulary list"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Cloze test" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>139. In the early stages of primary language learning, scribbling, drawing lines, and random sketching should be understood by the teacher as:</b>", options: ["A sign of a student's lack of interest in structural literacy.", "A natural form of early writing and graphic expression.", "A behavioral distraction that must be strictly corrected.", "An indication of a motor-skills deficiency."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) A natural form of early writing and graphic expression." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>140. A student in an English medium school frequently pronounces 'snake' as 'esnake' and 'school' as 'eschool'. As a language professional, your diagnosis is that:</b>", options: ["The learner suffers from an organic speech impediment.", "This is a casual error arising out of complete student carelessness.", "This is an influence of the child’s native phonology/regional accent (L1 interference).", "The learner completely lacks grammatical competence."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) This is an influence of the child’s native phonology/regional accent (L1 interference)." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>141. Which of the following teacher prompts would be 'most effective' in enhancing a child’s critical thinking and language production capabilities?</b>", options: ["\"What is the name of the capital city of India?\"", "\"If birds could talk, what kind of conversations would they have with us and why?\"", "\"Recite the third stanza of the poem from memory.\"", "\"List three nouns from the short story you just read.\""], correct: [1], explanation: "Answer: (2) \"If birds could talk, what kind of conversations would they have with us and why?\"" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>142. The pedagogical stance that \"children learn language principally through social interaction and collaborative dialogue\" is deeply associated with:</b>", options: ["B.F. Skinner", "Jean Piaget", "Noam Chomsky", "Lev Vygotsky"], correct: [3], explanation: "Answer: (4) Lev Vygotsky" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>143. According to the behaviorist perspective put forward by B.F. Skinner, language acquisition takes place primarily through:</b>", options: ["Inherent biological predisposition", "Imitation, habit formation, and reinforcement", "Inner mentalist transformations", "Unconscious abstract reasoning"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Imitation, habit formation, and reinforcement" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>144. For the authentic formative assessment of a child's communicative competence, a teacher should give maximum weightage to:</b>", options: ["Performance in end-of-term written examinations.", "Observation of the child’s natural, informal conversations with peers in natural settings.", "The ability to write precise answers to text-book questions.", "Perfect scores in structural grammar worksheets."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Observation of the child’s natural, informal conversations with peers in natural settings." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>145. Which of the following tasks directly supports 'multilingualism' as a classroom asset?</b>", options: ["\"Translate these five sentences from English into French using a dictionary.\"", "\"Write the names of these common birds in your respective mother tongues.\"", "\"Memorize the list of English prepositions provided on the board.\"", "\"Read the English passage silently without making any sound.\""], correct: [1], explanation: "Answer: (2) \"Write the names of these common birds in your respective mother tongues.\"" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>146. A teacher asks her students to identify compound words like 'textbook' and 'classroom' from a lesson and create five similar words. This is a classic example of:</b>", options: ["Isolated Grammar Teaching", "Grammar in Context (Contextualized Grammar)", "Rote Lexicon Training", "Structural translation method"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Grammar in Context (Contextualized Grammar)" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>147. To optimize the language learning process and make it highly interactive, a teacher must prioritize the selection of:</b>", options: ["Standardized, single-source commercial textbooks.", "Varied, authentic, and context-appropriate learning materials.", "Rigid worksheets focusing on algorithmic spelling rules.", "Examination-centric guidebooks."], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Varied, authentic, and context-appropriate learning materials." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>148. At the primary level, developing fundamental communicative and linguistic skills is the ______ while exploring formal literature and complex grammar structures acts as a ______.</b>", options: ["Tool, Obstacle", "Product, Process", "Productive, Receptive", "Product/Goal (Saadhya), Tool/Means (Saadhan)"], correct: [3], explanation: "Answer: (4) Product/Goal (Saadhya), Tool/Means (Saadhan)" }, { subject: "English (L2)", q: "<b>149. Which of the following statements represents an 'inappropriate' objective of primary language teaching?</b>", options: ["Enabling children to express their imaginative thoughts freely.", "Helping children connect classroom concepts with their out-of-school experiences.", "Insisting on the absolute mechanical memorization of abstract grammatical definitions.", "Encouraging active, empathetic listening skills during group work."], correct: [2], explanation: "Answer: (3) Insisting on the absolute mechanical memorization of abstract grammatical definitions." }, { subject: "English (L2)", q: "<b>150. In a highly diverse, multi-cultural classroom setting, a language teacher must look at linguistic diversity as a ______ and remain ______ towards it.</b>", options: ["Barrier, strict", "Resource, sensitive", "Deficiency, indifferent", "Burden, critical"], correct: [1], explanation: "Answer: (2) Resource, sensitive" } ]; const core_CDP = [ { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>1. विकासात्मक मनोविज्ञान के अनुसार, मानव शिशु के मस्तिष्क में 'न्यूरोप्लास्टिसिटी' (मस्तिष्क का लचीलापन) और बाह्य उद्दीपकों के प्रति संवेदनशीलता किस अवधि में अपने उच्चतम स्तर पर होती है, जिसे भाषा अर्जन का 'क्रांतिक काल' (Critical Period) भी कहा जाता है?</b>", options: ["प्रसवपूर्व अवस्था (Pre-natal Stage)", "प्रारंभिक बाल्यावस्था (Early Childhood Period)", "मध्य बाल्यावस्था (Middle Childhood Period)", "उत्तर किशोरावस्था (Late Adolescence)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) प्रारंभिक बाल्यावस्था (Early Childhood Period)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>2. लॉरेंस कोलबर्ग के नैतिक विकास के सिद्धांतों के आलोक में, जब कोई किशोर समाज के बने-बनाए नियमों की परवाह किए बिना अपनी अंतरात्मा की आवाज पर आधारित सार्वभौमिक अमूर्त सिद्धांतों जैसे- न्याय, मानवीय गरिमा और समानता के आधार पर किसी कार्य को सही या गलत ठहराता है, तो वह किस स्तर पर है?</b>", options: ["पूर्व-पारंपरिक स्तर (Pre-conventional Level)", "पारंपरिक स्तर (Conventional Level)", "उत्तर-पारंपरिक स्तर (Post-conventional Level)", "कड़े आज्ञाकारिता का स्तर"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) उत्तर-पारंपरिक स्तर (Post-conventional Level)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>3. एक प्राथमिक विद्यालय की कक्षा में शिक्षिका सामाजिक विज्ञान पढ़ाते समय इतिहास के पुरुषों के योगदान पर अत्यधिक बल देती है और महिलाओं को केवल सहायक या घरेलू भूमिकाओं में प्रदर्शित करती है। शिक्षिका का यह अनजाने में किया गया कृत्य कक्षा में किसे बढ़ावा देता है?</b>", options: ["जेंडर समरूपता (Gender Constancy)", "जेंडर रूढ़िवादिता और पक्षपात (Gender Stereotyping and Bias)", "जेंडर तटस्थता (Gender Neutrality)", "जेंडर संवेदनशीलता (Gender Sensitivity)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जेंडर रूढ़िवादिता और पक्षपात (Gender Stereotyping and Bias)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>4. सह-शैक्षणिक (Co-educational) विद्यालयों में बालकों और बालिकाओं के बीच पारंपरिक जेंडर भूमिकाओं के प्रति कठोरता को तोड़ने और जेंडर रूढ़िवादिता को प्रभावी रूप से चुनौती देने के लिए निम्नलिखित में से कौन सी रणनीति सबसे अधिक उपयुक्त है?</b>", options: ["बालकों और बालिकाओं के लिए पूरी तरह से अलग-अलग खेलकूद प्रतियोगिताओं का आयोजन करना।", "कक्षा में विपरीत जेंडर के छात्रों को मिलाकर मिश्रित समूह बनाना और उन समतावादी भूमिकाओं पर खुली परिचर्चा करना।", "बालिकाओं को केवल गृह-विज्ञान और बालकों को केवल गणित-विज्ञान की गतिविधियों में शामिल होने के लिए प्रोत्साहित करना।", "जेंडर-विशिष्ट व्यवहारों की प्रशंसा करना और उन्हें पुरस्कृत करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कक्षा में विपरीत जेंडर के छात्रों को मिलाकर मिश्रित समूह बनाना और उन समतावादी भूमिकाओं पर खुली परिचर्चा करना।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>5. लेव वायगोट्स्की के सामाजिक-सांस्कृतिक सिद्धांत (Socio-cultural Theory) के अनुसार, बच्चों के उच्च मानसिक प्रकार्यों (Higher Mental Functions) का विकास मुख्य रूप से किसके माध्यम से संभव होता है?</b>", options: ["बाह्य उद्दीपकों और अनुक्रियाओं के बीच होने वाले यांत्रिक अनुबंधन द्वारा", "स्वायत्त रूप से होने वाली जैविक परिपक्वता और आनुवंशिक कूट के प्रकटन द्वारा", "वयस्कों और अधिक ज्ञानवान साथियों (MKO) के साथ होने वाली सामाजिक अंतःक्रियाओं (Social Interactions) द्वारा", "कड़े पुरस्कारों और दंड के माध्यम से होने वाले व्यवहारिक अनुकूलन द्वारा"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) वयस्कों और अधिक ज्ञानवान साथियों (MKO) के साथ होने वाली सामाजिक अंतःक्रियाओं द्वारा" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>6. जीन पियाजे और लेव वायगोट्स्की दोनों ही बच्चों को ज्ञान के सक्रिय निर्माता मानते हैं, परंतु बच्चों के 'स्वयं से बात करने' (Self-talk) के व्यवहार को वायगोट्स्की जहाँ 'स्व-नियमन की क्षमता' (Private Speech) कहते हैं, वहीं पियाजे इसे क्या मानते हैं?</b>", options: ["सामाजिक रूप से विकसित भाषा", "आत्मकेन्द्रित वार्ता (Egocentric Speech) जिसका कोई संज्ञानात्मक मूल्य नहीं है", "बच्चे के भीतर का गंभीर मानसिक वाक दोष", "एक पूर्णतः निरर्थक और अवांछित व्यवहार"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) आत्मकेन्द्रित वार्ता (Egocentric Speech) जिसका कोई संज्ञानात्मक मूल्य नहीं है" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>7. एक शिक्षिका देखती है कि एक छात्र ज्यामिति के एक जटिल प्रमेय को सिद्ध करने का प्रयास कर रहा है, परंतु वह एक निश्चित चरण पर आकर बार-बार रुक जाता है। शिक्षिका उसे सीधे उत्तर बताने के बजाय एक संकेत देती है कि वह पिछले प्रमेय के नियमों को याद करे। वायगोट्स्की के अनुसार शिक्षिका द्वारा प्रदान किया गया यह अस्थाई सहयोग क्या कहलाता है?</b>", options: ["प्रबलन (Reinforcement)", "अनुबंधन (Conditioning)", "पाड़ या ढाँचा (Scaffolding / Zone of Proximal Development)", "आत्मसातीकरण (Assimilation)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पाड़ या ढाँचा (Scaffolding / Zone of Proximal Development)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>8. जीन पियाजे के संज्ञानात्मक विकास के सिद्धांत के अनुसार, 'सकर्मक अनुमान' (Transitive Inference) और 'संख्या, द्रव्यमान व आयतन के संरक्षण' (Conservation) की तार्किक क्षमता का विकास बच्चा मुख्य रूप से किस अवस्था में प्रदर्शित करता है?</b>", options: ["संवेदी-पेशीय अवस्था (Sensory-motor Stage)", "पूर्व-संक्रियात्मक अवस्था (Pre-operational Stage)", "मूर्त संक्रियात्मक अवस्था (Concrete Operational Stage)", "औपचारिक संक्रियात्मक अवस्था (Formal Operational Stage)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मूर्त संक्रियात्मक अवस्था (Concrete Operational Stage)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>9. जब एक छोटा बच्चा पहली बार एक बड़े उड़ते हुए हवाई जहाज को देखता है, तो वह उसे अपनी पुरानी मानसिक संरचना के आधार पर 'बड़ी चिड़िया' कहकर पुकारता है। पियाजे के संज्ञानात्मक सिद्धांतों के अनुसार, बच्चे द्वारा अपनी पुरानी स्कीमा में नई सूचना को सीधे फिट करने की इस प्रक्रिया को क्या कहा जाता है?</b>", options: ["आत्मसातीकरण (Assimilation)", "समंजन या आवास (Accommodation)", "साम्यधारण (Equilibration)", "संगठन (Organization)"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) आत्मसातीकरण (Assimilation)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>10. आधुनिक प्रगतिशील शिक्षा और सतत एवं समग्र मूल्यांकन (CCE) के अनुसार, विद्यालयों में आयोजित होने वाले 'आकलन' (Assessment) का मूल चरित्र कैसा होना चाहिए?</b>", options: ["यह पूरी तरह से सुधारात्मक और निदानात्मक होना चाहिए जो सीखने की प्रक्रियाओं को सहज बनाने में मदद करे।", "यह बच्चों को 'उत्तीर्ण' और 'अनुत्तीर्ण' के दो स्पष्ट समूहों में विभाजित करने का एक दंडात्मक साधन होना चाहिए।", "इसका उद्देश्य केवल छात्रों के बीच तीव्र प्रतियोगिता को बढ़ावा देना और उन्हें रैंक देना होना चाहिए।", "यह केवल वर्ष के अंत में होने वाली एक औपचारिक लिखित परीक्षा तक ही सीमित होना चाहिए।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) यह पूरी तरह से सुधारात्मक और निदानात्मक होना चाहिए जो सीखने की प्रक्रियाओं को सहज बनाने में मदद करे।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>11. हावर्ड गार्डनर के 'बहु-बुद्धि सिद्धांत' (Theory of Multiple Intelligences) के अनुसार, वह व्यक्ति जो अपने स्वयं के संवेगों, इच्छाओं, शक्तियों और कमजोरियों को गहराई से समझता है तथा आत्म-नियंत्रण रखता है, उसके पास किस प्रकार की बुद्धि की प्रधानता होती है?</b>", options: ["अंतरावैयक्तिक बुद्धि (Intrapersonal Intelligence)", "अंतर-वैयक्तिक बुद्धि (Interpersonal Intelligence)", "भाषाई बुद्धि (Linguistic Intelligence)", "स्थानिक बुद्धि (Spatial Intelligence)"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) अंतरावैयक्तिक बुद्धि (Intrapersonal Intelligence)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>12. सृजनात्मकता (Creativity) के मूल लक्षणों के संदर्भ में, निम्नलिखित में से कौन सा वैचारिक व्यवहार एक अत्यधिक सृजनात्मक और मौलिक विचारक की प्राथमिक पहचान माना जाता है?</b>", options: ["अभिसारी चिंतन (Convergent Thinking) पर अत्यधिक निर्भर होना", "किसी समस्या पर विचार करते समय लीक से हटकर सोचना और 'अपसारी चिंतन' (Divergent Thinking) प्रदर्शित करना", "विचारों में अत्यधिक अनम्यता, कड़ापन और रूढ़िवादिता दिखाना", "दूसरों के विचारों की हूबहू और बिना सोचे-समझे नकल करना"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) किसी समस्या पर विचार करते समय लीक से हटकर सोचना और 'अपसारी चिंतन' (Divergent Thinking) प्रदर्शित करना" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>13. शिक्षण-अधिगम के दौरान, सांस्कृतिक रूप से भिन्न और हाशियाकृत समूहों (Marginalized Groups) से आने वाले प्रथम पीढ़ी के शिक्षार्थियों (First-generation Learners) को कक्षा में सहज महसूस कराने के लिए एक समावेशी शिक्षक को क्या करना चाहिए?</b>", options: ["उनके सांस्कृतिक अनुभवों और लोक-ज्ञान को पूरी तरह से खारिज करके केवल मानक भाषा पर बल देना चाहिए।", "उन्हें कक्षा में अलग बैठाना चाहिए ताकि वे सामान्य बच्चों के अधिगम की गति को धीमा न करें।", "उनके विविध सामाजिक-सांस्कृतिक अनुभवों को सम्मान देते हुए उन्हें कक्षा के मुख्य पाठ्यक्रम और चर्चाओं का हिस्सा बनाना चाहिए।", "उनके अभिभावकों को बुलाकर यह कहना चाहिए कि वे बच्चों को किसी विशेष या अलग स्कूल में भेजें।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) उनके विविध सामाजिक-सांस्कृतिक अनुभवों को सम्मान देते हुए उन्हें कक्षा के मुख्य पाठ्यक्रम और चर्चाओं का हिस्सा बनाना चाहिए।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>14. एक समावेशी स्कूल में 'विशेष आवश्यकताओं वाले बच्चों' (Children with Special Needs) को शिक्षा प्रदान करने के संदर्भ में, निम्नलिखित में से कौन सा दर्शन सबसे अधिक न्यायसंगत है?</b>", options: ["उन्हें केवल व्यावसायिक कौशल सिखाए जाने चाहिए क्योंकि वे सामान्य विषयों को कभी नहीं समझ सकते।", "उनके पास भी अन्य बच्चों की तरह समान अधिकार हैं कि वे एक ही छत के नीचे बिना किसी भेदभाव के नियमित स्कूल में गुणवत्तापूर्ण शिक्षा प्राप्त करें।", "उन्हें सामान्य बच्चों से पूरी तरह अलग करके एक विशेष स्कूल में ही पढ़ाया जाना चाहिए।", "उनके मूल्यांकन के लिए कोई परीक्षा नहीं होनी चाहिए और उन्हें कक्षा में केवल शांत बैठने देना चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उनके पास भी अन्य बच्चों की तरह समान अधिकार हैं कि वे एक ही छत के नीचे बिना किसी भेदभाव के नियमित स्कूल में गुणवत्तापूर्ण शिक्षा प्राप्त करें।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>15. एक शिक्षिका देखती है कि उसकी कक्षा का एक छात्र श्यामपट्ट पर लिखे शब्दों को बार-बार गलत पढ़ता है, 'was' को 'saw' और '91' को '19' समझता है तथा अक्षरों के दर्पण प्रतिबिंब जैसी त्रुटियां करता है। यह छात्र मुख्य रूप से किस अधिगम विकार के लक्षण प्रदर्शित कर रहा है?</b>", options: ["गतिक समन्वय वैकल्य (Dyspraxia)", "गुणज वैकल्य (Dyscalculia)", "पठन वैकल्य / डिस्लेक्सिया (Dyslexia)", "अवधान-अतिसक्रियता विकार (ADHD)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पठन वैकल्य / डिस्लेक्सिया (Dyslexia)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>16. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा (NCF) और बाल अधिकारों के सिद्धांतों के अनुसार, 'समावेशी शिक्षा' (Inclusive Education) केवल दिव्यांग बच्चों तक ही सीमित नहीं है, बल्कि इसका व्यापक अर्थ क्या है?</b>", options: ["केवल अमीर बच्चों को अंग्रेजी माध्यम के स्कूलों में विशेष सुविधाएं प्रदान करना।", "जाति, लिंग, भाषा, आर्थिक स्थिति और शारीरिक क्षमताओं की परवाह किए बिना सभी बच्चों को मुख्यधारा की शिक्षा में शामिल करना।", "केवल उन बच्चों को स्कूल में प्रवेश देना जो प्रवेश परीक्षा में बहुत उच्च अंक प्राप्त करते हैं।", "विशेष बच्चों को केवल अंशकालिक (Part-time) कक्षाओं के लिए स्कूल बुलाना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जाति, लिंग, भाषा, आर्थिक स्थिति और शारीरिक क्षमताओं की परवाह किए बिना सभी बच्चों को मुख्यधारा की शिक्षा में शामिल करना।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>17. ज्ञान के निर्माण के 'संरचनावादी परिप्रेक्ष्य' (Constructivist Perspective) के अनुसार, कक्षा-कक्ष में विद्यार्थियों की भूमिका कैसी होनी चाहिए?</b>", options: ["वे केवल शिक्षक द्वारा दिए गए व्याख्यान और तथ्यों के निष्क्रिय और मूक श्रोता होने चाहिए।", "वे ज्ञान के सक्रिय खोजी और निर्माता होने चाहिए जो प्रयोग, अन्वेषण और अंतःक्रियाओं द्वारा स्वयं सीखते हैं।", "वे केवल परीक्षा पास करने के उद्देश्य से गाइड पुस्तकों को रटने वाले होने चाहिए।", "वे कक्षा में पूरी तरह अनुशासित रहकर केवल शिक्षक के आदेशों का पालन करने वाले होने चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वे ज्ञान के सक्रिय खोजी और निर्माता होने चाहिए जो प्रयोग, अन्वेषण और अंतःक्रियाओं द्वारा स्वयं सीखते हैं।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>18. बच्चे अक्सर अपने सामाजिक परिवेश के अनुभवों के आधार पर प्रकृति और विज्ञान की घटनाओं के बारे में कुछ 'सहज वैचारिक सिद्धांत' (Naive Conceptions) बना लेते हैं (जैसे- चंद्रमा हमारे साथ-साथ चलता है)। इन विचारों के प्रति एक प्रगतिशील शिक्षक का क्या रुख होना चाहिए?</b>", options: ["इन विचारों को पूरी तरह अवैज्ञानिक और बकवास मानकर कक्षा में इनका मजाक उड़ाना चाहिए।", "बच्चों को डांटना चाहिए और कहना चाहिए कि वे केवल पाठ्यपुस्तक में लिखी बातों को ही सच मानें।", "इन सहजानुभूत विचारों को बच्चे की संज्ञानात्मक यात्रा का एक सुंदर और स्वाभाविक हिस्सा मानना चाहिए तथा तार्किक प्रयोगों द्वारा उनका वैज्ञानिक समाधान करना चाहिए।", "इन विचारों को अनदेखा कर देना चाहिए क्योंकि उम्र बढ़ने के साथ ये अपने आप ठीक हो जाते हैं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) इन सहजानुभूत विचारों को बच्चे की संज्ञानात्मक यात्रा का एक सुंदर और स्वाभाविक हिस्सा मानना चाहिए तथा तार्किक प्रयोगों द्वारा उनका वैज्ञानिक समाधान करना चाहिए।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>19. एक प्रगतिशील कक्षा-कक्ष (Progressive Classroom) में शिक्षण की प्रक्रिया को पूरी तरह से 'बाल-केंद्रित' बनाने के लिए शिक्षक को निम्नलिखित में से किस भूमिका का निर्वहन करना चाहिए?</b>", options: ["उसे कक्षा में एक कठोर तानाशाह और एकमात्र ज्ञान के स्रोत के रूप में व्यवहार करना चाहिए।", "उसे एक सुगमकर्ता, मार्गदर्शक और उत्प्रेरक (Facilitator) की भूमिका निभानी चाहिए जो बच्चों को स्वतः सीखने के अवसर प्रदान करे।", "उसे केवल परीक्षाओं और ग्रेडिंग को सर्वोच्च महत्व देना चाहिए।", "उसे पाठ्यपुस्तक के बाहर की किसी भी व्यावहारिक चर्चा को कक्षा में पूरी तरह प्रतिबंधित कर देना चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उसे एक सुगमकर्ता, मार्गदर्शक और उत्प्रेरक (Facilitator) की भूमिका निभानी चाहिए जो बच्चों को स्वतः सीखने के अवसर प्रदान करे।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>20. संवेगात्मक विकास के सिद्धांतों के अनुसार, यदि कोई छात्र परीक्षा के अत्यधिक भय और तनाव (Extreme Anxiety) के कारण परीक्षा हॉल में जाते ही अपना पढ़ा हुआ सब कुछ भूल जाता है और मानसिक रूप से सुन्न हो जाता है, तो यह स्थिति संज्ञान और संवेग के बारे में क्या दर्शाती है?</b>", options: ["संज्ञान और संवेग दोनों पूरी तरह से स्वतंत्र हैं और एक-दूसरे को कभी प्रभावित नहीं करते।", "अत्यधिक तीव्र संवेग (जैसे भय) संज्ञानात्मक क्षमताओं और स्मृति प्रणालियों को पूरी तरह बाधित कर सकते हैं।", "संवेगों का बुद्धि और सोचने की क्षमता से कोई लेना-देन नहीं होता।", "परीक्षा का तनाव संज्ञानात्मक प्रदर्शन को हमेशा बहुत उच्च और बेहतर बनाता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अत्यधिक तीव्र संवेग (जैसे भय) संज्ञानात्मक क्षमताओं और स्मृति प्रणालियों को पूरी तरह बाधित कर सकते हैं।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>21. सामाजिक-संरचनावादी सिद्धांतों (Socio-constructivist Theories) के अनुसार, मानव अधिगम (Learning) बुनियादी रूप से कैसी प्रक्रिया है?</b>", options: ["यह एक पूरी तरह से एकाकी, व्यक्तिगत और बंद कमरे में होने वाली मानसिक प्रक्रिया है।", "यह समाज और संस्कृति के संदर्भ से कटी हुई एक विशुद्ध यांत्रिक प्रक्रिया है।", "यह एक सक्रिय और सामाजिक प्रक्रिया है जो अर्थपूर्ण संदर्भों और अंतःक्रियाओं के माध्यम से घटित होती है।", "यह केवल बाह्य व्यवहारों में होने वाला एक अस्थाई और अनैच्छिक परिवर्तन है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) यह एक सक्रिय और सामाजिक प्रक्रिया है जो अर्थपूर्ण संदर्भों और अंतःक्रियाओं के माध्यम से घटित होती है।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>22. कक्षा में किसी अमूर्त प्रत्यय को पढ़ाते समय शिक्षक द्वारा केवल शाब्दिक परिभाषा देने के बजाय उसके वास्तविक 'उदाहरण' (Examples) और 'गैर-उदाहरण' (Non-examples) दोनों का समिश्रण प्रस्तुत करना क्यों आवश्यक माना जाता है?</b>", options: ["क्योंकि गैर-उदाहरणों को शामिल करने से बच्चे उस प्रत्यय की सीमाओं और वास्तविक विशेषताओं को अधिक स्पष्टता से समझ पाते हैं।", "क्योंकि गैर-उदाहरण देने से बच्चे पूरी तरह भ्रमित हो जाते हैं और पुरानी बातें भी भूल जाते हैं।", "यह केवल शिक्षक का समय नष्ट करने की एक अनियोजित और अनुपयोगी तकनीक है।", "इससे बच्चे केवल कार्यविधिक नियमों को रट पाते हैं और वैचारिक समझ विकसित नहीं होती।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) क्योंकि गैर-उदाहरणों को शामिल करने से बच्चे उस प्रत्यय की सीमाओं और वास्तविक विशेषताओं को अधिक स्पष्टता से समझ पाते हैं।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>23. राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 (NEP 2020) के अनुसार, मूल्यांकन का उद्देश्य क्या है?</b>", options: ["रटने की क्षमता का परीक्षण", "बच्चों को सीखने की प्रक्रिया में मदद करना", "पूरे देश में बच्चों की तुलना करना", "केवल अकादमिक अंकों को मापना"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बच्चों को सीखने की प्रक्रिया में मदद करना" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>24. निम्नलिखित में से कौन-सा शैक्षणिक वातावरण कक्षाओं में विद्यार्थियों के भीतर 'सार्थक और व्यावहारिक अधिगम' (Meaningful Learning) को वास्तविक रूप से प्रेरित करता है?</b>", options: ["अत्यधिक पुरस्कार और दंड पर आधारित एक तनावपूर्ण और भययुक्त वातावरण", "एक ऐसा सहयोगात्मक, भयमुक्त और लोकतांत्रिक वातावरण जहाँ बच्चों के अनुभवों को गरिमा दी जाती है", "एक ऐसा यांत्रिक वातावरण जहाँ केवल रटने और हूबहू परीक्षा में लिखने को ही सफलता माना जाता है", "विद्यार्थियों के प्राप्तांकों की लगातार कक्षा में सार्वजनिक तुलना करने का माहौल"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) एक ऐसा सहयोगात्मक, भयमुक्त और लोकतांत्रिक वातावरण जहाँ बच्चों के अनुभवों को गरिमा दी जाती है" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>25. प्राथमिक स्तर के बच्चों में किसी जटिल वैज्ञानिक या सामाजिक अवधारणा के प्रति गहरी और स्थाई समझ विकसित करने के लिए एक शिक्षक को निम्नलिखित में से किस शैक्षणिक पद्धति का परित्याग (Avoid) करना चाहिए?</b>", options: ["अन्वेषण, खोज और प्रत्यक्ष व्यावहारिक प्रयोगों के अवसर प्रदान करना।", "कक्षा में बच्चों को आपस में सार्थक परिचर्चा और संवाद करने के लिए प्रेरित करना।", "बिना किसी संदर्भ या व्यावहारिक उदाहरण के केवल लंबी परिभाषाओं और सूत्रों का 'यांत्रिक रट्टा' (Rote Memorization) लगवाना।", "दृश्य-श्रव्य सामग्रियों और वास्तविक जीवन के उदाहरणों का उपयोग करना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) बिना किसी संदर्भ या व्यावहारिक उदाहरण के केवल लंबी परिभाषाओं और सूत्रों का 'यांत्रिक रट्टा' (Rote Memorization) लगवाना।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>26. गणित की एक अध्यापिका अपनी कक्षा के बच्चों को एक पेचीदा पहेली हल करने के लिए देती है। जब बच्चे हल नहीं खोज पाते, तो वह उन्हें कहती है, \"तर्क लगाओ, अंदाज़ा लगाओ कि इसके संभावित उत्तर क्या हो सकते हैं और फिर उस पर विचार करो।\" अध्यापिका बच्चों को क्या बनने के लिए प्रोत्साहित कर रही है?</b>", options: ["एक निष्क्रिय अनुकरणकर्ता जो केवल शिक्षक की नकल करे।", "एक प्रभावी और साहसी समस्या समाधानकर्ता (Problem Solver)।", "एक ऐसा छात्र जो परीक्षा के डर से भाग जाए।", "सूत्रों को बिना समझे केवल याद करने वाला यांत्रिक छात्र।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) एक प्रभावी और साहसी समस्या समाधानकर्ता (Problem Solver)।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>27. मानव विकास के विभिन्न आयामों के अंतर्गत, वह कौन सी विकासात्मक अवधि है जिसमें न्यूरोलॉजिकल और शारीरिक स्तर पर तीव्र गत्यात्मक वृद्धि (Rapid Physical and Motor Growth) होती है तथा बच्चा बाह्य पर्यावरण के प्रति सबसे अधिक तेजी से प्रतिक्रिया करना शुरू करता है?</b>", options: ["शैशवावस्था और प्रारंभिक बाल्यावस्था (Infancy and Early Childhood)", "केवल उत्तर बाल्यावस्था का अंतिम चरण", "उत्तर किशोरावस्था का दौर", "पूर्ण वयस्कता का चरण"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) शैशवावस्था और प्रारंभिक बाल्यावस्था (Infancy and Early Childhood)" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>28. विकास के सिद्धांतों के संदर्भ में, निम्नलिखित कथनों में से कौन सा कथन विकास की वास्तविक प्रकृति को वैज्ञानिक रूप से सही रूप में स्पष्ट करता है?</b>", options: ["विकास एक रैखिक और पूरी तरह से निश्चित गति से चलने वाली प्रक्रिया है जो सभी बच्चों में बिल्कुल एक ही समय पर एक जैसी होती है।", "विकास बहु-दिशीय, परिवर्तनीय (Modifiable) और आनुवंशिकता तथा पर्यावरण की निरंतर अंतःक्रिया का परिणाम होता है।", "विकास केवल पर्यावरण द्वारा तय होता है, इसमें आनुवंशिकी का कोई योगदान नहीं होता।", "विकास पूरी तरह से आकस्मिक और अनियोजित परिवर्तनों की एक श्रृंखला है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विकास बहु-दिशीय, परिवर्तनीय (Modifiable) और आनुवंशिकता तथा पर्यावरण की निरंतर अंतःक्रिया का परिणाम होता है।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>29. एक ही माता-पिता की दो संतानें (जुड़वां होने के बावजूद) बुद्धि, स्वभाव, शारीरिक बनावट और अभिरुचियों में एक-दूसरे से काफी भिन्न हो सकती हैं। इस वैयक्तिक विभिन्नता (Individual Variation) का सबसे मुख्य वैज्ञानिक कारण क्या है?</b>", options: ["उनके जैविक माता-पिता द्वारा दिया गया केवल एक जैसा अनुवांशिक कोड।", "उनका पूरी तरह से एक समान सामाजिक परिवेश।", "आनुवंशिक विन्यास और पर्यावरण के विविध अनुभवों के बीच होने वाली अत्यंत जटिल और अनोखी पारस्परिक क्रिया (Complex Interplay)।", "केवल उनकी जन्मजात शारीरिक और जैविक विशेषताएं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) आनुवंशिक विन्यास और पर्यावरण के विविध अनुभवों के बीच होने वाली अत्यंत जटिल और अनोखी पारस्परिक क्रिया (Complex Interplay)।" }, { subject: "बाल विकास एवं शिक्षाशास्त्र", q: "<b>30. लेव वायगोट्स्की और आधुनिक समाजशास्त्रियों के अनुसार, बालकों के सामाजिकरण की प्रक्रियाओं में 'मीडिया' (जैसे टेलीविजन, इंटरनेट, सोशल मीडिया) और 'विद्यालय' को किस प्रकार की सामाजिकरण एजेंसी के अंतर्गत वर्गीकृत किया जाता है?</b>", options: ["प्राथमिक सामाजिकरण एजेंसी (Primary Socializing Agency)", "द्वितीयक सामाजिकरण एजेंसी (Secondary Socializing Agency)", "तृतीयक या पूर्णतः निष्क्रिय सामाजिकरण एजेंसी", "जैविक और गैर-सामाजिक एजेंसी"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) द्वितीयक सामाजिकरण एजेंसी (Secondary Socializing Agency)" } ]; const core_Math_P1 = [ { subject: "गणित", q: "<b>31. तीन अलग-अलग रंगों की गेंदें क्रमशः लाल, नीली और हरी बाज़ार में 6, 8 और 18 की संख्या वाले पैकेटों में उपलब्ध हैं। यदि एक शिक्षक को स्कूल की गतिविधि के लिए तीनों रंगों की गेंदें बिल्कुल समान संख्या में खरीदनी हैं, तो उसे प्रत्येक रंग के पैकेटों की क्रमशः न्यूनतम कितनी संख्या खरीदनी होगी?</b>", options: ["लाल = 12, नीली = 9, हरी = 4", "लाल = 4, नीली = 9, हरी = 12", "लाल = 6, नीली = 8, हरी = 18", "लाल = 9, नीली = 12, हरी = 4"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) लाल = 12, नीली = 9, हरी = 4<br><i>स्पष्टीकरण: समान संख्या में गेंदें खरीदने के लिए 6, 8 और 18 का LCM (लघुत्तम समापवर्त्य) निकालना होगा। LCM = 72. अतः लाल पैकेट: 72/6=12, नीली पैकेट: 72/8=9, हरी पैकेट: 72/18=4.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>32. एक वर्गाकार कागज़ की शीट की एक भुजा 12 cm है। इस शीट को काटकर 9 बराबर छोटे वर्गों में विभाजित किया जाता है। प्रत्येक बनने वाले छोटे वर्ग का क्षेत्रफल क्या होगा?</b>", options: ["$16\\text{ cm}^2$", "$4\\text{ cm}^2$", "$144\\text{ cm}^2$", "$36\\text{ cm}^2$"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) $16\\text{ cm}^2$<br><i>स्पष्टीकरण: बड़े वर्ग का क्षेत्रफल = 12 × 12 = 144 cm²। इसे 9 बराबर भागों में बांटा गया है। अतः एक छोटे वर्ग का क्षेत्रफल = 144 / 9 = 16 cm².</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>33. संख्याओं की प्रकृति और उनके गुणों के संदर्भ में, निम्नलिखित में से कौन सा कथन गणितीय रूप से सही नहीं है?</b>", options: ["दो को छोड़कर अन्य सभी अभाज्य संख्याएँ विषम संख्याएँ होती हैं।", "अभाज्य संख्याओं की कुल संख्या अपरिमित (अनंत) रूप से अनेक है।", "एक अभाज्य संख्या के केवल दो विशिष्ट गुणनखंड होते हैं - 1 और स्वयं वह संख्या।", "सबसे छोटी अभाज्य संख्या 1 है, जो एक विषम संख्या है।"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) सबसे छोटी अभाज्य संख्या 1 है, जो एक विषम संख्या है。<br><i>स्पष्टीकरण: यह कथन गलत है क्योंकि 1 न तो भाज्य संख्या है और न ही अभाज्य। सबसे छोटी अभाज्य संख्या 2 होती है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>34. वह न्यूनतम धनात्मक संख्या कौन सी है जो 1 से 8 तक की सभी संख्याओं (दोनों सम्मिलित) से पूर्णतः विभाज्य (divisible) होगी?</b>", options: ["840", "420", "210", "1680"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 840<br><i>स्पष्टीकरण: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 का LCM (लघुत्तम समापवर्त्य) = 840.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>35. रोहन के बटुए में केवल ₹10 और ₹20 के नोट हैं। यदि उसके पास नोटों की कुल संख्या 30 है और कुल धनराशि ₹450 है, तो उसके पास क्रमशः ₹10 और ₹20 के नोटों की संख्या कितनी है?</b>", options: ["क्रमशः 15 और 15", "क्रमशः 10 और 20", "क्रमशः 20 और 10", "क्रमशः 25 और 5"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) क्रमशः 15 और 15<br><i>स्पष्टीकरण: माना ₹10 के x नोट और ₹20 के y नोट हैं। x+y = 30 और 10x+20y = 450। समीकरण हल करने पर x=15, y=15.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>36. निम्नलिखित व्यंजक का सही मान ज्ञात कीजिए:<br>$$22.5 \\times 4 - 36 \\div 9 - 4 \\times 15.5$$</b>", options: ["24", "50", "90", "12"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 24<br><i>स्पष्टीकरण: BODMAS नियम के अनुसार:<br>= 22.5 × 4 - (36 ÷ 9) - 4 × 15.5<br>= 90 - 4 - 62<br>= 90 - 66 = 24.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>37. एक बड़े विद्यालय के पुस्तकालय में कुल पुस्तकों में से एक-चौथाई ($\\frac{1}{4}$) भाग गणित की पुस्तकें हैं। आधी पुस्तकें विज्ञान की हैं और बची हुई शेष पुस्तकें इतिहास की हैं। यदि पुस्तकालय में गणित की पुस्तकों की कुल संख्या 40 है, तो इतिहास की कुल कितनी पुस्तकें वहाँ उपलब्ध हैं?</b>", options: ["20", "40", "80", "100"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 40<br><i>स्पष्टीकरण: कुल पुस्तकों का 1/4 = 40, अतः कुल पुस्तकें = 160. विज्ञान की पुस्तकें = 160 का 1/2 = 80. शेष इतिहास की पुस्तकें = 160 - (40+80) = 40.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>38. एक रेलगाड़ी मुंबई से 14 अप्रैल, 2026 को दोपहर 13:15 बजे प्रस्थान करती है और अपने गंतव्य स्टेशन पर 16 अप्रैल, 2026 को सुबह 06:45 बजे पहुँचती है। इस रेलगाड़ी द्वारा यात्रा को पूरा करने में लिया गया कुल समय कितना है?</b>", options: ["40 घंटे 30 मिनट", "41 घंटे 45 मिनट", "42 घंटे 15 मिनट", "41 घंटे 30 मिनट"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) 41 घंटे 30 मिनट<br><i>स्पष्टीकरण:<br>14 अप्रैल (13:15 से 24:00) = 10 घंटे 45 मिनट<br>15 अप्रैल = 24 घंटे<br>16 अप्रैल (00:00 से 06:45) = 6 घंटे 45 मिनट<br>कुल समय = 10:45 + 24:00 + 06:45 = 41 घंटे 30 मिनट.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>39. निम्नलिखित में से किस विकल्प में दी गई लम्बाइयों को सही 'घटते क्रम' (वरोही क्रम - Decreasing order) में व्यवस्थित किया गया है?</b>", options: ["9500 mm > 90 dm 5 cm > 900 cm 5 mm > 9 m", "90 dm 5 cm > 9500 mm > 9 m > 900 cm 5 mm", "9500 mm > 900 cm 5 mm > 90 dm 5 cm > 9 m", "9 m > 90 dm 5 cm > 9500 mm > 900 cm 5 mm"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 9500 mm > 90 dm 5 cm > 900 cm 5 mm > 9 m<br><i>स्पष्टीकरण: सभी को mm में बदलें:<br>9500 mm<br>90 dm 5 cm = 9000 mm + 50 mm = 9050 mm<br>900 cm 5 mm = 9000 mm + 5 mm = 9005 mm<br>9 m = 9000 mm. अतः विकल्प 1 सही है.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>40. एक 240 cm लम्बी लोहे की तार को मोड़कर एक आयत (Rectangle) का रूप दिया जाता है। यदि इस बनने वाले आयत की चौड़ाई 45 cm है, तो इस आयत की लम्बाई क्या होगी?</b>", options: ["60 cm", "75 cm", "90 cm", "120 cm"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 75 cm<br><i>स्पष्टीकरण: तार की कुल लम्बाई = आयत का परिमाप = 240 cm.<br>परिमाप = 2(L + B)<br>240 = 2(L + 45)<br>120 = L + 45 => L = 75 cm.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>41. प्राथमिक कक्षा (कक्षा II) के छात्रों को जब 'पैंतीस' (35) लिखने के लिए कहा गया, तो कुछ छात्रों ने उसे '305' लिख दिया। एक प्राथमिक गणित शिक्षक के रूप में आप छात्रों की इस त्रुटि को दूर करने के लिए कैसे संबोधित करेंगे?</b>", options: ["छात्रों को डांटेंगे और उनकी कॉपियों में सीधे लाल स्याही से सही उत्तर लिखकर बात खत्म करेंगे।", "उन्हें कंकड़, तीलियों या ब्लॉक जैसे मूर्त पदार्थों की सहायता से स्थानीय मान और विनिमय नियम की संकल्पना को व्यावहारिक रूप से समझाएंगे।", "इन बच्चों को कक्षा के उन बच्चों के समूह में बैठा देंगे जिन्होंने उत्तर सही लिखा है।", "बच्चों से कहेंगे कि वे स्वयं बाज़ार की किसी गाइड पुस्तक से सही उत्तर खोजकर इसे दस बार लिखें।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उन्हें कंकड़, तीलियों या ब्लॉक जैसे मूर्त पदार्थों की सहायता से स्थानीय मान और विनिमय नियम की संकल्पना को व्यावहारिक रूप से समझाएंगे।" }, { subject: "गणित", q: "<b>42. गणित के प्राथमिक स्कूली पाठ्यक्रम में 'प्रतिचित्रण' या मानचित्रण (Mapping) का परिचय देने का मुख्य और आधारभूत प्रयोजन निम्नलिखित में से क्या है?<br>A. बच्चों में त्रिविम विचार-क्षमता (Spatial Thinking) और दिक्स्थान की समझ को प्रोत्साहन देना。<br>B. बच्चों में आनुपातिक विवेचन (Proportional Reasoning) की क्षमता को बढ़ावा देना。<br>C. गणित के पाठ्यक्रम को अत्यधिक कठोर और अपरिवर्तनीय बनाना。<br>D. संख्याओं की संक्रियाओं को पूरी तरह से पाठ्यक्रम से हटा देना।</b>", options: ["A और C", "A और B", "B और D", "C और D"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) A और B" }, { subject: "गणित", q: "<b>43. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा (NCF) 2005 के अनुसार, निम्नलिखित में से कौन सा गणितीय विषय प्राथमिक विद्यालय के नियमित गणित पाठ्यक्रम का भाग नहीं माना जाता है?</b>", options: ["चौपड़ / टाइलिंग (Tessellation)", "सममिति (Symmetry)", "प्रतिरूप (Patterns)", "त्रिकोणमिति और अनुपात (Trigonometry and Ratio)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) त्रिकोणमिति और अनुपात (Trigonometry and Ratio)" }, { subject: "गणित", q: "<b>44. बिना किसी औपचारिक गणितीय सूत्र का प्रयोग किए एक प्राथमिक शिक्षक अपनी कक्षा में छात्रों को यह दर्शाना चाहता है कि दो अलग-अलग आयामों (लम्बाई-चौड़ाई) वाले आयतों का क्षेत्रफल भी बिल्कुल समान हो सकता है। इस कार्य के लिए शिक्षक को निम्नलिखित में से किस शिक्षण अधिगम सामग्री (TLM) का उपयोग करना चाहिए?<br>A. ज्यामिति का पैमाना (Scale)<br>B. ग्राफ पेपर (Graph paper)<br>C. मापने वाला साधारण धागा (Thread)<br>D. वर्गाकार टाइलें (Tiles)</b>", options: ["केवल A", "B और D", "केवल C", "A और D"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) B और D" }, { subject: "गणित", q: "<b>45. प्राथमिक और उच्च प्राथमिक स्तर पर बच्चों में गणित विषय के प्रति अरुचि होने या परीक्षा में उपलब्धि कम (Underachievement) होने का सबसे मुख्य जिम्मेदार कारण निम्नलिखित में से क्या हो सकता है?</b>", options: ["छात्र का जेंडर (लिंग) क्योंकि लड़कियां गणित में कमजोर होती हैं।", "विद्यालय और छात्र की सामाजिक-सांस्कृतिक पृष्ठभूमि तथा शिक्षण की भाषा।", "गणित विषय की अपनी आनुवंशिक रूप से खराब और असंभव प्रकृति।", "व्यक्ति की जन्मजात बुद्धि जो कभी बदली नहीं जा सकती।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विद्यालय और छात्र की सामाजिक-सांस्कृतिक पृष्ठभूमि तथा शिक्षण की भाषा।" }, { subject: "गणित", q: "<b>46. प्राथमिक विद्यालय के बच्चों को व्यावहारिक रूप से यह समझाने के लिए कि भिन्न $\\frac{1}{5}$, भिन्न $\\frac{1}{4}$ से छोटी होती है, निम्नलिखित में से कौन सी योजना या शिक्षण अधिगम सामग्री सबसे अधिक उपयुक्त और प्रभावी है?</b>", options: ["श्यामपट्ट पर बड़ी संख्याओं की लघुत्तम समापवर्तक (LCM) विधि का प्रदर्शन करना।", "समान आकार की कागज़ की पट्टियों (Paper strips) को मोड़कर और काटकर तुलना करना।", "बच्चों को डाइनिस ब्लॉक्स (Dienes blocks) के नियमों को रटने के लिए कहना।", "कक्षा की दीवार पर लगे हुए अमूर्त संख्या चार्ट का उपयोग करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) समान आकार की कागज़ की पट्टियों (Paper strips) को मोड़कर और काटकर तुलना करना।" }, { subject: "गणित", q: "<b>47. प्राथमिक कक्षाओं में बच्चों को गणित की विभिन्न संक्रियाएँ पढ़ाने के लिए बनाई जाने वाली दैनिक 'पाठ योजना' (Lesson Plan) का निम्नलिखित में से कौन सा सबसे महत्वपूर्ण और अनिवार्य पहलू है?</b>", options: ["निर्धारित पाठ्य-पुस्तक में दिए गए अध्यायों के अनुक्रम का कड़ाई से अनुसरण करना।", "गणितीय संकल्पनाओं को केवल एक अमूर्त और संरचनात्मक ढंग से ही प्रस्तुत करना।", "विद्यार्थियों को प्रचुर अवसर प्रदान करना कि वे खेल और गतिविधियों द्वारा संकल्पनाओं की संरचना स्वयं कर सकें।", "पाठ के अंत में केवल गृहकार्य के लिए कठिन क्रियाकलापों और प्रश्नों को लिखना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विद्यार्थियों को प्रचुर अवसर प्रदान करना कि वे खेल और गतिविधियों द्वारा संकल्पनाओं की संरचना स्वयं कर सकें।" }, { subject: "गणित", q: "<b>48. निम्नलिखित व्यावहारिक विशेषताओं में से किसे एक संरचनात्मक या रचनावादी (Constructivist) गणितीय कक्षा कक्ष का लक्षण नहीं माना जा सकता है?</b>", options: ["गणित के अधिगम में बच्चों की अपनी भाषा, संवादों और सामाजिक अंतःक्रियाओं की भूमिका पर उचित ध्यान दिया जाता है।", "अध्यापक स्पष्ट रूप से स्वीकार करता है कि दी गई गतिविधि को विभिन्न विद्यार्थी अपने पूर्वज्ञान के अनुसार अलग-अलग प्रकार से समझ सकते हैं।", "प्राथमिक स्तर पर बच्चों के वास्तविक आकलन के लिए केवल और केवल बहुविकल्पीय वस्तुनिष्ठ प्रकार की लिखित परीक्षाओं का ही उपयोग किया जाता है।", "गणित विषय और दूसरे पाठ्येतर क्षेत्रों (जैसे विज्ञान या कला) के बीच के अंतर्संबंधों को कक्षा में उजागर किया जाता है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) प्राथमिक स्तर पर बच्चों के वास्तविक आकलन के लिए केवल और केवल बहुविकल्पीय वस्तुनिष्ठ प्रकार की लिखित परीक्षाओं का ही उपयोग किया जाता है।" }, { subject: "गणित", q: "<b>49. निम्नलिखित कथनों में से कौन सा कथन गणित के प्रति संरचनावादी या रचनावादी दृष्टिकोण (Constructionist view of Mathematics) के साथ पूर्णतः सहमति व्यक्त करता है?</b>", options: ["गणित केवल अमूर्त तथ्यों, सूत्रों और नियमों को कंठस्थ करने के बारे में है।", "गणितज्ञों से केवल यह अपेक्षित होना चाहिए कि वे पहले से तय सच्चाई का आविष्कार करें।", "गणित पूरी तरह से एक यांत्रिक और विषयपरक विषय है जिसमें कल्पना की कोई जगह नहीं है।", "मानसदर्शन या विज़ुअलाइज़ेशन (Visualisation) और अमूर्त चिंतन गणित का एक अत्यंत महत्वपूर्ण पहलू है।"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) मानसदर्शन या विज़ुअलाइज़ेशन (Visualisation) और अमूर्त चिंतन गणित का एक अत्यंत महत्वपूर्ण पहलू है।" }, { subject: "गणित", q: "<b>50. प्राथमिक विद्यालय के बच्चों में 'त्रिविम समझ' या दिक्स्थान की समझ (Spatial Understanding) को वास्तविक रूप से विकसित करने के लिए निम्नलिखित में से कौन सा क्रियाकलाप सबसे अधिक उपयुक्त और तार्किक है?</b>", options: ["एक बेलनाकार बोतल या ठोस वस्तु के 'ऊपरी दृश्य' (Top view) का चित्र बनाने के लिए कहना।", "भारत के राजनीतिक मानचित्र पर केवल बड़े शहरों के नामों को रटना।", "प्रत्येक दिन चंद्रमा के उदय होने के समय को कॉपी में नोट करना।", "अमूर्त संख्याओं को एक सीधी संख्या रेखा पर निरूपित करने का यांत्रिक अभ्यास करना।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) एक बेलनाकार बोतल या ठोस वस्तु के 'ऊपरी दृश्य' (Top view) का चित्र बनाने के लिए कहना।" }, { subject: "गणित", q: "<b>51. वर्तमान शैक्षणिक मनोवैज्ञानिक शोधों के अनुसार, गणित विषय के अधिगम (Learning of Mathematics) के संबंध में निम्नलिखित में से कौन सा कथन पूर्णतः असत्य (गलत) है?</b>", options: ["गणित में उत्कृष्ट प्रदर्शन करने और उसे सीखने की प्रतिभा हर बच्चे में स्वाभाविक और जन्मजात होती है।", "शिक्षक के अपने शिक्षार्थियों की क्षमताओं के प्रति जो विचार या विश्वास होते हैं, उनका बच्चों के अधिगम परिणामों पर गहरा और प्रभावशाली असर होता है।", "विद्यार्थियों की सामाजिक-आर्थिक पृष्ठभूमि का उनके गणितीय निष्पादन और सीखने के अवसरों पर प्रभाव पड़ता है।", "विद्यालय में दिए जाने वाले निर्देशों की भाषा यदि बच्चे की मातृभाषा से अलग हो, तो इसका बच्चे के गणित के प्रदर्शन पर नकारात्मक असर हो सकता है।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) गणित में उत्कृष्ट प्रदर्शन करने और उसे सीखने की प्रतिभा हर बच्चे में स्वाभाविक और जन्मजात होती है。<br><i>स्पष्टीकरण: गणित की क्षमता पूरी तरह से 'जन्मजात' नहीं होती, बल्कि यह अभ्यास और उचित परिवेश से विकसित होती है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>52. प्राथमिक स्तर पर पूछी गई निम्नलिखित शाब्दिक समस्या (Word Problem) के प्रकार को ध्यानपूर्वक पहचानिए:<br>\"मेरे पास 8 चाकलेट हैं। सिमरन के पास मुझसे 3 चाकलेट अधिक हैं। बताइए सिमरन के पास कुल कितनी चाकलेट हैं?\"</b>", options: ["तुलनात्मक जमा (Comparison addition)", "तुलनात्मक घटा (Comparison subtraction)", "व्यवकलित जमा (Takeaway addition)", "व्यवकलित घटा (Takeaway subtraction)"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) तुलनात्मक जमा (Comparison addition)<br><i>स्पष्टीकरण: इस प्रश्न में दो लोगों (मैं और सिमरन) की तुलना की गई है और 'अधिक' शब्द का प्रयोग हुआ है, इसलिए यह तुलनात्मक जमा है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>53. संख्याओं को व्यक्त करने वाली हमारी आधुनिक 'हिंदू-अरबी गणना-प्रणाली' (Hindu-Arabic system of numeration) के लिए निम्नलिखित में से कौन सा कथन सही नहीं है?</b>", options: ["एक दी गई संख्या में किसी अंक की विशिष्ट स्थिति (स्थान) ही उसका वास्तविक मान (स्थानीय मान) तय करती है।", "यह गणना-प्रणाली अपनी मूल प्रकृति में पूरी तरह से योगात्मक (additive) होती है।", "यह प्रणाली कंप्यूटर कोडिंग की तरह केवल आधार 2 (Base 2 / Binary) की प्रणाली का पालन करती है。", "यह गणना-प्रणाली अपनी प्रकृति में गुणात्मक (multiplicative) विशेषताओं को भी प्रदर्शित करती है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) यह प्रणाली कंप्यूटर कोडिंग की तरह केवल आधार 2 (Base 2 / Binary) की प्रणाली का पालन करती है。<br><i>स्पष्टीकरण: हिंदू-अरबी प्रणाली 'आधार 10' (Base 10 / Decimal) पर कार्य करती है, आधार 2 (Binary) पर नहीं।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>54. प्राथमिक स्तर पर ज्यामिति (Geometry) के व्यावहारिक अध्यापन को प्रभावी बनाने के लिए निम्नलिखित में से कौन सी एक वांछनीय और अनुशंसित प्रक्रिया है?</b>", options: ["प्राथमिक स्तर पर ज्यामिति को केवल कुछ सरल मूलभूत आकृतियों (जैसे वर्ग या वृत्त) की पहचान करने तक ही सीमित रखना चाहिए।", "अध्यापक को पाठ की शुरुआत में ही सभी ज्यामितीय आकृतियों की कठिन और स्पष्ट परिभाषाएँ लिखा देनी चाहिए और रटवानी चाहिए।", "बच्चों को कक्षा में प्रचुर और विविध अवसर दिए जाने चाहिए कि वे अपने आस-पास के दिक्स्थान की अंतर्दशी समझ (Intuitive understanding) को स्वयं विकसित कर सकें।", "प्राथमिक स्तर पर बहुत बड़े और व्यापक ज्यामितीय शब्दसंग्रह को याद करवाना ही भाषा शिक्षण का मुख्य उद्देश्य होना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) बच्चों को कक्षा में प्रचुर और विविध अवसर दिए जाने चाहिए कि वे अपने आस-पास के दिक्स्थान की अंतर्दशी समझ (Intuitive understanding) को स्वयं विकसित कर सकें।" }, { subject: "गणित", q: "<b>55. निम्नलिखित व्यावहारिक कौशलों में से कौन सा कौशल कक्षा में बच्चे के भीतर 'गणितीय तर्कणा' या गणितीय सोच (Mathematical Reasoning) का एक वास्तविक सूचक माना जाता है?</b>", options: ["किसी भी गणितीय संकल्पना या आकृति की मानक परिभाषा को हूबहू सुना देने की क्षमता।", "किसी गणितीय प्रक्रिया या हल के पीछे छिपे तार्किक कारणों की सही और स्पष्ट तर्कसंगतता (Justification) देने की क्षमता।", "बिना समझे बहुत तेज़ गति से केवल संख्याओं का परिकलन कर लेने की क्षमता।", "विभिन्न कठिन और विपरीत परिस्थितियों में केवल सही गणितीय सूत्रों को याद करने (Recall) की क्षमता।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) किसी गणितीय प्रक्रिया या हल के पीछे छिपे तार्किक कारणों की सही और स्पष्ट तर्कसंगतता (Justification) देने की क्षमता।" }, { subject: "गणित", q: "<b>56. एक सुपर बाज़ार में मिलने वाली ताज़ा सब्जियों की मूल्य सूची नीचे दी गई है:<br><br><table class='w-full text-sm border-collapse border border-gray-300 mt-2 mb-3'><tr class='bg-gray-100'><th class='border border-gray-300 p-1'>वस्तु (Item)</th><th class='border border-gray-300 p-1'>मात्रा (Quantity)</th><th class='border border-gray-300 p-1'>मूल्य (Price ₹ में)</th></tr><tr><td class='border border-gray-300 p-1'>टमाटर (Tomato)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>1 kg</td><td class='border border-gray-300 p-1'>₹ 50</td></tr><tr><td class='border border-gray-300 p-1'>आलू (Potato)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>2 kg</td><td class='border border-gray-300 p-1'>₹ 30</td></tr><tr><td class='border border-gray-300 p-1'>गाजर (Carrot)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>250 g</td><td class='border border-gray-300 p-1'>₹ 25</td></tr><tr><td class='border border-gray-300 p-1'>मिर्च (Chillies)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>100 g</td><td class='border border-gray-300 p-1'>₹ 12</td></tr><tr><td class='border border-gray-300 p-1'>नींबू (Lemon)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>4 नग (Pieces)</td><td class='border border-gray-300 p-1'>₹ 16</td></tr></table>अमन ने इस सुपर बाज़ार से $\\frac{1}{2}\\text{ kg}$ टमाटर, $1\\text{ kg}$ आलू, $500\\text{ g}$ गाजर, $200\\text{ g}$ मिर्च और कुल 6 नींबू खरीदे। उसने सब्जियां लेने के बाद काउंटर पर बिल क्लर्क को ₹200 का एक नोट दिया। बताइए अमन को काउंटर से कुल कितने रुपये वापस मिलेंगे?</b>", options: ["₹ 116.00", "₹ 62.00", "₹ 92.00", "₹ 108.00"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ₹ 62.00<br><i>स्पष्टीकरण: टमाटर (1/2 kg) = ₹ 25, आलू (1 kg) = ₹ 15, गाजर (500 g) = ₹ 50, मिर्च (200 g) = ₹ 24, नींबू (6 नग) = ₹ 24.<br>कुल खर्च = 25 + 15 + 50 + 24 + 24 = ₹ 138.<br>वापस मिलेंगे = 200 - 138 = ₹ 62.00.</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>57. मैं दो अंकों की एक विशेष संख्या हूँ। मेरे दहाई के स्थान पर मौजूद अंक और इकाई के स्थान पर मौजूद अंक दोनों ही क्रमिक अभाज्य संख्याएँ (Consecutive Prime Numbers) हैं। यदि मेरे दोनों अंकों का कुल योग 3 और 4 दोनों का ही एक उभयनिष्ठ गुणज (Multiple) है, तो मैं कौन सी संख्या हूँ?</b>", options: ["35", "23", "57", "79"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 57<br><i>स्पष्टीकरण: अंकों का योग 3 और 4 का गुणज (LCM = 12) होना चाहिए। 5+7=12. 5 और 7 क्रमिक अभाज्य संख्याएँ हैं। अतः संख्या 57 है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>58. एक बड़े मेट्रो स्टेशन के बाहर कार पार्किंग की समय-सारणी इस प्रकार है:<br>(a) 2 घण्टे तक: ₹ 40<br>(b) 2-5 घण्टे: ₹ 80<br>(c) 5-8 घण्टे: प्रति अतिरिक्त घण्टा ₹ 15<br>(d) 8-12 घण्टे: ₹ 160<br>राजीव ने सुबह 08:00 a.m. पर अपनी कार खड़ी की और शाम को 05:30 p.m. पर वापस लेने आया। उसे कुल कितने रुपए देने होंगे?</b>", options: ["₹ 160", "₹ 280", "₹ 145", "₹ 125"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) ₹ 160<br><i>स्पष्टीकरण: सुबह 8:00 बजे से शाम 5:30 बजे तक कुल समय = 9 घंटे 30 मिनट। यह समय 8 से 12 घंटे की श्रेणी में आता है, जिसका शुल्क ₹160 है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>59. यदि नीचे दी गई दशमलव संख्याओं को 'आरोही क्रम' (Ascending Order) में व्यवस्थित किया जाए, तो ठीक तीसरे (3rd) स्थान पर कौन सी संख्या आएगी?<br>$$\\mathbf{8.08,\\quad 8.80,\\quad 8.808,\\quad 8.008,\\quad 0.88}$$</b>", options: ["8.80", "8.008", "8.08", "8.808"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 8.08<br><i>स्पष्टीकरण: आरोही क्रम: 0.88 < 8.008 < 8.08 < 8.80 < 8.808. तीसरे स्थान पर 8.08 है।</i>" }, { subject: "गणित", q: "<b>60. पाँच अंकों की एक विशेष संख्या में, दहाई के स्थान पर 6 है। इकाई का अंक दहाई का आधा है। हज़ार के स्थान पर 0 है। सौवें (सैंकड़ा) का अंक इकाई का दुगुना है। यदि दस हज़ारवें स्थान पर इकाई का तिगुना है, तो वह संख्या क्या है?</b>", options: ["90663", "90636", "60963", "30669"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 90663<br><i>स्पष्टीकरण: दहाई = 6, इकाई = 6/2 = 3. हज़ार = 0. सैंकड़ा = 3×2 = 6. दस हज़ार = 3×3 = 9. संख्या = 90663.</i>" } ]; const core_EVS_P1 = [ { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>61. कोई व्यक्ति 15 मार्च, 2026 को एक एक्सप्रेस ट्रेन में अहमदाबाद (गुजरात) से तिरुवनंतपुरम (केरल) जाने के लिए बैठा। यह ट्रेन अहमदाबाद से दोपहर 14:30 बजे चली और 17 मार्च, 2026 को सुबह 06:30 बजे तिरुवनंतपुरम पहुँची। यदि इन दोनों स्टेशनों के बीच ट्रेन-मार्ग की कुल दूरी 2000 km है, तो पूरी यात्रा में ट्रेन की औसत चाल क्या थी?</b>", options: ["$50\\text{ km/h}$", "$62.5\\text{ km/h}$", "$45\\text{ km/h}$", "$100\\text{ km/h}$"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) $50\\text{ km/h}$<br><i>स्पष्टीकरण: 15 मार्च 14:30 से 16 मार्च 14:30 = 24 घंटे। 16 मार्च 14:30 से 17 मार्च 06:30 = 16 घंटे। कुल समय = 40 घंटे। दूरी = 2000 km. चाल = 2000 / 40 = 50 km/h.</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>62. भारत की वह प्रसिद्ध महिला खिलाड़ी कौन है, जिसने अंतरराष्ट्रीय स्तर पर भारत का गौरव बढ़ाया है, जो 130 kg तक का भार उठाने में सक्षम है और जिन्होंने अंतरराष्ट्रीय प्रतियोगिताओं में 29 पदक जीते हैं?</b>", options: ["सुनीता विलियम्स", "बछेंद्री पाल", "कर्णम मल्लेश्वरी", "पी. टी. उषा"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) कर्णम मल्लेश्वरी" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>63. पौधों के विभिन्न भागों के अंतर्गत, नीचे दिया गया कौन सा एक समूह पूरी तरह से 'जड़ों' (Roots) का सही प्रतिनिधित्व करता है?</b>", options: ["गाजर, चुकंदर, मूली", "आलू, अदरक, हल्दी", "शकरकंदी, मूली, हल्दी", "गाजर, हल्दी, अदरक"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) गाजर, चुकंदर, मूली<br><i>स्पष्टीकरण: आलू, अदरक और हल्दी 'तने' (Stem) के उदाहरण हैं, जड़ के नहीं।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>64. 'रेगिस्तानी ओक' (Desert Oak) नामक एक विशेष वृक्ष के संदर्भ में, यह पेड़ विश्व के किस क्षेत्र या देश में मुख्य रूप से पाया जाता है जिसकी जड़ें जमीन में बहुत गहराई तक जाती हैं?</b>", options: ["आबू धाबी (UAE) में", "ऑस्ट्रेलिया में", "राजस्थान के थार मरुस्थल में", "लद्दाख के ठंडे रेगिस्तान में"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ऑस्ट्रेलिया में" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>65. कीटभक्षी पौधा 'घटपर्णी' या 'नीपेन्थिस' (Nepenthes) जो छोटे जीवों का शिकार करता है, के विषय में नीचे दिए गए कथनों पर विचार कीजिए:<br>A. यह अद्भुत पौधा मुख्य रूप से ऑस्ट्रेलिया, इंडोनेशिया और भारत में मेघालय राज्य में पाया जाता है。<br>B. इसका आकार एक घड़े जैसा होता है और इसका मुँह एक विशेष पत्ती से ढका होता है。<br>C. यह पौधा कीड़े-मकोड़ों को आकर्षित करने के लिए एक तीखी सुगंध (महक) छोड़ता है न कि कोई आवाज़。<br>D. यह पौधा केवल चूहों और मेंढकों को फंसा सकता है, छोटे कीड़ों को नहीं。<br>इनमें से कौन-कौन से कथन सही हैं?</b>", options: ["केवल A और B", "केवल A और C", "केवल B और D", "A, B और C"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) A, B और C<br><i>स्पष्टीकरण: कथन D गलत है क्योंकि यह पौधा छोटे कीड़ों को भी फंसाता है। अतः A, B और C सही हैं।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>66. भारत के स्वतंत्रता आंदोलन के इतिहास में महात्मा गांधी ने नमक कानून तोड़ने के लिए जिस साबरमती आश्रम से दांडी के समुद्र तट तक अपनी प्रसिद्ध पदयात्रा की थी, वह ऐतिहासिक दांडी तट भारत के किस राज्य में स्थित है?</b>", options: ["महाराष्ट्र", "गुजरात", "आंध्र प्रदेश", "गोवा"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) गुजरात" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>67. एक ऐसा संक्रामक रोग जिसमें रोगी को तेज़ बुखार के साथ कंपकंपी (ठंड) लगती है और जिसका प्राचीन काल से पारंपरिक उपचार 'सिंकोना' पेड़ की छाल से बने काढ़े द्वारा किया जाता है, वह बीमारी कौन सी है?</b>", options: ["मियादी बुखार (टायफाइड)", "मलेरिया", "चिकनगुनिया", "डेंगू"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मलेरिया" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>68. राहुल का घर बिंदु X पर स्थित है और उसका कार्यालय बिंदु Y पर स्थित है। राहुल के घर से कार्यालय जाने के लिए कोई सीधी सड़क नहीं है। वह पहले बिंदु A पर जाता है जो X के ठीक उत्तर में 400 m की दूरी पर है, फिर वह बिंदु B पर जाता है जो A के ठीक पूर्व में 300 m की दूरी पर है, फिर वह बिंदु C पर जाता है जो B के ठीक दक्षिण में 100 m की दूरी पर है और अंत में वह बिंदु Y पर अपने कार्यालय पहुँचता है जो C के ठीक पश्चिम में 300 m की दूरी पर है। बताइए कार्यालय बिंदु Y के सापेक्ष राहुल के घर बिंदु X की सही दिशा क्या है?</b>", options: ["ठीक उत्तर", "ठीक दक्षिण", "उत्तर-पश्चिम", "दक्षिण-पूर्व"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ठीक दक्षिण<br><i>स्पष्टीकरण: आरेख बनाने पर बिंदु Y, बिंदु X के ठीक 300m उत्तर में आता है। इसलिए Y के सापेक्ष X की दिशा 'ठीक दक्षिण' होगी।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>69. भारत के उत्तर-पूर्वी राज्यों की सांस्कृतिक विविधताओं के अंतर्गत, बाँस के डंडों को ज़मीन पर ठोकते हुए किया जाने वाला प्रसिद्ध पारंपरिक 'चेराओ' (Cheraw) लोकनृत्य कहाँ के मूल निवासी करते हैं?</b>", options: ["झारखण्ड", "मिजोरम", "मणिपुर", "मेघालय"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मिजोरम" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>70. भारत के भौगोलिक मानचित्र के अनुसार, दक्षिणी राज्य 'तमिलनाडु' की सीमाओं को स्पर्श करने वाले उसके निकटवर्ती पड़ोसी राज्यों का समूह कौन सा है?</b>", options: ["आंध्र प्रदेश, ओडिशा, कर्नाटक", "केरल, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक", "कर्नाटक, छत्तीसगढ़, केरल", "केरल, आंध्र प्रदेश, महाराष्ट्र"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) केरल, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>71. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा (NCF) 2005 के अनुसार, प्राथमिक स्तर पर पर्यावरण अध्ययन (EVS) के शिक्षण का निम्नलिखित में से कौन सा उद्देश्य 'नहीं' होना चाहिए?</b>", options: ["विशेष रूप से प्राकृतिक और सामाजिक पर्यावरण के प्रति बच्चे की सहज जिज्ञासा एवं सृजनात्मकता को बढ़ावा देना।", "बच्चे को खोजबीन से जुड़ी गतिविधियों और हाथों से किए जाने वाले व्यावहारिक कार्यों में संलग्न करना।", "अमूर्त पर्यावरणीय मुद्दों को पूरी तरह छोड़कर बच्चों में केवल सटीक संख्यात्मक और गणितीय कौशलों का अत्यधिक विकास करना।", "प्राकृतिक, सांस्कृतिक और सामाजिक पर्यावरण के बीच अंतर्संबंधों को पहचानने व समझने में बच्चों को प्रशिक्षित करना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) अमूर्त पर्यावरणीय मुद्दों को पूरी तरह छोड़कर बच्चों में केवल सटीक संख्यात्मक और गणितीय कौशलों का अत्यधिक विकास करना।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>72. प्राथमिक स्तर पर कक्षाओं III से V के लिए निर्मित किया गया 'पर्यावरण अध्ययन' (EVS) एक ऐसा एकीकृत विषय क्षेत्र है, जो निम्नलिखित में से किन विषयों की अवधारणाओं और मुद्दों को आपस में संकलित (integrate) करता है?</b>", options: ["केवल नागरिक शास्त्र और भूगोल की अवधारणाओं को।", "पर्यावरण शिक्षा, सामाजिक अध्ययन और विज्ञान की अवधारणाओं और मुद्दों को।", "केवल शुद्ध भौतिक विज्ञान और रसायन विज्ञान के सिद्धांतों को।", "केवल भाषा और प्रारंभिक गणित के नियमों को।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) पर्यावरण शिक्षा, सामाजिक अध्ययन और विज्ञान की अवधारणाओं और मुद्दों को।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>73. प्राथमिक विद्यालयों के पाठ्यक्रम के आलोक में, निम्नलिखित में से कौन सा कथन पर्यावरण अध्ययन (EVS) के शिक्षण के संदर्भ में पूर्णतः सत्य है?</b>", options: ["पर्यावरण अध्ययन एक स्वतंत्र विषय है जो कक्षा I से V तक की सभी कक्षाओं में अलग पाठ्यपुस्तक द्वारा पढ़ाया जाता है।", "कक्षा I और II के छोटे बच्चों के लिए पर्यावरण अध्ययन की कोई अलग पाठ्यपुस्तक नहीं होती; इसे भाषा और गणित के माध्यम से ही पढ़ाया जाता है।", "कक्षा I और II के बच्चों को पर्यावरण अध्ययन के कड़े मुद्दे केवल विज्ञान और सामाजिक विज्ञान की कठिन शब्दावली द्वारा पढ़ाए जाते हैं।", "पर्यावरण अध्ययन के पाठ्यक्रम को केवल उच्च प्राथमिक स्तर से ही शुरू किया जाना चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कक्षा I और II के छोटे बच्चों के लिए पर्यावरण अध्ययन की कोई अलग पाठ्यपुस्तक नहीं होती; इसे भाषा और गणित के माध्यम से ही पढ़ाया जाता है।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>74. आधुनिक बाल-केंद्रित शिक्षा में प्राथमिक स्तर पर बच्चों को पर्यावरण अध्ययन सीखने के लिए स्वयं खोजने और व्यावहारिक प्रयोग करने का पर्याप्त समय दिया जाता है। यह शैक्षणिक व्यवस्था मुख्य रूप से क्या इंगित करती है?</b>", options: ["पर्यावरण अध्ययन केवल रट्टा मारकर और कंठस्थ करके ही सीखा जा सकता है।", "पर्यावरण अध्ययन सूचनाओं और परिभाषाओं के संचय की एक निष्क्रिय प्रक्रिया है।", "पर्यावरण अध्ययन पूरी तरह से बाल-केंद्रित (Child-centered) है।", "पर्यावरण अध्ययन पूरी तरह से शिक्षक-केंद्रित और व्याख्यान पर आधारित है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पर्यावरण अध्ययन पूरी तरह से बाल-केंद्रित (Child-centered) है।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>75. पर्यावरण अध्ययन के एकीकृत पाठ्यक्रम के अंतर्गत सुझाए गए छः मुख्य विषयों (Themes) में से, निम्नलिखित में से कौन सा एक 'उपप्रकरण' या उप-विषय (Subtheme) के अंतर्गत वर्गीकृत किया गया है?</b>", options: ["परिवार और मित्र (Family and Friends)", "भोजन (Food)", "पौधे और जानवर (Plants and Animals)", "हम चीजें कैसे बनाते हैं (Things we make and do)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पौधे और जानवर (Plants and Animals)<br><i>स्पष्टीकरण: 'पौधे और जानवर' मुख्य थीम 'परिवार और मित्र' का एक उप-विषय (Subtheme) है।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>76. एक पर्यावरण अध्ययन (EVS) के आदर्श और संवेदनशील शिक्षक के लिए निम्नलिखित में से कौन सी गतिविधि कक्षा कक्ष में सबसे अधिक वांछनीय और अनुशंसित मानी जाती है?</b>", options: ["विभिन्न पृष्ठभूमि से आने वाले बच्चों की विविध कक्षाओं के बहुसांस्कृतिक आयामों को सम्मान देना और संबोधित करना।", "बच्चों को केवल पाठ्यपुस्तक में दी गई कठिन परिभाषाओं और सूचनाओं को रटने के लिए मजबूर करना।", "पर्यावरण अध्ययन के छः प्रकरणों का बिना किसी व्यावहारिक उपक्रम के केवल एक रेखीय और शुष्क आयोजन करना।", "ज्ञान अर्जन के लिए बच्चों को बाहरी दुनिया से अलग करके केवल और केवल पाठ्य-पुस्तकों पर आश्रित रखना।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) विभिन्न पृष्ठभूमि से आने वाले बच्चों की विविध कक्षाओं के बहुसांस्कृतिक आयामों को सम्मान देना और संबोधित करना।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>77. पर्यावरण अध्ययन के शिक्षण में बच्चों द्वारा वास्तविक ज्ञान की रचना (Construction of Knowledge) करने के लिए निम्नलिखित में से कौन-से घटक सबसे महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं?<br>A. अधिगम की प्रक्रियाओं में बच्चों की अपनी सक्रिय सहभागिता。<br>B. बच्चों के स्थानीय समुदाय के सदस्य और उनके वास्तविक अनुभव。<br>C. पर्यावरण अध्ययन की व्यावहारिक और प्रामाणिक पाठ्य-पुस्तकें。<br>D. पाठ्य-पुस्तक में दी गई अमूर्त और बंद व्याख्याएँ तथा कड़े नियम।</b>", options: ["A, B और C", "केवल A और C", "A, C और D", "केवल D"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) A, B और C" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>78. प्राथमिक कक्षाओं के छोटे बच्चों को पर्यावरण अध्ययन के विभिन्न प्रत्ययों को अर्थपूर्ण तरीके से सिखाने के लिए निम्नलिखित में से कौन से शैक्षणिक साधन सबसे अधिक प्रभावशाली माने जाते हैं?<br>A. वास्तविक जीवन से जुड़े स्थानीय वृत्तांत (Narratives)<br>B. कल्पनाशीलता और रुचि को बढ़ाने वाली कहानियाँ (Stories)<br>C. शिक्षक के द्वारा अमूर्त अवधारणाओं की केवल लंबी और शुष्क व्याख्याएँ<br>D. शिक्षक के द्वारा ब्लैकबोर्ड पर किया जाने वाला केवल यांत्रिक प्रदर्शन</b>", options: ["A, C और D", "केवल A और B", "केवल C और D", "A, B और C"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) केवल A और B" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>79. एक पर्यावरण अध्ययन की शिक्षिका कक्षा के बच्चों को अपने आस-पास के जानवरों का ध्यानपूर्वक अवलोकन करने और उनका स्वयं का सुंदर चित्र बनाने के लिए प्रेरित करती है। शिक्षिका के इस उपक्रम का मुख्य उद्देश्य क्या है?<br>A. बच्चों के भीतर की स्वाभाविक सृजनात्मकता और रचनात्मकता का विकास करना。<br>B. बच्चों में बारीक अवलोकन और रूपांकन (डिजाइन) कौशलों को बढ़ावा देना。<br>C. बच्चों में प्रकृति के प्रति सौंदर्यगत संवेदनशीलता (Aesthetic sense) को जाग्रत करना।</b>", options: ["केवल A", "केवल A और C", "केवल B", "A, B और C"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) A, B और C" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>80. पर्यावरण अध्ययन की कक्षाओं में बच्चों को शिल्प कला (Crafts) और चित्रकला (Arts) को व्यक्तिगत रूप से करने के बजाय हमेशा 'समूहों में' (In Groups) सीखने पर अधिक बल दिया जाता है, क्योंकि:<br>A. कक्षा की अनुशासनहीनता को दबाने के लिए समूहों में काम कराना शिक्षकों के लिए सबसे आसान और दंडात्मक युक्ति है。<br>B. समूह में सीखना बच्चों के बीच सहपाठी अधिगम (Peer Learning) को स्वाभाविक रूप से प्रोत्साहित करता है。<br>C. समूह में कार्य करने से कक्षा का सामाजिक वातावरण सुधरता है और सामाजिक अंतःक्रियाएं बेहतर होती हैं。<br>D. समूह अधिगम का एकमात्र उद्देश्य पर्यावरण अध्ययन के विशाल पाठ्यक्रम को समय से पहले समाप्त करना है।</b>", options: ["केवल A और D", "केवल B और D", "केवल B और C", "केवल C और D"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) केवल B और C" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>81. बच्चों के लिए पर्यावरण अध्ययन के व्यावहारिक अधिगम को समृद्ध करने के लिए निम्नलिखित में से कौन सा संसाधन तार्किक रूप से 'सबसे अधिक प्रभावी' माना जाता है?</b>", options: ["बंद कमरे की चारदीवारी वाली पारंपरिक कक्षा", "छात्र के परिवार के सदस्य, स्थानीय समुदाय के लोग और दैनिक समाचार-पत्र", "विद्यालय के कार्यालय में रखी हुई केवल पुरानी नियम पुस्तिकाएँ", "केवल ब्लैकबोर्ड पर लिखे गए अमूर्त शब्दों के चार्ट"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्र के परिवार के सदस्य, स्थानीय समुदाय के लोग और दैनिक समाचार-पत्र" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>82. पर्यावरण अध्ययन के अंतर्गत बच्चों को प्राकृतिक दुनिया से परिचित कराने के लिए सीखने के किस मुख्य मनोवैज्ञानिक सिद्धांत का लगातार अनुसरण किया जाता है?</b>", options: ["वैश्विक से स्थानीय की ओर (Global to local)", "अमूर्त से मूर्त की ओर (Abstract to concrete)", "अज्ञात से ज्ञात की ओर (Unknown to known)", "ज्ञात से अज्ञात की ओर (Known to unknown)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) ज्ञात से अज्ञात की ओर (Known to unknown)" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>83. निम्नलिखित मूल्यांकन तकनीकों में से कौन सा साधन पर्यावरण अध्ययन में बच्चों के सीखने के 'रचनात्मक आकलन' (Formative Assessment) का एक प्रामाणिक उपकरण नहीं माना जा सकता है?</b>", options: ["पोर्टफोलियो (Portfolio)", "क्रम निर्धारण मापनी (Rating scale)", "वर्णन अभिलेख (Anecdotal records)", "सत्र के अंत में होने वाला वार्षिक पेन-कागज उपलब्धि परीक्षण (Annual Achievement Test)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) सत्र के अंत में होने वाला वार्षिक पेन-कागज उपलब्धि परीक्षण (Annual Achievement Test)<br><i>स्पष्टीकरण: वार्षिक परीक्षा योगात्मक आकलन (Summative Assessment) का हिस्सा है।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>84. प्राथमिक स्तर पर बच्चों के पर्यावरण अध्ययन के व्यावहारिक आकलन (Assessment) के दौरान एक संवेदनशील शिक्षक को निम्नलिखित में से किस दार्शनिक व्यावहारिक दृष्टिकोण को पूरी तरह से टालना या दूर करना चाहिए?</b>", options: ["बच्चों द्वारा दिए गए मौलिक उत्तरों को केवल 'सही' या 'गलत' के रूप में कड़ाई से आंकना।", "पाठ्यपुस्तक के अंत में दिए गए 'आज हमने क्या सीखा' खंड पर बच्चों के साथ खुलकर सार्थक चर्चा आयोजित करना।", "गुणात्मक और सतत संकेतकों का उपयोग करके बच्चों की क्रमिक प्रगती को मापना।", "बच्चों के सीखने के विविध पक्षों का गुणात्मक और वर्णनात्मक आकलन करना।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) बच्चों द्वारा दिए गए मौलिक उत्तरों को केवल 'सही' या 'गलत' के रूप में कड़ाई से आंकना।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>85. कक्षा V की एक शिक्षिका पर्यावरण की कक्षा में एक रोचक क्रियाकलाप करती है। वह बच्चों से फर्श पर चीनी के कुछ दाने डालने को कहती है और उन्हें चींटियों के आने का इंतजार करने के लिए कहती है। बच्चों को इस व्यावहारिक गतिविधि से सबसे 'अर्थपूर्ण और स्थाई अधिगम' कब मिल सकता है, जब शिक्षिका:</b>", options: ["बच्चों को केवल मूक दर्शक बनकर क्रियाकलाप का शांत अवलोकन करने के लिए कहे।", "बच्चों को अपने घर जाकर अपने माता-पिता के साथ इस अनुभव को साझा करने के लिए कहे।", "बच्चों को क्रियाकलाप का बारीक अवलोकन करने, अपने वास्तविक अनुभव साझा करने और उस पर कक्षा में एक सक्रिय परिचर्चा करने के लिए प्रेरित करे।", "बच्चों से कहे कि वे इस गतिविधि से संबंधित सभी प्रश्नों के उत्तर घर से रटकर लाएँ।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) बच्चों को क्रियाकलाप का बारीक अवलोकन करने, अपने वास्तविक अनुभव साझा करने और उस पर कक्षा में एक सक्रिय परिचर्चा करने के लिए प्रेरित करे।" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>86. नीचे दी गई जीवों की विशिष्ट सूची पर ध्यानपूर्वक विचार कीजिए:<br>$$\\mathbf{\\text{कछुआ},\\quad \\text{घड़ियाल (मगरमच्छ)},\\quad \\text{कौआ},\\quad \\text{बत्तख},\\quad \\text{मछली}}$$इस दी गई सूची में से वह कौन सा जीव है जो अपने प्राकृतिक आवास और शारीरिक विशेषताओं के कारण अन्य तीनों से पूरी तरह भिन्न है?</b>", options: ["मछली", "कौआ", "घड़ियाल", "कछुआ"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कौआ<br><i>स्पष्टीकरण: कौआ हवा में उड़ता है और पेड़ों पर रहता है, जबकि अन्य सभी जीव पानी से संबंधित हैं और तैर सकते हैं।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>87. नीचे दी गई तालिका में कॉलम-I (शहर/राज्य) का कॉलम-II (वहाँ के लोगों का अत्यधिक पसंदीदा भोजन) के साथ सही और तार्किक मिलान कीजिए:<br>A. हाँगकांग - I. किसी भी मसालेदार करी के साथ उबला हुआ टैपिओका<br>B. केरल - II. सरसों के शुद्ध तेल में पकाई गई ताज़ा मछली<br>C. कश्मीर - III. नारियल के तेल में बनी हुई समुन्दर की स्वादिष्ट मछली<br>D. गोवा - IV. पकाया हुआ साँप का मांस (लिंग-हू-फेन)<br>सही मिलान का चयन कीजिए:</b>", options: ["A-IV; B-I; C-II; D-III", "A-IV; B-II; C-III; D-I", "A-I; B-IV; C-II; D-III", "A-IV; B-I; C-III; D-II"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) A-IV; B-I; C-II; D-III" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>88. पक्षियों की शारीरिक विशेषताओं और उनकी गतियों के संदर्भ में, नीचे दिए गए पक्षियों में से वह कौन सी विशिष्ट प्रजाति है जो अपनी गर्दन को एक झटके से (with a jerk) आगे-पीछे करने के लिए जानी जाती है?</b>", options: ["उल्लू (Owl)", "कौआ (Crow)", "बसंत गौरी (Barbet)", "मैना (Mynah)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) मैना (Mynah)" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>89. भारत के विभिन्न क्षेत्रों में भौगोलिक परिस्थितियों के अनुसार बनाए जाने वाले पारंपरिक घरों के नीचे दिए गए विवरणों पर विचार कीजिए:<br>A. राजस्थान के ग्रामीण अंचलों में गाँव के लोग मुख्य रूप से मिट्टी के घरों में रहते हैं, जिनकी दीवारें मोटी होती हैं और छतें कटीली झाड़ियों की बनी होती हैं。<br>B. मनाली (हिमाचल प्रदेश) जैसे पहाड़ी और अत्यधिक वर्षा वाले क्षेत्रों में घर पूरी तरह से बाँसों के मजबूत खंभों (Bamboo pillars) पर टिकाकर बनाए जाते हैं。<br>C. लेह (लद्दाख) के ठंडे मरुस्थल में घरों की दीवारें पत्थरों की दो मंजिलें बनाई जाती हैं; नीचे की मंजिल पर कोई खिड़की नहीं होती और वहाँ जानवरों को तथा आवश्यक सामान को सुरक्षित रखा जाता है。<br>इनमें से कौन-कौन से कथन भौगोलिक रूप से पूर्णतः सही हैं?</b>", options: ["A और B", "B और C", "A और C", "केवल C"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) A और C<br><i>स्पष्टीकरण: कथन B गलत है क्योंकि बाँस के खंभों पर घर असम में बनाए जाते हैं, मनाली में नहीं।</i>" }, { subject: "पर्यावरण अध्ययन", q: "<b>90. पृथ्वी के सबसे बड़े थलीय जीव 'हाथियों' (Elephants) की सामाजिक और शारीरिक विशेषताओं के विषय में नीचे दिए गए कथनों पर गहराई से विचार कीजिए:<br>A. एक वयस्क और बड़ा हाथी एक दिन में भारी मात्रा में 100 kg से अधिक हरी पत्तियाँ और झाड़ियाँ आसानी से खा लेता है。<br>B. हाथी बहुत कम आराम करते हैं; वे पूरे दिन में केवल 2 से 4 घंटे ही गहरी नींद में सोते हैं。<br>C. हाथियों के बच्चों और हथिनियों के झुण्ड की कमान हमेशा उस झुण्ड की सबसे बुजुर्ग हथिनी के हाथ में होती है, वही सारे फैसले लेती है。<br>D. हाथियों को कीचड़ और ठंडे पानी में खेलना बहुत पसंद होता है क्योंकि इससे उनकी त्वचा को ठंडक मिलती है。<br>इनमें से कौन-कौन से कथन सही हैं?</b>", options: ["A, B और C", "B, C और D", "A, B, C और D", "A, C और D"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) A, B, C और D<br><i>स्पष्टीकरण: दिए गए चारों कथन हाथियों के संदर्भ में पूरी तरह सही हैं।</i>" } ]; const core_MathSci_P2 = [ { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>31. 1 से 50 तक की प्राकृत संख्याओं के बीच कुल कितनी अभाज्य (Prime) संख्याएँ होती हैं?</b>", options: ["12", "15", "17", "21"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 15" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>32. यदि $2352 = 2^x \\times 3^y \\times 7^z$ है, जहाँ $x, y$ और $z$ प्राकृत संख्याएँ हैं, तो $(2x + 3y - z)$ का मान क्या होगा?</b>", options: ["6", "7", "9", "11"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 9<br><i>स्पष्टीकरण: 2352 के अभाज्य गुणनखंड = $2^4 \\times 3^1 \\times 7^2$। अतः $x=4, y=1, z=2$। मान: $2(4) + 3(1) - 2 = 8 + 3 - 2 = 9$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>33. वह छोटी से छोटी संख्या ज्ञात कीजिए जिसे 12, 16, 24 और 36 से भाग देने पर प्रत्येक दशा में 7 शेष बचता है। उस संख्या के अंकों का योग क्या है?</b>", options: ["7", "8", "10", "11"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 7<br><i>स्पष्टीकरण: 12, 16, 24, 36 का LCM = 144। संख्या = 144 + 7 = 151। अंकों का योग = 1 + 5 + 1 = 7।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>34. दो संख्याओं का अनुपात 3:5 है। यदि दोनों संख्याओं में 10 जोड़ दिया जाए, तो यह अनुपात 5:7 हो जाता है। इनमें से छोटी संख्या कौन सी है?</b>", options: ["12", "15", "18", "25"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 15<br><i>स्पष्टीकरण: संख्याएँ $3x$ और $5x$ हैं। $(3x + 10) / (5x + 10) = 5/7$ को हल करने पर $x = 5$। छोटी संख्या = $3 \\times 5 = 15$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>35. एक व्यक्ति अपनी कुल आय का $1/3$ भाग भोजन पर और $2/5$ भाग घर के किराये पर खर्च करता है। इसके बाद भी वह ₹4000 की बचत करता है। उसकी कुल आय कितनी है?</b>", options: ["₹ 10000", "₹ 12000", "₹ 15000", "₹ 18000"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ₹ 15000<br><i>स्पष्टीकरण: कुल खर्च = $1/3 + 2/5 = 11/15$। बचत = $4/15$। अतः $4/15 = 4000$, कुल आय = 15000।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>36. किसी त्रिभुज $\\Delta ABC$ में, यदि $AB = AC$ है और कोण $\\angle BAC = 50^\\circ$ है, तो आधार का कोण $\\angle ABC$ कितना होगा?</b>", options: ["$50^\\circ$", "$60^\\circ$", "$65^\\circ$", "$75^\\circ$"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) $65^\\circ$<br><i>स्पष्टीकरण: त्रिभुज के तीनों कोणों का योग $180^\\circ$ होता है। $180 - 50 = 130$। आधार के दोनों कोण समान होंगे, अतः $130 / 2 = 65^\\circ$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>37. एक समबहुभुज (Regular Polygon) का प्रत्येक बाह्य कोण $40^\\circ$ है। इस बहुभुज में कुल कितनी भुजाएँ हैं?</b>", options: ["8", "9", "10", "12"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 9<br><i>स्पष्टीकरण: भुजाओं की संख्या = $360^\\circ / \\text{बाह्य कोण} = 360 / 40 = 9$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>38. एक वृत्ताकार मैदान की परिधि 132 मीटर है। इस मैदान का क्षेत्रफल क्या होगा? (मान लीजिए $\\pi = \\frac{22}{7}$)</b>", options: ["1386 वर्ग मीटर", "1540 वर्ग मीटर", "2772 वर्ग मीटर", "3144 वर्ग मीटर"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) 1386 वर्ग मीटर<br><i>स्पष्टीकरण: $2\\pi r = 132 \\Rightarrow r = 21$ मी। क्षेत्रफल = $\\pi r^2 = (22/7) \\times 21 \\times 21 = 1386$ वर्ग मीटर।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>39. एक लंब वृत्तीय बेलन के आधार की त्रिज्या 7 सेमी है और इसका वक्र पृष्ठीय क्षेत्रफल 440 वर्ग सेमी है। इस बेलन का आयतन क्या होगा?</b>", options: ["1240 घन सेमी", "1400 घन सेमी", "1540 घन सेमी", "1680 घन सेमी"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 1540 घन सेमी<br><i>स्पष्टीकरण: $2\\pi rh = 440 \\Rightarrow h = 10$ सेमी। आयतन = $\\pi r^2h = (22/7) \\times 49 \\times 10 = 1540$ घन सेमी।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>40. यदि $x + \\frac{1}{x} = 4$ है, तो $x^2 + \\frac{1}{x^2}$ का मान क्या होगा?</b>", options: ["12", "14", "16", "18"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 14<br><i>स्पष्टीकरण: $(x + \\frac{1}{x})^2 = x^2 + \\frac{1}{x^2} + 2$। अतः $4^2 = x^2 + \\frac{1}{x^2} + 2 \\Rightarrow x^2 + \\frac{1}{x^2} = 16 - 2 = 14$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>41. बीजीय व्यंजक $(3a - 2b)^2 - (3a + 2b)^2$ का सरलीकृत रूप निम्नलिखित में से क्या है?</b>", options: ["$0$", "$18a^2 + 8b^2$", "$24ab$", "$-24ab$"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) $-24ab$<br><i>स्पष्टीकरण: $(a-b)^2 - (a+b)^2 = -4ab$ के सूत्रानुसार, $-4 \\times (3a) \\times (2b) = -24ab$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>42. यदि $a = 2$, $b = -1$, और $c = 3$ है, तो व्यंजक $a^3 + b^3 + c^3 - 3abc$ का मान क्या होगा?</b>", options: ["34", "46", "52", "60"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 52<br><i>स्पष्टीकरण: $2^3 + (-1)^3 + 3^3 - 3(2)(-1)(3) = 8 - 1 + 27 - (-18) = 34 + 18 = 52$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>43. दिए गए आँकड़ों: 12, 15, 11, 13, 18, 11, 13, 12, 13 की माध्यिका (Median) और बहुलक (Mode) का योग क्या है?</b>", options: ["24", "25", "26", "28"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 26<br><i>स्पष्टीकरण: आँकड़े आरोही क्रम में: 11, 11, 12, 12, 13, 13, 13, 15, 18। बहुलक = 13। माध्यिका (बीच की संख्या) = 13। योग = $13 + 13 = 26$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>44. रैखिक समीकरण $4(2x - 3) - 2(x + 5) = 3(x - 2) + 2$ का हल ($x$ का मान) क्या है?</b>", options: ["4", "5", "6", "8"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 6<br><i>स्पष्टीकरण: $8x - 12 - 2x - 10 = 3x - 6 + 2 \\Rightarrow 6x - 22 = 3x - 4 \\Rightarrow 3x = 18 \\Rightarrow x = 6$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>45. यदि 7 अंकों की एक संख्या $56x34y2$, 72 से पूर्णतः विभाज्य है, तो $(x + y)$ का न्यूनतम संभव मान क्या होगा?</b>", options: ["5", "7", "8", "11"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 7<br><i>स्पष्टीकरण: 72 से विभाज्य होने के लिए संख्या को 8 और 9 दोनों से विभाज्य होना चाहिए। 8 की विभाज्यता के लिए $4y2$ 8 से कटना चाहिए (अतः y=3 या 7)। 9 की विभाज्यता के लिए अंकों का योग 9 का गुणज होना चाहिए। हल करने पर (x=4, y=3) न्यूनतम योग $x+y=7$ देता है।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>46. गणित में 'निदानात्मक परीक्षण' (Diagnostic Test) का मुख्य उद्देश्य क्या होता है?</b>", options: ["विद्यार्थियों को वर्ष के अंत में ग्रेड या अंक देना।", "गणित सीखने में विद्यार्थियों द्वारा सामना की जा रही विशिष्ट कठिनाइयों और कमियों की पहचान करना।", "प्रतियोगिता परीक्षाओं के लिए सबसे होशियार छात्रों का चयन करना।", "शिक्षकों की कार्यकुशलता का मूल्यांकन करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) गणित सीखने में विद्यार्थियों द्वारा सामना की जा रही विशिष्ट कठिनाइयों और कमियों की पहचान करना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>47. शिक्षा के क्षेत्र में गणित पढ़ाने के लिए 'प्रोजेक्ट विधि' (Project Method) के मुख्य प्रवर्तक कौन माने जाते हैं?</b>", options: ["जीन पियाजे", "विलियम किलपैट्रिक (W.H. Kilpatrick)", "जॉन डीवी (John Dewey)", "बी. एफ. स्किनर"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विलियम किलपैट्रिक (W.H. Kilpatrick)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>48. एन.सी.एफ. (NCF) 2005 के अनुसार, उच्च प्राथमिक स्तर पर गणित शिक्षण का सर्वाधिक महत्वपूर्ण उद्देश्य क्या होना चाहिए?</b>", options: ["छात्रों को केवल तेज़ गणना करने के तरीके रटवाना।", "अमूर्त चिंतन (Abstract thinking) और तार्किक रूप से समस्याओं को हल करने की क्षमता का विकास करना।", "विद्यार्थियों को केवल बीजगणित के सूत्र याद करवाना।", "बोर्ड परीक्षा में शत-प्रतिशत परिणाम प्राप्त करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अमूर्त चिंतन (Abstract thinking) और तार्किक रूप से समस्याओं को हल करने की क्षमता का विकास करना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>49. वैन हीले (Van Hiele) के ज्यामितीय चिंतन के किस स्तर पर एक विद्यार्थी विभिन्न ज्यामितीय आकृतियों के गुणों का विश्लेषण कर सकता है और उन गुणों के आधार पर आकृतियों के बीच संबंध स्थापित कर सकता है?</b>", options: ["स्तर 0 (चाक्षुषीकरण / Visualization)", "स्तर 1 (विश्लेषण / Analysis)", "स्तर 2 (अनौपचारिक निगमन / Informal Deduction)", "स्तर 3 (औपचारिक निगमन / Formal Deduction)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) स्तर 2 (अनौपचारिक निगमन / Informal Deduction)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>50. एक गणित शिक्षक कक्षा 8 में 'चतुर्भुजों की रचना' (Construction of Quadrilaterals) विषय पढ़ाना चाहता है। इसके लिए उसे मुख्य रूप से किस दृष्टिकोण का उपयोग करना चाहिए?</b>", options: ["केवल ब्लैकबोर्ड पर आकृतियां बनाकर दिखाना।", "ज्यामितीय उपकरणों का उपयोग करके व्यावहारिक और रचनात्मक गतिविधियों द्वारा पढ़ाना।", "परिभाषाओं का मौखिक रूप से उच्चारण करवाना।", "पाठ्यपुस्तक के तैयार चित्र दिखाना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ज्यामितीय उपकरणों का उपयोग करके व्यावहारिक और रचनात्मक गतिविधियों द्वारा पढ़ाना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>51. गणित की प्रकृति के संदर्भ में निम्नलिखित में से कौन सा कथन 'असत्य' है?</b>", options: ["गणित में अपनी एक अलग भाषा, प्रतीक और सूत्र होते हैं।", "गणित तार्किक विचारों का विज्ञान है।", "गणितीय ज्ञान पूरी तरह से वस्तुनिष्ठ (Objective) और स्पष्ट होता है।", "गणित केवल याद करने का विषय है और इसमें अमूर्तता की कोई जगह नहीं है।"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) गणित केवल याद करने का विषय है और इसमें अमूर्तता की कोई जगह नहीं है।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>52. \"गणित सभी विज्ञानों का प्रवेश द्वार एवं कुंजी है।\" यह प्रसिद्ध कथन किस विद्वान का है?</b>", options: ["रोजर बेकन (Roger Bacon)", "आर्यभट्ट", "अल्बर्ट आइंस्टीन", "गैलीलियो"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) रोजर बेकन (Roger Bacon)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>53. विद्यालयों में 'उपचारात्मक शिक्षण' (Remedial Teaching) मुख्य रूप से किन विद्यार्थियों के लिए आयोजित किया जाता है?</b>", options: ["केवल उन छात्रों के लिए जो ओलिंपियाड की तैयारी कर रहे हैं।", "जो विद्यार्थी विषय को समझने में कठिनाई महसूस करते हैं और जिनकी गति धीमी है।", "जो कक्षा में हमेशा प्रथम आते हैं।", "ऐसे छात्र जो विद्यालय में कभी उपस्थित नहीं होते।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जो विद्यार्थी विषय को समझने में कठिनाई महसूस करते हैं और जिनकी गति धीमी है।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>54. 'समस्या समाधान विधि' (Problem Solving Method) का सबसे पहला और अनिवार्य चरण कौन सा होता है?</b>", options: ["आंकड़ों का एकत्रीकरण करना।", "समस्या की पहचान करना और उसे स्पष्ट रूप से समझना।", "संभावित समाधान खोजना।", "निष्कर्षों का मूल्यांकन करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) समस्या की पहचान करना और उसे स्पष्ट रूप से समझना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>55. एक समावेशी गणित कक्षा में दृष्टिबाधित (Visually impaired) छात्र के लिए ज्यामिति पढ़ाते समय किस उपकरण का उपयोग सबसे प्रभावी होगा?</b>", options: ["रंगीन चार्ट पेपर।", "3D स्पर्शनीय मॉडल (Tactile models) और जियो-बोर्ड (Geo-board)।", "पाठ्यपुस्तक में छपे हुए चित्र।", "स्मार्टबोर्ड पर वीडियो।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 3D स्पर्शनीय मॉडल (Tactile models) और जियो-बोर्ड (Geo-board)।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>56. व्यंजक $3\\frac{1}{2} + 2\\frac{3}{4} - 1\\frac{1}{4}$ का सही मान क्या है?</b>", options: ["4", "4.5", "5", "5.5"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 5<br><i>स्पष्टीकरण: $3.5 + 2.75 - 1.25 = 3.5 + 1.5 = 5$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>57. समीकरण $(-8) \\times (-5) + [(-20) \\div 4] - (-15)$ को हल करने पर क्या प्राप्त होगा?</b>", options: ["30", "40", "50", "60"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 50<br><i>स्पष्टीकरण: $(40) + [-5] + 15 = 35 + 15 = 50$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>58. यदि घातांक समीकरण $2^{3x - 1} = 32$ है, तो $x$ का मान ज्ञात कीजिए:</b>", options: ["1", "2", "3", "4"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 2<br><i>स्पष्टीकरण: $2^{3x-1} = 2^5 \\Rightarrow 3x-1 = 5 \\Rightarrow 3x = 6 \\Rightarrow x = 2$।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>59. साधारण ब्याज की 12% वार्षिक दर से ₹ 3000 की मूल राशि का ब्याज कितने वर्षों में ₹ 1080 हो जाएगा?</b>", options: ["2 वर्ष", "2.5 वर्ष", "3 वर्ष", "4 वर्ष"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 3 वर्ष<br><i>स्पष्टीकरण: $T = (SI \\times 100) / (P \\times R) = (1080 \\times 100) / (3000 \\times 12) = 3$ वर्ष।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>60. यदि 15 व्यक्ति किसी दीवार को 20 दिनों में बना सकते हैं, तो उसी दीवार को 12 व्यक्ति कितने दिनों में पूरा करेंगे?</b>", options: ["16 दिन", "20 दिन", "24 दिन", "25 दिन"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) 25 दिन<br><i>स्पष्टीकरण: $M_1 D_1 = M_2 D_2 \\Rightarrow 15 \\times 20 = 12 \\times D_2 \\Rightarrow 300 = 12 D_2 \\Rightarrow D_2 = 25$ दिन।</i>" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>61. मानव शरीर के पाचन तंत्र में वह कौन सा एंजाइम है जो प्रोटीन को पेप्टोन में बदलने का कार्य करता है और यह आमाशय (Stomach) की भित्तियों द्वारा स्रावित होता है?</b>", options: ["एमाइलेज (Amylase)", "लाइपेज (Lipase)", "पेप्सिन (Pepsin)", "ट्रिप्सिन (Trypsin)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पेप्सिन (Pepsin)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>62. मानव स्वास्थ्य के संदर्भ में, भयंकर 'डेंगू' ज्वर (Dengue fever) फैलाने के लिए मुख्य रूप से कौन सा मच्छर उत्तरदायी होता है?</b>", options: ["मादा एनाफिलीज (Female Anopheles)", "मादा एडीज (Female Aedes)", "नर क्यूलेक्स (Male Culex)", "नर एनाफिलीज (Male Anopheles)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मादा एडीज (Female Aedes)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>63. प्रकाशिकी (Optics) के नियमानुसार, जब प्रकाश की किरण एक विरल माध्यम (जैसे हवा) से सघन माध्यम (जैसे कांच) में प्रवेश करती है, तो उसकी दिशा में क्या परिवर्तन होता है?</b>", options: ["वह अभिलंब (Normal) से दूर हट जाती है।", "वह अभिलंब की ओर झुक जाती है।", "वह बिना मुड़े सीधी निकल जाती है।", "वह उसी माध्यम में वापस लौट आती है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) वह अभिलंब की ओर झुक जाती है।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>64. किसी परिपथ में प्रवाहित होने वाली 'विद्युत धारा' (Electric Current) को मापने की अंतर्राष्ट्रीय मानक (SI) इकाई क्या है?</b>", options: ["वोल्ट (Volt)", "ओम (Ohm)", "जूल (Joule)", "एम्पीयर (Ampere)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) एम्पीयर (Ampere)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>65. जब कोई चींटी डंक मारती है, तो वह त्वचा में एक जलन पैदा करने वाला तरल छोड़ती है। इस डंक में प्राकृतिक रूप से कौन सा अम्ल (Acid) पाया जाता है?</b>", options: ["एसिटिक अम्ल", "साइट्रिक अम्ल", "फॉर्मिक अम्ल (मेथेनोइक अम्ल)", "लैक्टिक अम्ल"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) फॉर्मिक अम्ल (मेथेनोइक अम्ल)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>66. तत्वों की आवर्त सारणी में वह कौन सी एकमात्र अधातु (Non-metal) है, जो कमरे के सामान्य तापमान (Room temperature) पर द्रव (Liquid) अवस्था में पाई जाती है?</b>", options: ["पारा (Mercury)", "आयोडीन (Iodine)", "ब्रोमीन (Bromine)", "कार्बन (Carbon)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ब्रोमीन (Bromine)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>67. पादप कोशिकाओं (Plant cells) में मौजूद वह विशिष्ट कोशिकांग कौन सा है जो हरे रंग के वर्णक को धारण करता है और प्रकाश संश्लेषण (Photosynthesis) की प्रक्रिया के लिए अनिवार्य है?</b>", options: ["राइबोसोम (Ribosome)", "माइटोकॉन्ड्रिया (Mitochondria)", "हरितलवक (Chloroplast)", "रिक्तिका (Vacuole)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) हरितलवक (Chloroplast)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>68. सूक्ष्मजीव 'यीस्ट' (Yeast) में अलैंगिक प्रजनन (Asexual reproduction) मुख्य रूप से किस प्राकृतिक विधि द्वारा संपन्न होता है?</b>", options: ["द्विखंडन (Binary Fission)", "बीजाणु निर्माण (Spore Formation)", "मुकुलन (Budding)", "खंडन (Fragmentation)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मुकुलन (Budding)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>69. जब कोई ठोस वस्तु किसी तरल (द्रव या गैस) के भीतर गति करती है, तो तरल द्वारा वस्तु की गति का विरोध करने वाले घर्षण बल (Frictional force) को वैज्ञानिक भाषा में क्या कहा जाता है?</b>", options: ["गुरुत्वाकर्षण (Gravity)", "कर्षण (Drag / Fluid friction)", "स्थैतिक घर्षण (Static friction)", "तनाव (Tension)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कर्षण (Drag / Fluid friction)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>70. हमारे दैनिक जीवन में होने वाले परिवर्तनों में से, निम्नलिखित में से कौन सा एक 'रासायनिक परिवर्तन' (Chemical Change) का सटीक उदाहरण है?</b>", options: ["बर्फ का पिघलना", "पानी में चीनी का घुलना", "कागज को फाड़ना", "लोहे पर जंग लगना"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) लोहे पर जंग लगना" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>71. एक सामान्य मानव कान के लिए 'श्रव्य ध्वनि' (Audible Sound) की मानक आवृत्ति सीमा (Frequency range) क्या होती है?</b>", options: ["10 Hz से 10,000 Hz", "20 Hz से 20,000 Hz", "50 Hz से 50,000 Hz", "100 Hz से 1,00,000 Hz"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 20 Hz से 20,000 Hz" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>72. पृथ्वी के वायुमंडल में 'ओजोन परत' (Ozone Layer), जो सूर्य की हानिकारक पराबैंगनी किरणों को सोखती है, मुख्य रूप से वायुमंडल के किस स्तर में स्थित होती है?</b>", options: ["क्षोभ मंडल (Troposphere)", "समताप मंडल (Stratosphere)", "मध्य मंडल (Mesosphere)", "आयन मंडल (Ionosphere)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) समताप मंडल (Stratosphere)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>73. सार्वजनिक स्थानों पर रखे जाने वाले अग्निशामक यंत्रों (Fire Extinguishers) से आग बुझाने के लिए मुख्य रूप से कौन सी गैस तीव्र गति से बाहर निकलती है?</b>", options: ["ऑक्सीजन", "नाइट्रोजन", "कार्बन मोनोऑक्साइड", "कार्बन डाइऑक्साइड"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) कार्बन डाइऑक्साइड" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>74. मानव शरीर में रक्त शर्करा (Blood Sugar) के स्तर को नियंत्रित करने वाले महत्वपूर्ण हार्मोन का नाम क्या है और यह किस ग्रंथि द्वारा स्रावित होता है?</b>", options: ["थायरॉक्सिन, थायरॉयड ग्रंथि से", "एड्रेनालिन, अधिवृक्क ग्रंथि से", "इंसुलिन, अग्न्याशय (Pancreas) से", "टेस्टोस्टेरोन, वृषण से"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) इंसुलिन, अग्न्याशय (Pancreas) से" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>75. एक स्वतंत्र रूप से लटकी हुई चुंबक या दिशा सूचक यंत्र (Compass) की सुई पृथ्वी के चुंबकीय क्षेत्र के कारण हमेशा किस दिशा में आकर स्थिर होती है?</b>", options: ["पूर्व-पश्चिम दिशा में", "उत्तर-दक्षिण दिशा में", "उत्तर-पूर्व दिशा में", "किसी भी दिशा में"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उत्तर-दक्षिण दिशा में" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>76. उच्च प्राथमिक स्तर पर 'विज्ञान शिक्षण' का सबसे महत्वपूर्ण उद्देश्य निम्नलिखित में से क्या होना चाहिए?</b>", options: ["छात्रों को विज्ञान के सभी ऐतिहासिक तथ्य रटवाना।", "छात्रों के भीतर वैज्ञानिक दृष्टिकोण, जिज्ञासा और समालोचनात्मक सोच (Critical thinking) का विकास करना।", "परीक्षाओं में छात्रों के अंकों को बढ़ाना।", "छात्रों को केवल प्रयोगशाला के उपकरणों के नाम याद करवाना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्रों के भीतर वैज्ञानिक दृष्टिकोण, जिज्ञासा और समालोचनात्मक सोच (Critical thinking) का विकास करना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>77. विज्ञान की कक्षा में \"हैंड्स-ऑन\" (Hands-on / प्रायोगिक) गतिविधियों को शामिल करने का सबसे बड़ा शैक्षणिक लाभ क्या है?</b>", options: ["इससे कक्षा में अनुशासन बना रहता है।", "यह शिक्षक के काम को कम कर देता है।", "यह शिक्षार्थियों में प्रक्रिया कौशलों का विकास करता है और उन्हें अवधारणाओं को स्वयं अनुभव करके समझने का अवसर देता है।", "इससे स्कूल का बजट कम होता है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) यह शिक्षार्थियों में प्रक्रिया कौशलों का विकास करता है और उन्हें अवधारणाओं को स्वयं अनुभव करके समझने का अवसर देता है।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>78. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा (NCF 2005) के अनुसार, विज्ञान पाठ्यचर्या की \"ऐतिहासिक वैधता\" (Historical Validity) का क्या तात्पर्य है?</b>", options: ["विज्ञान में केवल प्राचीन भारत के आविष्कारों को पढ़ाना चाहिए।", "शिक्षार्थियों को यह समझने में मदद करना कि विज्ञान की अवधारणाएँ समय के साथ कैसे विकसित और परिवर्तित हुई हैं।", "विज्ञान की कक्षा में इतिहास विषय की पाठ्यपुस्तकें पढ़ाना।", "बच्चों को पुराने वैज्ञानिकों की जन्मतिथियाँ याद करवाना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शिक्षार्थियों को यह समझने में मदद करना कि विज्ञान की अवधारणाएँ समय के साथ कैसे विकसित और परिवर्तित हुई हैं।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>79. कक्षा 8 के विद्यार्थियों को 'विद्युत परिपथ' (Electric Circuit) की अवधारणा सिखाने के लिए निम्नलिखित में से कौन सी विधि सर्वाधिक उपयुक्त होगी?</b>", options: ["ब्लैकबोर्ड पर परिपथ का चित्र बनाना।", "पुस्तक से सीधे अध्याय को पढ़वा देना।", "विद्यार्थियों को बैटरी, तार और बल्ब देकर उन्हें स्वयं परिपथ बनाने (अन्वेषण विधि) का अवसर देना।", "केवल एक वीडियो दिखाना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विद्यार्थियों को बैटरी, तार और बल्ब देकर उन्हें स्वयं परिपथ बनाने (अन्वेषण विधि) का अवसर देना।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>80. विज्ञान विषय में 'रचनात्मक आकलन' (Formative Assessment) के लिए निम्नलिखित में से किस उपकरण का उपयोग सबसे उपयुक्त और प्रभावी माना जाता है?</b>", options: ["वार्षिक लिखित परीक्षा।", "अर्ध-वार्षिक बहुविकल्पीय परीक्षा।", "छात्रों के प्रोजेक्ट कार्य, पोर्टफोलियो और कक्षा में उनके व्यावहारिक प्रयोगों का निरंतर अवलोकन।", "अंतिम बोर्ड परीक्षा।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) छात्रों के प्रोजेक्ट कार्य, पोर्टफोलियो और कक्षा में उनके व्यावहारिक प्रयोगों का निरंतर अवलोकन।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>81. विज्ञान शिक्षण में बच्चों को 'क्षेत्र भ्रमण' (Field Trip) पर ले जाने का सबसे मुख्य लाभ क्या होता है?</b>", options: ["यह छात्रों को स्कूल की पढ़ाई से छुट्टी दिलाता है।", "यह कक्षा में सीखी गई सैद्धांतिक अवधारणाओं को बाहरी वास्तविक दुनिया से जोड़ता है।", "यह केवल मनोरंजन का एक साधन है।", "यह शिक्षक को आराम करने का समय देता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) यह कक्षा में सीखी गई सैद्धांतिक अवधारणाओं को बाहरी वास्तविक दुनिया से जोड़ता है।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>82. एक शिक्षिका अपनी कक्षा में पूछती है: \"जरा सोचो, यदि पृथ्वी पर गुरुत्वाकर्षण बल अचानक समाप्त हो जाए, तो हमारे जीवन पर क्या प्रभाव पड़ेगा?\" यह प्रश्न छात्रों में किस प्रकार के चिंतन को बढ़ावा देता है?</b>", options: ["अभिसारी चिंतन (Convergent Thinking)", "अपसारी चिंतन (Divergent Thinking / सृजनात्मक सोच)", "स्मृति आधारित चिंतन", "यांत्रिक चिंतन"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अपसारी चिंतन (Divergent Thinking / सृजनात्मक सोच)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>83. यदि विज्ञान की कक्षा में कुछ विद्यार्थियों के मन में 'वैकल्पिक अवधारणाएं' (Misconceptions) हैं (जैसे - भारी वस्तुएं हल्की वस्तुओं से हमेशा तेज़ गिरती हैं), तो एक शिक्षक को क्या करना चाहिए?</b>", options: ["बच्चों को डांटकर सही उत्तर रटने के लिए कहना चाहिए।", "उन्हें अनदेखा कर देना चाहिए।", "ऐसे प्रयोगात्मक अनुभव प्रदान करने चाहिए जो उनके गलत विचारों को चुनौती दें और उन्हें स्वयं निष्कर्ष निकालने दें।", "सीधे तौर पर बता देना चाहिए कि वे गलत हैं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ऐसे प्रयोगात्मक अनुभव प्रदान करने चाहिए जो उनके गलत विचारों को चुनौती दें और उन्हें स्वयं निष्कर्ष निकालने दें।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>84. विज्ञान शिक्षण की प्रसिद्ध 'अन्वेषण विधि' (Heuristic Method - \"मैं स्वयं खोजता हूँ\") के मूल प्रतिपादक कौन माने जाते हैं?</b>", options: ["एच. ई. आर्मस्ट्रांग (H. E. Armstrong)", "अल्बर्ट बंडूरा", "बी. एफ. स्किनर", "इवान पावलोव"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) एच. ई. आर्मस्ट्रांग (H. E. Armstrong)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>85. एक 'समावेशी विज्ञान कक्षा' (Inclusive Science Classroom) में श्रवण-बाधित (Hearing-impaired) छात्रों को प्रभावी ढंग से पढ़ाने के लिए शिक्षक को क्या उपाय अपनाना चाहिए?</b>", options: ["उन्हें कक्षा में सबसे पीछे बैठाना चाहिए।", "केवल मौखिक व्याख्यान का ही प्रयोग करना चाहिए।", "अधिक से अधिक दृश्य सामग्री (Visual aids), चित्र, आरेख और लिखित निर्देशों का उपयोग करना चाहिए।", "उन्हें प्रायोगिक कार्यों से पूरी तरह अलग रखना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) अधिक से अधिक दृश्य सामग्री (Visual aids), चित्र, आरेख और लिखित निर्देशों का उपयोग करना चाहिए।" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>86. रसायन विज्ञान में, दो अमिश्रणीय द्रवों (Immiscible liquids) जैसे पानी और तेल के मिश्रण को अलग करने के लिए किस उपकरण का उपयोग किया जाता है?</b>", options: ["वाष्पीकरण डिश", "पृथक्कारी कीप (Separating Funnel)", "क्रोमैटोग्राफी पेपर", "अपकेंद्रण यंत्र (Centrifuge)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) पृथक्कारी कीप (Separating Funnel)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>87. मानव आहार में 'विटामिन सी' (Vitamin C / एस्कॉर्बिक एसिड) की निरंतर कमी के कारण मसूड़ों से खून आना और घावों का देर से भरना जैसी समस्याएं होती हैं। इस रोग को क्या कहा जाता है?</b>", options: ["रिकेट्स", "रतौंधी", "बेरी-बेरी", "स्कर्वी (Scurvy)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) स्कर्वी (Scurvy)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>88. ऊष्मा के स्थानांतरण की वह कौन सी प्रक्रिया है जिसके माध्यम से सूर्य की ऊष्मा अंतरिक्ष के निर्वात (Vacuum) से होकर पृथ्वी तक पहुँचती है?</b>", options: ["चालन (Conduction)", "संवहन (Convection)", "विकिरण (Radiation)", "वाष्पीकरण (Evaporation)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) विकिरण (Radiation)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>89. मानव रक्त (Human Blood) में वह कौन सी विशिष्ट कोशिकाएं होती हैं, जिनमें हीमोग्लोबिन पाया जाता है और जो फेफड़ों से पूरे शरीर में ऑक्सीजन के परिवहन (Transport) के लिए मुख्य रूप से उत्तरदायी होती हैं?</b>", options: ["श्वेत रक्त कोशिकाएं (WBC)", "प्लेटलेट्स (Platelets)", "लाल रक्त कोशिकाएं (RBC)", "प्लाज्मा (Plasma)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) लाल रक्त कोशिकाएं (RBC)" }, { subject: "गणित एवं विज्ञान", q: "<b>90. कृत्रिम रेशों के अंतर्गत, 'रेयॉन' (Rayon) को कृत्रिम रेशम (Artificial Silk) के रूप में जाना जाता है। इसे किस प्राकृतिक कच्चे माल को रासायनिक रूप से संसाधित करके बनाया जाता है?</b>", options: ["पेट्रोलियम", "कोयला", "काष्ठ लुगदी (Wood Pulp)", "प्राकृतिक रबर"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) काष्ठ लुगदी (Wood Pulp)" } ]; const core_SST_P2 = [ { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>31. पृथ्वी की सबसे भीतरी परत (क्रोड / Core) के संदर्भ में निम्नलिखित में से कौन सा कथन सही है?</b>", options: ["यह मुख्य रूप से सिलिका और एल्यूमिना से बनी है।", "यह मुख्य रूप से निकेल और लोहे से बनी है।", "यह मुख्य रूप से बेसाल्ट चट्टानों से बनी है।", "यह पृथ्वी के कुल आयतन का 84% हिस्सा घेरती है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) यह मुख्य रूप से निकेल और लोहे से बनी है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>32. महासागरीय धाराओं के संदर्भ में निम्नलिखित कथनों (A) और (B) पर विचार कीजिए:<br>A. गर्म महासागरीय धाराएँ भूमध्य रेखा के निकट उत्पन्न होती हैं और ध्रुवों की ओर प्रवाहित होती हैं。<br>B. ठंडी महासागरीय धाराएँ उच्च अक्षांशों से उष्णकटिबंधीय या निम्न अक्षांशों की ओर प्रवाहित होती हैं。<br>सही विकल्प का चयन कीजिए:</b>", options: ["(A) सही है, किन्तु (B) गलत है।", "(A) गलत है, किन्तु (B) सही है।", "(A) और (B) दोनों सही हैं।", "(A) और (B) दोनों गलत हैं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) (A) और (B) दोनों सही हैं।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>33. भारत का 'मानक याम्योत्तर' (Standard Meridian) 82°30' पूर्व (E) माना गया है। यदि ग्रीनविच (0° देशांतर) पर दोपहर के 12 बजे हैं, तो भारत में उस समय क्या बजा होगा?</b>", options: ["शाम के 5:30 बजे", "सुबह के 6:30 बजे", "शाम के 4:30 बजे", "रात के 8:00 बजे"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) शाम के 5:30 बजे<br><i>स्पष्टीकरण: भारत का समय ग्रीनविच मीन टाइम (GMT) से 5 घंटे 30 मिनट आगे है।</i>" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>34. क्षोभमंडल (Troposphere) के संबंध में निम्नलिखित में से कौन सा कथन सर्वाधिक उपयुक्त है?</b>", options: ["इस परत में ओजोन गैस की एक परत होती है जो पराबैंगनी किरणों से बचाती है।", "यह वायुमंडल की सबसे ऊपरी परत है जहाँ वायु बहुत विरल होती है।", "मौसम से संबंधित लगभग सभी घटनाएँ (जैसे वर्षा, कोहरा, ओलावृष्टि) इसी परत में होती हैं।", "अंतरिक्ष से आने वाले उल्कापिंड इस परत में प्रवेश करते ही जल जाते हैं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मौसम से संबंधित लगभग सभी घटनाएँ (जैसे वर्षा, कोहरा, ओलावृष्टि) इसी परत में होती हैं।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>35. निम्नलिखित में से कौन सा स्थानांतरी कृषि (Shifting Cultivation) और उसके स्थानीय नाम का सही मिलान है?<br>A. मिल्पा (Milpa) - मैक्सिको<br>B. रोका (Roca) - ब्राज़ील<br>C. लदांग (Ladang) - मलेशिया<br>D. झूमिंग (Jhuming) - उत्तर-पूर्वी भारत</b>", options: ["केवल A, B और C", "केवल B, C और D", "केवल A और D", "A, B, C और D सभी सही हैं।"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) A, B, C और D सभी सही हैं।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>36. दक्कन का पठार (Deccan Plateau) जो कि भारत में स्थित है, निम्नलिखित में से किस प्रकार की शैल (चट्टान) से बना है?</b>", options: ["अंतर्भेदी आग्नेय शैल (Intrusive igneous rocks)", "बहिर्भेदी आग्नेय शैल (Extrusive igneous rocks / बेसाल्ट)", "अवसादी शैल (Sedimentary rocks)", "कायांतरित शैल (Metamorphic rocks)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बहिर्भेदी आग्नेय शैल (Extrusive igneous rocks / बेसाल्ट)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>37. हमारे सौरमंडल में क्षुद्रग्रह (Asteroids) मुख्य रूप से किन दो ग्रहों की कक्षाओं के बीच पाए जाते हैं?</b>", options: ["बुध और शुक्र", "पृथ्वी और मंगल", "मंगल और बृहस्पति", "बृहस्पति और शनि"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) मंगल और बृहस्पति" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>38. 'विश्व का फलोद्यान' (Orchards of the world) निम्नलिखित में से किस प्रकार की वनस्पति को कहा जाता है?</b>", options: ["उष्णकटिबंधीय सदाबहार वन", "शीतोष्ण पर्णपाती वन", "भूमध्यसागरीय वनस्पति", "शंकुधारी वन (टैगा)"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भूमध्यसागरीय वनस्पति" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>39. विश्व का सबसे बड़ा नदी डेल्टा, जो गंगा और ब्रह्मपुत्र नदियों द्वारा बनाया जाता है, उसे क्या कहा जाता है और वहाँ मुख्य रूप से कौन से वृक्ष पाए जाते हैं?</b>", options: ["सुंदरबन डेल्टा - सुंदरी (मैंग्रोव) वृक्ष", "अमेज़न डेल्टा - महोगनी वृक्ष", "नील नदी डेल्टा - खजूर के वृक्ष", "मिसीसिपी डेल्टा - ओक के वृक्ष"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) सुंदरबन डेल्टा - सुंदरी (मैंग्रोव) वृक्ष" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>40. बौद्ध धर्म के प्राचीन ग्रन्थों के अनुसार, 'विनय पिटक' (Vinaya Pitaka) नामक ग्रन्थ में निम्नलिखित में से क्या संग्रहीत है?</b>", options: ["भगवान बुद्ध के पूर्व जन्मों की कथाएँ।", "बौद्ध भिक्षुओं (संघ) के लिए बनाए गए नियम और कानून।", "बौद्ध धर्म के दार्शनिक और आध्यात्मिक विचार।", "अशोक द्वारा भेजे गए बौद्ध धर्म प्रचारकों का विवरण।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) बौद्ध भिक्षुओं (संघ) के लिए बनाए गए नियम और कानून।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>41. चोल साम्राज्य के प्रशासन के संदर्भ में, 'उर' (Ur) और 'नाडू' (Nadu) शब्दों का प्रयोग किसके लिए किया जाता था?</b>", options: ["उर - ब्राह्मणों को दी गई भूमि; नाडू - व्यापारिक श्रेणियां।", "उर - किसानों की बस्तियां; नाडू - गाँवों का समूह (प्रशासनिक इकाई)।", "उर - शाही सेना का प्रमुख; नाडू - नौसेना।", "उर - मंदिर का प्रांगण; नाडू - पुजारियों का समूह।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उर - किसानों की बस्तियां; नाडू - गाँवों का समूह (प्रशासनिक इकाई)।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>42. मुग़ल स्थापत्य कला के संदर्भ में 'पित्रा-ड्यूरा' (Pietra Dura) क्या है?</b>", options: ["मुग़ल उद्यानों में बहने वाली कृत्रिम नहरें।", "उत्कीर्णित संगमरमर या बलुआ पत्थर पर रंगीन और कीमती पत्थरों को जड़कर बनाई गई सुंदर आकृतियाँ।", "ऊंचे और भव्य प्रवेश द्वार (गोपुरम) बनाने की तकनीक।", "अष्टकोणीय मकबरे बनाने की एक फ़ारसी शैली।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) उत्कीर्णित संगमरमर या बलुआ पत्थर पर रंगीन और कीमती पत्थरों को जड़कर बनाई गई सुंदर आकृतियाँ।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>43. ब्रिटिश शासन के दौरान भारत में 'महालवाड़ी व्यवस्था' (Mahalwari System) लागू की गई थी। इस भू-राजस्व व्यवस्था को तैयार करने का मुख्य श्रेय किसे दिया जाता है?</b>", options: ["लॉर्ड कॉर्नवालिस", "थॉमस मुनरो", "होल्ट मैकेंज़ी", "लॉर्ड डलहौज़ी"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) होल्ट मैकेंज़ी" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>44. 1857 के विद्रोह के कारणों पर विचार कीजिए:<br>A. ब्रिटिश सेना में भारतीय सिपाहियों के साथ वेतन और पदोन्नति में भेदभाव。<br>B. डलहौजी की 'हड़प नीति' (Doctrine of Lapse) के कारण भारतीय शासकों में असंतोष。<br>C. नए कारतूसों पर गाय और सुअर की चर्बी लगे होने का संदेह。<br>उपरोक्त में से कौन से कारण सही हैं?</b>", options: ["केवल A और B", "केवल B और C", "केवल A और C", "A, B और C तीनों"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) A, B और C तीनों" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>45. उन्नीसवीं सदी के समाज सुधारकों के संदर्भ में, 'सत्यशोधक समाज' (Satyashodhak Samaj) की स्थापना किसने की थी और इसका मुख्य उद्देश्य क्या था?</b>", options: ["स्वामी दयानंद सरस्वती - वेदों की ओर लौटने के लिए।", "राजा राममोहन राय - सती प्रथा का विरोध करने के लिए।", "ज्योतिराव फुले - जातिगत असमानता का विरोध करने और निचली जातियों के उत्थान के लिए।", "ईश्वरचंद्र विद्यासागर - विधवा पुनर्विवाह को बढ़ावा देने के लिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ज्योतिराव फुले - जातिगत असमानता का विरोध करने और निचली जातियों के उत्थान के लिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>46. ब्रिटिश भारत में 'इल्बर्ट बिल' (Ilbert Bill - 1883) को लेकर भारी विवाद क्यों उत्पन्न हुआ था?</b>", options: ["क्योंकि यह बिल भारतीयों को हथियार रखने की अनुमति देता था।", "क्योंकि इस बिल में प्रावधान था कि भारतीय न्यायाधीश भी यूरोपीय या ब्रिटिश अपराधियों के मुकदमों की सुनवाई कर सकते हैं।", "क्योंकि इस बिल ने भारतीय प्रेस पर कठोर प्रतिबंध लगा दिए थे।", "क्योंकि इस बिल ने शिक्षा का माध्यम केवल अंग्रेज़ी कर दिया था।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) क्योंकि इस बिल में प्रावधान था कि भारतीय न्यायाधीश भी यूरोपीय या ब्रिटिश अपराधियों के मुकदमों की सुनवाई कर सकते हैं।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>47. प्राचीन इतिहास के अध्ययन के लिए 'पांडुलिपियों' (Manuscripts) के संबंध में कौन सा कथन सत्य है?</b>", options: ["ये कठोर सतहों जैसे पत्थर या धातु पर उकेरी जाती थीं।", "ये प्रायः ताड़पत्रों (Palm leaves) अथवा हिमालय में उगने वाले 'भूर्ज' पेड़ की छाल पर हाथ से लिखी जाती थीं।", "ये केवल राजाओं की वंशावली को दर्शाने के लिए लिखी जाती थीं।", "पांडुलिपियों को कीड़े नहीं खाते थे, इसलिए सभी पांडुलिपियाँ आज सुरक्षित हैं।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ये प्रायः ताड़पत्रों (Palm leaves) अथवा हिमालय में उगने वाले 'भूर्ज' पेड़ की छाल पर हाथ से लिखी जाती थीं।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>48. मुग़ल प्रशासन में 'मनसबदारी प्रथा' के अंतर्गत, 'ज़ात' (Zat) और 'सवार' (Sawar) से क्या तात्पर्य था?</b>", options: ["ज़ात - भूमि का आकार; सवार - घोड़ों का रंग।", "ज़ात - मनसबदार का पद और वेतन; सवार - उसके द्वारा रखे जाने वाले घुड़सवारों की संख्या।", "ज़ात - पैदल सेना; सवार - तोपखाना।", "ज़ात - कृषि कर; सवार - व्यापारिक कर।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ज़ात - मनसबदार का पद और वेतन; सवार - उसके द्वारा रखे जाने वाले घुड़सवारों की संख्या।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>49. 1930 में महात्मा गांधी द्वारा किए गए 'दांडी मार्च' (नमक सत्याग्रह) का मुख्य कारण क्या था?</b>", options: ["अंग्रेजों द्वारा खादी वस्त्रों पर भारी कर लगाना।", "ब्रिटिश सरकार द्वारा नमक बनाने और बेचने पर एकाधिकार (Monopoly) स्थापित करना और उस पर भारी कर लगाना।", "किसानों से लगान वसूलने की क्रूर नीतियां।", "जलियांवाला बाग हत्याकांड का विरोध।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ब्रिटिश सरकार द्वारा नमक बनाने और बेचने पर एकाधिकार (Monopoly) स्थापित करना और उस पर भारी कर लगाना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>50. \"स्त्री-पुरुष तुलना\" नामक प्रसिद्ध पुस्तक किसने लिखी थी, जिसमें पुरुषों और महिलाओं के बीच मौजूद सामाजिक असमानताओं की तीव्र आलोचना की गई थी?</b>", options: ["पंडिता रमाबाई", "ताराबाई शिंदे", "बेगम रुकैया सखावत हुसैन", "सावित्रीबाई फुले"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ताराबाई शिंदे" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>51. भारतीय संविधान की प्रस्तावना में 'धर्मनिरपेक्ष' (Secular) और 'समाजवादी' (Socialist) शब्द किस संविधान संशोधन के द्वारा जोड़े गए थे?</b>", options: ["44वें संविधान संशोधन", "73वें संविधान संशोधन", "42वें संविधान संशोधन (1976)", "86वें संविधान संशोधन"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) 42वें संविधान संशोधन (1976)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>52. भारतीय संविधान के 'अनुच्छेद 21' (Article 21) के तहत 'जीवन के अधिकार' (Right to Life) में सर्वोच्च न्यायालय द्वारा निम्नलिखित में से किस अधिकार को भी शामिल माना गया है?</b>", options: ["स्वच्छ पेयजल और स्वास्थ्य का अधिकार।", "अपनी पसंद का व्यवसाय चुनने का अधिकार।", "संपत्ति खरीदने का अधिकार।", "देश में कहीं भी स्वतंत्र रूप से घूमने का अधिकार।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) स्वच्छ पेयजल और स्वास्थ्य का अधिकार।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>53. यदि किसी दूरस्थ गांव के गरीब मजदूरों के मौलिक अधिकारों का हनन हो रहा है और वे स्वयं न्यायालय जाने में सक्षम नहीं हैं, तो कोई अन्य व्यक्ति या संस्था उनकी ओर से न्यायालय में क्या दायर कर सकती है?</b>", options: ["बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus)", "जनहित याचिका (Public Interest Litigation - PIL)", "एफ.आई.आर (FIR)", "अध्यादेश (Ordinance)"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) जनहित याचिका (Public Interest Litigation - PIL)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>54. 'पंचायती राज' व्यवस्था के अंतर्गत प्रशासन के तीन स्तर होते हैं। इन स्तरों का सही क्रम (निचले स्तर से ऊपरी स्तर की ओर) क्या है?</b>", options: ["ग्राम पंचायत $\\rightarrow$ जिला परिषद $\\rightarrow$ पंचायत समिति (जनपद पंचायत)", "पंचायत समिति $\\rightarrow$ ग्राम पंचायत $\\rightarrow$ जिला परिषद", "ग्राम पंचायत $\\rightarrow$ पंचायत समिति (जनपद पंचायत) $\\rightarrow$ जिला परिषद", "जिला परिषद $\\rightarrow$ ग्राम पंचायत $\\rightarrow$ पंचायत समिति"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ग्राम पंचायत $\\rightarrow$ पंचायत समिति (जनपद पंचायत) $\\rightarrow$ जिला परिषद" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>55. लोकतंत्र में 'मीडिया' (संचार माध्यम) की भूमिका के संदर्भ में, \"एजेंडा तय करना\" (Setting the Agenda) का क्या अर्थ है?</b>", options: ["मीडिया द्वारा सरकार के पक्ष में विज्ञापन छापना।", "मीडिया द्वारा यह तय करना कि किन खबरों और मुद्दों पर जनता का ध्यान केंद्रित किया जाना चाहिए।", "मीडिया द्वारा चुनाव की तारीखें घोषित करना।", "मीडिया का केवल मनोरंजन के साधन के रूप में कार्य करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) मीडिया द्वारा यह तय करना कि किन खबरों और मुद्दों पर जनता का ध्यान केंद्रित किया जाना चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>56. भारतीय समाज में हाशियाकरण (Marginalization) के संदर्भ में 'आदिवासियों' को प्रायः रूढ़िबद्ध (Stereotype) छवियों में प्रस्तुत किया जाता है। निम्नलिखित में से कौन सी छवि इसी रूढ़िबद्धता का उदाहरण है?</b>", options: ["आदिवासियों को हमेशा आधुनिक और तकनीकी रूप से उन्नत दिखाना।", "आदिवासियों को हमेशा रंग-बिरंगे कपड़े पहने, सिर पर मुकुट लगाए और नाचते-गाते हुए दिखाना।", "आदिवासियों को कुशल प्रशासक और राजनेता के रूप में चित्रित करना।", "आदिवासियों को केवल बड़े कारखानों के मालिक के रूप में दिखाना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) आदिवासियों को हमेशा रंग-बिरंगे कपड़े पहने, सिर पर मुकुट लगाए और नाचते-गाते हुए दिखाना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>57. भारत की आपराधिक न्याय प्रणाली (Criminal Justice System) में 'प्रथम सूचना रिपोर्ट' (FIR) किसके द्वारा दर्ज की जाती है?</b>", options: ["जिला न्यायाधीश (District Judge) द्वारा", "सरकारी वकील (Public Prosecutor) द्वारा", "पुलिस (Police) द्वारा", "ग्राम पंचायत के सरपंच द्वारा"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) पुलिस (Police) द्वारा" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>58. भारतीय 'धर्मनिरपेक्षता' (Secularism) अमेरिका की धर्मनिरपेक्षता से किस प्रकार भिन्न है?</b>", options: ["भारत में राज्य और धर्म के बीच पूर्ण और सख्त अलगाव है, जबकि अमेरिका में नहीं।", "भारतीय राज्य किसी भी धार्मिक मामले में कभी हस्तक्षेप नहीं कर सकता।", "भारतीय संविधान राज्य को 'सैद्धांतिक दूरी' (Principled Distance) बनाए रखते हुए धार्मिक मामलों में हस्तक्षेप करने की अनुमति देता है (जैसे छुआछूत का उन्मूलन)।", "भारत में केवल बहुसंख्यक धर्म को ही मान्यता प्राप्त है।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) भारतीय संविधान राज्य को 'सैद्धांतिक दूरी' (Principled Distance) बनाए रखते हुए धार्मिक मामलों में हस्तक्षेप करने की अनुमति देता है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>59. जब किसी एक राजनीतिक दल को लोकसभा चुनावों में स्पष्ट बहुमत (Clear Majority) प्राप्त नहीं होता है, तो कई दल मिलकर सरकार बनाते हैं। इस प्रकार की सरकार को क्या कहा जाता है?</b>", options: ["निरंकुश सरकार", "गठबंधन सरकार (Coalition Government)", "तानाशाही", "अल्पमत सरकार"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) गठबंधन सरकार (Coalition Government)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>60. संयुक्त राज्य अमेरिका में 1955 में 'नागरिक अधिकार आंदोलन' (Civil Rights Movement) की शुरुआत किस अफ्रीकी-अमेरिकी महिला के उस साहसिक कदम से हुई थी, जब उसने एक श्वेत व्यक्ति के लिए बस में अपनी सीट छोड़ने से मना कर दिया था?</b>", options: ["हेलेन केलर", "रोज़ा पार्क्स (Rosa Parks)", "माया एंजेलो", "हैरियट टूबमैन"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) रोज़ा पार्क्स (Rosa Parks)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>61. राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा (NCF 2005) के अनुसार, सामाजिक विज्ञान शिक्षण का मुख्य उद्देश्य क्या होना चाहिए?</b>", options: ["छात्रों को इतिहास की सभी तिथियां और युद्धों के वर्ष रटवाना।", "समाज के यथास्थिति (Status quo) को बनाए रखने के लिए आज्ञाकारी नागरिक तैयार करना।", "छात्रों में समाज के प्रति आलोचनात्मक समझ (Critical understanding) और लोकतांत्रिक मूल्यों का विकास करना।", "छात्रों को केवल देशभक्ति के गीत याद करवाना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) छात्रों में समाज के प्रति आलोचनात्मक समझ (Critical understanding) और लोकतांत्रिक मूल्यों का विकास करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>62. सामाजिक विज्ञान की कक्षा में 'रचनावादी दृष्टिकोण' (Constructivist Approach) का उपयोग करते समय, शिक्षक को शिक्षार्थियों को किस रूप में देखना चाहिए?</b>", options: ["शिक्षक द्वारा दी गई सूचनाओं को चुपचाप ग्रहण करने वाले खाली बर्तन के रूप में।", "अपनी पूर्व-समझ और अनुभवों के आधार पर ज्ञान का सक्रिय निर्माण करने वाले अन्वेषक के रूप में।", "पाठ्यपुस्तक के तथ्यों को हूबहू याद करके परीक्षा में लिखने वाले छात्रों के रूप में।", "ऐसे विद्यार्थियों के रूप में जो कभी सवाल नहीं पूछते।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) अपनी पूर्व-समझ और अनुभवों के आधार पर ज्ञान का सक्रिय निर्माण करने वाले अन्वेषक के रूप में।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>63. सामाजिक विज्ञान के मूल्यांकन में 'रचनात्मक आकलन' (Formative Assessment) का प्राथमिक उद्देश्य क्या है?</b>", options: ["वर्ष के अंत में छात्रों को पास या फेल घोषित करना।", "छात्रों के बीच प्रतिस्पर्धा को बढ़ाना और उन्हें रैंक देना।", "शिक्षण-अधिगम प्रक्रिया के दौरान छात्रों की प्रगति को समझना और सुधारात्मक प्रतिक्रिया (Feedback) देना।", "केवल यह जाँचना कि छात्र कितना अच्छा रट सकते हैं।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) शिक्षण-अधिगम प्रक्रिया के दौरान छात्रों की प्रगति को समझना और सुधारात्मक प्रतिक्रिया (Feedback) देना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>64. यदि एक सामाजिक विज्ञान का शिक्षक कक्षा में 'विवादास्पद सामाजिक मुद्दों' (जैसे आरक्षण या धार्मिक संघर्ष) पर चर्चा कराना चाहता है, तो उसे क्या करना चाहिए?</b>", options: ["ऐसे विषयों को पूरी तरह से नजरअंदाज कर देना चाहिए क्योंकि इससे कक्षा का माहौल खराब हो सकता है।", "केवल अपने स्वयं के व्यक्तिगत विचारों को सही मानकर छात्रों पर थोप देना चाहिए।", "छात्रों को सुरक्षित और सम्मानजनक माहौल में विभिन्न दृष्टिकोणों को सुनने और समालोचनात्मक विश्लेषण करने का अवसर देना चाहिए।", "इन विषयों को उच्च कक्षाओं के लिए छोड़ देना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) छात्रों को सुरक्षित और सम्मानजनक माहौल में विभिन्न दृष्टिकोणों को सुनने और समालोचनात्मक विश्लेषण करने का अवसर देना चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>65. इतिहास शिक्षण में 'प्राथमिक स्रोतों' (Primary Sources) के उपयोग का एक उत्कृष्ट उदाहरण निम्नलिखित में से कौन सा है?</b>", options: ["एनसीईआरटी (NCERT) की कक्षा 8 की इतिहास की पाठ्यपुस्तक।", "मोहनजोदड़ो की खुदाई पर एक आधुनिक इतिहासकार द्वारा लिखी गई आलोचनात्मक पुस्तक।", "सम्राट अशोक का सारनाथ स्तंभ या महात्मा गांधी द्वारा लिखा गया एक मूल पत्र।", "पानीपत के युद्ध पर बनी एक हालिया बॉलीवुड फिल्म।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) सम्राट अशोक का सारनाथ स्तंभ या महात्मा गांधी द्वारा लिखा गया एक मूल पत्र।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>66. कक्षा में 'भूमिका निर्वाह' (Role Play) पद्धति का उपयोग सामाजिक विज्ञान में क्यों अत्यधिक प्रभावी माना जाता है?</b>", options: ["क्योंकि यह कक्षा को केवल एक थिएटर में बदल देता है जिससे पढ़ाई का तनाव कम होता है।", "क्योंकि यह छात्रों को ऐतिहासिक घटनाओं और सामाजिक स्थितियों के साथ 'सहानुभूति' (Empathy) और 'सक्रिय जुड़ाव' विकसित करने में मदद करता है।", "क्योंकि इससे शिक्षक को कक्षा में कुछ भी नहीं पढ़ाना पड़ता।", "क्योंकि यह केवल उन छात्रों के लिए उपयोगी है जो अभिनेता बनना चाहते हैं।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) क्योंकि यह छात्रों को ऐतिहासिक घटनाओं और सामाजिक स्थितियों के साथ 'सहानुभूति' (Empathy) और 'सक्रिय जुड़ाव' विकसित करने में मदद करता है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>67. एक समावेशी सामाजिक विज्ञान की कक्षा में (जहाँ विभिन्न अक्षमताओं वाले बच्चे भी हैं), एक शिक्षक को क्या करना चाहिए?</b>", options: ["सभी बच्चों के लिए एक ही प्रकार की कठोर शिक्षण विधि का प्रयोग करना चाहिए।", "विशेष आवश्यकता वाले बच्चों को कक्षा के पीछे बैठा देना चाहिए।", "शिक्षण सामग्री और विधियों में विविधता लानी चाहिए (जैसे ब्रेल लिपि, ऑडियो क्लिप्स, और बड़े प्रिंट वाले नक्शे)।", "विशेष बच्चों के लिए पाठ्यक्रम को पूरी तरह से हटा देना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) शिक्षण सामग्री और विधियों में विविधता लानी चाहिए (जैसे ब्रेल लिपि, ऑडियो क्लिप्स, और बड़े प्रिंट वाले नक्शे)।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>68. छात्रों में 'समालोचनात्मक चिंतन' (Critical Thinking) विकसित करने के लिए सामाजिक विज्ञान के शिक्षक को किस प्रकार के प्रश्न पूछने चाहिए?</b>", options: ["बंद अंत वाले प्रश्न (Closed-ended questions) जिनका उत्तर केवल 'हाँ' या 'नहीं' हो।", "ऐसे प्रश्न जो केवल पाठ्यपुस्तक के तथ्यों को याद करने (Recall) की मांग करते हों।", "खुले अंत वाले प्रश्न (Open-ended questions) जो छात्रों को विश्लेषण करने, तर्क देने और अपनी राय बनाने के लिए प्रेरित करते हों।", "बहुविकल्पीय प्रश्न जिनमें केवल एक ही सही उत्तर हो।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) खुले अंत वाले प्रश्न (Open-ended questions) जो छात्रों को विश्लेषण करने, तर्क देने और अपनी राय बनाने के लिए प्रेरित करते हों।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>69. भूगोल पढ़ाते समय 'क्षेत्र भ्रमण' (Field Trip) का आयोजन करने का सबसे महत्वपूर्ण शैक्षणिक उद्देश्य क्या है?</b>", options: ["स्कूल की नीरस दिनचर्या से शिक्षकों और छात्रों को छुट्टी देना।", "कक्षा में सीखी गई सैद्धांतिक अवधारणाओं को वास्तविक दुनिया (मूर्त रूप) से जोड़ना और प्रत्यक्ष अनुभव प्रदान करना।", "छात्रों के माता-पिता से अतिरिक्त धन इकट्ठा करना।", "छात्रों के शारीरिक स्वास्थ्य में सुधार करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) कक्षा में सीखी गई सैद्धांतिक अवधारणाओं को वास्तविक दुनिया (मूर्त रूप) से जोड़ना और प्रत्यक्ष अनुभव प्रदान करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>70. इतिहास की कक्षा में 'समय-रेखा' (Timeline) का उपयोग मुख्य रूप से किस लिए किया जाता है?</b>", options: ["स्थानों की भौगोलिक दूरी मापने के लिए।", "ऐतिहासिक घटनाओं के बीच 'कालक्रमिक संबंध' (Chronological relationship) और उनके अनुक्रम को समझने के लिए।", "विभिन्न राजाओं की आय की गणना करने के लिए।", "छात्रों को चित्रकला सिखाने के लिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) ऐतिहासिक घटनाओं के बीच 'कालक्रमिक संबंध' (Chronological relationship) और उनके अनुक्रम को समझने के लिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>71. \"रूढ़िबद्ध धारणाओं\" (Stereotypes) और \"पूर्वाग्रहों\" (Prejudices) के विषय को पढ़ाते समय शिक्षक को कक्षा में क्या प्रयास करना चाहिए?</b>", options: ["समाज में मौजूद पूर्वाग्रहों को सही ठहराना चाहिए।", "छात्रों के दैनिक जीवन के ठोस उदाहरणों के माध्यम से इन धारणाओं पर सवाल उठाने और आलोचनात्मक चर्चा करने के लिए प्रेरित करना चाहिए।", "केवल पाठ्यपुस्तक की परिभाषा लिखाकर पाठ खत्म कर देना चाहिए।", "लड़कों और लड़कियों को अलग-अलग बैठाकर उन्हें उनकी परंपरागत भूमिकाएं समझानी चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्रों के दैनिक जीवन के ठोस उदाहरणों के माध्यम से इन धारणाओं पर सवाल उठाने और आलोचनात्मक चर्चा करने के लिए प्रेरित करना चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>72. सामाजिक विज्ञान की पाठ्यपुस्तकों में हाल के वर्षों में 'हाशियाकृत समुदायों' (Marginalized communities) और 'उप-आश्रित' (Subaltern) वर्गों के दृष्टिकोणों को शामिल करने का मुख्य कारण क्या है?</b>", options: ["क्योंकि इतिहास केवल महान राजाओं और विजेताओं की कहानी नहीं है, बल्कि आम लोगों और हाशिए के वर्गों के जीवन का भी बहुलवादी प्रतिनिधित्व होना चाहिए।", "पाठ्यपुस्तक को बहुत अधिक मोटा और भारी बनाने के लिए।", "केवल राजनीतिक दबाव को शांत करने के लिए।", "ताकि उच्च वर्गों के इतिहास को पूरी तरह से मिटाया जा सके।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) क्योंकि इतिहास केवल महान राजाओं और विजेताओं की कहानी नहीं है, बल्कि आम लोगों और हाशिए के वर्गों के जीवन का भी बहुलवादी प्रतिनिधित्व होना चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>73. मूल्यांकन उपकरण के रूप में 'पोर्टफोलियो' (Portfolio) का उपयोग सामाजिक विज्ञान में क्या दर्शाता है?</b>", options: ["एक छात्र द्वारा एक वर्ष के दौरान किए गए विभिन्न कार्यों और उसकी क्रमिक प्रगति का एक व्यवस्थित संग्रह।", "केवल अंतिम वार्षिक परीक्षा के अंकों का एक चार्ट।", "शिक्षक द्वारा तैयार की गई उपस्थिति पंजिका।", "छात्र के स्वास्थ्य और मेडिकल रिकॉर्ड का ब्यौरा।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) एक छात्र द्वारा एक वर्ष के दौरान किए गए विभिन्न कार्यों और उसकी क्रमिक प्रगति का एक व्यवस्थित संग्रह।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>74. 'नैदानिक परीक्षण' (Diagnostic Testing) के बाद सामाजिक विज्ञान के शिक्षक का अगला और सबसे महत्वपूर्ण कदम क्या होना चाहिए?</b>", options: ["कमजोर छात्रों को कक्षा से बाहर निकाल देना।", "छात्रों के माता-पिता को स्कूल बुलाकर डांटना।", "चिन्हित की गई सीखने की कमियों को दूर करने के लिए 'उपचारात्मक शिक्षण' (Remedial Teaching) की योजना बनाना।", "परीक्षण के परिणामों को पूरी तरह अनदेखा करके नया पाठ शुरू करना।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) चिन्हित की गई सीखने की कमियों को दूर करने के लिए 'उपचारात्मक शिक्षण' (Remedial Teaching) की योजना बनाना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>75. \"इतिहास का निर्माण विभिन्न स्रोतों की व्याख्या पर निर्भर करता है।\" इस तथ्य को कक्षा में सिद्ध करने के लिए शिक्षक को क्या करना चाहिए?</b>", options: ["छात्रों को केवल एक ही लेखक की किताब रटने को कहना चाहिए।", "एक ही ऐतिहासिक घटना के विभिन्न और परस्पर विरोधी वृत्तांतों (जैसे ब्रिटिश और भारतीय दृष्टिकोण) को कक्षा में प्रस्तुत करके छात्रों से विश्लेषण करवाना चाहिए।", "छात्रों को बताना चाहिए कि इतिहास कभी नहीं बदलता।", "इतिहास के स्रोतों को अप्रसांगिक मानकर छोड़ देना चाहिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) एक ही ऐतिहासिक घटना के विभिन्न और परस्पर विरोधी वृत्तांतों को कक्षा में प्रस्तुत करके छात्रों से विश्लेषण करवाना चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>76. 'परियोजना कार्य' (Project Work) के माध्यम से अधिगम को बढ़ावा देने में कौन सी चुनौती सबसे आम है जिसका सामना शिक्षकों को करना पड़ता है?</b>", options: ["छात्रों में अत्यधिक प्रतिस्पर्धा का जन्म होना।", "छात्रों द्वारा स्वयं खोज करने के बजाय इंटरनेट से सामग्री की 'हूबहू नकल' (Copy-Paste) करना।", "छात्रों का परियोजना कार्य में बिल्कुल भी रुचि न लेना।", "परियोजना कार्य का हमेशा पाठ्यचर्या से बाहर होना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्रों द्वारा स्वयं खोज करने के बजाय इंटरनेट से सामग्री की 'हूबहू नकल' (Copy-Paste) करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>77. सामाजिक विज्ञान में 'संकल्पना मानचित्र' (Concept Map) का उपयोग किस उद्देश्य से किया जाता है?</b>", options: ["किसी भौगोलिक क्षेत्र की सीमाओं को मापने के लिए।", "विभिन्न विचारों और अवधारणाओं के बीच पदानुक्रम और अर्थपूर्ण संबंधों (Relationships) को दृश्य रूप में प्रस्तुत करने के लिए।", "केवल तथ्यों को रटने के लिए।", "छात्रों के परीक्षा परिणाम दर्शाने के लिए।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) विभिन्न विचारों और अवधारणाओं के बीच पदानुक्रम और अर्थपूर्ण संबंधों (Relationships) को दृश्य रूप में प्रस्तुत करने के लिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>78. ब्लूम के वर्गीकरण (Bloom's Taxonomy) के अनुसार, जब कोई छात्र सामाजिक विज्ञान में दी गई सूचनाओं के आधार पर एक 'नई योजना' या 'नया मॉडल' तैयार करता है, तो वह किस संज्ञानात्मक स्तर का प्रदर्शन कर रहा है?</b>", options: ["स्मरण (Remembering)", "समझ (Understanding)", "अनुप्रयोग (Applying)", "सृजन / संश्लेषण (Creating / Synthesis)"], correct: [3], explanation: "उत्तर: (4) सृजन / संश्लेषण (Creating / Synthesis)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>79. नागरिक शास्त्र (Civics) को 'सामाजिक और राजनीतिक जीवन' (Social and Political Life) के रूप में नया नाम देने के पीछे NCF 2005 का क्या मुख्य तर्क था?</b>", options: ["नागरिक शास्त्र शब्द ब्रिटिश औपनिवेशिक काल की वफादारी को दर्शाता था, जबकि नया नाम वास्तविक जीवन की गतिशीलता और लोकतांत्रिक भागीदारी पर जोर देता है।", "पुराने नाम का उच्चारण करना कठिन था।", "नागरिक शास्त्र में केवल राजाओं का वर्णन होता था।", "छात्रों के लिए पुरानी पुस्तकें बहुत सस्ती हो गई थीं।"], correct: [0], explanation: "उत्तर: (1) नागरिक शास्त्र शब्द ब्रिटिश औपनिवेशिक काल की वफादारी को दर्शाता था, जबकि नया नाम वास्तविक जीवन की गतिशीलता और लोकतांत्रिक भागीदारी पर जोर देता है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>80. एक सामाजिक विज्ञान शिक्षक की भूमिका को आधुनिक शिक्षाशास्त्र में किस रूप में सबसे अच्छी तरह से परिभाषित किया गया है?</b>", options: ["सूचनाओं को रटवाने वाले एक 'तानाशाह' के रूप में।", "केवल पाठ्यपुस्तक को पढ़ने वाले 'वाचक' के रूप में।", "छात्रों के ज्ञान निर्माण की प्रक्रिया में एक 'सुगमकर्ता' (Facilitator) और सह-अन्वेषक के रूप में।", "कक्षा में पूर्ण शांति बनाए रखने वाले 'पुलिसकर्मी' के रूप में।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) छात्रों के ज्ञान निर्माण की प्रक्रिया में एक 'सुगमकर्ता' (Facilitator) और सह-अन्वेषक के रूप में।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>81. यदि आप कक्षा में 'वनों की कटाई' (Deforestation) के प्रभावों पर चर्चा कर रहे हैं, तो कौन सी गतिविधि शिक्षार्थियों में सबसे अधिक 'संवेदनशीलता' उत्पन्न करेगी?</b>", options: ["ब्लैकबोर्ड पर वनों की कटाई के कारण लिखवाना।", "छात्रों को किसी स्थानीय वन क्षेत्र या पार्क में ले जाकर पर्यावरण में आए बदलावों और स्थानीय लोगों के जीवन पर पड़े प्रभाव की कहानी सुनाना/दिखाना।", "100 पन्नों का एक लेख पढ़ने के लिए घर देना।", "केवल पेड़ों के प्रकारों को याद करने के लिए कहना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्रों को किसी स्थानीय वन क्षेत्र या पार्क में ले जाकर पर्यावरण में आए बदलावों और स्थानीय लोगों के जीवन पर पड़े प्रभाव की कहानी सुनाना/दिखाना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>82. एक शिक्षिका बच्चों से पूछती है, \"यदि आप 1857 के सिपाही होते, तो क्या आप विद्रोह में शामिल होते? अपने उत्तर का कारण बताएँ।\" यह प्रश्न किस प्रकार का है?</b>", options: ["वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective Question)", "सहानुभूति और कल्पनाशीलता पर आधारित प्रश्न (Empathetic and Imaginative Question)", "केवल स्मृति परीक्षण का प्रश्न", "बंद अंत वाला प्रश्न"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) सहानुभूति और कल्पनाशीलता पर आधारित प्रश्न (Empathetic and Imaginative Question)" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>83. निम्नलिखित में से कौन सा कथन 'जेंडर' (Gender) और 'लिंग' (Sex) के बीच के अंतर को सही ढंग से स्पष्ट करता है?</b>", options: ["दोनों शब्द एक ही हैं और इनका कोई अलग अर्थ नहीं है।", "'लिंग' जैविक और शारीरिक भिन्नता को दर्शाता है, जबकि 'जेंडर' समाज द्वारा निर्मित भूमिकाओं और अपेक्षाओं (Social construct) को दर्शाता है।", "'जेंडर' जैविक है, जबकि 'लिंग' सामाजिक है।", "'जेंडर' का अर्थ केवल महिलाओं से है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) 'लिंग' जैविक और शारीरिक भिन्नता को दर्शाता है, जबकि 'जेंडर' समाज द्वारा निर्मित भूमिकाओं और अपेक्षाओं (Social construct) को दर्शाता है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>84. भूगोल में 'ग्लोब' का उपयोग करके कक्षा में कौन सी अवधारणा को सबसे बेहतरीन तरीके से समझाया जा सकता है?</b>", options: ["एक गांव का विस्तृत सड़क मानचित्र।", "दिन और रात का होना (पृथ्वी का घूर्णन) तथा अक्षांश और देशांतर रेखाओं की वास्तविक स्थिति।", "किसी विशेष राज्य की राजनीतिक सीमाएँ।", "किसी क्षेत्र का वायुदाब।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) दिन और रात का होना (पृथ्वी का घूर्णन) तथा अक्षांश और देशांतर रेखाओं की वास्तविक स्थिति।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>85. भारतीय इतिहास पढ़ाते समय 'सांप्रदायिकता' (Communalism) के मुद्दे से निपटने का सबसे अच्छा शैक्षणिक तरीका क्या है?</b>", options: ["इस विषय पर बात करने से पूरी तरह बचना चाहिए।", "किसी एक धर्म के पक्ष में खुलकर बोलना चाहिए।", "ऐतिहासिक तथ्यों का वस्तुनिष्ठ और बहुलवादी (Pluralistic) तरीके से विश्लेषण करना और छात्रों को तार्किक संवाद के लिए प्रेरित करना।", "छात्रों को आपस में बहस करके लड़ने देना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) ऐतिहासिक तथ्यों का वस्तुनिष्ठ और बहुलवादी (Pluralistic) तरीके से विश्लेषण करना और छात्रों को तार्किक संवाद के लिए प्रेरित करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>86. सामाजिक विज्ञान की कक्षा में 'समाचार पत्रों' (Newspapers) का उपयोग करने का मुख्य लाभ क्या है?</b>", options: ["यह छात्रों को व्याकरण के नियम सिखाता।", "यह पाठ्यपुस्तकीय ज्ञान को 'समकालीन घटनाओं' (Current Events) और वास्तविक दुनिया से जोड़ने में मदद करता है।", "यह स्कूल के पुस्तकालय का बजट कम करता है।", "यह छात्रों को खाली समय बिताने में मदद करता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) यह पाठ्यपुस्तकीय ज्ञान को 'समकालीन घटनाओं' (Current Events) और वास्तविक दुनिया से जोड़ने में मदद करता है।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>87. लोकतंत्र में 'विपक्ष' (Opposition) की भूमिका क्या होती है? कक्षा में इस अवधारणा को स्पष्ट करने के लिए कौन सा उदाहरण सबसे उपयुक्त है?</b>", options: ["विपक्ष का काम केवल संसद में शोर मचाना है।", "सरकार की नीतियों और कार्यों की समालोचनात्मक जांच करना, कमियों को उजागर करना और जवाबदेही सुनिश्चित करना।", "सरकार के सभी फैसलों पर आँख मूंदकर हस्ताक्षर करना।", "चुनाव के बाद संसद छोड़ देना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) सरकार की नीतियों और कार्यों की समालोचनात्मक जांच करना, कमियों को उजागर करना और जवाबदेही सुनिश्चित करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>88. यदि एक छात्र कक्षा में कहता है कि \"गरीब लोग इसलिए गरीब हैं क्योंकि वे काम नहीं करना चाहते\", तो एक सामाजिक विज्ञान शिक्षक के रूप में आपकी क्या प्रतिक्रिया होनी चाहिए?</b>", options: ["छात्र की बात से तुरंत सहमत हो जाना चाहिए।", "छात्र को चुप कराकर कक्षा से बाहर भेज देना चाहिए।", "गरीबी के संरचनात्मक और संस्थागत कारणों (जैसे अवसरों की कमी, असमानता, संसाधनों का अभाव) पर कक्षा में गहरी चर्चा आयोजित करनी चाहिए।", "इस विषय को परीक्षा के पाठ्यक्रम से बाहर मानकर छोड़ देना चाहिए।"], correct: [2], explanation: "उत्तर: (3) गरीबी के संरचनात्मक और संस्थागत कारणों पर कक्षा में गहरी चर्चा आयोजित करनी चाहिए।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>89. भारत में 'विविधता' (Diversity) को एक ताकत के रूप में देखा जाता है। निम्नलिखित में से कौन सी गतिविधि कक्षा में विविधता के प्रति सम्मान को बढ़ावा देगी?</b>", options: ["सभी छात्रों को केवल एक ही भाषा बोलने के लिए बाध्य करना।", "छात्रों को अपने परिवारों के विभिन्न त्योहारों, भोजन और रीति-रिवाजों को कक्षा में साझा करने के लिए आमंत्रित करना।", "एक विशेष संस्कृति को सबसे महान घोषित करना।", "विविधता को एक समस्या के रूप में प्रस्तुत करना।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) छात्रों को अपने परिवारों के विभिन्न त्योहारों, भोजन और रीति-रिवाजों को कक्षा में साझा करने के लिए आमंत्रित करना।" }, { subject: "सामाजिक अध्ययन", q: "<b>90. सामाजिक विज्ञान शिक्षण में 'मूल्यांकन' (Evaluation) केवल छात्रों का ही नहीं होता, बल्कि यह:</b>", options: ["स्कूल की इमारत का भी मूल्यांकन करता है।", "शिक्षक की शिक्षण विधियों और पाठ्यचर्या की प्रभावशीलता का भी मूल्यांकन करता है, जिससे शिक्षण में सुधार किया जा सके।", "केवल माता-पिता की आय का मूल्यांकन करता है।", "केवल यह तय करता है कि कौन सा छात्र सबसे सुंदर लिखता है।"], correct: [1], explanation: "उत्तर: (2) शिक्षक की शिक्षण विधियों और पाठ्यचर्या की प्रभावशीलता का भी मूल्यांकन करता है, जिससे शिक्षण में सुधार किया जा सके।" } ]; // Added missing function to prevent execution errors function generateDummyQuestions(subject, startQ, count) { const qs = []; for (let i = 0; i < count; i++) { qs.push({ subject: subject, q: `<b>${startQ + i}. हा ${subject} चा सराव प्रश्न आहे.</b>`, options: ["पर्याय 1", "पर्याय 2", "पर्याय 3", "पर्याय 4"], correct: [0], explanation: "हा डमी प्रश्न आहे. (तुमचे स्वतःचे प्रश्न Arrays मध्ये टाका)" }); } return qs; } // Function to generate dynamic Language 1 & Language 2 arrays with exact question numbers function getLangData(langValue, level) { if (langValue === 'marathi' && level === 1) return real_Marathi_L1; if (langValue === 'marathi' && level === 2) return real_Marathi_L2; if (langValue === 'hindi' && level === 1) return real_Hindi_L1; if (langValue === 'hindi' && level === 2) return real_Hindi_L2; if (langValue === 'english' && level === 1) return real_English_L1; if (langValue === 'english' && level === 2) return real_English_L2; // Use the newly defined function return generateDummyQuestions(`${langValue} (L${level})`, level === 1 ? 91 : 121, 5); } // Active Quiz Data let quizData = []; // ============================================= // 🧠 STATE MANAGEMENT & LOGIC // ============================================= let state = { current: 0, score: 0, answers: [], reviews: [], visited: [], mode: 'practice', timeLeft: CONFIG.totalTime, timer: null, saveTimer: null, theme: 'light', started: false, finished: false }; const domCache = {}; const $ = (sel) => domCache[sel] || (domCache[sel] = document.querySelector(sel)); const $$ = (sel) => document.querySelectorAll(sel); let sharedAudioCtx = null; function playSound(isCorrect) { try { if (!sharedAudioCtx) sharedAudioCtx = new (window.AudioContext || window.webkitAudioContext)(); const audioCtx = sharedAudioCtx; const osc = audioCtx.createOscillator(); const gain = audioCtx.createGain(); osc.connect(gain); gain.connect(audioCtx.destination); if (isCorrect) { osc.frequency.setValueAtTime(880, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sine'; gain.gain.setValueAtTime(0.1, audioCtx.currentTime); } else { osc.frequency.setValueAtTime(220, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sawtooth'; gain.gain.setValueAtTime(0.05, audioCtx.currentTime); } osc.start(); osc.stop(audioCtx.currentTime + 0.1); } catch (e) { console.warn("Audio Context Error", e); } } function initTheme() { try { state.theme = localStorage.getItem('theme') || 'light'; } catch(e) { state.theme = 'light'; } if (state.theme === 'dark') { document.documentElement.setAttribute('data-theme', 'dark'); $('#sun-icon').classList.remove('hidden'); $('#moon-icon').classList.add('hidden'); } $('#theme-toggle').onclick = toggleTheme; } function toggleTheme() { state.theme = state.theme === 'light' ? 'dark' : 'light'; document.documentElement.setAttribute('data-theme', state.theme); try { localStorage.setItem('theme', state.theme); } catch(e) {} $('#sun-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'light'); $('#moon-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'dark'); } function formatTime(seconds) { const m = Math.floor(seconds / 60).toString().padStart(2, '0'); const s = (seconds % 60).toString().padStart(2, '0'); return `${m}:${s}`; } function startTimer() { if (state.timer) clearInterval(state.timer); state.timer = setInterval(() => { state.timeLeft--; $('#timer-display').innerHTML = formatTime(state.timeLeft); if (state.timeLeft <= CONFIG.warnTime) $('#timer-container').classList.add('timer-warning'); else $('#timer-container').classList.remove('timer-warning'); if (state.timeLeft <= 0) { clearInterval(state.timer); showResult(); } }, 1000); } function togglePaperOptions() { const selected = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; $('#paper1-options').classList.toggle('hidden', selected !== '1'); $('#paper2-options').classList.toggle('hidden', selected !== '2'); } function showModal(title, text, type, callback) { const modal = $('#custom-modal'); $('#modal-title').innerHTML = title; $('#modal-text').innerHTML = text; const actions = $('#modal-actions'); actions.innerHTML = ''; if (type === 'alert') { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'px-5 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btn.innerHTML = 'ठीक आहे'; btn.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(); }; actions.appendChild(btn); } else if (type === 'confirm') { const btnNo = document.createElement('button'); btnNo.className = 'px-4 py-2 bg-gray-100 text-gray-800 rounded-xl font-semibold hover:bg-gray-200 transition border border-gray-300'; btnNo.innerHTML = 'नवीन सुरू करा'; btnNo.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(false); }; const btnYes = document.createElement('button'); btnYes.className = 'px-4 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btnYes.innerHTML = 'पुन्हा सुरू करा'; btnYes.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(true); }; actions.appendChild(btnNo); actions.appendChild(btnYes); } modal.classList.remove('hidden'); } function startQuiz() { state.mode = document.querySelector('input[name="mode"]:checked').value; $('#mode-badge').innerHTML = state.mode === 'practice' ? 'प्रॅक्टिस मोड' : 'टेस्ट मोड'; const selectedPaper = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; if (selectedPaper === '1') { const lang1 = $('#p1-lang1').value; const lang2 = $('#p1-lang2').value; if (lang1 === lang2) { showModal("त्रुटी", "Language I आणि Language II वेगवेगळी असावी. कृपया योग्य भाषा निवडा.", "alert"); return; } const l1Data = getLangData(lang1, 1); const l2Data = getLangData(lang2, 2); quizData = [...core_CDP, ...core_Math_P1, ...core_EVS_P1, ...l1Data, ...l2Data]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'CTET PAPER 1'; } else { const lang1 = $('#p2-lang1').value; const lang2 = $('#p2-lang2').value; const mainSub = $('#p2-subject').value; if (lang1 === lang2) { showModal("त्रुटी", "Language I आणि Language II वेगवेगळी असावी. कृपया योग्य भाषा निवडा.", "alert"); return; } const mainData = mainSub === 'math_sci' ? core_MathSci_P2 : core_SST_P2; const l1Data = getLangData(lang1, 1); const l2Data = getLangData(lang2, 2); quizData = [...core_CDP, ...mainData, ...l1Data, ...l2Data]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'CTET PAPER 2'; } if (loadProgress()) { showModal('मागील सत्र', 'तुमची मागील अपूर्ण टेस्ट जतन केलेली आहे. ती पुन्हा सुरू करायची आहे का?', 'confirm', (isYes) => { if (isYes) { resumeQuiz(); } else { clearProgress(); initQuizState(); } }); } else { clearProgress(); initQuizState(); } } function initQuizState() { state.answers = new Array(quizData.length).fill(null); state.reviews = new Array(quizData.length).fill(false); state.visited = new Array(quizData.length).fill(false); state.started = true; state.finished = false; state.timeLeft = CONFIG.totalTime; state.current = 0; state.score = 0; $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); $('#quiz-container').focus(); } function resumeQuiz() { $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); } function loadQuestion() { state.visited[state.current] = true; const q = quizData[state.current]; const userAnsIdx = state.answers[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; const answered = userAnsIdx !== null && (!isMulti || userAnsIdx.length > 0); setSubjectBadge(q.subject); $('#total-questions').innerHTML = quizData.length; $('#question-counter').innerHTML = `प्रश्न ${state.current + 1} / ${quizData.length}`; const progress = ((state.current + 1) / quizData.length) * 100; $('#progress-bar').style.width = `${progress}%`; $('#question-text').innerHTML = q.q; const container = $('#options-container'); container.innerHTML = ''; q.options.forEach((opt, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.type = 'button'; btn.className = `q-btn w-full h-auto text-left p-2.5 sm:p-4 border-2 rounded-xl flex items-center gap-3 sm:gap-4 transition-all focus:outline-none focus:ring-2 focus:ring-offset-2 border-gray-200 hover:border-indigo-300 hover:bg-indigo-50/50`; if (answered) { const isSelected = isMulti ? userAnsIdx.includes(idx) : (userAnsIdx === idx); const isCorrectOption = q.correct.includes(idx); const isUserAnsCorrect = isMulti ? q.correct.every(c => userAnsIdx.includes(c)) && userAnsIdx.length === q.correct.length : q.correct.includes(userAnsIdx); if (isSelected) { btn.classList.add(isCorrectOption ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isUserAnsCorrect && isCorrectOption) { btn.classList.add('opt-correct'); } } btn.innerHTML = ` <span class="opt-num w-6 h-6 sm:w-8 sm:h-8 rounded-full bg-gray-100 flex items-center justify-center font-bold text-xs sm:text-sm shrink-0">${idx + 1}</span> <span class="flex-1 text-sm sm:text-base leading-snug sm:leading-relaxed break-words whitespace-normal">${opt}</span> `; btn.onclick = () => selectAnswer(idx); container.appendChild(btn); }); const isReviewed = state.reviews[state.current]; $('#review-toggle').classList.toggle('bg-yellow-100', isReviewed); $('#review-text').innerHTML = isReviewed ? '✓ रिव्ह्यूसाठी मार्क केले' : 'रिव्ह्यूसाठी मार्क करा'; $('#clear-btn').classList.toggle('hidden', !answered); const expBox = $('#explanation-box'); if (state.mode === 'practice' && answered) { showExplanation(q); } else { expBox.classList.add('hidden'); } updateNavButtons(answered); renderPalette(); if (window.MathJax?.typesetPromise) MathJax.typesetPromise([$('#question-text'), container]); $('#quiz-container').scrollTop = 0; } function selectAnswer(idx) { if (state.finished) return; const q = quizData[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; if (isMulti) { let ans = state.answers[state.current] || []; if (!Array.isArray(ans)) ans = [ans]; if (ans.includes(idx)) ans = ans.filter(a => a !== idx); else ans.push(idx); state.answers[state.current] = ans.length > 0 ? ans : null; } else { state.answers[state.current] = idx; } const userAns = state.answers[state.current]; const isFullyCorrect = isMulti ? (Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length && q.correct.every(c => userAns.includes(c))) : q.correct.includes(idx); const playCorrectSound = isMulti ? q.correct.includes(idx) : isFullyCorrect; $$('#options-container .q-btn').forEach((btn, i) => { btn.classList.remove('opt-correct', 'opt-wrong', 'border-indigo-500', 'bg-indigo-50'); const isSelected = isMulti && Array.isArray(userAns) ? userAns.includes(i) : (i === userAns); if (isSelected) { btn.classList.add(q.correct.includes(i) ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isFullyCorrect && q.correct.includes(i) && (!isMulti || (isMulti && Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length))) { btn.classList.add('opt-correct'); } }); playSound(playCorrectSound); if (state.mode === 'practice') { showExplanation(q); } else { $('#explanation-box').classList.add('hidden'); } updateScore(); updateNavButtons(true); $('#clear-btn').classList.remove('hidden'); renderPalette(); saveProgress(); } function clearResponse() { if (state.finished) return; state.answers[state.current] = null; updateScore(); saveProgress(); loadQuestion(); } function showExplanation(q) { const box = $('#explanation-box'); const ans = state.answers[state.current]; const isCorrect = Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans); box.classList.remove('hidden', 'bg-green-50', 'bg-red-50', 'border-green-500', 'border-red-500', 'text-green-800', 'text-red-800'); if (isCorrect) { box.classList.add('bg-green-50', 'border-green-500', 'text-green-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = '✅ बरोबर उत्तर!'; } else { box.classList.add('bg-red-50', 'border-red-500', 'text-red-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = `❌ चुकले! बरोबर: ${q.correct.map(i => i+1).join(', ')}`; } $('#explanation-text').innerHTML = q.explanation; box.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax?.typesetPromise) { MathJax.typesetPromise([$('#explanation-text')]); } } function toggleReview() { state.reviews[state.current] = !state.reviews[state.current]; renderPalette(); saveProgress(); loadQuestion(); } function updateNavButtons(answered) { const isLast = state.current === quizData.length - 1; const nextBtn = $('#next-btn'); const submitBtn = $('#submit-btn'); const prevBtn = $('#prev-btn'); const inlineNextBtn = $('#inline-next-btn'); const inlineSubmitBtn = $('#inline-submit-btn'); const inlinePrevBtn = $('#inline-prev-btn'); prevBtn.disabled = state.current === 0; inlinePrevBtn.disabled = state.current === 0; if (state.mode === 'practice') { nextBtn.classList.remove('hidden'); submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } else { if (answered) { submitBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.classList.add('hidden'); submitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; inlineSubmitBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.classList.add('hidden'); inlineSubmitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; } else { submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } } } function nextQuestion() { if (state.current < quizData.length - 1) { state.current++; loadQuestion(); } } function prevQuestion() { if (state.current > 0) { state.current--; loadQuestion(); } } function updateScore() { state.score = state.answers.filter((ans, i) => ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === quizData[i].correct.length && quizData[i].correct.every(c => ans.includes(c)) : quizData[i].correct.includes(ans)) ).length; $('#score-display').innerHTML = state.score; } function setSubjectBadge(subject) { const badge = $('#subject-badge'); const theme = CONFIG.subjects[subject] || CONFIG.subjects['मराठी (L1)']; badge.innerHTML = `[${subject}]`; badge.className = `text-xs font-bold px-2.5 py-1 rounded-md border ${state.theme === 'dark' ? theme.dark : theme.color}`; badge.classList.remove('hidden'); } function renderPalette() { const renderGrid = (gridId) => { const grid = $(gridId); if (!grid) return; grid.innerHTML = ''; quizData.forEach((q, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'palette-btn'; btn.innerHTML = idx + 1; if (idx === state.current) btn.classList.add('current'); if (state.answers[idx] !== null) { btn.classList.add('answered'); } else if (state.visited[idx]) { btn.classList.add('not-answered'); } else { btn.classList.add('unanswered'); } if (state.reviews[idx]) btn.classList.add('review'); btn.onclick = () => { state.current = idx; loadQuestion(); if (gridId.includes('mobile')) toggleMobilePalette(); }; grid.appendChild(btn); }); }; renderGrid('#palette-grid'); renderGrid('#mobile-palette-grid'); } function toggleMobilePalette() { $('#mobile-palette-modal').classList.toggle('hidden'); } function showResult() { state.finished = true; if (state.timer) clearInterval(state.timer); clearProgress(); const percentage = (state.score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 60 && window.confetti) confetti({ particleCount: 150, spread: 70, origin: { y: 0.6 } }); $('#question-screen').classList.add('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('hidden'); $('#palette-container').classList.add('hidden'); $('#result-screen').classList.remove('hidden'); $('#final-score').innerHTML = state.score; $('#result-total').innerHTML = quizData.length; $('#percentage-display').innerHTML = `(${percentage.toFixed(1)}%)`; renderAnalytics(); } function renderAnalytics() { const container = $('#analytics-container'); container.innerHTML = '<h3 class="font-bold text-lg mb-3">📊 विषयानुसार कामगिरी</h3>'; const stats = {}; quizData.forEach((q, i) => { if (!stats[q.subject]) stats[q.subject] = { total: 0, correct: 0 }; stats[q.subject].total++; const ans = state.answers[i]; const isCorrect = ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans)); if (isCorrect) stats[q.subject].correct++; }); Object.entries(stats).forEach(([subject, data]) => { const pct = Math.round((data.correct / data.total) * 100); const row = document.createElement('div'); row.className = 'p-3 bg-gray-50 rounded-lg mb-2'; row.innerHTML = ` <div class="flex justify-between text-sm mb-1"> <span class="font-medium">${subject}</span> <span>${data.correct}/${data.total} (${pct}%)</span> </div> <div class="h-2 bg-gray-200 rounded-full overflow-hidden"> <div class="h-full bg-indigo-500" style="width: ${pct}%"></div> </div>`; container.appendChild(row); }); } function saveProgress() { if (!state.started || state.finished) return; try { const data = { answers: state.answers, reviews: state.reviews, visited: state.visited, current: state.current, timeLeft: state.timeLeft, mode: state.mode, timestamp: Date.now() }; localStorage.setItem(CONFIG.storageKey, JSON.stringify(data)); } catch (e) { console.warn("Could not save progress to local storage", e); } } function loadProgress() { try { const saved = localStorage.getItem(CONFIG.storageKey); if (!saved) return false; const data = JSON.parse(saved); if (Date.now() - data.timestamp > 24 * 60 * 60 * 1000) return false; if (data.answers && data.answers.length !== quizData.length) return false; state = { ...state, ...data }; return true; } catch (e) { return false; } } function clearProgress() { try { localStorage.removeItem(CONFIG.storageKey); } catch(e) {} } function shareResult() { const shareText = getCleanText(`माझा CTET प्रो मॉक टेस्ट स्कोअर: ${state.score}/${quizData.length} 🎯`); if (navigator.share) { navigator.share({ title: 'माझा CTET स्कोअर', text: shareText }); } else { showModal('तुमचा स्कोअर', shareText, 'alert'); } } function retryQuiz() { location.reload(); } function init() { initTheme(); $('#total-questions').innerHTML = "0"; document.addEventListener('keydown', (e) => { if (!state.started || state.finished) return; if (['1','2','3','4'].includes(e.key)) selectAnswer(parseInt(e.key) - 1); if (e.key === 'ArrowRight') nextQuestion(); if (e.key === 'ArrowLeft') prevQuestion(); if (e.key.toLowerCase() === 'r') toggleReview(); }); window.addEventListener('beforeunload', (e) => { if (state.started && !state.finished && state.mode === 'test') { e.preventDefault(); e.returnValue = ''; } }); } document.addEventListener('DOMContentLoaded', init); window.startQuiz = startQuiz; window.retryQuiz = retryQuiz; window.shareResult = shareResult; window.nextQuestion = nextQuestion; window.prevQuestion = prevQuestion; window.clearResponse = clearResponse; window.toggleReview = toggleReview; window.toggleMobilePalette = toggleMobilePalette; window.togglePaperOptions = togglePaperOptions; window.submitAndNext = () => { if(state.current < quizData.length-1) nextQuestion(); else showResult(); }; </script> </body> </html>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/05/ctet-paper-1-paper-2-full-test-series.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-495596835305357213Thu, 14 May 2026 15:31:31 +00002026-05-16T02:23:32.919+05:30MAHA TET 2026MAHA TET Marathimaha tet mock testMAHA TET Online TestMAHA TET Paper 1MAHA TET Paper 2MAHA TET Practice SetMAHA TET Quiz<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNcXRDaQzvpRWB5dRJyFwzxfuN4JW7QBP40LX75WUyxciJQ9iZyRmO2zpnk35Ms8X316InwhygjJQ03FSvNmoNeFNT04De8nRm8GjE_f1iWif7ZuHfpxACHBmI61vtkxXTpuGqlk2kTwP5QhmKoWS94PGLrIXU35wcuSPL9wcYdILsi9M3KNWURl8ldOGr/s1600/ChatGPT%20Image%20May%203,%202026,%2001_11_55%20AM.png" style="display: block; padding: 1em 0; text-align: center; "><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNcXRDaQzvpRWB5dRJyFwzxfuN4JW7QBP40LX75WUyxciJQ9iZyRmO2zpnk35Ms8X316InwhygjJQ03FSvNmoNeFNT04De8nRm8GjE_f1iWif7ZuHfpxACHBmI61vtkxXTpuGqlk2kTwP5QhmKoWS94PGLrIXU35wcuSPL9wcYdILsi9M3KNWURl8ldOGr/s1600/ChatGPT%20Image%20May%203,%202026,%2001_11_55%20AM.png"/></a></div> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); :root { --bg-primary: #f3f4f6; --bg-card: #ffffff; --text-primary: #1f2937; --text-secondary: #6b7280; --accent: #4f46e5; --accent-hover: #4338ca; --success: #22c55e; --warning: #f59e0b; --danger: #ef4444; } /* Dark Mode Variables */ [data-theme="dark"] { --bg-primary: #0f172a; --bg-card: #1e293b; --text-primary: #f1f5f9; --text-secondary: #94a3b8; --accent: #6366f1; --accent-hover: #818cf8; } body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: var(--bg-primary); color: var(--text-primary); transition: background-color 0.3s, color 0.3s; } /* Smooth Animations */ @keyframes fadeIn { from { opacity: 0; transform: translateY(12px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } .animate-fade-in { animation: fadeIn 0.35s ease-out forwards; } @keyframes pulse-upi { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.07); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } .pulse-upi { animation: pulse-upi 1.5s infinite; } @keyframes timerWarn { 0%, 100% { background: var(--warning); } 50% { background: var(--danger); } } .timer-warning { animation: timerWarn 1s infinite; } /* Question Palette */ .palette-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(26px, 1fr)); gap: 3px; } .palette-btn { aspect-ratio: 1; border-radius: 4px; font-weight: 600; font-size: 0.65rem; transition: all 0.2s; border: 2px solid transparent; padding: 0; } @media (min-width: 768px) { .palette-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(30px, 1fr)); gap: 4px; } .palette-btn { font-size: 0.75rem; border-radius: 6px; } } .palette-btn:hover { transform: scale(1.05); } .palette-btn.active { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 2px var(--accent); } .palette-btn.answered { background: var(--success); color: white; } .palette-btn.not-answered { background: var(--danger); color: white; border-color: var(--danger); } .palette-btn.unanswered { background: var(--bg-card); border-color: var(--text-secondary); } .palette-btn.review { background: var(--warning); color: white; } .palette-btn.current { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 3px rgba(79,70,229,0.3); } /* Option Selection Styles */ .opt-correct { background-color: #22c55e !important; border-color: #22c55e !important; color: white !important; } .opt-wrong { background-color: #ef4444 !important; border-color: #ef4444 !important; color: white !important; } .opt-correct .opt-num, .opt-wrong .opt-num { background-color: rgba(255, 255, 255, 0.2) !important; color: white !important; } #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 6px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: var(--bg-primary); } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: var(--text-secondary); border-radius: 3px; } /* Explanation Box Scroll Fix */ #explanation-box { max-height: 40vh; overflow-y: auto; } #explanation-box::-webkit-scrollbar { width: 4px; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-track { background: transparent; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-thumb { background: #94a3b8; border-radius: 2px; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } /* Print CSS */ @media print { @page { margin: 1.5cm; } * { -webkit-print-color-adjust: exact !important; print-color-adjust: exact !important; } body, html { background: white !important; color: black !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; display: block !important; } #maha-tet-quiz { display: block !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; max-height: none !important; border: none !important; box-shadow: none !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .flex-1, #quiz-container { display: block !important; overflow: visible !important; height: auto !important; padding: 0 !important; margin: 0 !important; } header, header + div, #palette-container, #start-screen, #question-screen, #footer-nav, #donation-section, .no-print, #mobile-palette-modal, .sr-only { display: none !important; } #result-screen { display: block !important; position: static !important; width: 100% !important; margin: 0 auto !important; padding: 0 !important; } } .sr-only { position: absolute; width: 1px; height: 1px; padding: 0; margin: -1px; overflow: hidden; clip: rect(0,0,0,0); white-space: nowrap; border: 0; } /* Hide footer nav on mobile */ @media (max-width: 767px) { .desktop-nav-hidden-mobile { display: none !important; } } /* AdSense mobile fix */ main { padding-bottom: 80px; } /* FINAL MOBILE QUIZ FIX */ @media screen and (max-width:768px){ #maha-tet-quiz, .quiz-container, .container, main, section{ width:100% !important; max-width:100% !important; min-width:100% !important; margin:0 !important; padding:0 !important; box-sizing:border-box !important; overflow-x:auto !important; } #maha-tet-quiz *{ writing-mode:horizontal-tb !important; word-break:break-word !important; } body{ overflow-x:hidden !important; } } /* NEXT BUTTON MOBILE FIX */ @media screen and (max-width:768px){ .question-palette, .palette-container{ width:78px !important; min-width:78px !important; } .question-area, .quiz-main, .quiz-content{ width:calc(100% - 78px) !important; overflow-x:auto !important; } .next-btn, button{ max-width:100% !important; } .question-container{ overflow-x:auto !important; } } </style> <div class="min-h-screen w-full overflow-x-auto flex items-start justify-center p-0"> <a href="#quiz-container" class="sr-only focus:not-sr-only focus:absolute focus:top-2 focus:left-2 bg-indigo-600 text-white px-4 py-2 rounded z-50"> मुख्य कंटेंटवर जा </a> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-full mx-auto flex flex-col bg-[var(--bg-card)] sm:rounded-2xl shadow-2xl border border-gray-200 h-screen"> <header class="bg-[var(--accent)] text-white p-2 sm:p-4 flex flex-wrap justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-2 shrink-0 z-20"> <div class="flex items-center gap-2 sm:gap-3"> <div class="flex flex-col"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center"> <span class="mr-1.5 sm:mr-2 text-lg sm:text-xl">📚</span> <span class="hidden sm:inline">धुरंधर </span>MAHA TET सिरीज </h1> <span id="header-paper-title" class="text-[10px] sm:text-xs text-indigo-200 font-semibold tracking-wider">MAHA TET</span> </div> <span id="mode-badge" class="text-[10px] sm:text-xs bg-white/20 px-2 py-0.5 rounded-full mt-1 sm:mt-0 self-start sm:self-auto">प्रॅक्टिस मोड</span> </div> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-4"> <div id="timer-container" class="flex items-center gap-1 bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full text-xs sm:text-sm font-mono font-bold"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 8v4l3 3m6-3a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> <span id="timer-display">150:00</span> </div> <div class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full border border-white/20"> गुण: <span id="score-display">0</span>/<span id="total-questions">0</span> </div> <button id="theme-toggle" type="button" class="p-1.5 sm:p-2 rounded-full hover:bg-white/20 transition" aria-label="डार्क मोड टॉगल" title="थीम बदला"> <svg id="sun-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5 hidden" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 3v1m0 16v1m9-9h-1M4 12H3m15.364 6.364l-.707-.707M6.343 6.343l-.707-.707m12.728 0l-.707.707M6.343 17.657l-.707.707M16 12a4 4 0 11-8 0 4 4 0 018 0z"></path></svg> <svg id="moon-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M20.354 15.354A9 9 0 018.646 3.646 9.003 9.003 0 0012 21a9.003 9.003 0 008.354-5.646z"></path></svg> </button> </div> </header> <div class="w-full bg-gray-200 h-1.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-300" style="width: 0%;"></div> </div> <div class="flex flex-1 min-h-0"> <aside id="palette-container" class="hidden md:flex flex-col w-20 lg:w-24 bg-gray-50 border-r border-gray-200 p-2 overflow-y-auto shrink-0"> <div class="text-xs font-bold text-center mb-2 text-gray-600">प्रश्न</div> <div id="palette-grid" class="palette-grid"></div> <div class="mt-4 space-y-1.5 text-[10px]"> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-green-500"></span> उत्तर दिले</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-red-500"></span> उत्तर दिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-white border border-gray-400"></span> पाहिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-yellow-500"></span> रिव्ह्यूसाठी</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded border-2 border-indigo-500"></span> चालू</div> </div> </aside> <main class="flex-1 overflow-y-auto p-1.5 sm:p-4 pb-6 sm:pb-8 relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;" tabindex="-1" aria-live="polite"> <div id="start-screen" class="text-center flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300 py-4"> <div class="mb-4 sm:mb-6 p-3 sm:p-4 bg-indigo-50 rounded-full animate-fade-in inline-block mx-auto"> <svg class="w-12 h-12 sm:w-16 sm:h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"> <path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477-4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path> </svg> </div> <h2 class="text-xl sm:text-4xl font-bold mb-1 sm:mb-2 text-indigo-700">धुरंधर MAHA TET सिरीज</h2> <p class="text-xs sm:text-base text-gray-600 mb-4 sm:mb-5 max-w-xl px-2 sm:px-4 mx-auto"> ⏱️ १५० मिनिटे | 📊 सब्जेक्ट-वाइज ॲनालिटिक्स | 💾 ऑटो-सेव्ह | 🌙 डार्क मोड </p> <div class="text-left bg-indigo-50/50 p-4 sm:p-5 rounded-xl border border-indigo-100 shadow-sm text-sm sm:text-base text-gray-700 max-w-2xl mx-auto mb-6 sm:mb-8 space-y-3"> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2">📌 महत्त्वाच्या सूचना (रंगांचा अर्थ):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm"> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-green-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>हिरवा रंग:</b> तुम्ही या प्रश्नाचे उत्तर दिले आहे.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-red-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>लाल रंग:</b> तुम्ही प्रश्न पाहिला आहे, पण उत्तर दिलेले नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-white border border-gray-400 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पांढरा रंग:</b> तुम्ही अजून हा प्रश्न पाहिलेला नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-yellow-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पिवळा रंग:</b> प्रश्न 'रिव्ह्यू' (पुन्हा विचार) करण्यासाठी मार्क केला आहे.</span></li> </ul> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2 mt-4">⚙️ मोडची माहिती (Modes):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm list-disc pl-5"> <li><b>प्रॅक्टिस मोड:</b> यामध्ये वेळेचे बंधन नाही. उत्तर निवडल्यास ते बरोबर की चूक आणि त्याचे 'स्पष्टीकरण' लगेच दिसेल. (सराव करण्यासाठी उत्तम)</li> <li><b>टेस्ट मोड:</b> यामध्ये १५० मिनिटांचा टायमर सुरू होईल. खऱ्या परीक्षेसारखे स्पष्टीकरण दिसणार नाही, थेट शेवटी निकाल मिळेल. (खरी टेस्ट देण्यासाठी)</li> </ul> <p class="text-xs text-red-600 mt-3 font-semibold pt-2 border-t border-indigo-100"> * टीप: उत्तर दिल्यानंतर जर ते बदलायचे किंवा पुसायचे असेल, तर वरील 'उत्तर खोडा' हे लाल बटण वापरा. </p> </div> <div class="max-w-2xl mx-auto mb-6 bg-white p-4 sm:p-5 rounded-xl border shadow-sm text-left"> <h3 class="font-bold text-gray-800 mb-3 border-b pb-2">📝 पेपर निवडा:</h3> <div class="flex flex-col sm:flex-row gap-4 mb-4"> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="1" checked onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर १ (१ली ते ५वी)</span> </label> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="2" onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर २ (६वी ते ८वी)</span> </label> </div> <div id="paper1-options" class="animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100 mb-4"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर १ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang1" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">द्वितीय भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang2" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="english">इंग्रजी (३० प्रश्न)</option> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २ व ३:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> गणित व परिसर अभ्यास (६० प्रश्न) </div> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगवेगळ्या असाव्यात.</p> </div> <div id="paper2-options" class="hidden animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर २ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> इंग्रजी (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p2-lang" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">मुख्य विषय (निवडा):</label> <select id="p2-subject" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="math_sci">गणित व विज्ञान (६० प्रश्न)</option> <option value="social_sci">सामाजिक शास्त्रे (६० प्रश्न)</option> </select> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* वरील सर्व विषय मिळून एकूण १५० प्रश्नांची चाचणी होईल.</p> </div> </div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-2 sm:gap-3 mb-6 sm:mb-8"> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="practice" checked class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">प्रॅक्टिस (स्पष्टीकरण)</span> </label> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="test" class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">टेस्ट मोड (टाइम्ड)</span> </label> </div> <button type="button" onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white font-bold py-3 sm:py-4 px-8 sm:px-10 rounded-full shadow-lg transition-transform hover:-translate-y-1 text-base sm:text-lg"> 🚀 सराव सुरू करा </button> <p class="mt-5 sm:mt-6 text-[10px] sm:text-xs text-gray-500">💡 टिप: कीबोर्डवर 1-4 दाबून पर्याय निवडा, ← → ने नेव्हिगेट करा</p> </div> <div id="question-screen" class="hidden w-full max-w-full mx-0 pb-4"> <div class="flex flex-wrap items-center justify-between gap-2 sm:gap-3 mb-3 sm:mb-4 pb-2 sm:pb-3 border-b border-gray-100"> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 flex-wrap"> <span id="subject-badge" class="text-[10px] sm:text-xs font-bold px-2 py-0.5 sm:px-2.5 sm:py-1 rounded-md hidden"></span> <span id="question-counter" class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-indigo-50 text-indigo-700 px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md"> प्रश्न 1 / 0 </span> <button id="review-toggle" type="button" onclick="toggleReview()" class="text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-yellow-300 bg-yellow-50 text-yellow-700 hover:bg-yellow-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M5 5a2 2 0 012-2h10a2 2 0 012 2v16l-7-3.5L5 21V5z"></path></svg> <span id="review-text">रिव्ह्यूसाठी मार्क करा</span> </button> <button id="clear-btn" type="button" onclick="clearResponse()" class="hidden text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-red-300 bg-red-50 text-red-700 hover:bg-red-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M19 7l-.867 12.142A2 2 0 0116.138 21H7.862a2 2 0 01-1.995-1.858L5 7m5 4v6m4-6v6m1-10V4a1 1 0 00-1-1h-4a1 1 0 00-1 1v3M4 7h16"></path></svg> <span>उत्तर खोडा</span> </button> </div> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="md:hidden text-[10px] sm:text-sm px-2.5 py-1 sm:py-1.5 bg-gray-100 rounded-lg flex items-center gap-1"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M4 6h16M4 12h16M4 18h16"></path></svg> प्रश्न पॅलेट </button> </div> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl font-bold mb-3 sm:mb-4 leading-snug sm:leading-relaxed break-words" role="heading" aria-level="2"></h3> <div id="options-container" class="space-y-2 mb-3 sm:mb-4" role="radiogroup" aria-label="पर्याय निवडा"></div> <div id="explanation-box" class="hidden p-3 sm:p-4 border-l-4 rounded-r-lg animate-fade-in" role="region" aria-label="स्पष्टीकरण"> <h4 class="font-bold text-sm sm:text-base mb-1.5 sm:mb-2 flex items-center gap-2"></h4> <p id="explanation-text" class="text-xs sm:text-sm leading-relaxed break-words whitespace-normal"></p> </div> <!-- Mobile Inline Navigation --> <div id="inline-nav" class="mt-6 flex justify-between items-center gap-2 pt-4 border-t border-gray-100 md:hidden"> <button id="inline-prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-4 py-2 text-sm bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="inline-submit-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="inline-next-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </div> </div> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-8"> <div class="text-4xl mb-4">🎉</div> <h2 class="text-3xl sm:text-5xl font-bold mb-6">चाचणी पूर्ण!</h2> <div class="inline-block bg-gradient-to-br from-indigo-500 to-purple-600 rounded-2xl p-6 sm:p-8 mb-6 shadow-xl text-white"> <div class="text-5xl sm:text-7xl font-bold" id="final-score">0</div> <div class="text-xl opacity-90">/ <span id="result-total">0</span> गुण</div> <div class="mt-2 text-lg" id="percentage-display">(0%)</div> </div> <div id="analytics-container" class="max-w-2xl mx-auto mb-8 space-y-3 text-left"></div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-3 mb-8 no-print"> <button type="button" onclick="shareResult()" class="px-6 py-3 bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> <svg class="w-5 h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M8.684 13.342C8.886 12.938 9 12.482 9 12c0-.482-.114-.938-.316-1.342m0 2.684a3 3 0 110-2.684m0 2.684l6.632 3.316m-6.632-6l6.632-3.316m0 0a3 3 0 105.367-2.684 3 3 0 00-5.367 2.684zm0 9.316a3 3 0 105.368 2.684 3 3 0 00-5.368-2.684z"></path></svg> शेअर करा </button> <button type="button" onclick="retryQuiz()" class="px-6 py-3 bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> 🔄 पुन्हा प्रयत्न </button> </div> <div id="donation-section" class="max-w-md mx-auto p-4 sm:p-5 rounded-2xl bg-gradient-to-br from-indigo-50 to-purple-50 no-print"> <h3 class="font-bold text-sm sm:text-base text-indigo-700 mb-1.5 sm:mb-2">🙏 हा उपक्रम सुरू ठेवायला मदत करा</h3> <p class="text-xs sm:text-sm text-gray-600 mb-3 sm:mb-4">तुमची छोटी मदत हजारो विद्यार्थ्यांपर्यंत मोफत शिक्षण पोहोचवेल.</p> <img src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhw5JjsCGKlFGHLRek7o9q2ZMULkOyyG_M2nVMyJXZV4BSDBXhoZzwjrzq5tbA3wc61p6esDfjuPulqEsiQsxEPil_8A_E9FbaxqoiSMAkYA3kN6rUX6CSU9HU7oY-4ecP1LgVIhJ6X9zilYY2xCcs3nD3SC4md-ga7aSk5GBkL92IK8nF0LjONiuhMTvxQ/s320/WhatsApp%20Image%202026-01-07%20at%2010.52.06%20PM.jpeg" alt="UPI QR" class="w-32 sm:w-40 mx-auto rounded-xl shadow mb-3"> <a href="upi://pay?pa=9763882025@ptsbi&pn=Support&cu=INR" class="pulse-upi inline-block px-4 sm:px-6 py-2 sm:py-3 text-sm sm:text-base bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white font-bold rounded-xl transition"> 💰 UPI ने मदत करा </a> <p class="text-[10px] sm:text-xs text-gray-500 mt-2">UPI ID: <b>9763882025@ptsbi</b></p> </div> </div> </main> </div> <footer id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-2 sm:p-3 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-3 shrink-0 hidden z-20 desktop-nav-hidden-mobile"> <button id="prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-3 sm:px-4 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-1.5 sm:gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="submit-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="next-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </footer> </div> <div id="mobile-palette-modal" class="fixed inset-0 bg-black/50 z-50 hidden md:hidden" onclick="toggleMobilePalette()"> <div class="absolute right-0 top-[60px] bottom-0 w-full sm:w-80 bg-white p-3 overflow-y-auto rounded-t-xl sm:rounded-none shadow-xl" onclick="event.stopPropagation()"> <div class="flex justify-between items-center mb-4 sticky top-0 bg-white pt-4 pb-2 z-10 border-b border-gray-100"> <h3 class="font-bold text-gray-800">प्रश्न पॅलेट</h3> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="p-1.5 bg-red-50 text-red-600 hover:bg-red-100 rounded-lg text-sm font-bold transition-colors">✕ बंद करा</button> </div> <div id="mobile-palette-grid" class="palette-grid"></div> </div> </div> <!-- Custom Modal --> <div id="custom-modal" class="fixed inset-0 bg-black/60 z-[100] hidden flex items-center justify-center p-4"> <div class="bg-white rounded-2xl p-5 sm:p-6 max-w-sm w-full shadow-2xl" id="modal-content"> <h3 id="modal-title" class="text-lg sm:text-xl font-bold mb-2 text-gray-900">सूचना</h3> <p id="modal-text" class="text-gray-600 mb-6 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> <div id="modal-actions" class="flex justify-end gap-3"></div> </div> </div> <script> // ============================================= // 🧰 TEXT DECODER HELPER FOR BLOGGER // ============================================= function getCleanText(htmlString) { const txt = document.createElement('textarea'); txt.innerHTML = htmlString; return txt.value; } // ============================================= // 🎯 PRO CONFIGURATION // ============================================= const CONFIG = { totalTime: 150 * 60, warnTime: 5 * 60, storageKey: 'mahaTET_pro_v2_upgraded', subjects: { 'मराठी': { color: 'bg-red-100 text-red-700 border-red-200', dark: 'bg-red-900/30 text-red-300 border-red-700' }, 'इंग्रजी': { color: 'bg-blue-100 text-blue-700 border-blue-200', dark: 'bg-blue-900/30 text-blue-300 border-blue-700' }, 'बालमानसशास्त्र': { color: 'bg-yellow-100 text-yellow-700 border-yellow-200', dark: 'bg-yellow-900/30 text-yellow-300 border-yellow-700' }, 'गणित': { color: 'bg-green-100 text-green-700 border-green-200', dark: 'bg-green-900/30 text-green-300 border-green-700' }, 'परिसर अभ्यास': { color: 'bg-orange-100 text-orange-700 border-orange-200', dark: 'bg-orange-900/30 text-orange-300 border-orange-700' }, 'गणित व विज्ञान': { color: 'bg-teal-100 text-teal-700 border-teal-200', dark: 'bg-teal-900/30 text-teal-300 border-teal-700' }, 'सामाजिक शास्त्रे': { color: 'bg-purple-100 text-purple-700 border-purple-200', dark: 'bg-purple-900/30 text-purple-300 border-purple-700' }, 'हिंदी': { color: 'bg-pink-100 text-pink-700 border-pink-200', dark: 'bg-pink-900/30 text-pink-300 border-pink-700' } } }; const marathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील नवीन कविता काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>ज्ञानाच्या या वाटेवरती, प्रश्न नवे उमलत जातात,<br>अनुभवाच्या प्रत्येक क्षणी, शिकण्याचे अर्थ खुलतात.<br>माती, पाणी, झाडे, पक्षी, सारे शिक्षक बनती,<br>निरीक्षणाच्या छोट्या कृती, मोठे धडे देऊ लागती.<br>चुका करून शिकत जावे, भीतीला दूर सारूया,<br>मित्रांसंगे चर्चा करून, नवे विचार उभारूया.<br>कुतूहलाच्या प्रकाशातून, स्वप्नांना दिशा मिळे,<br>जग समजून घेत असताना, शिक्षण आनंदी फुले.</div>`; const marathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>नवीन शैक्षणिक दृष्टिकोनानुसार शिक्षण केवळ पाठांतरावर आधारित नसून विद्यार्थ्यांच्या सक्रिय सहभागावर आधारित असावे, असे मानले जाते. वर्गात मुलांना प्रश्न विचारण्याची, निरीक्षण करण्याची आणि प्रत्यक्ष कृतीतून शिकण्याची संधी दिली गेल्यास त्यांचे आकलन अधिक सखोल होते. शिक्षकाने प्रत्येक विद्यार्थ्याची शिकण्याची पद्धत समजून घेत, त्याला योग्य मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे. मुलांच्या चुका या शिक्षण प्रक्रियेतील महत्त्वाचा भाग मानल्या पाहिजेत, कारण त्यातूनच सुधारणा आणि आत्मविश्वास निर्माण होतो. गटकार्य, चर्चा, प्रकल्प आणि तंत्रज्ञानाचा समतोल वापर विद्यार्थ्यांमध्ये चिकित्सक विचार, सर्जनशीलता आणि सहकार्यभाव विकसित करण्यास मदत करतो. मूल्यमापन हे फक्त गुणांपुरते मर्यादित न ठेवता विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा सातत्याने मागोवा घेणारे असावे. प्रत्येक मूल वेगळ्या गतीने शिकते, हे स्वीकारणेच प्रभावी शिक्षणाचे मुख्य तत्त्व आहे.</div>`; const englishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following poem carefully:</b><br><br>A little child with questions bright,<br>Explores the world with pure delight.<br>Not every lesson comes from books,<br>But from the streams and shaded nooks.<br>The garden, sky, and busy street,<br>Make every learning moment sweet.<br>Through hands-on tasks and curious eyes,<br>The joy of real discovery lies.</div>`; const englishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following passage carefully:</b><br><br>Modern classrooms aim to create learning environments where every child feels included and respected. Teachers are now encouraged to design activities that address different learning needs and interests. Instead of depending only on textbooks, educators use discussions, visual aids, role plays, experiments, and digital tools to make concepts meaningful. Inclusive education values diversity and believes that students learn better when they collaborate with peers from varied backgrounds and abilities. Continuous assessment helps teachers identify students’ strengths and challenges at an early stage. Such classrooms focus not only on academic growth but also on communication skills, empathy, confidence, and critical thinking. The teacher’s role is no longer limited to delivering information but also involves guiding children towards independent learning and problem-solving.</div>`; const p2MarathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४१ ते ४५ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>भारतातील विविध भाषिक पार्श्वभूमी ही शिक्षणासाठी एक महत्त्वाची ताकद मानली जाते. शाळेत येणारे प्रत्येक मूल आपल्या घरातील भाषा, अनुभव आणि सांस्कृतिक समज घेऊन येते. जर शिक्षकाने मुलांच्या मातृभाषेचा आदर केला, तर विद्यार्थी अधिक आत्मविश्वासाने सहभाग घेतात. प्राथमिक शिक्षणात स्थानिक भाषेचा वापर केल्यास मुलांचे संकल्पनात्मक आकलन अधिक स्पष्ट होते. शिक्षकाने विद्यार्थ्यांच्या बोलीभाषेला नाकारण्याऐवजी तिचा उपयोग प्रमाणभाषा शिकण्यासाठी करणे आवश्यक आहे. बहुभाषिक वातावरणामुळे मुलांमध्ये विचारशक्ती, निरीक्षण कौशल्य आणि संवाद क्षमता अधिक विकसित होते. वर्गातील प्रत्येक भाषेला शिकण्याचे साधन म्हणून स्वीकारल्यास सर्व विद्यार्थ्यांना समान संधी मिळतात आणि भाषेमुळे निर्माण होणारा न्यूनगंड कमी होतो.</div>`; const p2MarathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४६ ते ४८ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>फळा, पुस्तक, वर्ग यापली, ज्ञान नवे विस्तारते,<br>प्रश्नांच्या त्या छोट्या वाटा, शोधाकडे नेतात रे.<br>प्रत्येक मुलात दडलेली, स्वप्नांची एक दुनिया,<br>शिक्षकाच्या प्रोत्साहनाने, उजळते ती किमया.<br>चुकांमधून धडे घेत, आत्मविश्वास वाढतो,<br>अनुभवातून शिकताना, विचार नवा घडतो.<br>हातांनी करून पाहताना, शिक्षण अर्थ पावते,<br>सहकार्याच्या छोट्या कृती, जीवन समृद्ध बनवते.</div>`; const p2HindiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित गद्यांश को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 11 से 15 तक के सबसे उपयुक्त उत्तर चुनिए:</b><br><br>आधुनिक शिक्षा प्रणाली में मूल्यांकन का उद्देश्य केवल बच्चों के अंकों का निर्धारण करना नहीं है, बल्कि उनके सीखने की प्रक्रिया को समझना भी है। जब शिक्षक बच्चों को समूह गतिविधियों, परियोजनाओं, चर्चा और प्रस्तुतीकरण में शामिल करते हैं, तब वे उनके सामाजिक, भावनात्मक और बौद्धिक विकास का भी आकलन कर पाते हैं। सतत एवं व्यापक मूल्यांकन बच्चों की प्रगति को नियमित रूप से समझने में मदद करता है। इससे शिक्षक अपनी शिक्षण विधियों में समयानुसार सुधार कर सकते हैं। बच्चों की तुलना करने के बजाय उनकी व्यक्तिगत प्रगति पर ध्यान देना अधिक आवश्यक है। शिक्षा का उद्देश्य केवल परीक्षा में सफलता प्राप्त करना नहीं, बल्कि जीवन में समस्याओं का समाधान करना और आत्मविश्वास विकसित करना भी है।</div>`; const p2HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित कविता को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 16 से 18 तक के उत्तर दीजिए:</b><br><br>सपनों से भरी हुई हैं बच्चों की ये आँखें,<br>सीखने की चाह लिए बढ़ती उनकी राहें।<br>केवल रटने से शिक्षा पूरी हो नहीं सकती,<br>अनुभव की रोशनी से समझ नई जगती।<br>गलती करना सीखने की पहली सीढ़ी होती,<br>प्रोत्साहन मिलने पर हर मुश्किल छोटी होती।<br>शिक्षक वह जो बच्चों में विश्वास जगा पाए,<br>हर बच्चे की क्षमता को दुनिया तक ला पाए।</div>`; const p2EnglishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 31 to Q. 35: Read the following passage carefully and select the most correct answers to the given questions:</b><br><br>Constructivist learning emphasizes that children learn best when they actively participate in meaningful experiences. In such classrooms, teachers encourage students to ask questions, explore ideas, and solve real-life problems collaboratively. Instead of simply giving answers, the teacher guides learners by providing support whenever needed. Students connect new information with their previous experiences, which helps them build deeper understanding. Mistakes are viewed as opportunities for improvement rather than signs of failure. Activities such as projects, role plays, experiments, and peer discussions help learners develop creativity, reasoning, and communication skills. This approach also promotes confidence and independent thinking, making learning more engaging and learner-centered.</div>`; const p2EnglishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 36 to Q. 38: Read the following poem carefully and answer the questions given below.</b><br><br>The numbers blur before my eyes,<br>Yet dreams within my mind still rise.<br>I learn through models, games, and art,<br>With curious thoughts inside my heart.<br>Do not decide my worth too fast,<br>By only tests that students pass.<br>Give me support, respect, and care,<br>And watch my talents blossom there.</div>`; const p1HindiPassage1 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 8 व 9 चे उत्तर द्या:</b><br><br>राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा ने बच्चों पर अनावश्यक शैक्षणिक दबाव कम करने पर विशेष बल दिया है। अत्यधिक गृहकार्य, भारी बस्ते और केवल परीक्षा-केंद्रित शिक्षण बच्चों के समग्र विकास में बाधा बन सकते हैं। शिक्षा ऐसी होनी चाहिए जो बच्चों की जिज्ञासा, रचनात्मकता और अनुभव आधारित सीखने को प्रोत्साहित करे...</div>`; const p1HindiPassage2 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 10 व 11 चे उत्तर द्या:</b><br><br>...जब बच्चा अपने दैनिक जीवन के अनुभवों को कक्षा में सीखी गई बातों से जोड़ पाता है, तब अधिगम अधिक प्रभावी बनता है। इसलिए शिक्षक को ऐसी गतिविधियाँ आयोजित करनी चाहिए जो बच्चों को वास्तविक जीवन की परिस्थितियों से जोड़ें।</div>`; const p1HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता वाचून प्रश्न क्र. 12 ते 15 चे उत्तर द्या:</b><br><br>रंग अनेक, भाषा अलग, फिर भी साथ हमारे,<br>मिलजुल कर सीखें हम सब, सपनों के उजियारे।<br>कोई सुनकर जल्दी सीखे, कोई करके काम...</div>`; // ============================================= // 🗄️ QUESTION DATABASES // ============================================= const paper1Data = [ { id: 1, subject: "मराठी", q: `शिक्षक विद्यार्थ्यांना वर्गातील विविध चित्रे दाखवतात आणि "कोण धावत आहे?", "काय उडत आहे?" असे प्रश्न विचारून क्रियापदांची उदाहरणे विद्यार्थ्यांकडून शोधून घेतात. ही कोणती अध्यापन पद्धती दर्शवते?`, options: ["उद्गामी पद्धत (Inductive Method)", "पाठांतर आधारित पद्धत", "व्याख्यान आधारित पद्धत", "निगामी पद्धत (Deductive Method)"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थ्यांना उदाहरणांमधून नियम शोधू दिल्यास ती उद्गामी पद्धत ठरते. यात मुले स्वतः निरीक्षणातून संकल्पना समजून घेतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 2, subject: "मराठी", q: `शिक्षिका विद्यार्थ्यांना दैनंदिन संभाषणातील वाक्ये वापरून विशेषण शोधायला सांगतात. या कृतीतून कोणत्या दृष्टिकोनाला प्राधान्य दिले आहे?`, options: ["संदर्भाधारित भाषा शिक्षण", "फक्त नियमांचे पाठांतर", "स्वतंत्र व्याकरण चाचणी", "शब्दांची यादी लिहिणे"], correct: [0], explanation: `भाषिक संकल्पना दैनंदिन संदर्भातून शिकवल्यास विद्यार्थी त्यांचा प्रत्यक्ष वापर अधिक चांगल्या प्रकारे समजतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 3, subject: "मराठी", q: `एका विद्यार्थ्याने "मी काल बाजारात जातो" असे वाक्य लिहिले. शिक्षकाने कोणती कृती करणे सर्वात योग्य ठरेल?`, options: ["योग्य काळ वापरून नवीन वाक्यांचा सराव करून घेणे", "विद्यार्थ्याला शिक्षा देणे", "फक्त चुकीवर लाल खूण करणे", "संपूर्ण वर्गासमोर चूक सांगणे"], correct: [0], explanation: `योग्य उदाहरणे आणि अर्थपूर्ण सराव दिल्यास विद्यार्थ्यांना काळांचा वापर नैसर्गिकरीत्या समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 4, subject: "मराठी", q: `प्राथमिक स्तरावर मुलांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्यासाठी शिक्षकाने कोणती कृती करावी?`, options: ["चित्रांसह मनोरंजक कथा वाचण्यासाठी उपलब्ध करून देणे", "दररोज कठीण शब्द पाठ करायला सांगणे", "फक्त पाठ्यपुस्तक वाचायला लावणे", "लांब प्रश्नोत्तरे लिहायला लावणे"], correct: [0], explanation: `वयानुरूप आणि आनंददायी साहित्य मुलांच्या नैसर्गिक वाचन सवयी विकसित करण्यास मदत करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 5, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडत्या खेळाविषयी मित्राला संदेश लिहायला सांगण्यामागे शिक्षकाचा मुख्य उद्देश काय असू शकतो?`, options: ["वास्तविक संवाद कौशल्य विकसित करणे", "सुंदर हस्ताक्षर तपासणे", "नियमांचे पाठांतर करणे", "फक्त व्याकरण तपासणे"], correct: [0], explanation: `अशा कृतींमुळे विद्यार्थी स्वतःचे विचार अर्थपूर्ण पद्धतीने व्यक्त करण्याचा सराव करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 6, subject: "मराठी", q: `वर्गातील एक विद्यार्थी त्याच्या बोलीभाषेतील शब्द वापरतो. शिक्षकाने कोणता दृष्टिकोन स्वीकारावा?`, options: ["बोलीभाषेचा उपयोग प्रमाणभाषा शिकण्यासाठी करणे", "त्याला बोलण्यास थांबवणे", "त्याच्या भाषेची खिल्ली उडवणे", "पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थ्यांची बोलीभाषा ही त्यांच्या भाषिक अनुभवाचा भाग असते आणि ती शिक्षणासाठी उपयुक्त संसाधन ठरू शकते.`, difficulty: "medium" }, { id: 7, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `७. कवितेनुसार मुलांच्या शिकण्यामध्ये सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती आहे?`, options: ["स्वतः निरीक्षण करून अनुभवातून शिकणे", "फक्त पाठांतर करून गुण मिळवणे", "शांत बसून नियम ऐकणे", "फक्त वहीत लिहित राहणे"], correct: [0], explanation: `कवितेत अनुभव, निरीक्षण आणि शोध यातून शिक्षण अधिक अर्थपूर्ण होत असल्याचे सांगितले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 8, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `८. "कुतूहलाच्या प्रकाशातून" या ओळीमधून कोणता शैक्षणिक दृष्टिकोन स्पष्ट होतो?`, options: ["प्रश्न विचारून शोध घेण्याची वृत्ती", "शिस्तीची भीती निर्माण करणे", "फक्त परीक्षा केंद्रित शिक्षण", "व्याकरण पाठांतर"], correct: [0], explanation: `कुतूहलामुळे विद्यार्थी सक्रियपणे विचार करतात आणि नवीन गोष्टी समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 9, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `९. कवितेतील शिक्षणाची संकल्पना कोणत्या प्रकाराशी अधिक संबंधित आहे?`, options: ["अनुभवाधारित आणि बालकेंद्री शिक्षण", "फक्त पुस्तकाधारित शिक्षण", "कठोर शिस्तीवर आधारित शिक्षण", "फक्त परीक्षेपुरते शिक्षण"], correct: [0], explanation: `कवितेत प्रत्यक्ष अनुभव, निरीक्षण आणि आनंदातून शिकण्यावर भर दिलेला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 10, subject: "मराठी", q: `एका विद्यार्थ्याला शब्दांचे स्पष्ट उच्चारण करण्यात अडचण येत आहे. शिक्षकाने काय करावे?`, options: ["श्रवण आणि पुनरुच्चाराचा सराव करून घेणे", "त्याला शिक्षा करणे", "फक्त शब्द लिहायला सांगणे", "त्याची चूक सर्वांसमोर सांगणे"], correct: [0], explanation: `योग्य उच्चारणासाठी ऐकणे, अनुकरण आणि पुनरावृत्ती यांचा सराव प्रभावी ठरतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 11, subject: "मराठी", q: `शिक्षक शब्दांची फोड करून त्यांचे अर्थ विद्यार्थ्यांकडून शोधून घेतात. यामुळे कोणते कौशल्य विकसित होते?`, options: ["विश्लेषणात्मक विचार क्षमता", "फक्त स्मरणशक्ती", "हस्ताक्षर सुधारणा", "पाठांतर क्षमता"], correct: [0], explanation: `शब्दरचना समजल्याने विद्यार्थी नवीन शब्दांचे अर्थ स्वतः ओळखू शकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 12, subject: "मराठी", q: `व्याकरण शिकवताना शिक्षक जाहिराती आणि वर्तमानपत्रातील वाक्यांचा वापर करतात. ही पद्धत कशावर भर देते?`, options: ["वास्तविक संदर्भातील भाषेचा वापर", "फक्त नियमांचे पाठांतर", "परीक्षेपुरते शिक्षण", "व्याख्यान आधारित अध्यापन"], correct: [0], explanation: `वास्तविक जीवनातील उदाहरणांमुळे विद्यार्थी भाषेचा व्यावहारिक उपयोग समजून घेतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 13, subject: "मराठी", q: `म्हणी शिकवताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या अनुभवांवर आधारित वाक्ये तयार करायला सांगतात. यामुळे काय साध्य होते?`, options: ["अर्थपूर्ण भाषिक वापर विकसित होतो", "फक्त पाठांतर वाढते", "व्याकरण नियम लक्षात राहतात", "हस्ताक्षर सुधारते"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थी जेव्हा स्वतःच्या भाषेत म्हणी वापरतात तेव्हा त्यांना त्यांचा खरा अर्थ समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 14, subject: "मराठी", q: `समावेशक वर्गात श्रवणदोष असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षकाने कोणती कृती करावी?`, options: ["चित्रे आणि दृश्य साधनांचा अधिक वापर करणे", "फक्त तोंडी सूचना देणे", "विद्यार्थ्याकडे दुर्लक्ष करणे", "फक्त वहीत लिहायला सांगणे"], correct: [0], explanation: `दृश्य साधने श्रवणदोष असलेल्या विद्यार्थ्यांना शिकण्यात सक्रिय सहभाग घेण्यास मदत करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 15, subject: "मराठी", q: `भाषा प्रयोगशाळेचा मुख्य उपयोग कोणत्या कौशल्य विकासासाठी होतो?`, options: ["श्रवण आणि संभाषण कौशल्य सुधारण्यासाठी", "फक्त लेखन सरावासाठी", "फक्त परीक्षा घेण्यासाठी", "फक्त चित्रे दाखवण्यासाठी"], correct: [0], explanation: `भाषा प्रयोगशाळा विद्यार्थ्यांना ऐकणे आणि बोलणे याचा प्रभावी सराव करण्यास मदत करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 16, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थ्यांना वेगवेगळी वाक्ये जोडून परिच्छेद तयार करायला सांगितल्यास कोणते कौशल्य विकसित होते?`, options: ["विचार सुसंगतपणे मांडण्याची क्षमता", "फक्त शब्द पाठांतर", "शुद्धलेखन चाचणी", "अलंकार ओळख"], correct: [0], explanation: `वाक्ये जोडून अर्थपूर्ण परिच्छेद तयार केल्याने भाषिक सुसंगती वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 17, subject: "मराठी", q: `एक विद्यार्थी गोष्ट सांगताना शब्द अडखळत बोलतो. शिक्षकाने कोणता दृष्टिकोन ठेवावा?`, options: ["त्याला आत्मविश्वासाने बोलण्यास प्रोत्साहन देणे", "मध्येच थांबवणे", "चुका मोजत राहणे", "शिक्षा देणे"], correct: [0], explanation: `सकारात्मक वातावरणामुळे विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि भाषा कौशल्य सुधारते.`, difficulty: "medium" }, { id: 18, subject: "मराठी", q: `रचनात्मक मूल्यमापनाचा मुख्य उद्देश काय असतो?`, options: ["विद्यार्थ्यांना सतत मार्गदर्शन आणि अभिप्राय देणे", "फक्त अंतिम गुण देणे", "विद्यार्थ्यांची तुलना करणे", "फक्त चुका शोधणे"], correct: [0], explanation: `रचनात्मक मूल्यमापन विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी समजून सुधारणा करण्यास मदत करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 19, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `१९. उताऱ्यानुसार प्रभावी शिक्षणासाठी कोणती गोष्ट आवश्यक मानली आहे?`, options: ["विद्यार्थ्यांचा सक्रिय सहभाग", "फक्त पाठांतर", "फक्त गृहपाठ", "फक्त परीक्षा"], correct: [0], explanation: `उताऱ्यात कृती, चर्चा आणि अनुभवातून शिकण्यावर भर दिला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 20, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२०. आधुनिक शिक्षणपद्धतीत शिक्षकाची भूमिका कोणती मानली जाते?`, options: ["मार्गदर्शक आणि सुविधादाता", "फक्त माहिती देणारा", "कठोर नियंत्रक", "फक्त परीक्षक"], correct: [0], explanation: `आधुनिक वर्गात शिक्षक विद्यार्थ्यांना स्वतंत्रपणे शिकण्यासाठी मार्गदर्शन करतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 21, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२१. उताऱ्यानुसार विद्यार्थ्यांच्या चुका कशा पाहिल्या पाहिजेत?`, options: ["शिकण्याच्या प्रक्रियेतील संधी म्हणून", "अपयश म्हणून", "शिक्षेचे कारण म्हणून", "पूर्ण दुर्लक्ष करण्यासारख्या"], correct: [0], explanation: `चुकांमधून विद्यार्थी नवीन गोष्टी शिकतात आणि त्यांचे आकलन अधिक स्पष्ट होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 22, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२२. सातत्यपूर्ण मूल्यमापनामुळे शिक्षकाला काय समजण्यास मदत होते?`, options: ["विद्यार्थ्यांची प्रगती आणि गरजा", "फक्त परीक्षेतील गुण", "फक्त उपस्थिती", "फक्त गृहपाठ स्थिती"], correct: [0], explanation: `नियमित मूल्यमापनामुळे शिक्षक विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी समजू शकतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 23, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२३. उताऱ्याचा मुख्य संदेश कोणता आहे?`, options: ["बालकेंद्री आणि अनुभवाधारित शिक्षण", "फक्त तंत्रज्ञान आधारित शिक्षण", "फक्त गुणांवर आधारित शिक्षण", "फक्त व्याकरण अध्यापन"], correct: [0], explanation: `उताऱ्यात अनुभव, सहभाग आणि विद्यार्थीकेंद्रित शिक्षणावर भर दिला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 24, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थ्यांच्या मातृभाषेचा वापर अध्यापनात केल्याने कोणता फायदा होतो?`, options: ["विद्यार्थ्यांचे आकलन आणि आत्मविश्वास वाढतो", "विद्यार्थी गोंधळतात", "भाषा शिकणे कठीण होते", "फक्त परीक्षा सोपी होते"], correct: [0], explanation: `मातृभाषा विद्यार्थ्यांच्या विचार प्रक्रियेशी जोडलेली असल्यामुळे शिकणे अधिक सोपे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 25, subject: "मराठी", q: `खालीलपैकी विस्तृत वाचनाचे योग्य उदाहरण कोणते आहे?`, options: ["आनंदासाठी कथा आणि पुस्तके वाचणे", "फक्त प्रश्नोत्तरे पाठ करणे", "व्याकरण नियम वाचणे", "फक्त नोट्स वाचणे"], correct: [0], explanation: `विस्तृत वाचनामुळे भाषेचा नैसर्गिक वापर आणि वाचन प्रवाहीपणा वाढतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 26, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थ्यांचा सक्रिय शब्दसंग्रह वाढवण्यासाठी शिक्षकाने कोणती कृती करावी?`, options: ["गटचर्चा आणि भूमिका अभिनय आयोजित करणे", "फक्त शब्द लिहून घेणे", "शब्दांचे पाठांतर करणे", "फक्त शब्दकोश वाचायला सांगणे"], correct: [0], explanation: `संवादात्मक कृतींमुळे विद्यार्थी नवीन शब्द प्रत्यक्ष वापरू लागतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 27, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थी वारंवार शुद्धलेखनाच्या चुका करत असल्यास योग्य उपाय कोणता?`, options: ["भरपूर अर्थपूर्ण वाचन आणि लेखनाच्या संधी देणे", "फक्त शिक्षा देणे", "चुका मोजत राहणे", "१०० वेळा शब्द लिहायला लावणे"], correct: [0], explanation: `नियमित वाचन आणि लेखनामुळे योग्य शब्दरूपांची ओळख मजबूत होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 28, subject: "मराठी", q: `प्राथमिक स्तरावर कविता शिकवण्याचा मुख्य उद्देश कोणता असावा?`, options: ["कवितेचा आनंद आणि लय अनुभवणे", "कठीण नियम शिकवणे", "फक्त पाठांतर करणे", "कवीची माहिती लिहिणे"], correct: [0], explanation: `कविता मुलांमध्ये भाषेची गोडी आणि रसग्रहण विकसित करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 29, subject: "मराठी", q: `शिक्षक "उठा", "चाला", "पुस्तक उघडा" अशा सूचना देतात आणि विद्यार्थी त्या कृती करतात. ही कोणती पद्धत आहे?`, options: ["Total Physical Response पद्धत", "व्याख्यान पद्धत", "पाठांतर पद्धत", "निगामी पद्धत"], correct: [0], explanation: `TPR पद्धतीत भाषा आणि शारीरिक कृती यांचा समन्वय साधला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 30, subject: "मराठी", q: `बहुभाषिक वर्गाकडे शिक्षकाने कसे पाहिले पाहिजे?`, options: ["शिकण्यासाठी उपयुक्त संसाधन म्हणून", "मोठी समस्या म्हणून", "शिस्तीचा अडथळा म्हणून", "फक्त इंग्रजीतील अडचण म्हणून"], correct: [0], explanation: `बहुभाषिकता विद्यार्थ्यांची विचारक्षमता आणि सांस्कृतिक समज वाढवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `31. In the poem, what does the child mainly learn through?`, options: ["Observation and real-life experiences", "Strict memorization of lessons", "Continuous written testing", "Following fixed classroom rules"], correct: [0], explanation: `The poem highlights learning through observation, curiosity, and interaction with the world around the child.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `32. Which educational idea is reflected in the line "The classroom is the world so wide"?`, options: ["Learning can happen beyond textbooks and classrooms", "Only schools provide true education", "Children should study alone quietly", "Examinations are the main goal of learning"], correct: [0], explanation: `The poem suggests that meaningful learning happens through experiences in the surrounding environment.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `33. The poem encourages children to develop which important quality?`, options: ["Curiosity and questioning attitude", "Fear of making mistakes", "Dependence on teachers only", "Habit of silent memorization"], correct: [0], explanation: `The poet emphasizes curiosity and active questioning as important parts of learning.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `34. According to the passage, inclusive education values diversity because it:`, options: ["Enriches the learning experiences of all students", "Creates unnecessary classroom difficulties", "Reduces interaction among students", "Focuses only on academic scores"], correct: [0], explanation: `The passage explains that diversity supports empathy, collaboration, and meaningful learning.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `35. What is the main purpose of using different teaching methods like experiments and discussions?`, options: ["To address different learning needs effectively", "To complete the syllabus quickly", "To reduce classroom interaction", "To avoid student participation"], correct: [0], explanation: `Different teaching methods help students with varied learning styles understand concepts better.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `36. According to the passage, assessment in inclusive classrooms should mainly focus on:`, options: ["Individual growth and continuous progress", "Only final examination marks", "Strict ranking of students", "Comparing students publicly"], correct: [0], explanation: `The passage supports continuous and personalized assessment rather than only standardized tests.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `37. A teacher uses role play, models, and videos while teaching. This practice mainly supports:`, options: ["Different learning preferences among students", "Only textbook-based learning", "Silent classroom discipline", "Fast completion of homework"], correct: [0], explanation: `Using varied resources makes learning accessible and meaningful for all learners.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: `38. A teacher asks students to identify verbs from sports commentaries instead of memorizing grammar rules. Which approach is being used here?`, options: ["Context-based grammar learning", "Pure translation method", "Mechanical repetition method", "Silent reading approach"], correct: [0], explanation: `Grammar taught through real-life contexts becomes more meaningful and easier to apply.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. A student writes "She go to school every day." What should the teacher do first?`, options: ["Provide similar meaningful examples for correction", "Punish the student immediately", "Ignore the mistake completely", "Ask the student to memorize rules only"], correct: [0], explanation: `Meaningful examples help students understand subject-verb agreement naturally.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. A teacher asks students to act out situations using new vocabulary words. What is the main benefit of this activity?`, options: ["Vocabulary learning through meaningful interaction", "Checking handwriting quality", "Maintaining strict silence", "Completing class time quickly"], correct: [0], explanation: `Role-play activities help learners use vocabulary naturally in communication.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. During group work, students notice mistakes in sentence formation and discuss corrections together. This classroom practice promotes:`, options: ["Collaborative language learning", "Only individual competition", "Fear of grammar rules", "Mechanical memorization"], correct: [0], explanation: `Peer discussion supports collaborative learning and deeper understanding of language use.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. A teacher asks students to interview community members and present their responses in class. Which skill is mainly developed?`, options: ["Authentic communication skills", "Only spelling accuracy", "Silent reading ability", "Copy-writing practice"], correct: [0], explanation: `Interview activities encourage meaningful communication in real-life situations.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. Students are asked to combine short sentences into one meaningful sentence. What does this activity mainly assess?`, options: ["Sentence construction and language organization", "Drawing and colouring skills", "Speed of handwriting", "Only vocabulary memorization"], correct: [0], explanation: `Combining sentences develops syntactic understanding and logical expression.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. Instead of explaining article rules directly, a teacher gives examples and asks students to identify patterns. Which teaching method is this?`, options: ["Inductive method of teaching", "Lecture-based teaching", "Grammar translation method", "Memorization method"], correct: [0], explanation: `In the inductive method, learners discover language rules through examples.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. A learner struggles with spelling difficult English words. Which remedial strategy is most effective?`, options: ["Encouraging regular meaningful reading", "Giving punishment for mistakes", "Making the learner copy words repeatedly", "Avoiding all spelling activities"], correct: [0], explanation: `Frequent reading strengthens visual memory and improves spelling naturally.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. A teacher asks students to identify how the word "light" changes meaning in different sentences. Which skill is being developed?`, options: ["Understanding words in different contexts", "Only pronunciation practice", "Drawing and colouring ability", "Mechanical repetition"], correct: [0], explanation: `Students learn that word meanings can vary depending on sentence context.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. Students match parts of compound words through classroom games. What is the main learning outcome?`, options: ["Vocabulary development through play-way learning", "Only handwriting improvement", "Strict grammar memorization", "Silent reading practice"], correct: [0], explanation: `Play-based activities make vocabulary learning enjoyable and meaningful.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. A teacher gives instructions like "Close the door" and students perform the action. Which approach is reflected here?`, options: ["Total Physical Response approach", "Translation method", "Lecture method", "Dictation method"], correct: [0], explanation: `TPR connects language learning with physical movement and action.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. To teach opposite words effectively, a teacher uses stories and visual situations. Why is this useful?`, options: ["Students understand meanings through context", "Students memorize words faster", "It reduces classroom interaction", "It avoids language practice"], correct: [0], explanation: `Contextual learning helps learners understand vocabulary more deeply.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. A teacher gently repeats a student's incorrect sentence in the correct form during conversation. This is an example of:`, options: ["Corrective modeling during communication", "Strict direct punishment", "Ignoring student mistakes", "Translation-based teaching"], correct: [0], explanation: `Corrective modeling improves language learning without harming learner confidence.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. According to modern education policies, multilingualism is considered:`, options: ["A valuable support for cognitive growth", "A barrier to learning English", "A classroom management problem", "An unnecessary burden for students"], correct: [0], explanation: `Multilingualism supports thinking skills and cultural understanding among learners.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. A teacher encourages students to guess unfamiliar word meanings from the surrounding sentences. This strategy develops:`, options: ["Contextual understanding skills", "Only memorization ability", "Drawing skills", "Grammar translation practice"], correct: [0], explanation: `Guessing meanings from context improves independent reading and comprehension.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. Students ask each other questions about their hobbies during a classroom survey. What is the primary purpose of this activity?`, options: ["Developing speaking and interaction skills", "Checking handwriting speed", "Maintaining classroom silence", "Testing spelling memory"], correct: [0], explanation: `Interactive speaking tasks build confidence and communication abilities.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. Students compare their town with another town using comparative adjectives. This activity mainly connects grammar with:`, options: ["Personal and real-life experiences", "Memorization of textbook rules", "Silent written examinations", "Strict teacher control"], correct: [0], explanation: `Using grammar in familiar contexts makes language learning more meaningful.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. Rearranging jumbled words into meaningful sentences mainly helps students improve:`, options: ["Sentence structure understanding", "Drawing ability", "Pronunciation speed", "Only spelling accuracy"], correct: [0], explanation: `Such activities strengthen students’ understanding of sentence organization.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. A teacher uses flashcards of animals and their homes while teaching vocabulary. What is the main benefit?`, options: ["Visual learning becomes more engaging", "Students avoid interaction", "Only writing practice improves", "Grammar becomes easier to memorize"], correct: [0], explanation: `Visual aids make vocabulary learning more interesting and memorable.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. A group discussion on "How to keep our school clean" is organized to teach modal verbs like should and must. Which approach does this show?`, options: ["Learning grammar through meaningful discussion", "Pure memorization of grammar rules", "Silent translation practice", "Only textbook exercise completion"], correct: [0], explanation: `Meaningful discussions encourage natural use of modal verbs in communication.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. A student correctly uses an idiom during a conversation. This indicates strong:`, options: ["Communicative language ability", "Only spelling ability", "Mechanical memorization", "Silent reading practice"], correct: [0], explanation: `Using idioms correctly shows practical understanding of language use.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. A constructivist teacher teaches sentence types by asking learners to examine examples and identify patterns themselves. This method promotes:`, options: ["Independent discovery and reasoning", "Only note copying", "Fear of grammar learning", "Strict rote memorization"], correct: [0], explanation: `Constructivist learning encourages learners to actively discover language patterns.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. Students imagine their future careers and write what they "will have achieved" after ten years. This activity is mainly:`, options: ["Contextual and learner-centered grammar learning", "Pure translation practice", "Unrelated classroom entertainment", "Only examination preparation"], correct: [0], explanation: `Connecting grammar with personal experiences makes learning meaningful and engaging.`, difficulty: "medium" }, { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. वर्गात विविध राज्यांतील विद्यार्थी त्यांच्या परंपरा आणि खाद्यसंस्कृती एकमेकांना सांगतात. खालीलपैकी कोणती कृती सांस्कृतिक समज वाढवण्याशी संबंधित नाही?`, options: ["विविध सणांबद्दल माहिती शेअर करणे", "लोककला आणि परंपरा जाणून घेणे", "वैज्ञानिक प्रयोगांचे निरीक्षण करणे", "भिन्न भाषांतील गाणी शिकणे"], correct: [2], explanation: `वैज्ञानिक प्रयोग हे संज्ञानात्मक विकासाशी संबंधित आहेत, तर इतर कृती सांस्कृतिक देवाणघेवाण वाढवतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. परीक्षा जवळ आल्यामुळे एक विद्यार्थी चिंतेत आहे. शिक्षकाने कोणता सल्ला देणे अयोग्य ठरेल?`, options: ["अभ्यासाचे वेळापत्रक तयार कर", "पुरेशी विश्रांती घे", "स्वतःबद्दल नकारात्मक विचार करत राहा", "अवघड विषयांना प्राधान्य दे"], correct: [2], explanation: `नकारात्मक विचार ताण वाढवतात, त्यामुळे सकारात्मक आणि नियोजनबद्ध दृष्टिकोन आवश्यक असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. एक विद्यार्थी विज्ञानातील समस्या सोडवताना माहितीचे विश्लेषण करून योग्य निष्कर्ष काढतो. ही कोणती मानसिक प्रक्रिया आहे?`, options: ["समस्या निराकरण प्रक्रिया", "यांत्रिक पाठांतर", "भावनिक प्रतिक्रिया", "अनुकरणात्मक अध्ययन"], correct: [0], explanation: `समस्येचे विश्लेषण करून उपाय शोधणे ही समस्या निराकरणाची प्रक्रिया आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. स्पर्धेत अपयशी झाल्यानंतर एक विद्यार्थी प्रसिद्ध खेळाडूसोबतचे नाते सांगून स्वतःचा आत्मविश्वास वाढवण्याचा प्रयत्न करतो. ही कोणती संरक्षण यंत्रणा आहे?`, options: ["तादात्म्य (Identification)", "प्रक्षेपण (Projection)", "दमन (Repression)", "विस्थापन (Displacement)"], correct: [0], explanation: `दुसऱ्या यशस्वी व्यक्तीशी स्वतःला जोडून आत्मसंतोष मिळवणे म्हणजे तादात्म्य होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. अर्थपूर्ण अध्ययनासाठी शिक्षकाने नवीन माहिती शिकवताना कोणत्या गोष्टीचा आधार घ्यावा?`, options: ["विद्यार्थ्यांच्या पूर्वज्ञानाचा", "फक्त पाठांतराचा", "फक्त शिक्षा पद्धतीचा", "फक्त परीक्षेचा"], correct: [0], explanation: `पूर्वज्ञानाशी नवीन माहिती जोडल्यास अध्ययन अधिक अर्थपूर्ण बनते.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. मुले वस्तूंचे रंग आणि आकारानुसार वर्गीकरण करू लागतात. पियाजे यांच्या मते ही कोणती अवस्था आहे?`, options: ["मूर्त क्रियात्मक अवस्था", "संवेदी-कारक अवस्था", "क्रियापूर्व अवस्था", "औपचारिक क्रियात्मक अवस्था"], correct: [0], explanation: `या अवस्थेत मुले वर्गीकरण आणि क्रम लावण्याची क्षमता विकसित करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. विद्यार्थ्याने वर्गात शिकलेल्या गणिती सूत्राचा वापर प्रत्यक्ष जीवनातील समस्येसाठी केला. ब्लूमच्या वर्गीकरणानुसार हे कोणते उद्दिष्ट आहे?`, options: ["उपयोजन (Application)", "ज्ञान (Knowledge)", "आकलन (Comprehension)", "विश्लेषण (Analysis)"], correct: [0], explanation: `शिकलेल्या ज्ञानाचा नवीन परिस्थितीत वापर करणे म्हणजे उपयोजन होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. फळ्यावरचे चित्र पाहून त्याचा अर्थ समजून घेण्याचे कार्य मेंदूच्या कोणत्या भागाशी संबंधित आहे?`, options: ["पार्श्वमस्तिष्क खंड", "ललाटीय खंड", "मध्य खंड", "शंखाकृती खंड"], correct: [0], explanation: `दृष्टी आणि दृश्य माहिती प्रक्रिया करण्याचे कार्य पार्श्वमस्तिष्क खंड करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. शिक्षक नवीन धडा सुरू करण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांच्या अनुभवांवर आधारित प्रश्न विचारतात. हा दृष्टिकोन कोणत्या तत्त्वाशी संबंधित आहे?`, options: ["पूर्वज्ञानावर आधारित अध्ययन", "फक्त पुनरावृत्ती अध्ययन", "दंडाधारित शिक्षण", "केवळ स्मरणशक्ती विकास"], correct: [0], explanation: `नवीन ज्ञान हे विद्यार्थ्यांच्या पूर्वानुभवाशी जोडल्यास अधिक प्रभावी ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. नवीन माहिती देण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांचे लक्ष वेधण्यासाठी आणि जुने ज्ञान जागृत करण्यासाठी विचारलेले प्रश्न काय म्हणतात?`, options: ["पूर्वतयारी चौकटी", "चाचणी चौकटी", "दंड चौकटी", "अंतिम मूल्यमापन"], correct: [0], explanation: `पूर्वतयारी प्रश्न विद्यार्थ्यांचे लक्ष केंद्रित करण्यास मदत करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. एका मुलाला सुगंध येताच तो लगेच आईने गोड पदार्थ बनवला आहे हे ओळखतो. ही कोणती मानसिक प्रक्रिया आहे?`, options: ["अवबोध (Perception)", "संवेदना (Sensation)", "विस्मरण", "कल्पनारंजन"], correct: [0], explanation: `संवेदनांना अर्थ देऊन त्यांची ओळख पटवण्याच्या प्रक्रियेला अवबोध म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. भावनिक बुद्धिमत्तेमध्ये दुसऱ्यांच्या भावना समजून घेण्याची क्षमता कोणती मानली जाते?`, options: ["तदनुभूती (Empathy)", "स्मरणशक्ती", "तर्कशक्ती", "आत्मनियंत्रण"], correct: [0], explanation: `दुसऱ्यांच्या भावनांची जाणीव आणि समज ही तदनुभूतीची मुख्य वैशिष्ट्ये आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. शिक्षक विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारून स्वतः निष्कर्ष काढण्यास प्रवृत्त करतात. हे कोणत्या अध्यापन प्रतिमानाचे उदाहरण आहे?`, options: ["पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमान", "व्याख्यान प्रतिमान", "पाठांतर प्रतिमान", "दंडाधारित प्रतिमान"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारून शोध घेण्यास प्रोत्साहन देणे हे पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमानाचे वैशिष्ट्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. सहजप्रवृत्ती आणि भावना यांचा संबंध स्पष्ट करणारा सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["विल्यम मॅकडुगल", "जॉन वॉटसन", "इव्हान पावलॉव्ह", "बी. एफ. स्किनर"], correct: [0], explanation: `मॅकडुगल यांनी भावना आणि सहजप्रवृत्ती यांचा संबंध स्पष्ट केला.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. एकाच उत्तरपत्रिकेला वेगवेगळ्या शिक्षकांनी समान गुण दिले. यावरून चाचणीचा कोणता गुणधर्म स्पष्ट होतो?`, options: ["वस्तुनिष्ठता", "व्यक्तिनिष्ठता", "कठीणता", "अनियमितता"], correct: [0], explanation: `चाचणी तपासणाऱ्याच्या वैयक्तिक मताचा परिणाम न होणे म्हणजे वस्तुनिष्ठता.`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. एका भाषेतील व्याकरणाचे ज्ञान दुसरी भाषा शिकताना उपयोगी पडते. हे कोणत्या प्रकारच्या संक्रमणाचे उदाहरण आहे?`, options: ["धन संक्रमण", "ऋण संक्रमण", "शून्य संक्रमण", "तटस्थ संक्रमण"], correct: [0], explanation: `पूर्वीचे अध्ययन नवीन अध्ययनास मदत करत असल्यास ते धन संक्रमण असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. कामाच्या ताणामुळे त्रस्त असलेल्या शिक्षकासाठी खालीलपैकी कोणता उपाय अयोग्य आहे?`, options: ["व्यसनांकडे वळणे", "योग आणि व्यायाम करणे", "विश्रांती घेणे", "छंद जोपासणे"], correct: [0], explanation: `व्यसन हा ताण हाताळण्याचा आरोग्यदायी मार्ग नसून तो समस्यांना वाढवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. मेंदूचा उजवा भाग अधिक कार्यरत असलेल्या व्यक्तीत कोणती क्षमता अधिक दिसून येते?`, options: ["सर्जनशील आणि कलात्मक विचार", "गणितीय गणना", "तार्किक विश्लेषण", "तांत्रिक वर्गीकरण"], correct: [0], explanation: `उजवा मेंदू सर्जनशीलता, भावना आणि कला यांच्याशी अधिक संबंधित असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्ल रॉजर्स यांनी कोणत्या प्रकारच्या मूल्यमापनावर भर दिला?`, options: ["स्व-मूल्यमापन", "फक्त वार्षिक परीक्षा", "बाह्य मूल्यांकन", "कठोर तोंडी चाचणी"], correct: [0], explanation: `स्वतःच्या प्रगतीचे मूल्यमापन विद्यार्थ्याला स्वतंत्र आणि जबाबदार बनवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. गिलफोर्ड यांच्या बुद्धिमत्ता रचना सिद्धांतात 'सांकेतिक माहिती' कोणत्या परिमाणात समाविष्ट होते?`, options: ["आशय (Contents)", "क्रिया (Operations)", "उत्पादने (Products)", "मूल्यमापन"], correct: [0], explanation: `सांकेतिक माहिती ही गिलफोर्ड यांच्या आशय परिमाणाचा भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. शिक्षक प्रत्यक्ष फळ दाखवून नंतर त्याचे नाव शिकवतात. हे कोणते अध्यापन सूत्र दर्शवते?`, options: ["मूर्ताकडून अमूर्ताकडे", "अज्ञाताकडून ज्ञाताकडे", "सोप्याकडून कठीणाकडे", "विशेषाकडून सामान्याकडे"], correct: [0], explanation: `प्रत्यक्ष वस्तूंच्या अनुभवातून संकल्पना शिकवणे म्हणजे मूर्ताकडून अमूर्ताकडे जाणे होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. संशोधक निरीक्षणांवर आधारित नियम आणि स्पष्टीकरणांची मांडणी करतो. याला काय म्हणतात?`, options: ["उपपत्ती (Theory)", "गैरसमज", "कल्पित निष्कर्ष", "अंधविश्वास"], correct: [0], explanation: `घटनांचे तर्कसंगत आणि प्रणालीबद्ध स्पष्टीकरण म्हणजे उपपत्ती होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. चयापचयातील दोषामुळे योग्य उपचार न मिळाल्यास मतिमंदत्व येऊ शकणारा आजार कोणता?`, options: ["गॅलॅक्टोसिमिया", "डाऊन सिंड्रोम", "मायक्रोसिफॅली", "दृष्टिदोष"], correct: [0], explanation: `गॅलॅक्टोसिमिया हा चयापचयाशी संबंधित जन्मजात आजार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. पूर्वी शिकलेल्या कौशल्यामुळे नवीन परिस्थितीत काम करणे सोपे होते. समान घटक उपपत्ती कोणी मांडली?`, options: ["ई. एल. थॉर्नडाईक", "चार्ल्स ज्युड", "स्किनर", "पावलॉव्ह"], correct: [0], explanation: `थॉर्नडाईक यांनी समान घटकांमुळे अध्ययन संक्रमण होते असे सांगितले.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. बाहेर गोंधळ असूनही विद्यार्थी अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करतो. या मानसिक प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["अवधान (Attention)", "संवेदना", "विस्मरण", "प्रतिक्षिप्त क्रिया"], correct: [0], explanation: `विशिष्ट गोष्टीवर मानसिक शक्ती केंद्रित करणे म्हणजे अवधान होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. ब्लूमच्या मूल्यमापन त्रिकोणात कोणत्या घटकाला सर्वाधिक महत्त्व दिले जाते?`, options: ["शैक्षणिक उद्दिष्टे", "अध्ययन अनुभव", "मूल्यमापन साधने", "परीक्षेचे वेळापत्रक"], correct: [0], explanation: `उद्दिष्टांवर आधारितच अध्यापन आणि मूल्यमापनाचे नियोजन केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. स्मरण प्रक्रियेतील योग्य क्रम कोणता आहे?`, options: ["ग्रहण → धारणा → प्रत्यावहन → प्रत्याभिज्ञान", "धारणा → ग्रहण → विस्मरण → प्रत्याभिज्ञान", "प्रत्यावहन → ग्रहण → धारणा → ओळख", "ग्रहण → विस्मरण → धारणा → प्रत्यावहन"], correct: [0], explanation: `माहिती ग्रहण करून साठवणे आणि गरजेच्या वेळी आठवणे ही स्मरण प्रक्रिया असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. भीतीची प्रवृत्ती विधायक मार्गाने वळवण्यासाठी शिक्षकाने काय करावे?`, options: ["स्वसंरक्षण आणि आत्मविश्वास वाढवणारे प्रशिक्षण देणे", "विद्यार्थ्याला घाबरवणे", "त्याला एकटे ठेवणे", "सतत चुका दाखवणे"], correct: [0], explanation: `नकारात्मक भावनांना सकारात्मक दिशेने वळवणे म्हणजे उदात्तीकरण होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. ज्ञानरचनावादी दृष्टिकोनानुसार नवीन अनुभवांमुळे काय घडते?`, options: ["विद्यार्थ्यांच्या जुन्या संकल्पनांमध्ये बदल होतो", "ज्ञान कायम स्थिर राहते", "विद्यार्थी प्रश्न विचारत नाहीत", "अध्ययन फक्त पाठांतरावर आधारित राहते"], correct: [0], explanation: `नवीन अनुभवांमुळे विद्यार्थ्यांच्या पूर्वज्ञानात सुधारणा आणि बदल होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. अध्यापन कार्यनीती आणि अध्यापन पद्धती यांमध्ये मुख्य फरक कोणता आहे?`, options: ["कार्यनीती विशिष्ट उद्दिष्टांसाठी वापरली जाते", "दोन्ही पूर्णपणे समान असतात", "पद्धती फक्त मूल्यमापनासाठी असते", "कार्यनीतीचा शिक्षणाशी संबंध नसतो"], correct: [0], explanation: `कार्यनीती विशिष्ट उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी वापरली जाते, तर पद्धती व्यापक स्वरूपाची असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 91, subject: "गणित", q: `९१. शिक्षक विद्यार्थ्यांना बिंदूंच्या साहाय्याने आकृतीबंध तयार करून संख्यांमधील नियम शोधायला सांगतात. जर सलग पाच विषम संख्यांची बेरीज काढली, तर विद्यार्थ्यांना कोणते उत्तर मिळेल?`, options: ["25", "49", "36", "64"], correct: [1], explanation: `पहिल्या पाच विषम संख्या 1, 3, 5, 7, 9 आहेत. त्यांची बेरीज 25 होते, परंतु पुढील सलग पाच विषम संख्या 5, 7, 9, 11, 17 यांचा विचार केल्यास 49 मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित", q: `९२. विद्यार्थ्यांना 9, 4, 1 आणि 0 हे अंक वापरून सर्वात मोठी आणि सर्वात लहान पाच अंकी संख्या तयार करायला सांगितले. दोन्हीतील फरक किती येईल?`, options: ["80891", "88019", "89018", "89918"], correct: [1], explanation: `मोठ्यात मोठी संख्या 99410 आणि लहानात लहान संख्या 11391 घेतल्यास फरक 88019 येतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित", q: `९३. आर्थिक साक्षरतेच्या उपक्रमात विद्यार्थ्यांना सांगितले की एका महिलेनं ₹ 80,000 कर्ज 5% दराने 5 वर्षांसाठी घेतले. मुदतीनंतर तिला एकूण किती रक्कम भरावी लागेल?`, options: ["₹ 1,00,000", "₹ 90,000", "₹ 1,20,000", "₹ 80,500"], correct: [0], explanation: `सरळव्याज = (80000 × 5 × 5) / 100 = ₹ 20,000. एकूण रक्कम = ₹ 1,00,000.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित", q: `९४. एका विद्यार्थ्याला चार विषयांत अनुक्रमे 45/50, 36/40, 72/90 आणि 63/70 गुण मिळाले. टक्केवारीनुसार त्याची सर्वोत्तम कामगिरी कोणत्या विषयात आहे?`, options: ["पहिला विषय", "दुसरा विषय", "तिसरा विषय", "चौथा विषय"], correct: [0], explanation: `45/50 = 90% ही सर्वाधिक टक्केवारी आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित", q: `९५. बाजारातील उदाहरणातून शिक्षक विद्यार्थ्यांना नफा-तोटा समजावतात. एका दुकानदाराने 40 डझन पेन ₹ 50 डझन दराने घेतले आणि ₹ 600 शेकडा दराने विकले. त्याला किती नफा झाला?`, options: ["₹ 400", "₹ 200", "₹ 300", "₹ 500"], correct: [0], explanation: `खरेदी किंमत = ₹ 2000. विक्री किंमत = ₹ 2400. नफा = ₹ 400.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित", q: `९६. दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदल्यावर तयार होणाऱ्या संगतकोनांच्या जोड्या किती असतात?`, options: ["दोन", "चार", "सहा", "आठ"], correct: [1], explanation: `दोन समांतर रेषा आणि एक छेदिका मिळून चार संगतकोनांच्या जोड्या तयार होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित", q: `९७. एका वर्तुळात 24 सेमी लांबीची जीवा केंद्रापासून 5 सेमी अंतरावर आहे. विद्यार्थ्यांनी वर्तुळाची त्रिज्या किती काढावी?`, options: ["11 सेमी", "12 सेमी", "13 सेमी", "14 सेमी"], correct: [2], explanation: `अर्धी जीवा = 12 सेमी. त्रिज्या² = 12² + 5² = 169. त्रिज्या = 13 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित", q: `९८. शिक्षकांनी वर्गात वर्गमूळांवर आधारित गणिती कोडे दिले. "(√144 × √25) / (√16 × √9)" याचे उत्तर किती येईल?`, options: ["5", "6", "10", "15"], correct: [2], explanation: `12 × 5 = 60 आणि 4 × 3 = 12. त्यामुळे 60 ÷ 12 = 5.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित", q: `९९. एका ताटाची आणि वाटीची किंमत शोधण्यासाठी शिक्षक समीकरणांचा वापर करतात. जर 3 ताटे व 6 वाट्या ₹ 720 आणि 2 ताटे व 4 वाट्या ₹ 480 असतील, तर एका ताटाच्या किंमतीत किती वाट्या मिळतील?`, options: ["2", "3", "4", "5"], correct: [1], explanation: `समीकरणे सोडविल्यावर ताटाची किंमत वाटीच्या तिप्पट येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित", q: `१००. शिक्षक विद्यार्थ्यांना 48 आणि 72 यांचे सामाईक विभाजक शोधायला सांगतात. त्यांची संख्या किती असेल?`, options: ["4", "6", "8", "10"], correct: [1], explanation: `48 आणि 72 यांचा मसावि 24 आहे. 24 चे एकूण 6 विभाजक आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित", q: `१०१. 12 मजूर एखादे काम 6 दिवसांत पूर्ण करतात. जर मजुरांची संख्या वाढवून 18 केली, तर तेच काम किती दिवसांत पूर्ण होईल?`, options: ["3 दिवस", "4 दिवस", "5 दिवस", "6 दिवस"], correct: [1], explanation: `एकूण काम = 72 मजूर-दिवस. 72 ÷ 18 = 4 दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित", q: `१०२. समभुज चौकोनाचे कर्ण 24 सेमी आणि 10 सेमी आहेत. त्या चौकोनाच्या बाजूवर काढलेल्या चौरसाचे क्षेत्रफळ किती येईल?`, options: ["121 चौ.सेमी", "144 चौ.सेमी", "169 चौ.सेमी", "196 चौ.सेमी"], correct: [2], explanation: `अर्धे कर्ण 12 आणि 5. बाजू = √(12² + 5²) = 13. क्षेत्रफळ = 13² = 169.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित", q: `१०३. जर x + 1/x = 6 असेल, तर x² + 1/x² ची किंमत किती येईल?`, options: ["30", "34", "36", "40"], correct: [1], explanation: `सूत्रानुसार x² + 1/x² = 6² - 2 = 34.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित", q: `१०४. एका संख्येला 18 ने भागल्यावर बाकी 6 उरते. तीच संख्या 6 ने भागल्यास बाकी किती उरेल?`, options: ["0", "2", "4", "6"], correct: [0], explanation: `18 आणि 6 दोन्हीमध्ये 6 हा समान घटक असल्याने बाकी 0 उरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित", q: `१०५. वडील आणि मुलाच्या वयांचे गुणोत्तर 6:1 आहे. पाच वर्षांनंतर ते 7:2 होईल. वडिलांचे सध्याचे वय किती?`, options: ["25 वर्षे", "30 वर्षे", "35 वर्षे", "40 वर्षे"], correct: [1], explanation: `1 एकक = 5 वर्षे. त्यामुळे वडिलांचे वय = 6 × 5 = 30 वर्षे.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित", q: `१०६. 240 मीटर लांबीची रेल्वे 54 किमी/तास वेगाने धावत आहे. ती एका खांबाला किती सेकंदांत ओलांडेल?`, options: ["12", "14", "16", "18"], correct: [2], explanation: `54 किमी/तास = 15 मी/से. वेळ = 240 ÷ 15 = 16 सेकंद.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित", q: `१०७. खालीलपैकी सर्वात मोठा अपूर्णांक कोणता आहे? 7/8, 9/10, 11/12, 13/14`, options: ["7/8", "9/10", "11/12", "13/14"], correct: [3], explanation: `अंश-छेदातील फरक समान असल्यास मोठा अंश असलेला अपूर्णांक मोठा असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित", q: `१०८. एका वस्तूची किंमत 10% ने वाढवून पुन्हा 10% ने कमी केली. अंतिम परिणाम काय होईल?`, options: ["1% वाढ", "1% घट", "0% बदल", "2% घट"], correct: [1], explanation: `समान टक्केवारी वाढ आणि घट झाल्यास नेहमी घट होते. येथे 1% घट होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित", q: `१०९. दोन संख्यांचा गुणाकार 1440 आणि मसावि 16 आहे. त्यांचा लसावि किती असेल?`, options: ["80", "90", "100", "120"], correct: [1], explanation: `लसावि × मसावि = गुणाकार. त्यामुळे लसावि = 1440 ÷ 16 = 90.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित", q: `११०. दंडगोलाची त्रिज्या 5 सेमी आणि उंची 14 सेमी आहे. त्याचे वक्रपृष्ठफळ किती येईल?`, options: ["220 चौ.सेमी", "330 चौ.सेमी", "440 चौ.सेमी", "550 चौ.सेमी"], correct: [2], explanation: `वक्रपृष्ठफळ = 2πrh = 2 × 22/7 × 5 × 14 = 440 चौ.सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित", q: `१११. एका वर्तुळाचा केंद्रीय कोन 140° आहे. त्याच्या विशालकंसाचे माप किती असेल?`, options: ["210°", "220°", "230°", "240°"], correct: [1], explanation: `विशालकंस = 360° - 140° = 220°.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित", q: `११२. एका षटकोनी चितीला 12 शिरोबिंदू आणि 8 पृष्ठे आहेत. शिरोबिंदू पृष्ठांपेक्षा कितीने जास्त आहेत?`, options: ["2", "3", "4", "5"], correct: [2], explanation: `12 - 8 = 4.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित", q: `११३. एका लहान चौरसाची परिमिती 12 सेमी आहे. मोठ्या आकृतीत अशा 20 समान बाह्य कडा आहेत. संपूर्ण आकृतीची परिमिती किती?`, options: ["40 सेमी", "50 सेमी", "60 सेमी", "80 सेमी"], correct: [2], explanation: `एका बाजूची लांबी = 3 सेमी. 20 × 3 = 60 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित", q: `११४. ₹ 6000 च्या रकमेत ₹ 100 आणि ₹ 200 च्या समान नोटा आहेत. एकूण नोटांची संख्या किती असेल?`, options: ["30", "40", "50", "60"], correct: [1], explanation: `समजा प्रत्येकी x नोटा आहेत. 100x + 200x = 6000. x = 20. एकूण नोटा = 40.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "गणित", q: `११५. 15 मी लांब आणि 10 मी रुंद मैदानात 2 मी बाजूचे 5 चौरस खड्डे आहेत. उरलेल्या जागेचे क्षेत्रफळ किती?`, options: ["120 चौ.मी", "125 चौ.मी", "130 चौ.मी", "140 चौ.मी"], correct: [2], explanation: `एकूण क्षेत्रफळ = 150. खड्ड्यांचे क्षेत्रफळ = 20. उरलेले = 130 चौ.मी.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित", q: `११६. 100 सेमी × 80 सेमी × 60 सेमी आकाराच्या पेटीला रंग द्यायचा आहे. रंगाचा दर ₹ 40 प्रति चौ.मी. असल्यास खर्च किती येईल?`, options: ["₹ 208", "₹ 216", "₹ 224", "₹ 232"], correct: [1], explanation: `एकूण पृष्ठफळ = 5.4 चौ.मी. खर्च = ₹ 216.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित", q: `११७. खालीलपैकी कोणती जोडी सहमूळ संख्यांची नाही?`, options: ["35 व 64", "81 व 50", "24 व 36", "91 व 100"], correct: [2], explanation: `24 आणि 36 या दोन्ही संख्यांना 12 ने भाग जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित", q: `११८. एका आठवड्यातील तापमानाचा तक्ता पाहून विद्यार्थ्यांना सर्वाधिक फरक असलेला दिवस शोधायचा आहे. सोमवार 36°-20°, मंगळवार 38°-16°, बुधवार 34°-22°, गुरुवार 35°-25°. सर्वाधिक फरक कोणत्या दिवशी आहे?`, options: ["सोमवार", "मंगळवार", "बुधवार", "गुरुवार"], correct: [1], explanation: `38 - 16 = 22° हा सर्वाधिक फरक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित", q: `११९. चार दिवसांच्या कमाल तापमानांची बेरीज 150° आणि किमान तापमानांची बेरीज 92° असल्यास त्यातील फरक किती येईल?`, options: ["48°", "52°", "58°", "62°"], correct: [2], explanation: `150 - 92 = 58°.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित", q: `१२०. घड्याळात 10:30 वाजले असताना तासकाटा आणि मिनिटकाटा यांमध्ये किती अंशाचा लघुकोन तयार होतो?`, options: ["95°", "105°", "115°", "125°"], correct: [1], explanation: `10:30 वेळी तयार होणारा लघुकोन 105° असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२१. इतिहासाच्या तासिकेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना मराठा प्रशासनातील जबाबदाऱ्या समजावून सांगतात. खालीलपैकी कोणती जोडी चुकीची आहे हे विद्यार्थ्यांनी ओळखायचे आहे.`, options: ["सरसेनापती - हंबीरराव मोहिते", "अमात्य - रामचंद्रपंत", "न्यायाधीश - मोरोपंत पिंगळे", "सचिव - अण्णाजी दत्तो"], correct: [2], explanation: `मोरोपंत पिंगळे हे पेशवे होते, न्यायाधीश नव्हते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२२. शिक्षक विद्यार्थ्यांना एका ऐतिहासिक व्यक्तीबद्दल माहिती देतात की त्यांनी संकटकाळात राज्य एकत्र ठेवून नेतृत्व केले. हे वर्णन कोणाला लागू पडते?`, options: ["महाराणी ताराबाई", "राजाराम महाराज", "संभाजी महाराज", "शाहू महाराज"], correct: [1], explanation: `राजाराम महाराजांनी कठीण काळात मराठा साम्राज्य टिकवून ठेवले.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२३. दूरदर्शनवरील ऐतिहासिक मालिकांवर चर्चा करताना शिक्षक विचारतात की 'भारत एक खोज' या मालिकेचे दिग्दर्शन कोणी केले?`, options: ["शाम बेनेगल", "गोविंद निहलानी", "रामानंद सागर", "बासू चटर्जी"], correct: [0], explanation: `'भारत एक खोज' मालिकेचे दिग्दर्शन शाम बेनेगल यांनी केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२४. हैद्राबाद संस्थानाच्या विलीनीकरणाला विरोध करणाऱ्या संघटनेचे नाव विद्यार्थ्यांनी कोणते सांगावे?`, options: ["आर्य समाज", "रझाकार", "हैद्राबाद काँग्रेस", "आंध्र महासभा"], correct: [1], explanation: `रझाकार संघटनेने हैद्राबाद संस्थानाच्या विलीनीकरणाला विरोध केला.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२५. १९९१ मधील जागतिक घडामोडींचा अभ्यास करताना विद्यार्थ्यांनी कोणत्या घटना योग्य ओळखाव्यात?`, options: ["आर्थिक उदारीकरण आणि सोव्हिएत विघटन", "फक्त शीतयुद्धाची सुरुवात", "फक्त संयुक्त राष्ट्रांची स्थापना", "पहिले महायुद्ध समाप्त"], correct: [0], explanation: `१९९१ मध्ये भारतात आर्थिक उदारीकरण सुरू झाले आणि सोव्हिएत संघाचे विघटन झाले.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२६. आधुनिक भारताचा कालखंड सुरू झाल्याचे शिक्षक कोणत्या घटनेपासून मानतात?`, options: ["प्लासीची लढाई", "पेशवाईचा अस्त", "स्वातंत्र्यप्राप्ती", "दिल्ली सल्तनत स्थापना"], correct: [1], explanation: `१८१८ मधील पेशवाईच्या अस्तानंतर ब्रिटिश सत्ता विस्तारली.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२७. स्वतंत्र मजूर पक्षाची स्थापना कोणी केली हे विद्यार्थी शोधत आहेत. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["महात्मा फुले", "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर", "राजर्षी शाहू महाराज", "महर्षी कर्वे"], correct: [1], explanation: `डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९३६ मध्ये स्वतंत्र मजूर पक्ष स्थापन केला.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२८. 'छोडो भारत' आंदोलन कोणत्या वर्षी सुरू झाले याबद्दल विद्यार्थ्यांनी कोणते उत्तर द्यावे?`, options: ["१९२०", "१९३०", "१९४२", "१९४७"], correct: [2], explanation: `भारत छोडो आंदोलन १९४२ मध्ये सुरू झाले.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२९. शिक्षक विद्यार्थ्यांना सांगतात की एका ग्रहावर सूर्य पश्चिमेला उगवतो. तो ग्रह कोणता?`, options: ["मंगळ", "शुक्र", "गुरु", "शनी"], correct: [1], explanation: `शुक्र ग्रह पूर्वेकडून पश्चिमेकडे फिरतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३०. विधान परिषदेच्या सदस्यांचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?`, options: ["४ वर्षे", "५ वर्षे", "६ वर्षे", "७ वर्षे"], correct: [2], explanation: `विधान परिषदेच्या प्रत्येक सदस्याचा कार्यकाळ ६ वर्षांचा असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३१. नकाशा अभ्यासात शिक्षक विद्यार्थ्यांना माउंट एव्हरेस्ट शोधायला सांगतात. हे शिखर कोणत्या देशात आहे?`, options: ["भारत", "नेपाळ", "भूतान", "चीन"], correct: [1], explanation: `माउंट एव्हरेस्ट नेपाळमध्ये आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३२. रक्ताभिसरण प्रणालीचे मॉडेल दाखवताना शिक्षक कोणत्या अवयवाला शरीराचे पंपिंग केंद्र म्हणतात?`, options: ["मेंदू", "फुफ्फुस", "हृदय", "यकृत"], correct: [2], explanation: `हृदय संपूर्ण शरीरात रक्तपुरवठा करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३३. प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रियेदरम्यान वनस्पती कोणता वायू वातावरणात सोडतात?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "ऑक्सिजन", "हायड्रोजन", "नायट्रोजन"], correct: [1], explanation: `वनस्पती प्रकाशसंश्लेषणातून ऑक्सिजन सोडतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३४. ओझोनचा थर पृथ्वीचे कोणत्या किरणांपासून संरक्षण करतो?`, options: ["गॅमा किरण", "इन्फ्रारेड किरण", "अतिनील किरण", "क्ष-किरण"], correct: [2], explanation: `ओझोनचा थर अतिनील किरणे अडवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३५. मालगुजारी तलावांसाठी प्रसिद्ध असलेला विदर्भातील जिल्हा कोणता आहे?`, options: ["अमरावती", "गोंदिया", "यवतमाळ", "नांदेड"], correct: [1], explanation: `गोंदिया जिल्हा तलावांसाठी प्रसिद्ध आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३६. त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेत गाव पातळीवर कार्य करणारी संस्था कोणती?`, options: ["जिल्हा परिषद", "पंचायत समिती", "ग्रामपंचायत", "महानगरपालिका"], correct: [2], explanation: `ग्रामपंचायत ही गाव पातळीवरील संस्था आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३७. पाण्याच्या वाफेचे पुन्हा पाण्यात रूपांतर होऊन ढग तयार होण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["बाष्पीभवन", "संघनन", "विलयन", "संप्लवन"], correct: [1], explanation: `वाफ थंड होऊन जलकण तयार होण्यास संघनन म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३८. दख्खनचे पठार मुख्यतः कोणत्या अग्निजन्य खडकापासून बनलेले आहे?`, options: ["ग्रॅनाइट", "बेसॉल्ट", "चुनखडी", "संगमरवर"], correct: [1], explanation: `दख्खनचे पठार बेसॉल्ट खडकापासून बनले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३९. भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे मुख्यालय कोणत्या शहरात आहे?`, options: ["दिल्ली", "मुंबई", "चेन्नई", "कोलकाता"], correct: [1], explanation: `भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे मुख्यालय मुंबई येथे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४०. महिलांच्या शिक्षणासाठी कार्य करणाऱ्या आणि 'जगत जननी' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या समाजसुधारिका कोण?`, options: ["सावित्रीबाई फुले", "आनंदीबाई जोशी", "रमाबाई रानडे", "पंडिता रमाबाई"], correct: [0], explanation: `सावित्रीबाई फुले यांनी महिलांच्या शिक्षणासाठी मोठे कार्य केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४१. सूर्याजवळ चमकणारा आणि पृथ्वीवरून पहाटे किंवा संध्याकाळी दिसणारा अंतर्ग्रह कोणता?`, options: ["मंगळ", "शुक्र", "शनी", "गुरु"], correct: [1], explanation: `शुक्र ग्रह पृथ्वीवरून तेजस्वी दिसतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४२. भूकंपाची प्राथमिक जाणीव कोणत्या घटनेतून होते?`, options: ["मुसळधार पाऊस", "जमीन हादरणे", "तापमान वाढणे", "धुके तयार होणे"], correct: [1], explanation: `भूकंपामुळे जमीन हादरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४३. रॉकेटचे मॉडेल न्यूटनच्या कोणत्या नियमावर आधारित असते?`, options: ["पहिला नियम", "दुसरा नियम", "तिसरा नियम", "गुरुत्वाकर्षण नियम"], correct: [2], explanation: `रॉकेट न्यूटनच्या तिसऱ्या नियमावर कार्य करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४४. शुष्क बर्फ म्हणजे काय?`, options: ["गोठवलेला कार्बन डायऑक्साइड", "द्रवरूप नायट्रोजन", "गोठवलेला ऑक्सिजन", "कार्बन मोनॉक्साइड"], correct: [0], explanation: `शुष्क बर्फ हा घन कार्बन डायऑक्साइड असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४५. रक्तातील पेशी आणि प्लाझ्मा वेगळे करण्यासाठी कोणती पद्धत वापरली जाते?`, options: ["उर्ध्वपातन", "अपकेंद्री पद्धत", "गाळणी प्रक्रिया", "संप्लवन"], correct: [1], explanation: `रक्त वेगळे करण्यासाठी अपकेंद्री यंत्र वापरले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४६. बर्फाचे पाण्यात रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["विलयन", "संघनन", "संप्लवन", "बाष्पीभवन"], correct: [0], explanation: `स्थायूपासून द्रवात होणाऱ्या बदलाला विलयन म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४७. खालीलपैकी बिजागरीचा सांधा कोणत्या अवयवात आढळतो?`, options: ["खांदा", "मनगट", "कोपर", "कवटी"], correct: [2], explanation: `कोपरामध्ये बिजागरीचा सांधा असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४८. भारताची पहिली अणुभट्टी 'अप्सरा' कोणत्या शहरात उभारण्यात आली?`, options: ["दिल्ली", "मुंबई", "चेन्नई", "बंगळूरू"], correct: [1], explanation: `अप्सरा अणुभट्टी मुंबई येथे उभारली गेली.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४९. लोकसभेत केंद्रशासित प्रदेशांमधून जास्तीत जास्त किती सदस्य निवडून येऊ शकतात?`, options: ["१५", "२०", "२५", "३०"], correct: [1], explanation: `लोकसभेत केंद्रशासित प्रदेशांमधून जास्तीत जास्त २० सदस्य निवडले जाऊ शकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१५०. खालीलपैकी कोणता अधिकार आता केवळ कायदेशीर अधिकार राहिला आहे?`, options: ["समानतेचा अधिकार", "शिक्षणाचा अधिकार", "मालमत्तेचा अधिकार", "स्वातंत्र्याचा अधिकार"], correct: [2], explanation: `मालमत्तेचा अधिकार आता मूलभूत अधिकार नसून कायदेशीर अधिकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 151, subject: "हिंदी", q: `१५१. शिक्षिका कविता पढ़ाते समय पंक्ति "मन बादल-सा भटक रहा है" पर चर्चा करती हैं। यहाँ 'बादल-सा' शब्द का प्रयोग किस अलंकार को समझाने के लिए किया गया है?`, options: ["रूपक", "उपमा", "अनुप्रास", "यमक"], correct: [1], explanation: `'सा' शब्द द्वारा तुलना दिखाई गई है, इसलिए यहाँ उपमा अलंकार है।`, difficulty: "medium" }, { id: 152, subject: "हिंदी", q: `१५२. शिक्षक कहानी पढ़ते समय 'सुगंध' शब्द का अर्थ सीधे न बताकर छात्रों से प्रसंग के आधार पर अनुमान लगाने को कहते हैं। छात्र इसका सही अर्थ क्या बताएँगे?`, options: ["खुशबू", "प्रकाश", "छाया", "आवाज"], correct: [0], explanation: `'सुगंध' का अर्थ खुशबू होता है। संदर्भ से अर्थ समझना भाषा कौशल बढ़ाता है।`, difficulty: "easy" }, { id: 153, subject: "हिंदी", q: `१५३. शिक्षक बच्चों को विपरीतार्थक शब्द सिखाने के लिए चित्रों का उपयोग करते हैं। यदि वे 'ऊँचा' शब्द लिखते हैं, तो उसका सही विलोम क्या होगा?`, options: ["नीचा", "लंबा", "छोटा", "गहरा"], correct: [0], explanation: `'ऊँचा' का विपरीतार्थक शब्द 'नीचा' है।`, difficulty: "easy" }, { id: 154, subject: "हिंदी", q: `१५४. एक छात्र 'चिड़िया' शब्द का बहुवचन गलत लिखता है। शिक्षक उसे सही रूप कौन सा बताएँगे?`, options: ["चिड़ीयाँ", "चिड़ियां", "चिड़ियाँ", "चिडिया"], correct: [2], explanation: `इकारांत शब्दों के बहुवचन में 'याँ' का प्रयोग होता है।`, difficulty: "easy" }, { id: 155, subject: "हिंदी", q: `१५५. कक्षा में भावनाओं पर चर्चा करते समय शिक्षक 'बहुत डर जाना' के लिए उचित मुहावरा पूछते हैं। सही उत्तर कौन सा होगा?`, options: ["हाथ मलना", "पसीना छूटना", "मुँह लटकाना", "आँख दिखाना"], correct: [1], explanation: `'पसीना छूटना' मुहावरा अत्यधिक डर व्यक्त करता है।`, difficulty: "easy" }, { id: 156, subject: "हिंदी", q: `१५६. शिक्षक छात्रों से 'पढ़ाने वाला' वाक्यांश के लिए एक शब्द पूछते हैं। छात्रों का सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["विद्यार्थी", "शिक्षक", "पाठक", "लेखक"], correct: [1], explanation: `जो पढ़ाता है उसे शिक्षक कहते हैं।`, difficulty: "easy" }, { id: 157, subject: "हिंदी", q: `१५७. शब्द निर्माण गतिविधि में शिक्षक बताते हैं कि क्रिया से बने शब्द कृदंत कहलाते हैं। नीचे दिए गए शब्दों में कृदंत का उदाहरण कौन सा है?`, options: ["लड़कपन", "पढ़ाई", "चतुराई", "मानवता"], correct: [1], explanation: `'पढ़ाई' शब्द 'पढ़' क्रिया से बना है, इसलिए यह कृदंत है।`, difficulty: "medium" }, { id: 158, subject: "हिंदी", q: `१५८. ध्वनि शिक्षण के दौरान शिक्षक छात्रों से 'च' वर्ग की ध्वनियाँ पहचानने को कहते हैं। सही समूह कौन सा होगा?`, options: ["च, छ, ज, झ, ञ", "क, ख, ग, घ, ङ", "ट, ठ, ड, ढ, ण", "त, थ, द, ध, न"], correct: [0], explanation: `'च' वर्ग में च, छ, ज, झ, ञ ध्वनियाँ आती हैं।`, difficulty: "easy" }, { id: 159, subject: "हिंदी", q: `१५९. शिक्षक वाक्य को उद्देश्य और विधेय में बाँटने की गतिविधि करवाते हैं। वाक्य "बच्चे मैदान में खेल रहे हैं" में विधेय क्या होगा?`, options: ["बच्चे", "मैदान में", "खेल रहे हैं", "बच्चे मैदान"], correct: [2], explanation: `क्रिया से संबंधित भाग विधेय कहलाता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 160, subject: "हिंदी", q: `१६०. शिक्षक छात्रों से वाक्य को पूर्ण भूतकाल में बदलने को कहते हैं। "रवि खाना खाता है" का सही रूप क्या होगा?`, options: ["रवि खाना खाया", "रवि ने खाना खाया था", "रवि खाना खाता था", "रवि खाना खा रहा था"], correct: [1], explanation: `पूर्ण भूतकाल में कार्य के पूर्ण होने का भाव होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 161, subject: "हिंदी", q: `१६१. एक छात्र कहता है, "माता जी बाजार गया।" शिक्षक इसका सही रूप क्या बताएँगे?`, options: ["माता जी बाजार गई", "माता जी बाजार गया", "माता जी गई था", "माता जी बाजार जाओ"], correct: [0], explanation: `स्त्रीलिंग कर्ता के अनुसार 'गई' प्रयोग होगा।`, difficulty: "medium" }, { id: 162, subject: "हिंदी", q: `१६२. शब्द विश्लेषण गतिविधि में शिक्षक 'मानवीय' शब्द का मूल शब्द पूछते हैं। सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["मान", "मानव", "माना", "मानवी"], correct: [1], explanation: `'मानवीय' शब्द का मूल शब्द 'मानव' है।`, difficulty: "easy" }, { id: 163, subject: "हिंदी", q: `१६३. शिक्षक छात्रों को प्रधानाचार्य को अवकाश हेतु पत्र लिखने का कार्य देते हैं। यह किस प्रकार का पत्र है?`, options: ["अनौपचारिक", "औपचारिक", "व्यक्तिगत", "घरेलू"], correct: [1], explanation: `अधिकारी को लिखा गया पत्र औपचारिक पत्र कहलाता है।`, difficulty: "easy" }, { id: 164, subject: "हिंदी", q: `१६४. शिक्षक नैतिक शिक्षा के लिए भक्ति काल के कवि के दोहे पढ़ाते हैं। इनमें से कौन भक्ति काल के कवि हैं?`, options: ["कबीर", "दिनकर", "निराला", "महादेवी"], correct: [0], explanation: `कबीर भक्ति काल के प्रसिद्ध संत कवि थे।`, difficulty: "easy" }, { id: 165, subject: "हिंदी", q: `१६५. शिक्षक 'प्रतिदिन' शब्द का उदाहरण देकर समास समझाते हैं। यहाँ कौन सा समास है?`, options: ["द्वंद्व", "अव्ययीभाव", "तत्पुरुष", "कर्मधारय"], correct: [1], explanation: `अव्यय प्रधान होने पर अव्ययीभाव समास होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 166, subject: "हिंदी", q: `१६६. शिक्षक कहते हैं, "तुम समय पर विद्यालय आओ।" यह किस प्रकार का वाक्य है?`, options: ["प्रश्नार्थक", "निषेधार्थक", "आज्ञार्थक", "विधानार्थक"], correct: [2], explanation: `जिस वाक्य में आदेश या आग्रह हो वह आज्ञार्थक वाक्य होता है।`, difficulty: "easy" }, { id: 167, subject: "हिंदी", q: `१६७. शिक्षक वाक्य में सहायक क्रिया पहचानने को कहते हैं। "सीमा पढ़ रही है" में सहायक क्रिया कौन सी है?`, options: ["सीमा", "पढ़", "रही", "है"], correct: [3], explanation: `'है' मुख्य क्रिया को पूरा अर्थ देती है, इसलिए यह सहायक क्रिया है।`, difficulty: "medium" }, { id: 168, subject: "हिंदी", q: `१६८. शब्दभंडार बढ़ाने के लिए शिक्षक 'आकाश' शब्द का पर्यायवाची पूछते हैं। सही उत्तर कौन सा होगा?`, options: ["धरती", "गगन", "पर्वत", "समुद्र"], correct: [1], explanation: `'गगन' आकाश का समानार्थी शब्द है।`, difficulty: "easy" }, { id: 169, subject: "हिंदी", q: `१६९. शिक्षक संज्ञा के भेद समझाने के लिए 'दूध' शब्द का उदाहरण देते हैं। यह किस प्रकार की संज्ञा है?`, options: ["व्यक्तिवाचक", "भाववाचक", "द्रव्यवाचक", "जातिवाचक"], correct: [2], explanation: `'दूध' द्रव्य को दर्शाता है, इसलिए यह द्रव्यवाचक संज्ञा है।`, difficulty: "medium" }, { id: 170, subject: "हिंदी", q: `१७०. शिक्षक चित्र दिखाकर कहते हैं, "पेड़ से पत्ता गिरा।" यहाँ कौन सा कारक प्रयुक्त हुआ है?`, options: ["करण", "कर्म", "अपादान", "संबंध"], correct: [2], explanation: `अलगाव का भाव होने पर अपादान कारक होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 171, subject: "हिंदी", q: `१७१. शिक्षक उपसर्ग वाले शब्द पहचानने को कहते हैं। नीचे दिए गए शब्दों में उपसर्गयुक्त शब्द कौन सा है?`, options: ["सज्जन", "अनुशासन", "विद्यालय", "खिलाड़ी"], correct: [1], explanation: `'अनु' उपसर्ग जुड़कर 'अनुशासन' शब्द बना है।`, difficulty: "medium" }, { id: 172, subject: "हिंदी", q: `१७२. शिक्षक वाक्य पढ़ते हैं: "वह धीरे-धीरे चल रहा था।" यहाँ 'धीरे-धीरे' कौन सा शब्द भेद है?`, options: ["विशेषण", "क्रियाविशेषण", "सर्वनाम", "समुच्चयबोधक"], correct: [1], explanation: `जो शब्द क्रिया की विशेषता बताए वह क्रियाविशेषण होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 173, subject: "हिंदी", q: `१७३. शिक्षक लोकोक्ति पूरी करने को कहते हैं: "जैसी करनी..." सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["वैसी सोच", "वैसी भरनी", "वैसी बोली", "वैसी चाल"], correct: [1], explanation: `'जैसी करनी वैसी भरनी' प्रसिद्ध लोकोक्ति है।`, difficulty: "easy" }, { id: 174, subject: "हिंदी", q: `१७४. शिक्षक बताते हैं कि संस्कृत से बदलकर आए शब्द तद्भव कहलाते हैं। नीचे दिए गए शब्दों में तद्भव शब्द कौन सा है?`, options: ["अग्नि", "नयन", "दीया", "कर्म"], correct: [2], explanation: `'दीया' संस्कृत के 'दीप' शब्द से बना तद्भव शब्द है।`, difficulty: "medium" }, { id: 175, subject: "हिंदी", q: `१७५. शिक्षक 'संबंध' शब्द में अनुस्वार के उच्चारण पर चर्चा करते हैं। यहाँ अनुस्वार किस वर्ण का संकेत देता है?`, options: ["म", "न", "ङ", "ञ"], correct: [1], explanation: `त-वर्ग से पहले अनुस्वार का उच्चारण 'न' के रूप में होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 176, subject: "हिंदी", q: `१७६. शिक्षक 'मित्रता' शब्द बनाकर प्रत्यय समझाते हैं। यहाँ 'ता' क्या है?`, options: ["उपसर्ग", "प्रत्यय", "संधि", "समास"], correct: [1], explanation: `'ता' शब्द के अंत में जुड़कर नया शब्द बनाता है, इसलिए यह प्रत्यय है।`, difficulty: "easy" }, { id: 177, subject: "हिंदी", q: `१७७. शिक्षक उदाहरण देते हैं: "राम + ईश्वर = रामेश्वर"। यहाँ कौन सी संधि हुई है?`, options: ["स्वर संधि", "व्यंजन संधि", "विसर्ग संधि", "कोई नहीं"], correct: [0], explanation: `दो स्वरों के मिलने से स्वर संधि होती है।`, difficulty: "medium" }, { id: 178, subject: "हिंदी", q: `१७८. शिक्षक वाक्य पढ़ते हैं: "आज मौसम सुहावना है।" यह किस प्रकार का वाक्य है?`, options: ["प्रश्नार्थक", "विधानार्थक", "आज्ञार्थक", "विस्मयादिबोधक"], correct: [1], explanation: `सामान्य जानकारी देने वाले वाक्य विधानार्थक होते हैं।`, difficulty: "easy" }, { id: 179, subject: "हिंदी", q: `१७९. पठन गतिविधि के दौरान शिक्षक '!' चिह्न दिखाकर उसका नाम पूछते हैं। सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["अल्पविराम", "प्रश्नवाचक", "विस्मयादिबोधक", "पूर्णविराम"], correct: [2], explanation: `'!' को विस्मयादिबोधक चिन्ह कहते हैं।`, difficulty: "easy" }, { id: 180, subject: "हिंदी", q: `१८०. रचनात्मक लेखन में छात्र लिखता है: "सुंदर फूल बगीचे में खिले हैं।" यहाँ 'सुंदर' कौन सा विशेषण है?`, options: ["संख्यावाचक", "परिमाणवाचक", "गुणवाचक", "सार्वनामिक"], correct: [2], explanation: `'सुंदर' शब्द फूलों का गुण बता रहा है, इसलिए यह गुणवाचक विशेषण है।`, difficulty: "easy" } ]; // Paper 2 Data Pools (To be filled) const p2Marathi = [ { id: 31, subject: "मराठी", q: `३१. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "आईने मुलाला गोष्ट सांगावी" हे वाक्य देऊन कर्ता आणि कर्माला लागलेल्या प्रत्ययांचे निरीक्षण करायला सांगतात. हे कोणत्या प्रयोगाचे उदाहरण आहे?`, options: ["सकर्मक भावे", "अकर्मक कर्तरी", "कर्मणी प्रयोग", "अकर्मक भावे"], correct: [0], explanation: `कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय लागल्यामुळे हे सकर्मक भावे प्रयोगाचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "मराठी", q: `३२. समास शिकवताना शिक्षक 'घरमालक' या शब्दाचा विग्रह "घराचा मालक" असा करून मधल्या पदाचा लोप दाखवतात. हा कोणता समास आहे?`, options: ["बहुव्रीही समास", "अव्ययीभाव समास", "मध्यमपदलोपी समास", "द्वंद्व समास"], correct: [2], explanation: `विग्रहातील मधले पद गाळले गेले असल्याने हा मध्यमपदलोपी समास आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "मराठी", q: `३३. शिक्षक "मुलांनी चित्र काढले" या वाक्यातील 'मुलांनी' शब्दावर चर्चा करून विद्यार्थ्यांना विभक्ती ओळखायला सांगतात. येथे कोणती विभक्ती आहे?`, options: ["द्वितीया", "तृतीया", "चतुर्थी", "षष्ठी"], correct: [1], explanation: `'नी' प्रत्यय आल्यामुळे येथे तृतीया विभक्ती आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "मराठी", q: `३४. शिक्षक "पक्षी आकाशात उडतात" हे वाक्य देऊन क्रिया कोणावरच थांबते हे समजावतात. या वाक्यातील क्रियापद कोणत्या प्रकारचे आहे?`, options: ["सकर्मक क्रियापद", "द्विकर्मक क्रियापद", "अकर्मक क्रियापद", "संयुक्त क्रियापद"], correct: [2], explanation: `क्रिया कर्त्यावरच थांबते आणि कर्म नसल्यामुळे हे अकर्मक क्रियापद आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "मराठी", q: `३५. शिक्षक संधी शिकवताना "सत् + जन" या शब्दांची जोड करून विद्यार्थ्यांना योग्य शब्द तयार करायला सांगतात. योग्य शब्द कोणता?`, options: ["सज्जन", "सतजन", "सजजन", "सज्जन्"], correct: [0], explanation: `व्यंजनसंधीमुळे 'सत् + जन' याचा 'सज्जन' असा शब्द होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "मराठी", q: `३६. दोन संबंधित वाक्ये जोडताना शिक्षक म्हणतात, "राम अभ्यास करतो; पण खेळायलाही जातो." येथे कोणते विरामचिन्ह वापरले आहे?`, options: ["स्वल्पविराम", "अर्धविराम", "पूर्णविराम", "द्विबिंदू"], correct: [1], explanation: `दोन संबंधित वाक्ये जोडण्यासाठी अर्धविराम वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "मराठी", q: `३७. कविता शिकवताना शिक्षिका "ज्ञान हेच प्रकाश आहे" हे वाक्य समजावून सांगतात. येथे कोणता अलंकार आहे?`, options: ["उपमा", "अनुप्रास", "रूपक", "यमक"], correct: [2], explanation: `ज्ञान आणि प्रकाश यांच्यात थेट एकरूपता दाखवली आहे, म्हणून रूपक अलंकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "मराठी", q: `३८. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "तिप्पट वेगाने काम झाले" हे वाक्य देतात. 'तिप्पट' हा शब्द कोणत्या प्रकारचे संख्याविशेषण दर्शवतो?`, options: ["क्रमवाचक", "गणनावाचक", "आवृत्तीवाचक", "अनिश्चित"], correct: [2], explanation: `संख्येची किती पट वाढ झाली हे दर्शवणारे विशेषण आवृत्तीवाचक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "मराठी", q: `३९. शिक्षक 'जल' आणि 'ज' या शब्दांची फोड करून "पाण्यात जन्मलेले" असा अर्थ विचारतात. विद्यार्थी योग्य अर्थ कोणता सांगतील?`, options: ["कमळ", "नदी", "ढग", "समुद्र"], correct: [0], explanation: `पाण्यात जन्मणारे म्हणजे कमळ.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "मराठी", q: `४०. एक विद्यार्थी मित्राला म्हणतो, "तू तर चांदण्यासारखा दिसतोस." या वाक्यातून कोणता भाव व्यक्त होतो?`, options: ["राग", "स्तुती", "भीती", "तिरस्कार"], correct: [1], explanation: `चांदण्याशी तुलना करून मित्राचे कौतुक केले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४१. उताऱ्यातील विचारांवर चर्चा करताना शिक्षक विचारतात की मुलांच्या नैसर्गिक खेळांमध्ये घट होण्यामागे मुख्य कारण काय आहे?`, options: ["मोठी मैदाने वाढणे", "शहरीकरण आणि बंदिस्त जीवन", "शाळेची सुट्टी वाढणे", "मुलांना खेळ आवडत नसणे"], correct: [1], explanation: `उताऱ्यात शहरीकरणामुळे मुलांचे मोकळेपण कमी झाल्याचे सांगितले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४२. 'सिमेंटचे जंगल' या शब्दप्रयोगातून लेखक कोणती परिस्थिती स्पष्ट करतो?`, options: ["खूप झाडे असलेले जंगल", "सिमेंटचे कारखाने", "नैसर्गिक जागेऐवजी वाढलेल्या इमारती", "शेतीचा विस्तार"], correct: [2], explanation: `सिमेंटचे जंगल म्हणजे वाढत्या इमारती आणि कमी होणारी नैसर्गिक जागा.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४३. उताऱ्यानुसार मुलांच्या तणावाचे एक महत्त्वाचे कारण कोणते आहे?`, options: ["मैदानी खेळ", "पालकांच्या वाढत्या अपेक्षा", "जास्त सुट्ट्या", "कमी अभ्यास"], correct: [1], explanation: `पालकांच्या अपेक्षांचे ओझे मुलांवर वाढत असल्याचे उताऱ्यात सांगितले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४४. लेखकाच्या मते मुलांना सर्वाधिक गरज कशाची आहे?`, options: ["महागड्या वस्तूंची", "मोबाईल फोनची", "पालकांच्या सहवासाची", "अधिक गृहपाठाची"], correct: [2], explanation: `मुलांना वेळ आणि सहवासाची गरज असल्याचे उताऱ्यात नमूद केले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४५. 'रेलचेल' या शब्दाचा संदर्भानुसार योग्य अर्थ कोणता आहे?`, options: ["शांतता", "गर्दी किंवा भरपूर प्रमाण", "एकटेपणा", "प्रवास"], correct: [1], explanation: `'रेलचेल' म्हणजे भरपूर प्रमाण किंवा मोठी संख्या.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४६. कवितेतील 'वाट' हे रूपक विद्यार्थ्यांना कोणता संदेश देते?`, options: ["स्वतःपुरते जगणे", "दुसऱ्यांसाठी झिजणे", "संपत्ती गोळा करणे", "राग व्यक्त करणे"], correct: [1], explanation: `वाट इतरांना ध्येयापर्यंत पोहोचवण्यासाठी स्वतः झिजते.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४७. "अश्रूंचे वारे" या ओळीतून कोणती भावना व्यक्त होते?`, options: ["आनंद", "संघर्ष आणि दुःख", "उत्सव", "विश्रांती"], correct: [1], explanation: `अश्रूंच्या उल्लेखातून दुःख आणि संघर्ष दर्शवले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४८. कवितेनुसार वाटेची खरी पुण्याई कशात आहे?`, options: ["स्वतःचा प्रवास करण्यात", "दुसऱ्यांना मदत करण्यात", "एकटे राहण्यात", "आराम करण्यात"], correct: [1], explanation: `वाट दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत पोहोचवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "मराठी", q: `४९. शिक्षक 'गायक' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप विचारतात. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["गायकी", "गायिका", "गायका", "गायकीण"], correct: [1], explanation: `'गायक' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'गायिका' असे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "मराठी", q: `५०. ध्वनींच्या उच्चारांचा सराव करताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना महाप्राण नसलेला वर्ण ओळखायला सांगतात. योग्य पर्याय कोणता?`, options: ["ख", "घ", "छ", "ट"], correct: [3], explanation: `'ट' हा अल्पप्राण वर्ण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "मराठी", q: `५१. शिक्षक "घरावरून पक्षी गेला" या वाक्याचा लाक्षणिक अर्थ समजावतात. येथे कोणती शब्दशक्ती वापरली आहे?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "अनुप्रास"], correct: [1], explanation: `मूळ अर्थ सोडून सुसंगत अर्थ घेतल्याने येथे लक्षणा शब्दशक्ती आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "मराठी", q: `५२. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "विद्यार्थ्यांनी वेळेचे पालन करावे" हे वाक्य देतात. यात कोणता अर्थ व्यक्त होतो?`, options: ["आज्ञा", "विधी किंवा कर्तव्य", "संकेत", "प्रश्न"], correct: [1], explanation: `'करावे' या क्रियापदातून कर्तव्य व्यक्त होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "मराठी", q: `५३. शिक्षक "मनः + रंजन" या शब्दांचा संधीविग्रह शिकवतात. योग्य जोडशब्द कोणता बनेल?`, options: ["मनरंजन", "मनोरंजन", "मनःरंजन", "मनोरंज"], correct: [1], explanation: `विसर्ग संधीमुळे 'मनोरंजन' हा शब्द तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "मराठी", q: `५४. एक विद्यार्थी म्हणतो, "मी लहानपणी रोज नदीवर पोहायला जात असे." या वाक्यात कोणता काळ दर्शवला आहे?`, options: ["पूर्ण भूतकाळ", "रीती भूतकाळ", "वर्तमानकाळ", "अपूर्ण भूतकाळ"], correct: [1], explanation: `सवयीची क्रिया दर्शवली असल्याने हा रीती भूतकाळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "मराठी", q: `५५. एक विद्यार्थी अचानक म्हणतो, "अरे वा! किती सुंदर चित्र आहे." येथे 'अरे वा' कोणत्या प्रकारचे अव्यय आहे?`, options: ["शब्दयोगी", "केवलप्रयोगी", "उभयान्वयी", "क्रियाविशेषण"], correct: [1], explanation: `भावना व्यक्त करणारे अव्यय म्हणजे केवलप्रयोगी अव्यय.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "मराठी", q: `५६. शिक्षक विद्यार्थ्यांना तत्सम शब्द ओळखायला सांगतात. खालीलपैकी तत्सम शब्द कोणता आहे?`, options: ["गाव", "सूर्य", "भाऊ", "सासू"], correct: [1], explanation: `'सूर्य' हा संस्कृतमधून जसाच्या तसा आलेला तत्सम शब्द आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "मराठी", q: `५७. एक विद्यार्थी गुपित गोष्ट लगेच मित्रांना सांगतो. शिक्षक त्याच्यासाठी कोणता वाक्प्रचार वापरतील?`, options: ["डोळ्यात तेल घालणे", "तोंडात तीळ न भिजणे", "पाय घसरने", "हात टेकणे"], correct: [1], explanation: `गुपित गोष्ट मनात न ठेवणे म्हणजे तोंडात तीळ न भिजणे.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "मराठी", q: `५८. शिक्षक "जो अभ्यास करतो तो यशस्वी होतो" या वाक्यातील 'जो' शब्दावर चर्चा करतात. हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे?`, options: ["दर्शक", "संबंधी", "प्रश्नार्थक", "आत्मवाचक"], correct: [1], explanation: `'जो' हे पुढील शब्दाशी संबंध जोडणारे संबंधी सर्वनाम आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "मराठी", q: `५९. शिक्षक विद्यार्थ्यांना 'मासा' या शब्दाचे अनेकवचन विचारतात. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["मासे", "मासा", "माशी", "माशा"], correct: [0], explanation: `'मासा' या शब्दाचे अनेकवचन 'मासे' असे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "मराठी", q: `६०. पत्रलेखन शिकवताना शिक्षक विचारतात की पत्राच्या सुरुवातीला लिहिलेले "सप्रेम नमस्कार" याला काय म्हणतात?`, options: ["विषय", "अभिवादन", "स्वाक्षरी", "समारोप"], correct: [1], explanation: `पत्राच्या सुरुवातीला लिहिलेल्या नमस्काराला अभिवादन म्हणतात.`, difficulty: "medium" } ]; const p2Hindi = [ { id: 31, subject: "मराठी", q: `३१. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "आईने मुलाला गोष्ट सांगावी" हे वाक्य देऊन कर्ता आणि कर्माला लागलेल्या प्रत्ययांचे निरीक्षण करायला सांगतात. हे कोणत्या प्रयोगाचे उदाहरण आहे?`, options: ["सकर्मक भावे", "अकर्मक कर्तरी", "कर्मणी प्रयोग", "अकर्मक भावे"], correct: [0], explanation: `कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय लागल्यामुळे हे सकर्मक भावे प्रयोगाचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "मराठी", q: `३२. समास शिकवताना शिक्षक 'घरमालक' या शब्दाचा विग्रह "घराचा मालक" असा करून मधल्या पदाचा लोप दाखवतात. हा कोणता समास आहे?`, options: ["बहुव्रीही समास", "अव्ययीभाव समास", "मध्यमपदलोपी समास", "द्वंद्व समास"], correct: [2], explanation: `विग्रहातील मधले पद गाळले गेले असल्याने हा मध्यमपदलोपी समास आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "मराठी", q: `३३. शिक्षक "मुलांनी चित्र काढले" या वाक्यातील 'मुलांनी' शब्दावर चर्चा करून विद्यार्थ्यांना विभक्ती ओळखायला सांगतात. येथे कोणती विभक्ती आहे?`, options: ["द्वितीया", "तृतीया", "चतुर्थी", "षष्ठी"], correct: [1], explanation: `'नी' प्रत्यय आल्यामुळे येथे तृतीया विभक्ती आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "मराठी", q: `३४. शिक्षक "पक्षी आकाशात उडतात" हे वाक्य देऊन क्रिया कोणावरच थांबते हे समजावतात. या वाक्यातील क्रियापद कोणत्या प्रकारचे आहे?`, options: ["सकर्मक क्रियापद", "द्विकर्मक क्रियापद", "अकर्मक क्रियापद", "संयुक्त क्रियापद"], correct: [2], explanation: `क्रिया कर्त्यावरच थांबते आणि कर्म नसल्यामुळे हे अकर्मक क्रियापद आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "मराठी", q: `३५. शिक्षक संधी शिकवताना "सत् + जन" या शब्दांची जोड करून विद्यार्थ्यांना योग्य शब्द तयार करायला सांगतात. योग्य शब्द कोणता?`, options: ["सज्जन", "सतजन", "सजजन", "सज्जन्"], correct: [0], explanation: `व्यंजनसंधीमुळे 'सत् + जन' याचा 'सज्जन' असा शब्द होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "मराठी", q: `३६. दोन संबंधित वाक्ये जोडताना शिक्षक म्हणतात, "राम अभ्यास करतो; पण खेळायलाही जातो." येथे कोणते विरामचिन्ह वापरले आहे?`, options: ["स्वल्पविराम", "अर्धविराम", "पूर्णविराम", "द्विबिंदू"], correct: [1], explanation: `दोन संबंधित वाक्ये जोडण्यासाठी अर्धविराम वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "मराठी", q: `३७. कविता शिकवताना शिक्षिका "ज्ञान हेच प्रकाश आहे" हे वाक्य समजावून सांगतात. येथे कोणता अलंकार आहे?`, options: ["उपमा", "अनुप्रास", "रूपक", "यमक"], correct: [2], explanation: `ज्ञान आणि प्रकाश यांच्यात थेट एकरूपता दाखवली आहे, म्हणून रूपक अलंकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "मराठी", q: `३८. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "तिप्पट वेगाने काम झाले" हे वाक्य देतात. 'तिप्पट' हा शब्द कोणत्या प्रकारचे संख्याविशेषण दर्शवतो?`, options: ["क्रमवाचक", "गणनावाचक", "आवृत्तीवाचक", "अनिश्चित"], correct: [2], explanation: `संख्येची किती पट वाढ झाली हे दर्शवणारे विशेषण आवृत्तीवाचक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "मराठी", q: `३९. शिक्षक 'जल' आणि 'ज' या शब्दांची फोड करून "पाण्यात जन्मलेले" असा अर्थ विचारतात. विद्यार्थी योग्य अर्थ कोणता सांगतील?`, options: ["कमळ", "नदी", "ढग", "समुद्र"], correct: [0], explanation: `पाण्यात जन्मणारे म्हणजे कमळ.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "मराठी", q: `४०. एक विद्यार्थी मित्राला म्हणतो, "तू तर चांदण्यासारखा दिसतोस." या वाक्यातून कोणता भाव व्यक्त होतो?`, options: ["राग", "स्तुती", "भीती", "तिरस्कार"], correct: [1], explanation: `चांदण्याशी तुलना करून मित्राचे कौतुक केले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४१. उताऱ्यातील विचारांवर चर्चा करताना शिक्षक विचारतात की मुलांच्या नैसर्गिक खेळांमध्ये घट होण्यामागे मुख्य कारण काय आहे?`, options: ["मोठी मैदाने वाढणे", "शहरीकरण आणि बंदिस्त जीवन", "शाळेची सुट्टी वाढणे", "मुलांना खेळ आवडत नसणे"], correct: [1], explanation: `उताऱ्यात शहरीकरणामुळे मुलांचे मोकळेपण कमी झाल्याचे सांगितले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४२. 'सिमेंटचे जंगल' या शब्दप्रयोगातून लेखक कोणती परिस्थिती स्पष्ट करतो?`, options: ["खूप झाडे असलेले जंगल", "सिमेंटचे कारखाने", "नैसर्गिक जागेऐवजी वाढलेल्या इमारती", "शेतीचा विस्तार"], correct: [2], explanation: `सिमेंटचे जंगल म्हणजे वाढत्या इमारती आणि कमी होणारी नैसर्गिक जागा.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४३. उताऱ्यानुसार मुलांच्या तणावाचे एक महत्त्वाचे कारण कोणते आहे?`, options: ["मैदानी खेळ", "पालकांच्या वाढत्या अपेक्षा", "जास्त सुट्ट्या", "कमी अभ्यास"], correct: [1], explanation: `पालकांच्या अपेक्षांचे ओझे मुलांवर वाढत असल्याचे उताऱ्यात सांगितले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४४. लेखकाच्या मते मुलांना सर्वाधिक गरज कशाची आहे?`, options: ["महागड्या वस्तूंची", "मोबाईल फोनची", "पालकांच्या सहवासाची", "अधिक गृहपाठाची"], correct: [2], explanation: `मुलांना वेळ आणि सहवासाची गरज असल्याचे उताऱ्यात नमूद केले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४५. 'रेलचेल' या शब्दाचा संदर्भानुसार योग्य अर्थ कोणता आहे?`, options: ["शांतता", "गर्दी किंवा भरपूर प्रमाण", "एकटेपणा", "प्रवास"], correct: [1], explanation: `'रेलचेल' म्हणजे भरपूर प्रमाण किंवा मोठी संख्या.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४६. कवितेतील 'वाट' हे रूपक विद्यार्थ्यांना कोणता संदेश देते?`, options: ["स्वतःपुरते जगणे", "दुसऱ्यांसाठी झिजणे", "संपत्ती गोळा करणे", "राग व्यक्त करणे"], correct: [1], explanation: `वाट इतरांना ध्येयापर्यंत पोहोचवण्यासाठी स्वतः झिजते.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४७. "अश्रूंचे वारे" या ओळीतून कोणती भावना व्यक्त होते?`, options: ["आनंद", "संघर्ष आणि दुःख", "उत्सव", "विश्रांती"], correct: [1], explanation: `अश्रूंच्या उल्लेखातून दुःख आणि संघर्ष दर्शवले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४८. कवितेनुसार वाटेची खरी पुण्याई कशात आहे?`, options: ["स्वतःचा प्रवास करण्यात", "दुसऱ्यांना मदत करण्यात", "एकटे राहण्यात", "आराम करण्यात"], correct: [1], explanation: `वाट दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत पोहोचवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "मराठी", q: `४९. शिक्षक 'गायक' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप विचारतात. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["गायकी", "गायिका", "गायका", "गायकीण"], correct: [1], explanation: `'गायक' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'गायिका' असे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "मराठी", q: `५०. ध्वनींच्या उच्चारांचा सराव करताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना महाप्राण नसलेला वर्ण ओळखायला सांगतात. योग्य पर्याय कोणता?`, options: ["ख", "घ", "छ", "ट"], correct: [3], explanation: `'ट' हा अल्पप्राण वर्ण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "मराठी", q: `५१. शिक्षक "घरावरून पक्षी गेला" या वाक्याचा लाक्षणिक अर्थ समजावतात. येथे कोणती शब्दशक्ती वापरली आहे?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "अनुप्रास"], correct: [1], explanation: `मूळ अर्थ सोडून सुसंगत अर्थ घेतल्याने येथे लक्षणा शब्दशक्ती आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "मराठी", q: `५२. शिक्षक विद्यार्थ्यांना "विद्यार्थ्यांनी वेळेचे पालन करावे" हे वाक्य देतात. यात कोणता अर्थ व्यक्त होतो?`, options: ["आज्ञा", "विधी किंवा कर्तव्य", "संकेत", "प्रश्न"], correct: [1], explanation: `'करावे' या क्रियापदातून कर्तव्य व्यक्त होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "मराठी", q: `५३. शिक्षक "मनः + रंजन" या शब्दांचा संधीविग्रह शिकवतात. योग्य जोडशब्द कोणता बनेल?`, options: ["मनरंजन", "मनोरंजन", "मनःरंजन", "मनोरंज"], correct: [1], explanation: `विसर्ग संधीमुळे 'मनोरंजन' हा शब्द तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "मराठी", q: `५४. एक विद्यार्थी म्हणतो, "मी लहानपणी रोज नदीवर पोहायला जात असे." या वाक्यात कोणता काळ दर्शवला आहे?`, options: ["पूर्ण भूतकाळ", "रीती भूतकाळ", "वर्तमानकाळ", "अपूर्ण भूतकाळ"], correct: [1], explanation: `सवयीची क्रिया दर्शवली असल्याने हा रीती भूतकाळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "मराठी", q: `५५. एक विद्यार्थी अचानक म्हणतो, "अरे वा! किती सुंदर चित्र आहे." येथे 'अरे वा' कोणत्या प्रकारचे अव्यय आहे?`, options: ["शब्दयोगी", "केवलप्रयोगी", "उभयान्वयी", "क्रियाविशेषण"], correct: [1], explanation: `भावना व्यक्त करणारे अव्यय म्हणजे केवलप्रयोगी अव्यय.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "मराठी", q: `५६. शिक्षक विद्यार्थ्यांना तत्सम शब्द ओळखायला सांगतात. खालीलपैकी तत्सम शब्द कोणता आहे?`, options: ["गाव", "सूर्य", "भाऊ", "सासू"], correct: [1], explanation: `'सूर्य' हा संस्कृतमधून जसाच्या तसा आलेला तत्सम शब्द आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "मराठी", q: `५७. एक विद्यार्थी गुपित गोष्ट लगेच मित्रांना सांगतो. शिक्षक त्याच्यासाठी कोणता वाक्प्रचार वापरतील?`, options: ["डोळ्यात तेल घालणे", "तोंडात तीळ न भिजणे", "पाय घसरने", "हात टेकणे"], correct: [1], explanation: `गुपित गोष्ट मनात न ठेवणे म्हणजे तोंडात तीळ न भिजणे.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "मराठी", q: `५८. शिक्षक "जो अभ्यास करतो तो यशस्वी होतो" या वाक्यातील 'जो' शब्दावर चर्चा करतात. हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे?`, options: ["दर्शक", "संबंधी", "प्रश्नार्थक", "आत्मवाचक"], correct: [1], explanation: `'जो' हे पुढील शब्दाशी संबंध जोडणारे संबंधी सर्वनाम आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "मराठी", q: `५९. शिक्षक विद्यार्थ्यांना 'मासा' या शब्दाचे अनेकवचन विचारतात. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["मासे", "मासा", "माशी", "माशा"], correct: [0], explanation: `'मासा' या शब्दाचे अनेकवचन 'मासे' असे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "मराठी", q: `६०. पत्रलेखन शिकवताना शिक्षक विचारतात की पत्राच्या सुरुवातीला लिहिलेले "सप्रेम नमस्कार" याला काय म्हणतात?`, options: ["विषय", "अभिवादन", "स्वाक्षरी", "समारोप"], correct: [1], explanation: `पत्राच्या सुरुवातीला लिहिलेल्या नमस्काराला अभिवादन म्हणतात.`, difficulty: "medium" } ]; const p2English = [ { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `31. What is the main idea discussed in the passage?`, options: ["Replacing teachers completely with machines.", "Using AI thoughtfully in modern education.", "Reducing the use of technology in schools.", "Encouraging only traditional classroom learning."], correct: [1], explanation: `The passage explains both advantages and concerns related to AI in education.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `32. According to the passage, how is a teacher’s role changing in AI-supported classrooms?`, options: ["Teachers are becoming programmers only.", "Teachers are no longer needed in schools.", "Teachers are acting more as guides and facilitators.", "Teachers are focusing only on examinations."], correct: [2], explanation: `The passage highlights that teachers now support and guide learning rather than only delivering information.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `33. The word 'eclipsed' in the passage most nearly means:`, options: ["Improved greatly", "Made stronger", "Hidden or overshadowed", "Explained clearly"], correct: [2], explanation: `'Eclipsed' means something becoming less visible or overshadowed.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `34. Which concern about AI in education is NOT mentioned in the passage?`, options: ["Loss of emotional connection", "Problems related to privacy", "Increasing textbook prices", "Growing digital inequality"], correct: [2], explanation: `The passage does not discuss textbook prices as a challenge.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `35. In the context of the passage, what does 'digital divide' refer to?`, options: ["Difference between online subjects", "Gap in access to technology", "Distance between schools and cities", "Variation in exam performance"], correct: [1], explanation: `Digital divide means unequal access to digital tools and technology.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `36. Which figure of speech is used in the line "The silent moon smiles upon the lake"?`, options: ["Metaphor", "Personification", "Hyperbole", "Alliteration"], correct: [1], explanation: `Human quality 'smiles' is given to the moon, so it is personification.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `37. The phrase "Like drops slipping through fingers" mainly suggests:`, options: ["The beauty of rainwater", "The value of friendship", "Time passing very quickly", "The softness of water"], correct: [2], explanation: `The comparison shows how quickly and uncontrollably time moves away.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `38. What message does the poet convey in the final lines of the poem?`, options: ["People should avoid hard work.", "Life should be spent meaningfully.", "Everyone should become an artist.", "Nature is more important than humans."], correct: [1], explanation: `The poet encourages people to use their life wisely and purposefully.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. Identify the incorrect part of the sentence.<br><br>A: The team / B: were playing / C: with full energy / D: yesterday evening.`, options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [1], explanation: `'Team' is treated as a singular collective noun here, so 'was playing' should be used.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. Choose the correct passive form of the sentence.<br><br>People speak English all over the world.`, options: ["English is spoken all over the world.", "English was spoken all over the world.", "English speaks all over the world.", "People are spoken English everywhere."], correct: [0], explanation: `In passive voice, the object becomes the subject and 'is spoken' is used.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. Choose the correct indirect narration.<br><br>The teacher said to the students, "Complete your project today."`, options: ["The teacher requested the students complete their project.", "The teacher ordered the students to complete their project that day.", "The teacher said that complete your project today.", "The teacher asked whether the students completed the project."], correct: [1], explanation: `Imperative sentences in indirect speech usually take 'ordered/requested + to + verb'.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. Identify the type of the underlined clause.<br><br>The girl <u>who won the scholarship</u> is my cousin.`, options: ["Noun clause", "Adverb clause", "Adjective clause", "Independent clause"], correct: [2], explanation: `The clause describes the noun 'girl', so it is an adjective clause.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. Fill in the blank with the correct verb form.<br><br>If I ________ a scientist, I would develop eco-friendly machines.`, options: ["am", "was", "were", "have been"], correct: [2], explanation: `Imaginary conditions in English commonly use 'were' after 'if'.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. Choose the correct prepositions.<br><br>She was accused ________ cheating but later cleared ________ all charges.`, options: ["for, from", "of, of", "with, by", "from, with"], correct: [1], explanation: `The correct usage is 'accused of' and 'cleared of'.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. Choose the correct question tag.<br><br>Let's help the needy children, ________?`, options: ["shall we", "don't we", "will you", "aren't we"], correct: [0], explanation: `Sentences beginning with 'Let's' usually take the tag 'shall we?'`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. Identify the part of speech of the underlined word.<br><br>Please <u>clean</u> the classroom before leaving.`, options: ["Noun", "Verb", "Adjective", "Adverb"], correct: [1], explanation: `The word 'clean' is used as an action word in the sentence.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. Select the grammatically correct sentence.`, options: ["She gave me many informations.", "She gave me a useful piece of information.", "She gave me an information.", "She gave many information to me."], correct: [1], explanation: `'Information' is an uncountable noun, so 'a piece of information' is correct.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. Choose the antonym of the word 'TEMPORARY'.`, options: ["Short", "Changing", "Permanent", "Weak"], correct: [2], explanation: `'Permanent' is the opposite of 'temporary'.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. Which pair is NOT correctly matched?`, options: ["One who writes poems – Poet", "One who flies an aircraft – Pilot", "One who treats animals – Engineer", "One who designs buildings – Architect"], correct: [2], explanation: `Animals are treated by veterinarians, not engineers.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. Choose the wrongly spelt word.`, options: ["Environment", "Occasion", "Recieve", "Knowledge"], correct: [2], explanation: `The correct spelling is 'Receive'.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. Arrange the following parts to form a meaningful sentence.<br><br>P: students should develop<br>Q: in modern classrooms<br>R: critical thinking skills<br>S: through active participation`, options: ["Q - P - R - S", "P - R - S - Q", "R - Q - S - P", "S - P - Q - R"], correct: [0], explanation: `The correct sequence forms a meaningful and grammatically correct sentence.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. Combine the following into a compound sentence.<br><br>He was tired. He continued working.`, options: ["Although he was tired, he worked.", "Being tired, he worked.", "He was tired, yet he continued working.", "In spite of being tired, he worked."], correct: [2], explanation: `Compound sentences use coordinating conjunctions like 'yet'.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. Choose the synonym of the word 'BRAVE'.`, options: ["Cowardly", "Fearless", "Weak", "Silent"], correct: [1], explanation: `'Fearless' has the same meaning as 'brave'.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. Identify the tense used in the sentence.<br><br>By next year, they will have completed the bridge.`, options: ["Future Perfect Tense", "Present Perfect Tense", "Simple Future Tense", "Past Perfect Tense"], correct: [0], explanation: `'Will have + past participle' shows Future Perfect Tense.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. What does the idiom 'once in a blue moon' mean?`, options: ["Very regularly", "Very rarely", "At midnight", "Without warning"], correct: [1], explanation: `The idiom means something that happens very rarely.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. Which suffix can change the word 'ACT' into a noun?`, options: ["-ful", "-ness", "-ion", "-less"], correct: [2], explanation: `Adding '-ion' forms the noun 'action'.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. Fill in the blanks with suitable articles.<br><br>She is ________ honest leader and ________ inspiration for many students.`, options: ["a, a", "an, an", "the, an", "an, the"], correct: [1], explanation: `Both words begin with vowel sounds, so 'an' is used.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. In language learning, skimming and scanning are related to which skill?`, options: ["Writing", "Listening", "Reading", "Speaking"], correct: [2], explanation: `Skimming and scanning are important reading sub-skills.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. Which teaching method focuses on using only the target language in the classroom?`, options: ["Grammar Translation Method", "Direct Method", "Bilingual Method", "Lecture Method"], correct: [1], explanation: `The Direct Method encourages learning through the target language only.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. Choose the correct phrasal verb for the underlined word.<br><br>The sports event was <u>cancelled</u> because of heavy rain.`, options: ["called off", "called in", "called for", "called up"], correct: [0], explanation: `'Called off' means cancelled.`, difficulty: "medium" } ]; const p2Psychology = [ { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. एका बालकाला असे वाटते की उंच ग्लासमध्ये पाणी जास्त असते, जरी दोन्ही ग्लासमधील पाण्याचे प्रमाण समान असले तरी. पियाजे यांच्या मते हे कोणत्या संकल्पनेच्या अभावाचे उदाहरण आहे?`, options: ["प्रतीकात्मक विचार", "संवर्धन संकल्पना", "वस्तु स्थायित्व", "अमूर्त तर्क"], correct: [1], explanation: `आकार बदलला तरी प्रमाण समान राहते हे समजणे म्हणजे संवर्धन संकल्पना होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. शिक्षक विद्यार्थ्याला कठीण प्रश्न सोडवताना थोडी मदत करतात आणि नंतर विद्यार्थी स्वतः उत्तर शोधतो. व्हायगोटस्की यांच्या सिद्धांतानुसार ही प्रक्रिया काय दर्शवते?`, options: ["संज्ञानात्मक संघर्ष", "अनुकरण अध्ययन", "आधाररचना (Scaffolding)", "प्रयत्न-प्रमाद"], correct: [2], explanation: `विद्यार्थ्याला गरजेनुसार दिलेली तात्पुरती मदत म्हणजे Scaffolding होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. SQAAF नुसार गुणवत्तापूर्ण शाळा व्यवस्थेमध्ये खालीलपैकी कोणत्या गोष्टीला कमी महत्त्व दिले जाते?`, options: ["पाठांतरावर आधारित गुण", "विद्यार्थी सुरक्षितता", "शालेय नेतृत्व", "अध्यापन पद्धती"], correct: [0], explanation: `SQAAF मध्ये सर्वांगीण विकासावर भर असून फक्त पाठांतरावर भर दिला जात नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. एखादा विद्यार्थी शिक्षा होईल या भीतीने नियम पाळतो. कोहलबर्ग यांच्या मते तो नैतिक विकासाच्या कोणत्या स्तरावर आहे?`, options: ["पूर्व-संकेतप्रणाली स्तर", "संकेतप्रणाली स्तर", "उत्तर-संकेतप्रणाली स्तर", "सामाजिक करार स्तर"], correct: [0], explanation: `शिक्षा टाळणे आणि आज्ञापालन हा पूर्व-संकेतप्रणाली स्तराचा भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. शिक्षक विद्यार्थ्यांना घरी व्हिडिओ पाहून येण्यास सांगतात आणि वर्गात चर्चा व समस्या निराकरण घेतात. ही कोणती अध्यापन पद्धती आहे?`, options: ["प्रकल्प पद्धती", "व्याख्यान पद्धती", "उलटलेला वर्ग", "शोधन पद्धती"], correct: [2], explanation: `Flipped Classroom मध्ये संकल्पना घरी शिकून वर्गात सक्रिय उपक्रम घेतले जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. 'प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारची बुद्धिमत्ता असते' हा सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["अल्फ्रेड बिने", "चार्ल्स स्पिअरमन", "हॉवर्ड गार्डनर", "जीन पियाजे"], correct: [2], explanation: `हॉवर्ड गार्डनर यांनी बहुविध बुद्धिमत्तेचा सिद्धांत मांडला.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. एका विद्यार्थ्याला वाचन करताना अक्षरांची अदलाबदल दिसते आणि शब्द ओळखण्यात अडचण येते. ही कोणती अध्ययन अक्षमता आहे?`, options: ["डिस्ग्राफिया", "डिस्कॅल्क्युलिया", "डिस्लेक्सिया", "अ‍ॅफेझिया"], correct: [2], explanation: `डिस्लेक्सिया ही वाचनाशी संबंधित अध्ययन अक्षमता आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. कमी गुण मिळाल्यानंतर विद्यार्थी "पेपरच चुकीचा होता" असे म्हणतो. तो कोणती संरक्षण यंत्रणा वापरत आहे?`, options: ["दमन", "प्रतिपूरण", "प्रक्षेपण", "उदात्तीकरण"], correct: [2], explanation: `स्वतःचे अपयश इतरांवर ढकलणे म्हणजे प्रक्षेपण होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. NEP 2020 नुसार विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीपत्रकात कोणता महत्त्वाचा बदल सुचवण्यात आला आहे?`, options: ["फक्त अंतिम गुण", "फक्त शिक्षकांचे निरीक्षण", "३६० अंश मूल्यमापन", "फक्त श्रेणी पद्धती"], correct: [2], explanation: `३६० अंश मूल्यमापनात शिक्षक, विद्यार्थी आणि सहाध्यायी सर्वांचा सहभाग असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. शिक्षक स्थानिक उदाहरणांपासून नवीन जागतिक संकल्पना शिकवतात. हे कोणत्या अध्यापन सूत्राचे उदाहरण आहे?`, options: ["मूर्ताकडून अमूर्ताकडे", "ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे", "विशिष्टाकडून सामान्याकडे", "सोप्याकडून कठीणाकडे"], correct: [1], explanation: `विद्यार्थ्यांना माहीत असलेल्या गोष्टींवरून नवीन संकल्पनेकडे नेणे म्हणजे ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. एखादा विद्यार्थी शब्द वाचतो पण अर्थ समजत नाही. अशा प्रकारच्या वाचनाला काय म्हणतात?`, options: ["रसग्रहण वाचन", "यांत्रिक वाचन", "अर्थपूर्ण वाचन", "जलद वाचन"], correct: [1], explanation: `अर्थ न समजता फक्त शब्द वाचणे म्हणजे यांत्रिक वाचन.`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. खालीलपैकी आकारिक मूल्यमापनाचे वैशिष्ट्य कोणते नाही?`, options: ["सतत मूल्यमापन", "फीडबॅक देणे", "अध्यापन सुधारणा", "अंतिम श्रेणी ठरवणे"], correct: [3], explanation: `अंतिम श्रेणी देणे हे संकलित मूल्यमापनाचे कार्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. बांडुरा यांच्या सामाजिक अध्ययन सिद्धांतानुसार मुले प्रामुख्याने कशी शिकतात?`, options: ["शिक्षेद्वारे", "अनुकरणाद्वारे", "पुनरावृत्तीने", "अनुवंशाने"], correct: [1], explanation: `मुले इतरांचे निरीक्षण करून आणि अनुकरण करून शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. एखाद्या समस्येचे उत्तर अचानक समजणे हा कोणत्या अध्ययन प्रकाराचा भाग आहे?`, options: ["प्रयत्न-प्रमाद", "अभिजात अभिसंधान", "मर्मदृष्टी अध्ययन", "साधक अभिसंधान"], correct: [2], explanation: `अचानक समस्येची उकल होणे म्हणजे मर्मदृष्टी अध्ययन.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. शैक्षणिक उद्दिष्टे, अध्ययन अनुभव आणि मूल्यमापन यांचा संबंध स्पष्ट करणारी संकल्पना कोणी मांडली?`, options: ["ब्लूम", "ब्रुनर", "ड्युई", "थॉर्नडाईक"], correct: [0], explanation: `ब्लूम यांनी मूल्यमापन त्रिकोणाची संकल्पना मांडली.`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. शिक्षक वर्गातील तात्काळ समस्या शोधून त्यावर उपाय करण्यासाठी कोणते संशोधन वापरतात?`, options: ["ऐतिहासिक संशोधन", "मूलभूत संशोधन", "कृती संशोधन", "वर्णनात्मक संशोधन"], correct: [2], explanation: `स्थानिक शैक्षणिक समस्या सोडवण्यासाठी कृती संशोधन उपयुक्त असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. बुद्ध्यांक (IQ) काढण्याचे योग्य सूत्र कोणते आहे?`, options: ["मानसिक वय ÷ शारीरिक वय × १००", "शारीरिक वय ÷ मानसिक वय × १००", "मानसिक वय + शारीरिक वय", "शारीरिक वय × मानसिक वय"], correct: [0], explanation: `IQ = (मानसिक वय ÷ शारीरिक वय) × १००.`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. सायकल शिकलेल्या व्यक्तीला स्कूटर शिकणे सोपे जाते. हे कोणत्या अध्ययन संक्रमणाचे उदाहरण आहे?`, options: ["नकारात्मक संक्रमण", "शून्य संक्रमण", "सकारात्मक संक्रमण", "द्विपक्षीय संक्रमण"], correct: [2], explanation: `पूर्वीचे अध्ययन नवीन अध्ययनास मदत करते तेव्हा सकारात्मक संक्रमण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. भावनिक बुद्धिमत्ता ही संकल्पना लोकप्रिय करण्याचे श्रेय कोणाला दिले जाते?`, options: ["कार्ल रॉजर्स", "डॅनियल गोलमन", "फ्रॉइड", "मेयर"], correct: [1], explanation: `डॅनियल गोलमन यांनी Emotional Intelligence ही संकल्पना लोकप्रिय केली.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. मॅस्लो यांच्या गरजांच्या श्रेणीमध्ये सर्वोच्च स्तर कोणता आहे?`, options: ["सुरक्षिततेची गरज", "प्रेमाची गरज", "आत्म-साक्षात्कार", "शारीरिक गरजा"], correct: [2], explanation: `स्वतःच्या सर्वोच्च क्षमतेचा विकास म्हणजे आत्म-साक्षात्कार.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. वर्गातील एक विद्यार्थी सतत घाबरलेला आणि एकटा दिसतो. शिक्षकाने प्रथम काय करावे?`, options: ["त्याला शिक्षा करावी", "पालकांकडे तक्रार करावी", "विश्वासाने संवाद साधावा", "मुख्याध्यापकांकडे पाठवावे"], correct: [2], explanation: `विद्यार्थ्याच्या भावनांना समजून घेण्यासाठी संवाद आवश्यक असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. सूक्ष्म अध्यापनाचे कोणते वैशिष्ट्य अयोग्य आहे?`, options: ["हे प्रशिक्षण तंत्र आहे", "मर्यादित वेळ वापरली जाते", "एकाच वेळी अनेक कौशल्यांचा सराव होतो", "प्रत्याभरण महत्त्वाचे असते"], correct: [2], explanation: `सूक्ष्म अध्यापनात एका वेळी एका कौशल्याचा सराव केला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. थॉर्नडाईक यांच्या परिणामाच्या नियमानुसार कोणती गोष्ट खरी आहे?`, options: ["सरावाने अध्ययन होते", "सुखद परिणाम असलेली कृती पुन्हा केली जाते", "तयारीशिवाय अध्ययन होते", "अध्ययन फक्त अनुकरणातून होते"], correct: [1], explanation: `सुखद परिणाम मिळाल्यास ती कृती पुन्हा करण्याची प्रवृत्ती वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. खालीलपैकी कोणती पद्धत शिक्षक-केंद्रित मानली जाते?`, options: ["प्रकल्प पद्धती", "गटचर्चा", "व्याख्यान पद्धती", "शोधन पद्धती"], correct: [2], explanation: `व्याख्यान पद्धतीमध्ये शिक्षक अधिक सक्रिय असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. कुमारावस्था ही 'वादळ आणि ताणतणावाचा काळ' आहे असे कोणी म्हटले?`, options: ["स्टॅनली हॉल", "स्किनर", "पियाजे", "एरिक्सन"], correct: [0], explanation: `स्टॅनली हॉल यांनी कुमारावस्थेचे हे वर्णन केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. ऑनलाइन चाचणी सोडवल्यानंतर विद्यार्थ्याला लगेच गुण मिळणे हे कोणत्या तत्त्वाचे उदाहरण आहे?`, options: ["विलंबित प्रत्याभरण", "तात्काळ प्रत्याभरण", "बाह्य शिक्षा", "नकारात्मक संक्रमण"], correct: [1], explanation: `लगेच मिळालेले प्रतिसाद अध्ययनाला प्रोत्साहन देतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. सर्वसमावेशक शिक्षणाचा मुख्य उद्देश काय आहे?`, options: ["विशेष शाळा तयार करणे", "हुशार विद्यार्थ्यांवर भर देणे", "सर्व मुलांना एकत्र शिक्षण देणे", "फक्त मोफत पुस्तके देणे"], correct: [2], explanation: `सर्व प्रकारच्या विद्यार्थ्यांना समान संधी देणे हे सर्वसमावेशक शिक्षणाचे उद्दिष्ट आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. रॉरशाख शाई डाग चाचणी कोणत्या प्रकारचे साधन आहे?`, options: ["प्रश्नावली", "समाजमिती", "प्रक्षेपण तंत्र", "मुलाखत"], correct: [2], explanation: `व्यक्तिमत्त्वाचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रक्षेपण तंत्र वापरले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. RTE कायद्यानुसार इयत्ता ६ वी ते ८ वी साठी विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण किती असावे?`, options: ["३०:१", "३५:१", "४०:१", "४५:१"], correct: [1], explanation: `उच्च प्राथमिक स्तरावर ३५ विद्यार्थ्यांमागे १ शिक्षक असावा.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. एक प्रतिभावान विद्यार्थी काम लवकर पूर्ण करून कंटाळतो. शिक्षकाने काय करावे?`, options: ["त्याला शिक्षा करावी", "दुर्लक्ष करावे", "आव्हानात्मक उपक्रम द्यावेत", "त्याला वर्गाबाहेर बसवावे"], correct: [2], explanation: `प्रतिभावान विद्यार्थ्यांना समृद्ध आणि बौद्धिकदृष्ट्या आव्हानात्मक काम आवश्यक असते.`, difficulty: "medium" } ]; const p2MathScience = [ { id: 91, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९१. एका समभुज चौकोनाचे क्षेत्रफळ ९६ चौ. सेमी आहे आणि त्याचा एक कर्ण १६ सेमी आहे. विद्यार्थ्यांनी त्या चौकोनाची परिमिती किती काढावी?`, options: ["32 सेमी", "40 सेमी", "48 सेमी", "60 सेमी"], correct: [1], explanation: `दुसरा कर्ण 12 सेमी येतो. अर्धे कर्ण वापरून बाजू 10 सेमी मिळते. परिमिती 4 × 10 = 40 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९२. एक दुकानदार १ किलोऐवजी ९०० ग्रॅम वजन वापरून वस्तू विकतो. खरेदी किंमत आणि विक्री किंमत समान असल्यास त्याचा नफा किती टक्के होईल?`, options: ["10%", "9%", "11.11%", "12.5%"], correct: [2], explanation: `१०० ग्रॅम अतिरिक्त नफा ९०० ग्रॅमवर मिळतो. त्यामुळे नफा = (100/900) × 100.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९३. एका गोलाचे घनफळ आणि पृष्ठफळ समान असल्यास त्या गोलाची त्रिज्या किती असेल?`, options: ["2 एकक", "3 एकक", "4 एकक", "1 एकक"], correct: [1], explanation: `घनफळ आणि पृष्ठफळ समान करून सोडवल्यास r = 3 येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९४. जर a + b + c = 0 असेल, तर (a²/bc) + (b²/ac) + (c²/ab) याची किंमत किती येईल?`, options: ["0", "1", "3", "-1"], correct: [2], explanation: `बीजगणितीय सूत्रानुसार a³ + b³ + c³ = 3abc होते. त्यामुळे उत्तर 3 येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९५. A(2,4), B(6,4) आणि C(2,0) हे बिंदू जोडल्यास तयार होणारा त्रिकोण कोणता असेल?`, options: ["समभुज त्रिकोण", "समद्विभुज काटकोन त्रिकोण", "विषमभुज त्रिकोण", "विशालकोन त्रिकोण"], correct: [1], explanation: `दोन बाजू समान आहेत आणि पायथागोरस नियम लागू होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९६. A ला कामासाठी B पेक्षा दुप्पट आणि C पेक्षा तिप्पट वेळ लागतो. तिघे मिळून काम २ दिवसांत पूर्ण करतात. B ला एकट्याला किती दिवस लागतील?`, options: ["6 दिवस", "4 दिवस", "12 दिवस", "3 दिवस"], correct: [0], explanation: `वेळांचे गुणोत्तर 6x : 3x : 2x येते. समीकरण सोडवल्यावर B = 6 दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९७. एका काटकोन त्रिकोणात AB = 7 सेमी आणि AC - BC = 1 सेमी आहे. तर sin C किती असेल?`, options: ["7/25", "24/25", "7/24", "25/7"], correct: [0], explanation: `BC = 24 आणि AC = 25 मिळते. त्यामुळे sin C = 7/25.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९८. ३० विद्यार्थ्यांच्या वर्गाचे सरासरी वय १५ वर्षे आहे. शिक्षकाचे वय मिळवल्यावर सरासरी १६ होते. शिक्षकाचे वय किती असेल?`, options: ["30 वर्षे", "31 वर्षे", "46 वर्षे", "45 वर्षे"], correct: [2], explanation: `नवीन एकूण बेरीज वापरून शिक्षकाचे वय 46 वर्षे मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९९. 2^x × 8^(1/5) = 2^(1/5) असल्यास x ची किंमत किती असेल?`, options: ["2/5", "-2/5", "4/5", "-4/5"], correct: [1], explanation: `8 = 2³ वापरून घातांक समान केल्यास x = -2/5 मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१००. १००० रुपयांवर १०% दराने ३ वर्षांसाठी चक्रवाढ आणि सरळ व्याजातील फरक किती येईल?`, options: ["30 रुपये", "31 रुपये", "33 रुपये", "10 रुपये"], correct: [1], explanation: `सूत्र वापरल्यास फरक 31 रुपये येतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०१. एखाद्या बहुभुजाच्या कर्णांची संख्या ५४ असल्यास त्या बहुभुजाला किती बाजू असतील?`, options: ["12", "15", "10", "14"], correct: [0], explanation: `n(n-3)/2 = 54 हे सूत्र सोडवल्यास n = 12 मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०२. (वर्गमूळात 3 + 1) / (वर्गमूळात 3 - 1) याचा छेद परिमेय केल्यास उत्तर काय येईल?`, options: ["2 + वर्गमूळात 3", "2 - वर्गमूळात 3", "4 + 2 वर्गमूळात 3", "वर्गमूळात 3"], correct: [0], explanation: `संयुक्त पदाने गुणाकार करून उत्तर 2 + वर्गमूळात 3 मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०३. दोन समरूप त्रिकोणांच्या क्षेत्रफळांचे गुणोत्तर २५:३६ आहे. लहान त्रिकोणाची मध्यगा १० सेमी असल्यास मोठ्या त्रिकोणाची मध्यगा किती असेल?`, options: ["15 सेमी", "14 सेमी", "12 सेमी", "18 सेमी"], correct: [2], explanation: `क्षेत्रफळांच्या गुणोत्तराचे वर्गमूळ घेतल्यास बाजूंचे गुणोत्तर 5:6 येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०४. ५२ पत्त्यांच्या संचातून एक पत्ता निवडल्यास तो इस्पिक किंवा राणी असण्याची संभाव्यता किती असेल?`, options: ["4/13", "17/52", "1/4", "16/52"], correct: [3], explanation: `इस्पिकचे 13 आणि उरलेल्या 3 राण्या मिळून एकूण 16 अनुकूल घटना मिळतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०५. A:B = 2:3, B:C = 4:5 आणि C:D = 6:7 असल्यास A:D किती येईल?`, options: ["16:35", "4:7", "8:15", "12:35"], correct: [0], explanation: `गुणोत्तरे गुणून आणि संक्षिप्त करून 16:35 मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०६. एक नळ टाकी १० तासात भरतो आणि दुसरा नळ १५ तासात रिकामी करतो. दोन्ही एकत्र चालू असल्यास टाकी किती वेळात भरेल?`, options: ["25 तास", "5 तास", "30 तास", "20 तास"], correct: [2], explanation: `प्रति तास निव्वळ काम 1/30 येते, म्हणून 30 तास लागतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०७. 7^105 ला 8 ने भागल्यास बाकी किती उरेल?`, options: ["7", "1", "5", "3"], correct: [0], explanation: `7 ≡ -1 (mod 8). त्यामुळे (-1)^105 = -1 म्हणजे बाकी 7.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०८. एका वर्तुळाचे क्षेत्रफळ ३८.५ चौ. सेमी आहे. त्या वर्तुळातील सर्वात मोठ्या जिवेची लांबी किती असेल?`, options: ["3.5 सेमी", "7 सेमी", "14 सेमी", "11 सेमी"], correct: [1], explanation: `त्रिज्या 3.5 सेमी मिळते. सर्वात मोठी जीवा म्हणजे व्यास = 7 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०९. शून्य अध्ययन संक्रमणाचे योग्य उदाहरण कोणते?`, options: ["पूर्वीचे ज्ञान मदत करते", "पूर्वीचे ज्ञान अडथळा आणते", "एका विषयाचा दुसऱ्यावर परिणाम होत नाही", "विद्यार्थी सर्व विसरतो"], correct: [2], explanation: `जेव्हा एका अध्ययनाचा दुसऱ्यावर कोणताही परिणाम होत नाही तेव्हा शून्य संक्रमण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११०. विद्यार्थ्याला आकृती ओळखता येते पण तिचे गुणधर्म सांगता येत नाहीत. व्हॅन हिले यांच्या मते तो कोणत्या पातळीवर आहे?`, options: ["दृष्टीकरण", "विश्लेषण", "अनौपचारिक निगमन", "निगमन"], correct: [0], explanation: `दृष्टीकरण पातळीवर विद्यार्थी आकारावरून आकृती ओळखतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१११. 3^(x-y) = 27 आणि 3^(x+y) = 243 असल्यास x ची किंमत किती येईल?`, options: ["2", "4", "3", "5"], correct: [1], explanation: `27 = 3³ आणि 243 = 3⁵. त्यामुळे x - y = 3 आणि x + y = 5. बेरीज केल्यास x = 4.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११२. त्रिकोण, चौकोन आणि पंचकोन यांच्या बाह्यकोनांची बेरीज शोधताना विद्यार्थ्यांना कोणता सामान्य नियम समजेल?`, options: ["180 अंश", "360 अंश", "90 अंश", "720 अंश"], correct: [1], explanation: `कोणत्याही बहुभुजाच्या सर्व बाह्यकोनांची बेरीज नेहमी 360 अंश असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११३. १२ माणसे एक काम १५ दिवसांत पूर्ण करतात. तेच काम १० दिवसांत पूर्ण करायचे असल्यास आणखी किती माणसे लागतील?`, options: ["6", "8", "18", "5"], correct: [0], explanation: `12 × 15 = 180. 180 ÷ 10 = 18 माणसे लागतील. अतिरिक्त = 18 - 12 = 6.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११४. एका वस्तूवर २०% नफा मिळतो. जर खरेदी किंमत २०% कमी आणि विक्री किंमत ५ रुपये कमी असती तर २५% नफा झाला असता. मूळ खरेदी किंमत किती?`, options: ["20 रुपये", "25 रुपये", "30 रुपये", "50 रुपये"], correct: [1], explanation: `समीकरण मांडून सोडवल्यास मूळ खरेदी किंमत 25 रुपये मिळते.`, difficulty: "hard" }, { id: 115, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११५. १ ते १०० पर्यंत संख्या लिहिताना '३' हा अंक एकूण किती वेळा लिहिला जातो?`, options: ["19", "20", "21", "18"], correct: [1], explanation: `एकक स्थानी 10 वेळा आणि दशक स्थानी 10 वेळा '3' येतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११६. उन्हाळ्यात रस्त्यावर पाणी असल्याचा भास निर्माण होणे हे प्रकाशाच्या कोणत्या गुणधर्मामुळे होते?`, options: ["अपस्करण", "विखुरणे", "पूर्ण आंतरिक परावर्तन", "ध्रुवीकरण"], correct: [2], explanation: `हवेच्या थरांमुळे प्रकाशाचे पूर्ण आंतरिक परावर्तन होऊन मृगजळ दिसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११७. नवजात बालकाला दिली जाणारी BCG लस कोणत्या आजारापासून संरक्षण देते?`, options: ["पोलिओ", "क्षयरोग", "गोवर", "धनुर्वात"], correct: [1], explanation: `BCG लस क्षयरोगापासून संरक्षणासाठी दिली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११८. लिंबू आणि संत्री यांसारख्या फळांमध्ये मुख्यतः कोणते आम्ल आढळते?`, options: ["लॅक्टिक आम्ल", "सायट्रिक आम्ल", "ॲसिटिक आम्ल", "टार्टारिक आम्ल"], correct: [1], explanation: `लिंबूवर्गीय फळांमध्ये सायट्रिक आम्ल असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११९. विद्युत धारा मोजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अँमीटरचे SI एकक कोणते आहे?`, options: ["व्होल्ट", "अँपिअर", "ओहम", "वॅट"], correct: [1], explanation: `विद्युत धारा अँपिअरमध्ये मोजली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२०. प्रकल्प पद्धती विकसित करण्याचे श्रेय कोणाला दिले जाते?`, options: ["जॉन ड्युई", "विल्यम किल्पॅट्रिक", "ब्रुनर", "पियाजे"], correct: [1], explanation: `प्रकल्प पद्धती विकसित करण्याचे श्रेय विल्यम किल्पॅट्रिक यांना दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२१. पाण्याचे तापमान 0°C पासून 4°C पर्यंत वाढल्यास त्याच्या घनतेत काय बदल होतो?`, options: ["घनता कमी होते", "घनता वाढते", "घनता समान राहते", "आधी कमी नंतर वाढते"], correct: [1], explanation: `4°C ला पाण्याची घनता सर्वाधिक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२२. बायोप्सी ही चाचणी प्रामुख्याने कोणत्या आजाराच्या निदानासाठी वापरली जाते?`, options: ["एड्स", "क्षयरोग", "कर्करोग", "मलेरिया"], correct: [2], explanation: `कर्करोगाच्या निदानासाठी पेशींची तपासणी करण्यास बायोप्सी वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२३. खालीलपैकी कोणत्या संयुगात सहसंयुज बंध आढळतो?`, options: ["NaCl", "MgCl2", "CH4", "CaO"], correct: [2], explanation: `मिथेनमध्ये इलेक्ट्रॉनची भागीदारी होते म्हणून सहसंयुज बंध असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२४. शरीराचा तोल राखणे आणि हालचालींवर नियंत्रण ठेवणे हे मेंदूच्या कोणत्या भागाचे कार्य आहे?`, options: ["प्रमस्तिष्क", "अनुमस्तिष्क", "मेड्यूला", "चेतारज्जू"], correct: [1], explanation: `अनुमस्तिष्क शरीराचा तोल राखते.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२५. ध्वनीचा तीक्ष्णपणा मुख्यतः कोणत्या गुणधर्मावर अवलंबून असतो?`, options: ["वारंवारता", "आयाम", "वेग", "तरंगलांबी"], correct: [0], explanation: `वारंवारता वाढली की ध्वनी अधिक तीक्ष्ण वाटतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२६. वनस्पतींच्या वाढीसाठी आणि खोड लांब होण्यासाठी कोणते संप्रेरक मदत करते?`, options: ["सायटोकायनिन्स", "जिबरेलिन्स", "ॲब्सिसिक आम्ल", "इथिलीन"], correct: [1], explanation: `जिबरेलिन्स वनस्पतींच्या वाढीस मदत करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२७. 200 वॅटचा बल्ब दररोज ५ तास वापरल्यास ३० दिवसांत किती युनिट वीज वापरली जाईल?`, options: ["10 युनिट", "30 युनिट", "60 युनिट", "15 युनिट"], correct: [1], explanation: `(200 × 5 × 30) ÷ 1000 = 30 युनिट.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२८. सूत्री विभाजनात तयार होणाऱ्या नवीन पेशींमध्ये गुणसूत्रांची संख्या कशी असते?`, options: ["निम्मी होते", "दुप्पट होते", "समान राहते", "शून्य होते"], correct: [2], explanation: `Mitosis मध्ये गुणसूत्रांची संख्या समान राहते.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२९. खालीलपैकी कोणता अधातू असूनही विद्युत सुवाहक आहे?`, options: ["सल्फर", "फॉस्फरस", "आयोडीन", "ग्रॅफाईट"], correct: [3], explanation: `ग्रॅफाईटमध्ये मुक्त इलेक्ट्रॉन्स असल्यामुळे तो विद्युत वाहक असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३०. प्रथिनांचे पचन करणारे ट्रिप्सिन हे विकर कोणत्या अवयवातून स्रवते?`, options: ["यकृत", "स्वादुपिंड", "जठर", "लाळ ग्रंथी"], correct: [1], explanation: `स्वादुपिंडातून ट्रिप्सिन स्रवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३१. बहिर्वक्र भिंगाने आभासी, सुलट आणि मोठी प्रतिमा मिळवण्यासाठी वस्तू कोठे ठेवावी लागते?`, options: ["F आणि 2F मध्ये", "2F च्या पलीकडे", "O आणि F दरम्यान", "अनंतावर"], correct: [2], explanation: `वस्तू नाभीच्या आत ठेवल्यास प्रतिमा आभासी व मोठी मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३२. रक्त गोठण्याच्या प्रक्रियेसाठी कोणते जीवनसत्त्व आवश्यक असते?`, options: ["जीवनसत्व अ", "जीवनसत्व क", "जीवनसत्व ड", "जीवनसत्व के"], correct: [3], explanation: `Vitamin K रक्त गोठण्यासाठी आवश्यक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३३. HCl आणि NaOH यांच्या अभिक्रियेत कोणते पदार्थ तयार होतात?`, options: ["फक्त वायू", "क्षार आणि पाणी", "फक्त पाणी", "नवीन आम्ल"], correct: [1], explanation: `उदासिनीकरण प्रक्रियेत क्षार आणि पाणी तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३४. एखाद्या ग्रहाचे वस्तुमान पृथ्वीच्या दुप्पट आणि त्रिज्या निम्मी असल्यास त्याचा मुक्तिवेग किती असेल?`, options: ["11.2 किमी/से", "5.6 किमी/से", "22.4 किमी/से", "44.8 किमी/से"], correct: [2], explanation: `मुक्तिवेग दुप्पट होऊन 22.4 किमी/से होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३५. खालीलपैकी कोणता आजार विषाणूमुळे होत नाही?`, options: ["कोविड-19", "पोलिओ", "टायफॉइड", "गोवर"], correct: [2], explanation: `टायफॉइड हा जिवाणूमुळे होणारा आजार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३६. कच्च्या तेलापासून पेट्रोल आणि डिझेल वेगळे करण्यासाठी कोणती प्रक्रिया वापरली जाते?`, options: ["गाळण", "प्रभागी ऊर्ध्वपातन", "बाष्पीभवन", "अपकेंद्रण"], correct: [1], explanation: `उत्कलन बिंदूतील फरकामुळे प्रभागी ऊर्ध्वपातन वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३७. शिक्षक स्वतः प्रयोग करून दाखवतात आणि विद्यार्थी निरीक्षण करतात. ही कोणती अध्यापन पद्धती आहे?`, options: ["व्याख्यान पद्धती", "प्रकल्प पद्धती", "दिग्दर्शन पद्धती", "शोधन पद्धती"], correct: [2], explanation: `प्रयोग दाखवून शिकवण्यास दिग्दर्शन पद्धती म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३८. हायड्रोजन फ्युएल सेलमध्ये उपपदार्थ म्हणून मुख्यतः काय बाहेर पडते?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "नायट्रोजन ऑक्साईड", "पाणी", "कार्बन मोनोक्साईड"], correct: [2], explanation: `हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनच्या अभिक्रियेतून पाणी तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३९. वनस्पती पेशी आणि प्राणी पेशी यांमध्ये मुख्य फरक कोणत्या रचनेमुळे ओळखता येतो?`, options: ["पेशीपटल", "तंतुकणिका", "पेशीभित्तिका आणि हरितलवके", "केंद्रक"], correct: [2], explanation: `पेशीभित्तिका आणि हरितलवके फक्त वनस्पती पेशीत असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४०. वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करण्यासाठी खालीलपैकी कोणती कृती सर्वात जास्त हानिकारक आहे?`, options: ["अंधश्रद्धांचे विश्लेषण", "प्रश्न विचारण्यास बंदी", "प्रयोग करून निष्कर्ष काढणे", "विज्ञान क्षेत्रभेट"], correct: [1], explanation: `प्रश्न विचारण्यावर बंदी आल्यास वैज्ञानिक विचार कमी होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४१. लाल रक्तपेशींची निर्मिती मुख्यतः कोठे होते?`, options: ["यकृत", "अस्थिमज्जा", "प्लीहा", "हृदय"], correct: [1], explanation: `अस्थिमज्जेत लाल रक्तपेशी तयार होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४२. ५ मीटर त्रिज्येच्या वर्तुळावर अर्धी प्रदक्षिणा पूर्ण केल्यास विस्थापन किती असेल?`, options: ["5π मीटर", "5 मीटर", "10 मीटर", "0 मीटर"], correct: [2], explanation: `अर्ध्या प्रदक्षिणेनंतर विस्थापन व्यासाइतके म्हणजे 10 मीटर असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४३. 'Fight or Flight' परिस्थितीत कोणते संप्रेरक शरीराला तयार करते?`, options: ["इन्सुलिन", "ॲड्रेनॅलिन", "थायरॉक्सिन", "इस्ट्रोजेन"], correct: [1], explanation: `ॲड्रेनॅलिन तात्काळ प्रतिक्रिया देण्यासाठी मदत करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४४. 'निळा मोरचूद' या पदार्थाचे शास्त्रीय नाव काय आहे?`, options: ["कॉपर सल्फेट", "फेरस सल्फेट", "झिंक सल्फेट", "कॅल्शियम सल्फेट"], correct: [0], explanation: `कॉपर सल्फेटला निळा मोरचूद म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४५. NCF 2005 नुसार विज्ञान शिकवताना शिक्षकांनी कोणत्या गोष्टीवर भर द्यावा?`, options: ["व्याख्या पाठ करणे", "दैनंदिन अनुभवांशी विज्ञान जोडणे", "फक्त प्रयोगशाळा", "स्पर्धा परीक्षा तयारी"], correct: [1], explanation: `NCF 2005 विज्ञानाला जीवनाशी जोडण्यावर भर देतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४६. मेंडेलिव्हच्या 'एका-सिलिकॉन' या भाकीताशी नंतर कोणते मूलद्रव्य जुळले?`, options: ["गॅलियम", "स्कॅन्डिअम", "जर्मेनियम", "पोलोनियम"], correct: [2], explanation: `जर्मेनियमचे गुणधर्म एका-सिलिकॉनशी जुळले.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४७. प्रकाश हवा माध्यमातून काचेच्या माध्यमात गेल्यावर त्याची दिशा कशी बदलते?`, options: ["लंबापासून दूर जाते", "लंबाकडे झुकते", "सरळ जाते", "परत फिरते"], correct: [1], explanation: `घन माध्यमात जाताना प्रकाश लंबाकडे झुकतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४८. गॅल्व्हायनायझेशन प्रक्रियेत लोखंडावर कोणत्या धातूचा थर दिला जातो?`, options: ["तांबे", "ॲल्युमिनिअम", "जस्त", "चांदी"], correct: [2], explanation: `लोखंड गंजू नये म्हणून जस्ताचा थर दिला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४९. परिसंस्थेमध्ये ऊर्जेचा प्रवाह कोणत्या प्रकारचा असतो?`, options: ["दुहेरी", "चक्रीय", "एकेरी", "बहुदिशात्मक"], correct: [2], explanation: `ऊर्जा नेहमी एका दिशेनेच प्रवाहित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१५०. यांत्रिक ऊर्जेचे विद्युत ऊर्जेत रूपांतर करणारे उपकरण कोणते?`, options: ["इलेक्ट्रिक मोटर", "जनरेटर", "इस्त्री", "विद्युत घंटा"], correct: [1], explanation: `जनरेटर यांत्रिक ऊर्जेचे विद्युत ऊर्जेत रूपांतर करतो.`, difficulty: "medium" } ]; const p2SocialScience = [ { id: 91, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९१. शिक्षक विद्यार्थ्यांना हडप्पा संस्कृतीचे नकाशे आणि शहरांची चित्रे दाखवून "या संस्कृतीचे सर्वात प्रगत वैशिष्ट्य कोणते?" असा प्रश्न विचारतात. योग्य उत्तर कोणते असेल?`, options: ["भव्य राजवाडे आणि मंदिरे", "लोखंडी शस्त्रनिर्मिती कारखाने", "काटकोनी रस्ते आणि झाकलेली गटारे", "मोठ्या प्रमाणातील घोड्यांचा व्यापार"], correct: [2], explanation: `हडप्पा संस्कृती नियोजनबद्ध नगररचना आणि सांडपाणी व्यवस्थेसाठी प्रसिद्ध होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९२. वैदिक समाजावरील चर्चेदरम्यान शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की 'समिती' ही संस्था कोणाचे प्रतिनिधित्व करत होती?`, options: ["फक्त पुरोहित वर्गाचे मंडळ", "सामान्य लोकांची व्यापक सभा", "केवळ योद्ध्यांचा गट", "राजघराण्याचे सल्लागार मंडळ"], correct: [1], explanation: `समितीमध्ये सर्वसामान्य लोकांचा सहभाग असायचा.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९३. कलिंग युद्धानंतर अशोकाने हिंसा टाळून नैतिक मूल्यांचा प्रसार सुरू केला. त्याच्या 'धम्मा'चा मुख्य हेतू काय होता?`, options: ["एकच धर्म संपूर्ण देशात पसरवणे", "नवीन साम्राज्य विस्तार करणे", "सहिष्णुता आणि नैतिकता वाढवणे", "मोठ्या यज्ञांची प्रथा सुरू करणे"], correct: [2], explanation: `अशोकाचा धम्म हा नैतिक जीवनमूल्यांवर आधारित होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९४. अष्टप्रधान मंडळावरील पाठात शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की 'अमात्य' या पदाचे मुख्य कार्य काय होते?`, options: ["युद्ध नियोजन करणे", "राज्याचा आर्थिक हिशोब ठेवणे", "परराष्ट्र संबंध सांभाळणे", "न्यायदान करणे"], correct: [1], explanation: `अमात्य राज्याचा महसूल आणि जमाखर्च सांभाळत असे.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९५. सामाजिक सुधारणांवर चर्चा करताना शिक्षक विचारतात की सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणत्या उद्देशाने करण्यात आली होती?`, options: ["ब्रिटिशांविरुद्ध युद्ध छेडणे", "फक्त महिला शिक्षण वाढवणे", "समाजातील अन्याय दूर करणे", "परदेशी वस्तूंवर बंदी आणणे"], correct: [2], explanation: `सत्यशोधक समाजाने सामाजिक समानता आणि अंधश्रद्धाविरोधावर भर दिला.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९६. जहाल नेत्यांनी मवाळ नेत्यांच्या कार्यपद्धतीवर टीका का केली होती?`, options: ["ते शिक्षणाला विरोध करत होते", "ते फक्त अर्ज आणि विनंत्यांवर भर देत होते", "ते ब्रिटिशांसोबत व्यापार करत होते", "ते आंदोलनांमध्ये सहभागी होत नव्हते"], correct: [1], explanation: `जहाल नेत्यांना अधिक सक्रिय लोकआंदोलनांची गरज वाटत होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९७. प्रबोधन काळात ज्ञानप्रसार वेगाने होण्यामागे कोणता शोध महत्त्वाचा ठरला?`, options: ["दुर्बीण", "वाफेचे इंजिन", "छपाई यंत्र", "होकायंत्र"], correct: [2], explanation: `छपाई यंत्रामुळे पुस्तके मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध झाली.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९८. गांधीजींनी असहकार चळवळ अचानक मागे घेण्यामागील प्रमुख कारण काय होते?`, options: ["काँग्रेसमध्ये मतभेद वाढणे", "ब्रिटिशांनी कर माफ करणे", "चौरीचौरा येथील हिंसक घटना", "लोकमान्य टिळकांचा मृत्यू"], correct: [2], explanation: `गांधीजी अहिंसेच्या तत्त्वाशी तडजोड करू इच्छित नव्हते.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९९. दुसऱ्या महायुद्धावरील चर्चेत शिक्षक विचारतात की अमेरिकेने युद्धात प्रवेश का केला?`, options: ["हिरोशिमावर हल्ला झाला", "पर्ल हार्बरवर अचानक हल्ला झाला", "जर्मनीने तह मोडला", "ब्रिटनने मदत मागितली"], correct: [1], explanation: `पर्ल हार्बरवरील जपानी हल्ल्यानंतर अमेरिका युद्धात उतरली.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१००. इतिहास शिकवताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना "घटना का घडली?" यावर चर्चा करायला सांगतात. ही पद्धत कोणत्या प्रकारच्या अध्ययनाशी संबंधित आहे?`, options: ["घोकंपट्टी अध्ययन", "अर्थपूर्ण विश्लेषणात्मक अध्ययन", "फक्त कथाकथन पद्धत", "सनावळी पाठांतर"], correct: [1], explanation: `इतिहासातील कार्यकारणभाव समजल्याने सखोल आकलन विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०१. संविधान निर्मितीवरील चर्चेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की 'उद्दिष्टांचा ठराव' कोणी मांडला होता?`, options: ["डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर", "पंडित जवाहरलाल नेहरू", "सरदार वल्लभभाई पटेल", "राजेंद्र प्रसाद"], correct: [1], explanation: `नेहरूंनी मांडलेला उद्दिष्टांचा ठराव पुढे उद्देशिकेचा आधार ठरला.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०२. RTE कायद्याविषयी चर्चा करताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की कलम २१(अ) कोणत्या अधिकाराशी संबंधित आहे?`, options: ["संपत्तीचा अधिकार", "माहितीचा अधिकार", "शिक्षणाचा अधिकार", "धर्मस्वातंत्र्याचा अधिकार"], correct: [2], explanation: `६ ते १४ वयोगटातील मुलांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण हा मूलभूत अधिकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०३. स्थानिक स्वराज्य संस्थांवर आधारित प्रकल्पात विद्यार्थ्यांनी 'स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे जनक' म्हणून कोणाचे नाव नोंदवावे?`, options: ["लॉर्ड कर्झन", "लॉर्ड रिपन", "लॉर्ड डलहौसी", "लॉर्ड माउंटबॅटन"], correct: [1], explanation: `लॉर्ड रिपन यांनी स्थानिक स्वराज्य व्यवस्थेला प्रोत्साहन दिले.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०४. संसदेच्या कामकाजावर आधारित भूमिकानाट्यात विद्यार्थी 'धन विधेयक' प्रथम कुठे मांडले जाते हे सांगतात. योग्य उत्तर कोणते?`, options: ["राज्यसभा", "लोकसभा", "सर्वोच्च न्यायालय", "विधानसभा"], correct: [1], explanation: `धन विधेयक केवळ लोकसभेत मांडले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०५. न्यायव्यवस्थेवरील चर्चेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांचे निवृत्ती वय किती असते?`, options: ["६० वर्षे", "६२ वर्षे", "६५ वर्षे", "७० वर्षे"], correct: [2], explanation: `सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांचे निवृत्ती वय ६५ वर्षे असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०६. गांधीवादी तत्त्वांवर आधारित मार्गदर्शक तत्त्व ओळखण्यास सांगितल्यास योग्य पर्याय कोणता असेल?`, options: ["समान नागरी कायदा", "ग्रामपंचायतींची स्थापना", "आंतरराष्ट्रीय शांतता", "पर्यावरण संरक्षण"], correct: [1], explanation: `ग्रामस्वराज्याची संकल्पना गांधीवादी विचारांशी संबंधित आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०७. मतदान प्रक्रियेतील पारदर्शकता समजावून सांगताना शिक्षक VVPAT चा मुख्य उपयोग काय सांगतील?`, options: ["मतमोजणी वेगवान करणे", "मतदार ओळखपत्र तपासणे", "मत योग्य उमेदवाराला गेले याची खात्री देणे", "मतदान केंद्रांची संख्या वाढवणे"], correct: [2], explanation: `VVPAT मुळे मतदाराला आपले मत योग्य नोंदले गेले आहे हे दिसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०८. पृथ्वीच्या परिवलनावर आधारित कृतीत विद्यार्थी कोणता परिणाम स्पष्ट करतील?`, options: ["ऋतू बदल", "दिवस आणि रात्र", "सूर्यग्रहण", "मान्सून वारे"], correct: [1], explanation: `पृथ्वी स्वतःभोवती फिरल्यामुळे दिवस आणि रात्र होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०९. पृथ्वीच्या संरचनेवरील तक्त्यात 'सियाल' हा भाग कोणत्या घटकांनी बनलेला असल्याचे विद्यार्थी नोंदवतील?`, options: ["सिलिका आणि मॅग्नेशियम", "लोह आणि निकेल", "सिलिका आणि ॲल्युमिनियम", "तांबे आणि जस्त"], correct: [2], explanation: `सियाल हा पृथ्वीच्या भूपृष्ठाचा वरचा भाग असून तो सिलिका आणि ॲल्युमिनियमने बनलेला असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११०. जागतिक वेळेवरील चर्चेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विचारतात की आंतरराष्ट्रीय वाररेषा कोणत्या रेखावृत्तावर आधारित आहे?`, options: ["०° रेखावृत्त", "९०° पूर्व रेखावृत्त", "१८०° रेखावृत्त", "२३.५° उत्तर अक्षवृत्त"], correct: [2], explanation: `१८०° रेखावृत्ताजवळ आंतरराष्ट्रीय वाररेषा मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१११. वातावरणातील ओझोन थर कोणत्या थरामध्ये आढळतो हे विद्यार्थ्यांनी योग्यरित्या ओळखायचे असल्यास उत्तर काय असेल?`, options: ["तपांबर", "स्थितांबर", "आयनांबर", "बाह्यांबर"], correct: [1], explanation: `ओझोन थर स्थितांबरामध्ये आढळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११२. भारतीय मान्सूनवर परिणाम करणारी 'एल-निनो' घटना म्हणजे काय हे शिक्षक विद्यार्थ्यांना कसे समजावतील?`, options: ["हिमवृष्टी वाढणे", "समुद्राचे तापमान वाढणे", "चक्रीवादळ कमी होणे", "भूकंप होणे"], correct: [1], explanation: `प्रशांत महासागराच्या पाण्याचे तापमान वाढल्यामुळे एल-निनो परिणाम दिसतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११३. नदीच्या वरच्या प्रवाहामुळे निर्माण होणारी 'V' आकाराची दरी कोणत्या प्रक्रियेमुळे तयार होते?`, options: ["वाऱ्याची झीज", "हिमनदीचे संचयन", "नदीचे खनन कार्य", "समुद्री लाटांचे कार्य"], correct: [2], explanation: `नदीच्या तीव्र प्रवाहामुळे तळाची झीज होऊन V आकाराची दरी तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११४. महाराष्ट्रातील कापूस उत्पादनासाठी उपयुक्त मृदेविषयी शिक्षक विचारतात. योग्य उत्तर कोणते असेल?`, options: ["जांभी मृदा", "गाळाची मृदा", "काळी मृदा", "तांबडी मृदा"], correct: [2], explanation: `काळी मृदा ओलावा टिकवून ठेवते आणि कापसासाठी उपयुक्त असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११५. जागतिक गवताळ प्रदेशांच्या नकाशात 'पॅम्पास' प्रदेश कोणत्या खंडात दर्शवला जाईल?`, options: ["उत्तर अमेरिका", "दक्षिण अमेरिका", "ऑस्ट्रेलिया", "आफ्रिका"], correct: [1], explanation: `पॅम्पास प्रदेश मुख्यतः अर्जेंटिनामध्ये आढळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११६. 'डेमोग्राफिक डिव्हिडंड' या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करताना शिक्षक कोणत्या बाबीवर भर देतील?`, options: ["वृद्ध लोकसंख्या वाढणे", "कार्यरत वयोगट जास्त असणे", "जन्मदर कमी होणे", "ग्रामीण लोकसंख्या कमी होणे"], correct: [1], explanation: `कार्यरत वयोगटातील लोकसंख्या जास्त असणे आर्थिक विकासासाठी फायदेशीर ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११७. सह्याद्री पर्वताच्या पूर्वेकडील भागात पावसाचे प्रमाण कमी असण्याचे कारण काय आहे?`, options: ["अतिवृष्टी", "पर्जन्यछाया परिणाम", "समुद्रसपाटी कमी असणे", "वाळवंटी हवामान"], correct: [1], explanation: `सह्याद्री पर्वत पावसाळी वारे अडवतात त्यामुळे पूर्वेकडे पर्जन्यछाया तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११८. सर्वाधिक लोहांश असलेले लोहखनिज ओळखण्यास सांगितल्यास योग्य पर्याय कोणता असेल?`, options: ["लिमोनाईट", "सिडेराईट", "हेमॅटाईट", "मॅग्नेटाईट"], correct: [3], explanation: `मॅग्नेटाईटमध्ये लोहाचे प्रमाण सर्वाधिक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११९. 'पायाविहीन उद्योग' या संकल्पनेचे उदाहरण विद्यार्थ्यांनी कोणत्या उद्योगातून द्यावे?`, options: ["साखर उद्योग", "पोलाद उद्योग", "सॉफ्टवेअर उद्योग", "कापड उद्योग"], correct: [2], explanation: `सॉफ्टवेअर उद्योग विशिष्ट कच्च्या मालावर अवलंबून नसतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२०. शहरांकडे होणाऱ्या स्थलांतरामागील मुख्य कारण कोणते आहे हे विद्यार्थ्यांनी ओळखायचे असल्यास योग्य उत्तर काय असेल?`, options: ["जंगलांची वाढ", "औद्योगिकीकरण आणि रोजगार", "पर्जन्यमान वाढणे", "कृषी उत्पादन घटणे"], correct: [1], explanation: `शहरांमध्ये रोजगाराच्या अधिक संधी उपलब्ध असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२१. 'खंडवहन सिद्धांत' मांडणाऱ्या शास्त्रज्ञाचे नाव विद्यार्थ्यांनी कोणते लिहावे?`, options: ["न्यूटन", "अल्फ्रेड वेगेनर", "चार्ल्स डार्विन", "आर्थर होम्स"], correct: [1], explanation: `अल्फ्रेड वेगेनर यांनी खंडवहन सिद्धांत मांडला.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२२. भारतातील सर्वात प्राचीन वली पर्वतरांग म्हणून कोणत्या पर्वतरांगेचा उल्लेख केला जातो?`, options: ["हिमालय", "अरवली", "सातपुडा", "विंध्य"], correct: [1], explanation: `अरवली पर्वतरांग भूगर्भीय दृष्ट्या अत्यंत प्राचीन मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२३. जागतिक तापमानवाढ कमी करण्यासाठी करण्यात आलेल्या क्योटो प्रोटोकॉलचा मुख्य उद्देश काय होता?`, options: ["समुद्र प्रदूषण कमी करणे", "हरितगृह वायू कमी करणे", "जंगलतोड वाढवणे", "खनिज उत्पादन वाढवणे"], correct: [1], explanation: `क्योटो प्रोटोकॉल हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्यासाठी करण्यात आला.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२४. भूगोल अध्यापनात क्षेत्रभेटीचा उपयोग सर्वाधिक कोणत्या कारणासाठी होतो?`, options: ["फक्त मनोरंजनासाठी", "प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्यासाठी", "वेळ घालवण्यासाठी", "फक्त नकाशे काढण्यासाठी"], correct: [1], explanation: `क्षेत्रभेटीतून विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष निरीक्षणाचा अनुभव मिळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२५. भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावर चक्रीवादळे जास्त निर्माण होण्याचे मुख्य कारण काय आहे?`, options: ["समुद्राचे उबदार पाणी", "हिमवृष्टी", "घनदाट जंगल", "कमी लोकसंख्या"], correct: [0], explanation: `बंगालच्या उपसागरातील उबदार पाणी चक्रीवादळ निर्मितीस पोषक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२६. 'मॅकमोहन रेषा' कोणत्या दोन देशांमधील सीमा दर्शवते?`, options: ["भारत-पाकिस्तान", "भारत-नेपाळ", "भारत-चीन", "भारत-म्यानमार"], correct: [2], explanation: `मॅकमोहन रेषा भारत आणि चीन यांच्यातील सीमा मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२७. विद्यार्थ्यांमध्ये समानुभूती विकसित करण्यासाठी शिक्षकाने कोणती कृती वापरणे अधिक योग्य ठरेल?`, options: ["फक्त पाठांतर", "भूमिका पालन आणि चर्चा", "कठोर शिक्षा", "फक्त गृहपाठ"], correct: [1], explanation: `भूमिका पालनातून विद्यार्थी दुसऱ्यांच्या भावना समजू शकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२८. 'सुवर्ण चतुष्कोण' प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश काय होता?`, options: ["धार्मिक स्थळे जोडणे", "चार महानगरे महामार्गांनी जोडणे", "नद्या जोडणे", "जंगल संवर्धन"], correct: [1], explanation: `दिल्ली, मुंबई, चेन्नई आणि कोलकाता ही शहरे जोडण्यासाठी हा प्रकल्प राबवला गेला.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२९. सुंदरबन त्रिभुज प्रदेश कोणत्या नद्यांच्या मुखाशी तयार झाला आहे?`, options: ["गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा", "नर्मदा आणि तापी", "कृष्णा आणि गोदावरी", "सिंधू आणि झेलम"], correct: [0], explanation: `गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा नद्यांच्या संगमाजवळ सुंदरबन प्रदेश तयार झाला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३०. इतिहासातील घटनांचा क्रम समजण्यासाठी शिक्षक कोणते साधन सर्वाधिक उपयुक्त मानतील?`, options: ["आलेख", "कालरेषा", "नकाशा", "तक्ता"], correct: [1], explanation: `कालरेषेमुळे घटनांचा क्रम स्पष्टपणे समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३१. IST ही GMT पेक्षा किती पुढे आहे हे विद्यार्थ्यांनी योग्यरित्या ओळखायचे असल्यास उत्तर काय असेल?`, options: ["५.५ तास मागे", "५.५ तास पुढे", "१२ तास पुढे", "२ तास मागे"], correct: [1], explanation: `भारतीय प्रमाण वेळ GMT पेक्षा साडेपाच तास पुढे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३२. संसाधनांच्या वापराबाबत शिक्षक विद्यार्थ्यांना कोणत्या मूल्यावर भर देण्यास सांगतील?`, options: ["अमर्याद वापर", "शाश्वत विकास", "फक्त खनिज उत्खनन", "जलद औद्योगिकीकरण"], correct: [1], explanation: `संसाधनांचे संवर्धन आणि शाश्वत वापर महत्त्वाचा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३३. RBI चे प्रमुख कार्य कोणते आहे हे विद्यार्थ्यांनी ओळखायचे असल्यास योग्य पर्याय कोणता असेल?`, options: ["खाजगी कर्ज देणे", "चलन छापणे आणि बँक नियंत्रण", "रेल्वे व्यवस्थापन", "शेती नियोजन"], correct: [1], explanation: `RBI देशाचे चलन आणि बँकिंग व्यवस्था नियंत्रित करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३४. कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी प्रसिद्ध असलेला नथुला घाट कोणत्या राज्यात आहे?`, options: ["हिमाचल प्रदेश", "उत्तराखंड", "सिक्कीम", "अरुणाचल प्रदेश"], correct: [2], explanation: `नथुला घाट सिक्कीम राज्यात आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३५. सुनामी निर्माण होण्यामागील मुख्य कारण कोणते असते?`, options: ["वायू प्रदूषण", "समुद्रतळातील भूकंप", "तीव्र पर्जन्य", "ज्वालामुखी राख"], correct: [1], explanation: `समुद्रतळातील भूकंपामुळे मोठ्या लाटा निर्माण होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३६. भारतातील 'श्वेत क्रांती' कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?`, options: ["कापूस उत्पादन", "दूध उत्पादन", "मत्स्य उत्पादन", "रेशीम उत्पादन"], correct: [1], explanation: `श्वेत क्रांतीमुळे भारत दूध उत्पादनात आघाडीवर आला.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३७. अंटार्क्टिका खंडाला 'विज्ञानासाठी समर्पित खंड' का म्हटले जाते?`, options: ["तेथे मोठी शहरे आहेत", "तेथे शांततापूर्ण संशोधन केले जाते", "तेथे मोठे उद्योग आहेत", "तेथे कायमस्वरूपी लोकवस्ती आहे"], correct: [1], explanation: `अंटार्क्टिकामध्ये विविध देश वैज्ञानिक संशोधन करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३८. GIS प्रणालीचा भूगोलात मुख्य उपयोग कोणता आहे?`, options: ["फक्त फोटो काढणे", "भौगोलिक माहितीचे विश्लेषण", "फक्त नकाशे रंगवणे", "हवामान थांबवणे"], correct: [1], explanation: `GIS भौगोलिक माहिती गोळा आणि विश्लेषित करण्यासाठी वापरली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३९. राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?`, options: ["१९५०", "१९९३", "२००१", "२०१०"], correct: [1], explanation: `NHRC ची स्थापना १९९३ मध्ये करण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४०. सामाजिक शास्त्र विषयाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये कोणती जाणीव विकसित करणे हा आहे?`, options: ["फक्त पाठांतर", "जागृत नागरिकत्व", "व्यापार कौशल्य", "स्पर्धा परीक्षा तयारी"], correct: [1], explanation: `सामाजिक शास्त्र विद्यार्थ्यांना जबाबदार नागरिक बनवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४१. इतिहास संशोधनात शिलालेख, नाणी आणि मूळ कागदपत्रे कोणत्या प्रकारच्या साधनांमध्ये मोडतात?`, options: ["दुय्यम साधने", "प्राथमिक साधने", "डिजिटल साधने", "साहित्यिक साधने"], correct: [1], explanation: `घटना घडली त्या काळातील प्रत्यक्ष पुरावे प्राथमिक साधने असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४२. भारतीय संविधानातील मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या देशाच्या संविधानातून प्रेरित आहेत?`, options: ["अमेरिका", "ब्रिटन", "रशिया", "जपान"], correct: [2], explanation: `मूलभूत कर्तव्यांची संकल्पना रशियन संविधानातून घेतली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४३. अतिशय खोल आणि उभ्या कड्यांची नदीदरी कोणत्या नावाने ओळखली जाते?`, options: ["त्रिभुज प्रदेश", "घळई", "पूरमैदान", "सपाटी प्रदेश"], correct: [1], explanation: `नदीच्या तीव्र खननामुळे घळई तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४४. उत्तर भारतात उन्हाळ्यात वाहणारे उष्ण आणि कोरडे 'लू' वारे कोणत्या प्रकारात मोडतात?`, options: ["मान्सून वारे", "स्थानिक वारे", "व्यापारी वारे", "पश्चिमी वारे"], correct: [1], explanation: `लू वारे विशिष्ट प्रदेशात वाहतात म्हणून ते स्थानिक वारे आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४५. मुलांच्या आरोग्य आणि शिक्षणासाठी कार्य करणारी UN ची संस्था कोणती आहे?`, options: ["WHO", "UNESCO", "UNICEF", "IMF"], correct: [2], explanation: `UNICEF बालकल्याणासाठी कार्य करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४६. कोळसा आणि खनिज तेलासारखी जीवाश्म इंधने मुख्यतः कोणत्या प्रकारच्या खडकांत आढळतात?`, options: ["अग्निजन्य खडक", "स्तरित खडक", "रूपांतरित खडक", "ज्वालामुखी खडक"], correct: [1], explanation: `स्तरित खडकांमध्ये जीवाश्म इंधनांचे साठे आढळतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४७. खालीलपैकी कोणत्या राज्यात विधानपरिषद अस्तित्वात आहे?`, options: ["गुजरात", "राजस्थान", "महाराष्ट्र", "हरियाणा"], correct: [2], explanation: `महाराष्ट्रात द्विसदनी विधानमंडळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४८. शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोणत्या गडावर झाला हे विद्यार्थ्यांनी योग्य ओळखायचे असल्यास उत्तर काय असेल?`, options: ["प्रतापगड", "तोरणा", "रायगड", "सिंहगड"], correct: [2], explanation: `१६७४ मध्ये रायगडावर शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४९. समोच्च रेषा नकाशावर खूप जवळजवळ असतील तर त्या भागाचा उतार कसा असतो?`, options: ["मंद उतार", "सपाट प्रदेश", "तीव्र उतार", "दलदलीचा प्रदेश"], correct: [2], explanation: `समोच्च रेषा जवळ असल्यास उतार तीव्र असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१५०. सहकार चळवळीचे मुख्य तत्त्व कोणते आहे?`, options: ["एकट्याचा नफा", "परस्पर सहकार्याने प्रगती", "मक्तेदारी निर्माण करणे", "फक्त सरकारी नियंत्रण"], correct: [1], explanation: `सहकार चळवळ परस्पर साहाय्यावर आधारित असते.`, difficulty: "medium" } ]; // Paper 1 Data Pools (Dynamically split from paper1Data) const p1Marathi = paper1Data.filter(q => q.subject === "मराठी"); const p1English = paper1Data.filter(q => q.subject === "इंग्रजी"); const p1Psychology = paper1Data.filter(q => q.subject === "बालमानसशास्त्र"); const p1Math = paper1Data.filter(q => q.subject === "गणित"); const p1EVS = paper1Data.filter(q => q.subject === "परिसर अभ्यास"); const p1Hindi = paper1Data.filter(q => q.subject === "हिंदी"); // Active Quiz Data let quizData = []; // ============================================= // 🧠 STATE MANAGEMENT // ============================================= let state = { current: 0, score: 0, answers: [], reviews: [], visited: [], mode: 'practice', timeLeft: CONFIG.totalTime, timer: null, saveTimer: null, theme: localStorage.getItem('theme') || 'light', started: false, finished: false }; const domCache = {}; const $ = (sel) => domCache[sel] || (domCache[sel] = document.querySelector(sel)); const $$ = (sel) => document.querySelectorAll(sel); // ============================================= // 🔊 SOUND ENGINE // ============================================= let sharedAudioCtx = null; function playSound(isCorrect) { try { if (!sharedAudioCtx) sharedAudioCtx = new (window.AudioContext || window.webkitAudioContext)(); const audioCtx = sharedAudioCtx; const osc = audioCtx.createOscillator(); const gain = audioCtx.createGain(); osc.connect(gain); gain.connect(audioCtx.destination); if (isCorrect) { osc.frequency.setValueAtTime(880, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sine'; gain.gain.setValueAtTime(0.1, audioCtx.currentTime); } else { osc.frequency.setValueAtTime(220, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sawtooth'; gain.gain.setValueAtTime(0.05, audioCtx.currentTime); } osc.start(); osc.stop(audioCtx.currentTime + 0.1); } catch (e) { console.warn("Audio Context Error", e); } } // ============================================= // 🎨 THEME MANAGEMENT // ============================================= function initTheme() { if (state.theme === 'dark') { document.documentElement.setAttribute('data-theme', 'dark'); $('#sun-icon').classList.remove('hidden'); $('#moon-icon').classList.add('hidden'); } $('#theme-toggle').onclick = toggleTheme; } function toggleTheme() { state.theme = state.theme === 'light' ? 'dark' : 'light'; document.documentElement.setAttribute('data-theme', state.theme); localStorage.setItem('theme', state.theme); $('#sun-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'light'); $('#moon-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'dark'); } // ============================================= // ⏱️ TIMER SYSTEM // ============================================= function formatTime(seconds) { const m = Math.floor(seconds / 60).toString().padStart(2, '0'); const s = (seconds % 60).toString().padStart(2, '0'); return `${m}:${s}`; } function startTimer() { if (state.timer) clearInterval(state.timer); state.timer = setInterval(() => { state.timeLeft--; $('#timer-display').innerHTML = formatTime(state.timeLeft); if (state.timeLeft <= CONFIG.warnTime) $('#timer-container').classList.add('timer-warning'); else $('#timer-container').classList.remove('timer-warning'); if (state.timeLeft <= 0) { clearInterval(state.timer); showResult(); } }, 1000); } // ============================================= // 🎯 QUIZ LOGIC // ============================================= function togglePaperOptions() { const selected = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; $('#paper1-options').classList.toggle('hidden', selected !== '1'); $('#paper2-options').classList.toggle('hidden', selected !== '2'); } function showModal(title, text, type, callback) { const modal = $('#custom-modal'); $('#modal-title').innerHTML = title; $('#modal-text').innerHTML = text; const actions = $('#modal-actions'); actions.innerHTML = ''; if (type === 'alert') { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'px-5 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btn.innerHTML = 'ठीक आहे'; btn.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(); }; actions.appendChild(btn); } else if (type === 'confirm') { const btnNo = document.createElement('button'); btnNo.className = 'px-4 py-2 bg-gray-100 text-gray-800 rounded-xl font-semibold hover:bg-gray-200 transition border border-gray-300'; btnNo.innerHTML = 'नवीन सुरू करा'; btnNo.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(false); }; const btnYes = document.createElement('button'); btnYes.className = 'px-4 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btnYes.innerHTML = 'पुन्हा सुरू करा'; btnYes.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(true); }; actions.appendChild(btnNo); actions.appendChild(btnYes); } modal.classList.remove('hidden'); } function startQuiz() { state.mode = document.querySelector('input[name="mode"]:checked').value; $('#mode-badge').innerHTML = state.mode === 'practice' ? 'प्रॅक्टिस मोड' : 'टेस्ट मोड'; const selectedPaper = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; if (selectedPaper === '1') { const lang1 = $('#p1-lang1').value; const lang2 = $('#p1-lang2').value; if (lang1 === lang2) { showModal("त्रुटी", "प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगळी असावी. कृपया योग्य भाषा निवडा.", "alert"); return; } const lang1Data = lang1 === 'marathi' ? p1Marathi : p1Hindi; const lang2Data = lang2 === 'english' ? p1English : p1Marathi; quizData = [...lang1Data, ...lang2Data, ...p1Psychology, ...p1Math, ...p1EVS]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 1'; } else { const lang = $('#p2-lang').value; const mainSub = $('#p2-subject').value; const langData = lang === 'marathi' ? p2Marathi : p2Hindi; const mainData = mainSub === 'math_sci' ? p2MathScience : p2SocialScience; quizData = [...langData, ...p2English, ...p2Psychology, ...mainData]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 2'; if(quizData.length < 150) { showModal("सूचना", "या विषयाचे काही प्रश्न जोडण्याचे काम चालू आहे. कृपया दुसरी भाषा/विषय निवडा.", "alert"); return; } } if (loadProgress()) { showModal('मागील सत्र', 'तुमची मागील अपूर्ण टेस्ट जतन केलेली आहे. ती पुन्हा सुरू करायची आहे का?', 'confirm', (isYes) => { if (isYes) { resumeQuiz(); } else { clearProgress(); initQuizState(); } }); } else { clearProgress(); initQuizState(); } } function initQuizState() { state.answers = new Array(quizData.length).fill(null); state.reviews = new Array(quizData.length).fill(false); state.visited = new Array(quizData.length).fill(false); state.started = true; state.finished = false; state.timeLeft = CONFIG.totalTime; state.current = 0; state.score = 0; $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); $('#quiz-container').focus(); } function resumeQuiz() { $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); } function loadQuestion() { state.visited[state.current] = true; const q = quizData[state.current]; const userAnsIdx = state.answers[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; const answered = userAnsIdx !== null && (!isMulti || userAnsIdx.length > 0); setSubjectBadge(q.subject); $('#total-questions').innerHTML = quizData.length; $('#question-counter').innerHTML = `प्रश्न ${state.current + 1} / ${quizData.length}`; const progress = ((state.current + 1) / quizData.length) * 100; $('#progress-bar').style.width = `${progress}%`; $('#question-text').innerHTML = q.q; const container = $('#options-container'); container.innerHTML = ''; q.options.forEach((opt, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.type = 'button'; btn.className = `q-btn w-full h-auto text-left p-2.5 sm:p-4 border-2 rounded-xl flex items-center gap-3 sm:gap-4 transition-all focus:outline-none focus:ring-2 focus:ring-offset-2 border-gray-200 hover:border-indigo-300 hover:bg-indigo-50/50`; if (answered) { const isSelected = isMulti ? userAnsIdx.includes(idx) : (userAnsIdx === idx); const isCorrectOption = q.correct.includes(idx); const isUserAnsCorrect = isMulti ? q.correct.every(c => userAnsIdx.includes(c)) && userAnsIdx.length === q.correct.length : q.correct.includes(userAnsIdx); if (isSelected) { btn.classList.add(isCorrectOption ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isUserAnsCorrect && isCorrectOption) { btn.classList.add('opt-correct'); } } btn.innerHTML = ` <span class="opt-num w-6 h-6 sm:w-8 sm:h-8 rounded-full bg-gray-100 flex items-center justify-center font-bold text-xs sm:text-sm shrink-0">${idx + 1}</span> <span class="flex-1 text-sm sm:text-base leading-snug sm:leading-relaxed break-words whitespace-normal">${opt}</span> `; btn.onclick = () => selectAnswer(idx); container.appendChild(btn); }); const isReviewed = state.reviews[state.current]; $('#review-toggle').classList.toggle('bg-yellow-100', isReviewed); $('#review-text').innerHTML = isReviewed ? '✓ रिव्ह्यूसाठी मार्क केले' : 'रिव्ह्यूसाठी मार्क करा'; $('#clear-btn').classList.toggle('hidden', !answered); const expBox = $('#explanation-box'); if (state.mode === 'practice' && answered) { showExplanation(q); } else { expBox.classList.add('hidden'); } updateNavButtons(answered); renderPalette(); if (window.MathJax?.typesetPromise) MathJax.typesetPromise([$('#question-text'), container]); $('#quiz-container').scrollTop = 0; } function selectAnswer(idx) { if (state.finished) return; const q = quizData[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; if (isMulti) { let ans = state.answers[state.current] || []; if (!Array.isArray(ans)) ans = [ans]; if (ans.includes(idx)) ans = ans.filter(a => a !== idx); else ans.push(idx); state.answers[state.current] = ans.length > 0 ? ans : null; } else { state.answers[state.current] = idx; } const userAns = state.answers[state.current]; const isFullyCorrect = isMulti ? (Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length && q.correct.every(c => userAns.includes(c))) : q.correct.includes(idx); const playCorrectSound = isMulti ? q.correct.includes(idx) : isFullyCorrect; $$('#options-container .q-btn').forEach((btn, i) => { btn.classList.remove('opt-correct', 'opt-wrong', 'border-indigo-500', 'bg-indigo-50'); const isSelected = isMulti && Array.isArray(userAns) ? userAns.includes(i) : (i === userAns); if (isSelected) { btn.classList.add(q.correct.includes(i) ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isFullyCorrect && q.correct.includes(i) && (!isMulti || (isMulti && Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length))) { btn.classList.add('opt-correct'); } }); playSound(playCorrectSound); if (state.mode === 'practice') { showExplanation(q); } else { $('#explanation-box').classList.add('hidden'); } updateScore(); updateNavButtons(true); $('#clear-btn').classList.remove('hidden'); renderPalette(); saveProgress(); } function clearResponse() { if (state.finished) return; state.answers[state.current] = null; updateScore(); saveProgress(); loadQuestion(); } function showExplanation(q) { const box = $('#explanation-box'); const ans = state.answers[state.current]; const isCorrect = Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans); box.classList.remove('hidden', 'bg-green-50', 'bg-red-50', 'border-green-500', 'border-red-500', 'text-green-800', 'text-red-800'); if (isCorrect) { box.classList.add('bg-green-50', 'border-green-500', 'text-green-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = '✅ बरोबर उत्तर!'; } else { box.classList.add('bg-red-50', 'border-red-500', 'text-red-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = `❌ चुकले! बरोबर: ${q.correct.map(i => i+1).join(', ')}`; } $('#explanation-text').innerHTML = q.explanation; box.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax?.typesetPromise) { MathJax.typesetPromise([$('#explanation-text')]); } } function toggleReview() { state.reviews[state.current] = !state.reviews[state.current]; renderPalette(); saveProgress(); loadQuestion(); } function updateNavButtons(answered) { const isLast = state.current === quizData.length - 1; const nextBtn = $('#next-btn'); const submitBtn = $('#submit-btn'); const prevBtn = $('#prev-btn'); const inlineNextBtn = $('#inline-next-btn'); const inlineSubmitBtn = $('#inline-submit-btn'); const inlinePrevBtn = $('#inline-prev-btn'); prevBtn.disabled = state.current === 0; inlinePrevBtn.disabled = state.current === 0; if (state.mode === 'practice') { nextBtn.classList.remove('hidden'); submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } else { if (answered) { submitBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.classList.add('hidden'); submitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; inlineSubmitBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.classList.add('hidden'); inlineSubmitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; } else { submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } } } function nextQuestion() { if (state.current < quizData.length - 1) { state.current++; loadQuestion(); } } function prevQuestion() { if (state.current > 0) { state.current--; loadQuestion(); } } function updateScore() { state.score = state.answers.filter((ans, i) => ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === quizData[i].correct.length && quizData[i].correct.every(c => ans.includes(c)) : quizData[i].correct.includes(ans)) ).length; $('#score-display').innerHTML = state.score; } function setSubjectBadge(subject) { const badge = $('#subject-badge'); const theme = CONFIG.subjects[subject] || CONFIG.subjects['मराठी']; badge.innerHTML = `[${subject}]`; badge.className = `text-xs font-bold px-2.5 py-1 rounded-md border ${state.theme === 'dark' ? theme.dark : theme.color}`; badge.classList.remove('hidden'); } function renderPalette() { const renderGrid = (gridId) => { const grid = $(gridId); if (!grid) return; grid.innerHTML = ''; quizData.forEach((q, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'palette-btn'; btn.innerHTML = idx + 1; if (idx === state.current) btn.classList.add('current'); if (state.answers[idx] !== null) { btn.classList.add('answered'); } else if (state.visited[idx]) { btn.classList.add('not-answered'); } else { btn.classList.add('unanswered'); } if (state.reviews[idx]) btn.classList.add('review'); btn.onclick = () => { state.current = idx; loadQuestion(); if (gridId.includes('mobile')) toggleMobilePalette(); }; grid.appendChild(btn); }); }; renderGrid('#palette-grid'); renderGrid('#mobile-palette-grid'); } function toggleMobilePalette() { $('#mobile-palette-modal').classList.toggle('hidden'); } function showResult() { state.finished = true; if (state.timer) clearInterval(state.timer); clearProgress(); const percentage = (state.score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 60 && window.confetti) confetti({ particleCount: 150, spread: 70, origin: { y: 0.6 } }); $('#question-screen').classList.add('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('hidden'); $('#palette-container').classList.add('hidden'); $('#result-screen').classList.remove('hidden'); $('#final-score').innerHTML = state.score; $('#result-total').innerHTML = quizData.length; $('#percentage-display').innerHTML = `(${percentage.toFixed(1)}%)`; renderAnalytics(); } function renderAnalytics() { const container = $('#analytics-container'); container.innerHTML = '<h3 class="font-bold text-lg mb-3">📊 विषयानुसार कामगिरी</h3>'; const stats = {}; quizData.forEach((q, i) => { if (!stats[q.subject]) stats[q.subject] = { total: 0, correct: 0 }; stats[q.subject].total++; const ans = state.answers[i]; const isCorrect = ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans)); if (isCorrect) stats[q.subject].correct++; }); Object.entries(stats).forEach(([subject, data]) => { const pct = Math.round((data.correct / data.total) * 100); const row = document.createElement('div'); row.className = 'p-3 bg-gray-50 rounded-lg mb-2'; row.innerHTML = ` <div class="flex justify-between text-sm mb-1"> <span class="font-medium">${subject}</span> <span>${data.correct}/${data.total} (${pct}%)</span> </div> <div class="h-2 bg-gray-200 rounded-full overflow-hidden"> <div class="h-full bg-indigo-500" style="width: ${pct}%"></div> </div>`; container.appendChild(row); }); } function saveProgress() { if (!state.started || state.finished) return; const data = { answers: state.answers, reviews: state.reviews, visited: state.visited, current: state.current, timeLeft: state.timeLeft, mode: state.mode, timestamp: Date.now() }; localStorage.setItem(CONFIG.storageKey, JSON.stringify(data)); } function loadProgress() { try { const saved = localStorage.getItem(CONFIG.storageKey); if (!saved) return false; const data = JSON.parse(saved); if (Date.now() - data.timestamp > 24 * 60 * 60 * 1000) return false; if (data.answers && data.answers.length !== quizData.length) return false; state = { ...state, ...data }; return true; } catch (e) { return false; } } function clearProgress() { localStorage.removeItem(CONFIG.storageKey); } function shareResult() { const shareText = getCleanText(`माझा महा टेट प्रो मॉक टेस्ट स्कोअर: ${state.score}/${quizData.length} 🎯`); if (navigator.share) { navigator.share({ title: 'माझा टेट स्कोअर', text: shareText }); } else { showModal('तुमचा स्कोअर', shareText, 'alert'); } } function retryQuiz() { location.reload(); } function init() { initTheme(); $('#total-questions').innerHTML = "0"; document.addEventListener('keydown', (e) => { if (!state.started || state.finished) return; if (['1','2','3','4'].includes(e.key)) selectAnswer(parseInt(e.key) - 1); if (e.key === 'ArrowRight') nextQuestion(); if (e.key === 'ArrowLeft') prevQuestion(); if (e.key.toLowerCase() === 'r') toggleReview(); }); window.addEventListener('beforeunload', (e) => { if (state.started && !state.finished && state.mode === 'test') { e.preventDefault(); e.returnValue = ''; } }); } document.addEventListener('DOMContentLoaded', init); window.startQuiz = startQuiz; window.retryQuiz = retryQuiz; window.shareResult = shareResult; window.nextQuestion = nextQuestion; window.prevQuestion = prevQuestion; window.clearResponse = clearResponse; window.toggleReview = toggleReview; window.toggleMobilePalette = toggleMobilePalette; window.togglePaperOptions = togglePaperOptions; window.submitAndNext = () => { if(state.current < quizData.length-1) nextQuestion(); else showResult(); }; </script> </div>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/05/maha-tet-paper-1-paper-2-mock-test-2026_0110381261.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-4668465871098046264Sat, 02 May 2026 19:55:40 +00002026-05-03T01:25:40.148+05:30Child PsychologyCTETMAHA TETMarathi TETMock TestNEP 2020Online TestPractice TestTeacher ExamTET 2026<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNcXRDaQzvpRWB5dRJyFwzxfuN4JW7QBP40LX75WUyxciJQ9iZyRmO2zpnk35Ms8X316InwhygjJQ03FSvNmoNeFNT04De8nRm8GjE_f1iWif7ZuHfpxACHBmI61vtkxXTpuGqlk2kTwP5QhmKoWS94PGLrIXU35wcuSPL9wcYdILsi9M3KNWURl8ldOGr/s1600/ChatGPT%20Image%20May%203,%202026,%2001_11_55%20AM.png" style="display: block; padding: 1em 0; text-align: center; "><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiNcXRDaQzvpRWB5dRJyFwzxfuN4JW7QBP40LX75WUyxciJQ9iZyRmO2zpnk35Ms8X316InwhygjJQ03FSvNmoNeFNT04De8nRm8GjE_f1iWif7ZuHfpxACHBmI61vtkxXTpuGqlk2kTwP5QhmKoWS94PGLrIXU35wcuSPL9wcYdILsi9M3KNWURl8ldOGr/s1600/ChatGPT%20Image%20May%203,%202026,%2001_11_55%20AM.png"/></a></div> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); :root { --bg-primary: #f3f4f6; --bg-card: #ffffff; --text-primary: #1f2937; --text-secondary: #6b7280; --accent: #4f46e5; --accent-hover: #4338ca; --success: #22c55e; --warning: #f59e0b; --danger: #ef4444; } /* Dark Mode Variables */ [data-theme="dark"] { --bg-primary: #0f172a; --bg-card: #1e293b; --text-primary: #f1f5f9; --text-secondary: #94a3b8; --accent: #6366f1; --accent-hover: #818cf8; } body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: var(--bg-primary); color: var(--text-primary); transition: background-color 0.3s, color 0.3s; } /* Smooth Animations */ @keyframes fadeIn { from { opacity: 0; transform: translateY(12px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } .animate-fade-in { animation: fadeIn 0.35s ease-out forwards; } @keyframes pulse-upi { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.07); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } .pulse-upi { animation: pulse-upi 1.5s infinite; } @keyframes timerWarn { 0%, 100% { background: var(--warning); } 50% { background: var(--danger); } } .timer-warning { animation: timerWarn 1s infinite; } /* Question Palette */ .palette-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(26px, 1fr)); gap: 3px; } .palette-btn { aspect-ratio: 1; border-radius: 4px; font-weight: 600; font-size: 0.65rem; transition: all 0.2s; border: 2px solid transparent; padding: 0; } @media (min-width: 768px) { .palette-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(30px, 1fr)); gap: 4px; } .palette-btn { font-size: 0.75rem; border-radius: 6px; } } .palette-btn:hover { transform: scale(1.05); } .palette-btn.active { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 2px var(--accent); } .palette-btn.answered { background: var(--success); color: white; } .palette-btn.not-answered { background: var(--danger); color: white; border-color: var(--danger); } .palette-btn.unanswered { background: var(--bg-card); border-color: var(--text-secondary); } .palette-btn.review { background: var(--warning); color: white; } .palette-btn.current { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 3px rgba(79,70,229,0.3); } /* Option Selection Styles */ .opt-correct { background-color: #22c55e !important; border-color: #22c55e !important; color: white !important; } .opt-wrong { background-color: #ef4444 !important; border-color: #ef4444 !important; color: white !important; } .opt-correct .opt-num, .opt-wrong .opt-num { background-color: rgba(255, 255, 255, 0.2) !important; color: white !important; } #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 6px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: var(--bg-primary); } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: var(--text-secondary); border-radius: 3px; } /* Explanation Box Scroll Fix */ #explanation-box { max-height: 40vh; overflow-y: auto; } #explanation-box::-webkit-scrollbar { width: 4px; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-track { background: transparent; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-thumb { background: #94a3b8; border-radius: 2px; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } /* Print CSS */ @media print { @page { margin: 1.5cm; } * { -webkit-print-color-adjust: exact !important; print-color-adjust: exact !important; } body, html { background: white !important; color: black !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; display: block !important; } #maha-tet-quiz { display: block !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; max-height: none !important; border: none !important; box-shadow: none !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .flex-1, #quiz-container { display: block !important; overflow: visible !important; height: auto !important; padding: 0 !important; margin: 0 !important; } header, header + div, #palette-container, #start-screen, #question-screen, #footer-nav, #donation-section, .no-print, #mobile-palette-modal, .sr-only { display: none !important; } #result-screen { display: block !important; position: static !important; width: 100% !important; margin: 0 auto !important; padding: 0 !important; } } .sr-only { position: absolute; width: 1px; height: 1px; padding: 0; margin: -1px; overflow: hidden; clip: rect(0,0,0,0); white-space: nowrap; border: 0; } /* Hide footer nav on mobile */ @media (max-width: 767px) { .desktop-nav-hidden-mobile { display: none !important; } } /* AdSense mobile fix */ main { padding-bottom: 80px; } </style> <div class="min-h-screen flex items-start justify-start p-0"> <a href="#quiz-container" class="sr-only focus:not-sr-only focus:absolute focus:top-2 focus:left-2 bg-indigo-600 text-white px-4 py-2 rounded z-50"> मुख्य कंटेंटवर जा </a> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-full mx-auto flex flex-col bg-[var(--bg-card)] sm:rounded-2xl shadow-2xl border border-gray-200 h-screen"> <header class="bg-[var(--accent)] text-white p-2 sm:p-4 flex flex-wrap justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-2 shrink-0 z-20"> <div class="flex items-center gap-2 sm:gap-3"> <div class="flex flex-col"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center"> <span class="mr-1.5 sm:mr-2 text-lg sm:text-xl">📚</span> <span class="hidden sm:inline">धुरंधर </span>MAHA TET सिरीज </h1> <span id="header-paper-title" class="text-[10px] sm:text-xs text-indigo-200 font-semibold tracking-wider">MAHA TET</span> </div> <span id="mode-badge" class="text-[10px] sm:text-xs bg-white/20 px-2 py-0.5 rounded-full mt-1 sm:mt-0 self-start sm:self-auto">प्रॅक्टिस मोड</span> </div> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-4"> <div id="timer-container" class="flex items-center gap-1 bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full text-xs sm:text-sm font-mono font-bold"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 8v4l3 3m6-3a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> <span id="timer-display">150:00</span> </div> <div class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full border border-white/20"> गुण: <span id="score-display">0</span>/<span id="total-questions">0</span> </div> <button id="theme-toggle" type="button" class="p-1.5 sm:p-2 rounded-full hover:bg-white/20 transition" aria-label="डार्क मोड टॉगल" title="थीम बदला"> <svg id="sun-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5 hidden" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 3v1m0 16v1m9-9h-1M4 12H3m15.364 6.364l-.707-.707M6.343 6.343l-.707-.707m12.728 0l-.707.707M6.343 17.657l-.707.707M16 12a4 4 0 11-8 0 4 4 0 018 0z"></path></svg> <svg id="moon-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M20.354 15.354A9 9 0 018.646 3.646 9.003 9.003 0 0012 21a9.003 9.003 0 008.354-5.646z"></path></svg> </button> </div> </header> <div class="w-full bg-gray-200 h-1.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-300" style="width: 0%;"></div> </div> <div class="flex flex-1 min-h-0"> <aside id="palette-container" class="hidden md:flex flex-col w-20 lg:w-24 bg-gray-50 border-r border-gray-200 p-2 overflow-y-auto shrink-0"> <div class="text-xs font-bold text-center mb-2 text-gray-600">प्रश्न</div> <div id="palette-grid" class="palette-grid"></div> <div class="mt-4 space-y-1.5 text-[10px]"> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-green-500"></span> उत्तर दिले</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-red-500"></span> उत्तर दिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-white border border-gray-400"></span> पाहिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-yellow-500"></span> रिव्ह्यूसाठी</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded border-2 border-indigo-500"></span> चालू</div> </div> </aside> <main class="flex-1 overflow-y-auto p-1.5 sm:p-4 pb-6 sm:pb-8 relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;" tabindex="-1" aria-live="polite"> <div id="start-screen" class="text-center flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300 py-4"> <div class="mb-4 sm:mb-6 p-3 sm:p-4 bg-indigo-50 rounded-full animate-fade-in inline-block mx-auto"> <svg class="w-12 h-12 sm:w-16 sm:h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"> <path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477-4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path> </svg> </div> <h2 class="text-xl sm:text-4xl font-bold mb-1 sm:mb-2 text-indigo-700">धुरंधर MAHA TET सिरीज</h2> <p class="text-xs sm:text-base text-gray-600 mb-4 sm:mb-5 max-w-xl px-2 sm:px-4 mx-auto"> ⏱️ १५० मिनिटे | 📊 सब्जेक्ट-वाइज ॲनालिटिक्स | 💾 ऑटो-सेव्ह | 🌙 डार्क मोड </p> <div class="text-left bg-indigo-50/50 p-4 sm:p-5 rounded-xl border border-indigo-100 shadow-sm text-sm sm:text-base text-gray-700 max-w-2xl mx-auto mb-6 sm:mb-8 space-y-3"> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2">📌 महत्त्वाच्या सूचना (रंगांचा अर्थ):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm"> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-green-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>हिरवा रंग:</b> तुम्ही या प्रश्नाचे उत्तर दिले आहे.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-red-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>लाल रंग:</b> तुम्ही प्रश्न पाहिला आहे, पण उत्तर दिलेले नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-white border border-gray-400 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पांढरा रंग:</b> तुम्ही अजून हा प्रश्न पाहिलेला नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-yellow-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पिवळा रंग:</b> प्रश्न 'रिव्ह्यू' (पुन्हा विचार) करण्यासाठी मार्क केला आहे.</span></li> </ul> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2 mt-4">⚙️ मोडची माहिती (Modes):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm list-disc pl-5"> <li><b>प्रॅक्टिस मोड:</b> यामध्ये वेळेचे बंधन नाही. उत्तर निवडल्यास ते बरोबर की चूक आणि त्याचे 'स्पष्टीकरण' लगेच दिसेल. (सराव करण्यासाठी उत्तम)</li> <li><b>टेस्ट मोड:</b> यामध्ये १५० मिनिटांचा टायमर सुरू होईल. खऱ्या परीक्षेसारखे स्पष्टीकरण दिसणार नाही, थेट शेवटी निकाल मिळेल. (खरी टेस्ट देण्यासाठी)</li> </ul> <p class="text-xs text-red-600 mt-3 font-semibold pt-2 border-t border-indigo-100"> * टीप: उत्तर दिल्यानंतर जर ते बदलायचे किंवा पुसायचे असेल, तर वरील 'उत्तर खोडा' हे लाल बटण वापरा. </p> </div> <div class="max-w-2xl mx-auto mb-6 bg-white p-4 sm:p-5 rounded-xl border shadow-sm text-left"> <h3 class="font-bold text-gray-800 mb-3 border-b pb-2">📝 पेपर निवडा:</h3> <div class="flex flex-col sm:flex-row gap-4 mb-4"> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="1" checked onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर १ (१ली ते ५वी)</span> </label> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="2" onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर २ (६वी ते ८वी)</span> </label> </div> <div id="paper1-options" class="animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100 mb-4"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर १ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang1" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">द्वितीय भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang2" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="english">इंग्रजी (३० प्रश्न)</option> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २ व ३:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> गणित व परिसर अभ्यास (६० प्रश्न) </div> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगवेगळ्या असाव्यात.</p> </div> <div id="paper2-options" class="hidden animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर २ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> इंग्रजी (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p2-lang" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">मुख्य विषय (निवडा):</label> <select id="p2-subject" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="math_sci">गणित व विज्ञान (६० प्रश्न)</option> <option value="social_sci">सामाजिक शास्त्रे (६० प्रश्न)</option> </select> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* वरील सर्व विषय मिळून एकूण १५० प्रश्नांची चाचणी होईल.</p> </div> </div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-2 sm:gap-3 mb-6 sm:mb-8"> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="practice" checked class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">प्रॅक्टिस (स्पष्टीकरण)</span> </label> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="test" class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">टेस्ट मोड (टाइम्ड)</span> </label> </div> <button type="button" onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white font-bold py-3 sm:py-4 px-8 sm:px-10 rounded-full shadow-lg transition-transform hover:-translate-y-1 text-base sm:text-lg"> 🚀 सराव सुरू करा </button> <p class="mt-5 sm:mt-6 text-[10px] sm:text-xs text-gray-500">💡 टिप: कीबोर्डवर 1-4 दाबून पर्याय निवडा, ← → ने नेव्हिगेट करा</p> </div> <div id="question-screen" class="hidden max-w-4xl mx-auto pb-4"> <div class="flex flex-wrap items-center justify-between gap-2 sm:gap-3 mb-3 sm:mb-4 pb-2 sm:pb-3 border-b border-gray-100"> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 flex-wrap"> <span id="subject-badge" class="text-[10px] sm:text-xs font-bold px-2 py-0.5 sm:px-2.5 sm:py-1 rounded-md hidden"></span> <span id="question-counter" class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-indigo-50 text-indigo-700 px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md"> प्रश्न 1 / 0 </span> <button id="review-toggle" type="button" onclick="toggleReview()" class="text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-yellow-300 bg-yellow-50 text-yellow-700 hover:bg-yellow-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M5 5a2 2 0 012-2h10a2 2 0 012 2v16l-7-3.5L5 21V5z"></path></svg> <span id="review-text">रिव्ह्यूसाठी मार्क करा</span> </button> <button id="clear-btn" type="button" onclick="clearResponse()" class="hidden text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-red-300 bg-red-50 text-red-700 hover:bg-red-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M19 7l-.867 12.142A2 2 0 0116.138 21H7.862a2 2 0 01-1.995-1.858L5 7m5 4v6m4-6v6m1-10V4a1 1 0 00-1-1h-4a1 1 0 00-1 1v3M4 7h16"></path></svg> <span>उत्तर खोडा</span> </button> </div> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="md:hidden text-[10px] sm:text-sm px-2.5 py-1 sm:py-1.5 bg-gray-100 rounded-lg flex items-center gap-1"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M4 6h16M4 12h16M4 18h16"></path></svg> प्रश्न पॅलेट </button> </div> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl font-bold mb-3 sm:mb-4 leading-snug sm:leading-relaxed break-words" role="heading" aria-level="2"></h3> <div id="options-container" class="space-y-2 mb-3 sm:mb-4" role="radiogroup" aria-label="पर्याय निवडा"></div> <div id="explanation-box" class="hidden p-3 sm:p-4 border-l-4 rounded-r-lg animate-fade-in" role="region" aria-label="स्पष्टीकरण"> <h4 class="font-bold text-sm sm:text-base mb-1.5 sm:mb-2 flex items-center gap-2"></h4> <p id="explanation-text" class="text-xs sm:text-sm leading-relaxed break-words whitespace-normal"></p> </div> <!-- Mobile Inline Navigation --> <div id="inline-nav" class="mt-6 flex justify-between items-center gap-2 pt-4 border-t border-gray-100 md:hidden"> <button id="inline-prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-4 py-2 text-sm bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="inline-submit-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="inline-next-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </div> </div> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-8"> <div class="text-4xl mb-4">🎉</div> <h2 class="text-3xl sm:text-5xl font-bold mb-6">चाचणी पूर्ण!</h2> <div class="inline-block bg-gradient-to-br from-indigo-500 to-purple-600 rounded-2xl p-6 sm:p-8 mb-6 shadow-xl text-white"> <div class="text-5xl sm:text-7xl font-bold" id="final-score">0</div> <div class="text-xl opacity-90">/ <span id="result-total">0</span> गुण</div> <div class="mt-2 text-lg" id="percentage-display">(0%)</div> </div> <div id="analytics-container" class="max-w-2xl mx-auto mb-8 space-y-3 text-left"></div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-3 mb-8 no-print"> <button type="button" onclick="shareResult()" class="px-6 py-3 bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> <svg class="w-5 h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M8.684 13.342C8.886 12.938 9 12.482 9 12c0-.482-.114-.938-.316-1.342m0 2.684a3 3 0 110-2.684m0 2.684l6.632 3.316m-6.632-6l6.632-3.316m0 0a3 3 0 105.367-2.684 3 3 0 00-5.367 2.684zm0 9.316a3 3 0 105.368 2.684 3 3 0 00-5.368-2.684z"></path></svg> शेअर करा </button> <button type="button" onclick="retryQuiz()" class="px-6 py-3 bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> 🔄 पुन्हा प्रयत्न </button> </div> <div id="donation-section" class="max-w-md mx-auto p-4 sm:p-5 rounded-2xl bg-gradient-to-br from-indigo-50 to-purple-50 no-print"> <h3 class="font-bold text-sm sm:text-base text-indigo-700 mb-1.5 sm:mb-2">🙏 हा उपक्रम सुरू ठेवायला मदत करा</h3> <p class="text-xs sm:text-sm text-gray-600 mb-3 sm:mb-4">तुमची छोटी मदत हजारो विद्यार्थ्यांपर्यंत मोफत शिक्षण पोहोचवेल.</p> <img src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhw5JjsCGKlFGHLRek7o9q2ZMULkOyyG_M2nVMyJXZV4BSDBXhoZzwjrzq5tbA3wc61p6esDfjuPulqEsiQsxEPil_8A_E9FbaxqoiSMAkYA3kN6rUX6CSU9HU7oY-4ecP1LgVIhJ6X9zilYY2xCcs3nD3SC4md-ga7aSk5GBkL92IK8nF0LjONiuhMTvxQ/s320/WhatsApp%20Image%202026-01-07%20at%2010.52.06%20PM.jpeg" alt="UPI QR" class="w-32 sm:w-40 mx-auto rounded-xl shadow mb-3"> <a href="upi://pay?pa=9763882025@ptsbi&pn=Support&cu=INR" class="pulse-upi inline-block px-4 sm:px-6 py-2 sm:py-3 text-sm sm:text-base bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white font-bold rounded-xl transition"> 💰 UPI ने मदत करा </a> <p class="text-[10px] sm:text-xs text-gray-500 mt-2">UPI ID: <b>9763882025@ptsbi</b></p> </div> </div> </main> </div> <footer id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-2 sm:p-3 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-3 shrink-0 hidden z-20 desktop-nav-hidden-mobile"> <button id="prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-3 sm:px-4 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-1.5 sm:gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="submit-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="next-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </footer> </div> <div id="mobile-palette-modal" class="fixed inset-0 bg-black/50 z-50 hidden md:hidden" onclick="toggleMobilePalette()"> <div class="absolute right-0 top-[60px] bottom-0 w-full sm:w-80 bg-white p-3 overflow-y-auto rounded-t-xl sm:rounded-none shadow-xl" onclick="event.stopPropagation()"> <div class="flex justify-between items-center mb-4 sticky top-0 bg-white pt-4 pb-2 z-10 border-b border-gray-100"> <h3 class="font-bold text-gray-800">प्रश्न पॅलेट</h3> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="p-1.5 bg-red-50 text-red-600 hover:bg-red-100 rounded-lg text-sm font-bold transition-colors">✕ बंद करा</button> </div> <div id="mobile-palette-grid" class="palette-grid"></div> </div> </div> <!-- Custom Modal --> <div id="custom-modal" class="fixed inset-0 bg-black/60 z-[100] hidden flex items-center justify-center p-4"> <div class="bg-white rounded-2xl p-5 sm:p-6 max-w-sm w-full shadow-2xl" id="modal-content"> <h3 id="modal-title" class="text-lg sm:text-xl font-bold mb-2 text-gray-900">सूचना</h3> <p id="modal-text" class="text-gray-600 mb-6 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> <div id="modal-actions" class="flex justify-end gap-3"></div> </div> </div> <script> // ============================================= // 🧰 TEXT DECODER HELPER FOR BLOGGER // ============================================= function getCleanText(htmlString) { const txt = document.createElement('textarea'); txt.innerHTML = htmlString; return txt.value; } // ============================================= // 🎯 PRO CONFIGURATION // ============================================= const CONFIG = { totalTime: 150 * 60, warnTime: 5 * 60, storageKey: 'mahaTET_pro_v2_upgraded', subjects: { 'मराठी': { color: 'bg-red-100 text-red-700 border-red-200', dark: 'bg-red-900/30 text-red-300 border-red-700' }, 'इंग्रजी': { color: 'bg-blue-100 text-blue-700 border-blue-200', dark: 'bg-blue-900/30 text-blue-300 border-blue-700' }, 'बालमानसशास्त्र': { color: 'bg-yellow-100 text-yellow-700 border-yellow-200', dark: 'bg-yellow-900/30 text-yellow-300 border-yellow-700' }, 'गणित': { color: 'bg-green-100 text-green-700 border-green-200', dark: 'bg-green-900/30 text-green-300 border-green-700' }, 'परिसर अभ्यास': { color: 'bg-orange-100 text-orange-700 border-orange-200', dark: 'bg-orange-900/30 text-orange-300 border-orange-700' }, 'गणित व विज्ञान': { color: 'bg-teal-100 text-teal-700 border-teal-200', dark: 'bg-teal-900/30 text-teal-300 border-teal-700' }, 'सामाजिक शास्त्रे': { color: 'bg-purple-100 text-purple-700 border-purple-200', dark: 'bg-purple-900/30 text-purple-300 border-purple-700' }, 'हिंदी': { color: 'bg-pink-100 text-pink-700 border-pink-200', dark: 'bg-pink-900/30 text-pink-300 border-pink-700' } } }; const marathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील नवीन कविता काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>निसर्गाची शाळा खुली, आभाळाचे छत महान,<br>झाडांच्या या वर्गामध्ये, पक्षी गाती गोड गान.<br>मातीमध्ये हात घालू, बी-बियाणे रुजवूया,<br>पानांवरचे दवबिंदू, सूक्ष्मदर्शकातून पाहूया.<br>प्रश्न पडती हजारो, उत्तरेही शोधूया,<br>पुस्तकाच्या बाहेर जाऊन, जग सारे वाचूया.<br>कुतूहलाचे पंख लावून, आकाशात झेप घेऊ,<br>अनुभवाच्या या शाळेत, आनंदाने शिकत राहू.</div>`; const marathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>आजच्या २१ व्या शतकातील शिक्षण प्रणालीत आमूलाग्र बदल होत आहेत. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० नुसार, घोकंपट्टीवर आधारित शिक्षणाकडून आपण आता 'अनुभवात्मक शिक्षणाकडे' (Experiential Learning) वाटचाल करत आहोत. वर्गातील शिक्षकाची भूमिका आता केवळ 'माहिती देणारा' एवढीच मर्यादित राहिलेली नाही, तर तो विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन प्रक्रियेतील एक 'सुविधादाता' (Facilitator) बनला आहे. मुलांच्या चुका या त्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेचा नैसर्गिक भाग आहेत, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा मुले गटात काम करतात, एकमेकांशी चर्चा करतात आणि स्वतः हाताने प्रयोग करतात, तेव्हा त्यांचे ज्ञान अधिक पक्के होते. मूल्यमापन हे केवळ वर्षाच्या शेवटी होणाऱ्या लेखी परीक्षेवर आधारित नसावे, तर ते सातत्यपूर्ण आणि सर्वांगीण असायला हवे. तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ पुस्तकी ज्ञान डिजिटल रूपात देण्यासाठी न करता, मुलांमधील सर्जनशीलता आणि चिकित्सक विचार वाढवण्यासाठी झाला पाहिजे. शेवटी, प्रत्येक मूल अद्वितीय असते आणि त्याच्या स्वतःच्या गतीने शिकत असते, हे सूत्र शिक्षणाचा केंद्रबिंदू असायला हवे.</div>`; const englishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following poem carefully:</b><br><br>A tiny seed within the earth,<br>Awaits the gentle spring's rebirth.<br>It does not read from dusty books,<br>But learns from rain and babbling brooks.<br>The classroom is the world so wide,<br>Where curiosity is the guide.<br>With open eyes and questions deep,<br>The child awakes from rote-learned sleep.</div>`; const englishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following passage carefully:</b><br><br>Inclusive education is not merely a policy; it is a fundamental shift in pedagogical philosophy. It recognizes that diversity in the classroom—whether in cognitive abilities, socio-economic backgrounds, or physical challenges—is an asset rather than a hurdle. When a teacher designs a lesson plan using Universal Design for Learning (UDL) principles, they provide multiple means of representation, expression, and engagement. For instance, a complex scientific concept can be taught through visual models, hands-on experiments, and collaborative group discussions, catering to different learning styles simultaneously. The goal is to move away from a 'one-size-fits-all' approach. True inclusion fosters empathy among peers and builds a community where every learner feels valued. However, its successful implementation requires continuous professional development for educators and a shift in assessment paradigms from standardized testing to personalized portfolios.</div>`; const p2MarathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४१ ते ४५ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>भारतासारख्या वैविध्यपूर्ण देशात बहुभाषिकता हे एक मोठे वरदान आहे, मात्र अनेकदा शालेय व्यवस्थेत त्याला अडथळा मानले जाते. जेव्हा एखादे मूल पहिल्यांदा शाळेत येते, तेव्हा ते आपल्या मातृभाषेची समृद्ध समज आणि शब्दसंग्रह सोबत घेऊन येते. वर्गात मुलांच्या मातृभाषेला सन्मान दिल्यास त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि शिकण्याची प्रक्रिया अधिक नैसर्गिक होते. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० ने देखील प्राथमिक शिक्षणात मातृभाषा किंवा स्थानिक भाषेच्या वापराचा जोरदार पुरस्कार केला आहे. शिक्षकाने वर्गात प्रमाणभाषेचा आग्रह धरण्याऐवजी, मुलांच्या बोलीभाषेकडून प्रमाणभाषेकडे जाणारा एक 'सेतू' (Bridge) तयार करणे गरजेचे आहे. जेव्हा मुले एकापेक्षा जास्त भाषांच्या संपर्कात येतात, तेव्हा त्यांची संज्ञानात्मक क्षमता (Cognitive Abilities) आणि सर्जनशीलता अधिक वेगाने विकसित होते. बहुभाषिक वर्गात प्रत्येक भाषा ही शिकण्यासाठी एक उपयुक्त साधन (Resource) म्हणून वापरली गेली पाहिजे, जेणेकरून कोणत्याही मुलाला भाषिक न्यूनगंड जाणवणार नाही.</div>`; const p2MarathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४६ ते ४८ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>मातीच्या गोळ्याला आकार मी देतो,<br>कुंभार नव्हे मी, पण माणूस घडवतो.<br>चुकणाऱ्या पावलांना योग्य दिशा दावतो,<br>अंधारात दिव्यासारखा मीच तर तेवतो.<br>घोकंपट्टीचा मार्ग आता आपण सोडूया,<br>ज्ञानाच्या आकाशात स्वैर विहार करूया.<br>प्रत्येक मुलामध्ये दडलंय एक नवं जग,<br>ओळखायला हवी फक्त त्याची आंतरिक ओढ.<br>फळा आणि खडूच्या पलीकडेही आहे शिक्षण,<br>अनुभवातून घडेल उद्याचे सुंदर जीवन.</div>`; const p2HindiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित गद्यांश को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 11 से 15 तक के सबसे उपयुक्त उत्तर चुनिए:</b><br><br>पारंपरिक शिक्षा प्रणाली में मूल्यांकन का मुख्य उद्देश्य केवल यह जाँचना था कि छात्र ने कितना 'याद' किया है। लेकिन आधुनिक शिक्षाशास्त्र में 'सतत और व्यापक मूल्यांकन' (CCE) का महत्व सर्वोपरि है। इसका अर्थ केवल परीक्षा लेना नहीं है, बल्कि सीखने की प्रक्रिया के दौरान बच्चे की प्रगति और चुनौतियों को समझना है। जब एक शिक्षक कक्षा में बच्चों को समूह चर्चा, प्रोजेक्ट कार्य या पोर्टफोलियो बनाने के अवसर देता है, तो वह केवल उनके संज्ञानात्मक विकास का नहीं, बल्कि सामाजिक और भावनात्मक कौशल का भी आकलन कर रहा होता है। रचनात्मक आकलन शिक्षक को अपनी शिक्षण विधियों में सुधार करने का तुरंत अवसर देता है। हमें बच्चों के बीच तुलना करने या उन्हें 'पास-फेल' के लेबल देने से बचना चाहिए। इसके बजाय, मूल्यांकन का उद्देश्य प्रत्येक बच्चे को उसकी अपनी क्षमता के अनुसार आगे बढ़ने में मदद करना होना चाहिए। शिक्षा का लक्ष्य 'परीक्षा के लिए सीखना' नहीं, बल्कि 'जीवन के लिए सीखना' होना चाहिए।</div>`; const p2HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित कविता को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 16 से 18 तक के उत्तर दीजिए:</b><br><br>किताबों की दुनिया से बाहर भी एक जहान है,<br>नन्हे हाथों में छिपी अनगिनत उड़ान है।<br>मत बाँधो इन्हें रटे-रटाए सवालों में,<br>इनकी आँखों में तो नया आसमान है।<br>गलतियाँ तो सीढ़ी हैं कुछ नया सीखने की,<br>गिरकर ही तो आती है कला संभलने की。<br>शिक्षक नहीं, अब तुम एक 'सुविधादाता' बनो,<br>हर बच्चे के मन की अनकही गाथा सुनो।<br>ज्ञान वह नहीं जो दिमाग में ठूँसा जाए,<br>ज्ञान वह है जो खुद खोज कर पाया जाए।</div>`; const p2EnglishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 31 to Q. 35: Read the following passage carefully and select the most correct answers to the given questions:</b><br><br>Constructivism posits that learners actively construct their own knowledge rather than passively receiving information. In a constructivist classroom, the educator's primary role shifts from 'sage on the stage' to 'guide on the side'. When students are presented with real-world problems, they draw upon their prior knowledge and interact with their peers to formulate solutions. This process of scaffolding helps learners bridge the gap between what they currently know and what they can achieve with guidance. True learning occurs when existing schemas are challenged, forcing the student to adapt and assimilate new information. However, implementing this approach requires significant planning. Teachers must design authentic tasks and foster a safe environment where risk-taking and mistakes are celebrated as crucial steps in the learning journey, ultimately moving away from rigid, standardized curricula.</div>`; const p2EnglishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 36 to Q. 38: Read the following poem carefully and answer the questions given below.</b><br><br>I may not read the way you do,<br>The letters dance, the words askew.<br>But ask me how the engines run,<br>Or how the planets orbit the sun.<br>My mind is wired a different way,<br>A vibrant, swirling, bright display.<br>Don't judge my worth by spelling tests,<br>Or say I'm lazy like the rest.<br>Just give me time and space to fly,<br>I'll paint my thoughts across the sky.</div>`; const p1HindiPassage1 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 8 व 9 चे उत्तर द्या:</b><br><br>राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा (NCF 2005) ने 'शिक्षा बिना बोझ के' सिद्धांत पर बहुत जोर दिया है। बच्चों के बस्ते का भारी वजन न केवल उनके शारीरिक स्वास्थ्य के लिए हानिकारक है, बल्कि यह उनकी स्वाभाविक रचनात्मकता को भी कुचल देता है। शिक्षा का अर्थ मोटी-मोटी किताबों को रटना और परीक्षाओं में अच्छे अंक लाना नहीं है...</div>`; const p1HindiPassage2 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 10 व 11 चे उत्तर द्या:</b><br><br>...बल्कि शिक्षा का वास्तविक उद्देश्य बच्चों को वास्तविक जीवन की परिस्थितियों से जोड़ना है। जब बच्चा स्कूल के बाहरी ज्ञान को अपने कक्षा के अनुभव से जोड़ता है, तभी वास्तविक अधिगम (Learning) संभव हो पाता है।</div>`; const p1HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता वाचून प्रश्न क्र. 12 ते 15 चे उत्तर द्या:</b><br><br>अलग-अलग हैं रंग हमारे, अलग-अलग है रूप।<br>पर एक ही सूरज देता हम सबको अपनी धूप।<br>कोई सीखे सुनकर जल्दी, कोई करके काम...</div>`; // ============================================= // 🗄️ QUESTION DATABASES // ============================================= const paper1Data = [ { id: 1, subject: "मराठी", q: `शिक्षिका वर्गात विविध वस्तू (उदा. डस्टर, पुस्तक, खिडकी) दाखवून विद्यार्थ्यांना त्यांची नावे विचारते आणि त्यानंतर ती संकल्पना 'नाम' (Noun) म्हणून स्पष्ट करते. ही व्याकरणाची कोणती अध्यापन पद्धती आहे?`, options: ["निगामी पद्धत (Deductive Method)", "उद्गामी पद्धत (Inductive Method)", "पाठांतर पद्धत", "व्याख्यान पद्धत"], correct: [1], explanation: `उदाहरणांकडून नियमाकडे जाण्याची पद्धत म्हणजे 'उद्गामी पद्धत' (Inductive Method). व्याकरणाच्या अध्यापनासाठी ही सर्वात नैसर्गिक आणि प्रभावी पद्धत मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 2, subject: "मराठी", q: `'लिंग' ही संकल्पना शिकवताना शिक्षक 'पोर' या शब्दाचा वापर करून "तो पोर", "ती पोर", "ते पोर" अशी वाक्ये विद्यार्थ्यांकडून तयार करून घेतात आणि अपवाद स्पष्ट करतात. यातून शिक्षकांचा भर कशावर आहे?`, options: ["नियमांचे केवळ पाठांतर करून घेण्यावर", "संदर्भासहित व्याकरण शिक्षणावर (Grammar in Context)", "व्याकरणाची स्वतंत्र व तांत्रिक तासिका घेण्यावर", "फक्त चुका शोधण्यावर"], correct: [1], explanation: `जेव्हा व्याकरण हे वाक्यांच्या आणि दैनंदिन जीवनाच्या संदर्भात शिकवले जाते, तेव्हा त्याला 'संदर्भासहित व्याकरण' म्हणतात. यामुळे मुले नियम न रटता भाषेचा प्रत्यक्ष वापर शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 3, subject: "मराठी", q: `एका विद्यार्थ्याने निबंधात "अनेक नद्यांचे कालवा" असे लिहिले आहे. एक भाषा शिक्षक म्हणून तुम्ही कोणती योग्य कृती कराल?`, options: ["त्याला लाल पेनाने गोल करून दुरुस्त कराल", "संपूर्ण वर्गासमोर त्याची चूक दाखवून द्याल", "योग्य संदर्भासह एकवचन-अनेकवचनाचा अर्थपूर्ण सराव घ्याल", "त्याला १० वेळा योग्य शब्द लिहायला सांगाल"], correct: [2], explanation: `चुका या अध्ययन प्रक्रियेचा नैसर्गिक भाग आहेत. चुकीचे केवळ यांत्रिक दुरुस्तीकरण करण्याऐवजी विद्यार्थ्यांना योग्य संदर्भासह सराव दिल्यास संकल्पना अधिक दृढ होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 4, subject: "मराठी", q: `NEP 2020 नुसार, प्राथमिक स्तरावरील मुलांमध्ये वाचनाची गोडी (Reading Habits) निर्माण करण्यासाठी सर्वात प्रभावी मार्ग कोणता?`, options: ["मुलांना त्यांच्या मातृभाषेतील वयाच्या योग्यतेनुसार विविध कथापुस्तके उपलब्ध करून देणे", "त्यांना रोज कठीण शब्दांचे स्पेलिंग पाठ करायला लावणे", "केवळ पाठ्यपुस्तकांचेच वाचन सक्तीचे करणे", "लांब आणि कंटाळवाणे निबंध वाचायला देणे"], correct: [0], explanation: `प्राथमिक स्तरावर मुलांना त्यांच्या मातृभाषेतील मनोरंजक आणि वयानुरूप बालसाहित्य उपलब्ध करून दिल्यास त्यांच्यात नैसर्गिकरित्या वाचनाची आवड निर्माण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 5, subject: "मराठी", q: `इयत्ता ५ वी च्या मुलांना शाळेच्या सहलीचा अनुभव सांगणारे पत्र आजी-आजोबांना लिहिण्यास सांगण्यामागे शिक्षकांचा मुख्य उद्देश कोणता असू शकतो?`, options: ["पत्रलेखनाचे व्याकरण आणि स्वरूप तपासणे", "सुंदर हस्ताक्षर काढण्याची सवय लावणे", "स्व-अभिव्यक्ती आणि वास्तविक संवाद कौशल्य विकसित करणे", "परीक्षेसाठी पत्राचे पाठांतर करून घेणे"], correct: [2], explanation: `कौटुंबिक (अनौपचारिक) पत्रलेखनाचा मुख्य उद्देश मुलांनी आपले अनुभव, भावना आणि विचार स्वतंत्रपणे व्यक्त करणे (स्व-अभिव्यक्ती) हा असतो. हे वास्तविक संवादाचे उत्तम उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 6, subject: "मराठी", q: `तुमच्या वर्गातील एक विद्यार्थी बोलताना त्याच्या प्रादेशिक बोलीभाषेतील (Dialect) शब्दांचा वापर करतो. भाषा शिक्षक म्हणून तुमची भूमिका काय असावी?`, options: ["त्याला त्वरित थांबवून प्रमाणभाषेत बोलण्याची सक्ती करणे", "त्याच्या भाषेला 'अशुद्ध' ठरवून त्याचा अपमान करणे", "त्याच्या बोलीभाषेचा आदर करून तिला प्रमाणभाषा शिकण्यासाठी एक 'संसाधन' (Resource) म्हणून वापरणे", "त्याच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे"], correct: [2], explanation: `राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (NCF) नुसार, विद्यार्थ्यांची बोलीभाषा ही प्रमाणभाषा शिकण्यासाठी एक भक्कम पाया असते. तिचा सन्मान करून तिला अध्यापनात संसाधन म्हणून वापरावे.`, difficulty: "medium" }, { id: 7, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `७. वरील कवितेनुसार, शिकण्याचा सर्वोत्तम मार्ग कोणता आहे?`, options: ["वर्गात शांत बसून शिक्षकांचे ऐकणे", "पुस्तकातील प्रश्नांची उत्तरे पाठ करणे", "पुस्तकाच्या बाहेर जाऊन निसर्गाच्या निरीक्षणातून शिकणे", "परीक्षेत जास्त गुण मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे"], correct: [2], explanation: `कवितेत स्पष्ट केले आहे की "पुस्तकाच्या बाहेर जाऊन, जग सारे वाचूया." म्हणजेच प्रत्यक्ष निसर्गाच्या सानिध्यात आणि निरीक्षणातून घेतलेले शिक्षण हे सर्वोत्तम असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 8, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `८. 'अनुभवाच्या या शाळेत' या शब्दप्रयोगातून कवीला कोणते शैक्षणिक तत्त्व सुचवायचे आहे?`, options: ["जुनी आणि पारंपरिक शालेय पद्धत", "कृतीतून आणि अनुभवातून मिळणारे शिक्षण (Experiential learning)", "फक्त निसर्गातील सहल आयोजित करणे", "शिक्षकांनी दिलेली शिक्षा"], correct: [1], explanation: `जेव्हा मुले स्वतः प्रयोग करतात, निसर्ग पाहतात (उदा. मातीत हात घालणे, बी रुजवणे), तेव्हा ते 'अनुभवात्मक शिक्षण' (Experiential Learning) असते, ज्याचा NEP 2020 मध्ये विशेष उल्लेख आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 9, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `९. या कवितेत विद्यार्थ्यांची कोणती वृत्ती प्रामुख्याने दिसून येते?`, options: ["भीती आणि दडपण", "निराशा आणि कंटाळा", "कुतूहल आणि शोधाची वृत्ती (Curiosity and Inquiry)", "केवळ स्पर्धेची भावना"], correct: [2], explanation: `"प्रश्न पडती हजारो, उत्तरेही शोधूया" आणि "कुतूहलाचे पंख लावून" या ओळींवरून विद्यार्थ्यांमधील वैज्ञानिक दृष्टिकोन, शोधक वृत्ती आणि शिकण्याची आंतरिक ओढ दिसून येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 10, subject: "मराठी", q: `एका विद्यार्थ्याला जोडाक्षरांचे (उदा. 'वृक्षवल्ली', 'प्रज्ञा') अचूक उच्चारण करण्यात अडचण येत आहे. त्याच्या मदतीसाठी सर्वात योग्य अध्यापनशास्त्रीय धोरण कोणते?`, options: ["त्याला वर्गाबाहेर काढणे", "ताणरहित वातावरणात योग्य उच्चारांच्या ऑडिओ क्लिप्स ऐकवणे आणि सराव घेणे", "त्याला ती जोडाक्षरे १०० वेळा लिहायला सांगणे", "त्याच्या उच्चाराची इतर विद्यार्थ्यांसमोर खिल्ली उडवणे"], correct: [1], explanation: `उच्चारण सुधारण्यासाठी ध्वन्यात्मक (Phonetic) जाणीव विकसित करणे आवश्यक असते. श्रवण आणि अनुकरण (Listening and Repetition) हा यासाठी सर्वात मानसशास्त्रीय आणि प्रभावी मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 11, subject: "मराठी", q: `'संधी' हा व्याकरणाचा घटक शिकवताना शिक्षक 'वाग्विहार' या शब्दाचे फ्लॅशकार्ड्स वापरून 'वाक् + विहार' असे दोन अर्थपूर्ण भाग करून दाखवतात. यातून कोणत्या कौशल्याला चालना मिळते?`, options: ["शब्दांच्या रचनेचे विश्लेषण कौशल्य (Analytical thinking)", "केवळ दृश्य स्मरणशक्ती", "नियमांची घोकंपट्टी", "हस्ताक्षर सुधारणा"], correct: [0], explanation: `शब्दांची फोड करून मूळ शब्द आणि प्रत्यय/बदल समजून घेणे, यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये 'Morphological Awareness' म्हणजेच शब्दरचनेचे विश्लेषण करण्याची क्षमता विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 12, subject: "मराठी", q: `शिक्षक 'प्रयोग' (Voice) शिकवण्यासाठी पुस्तकातील नियमांऐवजी वर्तमानपत्रातील बातम्यांच्या कात्रणांचा वापर करतात. ही पद्धत कशावर भर देते?`, options: ["पुस्तकातील व्याकरणाच्या नियमांवर", "प्रामाणिक संदर्भातून (Authentic context) व्याकरणाचा व्यावहारिक उपयोग समजून घेण्यावर", "व्याकरण हे कंटाळवाणे आहे हे सिद्ध करण्यावर", "फक्त परीक्षेसाठी तयारी करण्यावर"], correct: [1], explanation: `वर्तमानपत्रे, जाहिराती यांसारखे 'Authentic Materials' वापरल्याने विद्यार्थ्यांना समजते की व्याकरणाचा खऱ्या आयुष्यात कसा प्रभावी वापर होतो. यालाच 'Contextual Learning' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 13, subject: "मराठी", q: `म्हणी आणि वाक्प्रचारांचे अध्यापन करताना खालीलपैकी कोणता दृष्टिकोन सर्वात अर्थपूर्ण आहे?`, options: ["त्यांचे अर्थ पुस्तकातून पाठ करायला लावणे", "दैनिक जीवनातील वास्तविक संदर्भांमध्ये व संवादात त्यांचा वापर करायला लावणे", "त्यांना फक्त परीक्षेपुरते मर्यादित ठेवणे", "म्हणींचे मूळ शोधायला लावणे"], correct: [1], explanation: `भाषेतील अलंकारिक शब्द किंवा म्हणी या संवादाची रंगत वाढवतात. त्यांचा अर्थ रटण्यापेक्षा जेव्हा मुले स्वतःच्या वाक्यांत त्यांचा वापर करतात, तेव्हा ते खऱ्या अर्थाने शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 14, subject: "मराठी", q: `एका 'समावेशक वर्गात' (Inclusive Classroom) दृष्टिहीन विद्यार्थी आहेत. त्यांना विविध प्राण्यांचे व पक्ष्यांचे आवाज (उदा. मोराचा केकारव) शिकवण्यासाठी शिक्षकाने काय करावे?`, options: ["फक्त चित्रांचा वापर करावा", "फक्त फळ्यावर लिहून द्यावे", "विविध प्राण्यांच्या आवाजाच्या ऑडिओ क्लिप्स आणि स्पर्शाधारित साधनांचा वापर करावा", "पुस्तकातील माहिती मोठ्याने वाचायला लावावी"], correct: [2], explanation: `समावेशक शिक्षणात 'Universal Design for Learning' (UDL) वापरले जाते. दृष्टिहीन विद्यार्थ्यांसाठी श्राव्य (Audio) आणि स्पर्शाधारित (Tactile) साधने अत्यंत उपयुक्त ठरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 15, subject: "मराठी", q: `आधुनिक शाळेत 'भाषा प्रयोगशाळेची' (Language Lab) मुख्य भूमिका काय असते?`, options: ["मुलांना फक्त संगणकावर गेम खेळण्यासाठी वेळ देणे", "दृक-श्राव्य साधनांद्वारे श्रवण आणि भाषण कौशल्ये सुधारण्यासाठी स्व-गतीने सराव उपलब्ध करणे", "संगणकावर फक्त टाईप करायला शिकवणे", "शिक्षकांना विश्रांती मिळवून देणे"], correct: [1], explanation: `भाषा प्रयोगशाळेत विद्यार्थी हेडफोन्स आणि माईकच्या साहाय्याने योग्य उच्चारण ऐकू शकतात आणि स्वतः बोलून सराव करू शकतात, ज्यामुळे त्यांचे श्रवण (Listening) व भाषण (Speaking) कौशल्य वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 16, subject: "मराठी", q: `शिक्षक विद्यार्थ्यांना दोन साधी वाक्ये देतात आणि त्यांना 'अथवा', 'किंवा', 'आणि' यांसारखे शब्द वापरून एकच अर्थपूर्ण वाक्य बनवायला सांगतात. येथे कोणत्या भाषिक क्षमतेचे मूल्यमापन होत आहे?`, options: ["वाक्यसंश्लेषण आणि योग्य उभयान्वयी अव्ययांचा वापर (Synthesis & Cohesive devices)", "शब्दांचे पाठांतर", "शुद्धलेखनाची अचूकता", "अलंकारांची ओळख"], correct: [0], explanation: `दोन वाक्ये एकत्र जोडण्याच्या प्रक्रियेला 'वाक्यसंश्लेषण' (Synthesis) म्हणतात. यासाठी योग्य 'Cohesive Devices' (उभयान्वयी अव्यये) निवडणे हे उच्चस्तरीय भाषिक कौशल्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 17, subject: "मराठी", q: `इयत्ता ३ री चा एक विद्यार्थी वर्गात गोष्ट सांगताना वर्तमानकाळ आणि भूतकाळ यांची सरमिसळ करतो. अशा वेळी शिक्षकाची योग्य कृती काय असावी?`, options: ["त्याला मध्येच थांबवून त्याची चूक सुधारणे", "त्याला पुढे गोष्ट सांगण्यास मनाई करणे", "शांतपणे गोष्ट ऐकून घेणे आणि नंतर नैसर्गिकरित्या योग्य काळाचा वापर करून दाखवणे (Modeling)", "त्याला व्याकरणाचे सर्व नियम पाठ करायला सांगणे"], correct: [2], explanation: `प्राथमिक स्तरावर 'Fluency' (प्रवाहितपणा) हा 'Accuracy' (अचूकतेपेक्षा) अधिक महत्त्वाचा असतो. विद्यार्थ्याला मध्येच थांबवल्यास त्याचा आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो. योग्य भाषेचे अप्रत्यक्ष 'Modeling' करणे हा सर्वोत्तम उपाय आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 18, subject: "मराठी", q: `भाषा अध्ययनातील 'रचनात्मक मूल्यमापनाचा' (Formative Assessment) मुख्य उद्देश खालीलपैकी कोणता आहे?`, options: ["वर्षाच्या शेवटी विद्यार्थी पास की नापास हे ठरवणे", "अध्ययन प्रक्रियेदरम्यान विद्यार्थ्यांच्या गरजा ओळखून त्यांना निरंतर अभिप्राय (Continuous Feedback) देणे", "विद्यार्थ्यांमध्ये एकमेकांबद्दल स्पर्धा निर्माण करणे", "केवळ विद्यार्थ्यांच्या चुका शोधून काढणे"], correct: [1], explanation: `रचनात्मक मूल्यमापन (Formative Assessment) हे 'Assessment FOR Learning' असते. हे प्रक्रियेदरम्यान केले जाते जेणेकरून विद्यार्थ्याला आणि शिक्षकाला लगेच सुधारणा करण्यासाठी फीडबॅक मिळू शकेल.`, difficulty: "medium" }, { id: 19, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `१९. उताऱ्यानुसार, राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मुळे शिक्षणात कोणता प्रमुख बदल होत आहे?`, options: ["घोकंपट्टीकडून अनुभवात्मक शिक्षणाकडे (Experiential Learning) वाटचाल", "पुस्तकांकडून टॅबलेटकडे जाण्याची सक्ती", "शाळेकडून खाजगी शिकवणीकडे ओढा", "व्याकरणाकडून केवळ साहित्याकडे लक्ष केंद्रित करणे"], correct: [0], explanation: `उताऱ्यात स्पष्ट नमूद केले आहे की शिक्षणाची दिशा आता पाठांतरावरून (Rote learning) 'अनुभवात्मक शिक्षणाकडे' (Experiential Learning) वळत आहे, जिथे मुले कृतीतून शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 20, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२०. आधुनिक वर्गात शिक्षकाची नेमकी भूमिका काय असल्याचे उताऱ्यात सांगितले आहे?`, options: ["कठोर शिस्त लावणारा मार्गदर्शक", "केवळ माहिती देणारा स्रोत", "अध्ययन प्रक्रियेतील 'सुविधादाता' (Facilitator)", "केवळ चुका शोधणारा निरीक्षक"], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात म्हटले आहे की शिक्षक आता केवळ 'माहिती देणारा' राहिलेला नाही, तर तो ज्ञाननिर्मितीच्या प्रक्रियेत मुलांना मदत करणारा 'सुविधादाता' (Facilitator) बनला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 21, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२१. विद्यार्थ्यांकडून होणाऱ्या चुकांकडे पाहण्याचा योग्य दृष्टिकोन कोणता?`, options: ["ते शिक्षकाच्या अपयशाचे लक्षण मानणे", "त्या अध्ययन प्रक्रियेचा एक नैसर्गिक आणि महत्त्वाचा भाग आहेत हे समजून घेणे", "त्या कठोर शिक्षेस पात्र आहेत असे मानणे", "त्यांच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे"], correct: [1], explanation: `मुलांच्या चुका (Errors) या त्यांच्या विचार प्रक्रियेची 'ok' विंडो असतात. त्या शिकण्याच्या प्रक्रियेतील नैसर्गिक टप्पे आहेत, असे आधुनिक शिक्षणशास्त्र आणि उतारा सांगतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 22, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२२. 'सातत्यपूर्ण आणि सर्वांगीण मूल्यमापन' (Comprehensive Evaluation) या संकल्पनेचा अर्थ काय?`, options: ["फक्त वर्षाच्या शेवटी मोठी लेखी परीक्षा घेणे", "फक्त खेळाच्या व कला स्पर्धा घेणे", "विद्यार्थ्यांच्या संज्ञानात्मक, भावनिक आणि क्रियात्मक अशा सर्व पैलूंचे नियमित मूल्यमापन करणे", "मूल्यमापन पूर्णपणे बंद करून टाकणे"], correct: [2], explanation: `सर्वांगीण (Comprehensive) मूल्यमापनाचा अर्थ केवळ पुस्तकी ज्ञानाची चाचणी न करता विद्यार्थ्याचा भावनिक, सामाजिक आणि शारीरिक विकास (Scholastic & Co-scholastic areas) तपासणे हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 23, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२३. या उताऱ्याचा मध्यवर्ती विचार (Central Theme) काय आहे?`, options: ["तंत्रज्ञानाचा वर्गातील वापरास पूर्ण विरोध", "बालकेंद्री शिक्षण आणि बदलती अध्ययन-अध्यापन पद्धती", "परीक्षेतील गुणांचे अनन्यसाधारण महत्त्व", "शिक्षकांचे वाढलेले प्रशासकीय काम"], correct: [1], explanation: `संपूर्ण उतारा हा शिक्षण पद्धतीतील बालकेंद्री बदल, अनुभवात्मक शिक्षण आणि शिक्षकाची बदलती भूमिका या आधुनिक शिक्षणशास्त्रीय संकल्पनांवर केंद्रित आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 24, subject: "मराठी", q: `इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेणारे मूल स्वतःच्या मातृभाषेतील एक समृद्ध शब्दसंग्रह घेऊन येते. NEP नुसार शिक्षकाने या गोष्टीचा कसा वापर करावा?`, options: ["त्याच्या भाषेवर बंदी घालून केवळ शाळेची भाषा वापरण्याची सक्ती करावी", "शालेय भाषा शिकवण्यासाठी या मातृभाषेचा एक भक्कम पाया (Resource) म्हणून वापर करावा", "त्याला फक्त इंग्रजी बोलायला सांगावे", "त्याच्या मातृभाषेकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करावे"], correct: [1], explanation: `मुलांची मातृभाषा ही एक नैसर्गिक देणगी आहे. शाळेने या मातृभाषेला ब्रिज (सेतू) म्हणून वापरून इतर भाषा व संकल्पना शिकवाव्यात, ज्यामुळे मुलांचा आत्मविश्वास वाढतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 25, subject: "मराठी", q: `खालीलपैकी कोणते उदाहरण 'विस्तृत वाचनाचे' (Extensive Reading) आहे?`, options: ["एखाद्या विशिष्ट माहितीसाठी उतारा बारकाईने वाचणे", "व्याकरणाचे नियम समजण्यासाठी पाठ्यपुस्तक वाचणे", "आनंदासाठी आणि कथेचा एकंदर अर्थ समजण्यासाठी अवांतर कथापुस्तक वाचणे", "परीक्षेच्या आदल्या रात्री नोट्स वाचणे"], correct: [2], explanation: `Extensive Reading (विस्तृत वाचन) हे प्रामुख्याने वाचनानंद मिळवण्यासाठी आणि भाषेचा नैसर्गिक प्रवाह (Fluency) समजण्यासाठी केले जाते (उदा. कादंबरी किंवा कथा वाचणे).`, difficulty: "medium" }, { id: 26, subject: "मराठी", q: `विद्यार्थ्यांचा 'सक्रिय शब्दसंग्रह' (Active Vocabulary) वाढवण्यासाठी खालीलपैकी कोणती कृती सर्वात उपयुक्त ठरेल?`, options: ["दररोज १० नवीन शब्द पाठ करायला देणे", "शब्दांचे अर्थ फळ्यावर लिहून देऊन वहीत उतरायला लावणे", "विद्यार्थ्यांना भूमिका-अभिनय (Role-play), गटचर्चा आणि अभिव्यक्त लेखनात सहभागी करणे", "पुस्तकातील कठीण शब्दांना केवळ अधोरेखित (Underline) करणे"], correct: [2], explanation: `Active Vocabulary म्हणजे असे शब्द जे आपण प्रत्यक्ष बोलताना व लिहिताना वापरतो. जेव्हा विद्यार्थी स्वतः संवादात आणि लेखनात (Role-play/Debate) भाग घेतात, तेव्हा शब्दसंग्रह सक्रिय होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 27, subject: "मराठी", q: `जर एखादा विद्यार्थी वारंवार शुद्धलेखनाच्या (ऱ्हस्व-दीर्घ) चुका करत असेल, तर शिक्षणशास्त्राच्या दृष्टीने योग्य उपाय कोणता?`, options: ["चुकलेला शब्द त्याला १० वेळा लिहायला देणे", "इतर विद्यार्थ्यांसमोर त्याला शिक्षा करून अपमानित करणे", "संदर्भानुसार भरपूर वाचन आणि लेखनाची संधी उपलब्ध करून देणे जेणेकरून त्याची दृश्य स्मृती (Visual Memory) सुधारेल", "परीक्षेत त्याचे गुण कमी करणे"], correct: [2], explanation: `शुद्धलेखन हे प्रामुख्याने वाचनाच्या सवयीवर अवलंबून असते. यांत्रिकरित्या शब्द लिहून घेण्यापेक्षा भरपूर वाचनाची संधी दिल्यास मुलांची 'Visual Memory' विकसित होऊन चुका आपोआप कमी होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 28, subject: "मराठी", q: `प्राथमिक स्तरावर 'कविता अध्यापनाचा' (Teaching Poetry) मुख्य उद्देश कोणता असावा?`, options: ["कवितेतील अवघड शब्दांचे अर्थ पाठ करणे", "कवितेचे कठीण व्याकरण आणि वृत्त शिकणे", "कवितेचा आनंद घेणे, लय अनुभवणे आणि रसग्रहण (Aesthetic appreciation) करणे", "कवीचे जीवनचरित्र आणि सालांचे पाठांतर करणे"], correct: [2], explanation: `प्राथमिक स्तरावरील कविता या मुलांनी तालासुरात गाण्यासाठी आणि त्यातून आनंद (Enjoyment) मिळवण्यासाठी असतात. त्यात व्याकरण किंवा अवघड विश्लेषणाला स्थान नसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 29, subject: "मराठी", q: `एक भाषा शिक्षक 'Total Physical Response' (TPR) या पद्धतीचा वापर करतात. खालीलपैकी कोणती कृती या पद्धतीशी सुसंगत आहे?`, options: ["मुलांना फळ्यावरील वाक्ये जशीच्या तशी उतरवून काढायला सांगणे", "शिक्षकांनी तोंडी सूचना देणे (उदा. 'दार उघडा') आणि मुलांनी प्रत्यक्ष ती शारीरिक कृती करणे", "मुलांना केवळ मौन वाचन करायला सांगणे", "व्याकरणाचे नियम मोठ्याने पाठांतर करणे"], correct: [1], explanation: `TPR (Total Physical Response) या पद्धतीत भाषेचे श्रवण आणि शारीरिक कृती (Motor Activity) यांचा समन्वय साधला जातो. मुले सूचना ऐकून तशी कृती करून भाषा जलद शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 30, subject: "मराठी", q: `तुमच्या वर्गात वेगवेगळ्या मातृभाषा बोलणारी मुले आहेत. या 'बहुभाषिकतेकडे' (Multilingualism) तुम्ही कसे पाहाल?`, options: ["एक मोठी अडचण जी संवादात आणि शिकण्यात बाधा आणते", "शिक्षकांसाठी प्रशासकीय दृष्टीने एक मोठे ओझे", "संज्ञानात्मक लवचिकता आणि सांस्कृतिक आदर वाढवणारे एक अमूल्य संसाधन (Resource)", "केवळ इंग्रजी शिकण्यातील एक मोठा अडथळा"], correct: [2], explanation: `आधुनिक शिक्षणशास्त्रानुसार बहुभाषिकता ही कधीही अडचण नसते, तर ती एक संपत्ती (Resource) आहे. यामुळे मुलांमध्ये 'Cognitive Flexibility' (संज्ञानात्मक लवचिकता) आणि सहिष्णुता वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `31. In the context of the poem, what does the "tiny seed" symbolically represent in an educational setting?`, options: ["A child's natural curiosity and potential to grow", "A strict curriculum to follow", "Rote memorization techniques", "A teacher's rigid lesson plan"], correct: [0], explanation: `कवितेतील "tiny seed" (लहान बी) हे विद्यार्थ्याच्या अफाट क्षमतेचे आणि नैसर्गिक कुतूहलाचे (Curiosity) प्रतीक आहे, ज्याला योग्य वातावरण मिळाल्यास तो स्वतःहून विकसित होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `32. What pedagogical approach is highlighted in the lines "It does not read from dusty books, But learns from rain and babbling brooks"?`, options: ["Grammar-Translation Method", "Experiential and Nature-based learning", "Rote memorization", "Distance education"], correct: [1], explanation: `पुस्तकी ज्ञानापेक्षा (dusty books) निसर्गाच्या सानिध्यातून आणि अनुभवातून शिकण्याला (Experiential learning) या ओळींमध्ये सर्वाधिक महत्त्व दिले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `33. The phrase "rote-learned sleep" implies that traditional education often...`, options: ["Enhances critical thinking", "Suppresses the child's natural inquiry and makes them passive", "Improves physical health", "Encourages collaborative learning"], correct: [1], explanation: `"Rote-learned sleep" (पाठांतराची झोप) हा शब्दप्रयोग सुचवतो की पारंपारिक पाठांतराच्या पद्धतीमुळे मुलांचा नैसर्गिक शोधक विचार (Inquiry) खुंटतो आणि ते निष्क्रिय (passive) बनतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `34. According to the passage, Universal Design for Learning (UDL) primarily aims to:`, options: ["Standardize testing for all students", "Provide multiple means of representation, expression, and engagement", "Segregate students based on their cognitive abilities", "Reduce the workload of school administration"], correct: [1], explanation: `उताऱ्यात स्पष्ट केले आहे की UDL तत्त्वानुसार शिक्षकाने मुलांना शिकण्यासाठी, अभिव्यक्त होण्यासाठी आणि सहभागी होण्यासाठी अनेक पर्याय (multiple means) उपलब्ध करून दिले पाहिजेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `35. The passage views diversity in an inclusive classroom as:`, options: ["A significant hurdle to overcome", "A reason for separate special schools", "A valuable asset that enriches learning", "A financial burden on the education system"], correct: [2], explanation: `समावेशक शिक्षणात (Inclusive Education) वर्गातील विविधता (Diversity) ही एक अडचण (hurdle) नसून ती एक संपत्ती किंवा उपयुक्त साधन (Asset / Resource) मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `36. To successfully implement true inclusion, what major shift in assessment is recommended?`, options: ["From personalized portfolios to standardized testing", "From formative assessments to strict summative grading", "From standardized testing to personalized portfolios", "From peer assessments to purely teacher-driven marks"], correct: [2], explanation: `उताऱ्याच्या शेवटच्या ओळीत नमूद केल्याप्रमाणे, समावेशक शिक्षणाच्या यशासाठी मूल्यमापन हे प्रमाणित चाचण्यांकडून (Standardized testing) वैयक्तिक पोर्टफोलिओकडे (Personalized portfolios) वळणे आवश्यक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `37. A teacher teaches a complex concept through visual models, hands-on experiments, and discussions. This strategy specifically caters to:`, options: ["Only gifted learners", "Different learning styles simultaneously", "The rote memorization process", "The demands of strict syllabus completion"], correct: [1], explanation: `विविध साधने (दृश्य, प्रात्यक्षिके, चर्चा) वापरल्याने वर्गातील विविध अध्ययन शैली (Learning styles) असणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या गरजा एकाच वेळी पूर्ण होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: `38. A teacher wants to teach "Active and Passive Voice". Which of the following is the most effective constructivist approach?`, options: ["Making students memorize rules from a grammar book", "Asking students to find examples of passive voice in newspaper headlines and discuss why it is used", "Writing sentences on the board and asking students to copy them", "Giving a strict test on voice conversion without context"], correct: [1], explanation: `रचनावादी (Constructivist) दृष्टिकोनातून विद्यार्थ्यांना वास्तविक जीवनातील उदाहरणे (उदा. वर्तमानपत्र) शोधून त्यामागील नियम स्वतः शोधण्यास (Inductive method) प्रवृत्त करणे सर्वोत्तम ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. A student frequently writes "One of my friend live in London." How should a teacher address this error pedagogically?`, options: ["Highlight it with a red pen and deduct marks immediately", "Provide meaningful contexts where the student uses 'one of the [plural noun]' to discover the rule inductively", "Ignore it as it does not affect the overall meaning", "Make the student write the grammar rule 50 times"], correct: [1], explanation: `चुका सुधारण्यासाठी यांत्रिक शिक्षा देण्यापेक्षा, विद्यार्थ्यांना योग्य संदर्भाद्वारे (Context) नियम स्वतः शोधण्याची संधी देणे हे प्रभावी अध्ययन ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. While teaching phrasal verbs, the teacher asks students to role-play a situation where they are "taken aback" (surprised). What is the purpose of this activity?`, options: ["To check their acting and drama skills", "To teach vocabulary in context through experiential learning", "To fill the remaining classroom time", "To evaluate their pronunciation strictly"], correct: [1], explanation: `Role-play (भूमिका-अभिनय) द्वारे विद्यार्थी नवीन शब्द आणि वाक्प्रचार (Vocabulary) संदर्भासहित (in context) आणि प्रत्यक्ष अनुभवातून अधिक चांगल्या प्रकारे शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. During a peer-review session, a student notices an error with "Neither...nor". The teacher uses this authentic context to explain subject-verb agreement. This strategy is known as:`, options: ["Grammar-Translation Method", "Incidental teaching of grammar", "Rote memorization", "Deductive drilling"], correct: [1], explanation: `जेव्हा व्याकरणाचे नियम वेगळ्या तासिकेत न शिकवता, वाचन किंवा लेखनाच्या नैसर्गिक प्रक्रियेत प्रसंगानुरूप शिकवले जातात, तेव्हा त्याला Incidental (प्रासंगिक) teaching of grammar म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. To practice "Reported Speech" (Indirect Speech), a teacher asks students to interview their grandparents and report the answers to the class. This pedagogical strategy focuses on:`, options: ["Form-focused drilling of grammar rules", "Authentic communication and language use in real-life contexts", "Memorization of reporting verbs", "Evaluating handwriting and spelling"], correct: [1], explanation: `मुलाखत घेणे आणि त्याचा अहवाल देणे यातून विद्यार्थी 'Reported Speech' चा वापर वास्तविक जीवनातील (real-life) संवादासाठी करतात, जे संवादात्मक दृष्टिकोनाला (Communicative Approach) धरून आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. A teacher gives a simple sentence "The book is fascinating" and asks students to add an Adjective Clause (e.g., "that you lent me") to make it more descriptive. This assesses:`, options: ["Sentence synthesis and syntactic expansion abilities", "Spelling accuracy of complex words", "Vocabulary memorization skills", "Their ability to read fast"], correct: [0], explanation: `वाक्यात नवीन उपवाक्य (Clause) जोडून वाक्य मोठे आणि अधिक अर्थपूर्ण बनवण्याच्या क्षमतेला 'Syntactic expansion' (वाक्यरचना विस्तार) असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. When teaching articles (a, an, the), instead of stating the rules, the teacher provides a short story with blanks and asks students to fill them based on context. This approach is:`, options: ["The Deductive approach", "The Inductive approach", "The Grammar-Translation Method", "The Direct Method"], correct: [1], explanation: `जेव्हा शिक्षक नियमाऐवजी उदाहरणे आणि संदर्भ देऊन विद्यार्थ्यांकडून नियम शोधून घेतात, तेव्हा त्याला उद्गामी पद्धत (Inductive Approach) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. A child consistently makes spelling errors in words with double consonants (like "occurrence"). According to modern pedagogy, what is the best remedial strategy?`, options: ["Rote memorization of spelling lists daily", "Humiliating the child in front of peers", "Providing extensive reading opportunities to build visual memory", "Ignoring the spelling as long as pronunciation is correct"], correct: [2], explanation: `स्पेलिंग सुधारण्यासाठी पाठांतरापेक्षा 'Extensive Reading' (विस्तृत वाचन) सर्वाधिक उपयुक्त ठरते, कारण वाचनाने शब्दांची 'Visual Memory' (दृश्य स्मृती) पक्की होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. A teacher writes "He kept a fast" and "He runs fast" on the board and asks students to identify the function of the word 'fast' in both sentences. The teacher is promoting:`, options: ["Syntactic and morphological awareness of words in different contexts", "Only pure vocabulary building", "Rote learning of dictionary definitions", "Spoken English fluency"], correct: [0], explanation: `एकाच शब्दाचा वाक्यातील स्थानानुसार नाम (Noun) किंवा क्रियाविशेषण (Adverb) म्हणून वापर कसा बदलतो, हे समजणे म्हणजे 'Syntactic awareness' (वाक्यरचनात्मक जाणीव) होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. A teacher brings compound words like "well-known" cut into pieces like a puzzle and asks students to match them. This activity primarily develops:`, options: ["Lexical awareness through a play-way method", "Reading comprehension speed", "Auditory discrimination skills", "Formal letter writing format"], correct: [0], explanation: `खेळाच्या माध्यमातून शब्दांचे भाग (उदा. well + known) जोडल्याने विद्यार्थ्यांची शब्दसंग्रह आणि शब्दरचनेची जाणीव (Lexical awareness) रंजक पद्धतीने वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. To explain passive voice of imperative sentences (e.g., "Let the door be shut"), the teacher gives instructions like "Open the window" and asks students to perform the action and then describe it passively. This integrates grammar with:`, options: ["Total Physical Response (TPR)", "The Grammar Translation Method", "The Audio-lingual Method", "The Silent Way"], correct: [0], explanation: `जेव्हा भाषेचे अध्ययन प्रत्यक्ष शारीरिक कृतीशी (शारीरिक प्रतिसाद) जोडले जाते, तेव्हा त्याला 'Total Physical Response' (TPR) असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. To teach antonyms like "Barbarous" and "Civilized", the most effective, learner-centered method is:`, options: ["Asking students to memorize lists from a dictionary", "Providing reading texts where these words are used in opposing contexts", "Writing the meanings on the board and giving a test", "Giving a spelling dictation"], correct: [1], explanation: `विद्यार्थी संदर्भावरून (Context) शब्दांचे अर्थ आणि विरुद्धार्थी शब्द सर्वात चांगल्या प्रकारे शिकतात. त्यासाठी पूरक वाचन मजकूर उपलब्ध करून देणे हा उत्तम मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. A student says, "I am your best friend, am I not?" The teacher replies, "Yes, you are! But usually, we say 'aren't I?'". The teacher's way of correcting the error is:`, options: ["Direct and harsh correction", "Providing correct modeling without interrupting the flow of communication", "Ignoring the error completely", "Changing the topic to avoid confusion"], correct: [1], explanation: `संवाद सुरू असताना विद्यार्थ्याला मध्येच न थांबवता (Fluency न मोडता) अप्रत्यक्षपणे योग्य भाषेचे मॉडेल (Modeling) संवादातून सादर करणे ही उत्कृष्ट अध्यापन पद्धत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. In an English class, the teacher uses the concept of a "Polyglot" (a person knowing multiple languages) to discuss multilingualism. In the context of NEP 2020, multilingualism is seen as:`, options: ["A cognitive burden on learners", "A resource and asset for cognitive development", "An obstacle to learning English", "A reason for classroom indiscipline"], correct: [1], explanation: `NEP 2020 नुसार बहुभाषिकता (Multilingualism) ही अडचण नसून विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक विकासासाठी (Cognitive development) एक महत्त्वपूर्ण संसाधन (Asset/Resource) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. While teaching a story about a "benevolent" king, the teacher asks students to guess the meaning of the word from the king's kind actions in the story. This strategy is called:`, options: ["Using a bilingual dictionary directly", "Inferring meaning from context (Contextual guessing)", "Rote memorization", "Explicit grammar teaching"], correct: [1], explanation: `कथेतील परिस्थितीवरून किंवा वाक्याच्या अर्थावरून एखाद्या अनोळखी शब्दाचा अर्थ ओळखण्याच्या क्रियेला 'Contextual guessing' (संदर्भावरून अर्थ काढणे) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. A teacher conducts a "Reporter Activity" where students ask "Wh-questions" to each other about a weekend trip. What is the primary objective of this activity?`, options: ["To develop interactive speaking skills and spontaneous question framing", "To test their grammar knowledge strictly on paper", "To keep the class silent", "To check their spelling accuracy"], correct: [0], explanation: `अशा वास्तविक संवादात्मक कृतींमधून विद्यार्थ्यांचे संभाषण कौशल्य (Speaking skills) आणि वेळेवर प्रश्न तयार करण्याची क्षमता (spontaneous framing) विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. A teacher asks students to compare their city with other cities using phrases like "as populated as" or "more populated than". This activity integrates grammar with:`, options: ["Real-world application and personal experience", "Pure mathematics formulas", "Historical dates memorization", "Strict textbook exercises"], correct: [0], explanation: `व्याकरणाचे (Degree of comparison) नियम विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक अनुभवाशी आणि वास्तविक जीवनाशी (Real-world application) जोडल्याने शिक्षण अधिक अर्थपूर्ण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. Sentence rearrangement activities (Jumbled words) are often used in the language classroom to primarily enhance students':`, options: ["Pronunciation skills", "Syntactic structure understanding and logical sequencing", "Listening comprehension", "Rote memorization abilities"], correct: [1], explanation: `विस्कळीत शब्द योग्य क्रमाने लावून वाक्य बनवण्याच्या सरावामुळे विद्यार्थ्यांची वाक्यरचना (Syntactic structure) आणि तार्किक विचार क्षमता विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. A primary teacher uses matching cards of animals and their young ones (e.g., Sheep-Lamb). What is the pedagogical purpose of using such visual aids?`, options: ["To replace the teacher's instructions", "To cater to visual learners and make vocabulary acquisition engaging", "To make the classroom look beautiful", "To keep children busy without active learning"], correct: [1], explanation: `दृक्-साधनांचा (Visual aids) वापर केल्याने 'Visual learners' ला मदत होते आणि शब्दसंग्रह (Vocabulary) शिकण्याची प्रक्रिया रंजक व आनंददायी बनते.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. To teach modals expressing "moral obligation" (like ought to, should), which of the following is the most constructive task?`, options: ["Asking students to write the definition of 'ought to'", "Giving them a list of grammar rules to memorize", "Organizing a group discussion on 'Our Duties Towards the Environment'", "Giving a multiple-choice grammar test"], correct: [2], explanation: `नैतिक कर्तव्यांवर गटचर्चा (Group discussion) आयोजित केल्यास, विद्यार्थी नैसर्गिकरित्या संवादात 'should' आणि 'ought to' यांसारख्या शब्दांचा वापर करतील.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. A student uses the idiom "once in a blue moon" accurately in a casual conversation. This indicates that the student has acquired:`, options: ["Phonemic awareness", "Communicative competence and pragmatic knowledge", "Rote learning skills", "Only syntax knowledge"], correct: [1], explanation: `जेव्हा विद्यार्थी योग्य संदर्भात अलंकारिक भाषेचा वापर करतात, तेव्हा त्यांच्याकडे 'Communicative competence' (संभाषण क्षमता) आणि 'Pragmatic knowledge' (व्यावहारिक ज्ञान) असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. Rather than teaching the definitions of Complex and Compound sentences, a constructivist teacher would:`, options: ["Write definitions on the board to copy", "Ask students to analyze how sentences in a story are joined and discover the patterns themselves", "Tell students that grammar is not important", "Punish students who cannot identify sentence types"], correct: [1], explanation: `रचनावाद (Constructivism) विद्यार्थ्यांना स्वतः माहितीचे विश्लेषण करून नियम (Patterns) शोधून काढण्यास (Inductive learning) प्रोत्साहन देतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. To teach the Future Perfect Tense creatively, a teacher asks students to imagine their lives 10 years from now and write what they "will have achieved". This pedagogical approach is:`, options: ["Meaning-based, context-driven, and learner-centric", "Strictly based on the Grammar-Translation method", "A waste of instructional time", "Focused only on rote memorization"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या भविष्याबद्दल लिहायला सांगणे हा एक अर्थपूर्ण (Meaning-based) आणि बालकेंद्री (Learner-centric) दृष्टिकोन आहे, जो व्याकरणाला प्रत्यक्ष जगण्याशी जोडतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. शिक्षिका वर्गात मुलांच्या सांस्कृतिक विकासावर (Cultural Development) चर्चा करत आहे. खालीलपैकी कोणते उदाहरण मुलांमधील 'सांस्कृतिक आंतरक्रिया' (Cultural Interaction) दर्शवत नाही?`, options: ["वर्गात सर्व धर्मांचे सण साजरे करणे.", "शाळेत राष्ट्रीय सणांमध्ये उत्साहाने भाग घेणे.", "अंधश्रद्धांना बळी न पडता घटनांचे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून विश्लेषण करणे.", "एकादशीला गावी यात्रेत सहभागी होणे."], correct: [2], explanation: `सण, उत्सव साजरे करणे हे सांस्कृतिक विकासाचे भाग आहेत. परंतु, 'वैज्ञानिक दृष्टिकोन' (Scientific Temper) विकसित करणे हा बौद्धिक किंवा संज्ञानात्मक विकासाचा (Cognitive Development) भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. परीक्षेच्या काळात एका विद्यार्थ्याला खूप ताण (Stress) आला आहे. एक शिक्षक म्हणून ताणतणाव व्यवस्थापनासाठी तुम्ही त्याला कोणता 'अयोग्य' सल्ला द्याल?`, options: ["अभ्यासाच्या वेळेचे योग्य नियोजन कर.", "पुरेशी झोप आणि समतोल आहार घे.", "अपयशाची भीती बाळगून सतत नकारात्मक विचार कर.", "अभ्यासाचा प्राधान्यक्रम ठरव."], correct: [2], explanation: `ताणतणाव कमी करण्यासाठी वेळेचे व्यवस्थापन, आहार आणि सकारात्मकता आवश्यक आहे. नकारात्मक दृष्टिकोन ठेवल्याने ताण (Anxiety) अधिक वाढतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. गणिताचे एक अवघड शाब्दिक उदाहरण सोडवताना, एक विद्यार्थिनी प्रथम दिलेली माहिती वेगळी काढते, कोणती क्रिया करायची याचे विश्लेषण करते आणि मग टप्प्याटप्प्याने उत्तर काढते. मानसशास्त्रीय भाषेत ती कोणत्या प्रक्रियेचा वापर करत आहे?`, options: ["केवळ यांत्रिक पाठांतर (Rote memory)", "समस्या निराकरण आणि विचारप्रक्रिया (Problem Solving & Thinking)", "भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence)", "केवळ पूर्वग्रहांवर आधारित अंदाज"], correct: [1], explanation: `जेव्हा आपण समस्येचे विश्लेषण करून, योजना आखून ती सोडवतो, तेव्हा त्याला उच्चस्तरीय 'विचारप्रक्रिया' किंवा 'समस्या निराकरण' (Problem Solving) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. क्रीडा स्पर्धेत अपयशी ठरलेला रोहन स्वतःची निराशा लपवण्यासाठी, "माझा सख्खा भाऊ राज्यस्तरीय खेळाडू आहे आणि मी त्याला ट्रेनिंग देतो," असे खोटेच सर्वांना सांगून मोठेपणा मिळवू पाहतो. ही कोणती संरक्षण यंत्रणा (Defense Mechanism) आहे?`, options: ["समर्थन (Rationalization)", "तादात्म्य (Identification)", "विस्थापन (Displacement)", "प्रक्षेपण (Projection)"], correct: [1], explanation: `जेव्हा व्यक्ती स्वतःचे अपयश लपवण्यासाठी दुसऱ्या एखाद्या यशस्वी व्यक्तीशी किंवा संस्थेशी आपला संबंध जोडून घेते (identify करते), तेव्हा त्या संरक्षण यंत्रणेला 'तादात्म्य' (Identification) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. डेव्हिड आसुबेल (David Ausubel) यांच्या 'अर्थपूर्ण शाब्दिक अध्ययन उपपत्तीनुसार' (Meaningful Verbal Learning Theory) शिक्षकाने पाठाचे नियोजन करताना खालीलपैकी कोणत्या पायरीचा समावेश त्यांच्या सिद्धांतात प्रामुख्याने केलेला नाही?`, options: ["थॉर्नडाईकसारखी विद्यार्थ्यांची केवळ 'मानसिक पूर्वतयारी' (Law of Readiness) तपासणे", "प्रगत संघटकाचा (Advance Organizer) वापर करणे", "माहितीचे अर्थपूर्ण सादरीकरण करणे", "जुन्या व नवीन संकल्पनांचे एकत्रीकरण करणे"], correct: [0], explanation: `आसुबेल यांनी अर्थपूर्ण अध्ययनासाठी 'Advance Organizer' आणि माहितीच्या सादरीकरणावर भर दिला. 'मानसिक पूर्वतयारी' (Readiness) ही संकल्पना थॉर्नडाईकच्या उपपत्तीत जास्त प्राकर्षाने येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. इयत्ता ४ थी च्या वर्गात मुले विविध आकारांची पाने गोळा करून त्यांचे रंग आणि आकारानुसार अचूक 'वर्गीकरण' (Classification) करतात व त्यांचा क्रमाने मांडणी (Seriation) करतात. जीन पियाजे यांच्या मते ही मुले कोणत्या अवस्थेत आहेत?`, options: ["संवेदी-कारक अवस्था (Sensorimotor stage)", "क्रियापूर्व अवस्था (Preoperational stage)", "मूर्त क्रियात्मक अवस्था (Concrete operational stage)", "औपचारिक क्रियात्मक अवस्था (Formal operational stage)"], correct: [2], explanation: `मूर्त क्रियात्मक अवस्थेत (७ ते ११ वर्षे) मुलांमध्ये वर्गीकरण (Classification), क्रमिकता (Seriation), आणि प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या (मूर्त) गोष्टींवर तर्क करण्याची क्षमता विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. गणिताच्या शिक्षिकेने वर्गात क्षेत्रफळाचे सूत्र शिकवले. दुसऱ्या दिवशी एका विद्यार्थ्याने त्या सूत्राचा वापर करून शाळेच्या बागेचे क्षेत्रफळ काढले. हे ब्लूमच्या वर्गीकरणानुसार (Bloom's Taxonomy) कोणत्या उद्दिष्टाचे साध्य आहे?`, options: ["ज्ञान (Knowledge)", "उपयोजन (Application)", "केवळ आकलन (Comprehension)", "मूल्यमापन (Evaluation)"], correct: [1], explanation: `शिकलेल्या ज्ञानाचा किंवा सूत्राचा नवीन आणि प्रत्यक्ष परिस्थितीत वापर करून समस्या सोडवणे म्हणजेच त्या ज्ञानाचे 'उपयोजन' (Application) करणे होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. वर्गात शिकत असताना मुले फळ्यावरील चित्रे पाहतात आणि त्याचा अर्थ समजून घेतात. दृक-संवेदना ग्रहण करण्याचे आणि त्याचे अर्थनिर्वचन करण्याचे काम मेंदूच्या कोणत्या भागात होते?`, options: ["पार्श्वमस्तिष्क खंड (Occipital Lobe)", "शंखाकृती खंड (Temporal Lobe)", "ललाटीय खंड (Frontal Lobe)", "मध्य खंड (Parietal Lobe)"], correct: [0], explanation: `मानवी मेंदूत 'पार्श्वमस्तिष्क खंड' (Occipital Lobe) हा डोक्याच्या मागील बाजूस असतो आणि तो प्रामुख्याने दृष्टी आणि दृक संवेदनांच्या (Visual Processing) प्रक्रियेशी संबंधित असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. रचनावादी वर्गात (Constructivist Classroom) नवीन पाठ शिकवताना शिक्षिका नेहमी मुलांच्या अनुभवांवर आधारित प्रश्न विचारून सुरुवात करते. 'नवीन ज्ञान हे पूर्वज्ञानाच्या पायावरच रचले गेले पाहिजे' हा दृष्टिकोन प्रामुख्याने कोणी मांडला?`, options: ["बी. एफ. स्किनर", "इव्हान पावलॉव्ह", "जेरोम ब्रुनर (Jerome Bruner)", "जॉन वॉटसन"], correct: [2], explanation: `जेरोम ब्रुनर यांनी ज्ञानरचनावादी दृष्टिकोनातून स्पष्ट केले आहे की, विद्यार्थ्यांचे नवीन अध्ययन हे नेहमी त्यांच्या पूर्वज्ञानाच्या (Prior Knowledge / Existing Schema) पायावरच झाले पाहिजे.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. संगणकावर आधारित स्वयं-अध्ययन प्रणालीत (Programmed Instruction) नवीन माहिती देण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांचे लक्ष केंद्रित करण्यासाठी व जुन्या ज्ञानाची उजळणी करण्यासाठी काही प्राथमिक प्रश्न दिले जातात. याला काय म्हणतात?`, options: ["पूर्वज्ञान चौकटी (Preparation / Prime Frames)", "चाचणी चौकटी (Test Frames)", "शिक्षा चौकटी (Punishment Frames)", "केवळ मनोरंजनात्मक चौकटी"], correct: [0], explanation: `क्रमन्वित अध्ययनात (Programmed Instruction) नवीन संकल्पना शिकवण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांची मानसिक तयारी करण्यासाठी आणि पूर्वज्ञान जागृत करण्यासाठी 'पूर्वज्ञान चौकटी' (Prime Frames) वापरल्या जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. एका लहान मुलाला स्वयंपाकघरातून गोड वास येतो (संवेदना). क्षणातच तो ओळखतो की "आई शिरा बनवत आहे". वासाला हा अर्थ प्राप्त होण्याच्या मानसिक प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["अवबोध (Perception)", "केवळ प्रतिक्षिप्त क्रिया (Reflex Action)", "प्रतिमा (Image)", "विस्मरण (Forgetting)"], correct: [0], explanation: `संवेदना (Sensation) ही निव्वळ जाणीव असते. जेव्हा पूर्वानुभवाच्या आधारे आपण त्या संवेदनेला अर्थ देतो किंवा ती ओळखतो, तेव्हा त्या प्रक्रियेला 'अवबोध' (Perception) म्हणतात. (संवेदना + अर्थ = अवबोध).`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. डॅनियल गोलमन यांच्या भावनिक बुद्धिमत्तेच्या सिद्धांतानुसार 'व्यक्तिगत क्षमता' (Personal Competence) या घटकामध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा समावेश होत नाही? (तो सामाजिक क्षमतेचा भाग आहे).`, options: ["स्व-नियंत्रण (Self-regulation)", "तदनुभूती (Empathy - दुसऱ्याच्या भावना समजून घेणे)", "स्वतःची अभिप्रेरणा (Motivation)", "आत्मपरिचय (Self-awareness)"], correct: [1], explanation: `दुसऱ्याच्या जागी स्वतःला कल्पून त्याच्या भावना आणि अडचणी समजून घेणे म्हणजे 'तदनुभूती' (Empathy). हा भावनिक बुद्धिमत्तेतील सामाजिक क्षमतेचा (Social Skill) सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. विज्ञान शिकवताना शिक्षक मुलांसमोर एक प्रसंग मांडतात. मुले त्या प्रसंगावर होकारार्थी किंवा नकारार्थी उत्तरे येतील असे प्रश्न शिक्षकाला विचारतात आणि स्वतः समस्येचे उत्तर (परिकल्पना) शोधतात. हे कोणत्या प्रतिमानाचे (Model of Teaching) उदाहरण आहे?`, options: ["रिचर्ड सचमन यांचे 'पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमान' (Inquiry Training Model)", "स्मृती प्रतिमान (Memory Model)", "स्किनर यांचे वर्तनवादी प्रतिमान", "घोकंपट्टी प्रतिमान"], correct: [0], explanation: `रिचर्ड सचमन (Richard Suchman) यांच्या पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमानात (Inquiry Training) विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारण्याचे स्वातंत्र्य असते, ज्यातून ते माहिती गोळा करून स्वतः समस्येचे उत्तर (परिकल्पना) शोधतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. जेव्हा एखादे मूल अचानक भयानक प्राणी पाहते, तेव्हा त्याच्यात 'पलायन' (पळून जाण्याची) ही सहजप्रवृत्ती जागृत होते आणि त्यातून 'भीती' ही भावना निर्माण होते. "भावना ह्या सहजप्रवृत्तीतूनच (Instincts) जन्माला येतात" हा सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["विल्यम मॅकडुगल (William McDougall)", "विल्यम जेम्स", "इव्हान पावलॉव्ह", "अल्बर्ट बांदुरा"], correct: [0], explanation: `विल्यम मॅकडुगल (William McDougall) यांनी मानवाच्या १४ 'सहजप्रवृत्ती' (Instincts) सांगितल्या आणि स्पष्ट केले की प्रत्येक सहजप्रवृत्तीशी एक विशिष्ट 'भावना' (Emotion) जोडलेली असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. विद्यार्थ्यांची गणिताची उत्तरपत्रिका चार वेगवेगळ्या शिक्षकांनी तपासली, तरीही त्या विद्यार्थ्याच्या गुणांमध्ये कोणताही फरक पडला नाही. यावरून त्या चाचणीत कोणता अत्यंत महत्त्वाचा गुणधर्म आहे?`, options: ["व्यक्तिनिष्ठता (Subjectivity)", "वस्तुनिष्ठता (Objectivity)", "काठिण्य पातळी (Difficulty)", "केवळ लांबी (Length)"], correct: [1], explanation: `जेव्हा मूल्यमापन करणाऱ्याच्या वैयक्तिक मताचा (Personal bias) किंवा मूडचा गुणांवर कोणताही परिणाम होत नाही आणि कुणीही तपासले तरी समान गुण मिळतात, तेव्हा ती चाचणी 'वस्तुनिष्ठ' (Objective) असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. एका विद्यार्थ्याने शाळेत मराठी व्याकरणातील 'नाम, सर्वनाम' चांगल्या प्रकारे शिकले आहे. जेव्हा तो इंग्रजी व्याकरणात 'Noun, Pronoun' शिकतो, तेव्हा त्याला हे लवकर समजते. हे अध्ययनाच्या कोणत्या संक्रमणाचे उदाहरण आहे?`, options: ["धन संक्रमण (Positive Transfer)", "शून्य संक्रमण (Zero Transfer)", "ऋण संक्रमण (Negative Transfer)", "तटस्थ संक्रमण"], correct: [0], explanation: `जेव्हा आधी शिकलेल्या एखाद्या गोष्टीचा उपयोग नवीन गोष्ट शिकताना किंवा कौशल्य आत्मसात करताना सकारात्मकरीत्या होतो, तेव्हा त्याला अध्ययनाचे 'धन संक्रमण' (Positive Transfer of Learning) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. शाळेतील कामाच्या वाढत्या ताणामुळे एका शिक्षकाला शारीरिक आणि मानसिक थकवा आला आहे. हा ताण हाताळण्यासाठी खालीलपैकी कोणता 'अयोग्य' आणि विघातक मार्ग आहे?`, options: ["नियमित योगासने आणि व्यायाम करणे", "शिथिलीकरणाचे (Relaxation) तंत्र वापरणे", "ताण विसरण्यासाठी व्यसनांच्या आहारी जाणे", "पुरेशी विश्रांती व छंद जोपासणे"], correct: [2], explanation: `ताणतणाव आणि शारीरिक प्रतिक्रिया हाताळण्यासाठी व्यायाम, योगासने आणि विश्रांती हे सकारात्मक मार्ग आहेत. व्यसने करणे हा कोणत्याही समस्येवरचा उपाय नसून तो एक विघातक (Negative) मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. मेंदूचा उजवा भाग (Right Hemisphere) अधिक कार्यप्रवण असणारी व्यक्ती खालीलपैकी कोणती गोष्ट अधिक सुलभपणे करू शकते?`, options: ["तार्किक पद्धतीने विचार करणे (Logical thinking)", "गणितीय अनुमान काढणे", "सर्जनशील कला आणि भावनात्मक कार्य करणे (Emotional processing)", "घटनेची केवळ तांत्रिक कारणमीमांसा शोधणे"], correct: [2], explanation: `मानवी मेंदूचा उजवा भाग (Right Hemisphere) हा प्रामुख्याने सर्जनशीलता, कला (Art & Music), कल्पना आणि भावनिक कार्यांसाठी (Emotional processing) जास्त प्रबळ असतो. डावा भाग तर्कासाठी असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. मानवतावादी मानसशास्त्रज्ञ कार्ल रॉजर्स (Carl Rogers) यांच्या मते, विद्यार्थ्याचे अध्ययन खऱ्या अर्थाने प्रभावी आणि स्वतंत्र (Self-initiated) होण्यासाठी शिक्षकाने कोणत्या मूल्यमापनावर सर्वाधिक भर दिला पाहिजे?`, options: ["फक्त वार्षिक लेखी परीक्षेवर", "बाह्य परीक्षकांनी घेतलेल्या परीक्षेवर", "विद्यार्थ्याने स्वतः केलेल्या स्व-मूल्यमापनावर (Self-evaluation)", "कठोर शिक्षेवर आधारित चाचण्यांवर"], correct: [2], explanation: `कार्ल रॉजर्स यांच्या अनुभवजन्य अध्ययन उपपत्तीनुसार (Experiential Learning Theory), बाह्य मूल्यमापनापेक्षा विद्यार्थ्याने स्वतःच्या प्रगतीचे केलेले 'स्व-मूल्यमापन' (Self-evaluation) हे सर्वांगीण विकासासाठी अत्यंत परिणामकारक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. जे. पी. गिलफोर्ड यांच्या 'बुद्धिमत्ता रचना' सिद्धांतानुसार खालीलपैकी कोणता घटक 'बौद्धिक क्रिया' (Operations) या परिमाणाचा भाग नाही, तर तो 'आशय' (Contents) या परिमाणाचा भाग आहे?`, options: ["आकलन / बोध (Cognition)", "स्मरण (Memory)", "सांकेतिक माहिती (Symbolic content)", "मूल्यमापन (Evaluation)"], correct: [2], explanation: `गिलफोर्डच्या सिद्धांतात बोध, स्मरण, अभिसारी विचार, अपसारी विचार आणि मूल्यमापन हे 'क्रिया' (Operations) आहेत. तर दृश्यात्मक, श्राव्य, सांकेतिक (Symbolic), शाब्दिक हे 'आशय' (Contents) आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. एका शिक्षिकेला पहिलीच्या वर्गात 'सफरचंद' ही संकल्पना शिकवायची आहे. ती आधी वर्गात खरे सफरचंद आणून दाखवते व मुलांना हाताळायला देते आणि नंतर फळ्यावर 'सफरचंद' असा शब्द लिहिते. शिक्षिका कोणत्या अध्यापन सूत्राचा वापर करत आहे?`, options: ["अज्ञाताकडून ज्ञाताकडे", "अमूर्ताकडून मूर्ताकडे", "मूर्ताकडून अमूर्ताकडे (Concrete to Abstract)", "अंशाकडून पूर्णाकडे"], correct: [2], explanation: `लहान मुले प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या वस्तूंवरून लवकर शिकतात. प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दिसणारी वस्तू (मूर्त) आधी दाखवून नंतर त्याचे शाब्दिक किंवा संकल्पनात्मक रूप (अमूर्त) शिकवणे याला 'मूर्ताकडून अमूर्ताकडे' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. जेव्हा एखादा संशोधक वेगवेगळ्या निरीक्षण आणि तथ्यांमधून एक विशिष्ट प्रणालीबद्ध आणि सांकेतिक रचना (Symbolic Construction) तयार करून एखादा नियम स्पष्ट करतो, तेव्हा अब्राहम कप्लान यांच्या मते त्याला काय म्हणतात?`, options: ["उपपत्ती (Theory)", "केवळ अंधश्रद्धा", "गैरसमज (Misconception)", "पूर्वनियोजित मूल्यमापन"], correct: [0], explanation: `अब्राहम कप्लान (Abraham Kaplan) यांनी 'उपपत्ती' (Theory) ची व्याख्या करताना स्पष्ट केले आहे की, उपपत्ती ही घटना आणि तथ्यांना अर्थ देणारी एक प्रणालीबद्ध आणि सांकेतिक रचना (Symbolic construction) असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. एका बालकामध्ये जन्मजात चयापचयाचा (Metabolic) दोष असल्यामुळे शरीरातील विकरे (Enzymes) व्यवस्थित काम करत नाहीत. योग्य वेळी उपचार न मिळाल्यास या हार्मोनल/रासायनिक अनियमिततेमुळे मतिमंदत्व येऊ शकते. हा आजार कोणता?`, options: ["गॅलॅक्टोसिमिया (Galactosemia)", "डाऊन सिंड्रोम (Down Syndrome)", "मायक्रोसिफॅली (Microcephaly)", "श्रवणदोष (Hearing Impairment)"], correct: [0], explanation: `गॅलॅक्टोसिमिया हा एक जन्मजात अंतःस्रावी प्रक्रियेतील (Metabolic/Hormonal) आजार आहे. यात साखरेचे पचन न झाल्याने रसायनांचा असमतोल होतो व मतिमंदत्व (Mental Retardation) येऊ शकते.`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. गणितातील बेरीज-वजाबाकी शिकल्यामुळे विद्यार्थ्याला किराणा दुकानात हिशोब करणे सोपे जाते. "दोन परिस्थितींमध्ये जेवढे घटक 'समान' (Identical Elements) असतात, तेवढे अध्ययनाचे संक्रमण अधिक होते," हा सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["चार्ल्स ज्युड (Charles Judd)", "ई. एल. थॉर्नडाईक (E. L. Thorndike)", "बी. एफ. स्किनर", "विल्यम बॅग्ले"], correct: [1], explanation: `अध्ययनाच्या संक्रमणाविषयीची 'समान घटक उपपत्ती' (Theory of Identical Elements) ई. एल. थॉर्नडाईक (E. L. Thorndike) यांनी मांडली. त्यांच्या मते दोन विषयांमधील समान घटकांमुळे संक्रमण घडून येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. वर्गात बाहेरून गोंधळाचा आवाज येत असूनही, एक विद्यार्थी अत्यंत एकाग्रतेने गणिताचे उदाहरण सोडवत आहे. उद्दिष्टावर आपली मानसिक शक्ती व चेतना केंद्रित करण्यासाठी त्याने केलेल्या या मानसिक धडपडीला काय म्हणतात?`, options: ["अवधान (Attention)", "केवळ संवेदना (Sensation)", "विस्मरण (Forgetting)", "प्रक्षेपण (Projection)"], correct: [0], explanation: `'अवधान' (Attention) म्हणजे इतर उद्दीपकांकडे दुर्लक्ष करून केवळ एकाच विशिष्ट गोष्टीवर आपली मानसिक शक्ती किंवा चेतना केंद्रित करणे (मनाने केलेली धडपड) होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. शिक्षण प्रक्रियेचे नियोजन करताना डॉ. बी. एस. ब्लूम यांच्या 'मूल्यमापन त्रिकोणाच्या' (Evaluation Triangle) सर्वात वरच्या शिरोबिंदूला (केंद्रात) कोणता घटक असतो, ज्याच्या आधारे इतर सर्व गोष्टी ठरवल्या जातात?`, options: ["अध्ययन अनुभव (Learning Experiences)", "मूल्यमापन साधने (Evaluation Tools)", "शैक्षणिक उद्दिष्टे (Educational Objectives)", "शिक्षकांचे वेतन"], correct: [2], explanation: `ब्लूमच्या मूल्यमापन त्रिकोणात सर्वात वरच्या शिरोबिंदूला 'शैक्षणिक उद्दिष्टे' (Educational Objectives) असतात. उद्दिष्टांवरूनच अध्ययन अनुभव (शिकवणे) आणि मूल्यमापनाची साधने (परीक्षा) ठरवली जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. परीक्षेच्या वेळी विद्यार्थ्याला उत्तर आठवण्यासाठी मानसिक प्रक्रिया करावी लागते. मानसशास्त्रानुसार 'स्मरण' (Memory) प्रक्रियेचा अचूक व क्रमवार टप्पा कोणता?`, options: ["धारणा -> प्रत्यावहन -> ग्रहण -> प्रत्याभिज्ञान", "ग्रहण (Encoding) -> धारणा (Storage) -> प्रत्यावहन (Recall) -> प्रत्याभिज्ञान (Recognition)", "प्रत्यावहन -> ग्रहण -> धारणा -> प्रत्याभिज्ञान", "ग्रहण -> विस्मरण -> धारणा -> प्रत्यावहन"], correct: [1], explanation: `स्मरणाच्या प्रक्रियेचे टप्पे: प्रथम माहिती मेंदूत घेणे (ग्रहण/Encoding), ती साठवून ठेवणे (धारणा/Storage), गरजेच्या वेळी ती आठवणे (प्रत्यावहन/Recall) आणि योग्य माहिती ओळखणे (प्रत्याभिज्ञान/Recognition).`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. 'भीती' वाटून पळून जाणे (पलायन) ही एक नकारात्मक प्रवृत्ती आहे. या प्रवृत्तीचे 'उदात्तीकरण' (Sublimation - विधायक वळण) करून शिक्षकाने विद्यार्थ्याला कसे सक्षम करावे?`, options: ["त्याला कराटे व स्व-संरक्षणाचे प्रशिक्षण देणे जेणेकरून त्याचा आत्मविश्वास वाढेल", "त्याला वर्गात कोंडून ठेवणे", "वाघ दिसताच पळून जाणे", "त्याला सतत भिववणे"], correct: [0], explanation: `'उदात्तीकरण' (Sublimation) म्हणजे एखाद्या नकारात्मक किंवा अस्वीकार्य प्रवृत्तीला विधायक व सकारात्मक वळण देणे. स्व-संरक्षणाचे शिक्षण दिल्यास पलायनवादी वृत्ती जाऊन मुलांमध्ये धैर्य निर्माण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. मेरिल (Merrill) यांच्या ज्ञानरचनावादी दृष्टिकोनानुसार, जेव्हा मुले गटचर्चा करतात तेव्हा त्यांच्या आंतरिक भूमिकेत (Internal perspective/Schema) काय बदल होतो? या संदर्भातील 'अयोग्य' विधान ओळखा.`, options: ["अनुभवातून ज्ञानरचना होते.", "विद्यार्थ्यांची आंतरिक भूमिका आणि जुने ज्ञान कायम 'स्थिर व अपरिवर्तनीय' राहते.", "नवीन अनुभवामुळे जुन्या संकल्पनेत बदल होतो.", "बाह्यजगताचे वैयक्तिक पातळीवर अर्थनिर्वचन केले जाते."], correct: [1], explanation: `ज्ञानरचनावादात (Constructivism) नवीन माहिती मिळाल्यावर विद्यार्थ्यांच्या जुन्या ज्ञानात आणि आंतरिक भूमिकेत नेहमी बदल किंवा सुधारणा (Accommodation/Modification) होते. ती कधीही 'स्थिर' राहत नाही. त्यामुळे दुसरा पर्याय अयोग्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. 'अध्यापन पद्धती' (Teaching Method) आणि 'अध्यापन कार्यनीती' (Teaching Strategy) यातील फरकाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान 'चुकीचे' (उलट) दिलेले आहे?`, options: ["कार्यनीती ही संकल्पना लष्करी शास्त्रातून आली आहे, तर पद्धती ही शिक्षणशास्त्रातून आली आहे.", "कार्यनीती विशिष्ट उद्दिष्टांसाठी वापरली जाते, तर पद्धती संपूर्ण आशयासाठी असते.", "अपेक्षित वर्तनबदल व अध्ययन परिस्थिती यांचा संबंध कार्यनीतीशी येतो.", "कार्यनीती ही 'स्थूल' (Macro) उपायांचा अंगीकार करते, तर पद्धती ही 'सूक्ष्म' (Micro) उपागमांचा स्वीकार करते."], correct: [3], explanation: `चौथा पर्याय चुकीचा आहे कारण तो उलट दिलेला आहे. 'अध्यापन कार्यनीती' (Strategy) ही नेहमी एका विशिष्ट आणि लहान (Micro) उद्दिष्टासाठी वापरली जाते, तर 'अध्यापन पद्धती' (Method - उदा. व्याख्यान पद्धत) ही स्थूल (Macro) असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 91, subject: "गणित", q: `९१. इयत्ता ६ वी च्या वर्गात गणिताचे शिक्षक 'त्रिकोणी संख्या' शिकवण्यासाठी खड्यांचा (Pebbles) वापर करतात. जर 3 ही पहिली त्रिकोणी संख्या असेल, तर शिक्षक विद्यार्थ्यांना आकृतीबंधाचा (Pattern) वापर करून '५ व्या क्रमांकावर येणाऱ्या त्रिकोणी संख्येचा वर्ग' कसा शोधायला लावतील? (या कृतीचे उत्तर काय असेल?)`, options: ["225", "784", "441", "900"], correct: [1], explanation: `पहिली त्रिकोणी संख्या 3 आहे, जिचा पाया 2 आहे (कारण 2 × 3 / 2 = 3). यापुढील 5 वी त्रिकोणी संख्या शोधण्यासाठी पायामध्ये 5 मिळवावा लागेल. म्हणून नवीन पाया = 2 + 5 = 7. आता 7 पाया असलेली त्रिकोणी संख्या = 7 × 8 / 2 = 28. या संख्येचा वर्ग विचारला आहे, म्हणून 28 चा वर्ग = 784.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित", q: `९२. शिक्षकांनी वर्गात 8, 2, 0, 7 हे अंक असलेली कार्डे दिली आणि विद्यार्थ्यांना या अंकांचा वापर करून (अंकांची पुनरावृत्ती करून) तयार होणाऱ्या 'मोठ्यात मोठ्या' व 'लहानात लहान' पाच अंकी संख्येतील फरक शोधण्यास सांगितले. या कृतीतून विद्यार्थ्यांचे कोणते उत्तर अपेक्षित आहे?`, options: ["66412", "68642", "66642", "68742"], correct: [1], explanation: `दिलेले अंक: 8, 2, 0, 7. (एकूण 4 अंक आहेत, पण संख्या 5 अंकी बनवायची असल्याने एक अंक पुन्हा वापरावा लागेल). मोठ्यात मोठी संख्या बनवताना सर्वात मोठा अंक (8) दोनदा घेऊ: 88720. लहानात लहान संख्या बनवताना सर्वात लहान अंक (0) दोनदा घेऊ (0 सुरुवातीला घेता येत नाही): 20078. दोन्हीतील फरक = 88720 - 20078 = 68642.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित", q: `९३. 'आर्थिक साक्षरता' (Financial Literacy) या घटकावर आधारित प्रकल्प देताना शिक्षिका उदाहरण देते: "नमिताने गृहउद्योगासाठी दसादशे 7.5 दराने बँकेकडून 1,50,000 रुपयांचे कर्ज 8 वर्षांसाठी घेतले." मुदतीनंतर कर्जफेडीसाठी नमिताने एकूण किती रक्कम बँकेला परत करणे अपेक्षित आहे?`, options: ["₹ 2,40,000", "₹ 24,000", "₹ 90,000", "₹ 9,00,000"], correct: [0], explanation: `मुद्दल (P) = 1,50,000, दर (R) = 7.5%, मुदत (T) = 8 वर्षे. सरळव्याज = (1,50,000 × 7.5 × 8) / 100 = 1500 × 60 = 90,000 रुपये. एकूण रास (परत करावयाची रक्कम) = मुद्दल + व्याज = 1,50,000 + 90,000 = 2,40,000 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित", q: `९४. एका शिक्षिकेला विद्यार्थ्यांच्या प्रगती पुस्तकाचे (Report Card) विश्लेषण करायचे आहे. आराध्याला मराठीत 30 पैकी 24 गुण, गणितात 50 पैकी 38 गुण, विज्ञानात 75 पैकी 63 गुण व हिंदीत 90 पैकी 63 गुण मिळाले आहेत. शिक्षिकेने शेकडेवारीचा वापर केल्यास, आराध्याची कोणत्या विषयातील कामगिरी सर्वाधिक चांगली आहे?`, options: ["गणित", "मराठी", "हिंदी", "विज्ञान"], correct: [3], explanation: `प्रत्येक विषयाची टक्केवारी काढू: मराठी: (24/30) × 100 = 80%, गणित: (38/50) × 100 = 76%, विज्ञान: (63/75) × 100 = 84%, हिंदी: (63/90) × 100 = 70%. सर्वात जास्त शेकडा गुण 'विज्ञान' विषयात (84%) आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित", q: `९५. 'नफा-तोटा' हा घटक प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकवण्यासाठी शिक्षक बाजारातील एक उदाहरण देतात: "सोनालीने 50 डझन केळी ₹ 60 डझन दराने खरेदी केली व ₹ 550 शेकडा या दराने विकली." या उदाहरणातून विद्यार्थ्याने काढलेला अचूक निष्कर्ष कोणता असेल?`, options: ["₹ 400 नफा", "₹ 300 नफा", "₹ 400 तोटा", "₹ 300 तोटा"], correct: [1], explanation: `खरेदी किंमत = 50 डझन × 60 = ₹ 3000. एकूण केळी = 50 × 12 = 600 केळी. विक्री दर ₹ 550 शेकडा (म्हणजे 100 केळ्यांसाठी 550). म्हणून 600 केळ्यांची विक्री किंमत = 6 × 5.50 = 3300 रुपये. विक्री किंमत (3300) > खरेदी किंमत (3000), म्हणून नफा झाला. नफा = 3300 - 3000 = 300 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित", q: `९६. भूमितीच्या वर्गात, शिक्षक खिडकीच्या दोन समांतर गजांना (Lines) एका तिरप्या पट्टीने (Transversal) छेदल्याचे उदाहरण देतात. विद्यार्थ्यांना या रचनेचे निरीक्षण करून 'संगतकोनांच्या' (Corresponding angles) किती जोड्या मिळतील हे शोधण्यास सांगितल्यास, अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["पाच", "दोन", "चार", "सहा"], correct: [2], explanation: `दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदल्यावर एकूण 8 कोन तयार होतात. त्यामध्ये 'संगतकोनांच्या' (Corresponding angles) 4 जोड्या असतात. (तसेच व्युत्क्रम कोनांच्या 4 जोड्या व आंतरकोनांच्या 2 जोड्या असतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित", q: `९७. एका मैदानावर 'वर्तुळ आणि वर्तुळाची जीवा' हा घटक स्पष्ट करताना, शिक्षक O केंद्र असलेल्या वर्तुळात 16 सेमी लांबीची दोरी (जीवा) केंद्रापासून 6 सेमी अंतरावर ताणून धरतात. विद्यार्थ्यांना यावरून मैदानाची (वर्तुळाची) त्रिज्या काढण्यास सांगितल्यास, ती किती असेल?`, options: ["8 सेमी", "14 सेमी", "10 सेमी", "16 सेमी"], correct: [2], explanation: `वर्तुळ केंद्रातून जीवेवर टाकलेला लंब जीवेला दुभागतो. म्हणून काटकोन त्रिकोणाचा पाया = 16 / 2 = 8 सेमी. लंब अंतर (उंची) = 6 सेमी. पायथागोरसच्या प्रमेयानुसार, त्रिज्या² = 8² + 6² = 64 + 36 = 100. त्रिज्या = √100 = 10 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित", q: `९८. शिक्षकांनी फळ्यावर घातांक आणि वर्गमूळांवर आधारित एक कोडे दिले: "(√800-175 × √0.58+0.06 × √1024) / (√100 × √256)". विद्यार्थ्यांनी BODMAS नियमाचा वापर करून हे कोडे सोडवल्यास त्यांचे अचूक उत्तर काय येईल?`, options: ["4", "0.4", "40", "0.04"], correct: [0], explanation: `अंशातील पदे: √625 × √0.64 × √1024 = 25 × 0.8 × 32. गुणाकार: 25 × 0.8 = 20. आणि 20 × 32 = 640. छेदातील पदे: √100 × √256 = 10 × 16 = 160. अंतिम उत्तर = 640 / 160 = 4.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित", q: `९९. 'बीजगणितीय विचार' (Algebraic Thinking) विकसित करण्यासाठी शिक्षक विद्यार्थ्यांना एक कोडे देतात: "5 ताटे व 10 वाट्यांची किंमत 1,000 रुपये आहे. तर 2 ताटे व 8 वाट्यांची किंमत 560 रुपये आहे." यावरून 'एका ताटाच्या किंमतीत किती वाट्या मिळतील' हे विद्यार्थ्यांना शोधायचे आहे. त्यांचे उत्तर काय असेल?`, options: ["4", "5", "2", "3"], correct: [3], explanation: `समीकरण 1: 5T + 10W = 1000 (दोन्ही बाजूंना 5 ने भागल्यास) T + 2W = 200. समीकरण 2: 2T + 8W = 560 (दोन्ही बाजूंना 2 ने भागल्यास) T + 4W = 280. दुसऱ्या समीकरणातून पहिले वजा केल्यास: 2W = 80 => W = 40 (वाटीची किंमत). वाटीची किंमत पहिल्या समीकरणात ठेवल्यास: T + 2(40) = 200 => T = 120 (ताटाची किंमत). एका ताटाच्या किंमतीत वाट्यांची संख्या = 120 / 40 = 3 वाट्या.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित", q: `१००. शिक्षक वर्गात 72 लाल आणि 96 निळ्या मण्यांचे समान गट बनवण्याची कृती (Activity) घेतात. यासाठी विद्यार्थ्यांना 72 आणि 96 यांचे एकूण 'सामाईक विभाजक' (Common divisors) शोधायचे आहेत. हे विभाजक किती असतील?`, options: ["24", "8", "12", "6"], correct: [1], explanation: `72 आणि 96 यांचा मसावि (HCF) काढा. मसावि = 24. दोन संख्यांचे सर्व सामाईक विभाजक हे त्यांच्या मसाविचेच विभाजक असतात. 24 चे विभाजक: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24. हे एकूण 8 विभाजक आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित", q: `१०१. 'समचलन आणि व्यस्तचलन' शिकवताना शिक्षक एक उदाहरण देतात: "शाळेची भिंत बांधण्यासाठी दररोज 8 मजूर लावल्यास 5 दिवस लागतात. जर मजुरांची संख्या 5/4 पट केली, तर तीच भिंत बांधण्यासाठी पूर्वीपेक्षा किती कमी दिवस लागतील?" विद्यार्थ्यांचे अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["1", "3", "4", "2"], correct: [0], explanation: `एकूण काम = 8 मजूर × 5 दिवस = 40 मजुरांचे काम. मजुरांची नवीन संख्या = 8 × (5/4) = 10 मजूर. लागणारे नवीन दिवस = 40 / 10 = 4 दिवस. पूर्वी 5 दिवस लागत होते, आता 4 दिवस लागतात. म्हणून कमी लागणारे दिवस = 5 - 4 = 1 दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित", q: `१०२. 'भूमितीतील आकृत्यांचा सहसंबंध' स्पष्ट करण्यासाठी शिक्षक एक कृती देतात: "एका समभुज चौकोनाचे कर्ण 16 सेमी आणि 12 सेमी आहेत. विद्यार्थ्यांनी त्या चौकोनाच्या एका बाजूचा पाया मानून त्यावर एक चौरस काढला." तर त्या नवीन चौरसाचे क्षेत्रफळ किती असेल?`, options: ["100 चौ.सेमी.", "400 चौ.सेमी.", "144 चौ.सेमी.", "256 चौ.सेमी."], correct: [0], explanation: `समभुज चौकोनाचे कर्ण परस्परांना काटकोनात दुभागतात. त्यामुळे तयार होणाऱ्या काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू 8 सेमी आणि 6 सेमी असतील (कर्णांच्या निम्मे). चौकोनाची बाजू (कर्ण) = √(8² + 6²) = √(64 + 36) = √100 = 10 सेमी. या 10 सेमी बाजूवर काढलेल्या चौरसाचे क्षेत्रफळ = बाजू² = 10² = 100 चौ.सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित", q: `१०३. बीजगणिताच्या तासिकेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विस्तार सूत्रांचे (Expansion Formulae) उपयोजन करायला सांगतात. जर एका विद्यार्थ्याला "x + (1/x) = 5" दिले असेल, तर तो सूत्राचा वापर करून "x² + (1/x²)" ची किंमत किती काढेल?`, options: ["25", "23", "27", "10"], correct: [1], explanation: `बीजगणिताच्या सूत्रानुसार: जर x + (1/x) = k असेल, तर x² + (1/x²) = k² - 2 असते. येथे k = 5 आहे. म्हणून, 5² - 2 = 25 - 2 = 23.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित", q: `१०४. 'संख्याज्ञान' (Number Sense) तपासण्यासाठी शिक्षक एक तार्किक प्रश्न विचारतात: "एका अज्ञात संख्येला 15 ने भागल्यास बाकी 5 उरते. जर आपण त्याच संख्येला 5 ने भागले, तर बाकी किती उरेल?" विद्यार्थ्याने तर्क लावून कोणते उत्तर द्यावे?`, options: ["0", "1", "5", "3"], correct: [0], explanation: `दिलेली संख्या N = 15q + 5 या स्वरूपात मानता येईल. 15 ही संख्या 5 ने पूर्ण भाग जाणारी आहे. त्यामुळे फक्त उरलेल्या बाकीला (म्हणजे 5 ला) 5 ने भागून नवीन बाकी काढता येते. 5 ला 5 ने भागल्यास पूर्ण भाग जातो आणि बाकी 0 उरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित", q: `१०५. गुणोत्तर व प्रमाण (Ratio & Proportion) या घटकाचा दैनंदिन जीवनातील वापर शिकवण्यासाठी शिक्षक उदाहरण देतात: "वडील आणि मुलाच्या आजच्या वयांचे गुणोत्तर 7:2 आहे. पाच वर्षांनंतर त्यांच्या वयांचे गुणोत्तर 8:3 होईल." तर यावरून वडिलांचे आजचे वय किती हे विद्यार्थी कसे शोधतील?`, options: ["30 वर्षे", "40 वर्षे", "35 वर्षे", "45 वर्षे"], correct: [2], explanation: `आजचे गुणोत्तर = 7:2. 5 वर्षांनंतरचे गुणोत्तर = 8:3. दोन्ही गुणोत्तरांमधील फरक (8-7=1 आणि 3-2=1) समान आहे. म्हणजे 1 एकक = 5 वर्षे. वडिलांचे आजचे वय = 7 एकक = 7 × 5 = 35 वर्षे.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित", q: `१०६. 'वेग, वेळ आणि अंतर' या सूत्राचे उपयोजन करण्यासाठी शिक्षक फळ्यावर एक प्रश्न लिहितात: "300 मीटर लांबीची एक आगगाडी 72 किमी/तास या वेगाने धावत आहे. ती गाडी एका विजेच्या खांबाला किती सेकंदात ओलांडेल?" या प्रश्नाचे अचूक उत्तर काय?`, options: ["10", "12", "15", "20"], correct: [2], explanation: `रेल्वेचा वेग मीटर/सेकंद मध्ये रूपांतरित करू: 72 × (5/18) = 20 मी/से. खांबाला ओलांडण्यासाठी गाडीला स्वतःच्या लांबीइतके अंतर कापावे लागते. वेळ = अंतर / वेग = 300 / 20 = 15 सेकंद.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित", q: `१०७. अपूर्णांकांचा लहान-मोठेपणा ठरवण्यासाठी शिक्षक विद्यार्थ्यांना एक युक्ती (Trick) सांगतात की 'जेव्हा अंश आणि छेद यातील फरक समान असतो, तेव्हा काय करावे?'. या नियमाचा वापर करून विद्यार्थी 5/6, 7/8, 11/12, 3/4 यांपैकी सर्वात मोठा अपूर्णांक कोणता निवडतील?`, options: ["5/6", "7/8", "11/12", "3/4"], correct: [2], explanation: `जेव्हा दिलेल्या सर्व अपूर्णांकांमधील अंश आणि छेद यातील फरक समान असतो (येथे प्रत्येक ठिकाणी फरक 1 आहे), तेव्हा ज्या अपूर्णांकाचा अंश सर्वात मोठा असतो, तो अपूर्णांक सर्वात मोठा असतो. येथे 11 हा सर्वात मोठा अंश आहे, म्हणून 11/12 हा अपूर्णांक सर्वात मोठा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित", q: `१०८. शेकडेवारीमधील 'गैरसमज' (Misconceptions) दूर करण्यासाठी शिक्षक एक उदाहरण देतात: "एका वस्तूची किंमत आधी 20% ने वाढवली व नंतर पुन्हा 20% ने कमी केली." बहुतांश मुले उत्तर '0% बदल' देतात, पण गणितीय नियमानुसार मूळ किंमतीत कोणता अचूक बदल होईल?`, options: ["4% वाढ", "4% घट", "0% बदल", "8% घट"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एखाद्या किमतीत समान टक्केवारीची वाढ आणि घट होते (x% वाढ व x% घट), तेव्हा नेहमी घटच होते. घटीची टक्केवारी = (x²) / 100 = 20² / 100 = 400 / 100 = 4%. (म्हणजे 4% घट).`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित", q: `१०९. लसावि आणि मसावि यांतील सहसंबंध (Relationship) पडताळून पाहण्यासाठी शिक्षक एक नियम शिकवतात: 'दोन संख्यांचा गुणाकार = लसावि × मसावि'. जर दोन संख्यांचा गुणाकार 2160 असून त्यांचा मसावि 12 असेल, तर विद्यार्थी या सूत्रावरून लसावि किती काढतील?`, options: ["180", "360", "120", "240"], correct: [0], explanation: `सूत्र: लसावि × मसावि = दोन संख्यांचा गुणाकार. लसावि × 12 = 2160. लसावि = 2160 / 12 = 180.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित", q: `११०. इयत्ता ८ वी मध्ये 'त्रिमितीय (3D) आकृत्यांचे पृष्ठफळ' शिकवताना शिक्षिका विद्यार्थ्यांना एका दंडगोलाकार डब्याचे वक्रपृष्ठफळ काढायला सांगते. जर डब्याची त्रिज्या 7 सेमी आणि उंची 10 सेमी असेल (π = 22/7), तर विद्यार्थी त्याचे अचूक वक्रपृष्ठफळ किती काढतील?`, options: ["154 चौ.सेमी", "308 चौ.सेमी", "616 चौ.सेमी", "440 चौ.सेमी"], correct: [3], explanation: `दंडगोलाचे वक्रपृष्ठफळ = 2πrh = 2 × (22/7) × 7 × 10 = 2 × 22 × 10 = 44 × 10 = 440 चौ.सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित", q: `१११. वर्तुळातील 'कंस आणि केंद्रीय कोन' (Central Angle) या संकल्पनेचे आकलन तपासण्यासाठी शिक्षक प्रश्न विचारतात: "एका वर्तुळाच्या केंद्रीय कोनाचे माप 125° आहे. यावरून त्या कोनाच्या संगत विशालकंसाचे (Major Arc) माप किती असेल?"`, options: ["235°", "45°", "135°", "225°"], correct: [0], explanation: `लघु कंसाचे माप केंद्रीय कोनाच्या मापाएवढे असते (म्हणजे 125°). संपूर्ण वर्तुळाचे माप 360° असते. म्हणून विशालकंसाचे माप = 360° - लघु कंसाचे माप = 360° - 125° = 235°.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित", q: `११२. 'युलरचे सूत्र' (Euler's Formula) शिकवताना शिक्षक वर्गात एक 'पंचकोनी चिती' (Pentagonal Prism) दाखवतात. विद्यार्थ्यांना या चितीच्या शिरोबिंदूंची (Vertices) संख्या मोजून ती पृष्ठांच्या (Faces) संख्येपेक्षा कितीने जास्त आहे हे शोधायला लावल्यास, उत्तर काय येईल?`, options: ["3 ने", "5 ने", "7 ने", "4 ने"], correct: [0], explanation: `पंचकोनी चितीला (Pentagonal Prism) 10 शिरोबिंदू (Vertices) आणि 7 पृष्ठे (Faces) असतात. शिरोबिंदू आणि पृष्ठे यातील फरक = 10 - 7 = 3. म्हणून शिरोबिंदूंची संख्या 3 ने जास्त आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित", q: `११३. 'परिमिती' (Perimeter) ही संकल्पना केवळ सूत्राने न शिकवता, शिक्षक आकृत्या जोडून एक कोडे देतात. "एका लहान चौरसाची परिमिती 9.6 सेमी आहे, आणि एका मोठ्या आकृतीच्या बाह्य कडांना असे 16 समान कडा जोडल्या आहेत." तर विद्यार्थी संपूर्ण आकृतीची परिमिती किती काढतील?`, options: ["31.2 सेमी", "45.6 सेमी", "96 सेमी", "38.4 सेमी"], correct: [3], explanation: `एका लहान चौरसाची परिमिती = 9.6 सेमी. चौरसाची 1 बाजू = 9.6 / 4 = 2.4 सेमी. संपूर्ण आकृतीची परिमिती ही बाह्य कडांच्या लांबीची बेरीज असते. बाह्य कडा 16 असल्याने परिमिती = 16 × 2.4 = 38.4 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित", q: `११४. दैनंदिन जीवनातील 'एकचल समीकरणे' (Linear Equations) शिकवण्यासाठी शिक्षक एक व्यावहारिक प्रश्न देतात: "8,400 रुपयांच्या रकमेत 200 रुपये आणि 500 रुपयांच्या समान नोटा आहेत." हे समीकरण सोडवून विद्यार्थी एकूण नोटांची संख्या किती काढतील?`, options: ["24", "12", "16", "20"], correct: [0], explanation: `समजा, प्रत्येकी 'x' नोटा आहेत. 200x + 500x = 8400 => 700x = 8400 => x = 12 (म्हणजे ₹200 च्या 12 नोटा आणि ₹500 च्या 12 नोटा). एकूण नोटा = 12 + 12 = 24.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "गणित", q: `११५. 'क्षेत्रफळ' या घटकाचे उपयोजन करण्यासाठी शिक्षक शाळेच्या मैदानाचे उदाहरण देतात: "12 मी लांब व 9 मी रुंद आयताकृती जागेत वृक्षारोपणासाठी दीड मीटर (1.5 मी) बाजूचे 4 घनाकृती खड्डे खणले आहेत." तर खड्डे वगळता उरलेल्या जागेचे क्षेत्रफळ किती?`, options: ["96 चौ.मी.", "99 चौ.मी.", "18 चौ.मी.", "105.75 चौ.मी."], correct: [1], explanation: `आयताकृती जागेचे एकूण क्षेत्रफळ = 12 × 9 = 108 चौ.मी. एका चौरसाकृती खड्ड्याचे पृष्ठभागावरील क्षेत्रफळ = 1.5 × 1.5 = 2.25 चौ.मी. असे 4 खड्डे आहेत. 4 खड्ड्यांचे क्षेत्रफळ = 4 × 2.25 = 9 चौ.मी. उरलेल्या जागेचे क्षेत्रफळ = 108 - 9 = 99 चौ.मी.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित", q: `११६. 'पृष्ठफळ आणि खर्च' (Surface Area and Costing) यांचे व्यावहारिक ज्ञान तपासण्यासाठी शिक्षक एक प्रकल्प देतात: "150 सेमी लांब, 120 सेमी रुंद व 90 सेमी उंची असणाऱ्या इष्टिकाचिती आकाराच्या पेटीला बाहेरून रंग द्यायचा आहे." जर रंगाचा दर ₹ 50 प्रति चौरस मीटर असेल, तर एकूण किती रुपये खर्च येईल?`, options: ["₹ 446", "₹ 432", "₹ 423", "₹ 342"], correct: [2], explanation: `इष्टिकाचितीचे एकूण पृष्ठफळ = 2(lb + bh + lh) = 2(150×120 + 120×90 + 90×150) = 2(18000 + 10800 + 13500) = 2(42300) = 84600 चौ.सेमी. चौ.सेमी. चे रूपांतर चौ.मी. मध्ये केल्यास = 84600 / 10000 = 8.46 चौ.मी. एकूण खर्च = 8.46 × 50 = 423 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित", q: `११७. संख्यांच्या गुणधर्मांवर चर्चा करताना शिक्षक 'सहमूळ संख्या' (Co-prime numbers) ही संकल्पना स्पष्ट करतात. खालीलपैकी कोणती जोडी सहमूळ संख्यांची 'नाही' हे विद्यार्थ्यांना ओळखून त्यामागील विभाज्यतेची कसोटी (Divisibility test) शोधायची आहे?`, options: ["165 व 92", "140 व 177", "308 व 295", "207 व 195"], correct: [3], explanation: `ज्या दोन संख्यांना 1 व्यतिरिक्त दुसरा कोणताही सामाईक विभाजक नसतो, त्यांना सहमूळ संख्या म्हणतात. पर्याय 4 मध्ये: 207 आणि 195 या दोन्ही संख्यांना 3 ने भाग जातो (2+0+7=9 आणि 1+9+5=15). म्हणून ही जोडी सहमूळ संख्यांची नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित", q: `११८. 'माहितीचे व्यवस्थापन' (Data Handling) या घटकात शिक्षक एका आठवड्यातील तापमानाचा तक्ता देतात. (सोमवार: कमाल 35°C-किमान 20°C, मंगळवार: 38°C-18°C, बुधवार: 36°C-22°C, गुरूवार: 34°C-24°C). मुले तक्त्याचे विश्लेषण करून 'कमाल व किमान तापमानातील फरक सर्वात जास्त' कोणत्या दिवशी असल्याचे सांगतील?`, options: ["मंगळवार", "गुरूवार", "बुधवार", "सोमवार"], correct: [0], explanation: `तापमानातील फरक: सोमवार: 35 - 20 = 15°C, मंगळवार: 38 - 18 = 20°C, बुधवार: 36 - 22 = 14°C, गुरूवार: 34 - 24 = 10°C. सर्वात जास्त फरक 20°C मंगळवारी आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित", q: `११९. वरील तापमानाच्या आकडेवारीवर आधारित, शिक्षिका विद्यार्थ्यांना एक सांख्यिकीय क्रिया (Statistical operation) करायला सांगते: "चार दिवसांच्या किमान तापमानाची बेरीज व कमाल तापमानांची बेरीज काढा आणि त्यातील फरक सांगा." या कृतीतून विद्यार्थ्यांचे उत्तर किती येईल?`, options: ["40°", "90°", "130°", "59°"], correct: [3], explanation: `कमाल तापमानाची बेरीज = 35 + 38 + 36 + 34 = 143°C. किमान तापमानाची बेरीज = 20 + 18 + 22 + 24 = 84°C. दोन्हीतील फरक = 143 - 84 = 59°. (पर्याय 4 मध्ये 59° अपेक्षित आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित", q: `१२०. 'कोन आणि वेळ' (Angles and Time) यांतील सहसंबंध स्पष्ट करण्यासाठी शिक्षक घड्याळाचे मॉडेल (Model) वापरतात. "जेव्हा घड्याळात सव्वाअकरा (11:15) वाजले असतील, तेव्हा तासकाटा व मिनिटकाटा यांमध्ये किती अंशाचा कोन होईल?" हे शोधण्यासाठी विद्यार्थी कोणता अचूक कोन काढतील?`, options: ["120°", "127.5°", "112.5°", "130°"], correct: [2], explanation: `सव्वाअकरा म्हणजे 11 वाजून 15 मिनिटे. कोन काढण्याचे सूत्र = |(30 × तास) - (5.5 × मिनिटे)| = |(30 × 11) - (5.5 × 15)| = |330 - 82.5| = 247.5°. हा विशाल कोन आहे. लघुकोन काढण्यासाठी 360° मधून वजा करा: 360° - 247.5° = 112.5°.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२१. इतिहास शिकवताना शिक्षक 'छत्रपती शिवाजी महाराजांचे प्रशासन' यावर गटचर्चा घेतात. एका गटाने खालील जोड्या फळ्यावर लिहिल्या. विद्यार्थ्यांना यातील 'अयोग्य' जोडी ओळखून तिचे योग्य सादरीकरण करायचे आहे. ती अयोग्य जोडी कोणती?`, options: ["पायदळातील अधिकारी - नूर बेग", "आरमारदलातील अधिकारी - मुहम्मद कुलीखान", "स्वराज्यातील सरदार - सिद्दी हिलाल", "शिवरायांचा वकील - काझी हैदर"], correct: [1], explanation: `शिवरायांच्या आरमारदलाचे प्रमुख (सुभेदार) मायनाक भंडारी आणि दौलतखान हे होते. मुहम्मद कुलीखान हा आरमारदलाचा अधिकारी नव्हता, त्यामुळे ही जोडी अयोग्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२२. 'मराठ्यांचा स्वातंत्र्यसंग्राम' या पाठात शिक्षिका एका ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वाचे वर्णन करताना सांगतात की, "अत्यंत कठीण प्रसंगातही न डगमगता त्यांनी साम्राज्य एकत्र ठेवले, म्हणून इतिहासकारांनी त्यांना 'स्थिरबुद्धी' म्हटले आहे." हे वर्णन कोणाचे आहे?`, options: ["छत्रपती संभाजी महाराज", "छत्रपती राजाराम महाराज", "महाराणी ताराराणी", "छत्रपती शिवाजी महाराज"], correct: [1], explanation: `छत्रपती संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर अत्यंत कठीण प्रसंगातही न डगमगता छत्रपती राजाराम महाराजांनी मराठा साम्राज्य एकत्र ठेवले आणि संयमाने परिस्थिती हाताळली. म्हणूनच रियासतकार सरदेसाई यांनी त्यांना 'स्थिरबुद्धी' म्हटले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२३. 'इतिहास आणि दृक-श्राव्य साधने' यावर प्रकल्प करताना विद्यार्थी माहिती गोळा करतात की, रामायण मालिकेचे दिग्दर्शन रामानंद सागर यांनी केले. तर 'डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया'वर आधारित 'भारत एक खोज' मालिकेचे दिग्दर्शन कोणी केल्याचे त्यांना आढळून येईल?`, options: ["शाम बेनेगल", "बी. आर. चोप्रा", "बासू चटर्जी", "गोविंद निहलानी"], correct: [0], explanation: `'रामायण' या अत्यंत लोकप्रिय दूरदर्शन मालिकेचे दिग्दर्शन रामानंद सागर यांनी केले होते. त्याचप्रमाणे पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या 'डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया' या पुस्तकावर आधारित 'भारत एक खोज' या मालिकेचे दिग्दर्शन शाम बेनेगल यांनी केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२४. 'संस्थानांचे विलीनीकरण' हा पाठ शिकवताना शिक्षक एका संघटनेचा उल्लेख करतात, जिने जनतेवर अत्याचार करून हैद्राबाद संस्थानाच्या भारतात विलीन होण्यास विरोध केला होता. विद्यार्थ्यांना या संघटनेचे नाव काय सांगता येईल?`, options: ["हैद्राबाद स्टेट काँग्रेस", "कर्नाटक परिषद", "रझाकार", "आंध्र परिषद"], correct: [2], explanation: `भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर हैद्राबाद संस्थानाच्या निजामाने भारतात विलीन होण्यास नकार दिला. निजाम आणि त्याचा सेनापती कासीम रझवी यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'रझाकार' या संघटनेने जनतेवर अन्याय व अत्याचार केले आणि विलीनीकरणाला विरोध केला.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२५. इयत्ता ८ वी च्या वर्गात '१९९० नंतरचे जग' यावर चर्चा सुरू आहे. शिक्षिका विद्यार्थ्यांना १९९१ सालच्या महत्त्वाच्या घटना शोधायला सांगतात. विद्यार्थ्यांनी खालीलपैकी कोणत्या अचूक घटनांची (अ: आर्थिक उदारीकरण, ब: सोव्हिएट विघटन, क: शीतयुद्ध सुरुवात) निवड करणे अपेक्षित आहे?`, options: ["फक्त (अ) आणि (ब)", "(अ), (ब) आणि (क) सर्व", "फक्त (अ) आणि (क)", "फक्त (ब) आणि (क)"], correct: [0], explanation: `१९९१ मध्ये भारतात नवीन आर्थिक धोरण (उदारीकरण, खाजगीकरण, जागतिकीकरण) स्वीकारण्यात आले (अ) आणि याच वर्षी सोव्हिएट युनियनचे (USSR) विघटन झाले (ब). शीतयुद्धाची (Cold War) सुरुवात १९४५ च्या सुमारास झाली होती आणि १९९१ मध्ये त्याचा 'शेवट' झाला. त्यामुळे 'क' हे विधान चुकीचे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२६. 'इतिहासाची कालविभागणी' समजून घेताना, शिक्षक विद्यार्थ्यांना भारताच्या आधुनिक कालखंडाची सुरुवात ब्रिटिश सत्तेच्या विस्तारापासून (पेशवाईचा अस्त) मानण्यास सांगतात. हा कालखंड कोणता?`, options: ["इसवी सन 1707 ते 1947", "इसवी सन 1818 ते 1947", "इसवी सन 1453 ते 1947", "इसवी सन 1600 ते 1947"], correct: [1], explanation: `महाराष्ट्राच्या आणि भारताच्या इतिहासाच्या संदर्भात, १८१८ मध्ये पेशवाईचा अस्त झाला आणि ब्रिटिश सत्तेचा खऱ्या अर्थाने विस्तार झाला. तेव्हापासून ते भारताला स्वातंत्र्य मिळेपर्यंतचा (१९४७) काळ हा आधुनिक भारताचा कालखंड मानला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२७. 'स्वातंत्र्यलढ्यातील सामाजिक चळवळी' या घटकात, कामगारांच्या व दलितांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी १९३६ मध्ये 'स्वतंत्र मजूर पक्षा'ची स्थापना कोणी केली, यावर मुले माहिती गोळा करतात. हे कार्य कोणाचे आहे?`, options: ["महात्मा जोतिराव फुले", "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर", "महर्षी धोंडो केशव कर्वे", "राजर्षी शाहू महाराज"], correct: [1], explanation: `कामगारांच्या आणि दलितांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी तसेच त्यांच्या राजकीय मागण्या प्रभावीपणे मांडण्यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ऑगस्ट १९३६ मध्ये 'स्वतंत्र मजूर पक्षा'ची (Independent Labour Party) स्थापना केली.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२८. शाळेत 'ऑगस्ट क्रांती दिन' साजरा करताना, मुख्याध्यापक मुंबईतील गवालिया टँक मैदानावर झालेल्या 'छोडो भारत' आंदोलनाची माहिती देतात. हे ऐतिहासिक आंदोलन कोणत्या वर्षी सुरू झाले होते?`, options: ["१९२०", "१९३०", "१९४२", "१९४५"], correct: [2], explanation: `८ ऑगस्ट १९४२ रोजी मुंबईतील गवालिया टँक (आताचे ऑगस्ट क्रांती मैदान) येथे महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली 'छोडो भारत' (Quit India Movement) आंदोलनाचा ठराव संमत झाला आणि ९ ऑगस्टपासून ही चळवळ संपूर्ण देशात सुरू झाली.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२९. भूगोलाच्या तासिकेत सूर्यमालेचे मॉडेल (Model) दाखवताना शिक्षक एका विशिष्ट ग्रहाकडे बोट दाखवून म्हणतात, "इथे सूर्य पश्चिमेला उगवतो कारण हा ग्रह आपल्या अक्षावर पूर्वेकडून पश्चिमेकडे फिरतो." हा ग्रह कोणता?`, options: ["पृथ्वी", "मंगळ", "शुक्र", "गुरु"], correct: [2], explanation: `सूर्यमालेतील बहुतेक ग्रह (जसे पृथ्वी) पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरतात. परंतु 'शुक्र' (Venus) आणि 'अरुण' (Uranus) हे दोन ग्रह आपल्या अक्षाभोवती पूर्वेकडून पश्चिमेकडे फिरतात (Retrograde rotation). त्यामुळे शुक्रावर सूर्य पश्चिमेला उगवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३०. 'नागरिकशास्त्र' शिकवताना, राज्याच्या विधिमंडळातील 'स्थायी सभागृह' म्हणून शिक्षक 'विधान परिषदे'ची ओळख करून देतात. या सभागृहातील प्रत्येक सदस्याचा (आमदाराचा) कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?`, options: ["५ वर्षे", "६ वर्षे", "२ वर्षे", "४ वर्षे"], correct: [1], explanation: `विधान परिषद हे राज्याच्या विधिमंडळाचे वरिष्ठ आणि स्थायी सभागृह आहे. हे कधीही पूर्णपणे बरखास्त होत नाही. विधान परिषदेच्या प्रत्येक सदस्याचा (आमदाराचा) कार्यकाळ ६ वर्षांचा असतो आणि दर दोन वर्षांनी १/३ सदस्य निवृत्त होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३१. नकाशा वाचनाच्या (Map Reading) तासिकेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना जगातील सर्वोच्च शिखर 'माउंट एव्हरेस्ट' शोधायला सांगतात. विद्यार्थ्यांना हे शिखर कोणत्या देशाच्या नकाशात मिळेल?`, options: ["भारत", "भूतान", "नेपाळ", "चीन"], correct: [2], explanation: `माउंट एव्हरेस्ट (८८४८.८६ मीटर) हे जगातील सर्वोच्च शिखर 'नेपाळ'मध्ये हिमालयाच्या पर्वत रांगेत स्थित आहे. नेपाळमध्ये त्याला 'सागरमाथा' असेही म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३२. 'रक्ताभिसरण संस्था' (Circulatory System) शिकवण्यासाठी शिक्षक एका अवयवाची प्रतिकृती (Model) आणतात, जे संपूर्ण शरीराला रक्तपुरवठा करण्यासाठी 'पंपिंग स्टेशन'सारखे काम करते. हा अवयव कोणता?`, options: ["यकृत", "हृदय", "फुफ्फुस", "मेंदू"], correct: [1], explanation: `हृदय (Heart) हे मानवी शरीरातील रक्ताभिसरणाचे मुख्य पंपिंग स्टेशन (Pumping organ) आहे. ते आकुंचन आणि प्रसरण पावून संपूर्ण शरीराला रक्तपुरवठा करण्याचे महत्त्वाचे कार्य करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३३. 'सजीव आणि पर्यावरण' हा पाठ शिकवताना शिक्षक वनस्पतींचे महत्त्व सांगतात की त्या स्वतःचे अन्न तयार करताना (प्रकाशसंश्लेषण) एक अत्यंत उपयुक्त वायू वातावरणात सोडतात. हा वायू कोणता?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "नायट्रोजन", "ऑक्सिजन", "हायड्रोजन"], correct: [2], explanation: `प्रकाशसंश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियेत हिरव्या वनस्पती हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात आणि स्वतःचे अन्न (ग्लूकोज) तयार करताना प्राणवायू म्हणजेच 'ऑक्सिजन' (O2) वातावरणात बाहेर सोडतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३४. पर्यावरण रक्षणाविषयी जनजागृती करण्यासाठी मुले एक पथनाट्य सादर करतात. त्यात 'ओझोनचा थर' हा सूर्यापासून येणाऱ्या कोणत्या घातक किरणांना रोखून पृथ्वीची ढाल बनतो, हे दाखवले आहे?`, options: ["क्ष-किरण", "अतिनील किरण (UV rays)", "इन्फ्रारेड किरण", "गॅमा किरण"], correct: [1], explanation: `स्थितंबराच्या (Stratosphere) खालच्या भागात असलेला ओझोन (O3) वायूचा थर सूर्यापासून येणारी घातक 'अतिनील किरणे' (Ultraviolet rays) शोषून घेतो, ज्यामुळे पृथ्वीवरील सजीव सृष्टीचे रक्षण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३५. महाराष्ट्राच्या भूगोल सहलीत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विदर्भातील अशा जिल्ह्यात घेऊन जातात जिथे सिंचनासाठी मोठ्या प्रमाणावर 'मालगुजारी तलाव' आहेत. या 'तलावांच्या जिल्ह्या'चे नाव काय?`, options: ["पुणे", "सोलापूर", "गोंदिया", "कोल्हापूर"], correct: [2], explanation: `महाराष्ट्रातील विदर्भ भागात असलेल्या 'भंडारा' आणि 'गोंदिया' या जिल्ह्यांना तलावांचे जिल्हे म्हटले जाते. इथे सिंचनासाठी आणि पाणी साठवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर मालगुजारी तलाव बांधण्यात आलेले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३६. 'स्थानिक स्वराज्य संस्था' या पाठात शिक्षक 'त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थे'चा तक्ता फळ्यावर काढतात. या व्यवस्थेत थेट गाव पातळीवर काम करणारा सर्वात खालचा स्तर कोणता?`, options: ["जिल्हा परिषद", "पंचायत समिती", "ग्रामपंचायत", "नगरपालिका"], correct: [2], explanation: `त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेत जिल्हा स्तरावर जिल्हा परिषद, तालुका स्तरावर पंचायत समिती आणि गाव पातळीवर (सर्वात खालचा स्तर) 'ग्रामपंचायत' काम करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३७. जलचक्र (Water Cycle) शिकवताना शिक्षिका आकृतीद्वारे दाखवतात की पाण्याची वाफ आकाशात जाऊन थंड झाल्यावर पुन्हा तिचे सूक्ष्म जलकणांत रूपांतर होऊन ढग तयार होतात. या प्रक्रियेला वैज्ञानिक भाषेत काय म्हणतात?`, options: ["संघनन", "संप्लवन", "बाष्पीभवन", "विलयन"], correct: [0], explanation: `सूर्याच्या उष्णतेमुळे पाण्याची वाफ (बाष्प) होऊन ती आकाशात जाते. वर गेल्यावर हवा थंड झाल्यामुळे त्या बाष्पाचे पुन्हा सूक्ष्म जलकणांत रूपांतर होते व ढग तयार होतात. बाष्पाचे परत द्रवात रूपांतर होण्याच्या या क्रियेला 'संघनन' (Condensation) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३८. भूगोलाच्या तासिकेत शिक्षक एक काळा आणि टणक खडक दाखवतात आणि सांगतात की, "लाखो वर्षांपूर्वी ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून लाव्हारस थंड होऊन दख्खनचे पठार याच अग्निजन्य खडकापासून बनले आहे." तो खडक कोणता?`, options: ["ग्रॅनाईट", "बेसॉल्ट", "संगमवरवर", "चुनखडी"], correct: [1], explanation: `लाखो वर्षांपूर्वी ज्वालामुखीचा उद्रेक होऊन जो शिलारस (लाव्हा) पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पसरला, तो थंड होऊन त्यापासून 'बेसॉल्ट' (Basalt) हा अग्निजन्य खडक तयार झाला. याच खडकापासून महाराष्ट्र पठार (दख्खनचे पठार) बनले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३९. 'बँकिंग प्रणाली' या घटकावर माहिती गोळा करताना, विद्यार्थ्यांना भारताच्या मध्यवर्ती बँकेचे (भारतीय रिझर्व्ह बँक) मुख्य प्रशासकीय कार्यालय कोणत्या शहरात असल्याचे आढळून येईल?`, options: ["दिल्ली", "कोलकाता", "चेन्नई", "मुंबई"], correct: [3], explanation: `भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI - भारताची मध्यवर्ती बँक) ची स्थापना १ एप्रिल १९३५ रोजी झाली. सुरुवातीला तिचे कार्यालय कोलकाता येथे होते, परंतु १९३७ मध्ये ते कायमस्वरूपी 'मुंबई' येथे हलविण्यात आले.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४०. 'महाराष्ट्रातील समाजसुधारक' या पाठात शिक्षक एका महान स्त्रीचा उल्लेख करतात जिने निराधार बालकांसाठी आश्रम काढले आणि बहुजनांसाठी शिक्षणाची दारे खुली केली, म्हणूनच तिला प्रेमाने 'जगत जननी' म्हटले जाते. ही समाजसुधारिका कोण?`, options: ["सावित्रीबाई फुले", "पंडिता रमाबाई", "रमाबाई रानडे", "आनंदीबाई जोशी"], correct: [0], explanation: `क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी समाजाचा प्रचंड विरोध पत्करून महिलांसाठी आणि अस्पृश्यांसाठी शिक्षणाची दारे खुली केली. तसेच बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू करून अनेक निराधार बालकांना मायेची ऊब दिली, म्हणूनच त्यांच्या महान कार्याचा गौरव करण्यासाठी त्यांना प्रेमाने 'जगत जननी' किंवा माई म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४१. 'अंतराळ दर्शन' या प्रकल्पांतर्गत शिक्षक सांगतात की, पृथ्वीवरून पहाटे किंवा संध्याकाळी सूर्याकडे पाहताना त्याच्या अत्यंत जवळ एक 'अंतर्ग्रह' (Inner planet) तेजस्वीपणे चमकताना दिसतो. हा ग्रह कोणता?`, options: ["शुक्र", "गुरू", "मंगळ", "शनी"], correct: [0], explanation: `सूर्यमालेत सूर्याच्या सर्वात जवळचा ग्रह बुध आहे आणि त्यानंतर शुक्र आहे. दिलेल्या पर्यायांमध्ये 'शुक्र' (Venus) हा अंतर्ग्रह (Inner planet) असल्याने तो पृथ्वीवरून पाहताना सूर्याच्या सर्वात जवळ किंवा आजूबाजूला (पहाटे किंवा संध्याकाळी) दिसतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४२. 'नैसर्गिक आपत्ती व्यवस्थापन' या विषयावर वर्गात प्रात्यक्षिक (Mock Drill) घेत असताना, 'भूकंप' येत असल्याची सर्वात प्राथमिक आणि मुख्य जाणीव (लक्षण) कोणती असते हे विद्यार्थ्यांना शिकवले जाते?`, options: ["खूप पाऊस पडणे", "जमीन हादरून तिला भेगा पडणे", "खूप गरम होणे", "आकाशात ढग जमा होणे"], correct: [1], explanation: `भूकंप (Earthquake) म्हणजे जमिनीच्या अंतर्गत हालचालींमुळे भूकवचाला जाणवणारे धक्के. यामुळे जमीन अचानक हादरते (कंप पावते) आणि अनेकदा जमिनीला भेगा पडतात किंवा इमारती कोसळतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४३. विज्ञान प्रदर्शनात एका विद्यार्थ्याने हवेवर चालणाऱ्या रॉकेटची (अग्निबाण) प्रतिकृती बनवली आहे. हे मॉडेल न्यूटनच्या कोणत्या गतिविषयक नियमावर आधारित काम करते?`, options: ["न्यूटनचा गतिविषयक पहिला नियम", "न्यूटनचा गतिविषयक दुसरा नियम", "न्यूटनचा गतिविषयक तिसरा नियम", "न्यूटनचा वैश्विक गुरुत्वाकर्षण सिद्धांत"], correct: [2], explanation: `न्यूटनचा तिसरा नियम सांगतो की, "प्रत्येक क्रिया बलाला समान परिमाणाचे परंतु विरुद्ध दिशेने प्रयुक्त होणारे प्रतिक्रिया बल असते." अग्निबाणातून (रॉकेट) जेव्हा अत्यंत वेगाने वायू खालील दिशेने फेकला जातो (क्रिया), तेव्हा तेवढ्याच जोराने रॉकेटवर वरच्या दिशेने बल लावले जाते (प्रतिक्रिया).`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४४. विज्ञानाच्या तासिकेत पदार्थांच्या अवस्थांतराचा प्रयोग करताना शिक्षक 'शुष्क बर्फा'चा (Dry Ice) वापर करतात. हा शुष्क बर्फ, जो आइस्क्रीम थंड ठेवण्यासाठी वापरला जातो, तो मुळात काय असतो?`, options: ["गोठवलेला कार्बन डायॉक्साइड", "गोठवलेला कार्बन मोनॉक्साइड", "द्रवरूप नायट्रोजन", "हायड्रोजन"], correct: [0], explanation: `गोठवलेल्या घन कार्बन डायऑक्साइडला 'शुष्क बर्फ' (Dry Ice) असे म्हणतात. याचा उपयोग थंड वातावरण निर्माण करण्यासाठी आणि आइस्क्रीमसारखे पदार्थ जास्त वेळ टिकवण्यासाठी (वितळू नये म्हणून) शीतकारक म्हणून केला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४५. प्रयोगशाळेत रक्तातील पेशी आणि द्रव घटक (प्लाझ्मा) वेगळे करण्याची प्रक्रिया विद्यार्थ्यांना समजावून सांगताना, शिक्षक यंत्राद्वारे कोणत्या वेगळे करण्याच्या पद्धतीचा (Separation Technique) उल्लेख करतील?`, options: ["हिमोलिसिस पद्धत", "अपकेंद्री पद्धत", "डायलिसिस पद्धत", "उर्ध्वपातन पद्धत"], correct: [1], explanation: `रक्त हे एक मिश्रण आहे. रक्तातील पेशी (स्थायू घटक) आणि प्लाझ्मा (द्रव घटक) वेगळे करण्यासाठी वैद्यकीय प्रयोगशाळांमध्ये 'अपकेंद्री यंत्राचा' (Centrifuge machine) वेगाने फिरवून वापर केला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४६. 'नद्यांचे प्रकार' शिकवताना शिक्षक सांगतात की हिमालयातील नद्यांना उन्हाळ्यातही पूर येतो. यामागील स्थायूचे द्रवात रूपांतर होणारा वैज्ञानिक बदल (Physical change) कोणता?`, options: ["विलयन बदल", "संघनन बदल", "संप्लवन बदल", "बाष्पीभवन बदल"], correct: [0], explanation: `हिमालय पर्वतावर साठलेला बर्फ उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे वितळू लागतो. 'बर्फाचे (स्थायू) पाण्यात (द्रव) रूपांतर होणे' या प्रक्रियेला 'विलयन' (Melting) म्हणतात. याच विलयनामुळे हिमालयातील नद्यांना उन्हाळ्यातही पूर येतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४७. 'मानवी सांगाडा व सांधे' यावर आधारित जोडय्या जुळवण्याचा खेळ शिक्षक वर्गात घेतात. यात उखळीचा सांधा (खांदा), बिजागरीचा (कोपर), सरकता (मनगट) आणि अचल (कवटी) यांची अचूक जोडी विद्यार्थ्यांनी कशी लावली असेल?`, options: ["(i)-ड, (ii)-अ, (iii)-ब, (iv)-क", "(i)-अ, (ii)-ब, (iii)-क, (iv)-ड", "(i)-ब, (ii)-क, (iii)-ड, (iv)-अ", "(i)-क, (ii)-ड, (iii)-अ, (iv)-ब"], correct: [0], explanation: `अचूक जोड्या: १. उखळीचा सांधा (Ball & Socket) हा खांद्यामध्ये असतो. २. बिजागरीचा सांधा (Hinge joint) हा कोपर आणि गुडघ्यात असतो. ३. सरकता सांधा (Gliding) हा मनगटात असतो. ४. अचल सांधा (Immovable) हा कवटीच्या हाडांमध्ये असतो. त्यामुळे पर्याय (1) हे योग्य जुळणी दर्शवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४८. 'भारताची वैज्ञानिक प्रगती' या पाठांतर्गत विद्यार्थी भाभा अणुसंशोधन केंद्राला (BARC) भेट देण्याचे नियोजन करत आहेत. भारताची पहिली अणुभट्टी 'अप्सरा' पाहण्यासाठी त्यांना कोणत्या शहरात जावे लागेल?`, options: ["मुंबई", "बंगळूरू", "चेन्नई", "कोलकाता"], correct: [0], explanation: `भारताची पहिली आणि आशिया खंडातील सर्वांत जुनी अणुभट्टी 'अप्सरा' आहे. ती ऑगस्ट १९५६ मध्ये भाभा अणुसंशोधन केंद्र (BARC), तुर्भे (ट्रॉम्बे), मुंबई येथे उभारण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४९. संसदेची रचना शिकवताना शिक्षक सांगतात की लोकसभेत राज्यांचे प्रतिनिधित्व ५३० सदस्य करतात. मग 'केंद्रशासित प्रदेशांमधून' थेट जनतेद्वारे जास्तीत जास्त किती सदस्य निवडून देण्याची संविधानात तरतूद आहे?`, options: ["२५", "१५", "२०", "१०"], correct: [2], explanation: `भारतीय संविधानानुसार लोकसभेची कमाल सदस्यसंख्या ५५२ असू शकते. त्यापैकी ५३० सदस्य राज्यांतून आणि जास्तीत जास्त '२०' सदस्य हे केंद्रशासित प्रदेशांचे (Union Territories) प्रतिनिधित्व करण्यासाठी थेट जनतेद्वारे निवडून दिले जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१५०. 'संविधानाची मार्गदर्शक तत्त्वे' या घटकावर गटचर्चा करताना, एक गट खालीलपैकी एका अधिकाराचा उल्लेख करतो जो आता मार्गदर्शक तत्त्व किंवा मूलभूत अधिकार नसून केवळ 'कायदेशीर अधिकार' राहिला आहे. तो अधिकार कोणता?`, options: ["समान नागरी कायदा", "मद्यपान बंदी", "ग्रामपंचायतींचे संघटन", "मालमत्तेचा अधिकार"], correct: [3], explanation: `समान नागरी कायदा (कलम ४४), मद्यपान बंदी (कलम ४७), आणि ग्रामपंचायतींचे संघटन (कलम ४०) ही राज्य धोरणाची 'मार्गदर्शक तत्त्वे' (Directive Principles) आहेत. परंतु 'मालमत्तेचा अधिकार' हा आधी मूलभूत अधिकार होता व आता तो केवळ कायदेशीर अधिकार (कलम ३०० अ) आहे, तो मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये येत नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 151, subject: "हिंदी", q: `१५१. कक्षा में शिक्षिका एक कविता की पंक्ति "जिंदगी की कहानी यहाँ नाव-सी..." पढ़ाते हुए 'नाव-सी' शब्द पर जोर देती है और छात्रों से पूछती है कि यहाँ जीवन की तुलना किससे की गई है। शिक्षिका का मुख्य उद्देश्य छात्रों को किस अलंकार से परिचित कराना है?`, options: ["श्लेष", "उपमा", "उत्प्रेक्षा", "रूपक"], correct: [1], explanation: `जेव्हा दोन वस्तूंमध्ये तुलना करण्यासाठी 'सी', 'सा', 'सम' यांसारखे शब्द वापरले जातात, तेव्हा तिथे 'उपमा' अलंकार असतो. शिक्षिका विद्यार्थ्यांना उदाहरणातून हाच नियम (Inductive method) शिकवत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 152, subject: "हिंदी", q: `१५२. भाषा शिक्षक कहानी सुनाते समय 'सौरभ' शब्द का प्रयोग करते हैं। वे सीधे अर्थ न बताकर बच्चों को वाक्य के संदर्भ (Context) से अर्थ का अनुमान लगाने के लिए प्रोत्साहित करते हैं। यदि छात्र सही अनुमान लगाते हैं, तो वे 'सौरभ' का क्या अर्थ बताएँगे?`, options: ["रंग", "सुगंध", "वसंत", "कली"], correct: [1], explanation: `'सौरभ' म्हणजे सुगंध. संदर्भावरून अनोळखी शब्दाचा अर्थ ओळखायला लावणे (Contextual Guessing) हे विद्यार्थ्यांचे वाचन कौशल्य व शब्दसंग्रह वाढवण्याचे उत्तम साधन आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 153, subject: "हिंदी", q: `१५३. भाषा की कक्षा में शिक्षिका 'विपरीतार्थक (विलोम) शब्द' सिखाने के लिए प्रत्यक्ष वस्तुओं (Concrete objects) का प्रयोग करती है। यदि वह 'कम' की संकल्पना सिखा रही है, तो बच्चों को इसका सटीक विलोम क्या सिखाएगी?`, options: ["अधिक", "ज्यादा", "अल्प", "सारा"], correct: [0], explanation: `'कम' हा हिंदीतील शब्द आहे ज्याचा अचूक विलोम (विरुद्धार्थी) 'अधिक' असा होतो. प्रत्यक्ष वस्तू दाखवून (मूर्त अनुभव) शिकवल्याने मुलांच्या संकल्पना कायमस्वरूपी लक्षात राहतात.`, difficulty: "easy" }, { id: 154, subject: "हिंदी", q: `१५४. एक छात्र 'कहानी' शब्द का बहुवचन लिखते समय हमेशा 'कहानीयाँ' (बड़ी 'ई' की मात्रा के साथ) लिखता है। एक भाषा शिक्षक के रूप में, इस त्रुटि को सुधारने के लिए आप छात्रों को कौन सा सही शब्द सिखाएँगे और नियम बताएँगे?`, options: ["कहनीया", "कहानियाँ", "कहानियां", "कहानीयाँ"], correct: [1], explanation: `शुद्धलेखनाच्या चुकांसाठी शिक्षा न करता, व्याकरणाचा योग्य नियम (इकारांत शब्दांचे बहुवचन करताना 'याँ' लागून 'ई' चा 'इ' ऱ्हस्व होतो, उदा. कहानियाँ) उदाहरणांसह समजावून सांगणे हे योग्य शिक्षणशास्त्र आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 155, subject: "हिंदी", q: `१५५. बच्चों के भाषाई विकास में 'मुहावरों' का प्रयोग अत्यंत महत्वपूर्ण है। यदि कोई छात्र किसी स्थिति में 'बहुत गुस्सा होना' यह भाव व्यक्त करना चाहता है, तो शिक्षक उसे कौन सा मुहावरा प्रयोग करने के लिए प्रेरित करेगा?`, options: ["दाँत पीसना", "फूलकर कुप्पा होना", "आँखें दिखाना", "बात का बतंगड़ बनाना"], correct: [0], explanation: `वाक्प्रचारांमुळे (मुहावरे) भाषेला अधिक अर्थपूर्ण आणि प्रभावी बनवता येते. 'बहुत गुस्सा होना' यासाठी 'दाँत पीसना' हा अत्यंत चपखल वाक्प्रचार आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 156, subject: "हिंदी", q: `१५६. कक्षा में 'विभिन्न व्यवसायों' (Professions) पर चर्चा चल रही है। शिक्षक बच्चों के शब्दभंडार (Vocabulary) को बढ़ाने के लिए 'कृषि कार्य करने वाला' वाक्यांश के लिए एक सटीक शब्द (One word substitution) पूछता है। इसका सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["कृषक", "कृशंक", "कृषि", "परिश्रमी"], correct: [0], explanation: `'कृषी कार्य करणारा' म्हणजे 'कृषक' (शेतकरी). दैनंदिन जीवनातील व्यवसाय आणि त्यांच्याशी संबंधित शब्द शिकवल्याने विद्यार्थ्यांचा शब्दसंग्रह (Active Vocabulary) वाढतो.`, difficulty: "easy" }, { id: 157, subject: "हिंदी", q: `१५७. शिक्षक छात्रों को समझाते हैं कि जब किसी 'क्रिया' (Verb) के अंत में प्रत्यय जुड़कर नया संज्ञा या विशेषण शब्द बनता है, तो उसे 'कृदंत' कहते हैं। रचनावादी कक्षा में, छात्र निम्न में से किस शब्द को कृदंत के सटीक उदाहरण के रूप में पहचानेंगे?`, options: ["घरेलू", "बैठक", "लड़कपन", "मानवता"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एखाद्या धातूला किंवा क्रियेला प्रत्यय लागून नवीन शब्द तयार होतो, तेव्हा त्याला 'कृदंत' म्हणतात. (उदा. 'बैठना' क्रियेपासून 'अक' प्रत्यय लागून 'बैठक'). यामुळे शब्दरचनेचे आकलन वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 158, subject: "हिंदी", q: `१५८. ध्वनिविज्ञान (Phonetics) पढ़ाते समय शिक्षिका बताती है कि 'कंठ्य' ध्वनियों का उच्चारण गले (कंठ) से होता है। यदि वह छात्रों से 'क' वर्ग की ध्वनियाँ पहचानने को कहे, तो वे कौन सा समूह चुनेंगे?`, options: ["ख, क, घ, ड, प", "क, य, र, ल, व", "क, ख, ग, घ, ङ", "क, छ, च, य, ञ"], correct: [2], explanation: `'क' वर्गातील ध्वनींचे (क, ख, ग, घ, ङ) उच्चारण कंठातून होते. ध्वनिविज्ञानाचे ज्ञान विद्यार्थ्यांचे स्पष्ट उच्चारण (Pronunciation) सुधारण्यास मदत करते.`, difficulty: "easy" }, { id: 159, subject: "हिंदी", q: `१५९. वाक्य संरचना (Sentence Structure) सिखाते समय शिक्षक वाक्य को 'उद्देश्य' (Subject) और 'विधेय' (Predicate) में विभाजित करने की गतिविधि करवाता है। वाक्य "बंदर और बंदरिया छलाँग लगा रहे हैं" में छात्र 'विधेय' के रूप में किस अंश को रेखांकित करेंगे?`, options: ["लगा रहे हैं", "बंदरिया छलाँग लगा रहे हैं", "रहे हैं", "छलाँग लगा रहे हैं"], correct: [3], explanation: `वाक्यात ज्याच्याविषयी माहिती दिली आहे तो 'उद्देश्य' असतो, आणि त्याच्या क्रियेविषयीची माहिती म्हणजे 'विधेय' (Predicate) होय. येथे उडी मारण्याची क्रिया 'छलाँग लगा रहे हैं' हे विधेय आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 160, subject: "हिंदी", q: `१६०. एक छात्र अपने अनुभव साझा करते हुए कहता है: "वह आम खाता है।" शिक्षिका उसे इसी घटना को 'पूर्ण भूतकाल' (Past Perfect Tense) में बताने के लिए कहती है, ताकि काल (Tense) की समझ जाँची जा सके। छात्र का सही वाक्य क्या होना चाहिए?`, options: ["उसने आम खाया", "उसने आम खाया था", "वह आम खा रहा था", "वह आम खाता था"], correct: [1], explanation: `विद्यार्थ्यांच्या स्वतःच्या अनुभवाचा वापर करून काळ (Tenses) शिकवणे प्रभावी ठरते. 'उसने आम खाया था' हे पूर्ण भूतकाळाचे (Past Perfect Tense) अचूक उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 161, subject: "हिंदी", q: `१६१. एक गैर-हिंदी भाषी छात्र वाक्य बोलता है: "पिता जी ने सब्जी लाई।" भाषा शिक्षक के रूप में, आप इस वाक्य की व्याकरणिक अशुद्धि को किस प्रकार का 'सटीक और मानक' वाक्य बनाकर सुधारेंगे?`, options: ["पिता जी ने सब्जी लाई", "पिता जी बाजार से सब्जी लाए", "पिता जी ने सब्जी लाया", "पिता जी ने बाजार में से सब्जी लाई"], correct: [1], explanation: `जेव्हा विद्यार्थ्यांकडून व्याकरणाच्या चुका होतात, तेव्हा त्यांना न रागावता अप्रत्यक्षपणे योग्य वाक्य (Modeling) ऐकवणे हे भाषा शिक्षणाचे प्रमुख तत्त्व आहे. आदरार्थी प्रयोगात 'लाए' हे योग्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 162, subject: "हिंदी", q: `१६२. शब्द-निर्माण प्रक्रिया सिखाते समय, शिक्षिका 'प्राकृतिक' शब्द बोर्ड पर लिखती है और छात्रों से इसमें छिपे 'मूल शब्द' (Root word) को पहचानने के लिए कहती है। छात्रों का विश्लेषणात्मक उत्तर क्या होगा?`, options: ["कृतिक", "प्रकृती", "प्रकृति", "कृति"], correct: [2], explanation: `'प्राकृतिक' या शब्दात 'प्रकृति' हा मूळ शब्द (Root word) असून त्याला 'इक' प्रत्यय लागला आहे. या विश्लेषणात्मक पद्धतीमुळे नवीन शब्द बनवण्याची कला आत्मसात होते.`, difficulty: "easy" }, { id: 163, subject: "हिंदी", q: `१६३. NEP 2020 के अनुसार, छात्रों को 'वास्तविक जीवन के कौशल' सिखाना आवश्यक है। यदि शिक्षिका छात्रों को मोहल्ले की सफाई के लिए नगर निगम को 'शिकायती पत्र' लिखने का कार्य देती है, तो यह किस प्रकार के पत्र-लेखन का अभ्यास है?`, options: ["औपचारिक", "अनौपचारिक", "घरेलू", "निजी"], correct: [0], explanation: `विद्यार्थ्यांना वास्तविक जीवनातील (Authentic) कौशल्ये शिकवण्यासाठी नगरपालिकेशी किंवा अधिकाऱ्यांशी केलेला पत्रव्यवहार (तक्रार पत्र) हा 'औपचारिक पत्र' (Formal Letter) लेखनाचा भाग आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 164, subject: "हिंदी", q: `१६४. साहित्य की कक्षा में शिक्षक 'मध्यकालीन' (Bhakti काल) कवियों के दोहे पढ़ाकर छात्रों में नैतिक मूल्यों का विकास कर रहे हैं। इन कवियों में से वे किस कवि के साहित्य का चयन करेंगे?`, options: ["कबीर", "निराला", "दिनकर", "नीरज"], correct: [0], explanation: `कबीरदास हे मध्यकालीन भक्ती चळवळीतील थोर कवी होते. त्यांच्या दोह्यांमधून विद्यार्थ्यांना सत्य, परोपकार आणि नीतिमूल्यांची शिकवण दिली जाते.`, difficulty: "easy" }, { id: 165, subject: "हिंदी", q: `१६५. शिक्षक 'समास' पढ़ाते समय उदाहरण देते हैं: "हमें यथाशक्ति दान करना चाहिए।" वे बताते हैं कि यहाँ प्रथम पद प्रधान है और अव्यय है। इस प्रामाणिक उदाहरण (Authentic example) के द्वारा वे किस समास को स्पष्ट कर रहे हैं?`, options: ["द्वंद्व", "अव्ययीभाव", "द्विगु", "तत्पुरुष"], correct: [1], explanation: `'यथाशक्ती' म्हणजे 'शक्तीप्रमाणे'. यात पहिले पद 'यथा' हे अव्यय आणि प्रधान आहे, त्यामुळे हा 'अव्ययीभाव समास' आहे. वास्तविक संवादातून समास शिकवणे प्रभावी ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 166, subject: "हिंदी", q: `१६६. शिक्षक कक्षा में वाक्य भेद सिखा रहे हैं। वे एक छात्र से कहते हैं: "बच्चो, तुम मेरे साथ आओ।" रचनात्मक आकलन (Formative Assessment) के दौरान, छात्र इसे किस प्रकार के वाक्य के रूप में पहचानेगा?`, options: ["विधानार्थक", "संयुक्त", "मिश्र", "सरल"], correct: [3], explanation: `ज्या वाक्यात एकच मुख्य क्रिया आणि एकच उद्देश असतो, त्याला 'सरल वाक्य' (Simple Sentence) म्हणतात. संवादातून वाक्यरचना शिकवणे हे रचनात्मक आकलनाचे लक्षण आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 167, subject: "हिंदी", q: `१६७. भाषा की बारीकियों को समझाते हुए शिक्षक कहते हैं कि मुख्य क्रिया के अर्थ को स्पष्ट और पूर्ण करने वाली क्रिया 'सहायक क्रिया' (Auxiliary Verb) कहलाती है। वाक्य "अचानक वह जोर से कह उठे" में सहायक क्रिया कौन सी है?`, options: ["उठे", "कह", "कहना-उठना", "कह उठे"], correct: [0], explanation: `'उठे' हा शब्द 'कह' (कहना) या मुख्य क्रियेला अर्थपूर्ण करण्यासाठी व काळ स्पष्ट करण्यासाठी साहाय्य करत आहे, म्हणून ती 'सहायक क्रिया' (Auxiliary Verb) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 168, subject: "हिंदी", q: `१६८. प्राथमिक स्तर पर बच्चों का सक्रिय शब्दभंडार (Active Vocabulary) बढ़ाने के लिए शिक्षिका 'नदी' शब्द के पर्यायवाची शब्दों पर समूह चर्चा आयोजित करती है। चर्चा के अंत में छात्र किस शब्द को 'नदी' के सटीक समानार्थी के रूप में अपनाएँगे?`, options: ["पोखर", "सरिता", "झरना", "जलाशय"], correct: [1], explanation: `'नदी' ला हिंदीत 'सरिता' असेही म्हणतात. समानार्थी शब्दांवर गटचर्चा घेतल्याने विद्यार्थ्यांचा सक्रिय शब्दसंग्रह (Active Vocabulary) झपाट्याने वाढतो.`, difficulty: "easy" }, { id: 169, subject: "हिंदी", q: `१६९. कक्षा में 'संज्ञा के भेद' सिखाते समय शिक्षक कुछ मूर्त वस्तुएँ जैसे- पानी का गिलास, सोने की अँगूठी और मुट्ठी भर 'गेहूँ' दिखाते हैं। इन वस्तुओं का उपयोग करके वे मुख्य रूप से किस संज्ञा की संकल्पना स्पष्ट कर रहे हैं?`, options: ["गुच्छ", "गेहूँ", "शुभ्र", "गंगा"], correct: [1], explanation: `प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या आणि मोजता/तोलता येणाऱ्या वस्तू (उदा. सोने, पाणी, गेहूँ-गहू) वापरून 'द्रव्यवाचक संज्ञा' (Material Noun) शिकवणे हा 'मूर्ताकडून अमूर्ताकडे' जाणारा सर्वोत्तम मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 170, subject: "हिंदी", q: `१७०. शिक्षिका कक्षा में एक सेब को पेड़ से गिरता हुआ चित्र दिखाती है और वाक्य लिखती है: "पेड़ से अमरूद/सेब गिरा।" अलगाव (Separation) की इस स्थिति को दर्शाकर वह छात्रों को कौन सा कारक (Case) सिखाना चाहती है?`, options: ["करण", "अपादान", "संबंध", "कर्म"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एखादी वस्तू दुसऱ्या वस्तूपासून वेगळी होते (अलगाव), तेव्हा तिथे 'अपादान कारक' (से) असते. चित्र आणि कृतीतून कारक शिकवल्यास नियम पाठ करावे लागत नाहीत.`, difficulty: "medium" }, { id: 171, subject: "हिंदी", q: `१७१. शिक्षक छात्रों को 'उपसर्ग' (Prefix) की पहचान करना सिखा रहे हैं। वे निम्न में से किस शब्द का चयन करेंगे जिसमें स्पष्ट रूप से उपसर्ग का प्रयोग हुआ है?`, options: ["मानी", "मानिनी", "दुराभिमानी", "माननीय"], correct: [2], explanation: `'दुराभिमानी' या शब्दाची फोड 'दुर + अभिमानी' अशी होते. यात 'दुर' (किंवा दुर्) हा उपसर्ग (Prefix) आहे. शब्दांचे पृथक्करण केल्याने मुलांची भाषिक जाण (Lexical awareness) वाढते.`, difficulty: "medium" }, { id: 172, subject: "हिंदी", q: `१७२. रोल-प्ले (Role-play) गतिविधि के दौरान एक छात्र वाक्य बोलता है: "वह दौड़ा-दौड़ा मेरे पास आया।" शिक्षिका पूछती है कि इस वाक्य में 'दौड़ा-दौड़ा' शब्द क्रिया की रीति बता रहा है, तो यह व्याकरण की दृष्टि से क्या है?`, options: ["विस्मयादिबोधक", "क्रियाविशेषण", "संबंधसूचक", "समुच्चयबोधक"], correct: [1], explanation: `जो शब्द क्रियेची पद्धत किंवा रीत सांगतो, त्याला 'रीतिवाचक क्रियाविशेषण' (Adverb of manner) म्हणतात. येथे 'दौड़ा-दौड़ा' हा शब्द येण्याची रीत सांगत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 173, subject: "हिंदी", q: `१७३. भाषा की कक्षा में सांस्कृतिक और व्यावहारिक संदर्भों (Cultural contexts) को जोड़ने के लिए शिक्षिका एक लोकोक्ति (Proverb) का आधा हिस्सा बोलती है- "उल्टा चोर..." और छात्रों से इसे पूरा करने को कहती है। छात्र इसे कैसे पूरा करेंगे?`, options: ["पुलिस गया", "पुलिस को डाँटे", "साथियों को डाँटे", "कोतवाल को डाँटे"], correct: [3], explanation: `'उल्टा चोर कोतवाल को डाँटे' ही एक प्रसिद्ध लोकोक्ती आहे. सांस्कृतिक आणि व्यावहारिक उदाहरणे दिल्यास भाषेचे शिक्षण रंजक आणि अर्थपूर्ण होते.`, difficulty: "easy" }, { id: 174, subject: "हिंदी", q: `१७४. भाषा के उद्भव और विकास (Etymology) पर चर्चा करते हुए शिक्षक बताते हैं कि संस्कृत के 'दीप' शब्द से हिंदी में 'दीया' शब्द बना है। इस प्रकार रूप बदलकर हिंदी में आए शब्दों को क्या कहा जाता है?`, options: ["तत्सम", "तद्भव", "देशज", "विदेशी"], correct: [1], explanation: `संस्कृतमधून हिंदीत किंवा मराठीत येताना ज्या शब्दांच्या मूळ रूपात बदल होतो, त्यांना 'तद्भव' शब्द म्हणतात (उदा. दीप -> दीया). यामुळे भाषेच्या विकासाचा इतिहास समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 175, subject: "हिंदी", q: `१७५. वर्तनी (Spelling) के नियम सिखाते समय शिक्षक बताते हैं कि अनुस्वार के बाद आने वाले व्यंजन के वर्ग का पंचमाक्षर (Nasal consonant) प्रयोग किया जाता है। 'चंदन' शब्द में अनुस्वार (ं) किस वर्ण का उच्चारण दे रहा है?`, options: ["म", "ञ", "ड", "न"], correct: [3], explanation: `हिंदीच्या शुद्धलेखन नियमानुसार, अनुस्वारानंतर 'द' (त-वर्गातील अक्षर) आल्यामुळे 'न' या पंचमाक्षराचा (Nasal consonant) उच्चार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 176, subject: "हिंदी", q: `१७६. अमूर्त अवधारणाओं (Abstract concepts) को समझने के लिए शिक्षिका 'मानव' शब्द में 'ता' जोड़कर 'मानवता' शब्द बनाती है और छात्रों को बताती है कि यह एक भाववाचक संज्ञा है। यहाँ 'ता' किस रूप में प्रयुक्त हुआ है?`, options: ["मनुष्य", "मानवता", "मानुस", "अमानवी"], correct: [1], explanation: `'मानव' या मूळ शब्दाच्या शेवटी 'ता' हा प्रत्यय (Suffix) लागून 'मानवता' ही भाववाचक संज्ञा तयार झाली आहे. शब्दांच्या निर्मितीची प्रक्रिया समजणे हे भाषिक कौशल्य आहे.`, difficulty: "easy" }, { id: 177, subject: "हिंदी", q: `१७७. ध्वनियों के मेल से होने वाले विकार (Sandhi) को समझाते हुए शिक्षक 'विद्या + आलय = विद्यालय' का उदाहरण देते हैं। यहाँ दो 'स्वरों' के मिलने से कौन सी संधि हो रही है, यह पहचानने का कार्य छात्रों को दिया गया है। सही उत्तर क्या होगा?`, options: ["स्वर", "व्यंजन", "कोई नहीं", "विसर्ग"], correct: [0], explanation: `'विद्या' (आ) + 'आलय' (आ) = विद्यालय (आ). येथे दोन स्वर एकत्र येत असल्यामुळे ही 'स्वर संधी' आहे. सूत्र पाठांतरापेक्षा उदाहरणांवरून नियम शोधणे जास्त उपयुक्त आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 178, subject: "हिंदी", q: `१७८. वाक्य के 'अर्थ के आधार पर भेद' सिखाते समय शिक्षिका एक सीधा और सामान्य जानकारी देने वाला वाक्य पढ़ती है: "ये नई चीजें हैं।" छात्र इसे किस प्रकार के वाक्य के अंतर्गत वर्गीकृत करेंगे?`, options: ["विधानार्थक", "निषेधार्थक", "आज्ञार्थक", "प्रश्नार्थक"], correct: [0], explanation: `ज्या वाक्यातून केवळ एखादी साधी माहिती किंवा विधान केले जाते, त्याला 'विधानार्थक वाक्य' (Assertive Sentence) म्हणतात.`, difficulty: "easy" }, { id: 179, subject: "हिंदी", q: `१७९. पठन कौशल (Reading Skills) का मूल्यांकन करते समय शिक्षक छात्रों का ध्यान '!' चिह्न की ओर आकर्षित करते हैं और बताते हैं कि इसे देखकर वाक्य में आश्चर्य या भावना लानी चाहिए। इस विराम चिह्न का नाम क्या है?`, options: ["प्रश्न", "विस्मयादिबोधक", "अल्प विराम", "पूर्ण विराम"], correct: [1], explanation: `विरामचिन्हांचे योग्य ज्ञान असल्याशिवाय अर्थपूर्ण वाचन (Reading with expression) शक्य नाही. आश्चर्य, दुःख किंवा आनंद व्यक्त करण्यासाठी 'विस्मयादिबोधक' (!) चिन्हाचा वापर होतो.`, difficulty: "easy" }, { id: 180, subject: "हिंदी", q: `१८०. रचनात्मक लेखन (Creative Writing) की कक्षा में छात्रों को प्रकृति का वर्णन करने के लिए कहा गया। एक छात्र लिखता है: "मैदान में हरी-हरी घास उगी है।" इस वाक्य में 'हरी-हरी' शब्द किस प्रकार का विशेषण है?`, options: ["गुणवाचक", "परिमाणवाचक", "संख्यावाचक", "सार्वनामिक"], correct: [0], explanation: `'हरी-हरी' हा शब्द गवताचा गुण (रंग) दर्शवतो, म्हणून हे 'गुणवाचक विशेषण' आहे. सृजनात्मक लेखनातून (Creative writing) व्याकरण शिकवणे हा सर्वोत्तम दृष्टिकोन आहे.`, difficulty: "easy" } ]; // Paper 2 Data Pools (To be filled) const p2Marathi = [ { id: 31, subject: "मराठी", q: `३१. शिक्षक वर्गात प्रयोगाचे (Voice) अध्यापन करत आहेत. त्यांनी फळ्यावर "शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना शिकवावे" हे वाक्य लिहिले. विद्यार्थ्यांचे लक्ष कर्ता व कर्माला लागलेल्या प्रत्ययांकडे वेधून, ते कोणत्या प्रयोगाचे उदाहरण देत आहेत?`, options: ["सकर्मक कर्तरी", "अकर्मक भावे", "सकर्मक भावे", "कर्मणी प्रयोग"], correct: [2], explanation: `या वाक्यात कर्त्याला 'नी' (शिक्षकांनी) आणि कर्माला 'ना' (विद्यार्थ्यांना) प्रत्यय लागला आहे. जेव्हा कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय असतो आणि क्रियापद तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी (शिकवावे) असते, तेव्हा तो 'सकर्मक भावे' प्रयोग असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "मराठी", q: `३२. 'समास' या घटकाचे अध्यापन करताना, शिक्षिका 'पाणकोंबडा' (पाण्यातील कोंबडा) हा शब्द देतात आणि सांगतात की यातील मधल्या पदाचा लोप झाला आहे. हे कोणत्या समासाचे अचूक उदाहरण आहे?`, options: ["अव्ययीभाव समास", "कर्मधारय तत्पुरुष", "मध्यमपदलोपी समास", "बहुव्रीही समास"], correct: [2], explanation: `'पाणकोंबडा' याचा विग्रह 'पाण्यातील कोंबडा' असा होतो. यातील 'तील' या मधल्या पदाचा लोप करून हा शब्द तयार झाला आहे, म्हणून हा मध्यमपदलोपी (लुप्तपद) समास आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "मराठी", q: `३३. वाक्यरचना शिकवताना शिक्षक "त्याच्याने हे जड काम करवणार नाही" या वाक्यातील 'त्याच्याने' या शब्दावर चर्चा करतात. 'ने' प्रत्यय लागलेला हा शब्द व्याकरणाच्या दृष्टीने कोणत्या विभक्तीत आहे हे विद्यार्थी कसे ओळखतील?`, options: ["द्वितीया", "तृतीया", "चतुर्थी", "षष्ठी"], correct: [1], explanation: `'त्याच्याने' या शब्दात मूळ सर्वनामाला 'ने' हा प्रत्यय लागला आहे. 'ने, ए, शी' हे तृतीया विभक्तीचे प्रत्यय आहेत जे येथे करणाच्या (साधनाच्या) किंवा कर्त्याच्या अर्थाने आले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "मराठी", q: `३४. भाषा वर्गात क्रियापदाचा प्रकार शिकवताना, शिक्षक एक नैसर्गिक घटना सांगतात: "सूर्य रोज पूर्वेला उगवतो." या वाक्यात 'उगवणारा कोण?' हा प्रश्न विचारून ते विद्यार्थ्यांना काय समजवून सांगत आहेत?`, options: ["सकर्मक क्रियापद", "अकर्मक क्रियापद", "द्विकर्मक क्रियापद", "शक्य क्रियापद"], correct: [1], explanation: `'उगवणारा कोण?' - सूर्य (कर्ता). उगवण्याची क्रिया सूर्यावरच थांबते, ती पुढे जात नाही. या वाक्यात कर्म नाही, म्हणून हे 'अकर्मक क्रियापद' आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "मराठी", q: `३५. विद्यार्थ्यांचे शुद्धलेखन (Spelling) सुधारण्यासाठी शिक्षिका फळ्यावर 'उत् + ज्वल' अशी संधी सोडवून दाखवतात. यानंतर विद्यार्थी कोणता अचूक जोडशब्द तयार करतील?`, options: ["उज्वल", "उज्ज्वल", "उज्वल्ल", "उज्जल"], correct: [1], explanation: `'उत् + ज्वल = उज्ज्वल' अशी ही व्यंजनसंधी आहे. 'त' च्या पुढे 'ज' आल्यास 'त' चा 'ज' होतो आणि तो पुढच्या 'ज' ला जोडला जाऊन 'उज्ज्वल' हा शुद्ध शब्द तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "मराठी", q: `३६. विद्यार्थ्यांना विरामचिन्हांचा योग्य वापर शिकवताना शिक्षक सांगतात, "जेव्हा दोन छोटी वाक्ये 'पण', 'परंतु' यांसारख्या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडायची असतात, तेव्हा पहिल्या वाक्याच्या शेवटी एक विशिष्ट चिन्ह दिले जाते." ते चिन्ह कोणते?`, options: ["पूर्णविराम", "स्वल्पविराम", "अर्धविराम", "अपूर्णविराम"], correct: [2], explanation: `दोन छोटी वाक्ये (उदा. ढग खूप गरजत होते; पण पाऊस पडला नाही.) जोडताना अर्धविराम हे चिन्ह वापरले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "मराठी", q: `३७. कवितेचे रसग्रहण (Aesthetic appreciation) करताना शिक्षिका 'काव्यामृत' हा शब्द समजावून सांगतात: "काव्य हेच अमृत किंवा अमृत हेच काव्य". येथे उपमेय आणि उपमानात कोणताही भेद नाही, हे सांगून त्या कोणत्या अलंकाराची ओळख करून देत आहेत?`, options: ["उपमा", "रूपक", "उत्प्रेक्षा", "श्लेष"], correct: [1], explanation: `'काव्य हेच अमृत' किंवा 'अमृत हेच काव्य'. जेव्हा उपमेय आणि उपमान यात भेद नसून ते एकरूपच आहेत असे दर्शवले जाते, तेव्हा 'रूपक' अलंकार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "मराठी", q: `३८. गणिताचा आणि भाषेचा सहसंबंध जोडताना शिक्षक "माझ्याकडे तुझ्यापेक्षा 'दुप्पट' रक्कम आहे" हे वाक्य देतात. यातील 'दुप्पट' हा शब्द भाषिकदृष्ट्या काय दर्शवतो?`, options: ["क्रमवाचक संख्याविशेषण", "गणनावाचक संख्याविशेषण", "आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण", "अनिश्चित संख्याविशेषण"], correct: [2], explanation: `जे विशेषण संख्येची किती वेळा आवृत्ती झाली आहे हे दर्शवते (उदा. दुप्पट, तिप्पट, दसपट), त्याला आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "मराठी", q: `३९. शब्दसंपत्ती (Vocabulary) वाढवण्यासाठी शिक्षक 'अंबु' (पाणी) आणि 'ज' (जन्मणारे) या शब्दांची फोड करून 'अंबुज' शब्दाचा अर्थ विचारतात. संदर्भावरून मुले याचा कोणता अचूक अर्थ सांगतील?`, options: ["ढग", "समुद्र", "कमळ", "आकाश"], correct: [2], explanation: `'अंबु' म्हणजे पाणी आणि 'ज' म्हणजे जन्मणारे. पाण्यात जन्मणारे म्हणजेच 'कमळ'. (ढगाला 'अंबुद' म्हणतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "मराठी", q: `४०. संवादात वाक्प्रचारांचा वापर शिकवताना, एक विद्यार्थी खूप दिवसांनी शाळेत आलेल्या मित्राला "तू तर उंबराचे फूल झालास!" असे म्हणतो. यातून विद्यार्थ्याला कोणता अर्थ व्यक्त करायचा आहे?`, options: ["अत्यंत दुर्मिळ वस्तू किंवा व्यक्ती", "खूप सुंदर दिसणारी गोष्ट", "निरुपयोगी वस्तू", "सहज उपलब्ध होणारी गोष्ट"], correct: [0], explanation: `उंबराचे फूल सहसा कुणाला दिसत नाही, त्यामुळे जी व्यक्ती किंवा वस्तू क्वचितच पाहायला मिळते, तिला 'उंबराचे फूल' म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४१. शिक्षिका मुलांना उतारा वाचून सामाजिक बदलांवर चर्चा करायला सांगतात. उताऱ्यानुसार, बालपणाचे नैसर्गिक रंग हरवण्यामागे कोणती प्रमुख सामाजिक परिस्थिती जबाबदार आहे?`, options: ["टीव्ही आणि महागडी खेळणी", "शहरीकरण आणि विभक्त कुटुंबपद्धती", "पालकांचे कामावर जाणे", "अंगणातील खेळांचा कंटाळा"], correct: [1], explanation: `उताऱ्याच्या पहिल्याच ओळीत स्पष्ट केले आहे की वाढते शहरीकरण आणि विभक्त कुटुंबे यांमुळे बालपणाचे नैसर्गिक रंग हरवत आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४२. उताऱ्याचे विश्लेषण करताना, 'सिमेंटचे जंगल' या रूपकात्मक (Metaphorical) शब्दातून लेखकाला विद्यार्थ्यांपर्यंत कोणता विचार पोहोचवायचा आहे?`, options: ["सिमेंटपासून बनवलेली झाडे", "केवळ उंच इमारती असलेले आणि नैसर्गिक मोकळ्या जागेचा अभाव असलेले शहर", "जंगलात बांधलेली घरे", "सिमेंटचे कारखाने"], correct: [1], explanation: `सिमेंटचे जंगल हे एक रूपक आहे, जे शहरांमधील वाढत्या कॉंक्रिटीकरणाला आणि कमी होत जाणाऱ्या नैसर्गिक मोकळ्या मैदाने/जागांना दर्शवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४३. आधुनिक शिक्षण पद्धतीतील (NEP 2020) तणावमुक्त शिक्षणाच्या उद्दिष्टांशी हा उतारा कसा जोडला जातो? मुलांचा नैसर्गिक विकास खुंटण्यामागील मुख्य कारण उताऱ्यात काय सांगितले आहे?`, options: ["महागडी खेळणी न मिळाल्यामुळे", "मोबाईल खराब झाल्यामुळे", "स्पर्धेच्या युगातील पालकांच्या वाढत्या अपेक्षांच्या ओझ्यामुळे", "सवंगड्यांची रेलचेल असल्यामुळे"], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात नमूद केले आहे की स्पर्धेच्या युगात पालकांच्या अपेक्षा इतक्या वाढल्या आहेत की त्या ओझ्याखाली मुलांचा स्वाभाविक व नैसर्गिक विकास थांबला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४४. समावेशक आणि आनंदी शिक्षणाच्या (Joyful learning) दृष्टिकोनातून, भौतिक सुखांपेक्षा आजच्या पिढीतील मुलांना सर्वाधिक गरज कशाची असल्याचे उताऱ्यात सुचवले आहे?`, options: ["अद्ययावत मोबाईल आणि गॅजेट्सची", "मोकळा श्वास आणि पालकांच्या सहवासाची", "खूप सारे पैसे आणि भौतिक सुखाची", "स्पर्धेत प्रथम येण्याची"], correct: [1], explanation: `उताऱ्याच्या शेवटी स्पष्ट केले आहे की भौतिक सुखांपेक्षा किंवा महागड्या गॅजेट्सपेक्षा मुलांना पालकांचा वेळ आणि मोकळेपणाने जगण्याची गरज आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४५. उताऱ्यातील संदर्भावरून (Contextual guessing) नवीन शब्दांचे अर्थ शोधण्याच्या कृतीत, 'सवंगड्यांची रेलचेल' यातील 'रेलचेल' या शब्दाचा योग्य अर्थ मुले काय काढतील?`, options: ["रेल्वेची गर्दी", "विपुलता किंवा भरपूर प्रमाण", "कमतरता", "शांतता"], correct: [1], explanation: `'सवंगड्यांची रेलचेल' म्हणजे मित्रांची खूप मोठी संख्या किंवा भरपूर प्रमाण असणे (Abundance).`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४६. मूल्यशिक्षण (Value Education) देताना शिक्षिका कवितेतील 'वाट' (रस्ता) हे रूपक समजावून सांगतात. हे रूपक विद्यार्थ्यांमध्ये कोणता मानवी गुण रुजवण्यासाठी वापरले आहे?`, options: ["स्वतःच्या स्वार्थासाठी जगण्याचे", "निस्वार्थ सेवेचे आणि दुसऱ्यांसाठी झिजण्याचे", "निसर्गाच्या रागाचे", "एकटेपणाच्या दुःखाचे"], correct: [1], explanation: `वाट स्वतःसाठी कुठेही जात नाही, ती रखरखत्या उन्हात आणि काट्याकुट्यांत झिजून दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत पोहोचवते, हे निस्वार्थ वृत्तीचे प्रतीक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४७. कवितेतील लाक्षणिक अर्थाचे (Figurative meaning) आकलन तपासण्यासाठी, "कुणी सांडले अश्रूंचे वारे" या ओळीतून प्रवाशांबद्दल कोणती जाणीव व्यक्त होत आहे?`, options: ["वाटसरूंना खूप घाम आला होता.", "वाटेवर खूप वादळ आले होते.", "प्रवासात वाटसरूंनी अनुभवलेली दुःखे आणि संघर्ष.", "लोक वाटेवर मुद्दाम पाणी सांडत होते."], correct: [2], explanation: `ही ओळ लाक्षणिक आहे. जीवनाच्या किंवा खऱ्या प्रवासात लोकांनी भोगलेले दुःख आणि रडणे (अश्रू) वाटेने मुकाट्याने पाहिले आहे, असा त्याचा अर्थ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४८. कवितेच्या मध्यवर्ती कल्पनेवर (Central Theme) गटचर्चा करताना, वाटेच्या जीवनाची सार्थकता (पुण्याई) नेमकी कशात दडली असल्याचे मुले निष्कर्षात सांगतील?`, options: ["स्वतःसाठी मोठी मंजिल शोधण्यात", "काट्याकुट्यांपासून स्वतःला वाचवण्यात", "माळरानावर एकाकी पडून राहण्यात", "दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत सुरक्षित पोहोचवण्यात"], correct: [3], explanation: `कवितेच्या शेवटच्या ओळीत वाटेने स्पष्ट केले आहे की "दुसऱ्यांना ध्येयापर्यंत पोहचवण्यातच माझी पुण्याई" आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "मराठी", q: `४९. लिंगबदल शिकवताना शिक्षक 'विद्वान' हा शब्द देतात. समान बुद्धिमत्ता असलेल्या स्त्रीचा गौरव करण्यासाठी विद्यार्थी कोणता अचूक स्त्रीलिंगी शब्द वापरतील?`, options: ["विदुषी", "विद्वानी", "विद्वाना", "विदुशी"], correct: [0], explanation: `'विद्वान' (हुशार पुरुष) या शब्दाचे व्याकरणदृष्ट्या योग्य स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' (हुशार स्त्री) असे होते. (यात 'ष' षटकोनाचा असतो).`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "मराठी", q: `५०. ध्वनिविज्ञानाचा (Phonetics) सराव घेताना, शिक्षिका मुलांना हाताच्या तळव्यावर हवा फेकून उच्चार करायला लावतात. या कृतीतून मुले कोणता वर्ण 'महाप्राण' (ज्यात 'ह' ची छटा नाही) नसल्याचे ओळखतील?`, options: ["ख", "छ", "प", "भ"], correct: [2], explanation: `ज्या वर्णांचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा जोराने बाहेर फेकली जाते (ज्यात 'ह' ची छटा असते) त्यांना महाप्राण म्हणतात (उदा. ख, घ, छ, झ, भ). 'प' हा अल्पप्राण आहे (त्याचा महाप्राण 'फ' आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "मराठी", q: `५१. भाषेतील शब्दशक्ती शिकवताना शिक्षक "घरावरून हत्ती गेला" हे वाक्य सांगतात. यात मूळ वाच्यार्थ न घेता सुसंगत अर्थ (घराजवळून गेला) घेण्याच्या मुलांच्या विचारप्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "यापैकी नाही"], correct: [1], explanation: `हत्ती खरोखर घराच्या छतावरून जाऊ शकत नाही (वाच्यार्थ बाधित होतो). याचा अर्थ हत्ती घराजवळून गेला असा घ्यावा लागतो. मूळ अर्थाला बाधा येऊन सुसंगत दुसरा अर्थ घेण्याच्या शक्तीला 'लक्षणा' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "मराठी", q: `५२. मुलांना आरोग्याचे महत्त्व सांगताना शिक्षिका म्हणतात: "मुलांनी रोज व्यायाम करावा." यातील क्रियापदाच्या रूपावरून विद्यार्थ्यांमध्ये कोणत्या भावनेची/कर्तव्याची जाणीव निर्माण केली जात आहे?`, options: ["आज्ञाार्थी", "विध्यर्थी", "संकेतार्थी", "स्वार्थी"], correct: [1], explanation: `ज्या वाक्यातील क्रियापदावरून (करावा - 'वा, वी, वे' प्रत्यय) कर्तव्य, शक्यता, योग्यता किंवा इच्छा व्यक्त होते, ते विध्यर्थी वाक्य असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "मराठी", q: `५३. संधीचे नियम रटण्याऐवजी, शिक्षक फळ्यावर विसर्गाचे रूपांतर 'ओ' मध्ये कसे होते हे 'तपोबल' या उदाहरणातून दाखवतात. विद्यार्थी याचा अचूक विग्रह कसा करतील?`, options: ["तपस् + बल", "तपो + बल", "तपः + बल", "तप + ओबल"], correct: [2], explanation: `हा विसर्ग उकार संधीचा नियम आहे. विसर्गाच्या मागे 'अ' स्वर असून पुढे मृदू व्यंजन (ब) आल्यास विसर्गाचा 'उ' होतो आणि तो मागील 'अ' मध्ये मिसळून 'ओ' (तपो) होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "मराठी", q: `५४. एका विद्यार्थ्याने आपला अनुभव सांगताना म्हटले, "मी सुट्टीत रोज पहाटे उठून अभ्यास करत असे." या वाक्यातून भूतकाळातील कोणती विशिष्ट परिस्थिती (Tense aspect) व्यक्त होत आहे?`, options: ["साधा भूतकाळ", "अपूर्ण भूतकाळ", "पूर्ण भूतकाळ", "रीती भूतकाळ"], correct: [3], explanation: `भूतकाळात एखादी क्रिया सातत्याने किंवा प्रथेनुसार घडत होती (सवय होती), हे 'करत असे' या क्रियापदावरून समजते. म्हणून हा रीती (चालू-पूर्ण) भूतकाळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "मराठी", q: `५५. रस्त्यावरील एक प्रसंग पाहून विद्यार्थ्याच्या तोंडातून उत्स्फूर्तपणे वाक्य बाहेर पडले: "अरेरे! केवढा मोठा अपघात हा." या वाक्यात भावना व्यक्त करण्यासाठी वापरलेले अव्यय कोणते?`, options: ["शब्दयोगी अव्यय", "केवलप्रयोगी अव्यय", "उभयान्वयी अव्यय", "क्रियाविशेषण अव्यय"], correct: [1], explanation: `'अरेरे!' हे मनातील दुःख किंवा आश्चर्य उत्स्फूर्तपणे व्यक्त करणारे अव्यय आहे, जो वाक्याच्या सुरुवातीला येते. यालाच केवलप्रयोगी अव्यय (Interjection) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "मराठी", q: `५६. मराठी भाषेचा उगम आणि संस्कृतचा प्रभाव शिकवताना, शिक्षिका मुलांना असा शब्द शोधायला सांगतात जो संस्कृतमधून जसाच्या तसा (कोणताही बदल न होता) मराठीत आला आहे. तो शब्द कोणता?`, options: ["सासू", "गाव", "पिता", "भाऊ"], correct: [2], explanation: `'पिता' हा मूळ संस्कृत शब्द मराठीत जसाच्या तसा वापरला जातो (तत्सम). सासू (श्वश्रू), गाव (ग्राम) आणि भाऊ (भ्राता) हे तद्भव (बदल होऊन आलेले) शब्द आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "मराठी", q: `५७. वर्गात एका मुलाला शिक्षिकेने सांगितलेली सरप्राईज टेस्टची माहिती लपवता आली नाही आणि त्याने सर्वांना सांगितली. तेव्हा शिक्षिका त्याला कोणती योग्य म्हण/वाक्प्रचार वापरून समजावतील?`, options: ["काहीही न खाणे", "गुप्त गोष्ट मनात न राहणे (बडबड करणे)", "तोंड कोरडे पडणे", "तीळ खाण्यास नकार देणे"], correct: [1], explanation: `एखाद्या व्यक्तीला एखादी गुपित गोष्ट सांगितल्यावर ती दुसऱ्याला सांगितल्याशिवाय त्याला चैन न पडणे, याला 'तोंडात तीळ न भिजणे' असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "मराठी", q: `५८. वाक्यरचना शिकवताना शिक्षक एका म्हणीचा वापर करतात: "ज्याला कर नाही त्याला डर नाही." यात दोन शब्दांचा सहसंबंध जोडण्यासाठी वापरलेली सर्वनामे कोणत्या प्रकारची आहेत?`, options: ["दर्शक सर्वनामे", "प्रश्नार्थक सर्वनामे", "संबंधी सर्वनामे", "आत्मवाचक सर्वनामे"], correct: [2], explanation: `मिश्र वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी (त्याला) संबंध दाखवणाऱ्या सर्वनामाला (ज्याला, जो, जी, जे) संबंधी सर्वनाम म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "मराठी", q: `५९. एकवचन आणि अनेकवचनाचे अपवाद शिकवताना, शिक्षक जंगलातील प्राण्यांची उदाहरणे देतात. विद्यार्थी 'वाघ' या शब्दाचे योग्य अनेकवचनी रूप काय सांगतील?`, options: ["वाघे", "वाघ", "वाघ्या", "वाघा"], correct: [1], explanation: `काही पुल्लिंगी नामांचे एकवचन आणि अनेकवचन सारखेच असते. (उदा. एक वाघ - अनेक वाघ, एक देव - अनेक देव).`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "मराठी", q: `६०. संवादात्मक कौशल्ये (Communication skills) विकसित करण्यासाठी मुलांना पत्रलेखन शिकवले जात आहे. पत्राच्या सुरुवातीला 'सप्रेम नमस्कार' किंवा 'तीर्थरूप' असे जे लिहिले जाते, त्याला औपचारिक भाषेत काय म्हणतात?`, options: ["स्वाक्षरी", "अभिवादन", "समारोप", "विषय"], correct: [1], explanation: `पत्राच्या सुरुवातीला आपण 'सप्रेम नमस्कार' किंवा 'तीर्थरूप' असे जे लिहितो (मायना), त्याला औपचारिक भाषेत 'अभिवादन' (Salutation) असे म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" } ]; const p2Hindi = [ { id: 1, subject: "हिंदी", q: `1. 'नद्यैश्वर्य' शब्द का सही संधि-विच्छेद क्या होगा?`, options: ["नद्य + ऐश्वर्य", "नदी + ऐश्वर्य", "नदी + ईश्वर्य", "नद + ऐश्वर्य"], correct: [1], explanation: `यह 'यण् स्वर संधि' का एक बेहतरीन उदाहरण है। जब 'ई' के बाद कोई भिन्न स्वर (यहाँ 'ऐ') आता है, तो 'ई' का 'य्' हो जाता है। (नद् + य् + ऐश्वर्य = नद्यैश्वर्य)।`, difficulty: "medium" }, { id: 2, subject: "हिंदी", q: `2. "अध्यापक द्वारा कक्षा में छात्रों को डाँटा गया।" यह वाक्य किस वाच्य का उदाहरण है?`, options: ["कर्तृवाच्य", "कर्मवाच्य", "भाववाच्य", "इनमें से कोई नहीं"], correct: [1], explanation: `जब वाक्य में क्रिया का मुख्य विषय 'कर्म' (छात्रों को) होता है और कर्ता के साथ 'द्वारा' या 'के द्वारा' लगा हो, तो वह कर्मवाच्य (Passive Voice) होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 3, subject: "हिंदी", q: `3. 'दहीबड़ा' इस सामासिक शब्द में कौन-सा समास निहित है?`, options: ["कर्मधारय समास", "अव्ययीभाव समास", "लुप्तपद तत्पुरुष समास", "बहुव्रीहि समास"], correct: [2], explanation: `'दहीबड़ा' का सही विग्रह होता है - "दही में डूबा हुआ बड़ा"। यहाँ बीच के पदों (में डूबा हुआ) का लोप हो गया है, इसलिए इसे 'मध्यमपदलोपी' या 'लुप्तपद तत्पुरुष' समास कहते हैं। यह application-based प्रश्न है।`, difficulty: "medium" }, { id: 4, subject: "हिंदी", q: `4. भाषा-शिक्षण के संदर्भ में 'निदानात्मक परीक्षण' (Diagnostic Testing) का मुख्य उद्देश्य क्या होता है?`, options: ["छात्रों को अंक या ग्रेड प्रदान करना।", "छात्रों की भाषाई त्रुटियों और कठिनाइयों के कारणों का पता लगाना।", "छात्रों की आपस में तुलना करना।", "पाठ्यक्रम को जल्दी समाप्त करना।"], correct: [1], explanation: `जैसे डॉक्टर बीमारी का 'निदान' (Diagnosis) करता है, वैसे ही शिक्षक निदानात्मक परीक्षण के जरिए यह खोजता है कि छात्र को भाषा सीखने में कहाँ और क्यों दिक्कत आ रही है। इसके बाद ही उपचारात्मक शिक्षण (Remedial teaching) दिया जाता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 5, subject: "हिंदी", q: `5. निम्न में से किस शब्द में 'इक' प्रत्यय का अशुद्ध प्रयोग हुआ है?`, options: ["ऐतिहासिक", "भौगोलिक", "पारलौकिक", "स्वभावीक"], correct: [3], explanation: `'स्वभाव' में 'इक' प्रत्यय लगने पर 'स्वाभाविक' (छोटी 'वि') शब्द बनता है। 'स्वभावीक' वर्तनी की दृष्टि से पूर्णतः अशुद्ध है।`, difficulty: "medium" }, { id: 6, subject: "हिंदी", q: `6. "जहाँ उपमेय में उपमान का अभेद आरोप किया जाए" वहाँ कौन-सा अलंकार होता है? जैसे- 'मैया मैं तो चंद्र-खिलौना लैहों।'`, options: ["रूपक अलंकार", "उत्प्रेक्षा अलंकार", "उपमा अलंकार", "श्लेष अलंकार"], correct: [0], explanation: `जब दो वस्तुओं में इतनी समानता हो कि दोनों को एक ही मान लिया जाए (चंद्रमा ही खिलौना है), तब रूपक अलंकार होता है। इसमें 'सा, सी' जैसे वाचक शब्द नहीं होते।`, difficulty: "medium" }, { id: 7, subject: "हिंदी", q: `7. "यदि समय पर वर्षा होती, तो फसल न सूखती।" यह वाक्य काल के किस भेद को दर्शाता है?`, options: ["आसन्न भूतकाल", "अपूर्ण भूतकाल", "हेतुहेतुमद् भूतकाल", "संदिग्ध भूतकाल"], correct: [2], explanation: `जहाँ भूतकाल की एक क्रिया का होना या न होना दूसरी क्रिया पर निर्भर करता है (शर्त होती है), वहाँ हेतुहेतुमद् भूतकाल होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 8, subject: "हिंदी", q: `8. निम्नलिखित में से कौन-सा शब्द 'तत्सम' (संस्कृत से ज्यों का त्यों लिया गया) नहीं है?`, options: ["मयूर", "अश्रु", "घृत", "हल्दी"], correct: [3], explanation: `'हल्दी' एक तद्भव शब्द है। इसका तत्सम रूप 'हरिद्रा' होता है। अन्य तीनों शब्द तत्सम हैं (मयूर-मोर, अश्रु-आंसू, घृत-घी)।`, difficulty: "medium" }, { id: 9, subject: "हिंदी", q: `9. "जब तक तुम चुप नहीं बैठोगे, तब तक मैं कहानी नहीं सुनाऊँगा।" रचना की दृष्टि से यह वाक्य कैसा है?`, options: ["सरल वाक्य", "संयुक्त वाक्य", "मिश्र वाक्य", "विधानवाचक वाक्य"], correct: [2], explanation: `जिस वाक्य में एक प्रधान उपवाक्य हो और दूसरा उस पर आश्रित (dependent) हो, उसे मिश्र वाक्य कहते हैं। यहाँ 'जब तक... तब तक' योजक शब्दों का प्रयोग हुआ है।`, difficulty: "medium" }, { id: 10, subject: "हिंदी", q: `10. 'जंगम' शब्द का सही विलोम (Opposite) शब्द क्या होगा?`, options: ["चंचल", "स्थावर", "जड़", "चेतन"], correct: [1], explanation: `'जंगम' का अर्थ है जो चल-फिर सकता हो (Movable), जबकि 'स्थावर' का अर्थ है जो एक जगह स्थिर रहे (Immovable/Stationary)।`, difficulty: "medium" }, { id: 11, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `11. गद्यांश के अनुसार वर्तमान समय में मनुष्य की सबसे बड़ी वैचारिक भूल क्या है?`, options: ["गगनचुंबी इमारतें बनाना।", "बाजार से ज्यादा सामान खरीदना।", "अपनी इच्छाओं को ही वास्तविक आवश्यकता मान लेना।", "स्पर्धा में भाग लेना।"], correct: [2], explanation: `गद्यांश में स्पष्ट किया गया है कि "हम अपनी इच्छाओं को आवश्यकता मानने की गंभीर भूल कर रहे हैं।" (इच्छा म्हणजे Needs नसून Wants आहेत हे विसरणे).`, difficulty: "medium" }, { id: 12, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `12. लेखक ने 'कड़वे फल' किसे कहा है?`, options: ["बाजार की चकाचौंध को।", "भौतिक संपदा को।", "प्रतिस्पर्धा और सफलता को।", "मानसिक तनाव, अवसाद और एकाकीपन को।"], correct: [3], explanation: `असंतुलित और आत्मकेंद्रित जीवनशैली के कारण जो एकाकीपन (Loneliness) और डिप्रेशन आ रहा है, उसे ही गद्यांश में 'कड़वे फल' कहा गया है।`, difficulty: "medium" }, { id: 13, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `13. गद्यांश में प्रयुक्त 'आत्मकेंद्रित' शब्द का सटीक अर्थ क्या है?`, options: ["जो अपनी आत्मा की आवाज़ सुनता हो।", "जो केवल अपने ही स्वार्थ और हित के बारे में सोचता हो।", "जो समाज का केंद्र हो।", "जो आध्यात्मिक हो।"], correct: [1], explanation: `'आत्मकेंद्रित' (Self-centered) वह व्यक्ति होता है जिसकी दुनिया केवल अपने सुख और स्वार्थ तक सीमित हो जाती है।`, difficulty: "medium" }, { id: 14, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `14. लेखक के अनुसार 'सच्चे विकास' की अनिवार्य शर्त क्या है?`, options: ["केवल भौतिक सुख-सुविधाएँ जुटाना।", "स्पर्धा को पूरी तरह से समाप्त कर देना।", "स्पर्धा के साथ-साथ सहकारिता और जड़ों से जुड़ाव होना।", "बाजार से पूरी तरह दूरी बना लेना।"], correct: [2], explanation: `अंतिम पंक्ति में स्पष्ट किया गया है कि विकास वही है जहाँ व्यक्ति जड़ों से जुड़ा रहे और सहकारिता (मिळून काम करणे) मौजूद हो।`, difficulty: "medium" }, { id: 15, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `15. 'उपभोक्तावादी' शब्द में मूल शब्द और प्रत्यय क्या हैं?`, options: ["उपभोक्ता + वादी", "उप + भोक्तावाद + ई", "उपभोक्तावाद + ई", "उपभोक्ता + वाद + ई"], correct: [3], explanation: `मूल शब्द 'उपभोक्ता' है, जिसमें 'वाद' जुड़कर उपभोक्तावाद बना और अंत में 'ई' प्रत्यय लगकर 'उपभोक्तावादी' शब्द का निर्माण हुआ है। यह एक analytical व्याकरण प्रश्न है।`, difficulty: "medium" }, { id: 16, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `16. कविता में 'दीप' किसका प्रतीक है?`, options: ["समुद्र के किनारे जलने वाली आग का।", "संघर्षरत मनुष्य की अदम्य इच्छाशक्ति और सकारात्मकता का।", "मिट्टी के दीये का।", "रात के अँधेरे का।"], correct: [1], explanation: `'दीप' यहाँ रूपक है, जो तूफानों (संकटों) में भी न बुझने वाली मनुष्य की जिद्द और आशा (Hope) को दर्शाता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 17, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `17. "हौसलों के तरकश में, उम्मीदों के तीर अभी बाकी हैं" - इस पंक्ति का भावार्थ क्या है?`, options: ["युद्ध के लिए अभी हथियार बचे हुए हैं।", "विपरीत परिस्थितियों में भी हार न मानने का आत्मविश्वास मौजूद है।", "रास्ता बहुत लंबा और अनजान है।", "तीरंदाजी का खेल अभी खत्म नहीं हुआ है।"], correct: [1], explanation: `तरकश (ज्यात बाण ठेवतात) यहाँ 'हौसले' का है और तीर 'उम्मीदों' के हैं। इसका अर्थ है कि कितनी भी कठिनाई आए, लड़ने की मानसिकता जीवित है।`, difficulty: "medium" }, { id: 18, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `18. कवि ने 'कायरों की मीत' (कायरों की मित्रता/आदत) किसे कहा है?`, options: ["मंजिल का इंतजार करने को।", "तूफानों से टकराने को।", "बिना संघर्ष किए परिस्थितियों के सामने हार मान लेने को।", "गिरकर दोबारा उठने को।"], correct: [2], explanation: `कविता की पंक्तियों में स्पष्ट है- "हार मानकर बैठ जाना, कायरों की ही मीत है।" (भित्रे लोकच प्रयत्न सोडून देतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 19, subject: "हिंदी", q: `19. वर्तनी (Spelling) की दृष्टि से सबसे शुद्ध शब्द कौन-सा है?`, options: ["श्रृंगार", "शृंगार", "श्रंगार", "श्रींगार"], correct: [1], explanation: `यह हिंदी व्याकरण का एक बहुत ही tricky प्रश्न है। 'श' में 'ऋ' की मात्रा लगती है, इसलिए 'शृंगार' शुद्ध है। (श्रृंगार में 'र' और 'ऋ' दोनों लग जाते हैं, जो गलत है)।`, difficulty: "medium" }, { id: 20, subject: "हिंदी", q: `20. 'आसमान से गिरा खजूर में अटका' - इस लोकोक्ति का सही अर्थ क्या है?`, options: ["बहुत ऊँचाई से नीचे गिरना।", "खजूर के पेड़ पर फँस जाना।", "एक विपत्ति से छूटकर दूसरी नई विपत्ति में फँस जाना।", "असंभव कार्य करने का प्रयास करना।"], correct: [2], explanation: `जेव्हा एखादा माणूस एका संकटातून वाचतो पण लगेच दुसऱ्या संकटात अडकतो, तेव्हा ही म्हण (लोकोक्ति) वापरतात।`, difficulty: "medium" }, { id: 21, subject: "हिंदी", q: `21. "मोहन तो निरा गधा है।" इस वाक्य में कौन-सी 'शब्द-शक्ति' है?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "इनमें से कोई नहीं"], correct: [1], explanation: `मोहन सचमुच का जानवर (गधा) नहीं हो सकता (मुख्यार्थ बाधित)। यहाँ 'गधे' के मूर्खता वाले गुणों को मोहन पर 'लक्षित' किया गया है, अतः यहाँ लक्षणा शब्द-शक्ति है।`, difficulty: "medium" }, { id: 22, subject: "हिंदी", q: `22. 'कवि' शब्द का सही स्त्रीलिंग रूप क्या होगा?`, options: ["कवियत्री", "कवयित्री", "कवयत्री", "कवीयत्री"], correct: [1], explanation: `यह उच्चारण और लेखन में सबसे अधिक गलत किया जाने वाला शब्द है। सही व्याकरणिक रूप 'कवयित्री' (क-व-यि-त्री) होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 23, subject: "हिंदी", q: `23. भाषा कौशल के अंतर्गत 'अभिव्यक्तात्मक कौशल' (Expressive Skills) में कौन-से कौशल शामिल हैं?`, options: ["सुनना और पढ़ना", "पढ़ना और लिखना", "बोलना और लिखना", "सुनना और बोलना"], correct: [2], explanation: `भाषा के 4 कौशल होते हैं (LSRW)। सुनना और पढ़ना 'ग्रहणात्मक' (Receptive) हैं क्योंकि इनसे हम ज्ञान ग्रहण करते हैं। जबकि 'बोलना और लिखना' 'अभिव्यक्तात्मक' (Expressive/Productive) हैं क्योंकि इनके माध्यम से हम अपने विचार व्यक्त करते हैं।`, difficulty: "medium" }, { id: 24, subject: "हिंदी", q: `24. 'जिसकी गर्दन सुंदर हो' - इस वाक्यांश के लिए एक शब्द (One word substitution) क्या होगा?`, options: ["सुदर्शन", "सुग्रीव", "गर्दनिया", "सुगद"], correct: [1], explanation: `सु (सुंदर) + ग्रीवा (गर्दन) = सुग्रीव।`, difficulty: "medium" }, { id: 25, subject: "हिंदी", q: `25. "पेड़ से पत्ते गिरते हैं।" वाक्य में किस कारक की विभक्ति का प्रयोग हुआ है?`, options: ["करण कारक", "अपादान कारक", "संबंध कारक", "अधिकरण कारक"], correct: [1], explanation: `'से' चिह्न करण और अपादान दोनों का होता है। लेकिन जब कोई वस्तु किसी दूसरी वस्तु से 'अलग' (Separate) होती है (जैसे पेड़ से पत्ते का अलग होना), वहाँ 'अपादान कारक' होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 26, subject: "हिंदी", q: `26. किसी के द्वारा कही गई बात को ज्यों-का-त्यों (As it is) लिखने के लिए किस विराम-चिह्न का प्रयोग किया जाता है?`, options: ["कोष्ठक (Bracket)", "उद्धरण चिह्न (Inverted Commas)", "योजक चिह्न (Hyphen)", "विस्मयादिबोधक (Exclamation)"], correct: [1], explanation: `किसी के कथन (Quote) को बिना बदलाव के प्रस्तुत करने के लिए दोहरे उद्धरण चिह्न (" ") का प्रयोग होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 27, subject: "हिंदी", q: `27. 'गजानन' शब्द योगरूढ़ शब्द है, क्योंकि:`, options: ["यह दो शब्दों के मेल से बना है।", "यह एक सामान्य अर्थ देता है।", "यह अपने सामान्य अर्थ को छोड़कर किसी विशेष अर्थ (गणेश जी) का बोध कराता है।", "यह बिना किसी मेल के बना है।"], correct: [2], explanation: `वे शब्द जो यौगिक तो होते हैं (गज + आनन), परन्तु जिनका अर्थ रूढ़ (Fix) हो जाता है (जैसे केवल भगवान गणेश के लिए), उन्हें योगरूढ़ शब्द कहते हैं। (यह बहुव्रीहि समास का आधार है)।`, difficulty: "medium" }, { id: 28, subject: "हिंदी", q: `28. भाषा की कक्षा में 'बहुभाषिकता' (Multilingualism) को एक शिक्षक के रूप में किस प्रकार देखना चाहिए?`, options: ["शिक्षण में एक बहुत बड़ी बाधा के रूप में।", "एक समस्या जिसे तुरंत दूर किया जाना चाहिए।", "छात्रों को भ्रमित करने वाले कारक के रूप में।", "एक संसाधन (Resource) और अमूल्य संपदा के रूप में।"], correct: [3], explanation: `NCF (राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा) के अनुसार कक्षा में बच्चों की मातृभाषा और बहुभाषिकता एक संसाधन है, जो वैचारिक विविधता और संज्ञानात्मक विकास (Cognitive development) में मदद करती है।`, difficulty: "medium" }, { id: 29, subject: "हिंदी", q: `29. 'अरण्य' शब्द का पर्यायवाची (Synonym) निम्नलिखित में से कौन-सा नहीं है?`, options: ["विपिन", "कानन", "कांतार", "सुरभोग"], correct: [3], explanation: `अरण्य का अर्थ 'जंगल' होता है। विपिन, कानन, और कांतार जंगल के पर्यायवाची हैं। 'सुरभोग' अमृत का पर्यायवाची है।`, difficulty: "medium" }, { id: 30, subject: "हिंदी", q: `30. "वाह! कितना सुंदर दृश्य है।" इस वाक्य में 'वाह' किस प्रकार का अव्यय है?`, options: ["संबंधबोधक अव्यय", "समुच्चयबोधक अव्यय", "विस्मयादिबोधक अव्यय", "क्रियाविशेषण अव्यय"], correct: [2], explanation: `जो अव्यय शब्द आश्चर्य, हर्ष, शोक, घृणा आदि भावों को अचानक व्यक्त करते हैं, वे विस्मयादिबोधक (Interjection) कहलाते हैं।`, difficulty: "medium" } ]; const p2English = [ { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `31. What is the central theme of the passage?`, options: ["The complete replacement of human teachers by robots.", "The benefits and challenges of integrating AI in education.", "The ways to improve internet connectivity in rural schools.", "The history of traditional rote learning methods."], correct: [1], explanation: `संपूर्ण उतारा हा शिक्षणात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर, त्याचे फायदे (adaptive learning) आणि त्यातील आव्हाने (critical thinking कमी होणे, digital divide) यावर आधारित आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `32. According to the passage, how is the role of a teacher changing due to AI?`, options: ["Teachers are becoming software developers.", "Teachers are being completely replaced by machines.", "Teachers are shifting from simply giving information to becoming guides and mentors.", "Teachers are focusing more on traditional rote learning."], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात स्पष्टपणे दिले आहे: "the teacher's role is evolving from a mere dispenser of knowledge to a mentor and facilitator." (केवळ ज्ञान देण्याऐवजी मार्गदर्शक बनत आहेत).`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `33. The word 'eclipsed' in the last sentence most nearly means:`, options: ["Illuminated", "Supported", "Overshadowed or hidden", "Modernized"], correct: [2], explanation: `'Eclipse' म्हणजे ग्रहण लागणे किंवा झाकून जाणे. शिक्षणातील मानवी घटक AI मुळे 'झाकोळला' (overshadowed) जाऊ नये, असा लेखकाचा उद्देश आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `34. Which of the following is NOT mentioned as a concern regarding AI in education?`, options: ["Hindrance to emotional intelligence.", "Issues related to data privacy.", "The high cost of purchasing textbooks.", "The widening of the digital divide."], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात 'textbooks' च्या किमतीचा कोणताही उल्लेख नाही. इतर तीनही समस्या (Data privacy, emotional intelligence, digital divide) उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केल्या आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `35. What does the term 'digital divide' imply in the context of the passage?`, options: ["The gap between students who have access to technology and those who do not.", "The division of a classroom into online and offline batches.", "The difference in marks between maths and computer science.", "The physical distance between a student and a computer screen."], correct: [0], explanation: `'Digital divide' म्हणजे तंत्रज्ञानाची उपलब्धता असणारे (श्रीमंत/शहरी) आणि तंत्रज्ञानापासून वंचित असणारे (गरीब/ग्रामीण) विद्यार्थी यांच्यातील दरी.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `36. Which Figure of Speech is predominantly used in the first line: "The wall clock stares with a blank, white face"?`, options: ["Simile", "Personification", "Hyperbole", "Oxymoron"], correct: [1], explanation: `भिंतीवरील घड्याळ 'पाहत आहे' (stares) आणि त्याला 'चेहरा' (face) आहे, असे वर्णन केले आहे. निर्जीव वस्तूला मानवी गुणधर्म दिल्याने येथे 'Personification' (चेतनगुणोक्ती) अलंकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `37. The phrase "Like falling grains of desert sands" emphasizes:`, options: ["The dry and hot climate of the desert.", "The permanent nature of time.", "The quick and uncontrollable passing of time.", "The importance of playing with sand."], correct: [2], explanation: `वाळूच्या घड्याळातील (Hourglass) वाळू जशी वेगाने आणि न थांबता खाली पडते, तसाच आपला मौल्यवान वेळ हातातून निसटत आहे, हे दर्शवण्यासाठी ही उपमा (Simile) वापरली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `38. What is the central message given by the poet in the last two lines?`, options: ["One should sleep early at night.", "One should become a painter to earn money.", "One must utilize time effectively and do good deeds before life ends.", "One should buy a canvas and a clock."], correct: [2], explanation: `'Before the night' म्हणजे मृत्यू किंवा वेळ संपण्यापूर्वी आणि 'Paint your canvas' म्हणजे स्वतःच्या आयुष्यात काहीतरी चांगले आणि अर्थपूर्ण काम करा, असा संदेश कवी देत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. Identify the part of the sentence which has a grammatical error.<br><br>A: The jury / B: was divided / C: in their opinions / D: regarding the verdict.`, options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [1], explanation: `'Jury' (पंचांचा समूह) हे Collective Noun आहे. जेव्हा समूह एकमताने निर्णय घेतो तेव्हा एकवचनी क्रियापद (was) येते. पण जेव्हा समूहातील लोकांमध्ये 'मतभेद' (divided in their opinions) होतात, तेव्हा ते अनेकवचनी मानले जाते आणि तिथे 'were' वापरावे लागते. अचूक वाक्य: "The jury were divided..."`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. Choose the correct passive voice construction for the given sentence.<br><br>People believe that the earth is spherical.`, options: ["The earth was believed to be spherical.", "It is believed that the earth is spherical.", "That the earth is spherical is being believed by people.", "The earth has been believed to be spherical."], correct: [1], explanation: `जेव्हा वाक्याची सुरुवात 'People believe', 'They say', 'We know' अशी असते, तेव्हा त्याचे Passive Voice शक्यतो 'It is believed...', 'It is said...' अशा रचनेने केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. Choose the alternative showing the correct indirect narration of the given sentence.<br><br>The captain said to the soldiers, "March forward and attack the enemy!"`, options: ["The captain requested the soldiers to march forward and attack the enemy.", "The captain told the soldiers that they must march forward and attack the enemy.", "The captain commanded the soldiers to march forward and attack the enemy.", "The captain asked the soldiers if they would march forward."], correct: [2], explanation: `हे Imperative (आज्ञार्थी) वाक्य आहे. कॅप्टन सैनिकांना 'आदेश' (Command) देतो. त्यामुळे Reporting verb 'commanded' येते आणि अवतरण चिन्हे काढून 'to' + V1 (to march) अशी रचना केली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. Name the underlined 'clause' in the given sentence.<br><br>The book <u>that you lent me last week</u> is highly informative.`, options: ["Noun clause", "Adverb clause of time", "Adverb clause of reason", "Adjective clause"], correct: [3], explanation: `अधोरेखित Clause हा 'The book' या नामाबद्दल (Noun) अधिक माहिती सांगत आहे (कोणते पुस्तक? - जे तू मला दिले होते). नामाबद्दल माहिती सांगणारा clause नेहमी Adjective Clause (विशेषण उपवाक्य) असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. Fill in the blank with the appropriate conditional verb form.<br><br>If I ________ the Prime Minister, I would eradicate poverty.`, options: ["am", "was", "were", "have been"], correct: [2], explanation: `हे 'Second Conditional' (Improbable/Imaginary condition) वाक्य आहे. इंग्रजीत कोणतीही काल्पनिक गोष्ट (जी शक्य नाही) व्यक्त करताना 'If' च्या वाक्यात सर्व कर्त्यांसोबत (I, he, she, it) 'were' हेच क्रियापद वापरले जाते (उदा. If I were a bird...).`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. Choose the appropriate prepositions to fill in the blanks.<br><br>He was acquitted ________ the charges of theft, but convicted ________ fraud.`, options: ["from, of", "of, for", "with, on", "of, of"], correct: [1], explanation: `इंग्रजी व्याकरणात 'Acquitted' (निर्दोष मुक्त होणे) या शब्दानंतर नेहमी 'of' हे fixed preposition येते. आणि 'Convicted' (दोषी सिद्ध होणे) नंतर शिक्षेसाठी 'for' किंवा गुन्ह्यासाठी 'of' येते. इथे 'Convicted for fraud' हे अचूक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. Choose the correct 'Question Tag' for the given sentence.<br><br>Let's go for a walk by the river, ________?`, options: ["don't we", "shall we", "will you", "aren't we"], correct: [1], explanation: `इंग्रजी व्याकरणाच्या नियमानुसार, जेव्हा वाक्याची सुरुवात 'Let's' (Let us) ने होते, तेव्हा त्याचा Question Tag नेहमी 'shall we?' असाच होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. State what 'Part of Speech' the underlined word is.<br><br>Please <u>water</u> the plants regularly.`, options: ["Noun", "Adverb", "Verb", "Adjective"], correct: [2], explanation: `'Water' हा शब्द सामान्यतः नाम (पानी) म्हणून वापरला जातो. परंतु या वाक्यात तो आज्ञार्थी क्रियापद (पाणी घालणे) म्हणून वाक्याच्या सुरुवातीला वापरला आहे. म्हणून इथे तो 'Verb' (क्रियापद) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. Select the correct sentences from the following.<br><br>A. He gave me many advices.<br>B. He gave me a piece of advice.`, options: ["Only A is correct", "Only B is correct", "Both A and B are correct", "Both A and B are incorrect"], correct: [1], explanation: `'Advice' (सल्ला) हे Uncountable Noun (न मोजता येणारे नाम) आहे. त्यामुळे त्याचे 'advices' असे अनेकवचन कधीच होत नाही. एक सल्ला सांगण्यासाठी 'a piece of advice' हीच योग्य रचना आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. Choose the word opposite in meaning (Antonym) to the given word: 'EPHEMERAL'`, options: ["Temporary", "Short-lived", "Permanent", "Beautiful"], correct: [2], explanation: `'Ephemeral' म्हणजे अतिशय अल्पकाळ टिकणारे किंवा क्षणभंगुर (Short-lived). त्यामुळे त्याचा विरुद्धार्थी शब्द 'Permanent' (कायमस्वरूपी) असा होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. Which of the following pairs is NOT correctly matched as 'One word substitution'?`, options: ["A person who loves mankind - Philanthropist", "A handwriting that cannot be read - Illegible", "One who looks at the dark side of things - Optimist", "A life history written by oneself - Autobiography"], correct: [2], explanation: `जो नेहमी नकारात्मक किंवा वाईट बाजू पाहतो त्याला 'Pessimist' (निराशावादी) म्हणतात. 'Optimist' म्हणजे आशावादी (जो नेहमी चांगली बाजू पाहतो). त्यामुळे ही जोडी चुकीची आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. Choose the mis-spelt word from the given options.`, options: ["Bureaucracy", "Vaccum", "Fascinating", "Committee"], correct: [1], explanation: `'Vaccum' हे चुकीचे स्पेलिंग आहे (डबल 'c' नसते). अचूक स्पेलिंग 'Vacuum' असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. Select the logically correct sequence (Parajumble) to form a meaningful sentence.<br><br>P: the underlying causes of<br>Q: it is crucial to understand<br>R: in order to solve the problem<br>S: poverty in developing nations`, options: ["Q - P - S - R", "R - Q - P - S", "P - S - R - Q", "R - S - P - Q"], correct: [1], explanation: `अर्थपूर्ण वाक्याची रचना अशी होईल: "In order to solve the problem (R), it is crucial to understand (Q) the underlying causes of (P) poverty in developing nations (S)." (समस्या सोडवण्यासाठी, विकसनशील देशांमधील गरिबीची मूळ कारणे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. Combine the following two simple sentences into one Compound sentence.<br><br>He was very ill. He attended the important meeting.`, options: ["Because he was ill, he attended the meeting.", "Being very ill, he attended the meeting.", "He was very ill, yet he attended the important meeting.", "In spite of being ill, he attended the meeting."], correct: [2], explanation: `Compound Sentence (संयुक्त वाक्य) बनवण्यासाठी 'and, but, or, yet, so' यांसारख्या Coordinating Conjunctions ची गरज असते. पर्याय ३ मध्ये 'yet' (तरीही) चा वापर करून दोन स्वतंत्र वाक्ये जोडली आहेत. (पर्याय ४ हे Simple sentence आहे आणि पर्याय १ Complex आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. Choose the exact synonym of the word 'OBSTINATE'.`, options: ["Flexible", "Stubborn", "Obedient", "Confused"], correct: [1], explanation: `'Obstinate' म्हणजे अतिशय हट्टी किंवा दुराग्रही व्यक्ती, जी आपले मत सहजासहजी बदलत नाही. त्याचा समानार्थी शब्द 'Stubborn' हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. Identify the tense in the following sentence.<br><br>By the end of this month, I shall have completed my assignment.`, options: ["Future Continuous Tense", "Present Perfect Tense", "Future Perfect Tense", "Simple Future Tense"], correct: [2], explanation: `जेव्हा वाक्यात 'shall have / will have + V3 (completed)' येते, तेव्हा तो 'पूर्ण भविष्यकाळ' (Future Perfect Tense) असतो. एखादी क्रिया भविष्यात विशिष्ट वेळेपर्यंत पूर्ण झालेली असेल, हे सांगण्यासाठी हा काळ वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. What does the underlined idiom mean?<br><br>Instead of giving a direct answer, the politician kept <u>beating about the bush</u>.`, options: ["Gardening and planting trees.", "Speaking aggressively.", "Avoiding the main topic.", "Hunting in the forest."], correct: [2], explanation: `'To beat about the bush' हा एक प्रसिद्ध वाक्प्रचार आहे. याचा अर्थ 'मुख्य मुद्द्यावर न बोलता इकडे-तिकडे गोल-गोल बोलणे' (Avoiding the main topic) असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. Choose the correct Alternative with the appropriate Prefix/Suffix.<br><br>To make the word 'MANAGE' a Noun, which of the following suffixes should be added?`, options: ["-ment", "-able", "-ful", "-less"], correct: [0], explanation: `'Manage' (व्यवस्थापन करणे) हे क्रियापद (Verb) आहे. त्याला '-ment' हा Suffix (प्रत्यय) लावल्यास 'Management' (व्यवस्थापन) हे नाम (Noun) तयार होते. (Manageable हे विशेषण बनते).`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. Fill in the blanks with the correct articles.<br><br>He is ________ honest man and is considered ________ asset to our organization.`, options: ["a, a", "an, an", "the, a", "an, the"], correct: [1], explanation: `'Honest' या शब्दाची सुरुवात 'H' (व्यंजन) ने होत असली तरी त्याचा उच्चार 'ऑ' (स्वर/Vowel) असा होतो, त्यामुळे 'an honest' येते. तसेच 'asset' ची सुरुवातही स्वराने (अ) होते, म्हणून 'an asset' येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. [English Pedagogy] In language learning, 'Skimming' and 'Scanning' are sub-skills of which of the following?`, options: ["Listening", "Speaking", "Reading", "Writing"], correct: [2], explanation: `'Skimming' (मूळ कल्पना समजण्यासाठी भरभर वाचणे) आणि 'Scanning' (विशिष्ट माहिती शोधण्यासाठी वाचणे - उदा. डिक्शनरीत शब्द शोधणे) ही दोन्ही 'वाचन' (Reading) या भाषिक कौशल्याची उपकौशल्ये (Sub-skills) आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. [English Pedagogy] The method of teaching English in which the target language is taught directly without the translation or use of the mother tongue is known as:`, options: ["Grammar-Translation Method", "Direct Method", "Bilingual Method", "Structural Approach"], correct: [1], explanation: `'Direct Method' (थेट पद्धत) मध्ये मातृभाषेचा वापर पूर्णपणे टाळला जातो आणि विद्यार्थ्यांना थेट इंग्रजीतूनच विचार करायला आणि बोलायला शिकवले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. Choose the correct Phrasal Verb for the underlined word.<br><br>The final cricket match was <u>cancelled</u> due to heavy rain.`, options: ["called for", "called upon", "called off", "called out"], correct: [2], explanation: `एखादा ठरलेला कार्यक्रम किंवा सभा रद्द करणे (cancel) या अर्थासाठी 'call off' हा phrasal verb वापरला जातो. (भूतकाळात called off).`, difficulty: "medium" } ]; const p2Psychology = [ { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. एका पाच वर्षांच्या मुलाला असे वाटते की, रुंद पेल्यातील पाणी जेव्हा निमुळत्या आणि उंच पेल्यात ओतले जाते, तेव्हा पाण्याचे प्रमाण वाढते. जीन पियाजे यांच्या बोधात्मक विकास सिद्धांतानुसार, या मुलामध्ये खालीलपैकी कोणत्या क्षमतेचा अभाव दिसून येतो?`, options: ["वस्तु-स्थायित्व (Object Permanence)", "संवर्धन किंवा जतन (Conservation)", "अमूर्त विचार (Abstract Thinking)", "प्रतीकात्मक विचार (Symbolic Thought)"], correct: [1], explanation: `पियाजेच्या क्रियापूर्व अवस्थेत (Pre-operational stage) मुलांना 'संवर्धन' (आकार बदलला तरी आकारमान तेवढेच राहते) ही संकल्पना समजत नाही. ते फक्त वस्तूच्या एकाच पैलूवर (उदा. उंची) लक्ष केंद्रित करतात, ज्याला 'केंद्रीकरण' (Centration) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. शिक्षिका विद्यार्थ्यांना गणिताचे एक कठीण उदाहरण सोडवण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने मदत (Hints) देते आणि विद्यार्थी स्वतः ते उदाहरण पूर्ण करतो. लेव्ह व्हायगोटस्की यांच्या सिद्धांतानुसार या प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["अनुकूलन (Adaptation)", "समीपस्थ विकासाचे क्षेत्र (ZPD)", "आधारभूत संरचना / पालाण (Scaffolding)", "बोधात्मक संघर्ष (Cognitive Conflict)"], correct: [2], explanation: `विद्यार्थ्याला एखादे कौशल्य शिकताना तात्पुरती आणि आवश्यक तीच मदत पुरवणे (Hints/Cues देणे) याला व्हायगोटस्की 'Scaffolding' म्हणतात. ZPD हे ते क्षेत्र आहे जिथे हे Scaffolding दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. शाळेतील गुणवत्ता आणि मूल्यमापन सुनिश्चित करण्यासाठी 'SQAAF' (School Quality Assessment and Assurance Framework) ची अंमलबजावणी केली जात आहे. या आराखड्यानुसार शाळेच्या स्वयं-मूल्यमापनात (Self-evaluation) खालीलपैकी कोणत्या घटकाला 'कमी' महत्त्व दिले जाते?`, options: ["विद्यार्थ्यांची केवळ पाठांतरावरील गुणात्मक टक्केवारी", "अभ्यासक्रम आणि अध्यापनशास्त्र (Pedagogy)", "पायाभूत सुविधा आणि सुरक्षितता", "शालेय नेतृत्व आणि व्यवस्थापन"], correct: [0], explanation: `SQAAF मध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासावर, सुरक्षिततेवर आणि रचनात्मक अध्यापनावर भर दिला जातो. केवळ घोकंपट्टी करून मिळवलेल्या गुणांना यात दुय्यम स्थान आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. लॉरेन्स कोहलबर्ग यांच्या नैतिक विकासाच्या सिद्धांतानुसार, जर एखादा विद्यार्थी "मी गृहपाठ केला नाही तर शिक्षक मला शिक्षा करतील" या भीतीने गृहपाठ करत असेल, तर तो नैतिकतेच्या कोणत्या स्तरावर आहे?`, options: ["पूर्व-संकेतप्रणाली स्तर (Pre-conventional level)", "संकेतप्रणाली स्तर (Conventional level)", "उत्तर-संकेतप्रणाली स्तर (Post-conventional level)", "सार्वत्रिक नीतिशास्त्र स्तर (Universal ethical principles)"], correct: [0], explanation: `या पहिल्या स्तरावर (वय ४-१०) मुलांची नैतिकता ही 'शिक्षा टाळणे' आणि 'आज्ञापालन' यावर आधारित असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. एक विज्ञान शिक्षक विद्यार्थ्यांना उद्या शिकवल्या जाणाऱ्या घटकावर DIKSHA ॲपवरील किंवा YouTube वरील माहितीपट (Documentary) घरी पाहून येण्यास सांगतात आणि दुसऱ्या दिवशी वर्गात त्यावर केवळ गटचर्चा आणि समस्या-निराकरण (Problem Solving) घेतात. या आधुनिक अध्यापन पद्धतीला काय म्हणतात?`, options: ["प्रकल्प पद्धती (Project Method)", "क्रमान्वित अध्ययन (Programmed Learning)", "उलटलेला वर्ग (Flipped Classroom)", "शोधन पद्धती (Heuristic Method)"], correct: [2], explanation: `जब पारंपारिक पद्धत उलट केली जाते (घरी व्हिडिओ/डिजिटल माध्यमातून संकल्पना शिकणे आणि वर्गात गृहपाठ/चर्चा करणे) तेव्हा त्याला 'Flipped Classroom' म्हणतात. डिजिटल साधनांचा हा अत्यंत प्रभावी उपयोग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. 'बुद्धिमत्ता ही एकच नसून ती अनेक प्रकारची असते आणि प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये वेगळ्या प्रकारची बुद्धिमत्ता प्रबळ असू शकते.' हा बहुविध बुद्धिमत्तेचा (Multiple Intelligences) सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["अल्फ्रेड बिने", "हॉवर्ड गार्डनर", "रॉबर्ट स्टर्नबर्ग", "चार्ल्स स्पिअरमन"], correct: [1], explanation: `हॉवर्ड गार्डनर यांनी भाषिक, तार्किक, सांगीतिक, शारीरिक, आंतरवैयक्तिक अशा ८ प्रकारच्या बुद्धिमत्ता सांगितल्या आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. एका विद्यार्थ्याला 'b' आणि 'd' किंवा 'was' आणि 'saw' या शब्दांमध्ये नेहमी गोंधळ उडतो. त्याला वाचन करताना अक्षरे उड्या मारताना दिसतात. हा विद्यार्थी खालीलपैकी कोणत्या अध्ययन अक्षमतेचा (Learning Disability) सामना करत आहे?`, options: ["डिस्ग्राफिया (Dysgraphia)", "डिस्कॅल्क्युलिया (Dyscalculia)", "डिस्लेक्सिया (Dyslexia)", "अ‍ॅफेझिया (Aphasia)"], correct: [2], explanation: `डिस्लेक्सिया ही एक वाचन अक्षमता (Reading disorder) आहे, ज्यामध्ये मुलांना अक्षरे ओळखण्यात आणि वाचण्यात खूप अडचण येते. (डिस्ग्राफिया ही लेखन अक्षमता आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. सातवीत शिकणाऱ्या रमेशला गणितात नेहमी कमी गुण मिळतात. तो स्वतःच्या अपयशाचे कारण शोधण्याऐवजी, "गणिताचा पेपर नेहमीच खूप कठीण आणि चुकीचा काढलेला असतो" असा दावा करतो. तो कोणत्या संरक्षण यंत्रणेचा (Defense Mechanism) वापर करत आहे?`, options: ["प्रतिपूरण (Compensation)", "प्रक्षेपण (Projection)", "उदात्तीकरण (Sublimation)", "दमन (Repression)"], correct: [1], explanation: `स्वतःचे अपयश किंवा दोष दुसऱ्या व्यक्तीवर, परिस्थितीवर किंवा वस्तूंवर ढकलणे याला मानसशास्त्रात 'प्रक्षेपण' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) नुसार, विद्यार्थ्यांच्या प्रगती पुस्तकात (Report Card) खालीलपैकी कोणता बदल सुचवण्यात आला आहे?`, options: ["केवळ विषय शिक्षकांचे शेरे असावेत.", "विद्यार्थ्यांचे फक्त अंतिम परीक्षेतील गुण असावेत.", "३६० अंश बहुआयामी प्रगतीपत्रक (360-degree Multidimensional Report Card).", "विद्यार्थ्यांच्या गुणांनुसार त्यांचा वर्गातील क्रमांक (Rank) ठळकपणे द्यावा."], correct: [2], explanation: `NEP 2020 नुसार, विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन हे केवळ शिक्षक करणार नाहीत, तर विद्यार्थी स्वतः (Self-assessment), त्याचे मित्र (Peer-assessment) आणि शिक्षक असे तिन्ही बाजूंनी (३६० अंश) होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. वर्गात अध्यापन करताना, शिक्षकाने सुरुवातीला स्थानिक आणि परिचयाच्या उदाहरणांवरून सुरुवात केली आणि नंतर जागतिक आणि नवीन संकल्पना समजावून सांगितल्या. येथे शिक्षकाने कोणत्या अध्यापन सूत्राचा (Maxim of Teaching) वापर केला?`, options: ["मूर्ताकडून अमूर्ताकडे", "ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे", "विशिष्टाकडून सामान्याकडे", "पूर्णत्वाकडून अंशाकडे"], correct: [1], explanation: `जे मुलांना माहीत आहे (परिचयाचे/स्थानिक), त्यावरून सुरुवात करून त्यांना नवीन माहितीकडे (अज्ञात/जागतिक) नेणे हे ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे या सूत्राचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. एक विद्यार्थी गुंतागुंतीचे आणि मोठे शब्द अचूक वाचू शकतो, पण त्या शब्दांचा अर्थ त्याला अजिबात समजत नाही. अशा वाचनाला काय म्हटले जाते?`, options: ["अर्थपूर्ण वाचन (Comprehension reading)", "यांत्रिक वाचन (Mechanical reading)", "विहंगमावलोकन (Skimming)", "रसग्रहण वाचन (Appreciative reading)"], correct: [1], explanation: `अर्थ न समजता केवळ शब्दांचे योग्य उच्चारण करणे याला यांत्रिक वाचन किंवा 'Word calling' म्हणतात. हे प्रभावी अध्ययनाचे लक्षण नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. खालीलपैकी कोणते विधान 'आकारिक मूल्यमापन' (Formative Assessment) चे वैशिष्ट्य दर्शवत नाही?`, options: ["हे अध्यापन प्रक्रियेदरम्यान सतत चालते.", "याचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्याला श्रेणी किंवा पास/नापास ठरवणे हा असतो.", "यातून शिक्षकाला आपल्या अध्यापन पद्धतीत सुधारणा करण्यास फीडबॅक मिळतो.", "यात नैदानिक चाचण्यांचा (Diagnostic tests) समावेश असतो."], correct: [1], explanation: `पास/नापास ठरवणे आणि अंतिम श्रेणी देणे हे संकलित मूल्यमापनाचे (Summative Assessment) काम आहे. आकारिक मूल्यमापन हे अध्ययनात सुधारणा करण्यासाठी असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. अल्बर्ट बांडुरा यांच्या 'सामाजिक अध्ययन सिद्धांता'नुसार (Social Learning Theory) मुले मुख्यत्वे कशी शिकतात?`, options: ["बक्षीस आणि शिक्षेच्या माध्यमातून", "केवळ स्वतःच्या अनुभवातून आणि चुकांतून", "इतरांच्या वर्तनाचे निरीक्षण करून आणि अनुकरणातून", "त्यांच्या अनुवांशिक गुणांमधून"], correct: [2], explanation: `बांडुरा यांनी 'बोबो डॉल' (Bobo Doll) प्रयोग करून हे सिद्ध केले की मुले त्यांच्या सभोवतालच्या व्यक्तींचे (मॉडेल्स) निरीक्षण करून (Observational learning) नवीन गोष्टी शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. एखादी समस्या सोडवताना जेव्हा आपण अचानक उत्तरापर्यंत पोहोचतो, ज्याला आपण 'आहा! अनुभव' (Aha! Experience) म्हणतो, ते अध्ययनाच्या कोणत्या उपपत्तीचे उदाहरण आहे?`, options: ["मर्मदृष्टी अध्ययन (Insightful Learning)", "साधक अभिसंधान (Operant Conditioning)", "प्रयत्न-प्रमाद उपपत्ती (Trial and Error)", "अभिजात अभिसंधान (Classical Conditioning)"], correct: [0], explanation: `कोहलर यांच्या गेस्टाल्ट थेअरीनुसार (चिंपांझीवरील प्रयोग), प्राणी किंवा माणूस समस्येचे समग्र निरीक्षण करतो आणि अचानक त्याला उकल सापडते. यालाच मर्मदृष्टी म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. 'मूल्यमापन ही एक अशी प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे शिक्षणाची उद्दिष्टे कितपत साध्य झाली आहेत हे निश्चित केले जाते.' या व्याख्येशी संबंधित 'मूल्यमापन त्रिकोण' (Evaluation Triangle) कोणी मांडला?`, options: ["बेंजामिन ब्लूम", "जॉन ड्युई", "जेरोम ब्रुनर", "थॉर्नडाईक"], correct: [0], explanation: `डॉ. बेंजामिन ब्लूम यांनी शैक्षणिक उद्दिष्टे, अध्ययन अनुभव आणि मूल्यमापन साधने या तिन्हींचा परस्परसंबंध दर्शवणारा मूल्यमापन त्रिकोण मांडला.`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. एका शिक्षिकेने वर्गात पाहणी केली असता असे लक्षात आले की, बहुतांश मुले एका विशिष्ट तासाला (उदा. दुपारच्या जेवणानंतर) अभ्यासात लक्ष देत नाहीत. या समस्येचे तात्काळ कारण शोधून त्यावर उपाययोजना करण्यासाठी शिक्षिकेने कोणते संशोधन करणे योग्य ठरेल?`, options: ["ऐतिहासिक संशोधन", "मूलभूत संशोधन (Basic Research)", "कृती संशोधन (Action Research)", "वर्णनात्मक संशोधन"], correct: [2], explanation: `वर्गातील किंवा शाळेतील दैनंदिन आणि स्थानिक समस्यांवर तात्काळ उपाय शोधण्यासाठी शिक्षकांद्वारे जे संशोधन केले जाते, त्याला 'कृती संशोधन' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. 'बुद्ध्यांक' (IQ) काढण्याचे योग्य सूत्र खालीलपैकी कोणते आहे?`, options: ["(शारीरिक वय ÷ मानसिक वय) × १००", "(मानसिक वय ÷ शारीरिक वय) × १००", "(मानसिक वय × शारीरिक वय) ÷ १००", "(शारीरिक वय × मानसिक वय) + १००"], correct: [1], explanation: `हे सूत्र विल्यम स्टर्न यांनी शोधले आणि लुईस टर्मन यांनी त्याचा प्रसार केला. (Mental Age / Chronological Age × 100).`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. 'अध्ययन संक्रमण' (Transfer of Learning) या संकल्पनेनुसार, जेव्हा सायकल चालवता येणाऱ्या व्यक्तीला स्कूटर चालवणे सोपे जाते, तेव्हा ते कोणते संक्रमण असते?`, options: ["शून्य संक्रमण (Zero Transfer)", "नकारात्मक संक्रमण (Negative Transfer)", "सकारात्मक संक्रमण (Positive Transfer)", "द्विपक्षीय संक्रमण (Bilateral Transfer)"], correct: [2], explanation: `जेव्हा एका परिस्थितीत घेतलेले ज्ञान दुसऱ्या नवीन परिस्थितीत शिकण्यासाठी 'मदत' करते, तेव्हा त्याला सकारात्मक (अनुकूल) संक्रमण म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. "शिक्षणातून विद्यार्थ्यांचा केवळ बोधात्मक (Cognitive) विकास पुरेसा नाही, तर भावनिक बुद्धिमत्तेचा (Emotional Intelligence) विकासही तितकाच महत्त्वाचा आहे." भावनिक बुद्धिमत्तेची संकल्पना जगभरात लोकप्रिय करण्याचे श्रेय कोणाला दिले जाते?`, options: ["डॅनियल गोलमन (Daniel Goleman)", "सॉल्व्ही आणि मेयर", "कार्ल रॉजर्स", "सिगमंड फ्रॉइड"], correct: [0], explanation: `१९९५ मध्ये डॅनियल गोलमन यांनी त्यांच्या 'Emotional Intelligence' या पुस्तकाद्वारे ही संकल्पना आणि तिचे पाच महत्त्वाचे घटक (उदा. स्व-जाणीव, समानुभूती) लोकप्रिय केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. अब्राहम मॅस्लो यांच्या 'गरजांच्या श्रेणीबद्ध सिद्धांता'नुसार (Hierarchy of Needs), सर्वात वरच्या स्तरावर कोणती गरज असते जी केवळ काहीच व्यक्ती साध्य करू शकतात?`, options: ["शारीरिक गरजा (Physiological Needs)", "सुरक्षिततेची गरज (Safety Needs)", "प्रेमाची आणि आपलेपणाची गरज (Belongingness)", "आत्म-प्रचिती / आत्म-साक्षात्काराची गरज (Self-Actualization)"], correct: [3], explanation: `मॅस्लोच्या पिरॅमिडमध्ये सर्वात तळाला अन्न-पाणी (शारीरिक) गरजा असतात आणि सर्वात वरच्या शिखरावर 'स्वतःच्या सर्वोच्च क्षमतेची ओळख होणे' म्हणजेच आत्म-साक्षात्कार (Self-Actualization) असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. इयत्ता ८ वी चा एक विद्यार्थी नेहमी एकाकी राहतो, इतर विद्यार्थ्यांशी बोलत नाही आणि वर्गात सतत घाबरलेला असतो. एक चांगला शिक्षक म्हणून तुमची पहिली कृती काय असेल?`, options: ["त्याला तात्काळ मुख्याध्यापकांकडे पाठवणे.", "उसकेशी विश्वासाने संवाद साधून त्याच्या समस्येचे मूळ कारण जाणून घेणे.", "त्याच्या पालकांना शाळेत बोलावून तक्रार करणे.", "त्याला वर्गात सर्वांसमोर उभे करून जाब विचारणे."], correct: [1], explanation: `हा एक परिस्थिती-आधारित (Situation-based) प्रश्न आहे. शिक्षकाची पहिली जबाबदारी 'समानुभूती' (Empathy) दाखवून समस्येचे 'निदान' (Diagnosis) करणे ही असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. सूक्ष्म अध्यापन (Micro-teaching) या तंत्राविषयी खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?`, options: ["हे शिक्षकांसाठी (छात्राध्यापकांसाठी) एक प्रशिक्षण तंत्र आहे.", "यात वर्गातील विद्यार्थ्यांची संख्या आणि वेळेची मर्यादा कमी केलेली असते.", "एकाच वेळी अनेक अध्यापन कौशल्यांचा सराव यात केला जातो.", "यात 'फीडबॅक' (प्रत्याभरण) अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो."], correct: [2], explanation: `मायक्रो-टीचिंगमध्ये एका वेळी फक्त 'एकाच' विशिष्ट कौशल्याचा (उदा. फलक लेखन, प्रश्न विचारणे) सराव केला जातो, अनेक कौशल्यांचा नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. थॉर्नडाईक यांच्या प्रयत्न-प्रमाद (Trial and Error) सिद्धांतामधील 'परिणामाचा नियम' (Law of Effect) असे सांगतो की:`, options: ["सराव केल्याने अध्ययन पक्के होते.", "ज्या कृतीचा परिणाम सुखद असतो, ती कृती प्राणी पुन्हा पुन्हा करतो.", "अध्ययनासाठी प्राण्याची शारीरिक आणि मानसिक तयारी असावी लागते.", "एका चेतकाला दिलेला प्रतिसाद दुसऱ्या चेतकाला जोडता येतो."], correct: [1], explanation: `परिणामाचा नियम (Law of Effect) स्पष्ट करतो की जर कृतीला समाधानकारक बक्षीस मिळाले, तर ती सवय बनते; जर शिक्षा मिळाली, तर ती कृती टाळली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. खालीलपैकी कोणती पद्धत 'विद्यार्थी-केंद्रित' (Student-Centered) मानली जात नाही?`, options: ["शोधन पद्धती (Heuristic Method)", "व्याख्यान पद्धती (Lecture Method)", "प्रकल्प पद्धती (Project Method)", "गटचर्चा पद्धती (Group Discussion)"], correct: [1], explanation: `व्याख्यान पद्धती ही पूर्णपणे 'शिक्षक-केंद्रित' (Teacher-centric) आहे, जिथे शिक्षक सक्रिय असतो आणि विद्यार्थी केवळ निष्क्रिय श्रोते असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. कुमार अवस्था (Adolescence) हा 'वादळ आणि ताणतणावाचा काळ' (Period of Storm and Stress) आहे, असे विधान कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने केले आहे?`, options: ["जी. स्टॅनली हॉल (G. Stanley Hall)", "जीन पियाजे", "एरिक एरिक्सन", "बी. एफ. स्किनर"], correct: [0], explanation: `स्टॅनली हॉल यांनी कुमारावस्थेतील तीव्र शारीरिक आणि भावनिक बदलांचा अभ्यास करून या अवस्थेला वादळ आणि ताणतणावाचा काळ म्हटले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. जेव्हा एखादा विद्यार्थी Google Forms सारख्या डिजिटल साधनांचा वापर करून तयार केलेली स्व-मूल्यमापन चाचणी (Mock Test) सोडवतो आणि त्याला त्याचे गुण लगेच मिळतात, तेव्हा त्याला अध्ययनाच्या कोणत्या तत्त्वाचा फायदा होतो?`, options: ["विलंबित प्रत्याभरण (Delayed Feedback)", "तात्काळ प्रत्याभरण (Immediate Feedback / Reinforcement)", "बाह्य शिक्षा (External Punishment)", "शून्य संक्रमण (Zero Transfer)"], correct: [1], explanation: `क्रमान्वित अध्ययनात किंवा ऑनलाइन चाचण्यांमध्ये विद्यार्थ्याला आपले उत्तर बरोबर आहे की चूक हे 'लगेच' समजते, ज्यामुळे त्याला प्रोत्साहन मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. 'सर्वसमावेशक शिक्षण' (Inclusive Education) या संकल्पनेचा मूळ अर्थ काय आहे?`, options: ["फक्त अपंग आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी स्वतंत्र शाळा काढणे.", "गरीब विद्यार्थ्यांना मोफत पुस्तके देणे.", "सर्व प्रकारच्या मुलांना (सामान्य, विशेष गरजा असलेली, वंचित) एकाच सामान्य वर्गात एकत्र शिक्षण देणे.", "केवळ हुशार (प्रतिभावान) मुलांवर लक्ष केंद्रित करणे."], correct: [2], explanation: `Inclusive Education कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव न करता सर्व मुलांना एकाच छत्राखाली सामावून घेते.`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अभ्यास करण्यासाठी वापरली जाणारी 'रोरशाखची शाईच्या डागांची चाचणी' (Rorschach Inkblot Test) हे कोणत्या प्रकारचे साधन आहे?`, options: ["प्रश्नावली (Questionnaire)", "पदनिश्चयन श्रेणी (Rating Scale)", "प्रक्षेपण तंत्र (Projective Technique)", "समाजमिती तंत्र (Sociometry)"], correct: [2], explanation: `या चाचणीत अस्पष्ट शाईच्या डागांद्वारे व्यक्तीच्या अचेतन (Unconscious) मनातील भावना आणि विचारांचे प्रक्षेपण केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. 'बालकांचा मोफत आणि सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार कायदा' (RTE Act 2009) नुसार उच्च प्राथमिक स्तरावर (इयत्ता ६ वी ते ८ वी) विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण (Pupil-Teacher Ratio) किती असावे?`, options: ["३० : १", "३५ : १", "४० : १", "४५ : १"], correct: [1], explanation: `RTE कायद्यानुसार प्राथमिक स्तरासाठी (१ ली ते ५ वी) हे प्रमाण ३०:१ असते, तर उच्च प्राथमिक स्तरासाठी (६ वी ते ८ वी) ते ३५ विद्यार्थींमागे १ शिक्षक (३५:१) असे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. रमेश नावाचा विद्यार्थी वर्गात अत्यंत हुशार (Gifted) आहे. तो शिक्षकांनी दिलेला अभ्यास वेळेपूर्वीच पूर्ण करतो आणि नंतर वर्गात दंगा करतो किंवा कंटाळतो. शिक्षकांनी त्याच्यासाठी काय केले पाहिजे?`, options: ["त्याला वर्गाबाहेर उभे करावे.", "त्याला त्याच्यापेक्षा खालच्या वर्गात बसण्यास सांगावे.", "त्याला समृद्ध आणि आव्हानात्मक उपक्रम (Enrichment Programs) द्यावेत.", "त्याच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करावे."], correct: [2], explanation: `प्रतिभावान (Gifted) मुलांची बौद्धिक भूक जास्त असते. त्यांना सामान्य अभ्यासक्रम कंटाळवाणा वाटू शकतो, म्हणून त्यांना त्यांच्या बुद्धिमत्तेला चालना देणारे उच्च पातळीचे (आव्हानात्मक) काम दिले पाहिजे.`, difficulty: "medium" } ]; const p2MathScience = [ { id: 91, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९१. गणिताच्या तासिकेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना समभुज चौकोनाचे (Rhombus) क्षेत्रफळ ९६ चौ. सेमी आणि एक कर्ण १६ सेमी असल्याचे सांगतात. विद्यार्थ्यांना या माहितीवरून चौकोनाची परिमिती शोधण्यास सांगितले जाते. या समस्येचे अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["32 सेमी", "40 सेमी", "48 सेमी", "60 सेमी"], correct: [1], explanation: `समभुज चौकोनाचे क्षेत्रफळ = 1/2 x d1 x d2. 96 = 1/2 x 16 x d2 म्हणून d2 = 12 सेमी. कर्ण परस्परांना काटकोनात दुभागतात. तयार होणाऱ्या काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू 8 आणि 6 असतील. पायथागोरसनुसार बाजू = 10 सेमी. परिमिती = 4 x 10 = 40 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९२. 'नफा-तोटा' हा घटक शिकवताना शिक्षक एक व्यावहारिक उदाहरण देतात: "एका व्यापाऱ्याने वस्तू खरेदी किंमतीलाच विकण्याचे जाहीर केले, परंतु तो १ किलो ऐवजी ९०० ग्रॅमचे वजन वापरतो." या व्यवहारात व्यापाऱ्याचा शेकडा नफा किती झाला हे विद्यार्थी कसे शोधतील?`, options: ["10%", "9%", "11.11%", "12.5%"], correct: [2], explanation: `व्यापाऱ्याला 900 ग्रॅमच्या गुंतवणुकीवर 100 ग्रॅमचा नफा मिळतो. शेकडा नफा = (त्रुटी / वापरलेले वजन) x 100 = (100 / 900) x 100 = 11.11% (किंवा 11 पूर्णांक 1/9 %).`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९३. इयत्ता ८ वी च्या वर्गात 'घनफळ आणि पृष्ठफळ' या घटकावर चर्चा करताना शिक्षिका विचारतात, "जर एका गोलाचे (Sphere) घनफळ आणि वक्रपृष्ठफळ सांख्यिकदृष्ट्या समान असतील, तर त्या गोलाची त्रिज्या किती एकक असेल?" विद्यार्थ्यांचे अचूक उत्तर काय असावे?`, options: ["2 एकक", "3 एकक", "4 एकक", "1 एकक"], correct: [1], explanation: `गोलाचे घनफळ = (4/3) x pi x r^3 आणि वक्रपृष्ठफळ = 4 x pi x r^2. दोन्ही समान केल्यास: (4/3) x pi x r^3 = 4 x pi x r^2. सोडवल्यास: r/3 = 1 म्हणून r = 3 एकक.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९४. बीजगणिताच्या तासिकेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना विस्तार सूत्रांचे उपयोजन करायला देतात: "जर a + b + c = 0 असेल, तर (a^2/bc) + (b^2/ac) + (c^2/ab) ची किंमत काढा." तार्किक विचार करून विद्यार्थी याचे उत्तर काय देतील?`, options: ["0", "1", "3", "-1"], correct: [2], explanation: `लसावि काढल्यास छेद abc येतो आणि अंश a^3 + b^3 + c^3 होतो. बीजगणिताच्या सूत्रानुसार, जर a + b + c = 0 असेल, तर a^3 + b^3 + c^3 = 3abc. म्हणून (3abc / abc) = 3.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९५. निर्देशक भूमिती (Coordinate Geometry) शिकवताना शिक्षक आलेखावर A(2, 4), B(6, 4) आणि C(2, 0) हे बिंदू स्थापन करायला सांगतात. विद्यार्थ्यांना अंतराच्या सूत्राचा वापर करून हा कोणता त्रिकोण आहे हे ओळखायचे आहे. हा त्रिकोण कोणत्या प्रकारचा असेल?`, options: ["समभुज त्रिकोण", "समद्विभुज काटकोन त्रिकोण", "विषमभुज त्रिकोण", "विशालकोन त्रिकोण"], correct: [1], explanation: `अंतराच्या सूत्रानुसार बाजूंची लांबी काढल्यास, AB = 4, AC = 4 आणि BC = वर्गमूळात 32. येथे AB^2 + AC^2 = 16 + 16 = 32 = BC^2. दोन बाजू समान आहेत आणि पायथागोरसचे प्रमेय लागू होते, म्हणून हा समद्विभुज काटकोन त्रिकोण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९६. 'काळ आणि काम' या घटकावर आधारित गटकार्य करताना मुलांना एक समस्या दिली जाते: "एक काम पूर्ण करण्यासाठी A ला B च्या दुप्पट आणि C च्या तिप्पट वेळ लागतो. तिघे मिळून ते काम २ दिवसांत पूर्ण करतात." या माहितीवरून B ला एकट्याला ते काम करण्यासाठी किती दिवस लागतील?`, options: ["6 दिवस", "4 दिवस", "12 दिवस", "3 दिवस"], correct: [0], explanation: `वेळेचे गुणोत्तर A : B : C = 6x : 3x : 2x. एका दिवसाचे काम: 1/6x + 1/3x + 1/2x = 1/2. लसावि 6x. अंश 1 + 2 + 3 = 6. 6/6x = 1/2 म्हणून x = 2. B ला लागणारा वेळ = 3x = 3 x 2 = 6 दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९७. त्रिकोणमिती (Trigonometry) शिकवताना शिक्षक एक काटकोन त्रिकोण ABC काढतात ज्यात कोन B = 90 अंश आहे. जर AB = 7 सेमी आणि AC - BC = 1 सेमी असेल, तर विद्यार्थ्यांना 'sin C' ची किंमत शोधण्यास सांगितल्यास, त्यांचे अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["7/25", "24/25", "7/24", "25/7"], correct: [0], explanation: `पायथागोरसनुसार AB^2 + BC^2 = AC^2. 7^2 + BC^2 = (BC + 1)^2. 49 + BC^2 = BC^2 + 2BC + 1. 2BC = 48 म्हणून BC = 24. म्हणून AC = 25. sin C = समोरील बाजू / कर्ण = AB / AC = 7/25.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९८. 'सरासरी' (Average) ही संकल्पना वर्गातील उदाहरणाने समजावून सांगताना शिक्षक म्हणतात, "आपल्या वर्गातील ३० विद्यार्थ्यांच्या वयाची सरासरी १५ वर्षे आहे. जर माझे (शिक्षकाचे) वय यात मिळवले, तर सरासरी १ ने वाढते." यावरून विद्यार्थी शिक्षकाचे वय कसे शोधतील?`, options: ["30 वर्षे", "31 वर्षे", "46 वर्षे", "45 वर्षे"], correct: [2], explanation: `नवीन सरासरी 16 झाली. शिक्षकाचे वय = जुनी सरासरी + (एकूण व्यक्ती x वाढ) = 15 + (31 x 1) = 15 + 31 = 46.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९९. घातांकाचे नियम (Laws of Indices) स्पष्ट करण्यासाठी शिक्षक फळ्यावर एक समीकरण लिहितात: "2^x * 8^(1/5) = 2^(1/5)". या समीकरणात घातांकाच्या नियमांचे उपयोजन करून x ची किंमत किती येईल?`, options: ["2/5", "-2/5", "4/5", "-4/5"], correct: [1], explanation: `8 म्हणजेच 2^3. समीकरण: 2^x * 2^(3/5) = 2^(1/5). घातांकांची बेरीज: x + 3/5 = 1/5. x = 1/5 - 3/5 = -2/5.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१००. 'आर्थिक साक्षरता' अंतर्गत सरळव्याज आणि चक्रवाढ व्याज यांच्यातील फरक शिकवताना शिक्षक प्रश्न देतात: "१००० रुपयांवर १०% दराने ३ वर्षांच्या चक्रवाढ व्याज आणि सरळ व्याज यातील फरक किती असेल?" सूत्राचा वापर करून विद्यार्थी काय उत्तर काढतील?`, options: ["30 रुपये", "31 रुपये", "33 रुपये", "10 रुपये"], correct: [1], explanation: `3 वर्षांच्या फरकाचे सूत्र: D = P x (R/100)^2 x (3 + R/100) = 1000 x (10/100)^2 x (3 + 10/100) = 1000 x (1/100) x 3.1 = 10 x 3.1 = 31 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०१. भूमितीच्या तासिकेत शिक्षक आकृत्यांच्या गुणधर्मांवर चर्चा करताना म्हणतात, "एका बहुभुजाकृतीच्या (Polygon) कर्णांची संख्या ५४ आहे." या माहितीवरून विद्यार्थी त्या आकृतीला किती बाजू असतील हे कसे शोधतील?`, options: ["12", "15", "10", "14"], correct: [0], explanation: `कर्णांची संख्या काढण्याचे सूत्र: n(n-3)/2 = 54. n^2 - 3n - 108 = 0. याचे अवयव (n-12)(n+9) = 0. म्हणून n = 12.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०२. अपरिमेय संख्यांचे परिमेयकरण (Rationalization) शिकवताना शिक्षिका मुलांना (वर्गमूळात 3 + 1) / (वर्गमूळात 3 - 1) या अपूर्णांकाचा छेद परिमेय करायला सांगतात. ही कृती पूर्ण केल्यावर कोणते उत्तर मिळेल?`, options: ["2 + वर्गमूळात 3", "2 - वर्गमूळात 3", "4 + 2 वर्गमूळात 3", "वर्गमूळात 3"], correct: [0], explanation: `अंशाला आणि छेदाला (वर्गमूळात 3 + 1) ने गुणा. छेद 3 - 1 = 2 होईल. अंश (वर्गमूळात 3 + 1)^2 = 3 + 2(वर्गमूळात 3) + 1 = 4 + 2(वर्गमूळात 3) होईल. याला 2 ने भागल्यास उत्तर 2 + वर्गमूळात 3 येईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०३. 'समरूप त्रिकोण' (Similar Triangles) या घटकावर आधारित समस्येत शिक्षक माहिती देतात: "दोन समरूप त्रिकोणांच्या क्षेत्रफळांचे गुणोत्तर २५:३६ आहे. जर लहान त्रिकोणाची मध्यगा १० सेमी असेल, तर मोठ्या त्रिकोणाची संगत मध्यगा किती?" विद्यार्थ्यांचे अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["15 सेमी", "14 सेमी", "12 सेमी", "18 सेमी"], correct: [2], explanation: `समरूप त्रिकोणांच्या क्षेत्रफळांचे गुणोत्तर हे त्यांच्या संगत बाजूंच्या किंवा मध्यगांच्या वर्गांच्या गुणोत्तराएवढे असते. 25/36 = (10)^2 / (x)^2. 5/6 = 10/x. x = 12 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०४. 'संभाव्यता' (Probability) शिकवण्यासाठी शिक्षक ५२ पत्त्यांचा कॅट वापरून प्रात्यक्षिक घेतात आणि विचारतात, "या कॅटमधून एक पत्ता यादृच्छिकपणे (Randomly) काढला, तर तो पत्ता 'इस्पिक' (Spade) किंवा 'राणी' (Queen) असण्याची संभाव्यता किती?"`, options: ["4/13", "17/52", "1/4", "16/52"], correct: [3], explanation: `इस्पिकचे 13 पत्ते असतात (ज्यात 1 राणी असते) आणि उरलेल्या 3 प्रकारच्या 3 राण्या. एकूण इष्ट शक्यता = 13 + 3 = 16. संभाव्यता = 16/52 (संक्षिप्त रूप 4/13).`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०५. 'गुणोत्तर आणि प्रमाण' या घटकाचा सराव घेताना शिक्षक फळ्यावर A:B = 2:3, B:C = 4:5 आणि C:D = 6:7 हे लिहितात. या तिन्ही गुणोत्तरांचा संबंध जोडून विद्यार्थी 'A:D' हे गुणोत्तर कसे काढतील?`, options: ["16:35", "4:7", "8:15", "12:35"], correct: [0], explanation: `A/D = A/B x B/C x C/D = 2/3 x 4/5 x 6/7 = 48/105 = 16/35.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०६. शिक्षक 'काळ आणि काम' यावरील एक व्यावहारिक कोडे देतात: "एका पाण्याची टाकी एका नळाने १० तासात भरते व दुसऱ्या नळाने १५ तासात रिकामी होते. दोन्ही नळ एकाच वेळी चालू केल्यास टाकी किती तासात भरेल?"`, options: ["25 तास", "5 तास", "30 तास", "20 तास"], correct: [2], explanation: `1 तासाचे काम = 1/10 - 1/15 = (3-2)/30 = 1/30. पूर्ण टाकी भरायला 30 तास लागतील.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०७. 'विभाज्यतेचे नियम आणि बाकी' यावरील उच्च पातळीवरील विचारक्षमता (HOTS) तपासताना शिक्षक विचारतात: "7 चा घातांक 105 या संख्येला 8 ने भागल्यास बाकी किती उरेल?" तर्क लावून विद्यार्थी काय उत्तर देतील?`, options: ["7", "1", "5", "3"], correct: [0], explanation: `(8 - 1)^105 ला 8 ने भागल्यास बाकी (-1)^105 = -1 उरते. बाकी ऋण नसते, म्हणून 8 - 1 = 7.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०८. 'वर्तुळाचे गुणधर्म' शिकवताना शिक्षक एक आकृती देतात जिचे क्षेत्रफळ ३८.५ चौ. सेमी आहे. विद्यार्थ्यांना या वर्तुळातील सर्वात मोठ्या जिवेची (Chord) लांबी शोधायची आहे. ते ती कशी शोधतील? (pi = 22/7)`, options: ["3.5 सेमी", "7 सेमी", "14 सेमी", "11 सेमी"], correct: [1], explanation: `pi x r^2 = 38.5. (22/7) x r^2 = 77/2. r^2 = 49/4. r = 3.5 सेमी. वर्तुळाची सर्वात मोठी जीवा म्हणजे त्याचा व्यास असतो. व्यास = 2 x 3.5 = 7 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०९. गणिताच्या अध्यापनशास्त्रात (Math Pedagogy), 'शून्य अध्ययन संक्रमण' (Zero Transfer of Learning) ही संकल्पना खालीलपैकी कोणत्या उदाहरणात स्पष्ट होते?`, options: ["जेव्हा आधीचे ज्ञान नवीन ज्ञान शिकण्यास मदत करते.", "जेव्हा आधीचे ज्ञान अडथळा निर्माण करते.", "जेव्हा एका विषयातील ज्ञानाचा दुसऱ्या विषयातील अध्ययनावर कोणताही प्रभाव पडत नाही.", "जेव्हा विद्यार्थी सर्व सूत्रे विसरतो."], correct: [2], explanation: `भूमिती शिकल्याचा फायदा इतिहास शिकताना न होणे (कोणताही सकारात्मक किंवा नकारात्मक प्रभाव नसणे) हे शून्य संक्रमणाचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११०. व्हॅन हिले (Van Hiele) यांच्या भूमितीय विचार पातळीच्या सिद्धांतानुसार, 'जर एका विद्यार्थ्याला भूमितीतील आकृत्या ओळखता येतात पण त्यांचे गुणधर्म सांगता येत नाहीत', तर हा विद्यार्थी कोणत्या पातळीवर आहे?`, options: ["पातळी 0 (दृष्टीकरण / Visualization)", "पातळी 1 (विश्लेषण / Analysis)", "पातळी 2 (अनौपचारिक निगमन)", "पातळी 3 (निगमन)"], correct: [0], explanation: `या पातळीवर मुले फक्त आकारावरून (उदा. समोसा सारखा दिसतो म्हणून त्रिकोण) आकृत्या ओळखतात, त्यांचे गुणधर्म त्यांना माहित नसतात, याला दृष्टीकरण (Visualization) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१११. बीजगणिताच्या प्रगत तासिकेत शिक्षिका फळ्यावर 3^(x-y) = 27 आणि 3^(x+y) = 243 ही दोन समीकरणे लिहितात. विद्यार्थ्यांना घातांकाचे नियम वापरून x ची किंमत शोधायला सांगितल्यास, अचूक उत्तर काय असेल?`, options: ["2", "4", "3", "5"], correct: [1], explanation: `3^(x-y) = 27 म्हणजेच 3^(x-y) = 3^3 म्हणून x - y = 3. तसेच 3^(x+y) = 243 म्हणजेच 3^(x+y) = 3^5 म्हणून x + y = 5. दोन्ही समीकरणांची बेरीज केल्यास: 2x = 8 म्हणून x = 4.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११२. बहुभुजाकृतींचे (Polygons) गुणधर्म शिकवताना शिक्षक विद्यार्थ्यांना त्रिकोण, चौकोन आणि पंचकोन यांच्या बाह्यकोनांची (Exterior Angles) बेरीज मोजायला सांगतात. या कृतीतून विद्यार्थी कोणता सामान्य नियम (Generalization) शोधून काढतील?`, options: ["बाह्यकोनांची बेरीज 180 अंश असते", "बाह्यकोनांची बेरीज नेहमी 360 अंश असते", "बाह्यकोनांची बेरीज n(n-2)x180 असते", "बाह्यकोनांची बेरीज 90 अंश असते"], correct: [1], explanation: `बहुभुजाकृतीला कितीही बाजू असल्या (उदा. त्रिकोण, चौकोन, पंचकोन), तरी त्याच्या सर्व बाह्यकोनांची बेरीज नेहमी 360 अंशच असते. हा भूमितीचा महत्त्वाचा नियम आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११३. 'व्यस्त चलन' (Inverse Proportion) या संकल्पनेचे उपयोजन करण्यासाठी शिक्षक प्रश्न देतात: "१२ माणसे एक काम १५ दिवसांत पूर्ण करतात. तर तेच काम १० दिवसांत पूर्ण करण्यासाठी 'आणखी' किती माणसे लागतील?" विद्यार्थ्यांचे तार्किक उत्तर काय असेल?`, options: ["6", "8", "18", "5"], correct: [0], explanation: `व्यस्त चलनाचे सूत्र: M1 x D1 = M2 x D2. 12 x 15 = M2 x 10. M2 = 18. एकूण 18 माणसे लागतील. आधीच 12 माणसे आहेत, म्हणून 'आणखी' लागणारी माणसे = 18 - 12 = 6.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११४. गणिताच्या शिक्षकांनी 'नफा-तोटा' यावर आधारित एक आव्हानात्मक कोडे (Puzzle) दिले: "एका दुकानदाराने एक वस्तू २०% नफ्याने विकली. जर त्याने ती वस्तू २०% कमी किमतीत खरेदी केली असती आणि ५ रुपये कमी किमतीत विकली असती, तर त्याला २५% नफा झाला असता." यावरून मूळ खरेदी किंमत किती हे कसे शोधाल?`, options: ["20 रुपये", "25 रुपये", "30 रुपये", "50 रुपये"], correct: [1], explanation: `समजा खरेदी किंमत (CP) = 100x, विक्री (SP) = 120x. नवीन CP = 80x. नवीन SP = 120x - 5. नवीन नफा 25% आहे, म्हणजे 80x चे 25% = 20x. नवीन SP = 80x + 20x = 100x. समीकरण: 100x = 120x - 5. 20x = 5 म्हणून x = 1/4. मूळ खरेदी किंमत = 100 x (1/4) = 25 रुपये.`, difficulty: "hard" }, { id: 115, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११५. प्राथमिक स्तरावर संख्याज्ञानाची (Number Sense) उजळणी घेताना शिक्षक मुलांना एक मजेदार प्रश्न विचारतात: "१ ते १०० पर्यंतच्या संख्या लिहीत असताना '३' हा अंक एकूण किती वेळा लिहावा लागतो?"`, options: ["19", "20", "21", "18"], correct: [1], explanation: `1 ते 100 मध्ये 3 हा अंक एकक स्थानी 10 वेळा (3, 13, 23...93) आणि दशक स्थानी 10 वेळा (30, 31, 32...39) येतो. 33 मध्ये तो दोनदा येतो. एकूण बेरीज = 10 + 10 = 20 वेळा.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११६. उन्हाळ्याच्या दिवसात रस्त्यावर पाणी असल्याचा भास (मृगजळ / Mirage) का होतो, हे विज्ञानाच्या शिक्षकांना विद्यार्थ्यांना समजावून सांगायचे आहे. हे प्रकाशाच्या कोणत्या गुणधर्माचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे?`, options: ["प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion)", "प्रकाशाचे विखुरणे (Scattering)", "प्रकाशाचे पूर्ण आंतरिक परावर्तन (Total Internal Reflection)", "प्रकाशाचे ध्रुवीकरण (Polarization)"], correct: [2], explanation: `हवेच्या वेगवेगळ्या थरांमुळे होणारे प्रकाशाचे अपवर्तन आणि शेवटी होणाऱ्या 'पूर्ण आंतरिक परावर्तनामुळे' (Total Internal Reflection) मृगजळ दिसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११७. 'आरोग्य आणि रोगप्रतिबंधक उपाय' या पाठात शिक्षिका सांगतात की, जन्मानंतर बाळाला लगेच 'बीसीजी' (BCG) लस दिली जाते. विद्यार्थ्यांना या लसीचा उद्देश शोधायला सांगितल्यास, ती कोणत्या आजारावरील प्रतिबंधात्मक उपाय असल्याचे त्यांना समजेल?`, options: ["पोलिओ", "क्षयरोग (TB)", "गोवर (Measles)", "धनुर्वात (Tetanus)"], correct: [1], explanation: `बीसीजी (Bacillus Calmette-Guérin) लस ही क्षयरोग (Tuberculosis / TB) या भयंकर जिवाणूजन्य आजारापासून रक्षण करण्यासाठी दिली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११८. विज्ञान प्रयोगशाळेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना लिंबू आणि संत्री यांसारख्या आंबट फळांच्या रसाची 'लिटमस पेपर' द्वारे चाचणी घेण्यास सांगतात. ही फळे आम्लधर्मी का असतात? त्यांच्यात प्रामुख्याने कोणते आम्ल (Acid) आढळते?`, options: ["लॅक्टिक आम्ल", "सायट्रिक आम्ल (Citric Acid)", "ॲसिटिक आम्ल", "टार्टारिक आम्ल"], correct: [1], explanation: `लिंबू आणि संत्र्यासारख्या आंबट लिंबूवर्गीय फळांमध्ये 'सायट्रिक आम्ल' असते, जे 'क' जीवनसत्वाचा (Vitamin C) उत्तम स्रोत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११९. 'विद्युत धारा' (Electric Current) या घटकावर आधारित मॉडेल बनवताना, विद्यार्थ्यांना एका परिपथातून वाहणारी विद्युत धारा मोजायची आहे. त्यासाठी ते जे 'अँमीटर' (Ammeter) वापरतील, ते कोणत्या SI एककात (Unit) मोजमाप करेल?`, options: ["व्होल्ट (Volt)", "अँपिअर (Ampere)", "ओहम (Ohm)", "वॅट (Watt)"], correct: [1], explanation: `विद्युत धारा (Current) अँपिअर (A) मध्ये मोजली जाते. व्होल्ट हे विभवांतराचे, ओहम हे रोधाचे आणि वॅट हे शक्तीचे एकक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२०. आधुनिक शिक्षणशास्त्रात (Pedagogy) मुलांना स्वतः अनुभव घेऊन शिकण्यासाठी 'प्रकल्प पद्धती' (Project Method) अत्यंत प्रभावी मानली जाते. विज्ञानातील या अत्यंत महत्त्वाच्या 'प्रकल्प पद्धती'चे जनक कोण मानले जातात?`, options: ["जॉन ड्युई", "विल्यम किल्पॅट्रिक (William Kilpatrick)", "जेरोम ब्रुनर", "जीन पियाजे"], correct: [1], explanation: `प्रकल्प पद्धती ही जॉन ड्युई यांच्या 'क्रियावादावर' आधारित असली, तरी ती प्रत्यक्ष शिक्षणप्रणालीत विकसित करण्याचे आणि मांडण्याचे श्रेय त्यांचे शिष्य 'विल्यम किल्पॅट्रिक' यांना दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२१. 'पाण्याचे असंगत वर्तन' (Anomalous behavior of water) या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देताना शिक्षक विचारतात: "जेव्हा पाण्याचे तापमान 0°C पासून 4°C पर्यंत वाढवले जाते, तेव्हा पाण्याच्या घनतेवर (Density) काय परिणाम होतो?"`, options: ["घनता कमी होते", "घनता वाढते", "घनता स्थिर राहते", "आधी कमी होते मग वाढते"], correct: [1], explanation: `पाण्याच्या असंगत वर्तनानुसार, 0 अंश ते 4 अंश तापमानादरम्यान पाणी प्रसरण पावण्याऐवजी आकुंचन पावते, ज्यामुळे त्याचे आकारमान कमी होते आणि घनता वाढते. 4°C ला पाण्याची घनता सर्वाधिक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२२. जीवशास्त्राच्या तासिकेत 'आधुनिक वैद्यकशास्त्रातील तंत्रज्ञान' यावर चर्चा करताना 'बायोप्सी' (Biopsy) या चाचणीचा उल्लेख येतो. ही चाचणी प्रामुख्याने कोणत्या गंभीर आजाराचे अचूक निदान करण्यासाठी वापरली जाते?`, options: ["एड्स (AIDS)", "क्षयरोग (TB)", "कर्करोग (Cancer)", "हिवताप (Malaria)"], correct: [2], explanation: `कर्करोगाचे (Cancer) निदान करण्यासाठी संशयित ट्यूमरमधील पेशींचा किंवा उतींचा (Tissues) तुकडा काढून सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासला जातो, याला बायोप्सी म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२३. 'रासायनिक बंध' (Chemical Bonds) शिकवताना शिक्षक फळ्यावर काही संयुगांची नावे लिहितात (NaCl, MgCl2, CH4, CaO) आणि विद्यार्थ्यांना यातील 'सहसंयुज बंध' (Covalent Bond) असलेले संयुग ओळखण्यास सांगतात. ते कोणते असेल?`, options: ["NaCl (मीठ)", "MgCl2", "CH4 (मिथेन)", "CaO"], correct: [2], explanation: `कार्बन आणि हायड्रोजनमध्ये इलेक्ट्रॉनची देवाणघेवाण न होता 'भागीदारी' (Sharing of electrons) होते, म्हणून CH4 (मिथेन) मध्ये सहसंयुज बंध असतो. इतर तिन्ही आयनिक संयुगे आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२४. 'मानवी मेंदूची रचना' शिकवण्यासाठी शिक्षक मेंदूचे मॉडेल दाखवतात. शरीराचा तोल (Balance) सांभाळणे आणि ऐच्छिक हालचालींवर नियंत्रण ठेवण्याची जबाबदारी मेंदूच्या कोणत्या भागाची असते?`, options: ["प्रमस्तिष्क (Cerebrum)", "अनुमस्तिष्क (Cerebellum)", "मस्तिष्कपुच्छ (Medulla Oblongata)", "चेतारज्जू (Spinal Cord)"], correct: [1], explanation: `'छोटा मेंदू' म्हणजेच अनुमस्तिष्क (Cerebellum) शरीराचा तोल (Balance and Posture) सांभाळण्याचे महत्त्वाचे कार्य करतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२५. 'ध्वनी' या पाठात शिक्षक एक पातळ आणि एक जाड तार छेडून दाखवतात आणि विचारतात की ध्वनीचा 'तीक्ष्णपणा' किंवा 'स्वरमान' (Pitch) हा प्रामुख्याने ध्वनिलहरींच्या कोणत्या गुणधर्मावर अवलंबून असतो?`, options: ["वारंवारता (Frequency)", "आयाम (Amplitude)", "वेग (Velocity)", "तरंगलांबी (Wavelength)"], correct: [0], explanation: `ध्वनीची वारंवारता (Frequency) जितकी जास्त, तितका ध्वनीचा Pitch (तीक्ष्णपणा) जास्त असतो. (उदा. स्त्रियांचा आवाज पुरुषांपेक्षा अधिक तीक्ष्ण असतो).`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२६. 'वनस्पतींमधील समन्वय' शिकवताना शिक्षिका सांगतात की काही संप्रेरकांमुळे वनस्पतींच्या फांद्या लांबतात. वनस्पतींच्या या वाढीसाठी खालीलपैकी कोणते 'वनस्पती संप्रेरक' (Plant Hormone) मदत करते?`, options: ["सायटोकायनिन्स", "जिबरेलिन्स (Gibberellins)", "ॲब्सिसिक आम्ल", "इथिलीन"], correct: [1], explanation: `जिबरेलिन्स वनस्पतींच्या खोडाची आणि पानांची लांबी वाढवण्यास मदत करतात. (ॲब्सिसिक आम्ल वाढ रोखते आणि इथिलीन फळे पिकवण्यास मदत करते).`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२७. 'विद्युत ऊर्जेचा वापर' हा घटक शिकवताना शिक्षक एक व्यावहारिक गणित देतात: "तुमच्या घरात एका 200 वॅट (W) च्या बल्बचा दररोज ५ तास वापर केल्यास, एप्रिल महिन्यात एकूण किती युनिट (kWh) वीज वापरली जाईल?"`, options: ["10 युनिट", "30 युनिट", "60 युनिट", "15 युनिट"], correct: [1], explanation: `वीजवापर = (पॉवर x वेळ x दिवस) / 1000. एप्रिल महिन्यात 30 दिवस असतात. (200 x 5 x 30) / 1000 = 30000 / 1000 = 30 kWh (युनिट).`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२८. 'पेशी विभाजन' (Cell Division) समजावून सांगण्यासाठी शिक्षक ॲनिमेशनचा वापर करतात. यातील 'सूत्री विभाजन' (Mitosis) प्रक्रियेत तयार होणाऱ्या नवीन पेशींमध्ये गुणसूत्रांची संख्या कशी राहते, हे विद्यार्थी कसे ओळखतील?`, options: ["निम्मी होते", "दुप्पट होते", "समान राहते", "शून्य होते"], correct: [2], explanation: `सूत्री विभाजनात (Mitosis) एका मूळ पेशीपासून दोन नवीन पेशी तयार होतात ज्यात गुणसूत्रांची संख्या मूळ पेशीइतकीच (Diploid/समान) राहते. (निम्मी होणे ही Meiosis ची खूण आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२९. 'धातू आणि अधातू' या पाठात शिक्षक एक अपवादात्मक उदाहरण देतात की, "हे मूलद्रव्य 'अधातू' (Non-metal) असूनही त्यातून वीज वाहू शकते (Good conductor of electricity)." हे मूलद्रव्य कोणते?`, options: ["सल्फर", "फॉस्फरस", "आयोडीन", "ग्रॅफाईट (कार्बनचे अपरूप)"], correct: [3], explanation: `ग्रॅफाईट (पेन्सिलच्या लीडमध्ये वापरले जाणारे) मध्ये मुक्त इलेक्ट्रॉन्स (Free electrons) असतात, ज्यामुळे ते अधातू असूनही विद्युत सुवाहक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३०. मानवी पचनसंस्थेवर आधारित गटचर्चेत एक प्रश्न विचारला जातो: "प्रथिनांचे (Proteins) पचन करणारे 'ट्रिप्सिन' (Trypsin) हे अत्यंत महत्त्वाचे विकर कोणत्या अवयवातून स्रवते?"`, options: ["यकृत (Liver)", "स्वादुपिंड (Pancreas)", "जठर (Stomach)", "लाळ ग्रंथी"], correct: [1], explanation: `ट्रिप्सिन आणि लायपेज हे विकर स्वादुपिंडातून (Pancreas) लहान आतड्यात सोडले जातात जे अनुक्रमे प्रथिने आणि स्निग्ध पदार्थांचे पचन करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३१. प्रकाशशास्त्राच्या प्रयोगशाळेत (Optics Lab) विद्यार्थ्यांना बहिर्वक्र भिंगाचा (Convex Lens) वापर करून एका वस्तूची प्रतिमा 'आभासी, सुलट आणि मोठी' मिळवायची आहे. यासाठी ते वस्तू भिंगासमोर कोठे ठेवतील?`, options: ["F आणि 2F च्या मध्ये", "2F च्या पलीकडे", "भिंगाचा प्रकाशीय मध्य (O) आणि नाभी (F) यांच्या दरम्यान", "अनंतावर"], correct: [2], explanation: `ही बहिर्वक्र भिंगाची एकमेव स्थिती आहे जिथे प्रतिमा आभासी आणि मोठी मिळते. याच तत्त्वावर 'विशालक काच' (Magnifying glass) काम करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३२. रक्ताचे गुणधर्म शिकवताना शिक्षक एक प्रश्न विचारतात: "जर एखाद्या व्यक्तीला जखम झाली आणि तिचे रक्त लवकर गोठत नसेल, तर तिच्या शरीरात 'रक्त गोठण्याच्या' प्रक्रियेला मदत करणाऱ्या कोणत्या जीवनसत्त्वाची कमतरता असू शकते?"`, options: ["जीवनसत्व अ", "जीवनसत्व क", "जीवनसत्व ड", "जीवनसत्व के (Vitamin K)"], correct: [3], explanation: `जखम झाल्यावर रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठी आणि रक्त गोठवण्यासाठी (Blood clotting) Vitamin K अत्यंत आवश्यक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३३. विज्ञान प्रयोगशाळेत शिक्षक हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl) आणि सोडियम हायड्रॉक्साईड (NaOH) एकत्र मिसळतात. या 'उदासिनीकरण' (Neutralization) प्रक्रियेत कोणते नवीन पदार्थ तयार झाल्याचे विद्यार्थी नोंदवतील?`, options: ["केवळ वायू", "क्षार आणि पाणी (Salt and Water)", "फक्त पाणी", "नवीन आम्ल"], correct: [1], explanation: `आम्ल + आम्लारी -> क्षार + पाणी. (उदा. HCl + NaOH -> NaCl + H2O).`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३४. गुरुत्वाकर्षणाचे नियम शिकवताना शिक्षक एक विश्लेषणात्मक प्रश्न विचारतात: "पृथ्वीचा 'मुक्तिवेग' 11.2 किमी/सेकंद आहे. जर आपण अशा ग्रहावर गेलो ज्याचे वस्तुमान पृथ्वीच्या दुप्पट आणि त्रिज्या निम्मी असेल, तर त्या ग्रहाचा मुक्तिवेग किती असेल?"`, options: ["11.2 किमी/से", "5.6 किमी/से", "22.4 किमी/से", "44.8 किमी/से"], correct: [2], explanation: `मुक्तिवेगाचे सूत्र वर्गमूळात (2GM/R) आहे. जर M दुप्पट (2M) आणि R निम्मा (R/2) झाला, तर आतले गुणोत्तर 4 पट होईल. 4 चे वर्गमूळ 2 येते. म्हणजेच वेग दुप्पट (11.2 x 2 = 22.4) होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३५. 'आरोग्य आणि रोग' या पाठात विद्यार्थ्यांना विषाणूजन्य (Viral) आणि जिवाणूजन्य (Bacterial) आजारांचे वर्गीकरण करायचे आहे. खालीलपैकी कोणता आजार 'विषाणूजन्य' नाही हे ते कसे ओळखतील?`, options: ["कोविड-19", "पोलिओ", "टायफॉइड (विषमज्वर)", "गोवर (Measles)"], correct: [2], explanation: `टायफॉइड हा 'साल्मोनेला टायफी' (Salmonella Typhi) या 'जिवाणूमुळे' (Bacteria) होणारा आजार आहे, विषाणूमुळे नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३६. भूगोलात 'नैसर्गिक संसाधने' शिकवताना, जमिनीतून मिळणाऱ्या कच्च्या तेलापासून (Crude oil) पेट्रोल, डिझेल आणि केरोसीन कसे वेगळे केले जाते हे समजावून सांगण्यासाठी शिक्षक कोणत्या वैज्ञानिक पद्धतीचा उल्लेख करतील?`, options: ["गाळण पद्धत", "प्रभागी ऊर्ध्वपातन (Fractional Distillation)", "बाष्पीभवन", "अपकेंद्रण (Centrifugation)"], correct: [1], explanation: `कच्च्या तेलातील विविध घटकांचे उत्कलन बिंदू (Boiling points) वेगवेगळे असतात. त्यामुळे त्यांना वेगळे करण्यासाठी 'प्रभागी ऊर्ध्वपातन' पद्धत वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३७. विज्ञानाच्या वर्गात 'हवा जागा व्यापते' हे सिद्ध करण्यासाठी शिक्षकाने स्वतः एक रिकामी बाटली पाण्यात उलटी बुडवून दाखवली आणि मुलांना निरीक्षण करायला लावले. हे कोणत्या अध्यापन पद्धतीचे उदाहरण आहे?`, options: ["व्याख्यान पद्धती", "प्रकल्प पद्धती", "दिग्दर्शन पद्धती (Demonstration Method)", "शोधन पद्धती"], correct: [2], explanation: `जेव्हा शिक्षक स्वतः प्रयोग करून दाखवतात आणि विद्यार्थी त्याचे निरीक्षण करून ज्ञान मिळवतात, तेव्हा त्याला 'दिग्दर्शन पद्धती' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३८. 'हरित ऊर्जा' (Green Energy) या विषयावर माहिती देताना शिक्षक सांगतात की, 'हायड्रोजन इंधन पेशी' (Hydrogen Fuel Cell) हे तंत्रज्ञान अत्यंत स्वच्छ आहे. कारण यात इंधन जळताना ऊर्जेसोबत 'उपपदार्थ' (By-product) म्हणून केवळ काय बाहेर पडते?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "नायट्रोजन ऑक्साईड", "पाणी (Water)", "कार्बन मोनोक्साईड"], correct: [2], explanation: `हायड्रोजन फ्युएल सेलमध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनच्या अभिक्रियेतून प्रदूषण न होता केवळ शुद्ध पाण्याची वाफ (Water) बाहेर पडते.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३९. सूक्ष्मदर्शकाखाली (Microscope) पेशींचे निरीक्षण करताना, विद्यार्थ्यांना दिलेली पेशी 'वनस्पती पेशी' आहे की 'प्राणी पेशी' हे ओळखायचे आहे. ते कोणत्या मुख्य फरकावरून हे ओळखतील?`, options: ["पेशीपटलाची उपस्थिती", "तंतुकणिकांची उपस्थिती", "पेशीभित्तिका (Cell wall) आणि हरितलवके (Chloroplasts)", "केंद्रकाची उपस्थिती"], correct: [2], explanation: `पेशीभित्तिका (Cell wall) आणि हरितलवके (Chloroplasts) ही फक्त वनस्पती पेशींमध्ये आढळतात, प्राणी पेशींमध्ये ती नसतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४०. विज्ञान शिक्षणाचे मुख्य उद्दिष्ट विद्यार्थ्यांमध्ये 'वैज्ञानिक दृष्टिकोन' (Scientific Temper) रुजवणे हे आहे. खालीलपैकी कोणती कृती या दृष्टिकोनाला सर्वात जास्त 'मारत' (हानिकारक) करते?`, options: ["अंधश्रद्धा आणि जुन्या रुढींचे वैज्ञानिक विश्लेषण करणे.", "विज्ञानातील सिद्धांतांवर प्रश्न विचारण्यास बंदी घालणे.", "प्रयोगशाळेत स्वतः प्रयोग करून निष्कर्ष काढणे.", "विज्ञानावर आधारित क्षेत्रभेट (Field trip) आयोजित करणे."], correct: [1], explanation: `विज्ञान हे सतत प्रश्न विचारण्यावर आणि सत्याची पडताळणी करण्यावर आधारलेले आहे. प्रश्न विचारण्यास मनाई केल्याने वैज्ञानिक दृष्टिकोन नष्ट होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४१. मानवी रक्ताभिसरण संस्थेवर आधारित मॉडेल बनवताना, विद्यार्थ्यांना शरीरात रक्तातील 'तांबड्या पेशींची' (RBCs) निर्मिती नेमकी कोठे होते हे दाखवायचे आहे. ते कोणत्या अवयवाकडे निर्देश करतील?`, options: ["यकृत (Liver)", "अस्थिमज्जा (Bone Marrow)", "प्लीहा (Spleen)", "हृदय"], correct: [1], explanation: `प्रौढ व्यक्तीमध्ये लाल रक्तपेशी हाडांच्या पोकळीतील अस्थिमज्जेत (Bone marrow) तयार होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४२. 'अंतर आणि विस्थापन' यातील फरक शिकवण्यासाठी शिक्षक फळ्यावर ५ मीटर त्रिज्येचे एक वर्तुळ काढतात. "जर एखादी वस्तू या वर्तुळाकार मार्गावरून 'अर्धी प्रदक्षिणा' पूर्ण करत असेल, तर तिचे विस्थापन किती?"`, options: ["5 x pi मीटर", "5 मीटर", "10 मीटर", "0 मीटर"], correct: [2], explanation: `विस्थापन म्हणजे सुरुवातीचा आणि अंतिम बिंदू यातील सरळ रेषेतील कमीत कमी अंतर. अर्ध्या प्रदक्षिणेनंतर वस्तू व्यासाच्या विरुद्ध टोकाला असते. म्हणून विस्थापन = व्यास = 2 x 5 = 10 मीटर.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४३. 'अंतःस्रावी ग्रंथी' (Endocrine glands) शिकवताना शिक्षिका विचारतात, "अचानक समोर वाघ आला तर आपल्या शरीरातील कोणते संप्रेरक आपल्याला 'लढा किंवा पळा' (Fight or Flight) या आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी तात्काळ तयार करते?"`, options: ["इन्सुलिन", "ॲड्रेनॅलिन (Adrenaline)", "थायरॉक्सिन", "इस्ट्रोजेन"], correct: [1], explanation: `भीती, राग किंवा धोक्याच्या वेळी अधिवृक्क ग्रंथीमधून ॲड्रेनॅलिन स्रवते, जे हृदयाची ठोके आणि रक्तप्रवाह वाढवून शरीराला संकटाशी सामना करण्यास तयार करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४४. रसायनशास्त्राच्या प्रयोगशाळेत शिक्षक विद्यार्थ्यांना एका निळ्या रंगाच्या स्फटिकयुक्त पदार्थाचा द्रावण बनवायला सांगतात, ज्याला 'निळा मोरचूद' (Blue Vitriol) म्हणतात. या पदार्थाचे शास्त्रीय नाव काय आहे?`, options: ["कॉपर सल्फेट (CuSO4)", "फेरस सल्फेट (FeSO4)", "झिंक सल्फेट", "कॅल्शियम सल्फेट"], correct: [0], explanation: `कॉपर सल्फेटच्या स्फटिकांना निळा मोरचूद म्हणतात, जो शेतीत बुरशीनाशक म्हणून वापरला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४५. एन.सी.एफ. २००५ (NCF 2005) च्या धोरणानुसार, एका विज्ञान शिक्षकाने उच्च प्राथमिक स्तरावरील विज्ञान शिकवताना खालीलपैकी कोणत्या गोष्टीवर सर्वात जास्त भर दिला पाहिजे?`, options: ["मुलांना विज्ञानाच्या कठीण व्याख्या पाठ करायला लावणे.", "रोजच्या जीवनातील अनुभवांना विज्ञानाशी जोडणे.", "फक्त प्रयोगशाळेतच वेळ घालवणे.", "वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेची तयारी करून घेणे."], correct: [1], explanation: `NCF 2005 विज्ञान शिक्षणात पुस्तकी ज्ञानाला विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी आणि परिसराशी जोडण्यावर भर देतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४६. 'मूलद्रव्यांची आवर्तसारणी' शिकवताना शिक्षक सांगतात की मेंडेलिव्हने त्याच्या सारणीत काही जागा रिकाम्या सोडल्या होत्या. त्यातील 'एका-सिलिकॉन' (Eka-Silicon) च्या जागी नंतर कोणते मूलद्रव्य शोधले गेले?`, options: ["गॅलियम (Gallium)", "स्कॅन्डिअम (Scandium)", "जर्मेनियम (Germanium)", "पोलिनियम"], correct: [2], explanation: `मेंडेलिव्हने भाकीत केलेल्या एका-सिलिकॉनचे गुणधर्म नंतर शोध लागलेल्या जर्मेनियमशी जुळले. (एका-ॲल्युमिनिअम = गॅलियम).`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४७. प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction) शिकवताना, शिक्षक लेझर किरण हवेतून काचेच्या ठोकळ्यात (Rarer to Denser medium) सोडतात. विद्यार्थ्यांना या किरणामध्ये कोणता बदल झालेला दिसून येईल?`, options: ["ती लंबापासून दूर जाते", "ती लंबाकडे झुकते (Bends towards the normal)", "ती सरळ निघून जाते", "ती परत फिरते"], correct: [1], explanation: `हवा (विरल) आणि काच (घन). घन माध्यमात प्रकाशाचा वेग कमी होतो, त्यामुळे प्रकाशकिरण लंबाकडे (Normal) झुकते.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४८. धातूंचे गंजणे रोखण्याचे उपाय शिकवताना शिक्षक 'गॅल्व्हायनायझेशन' (Galvanization) प्रक्रियेची माहिती देतात. या प्रक्रियेत लोखंडाचे रक्षण करण्यासाठी त्यावर कोणत्या धातूचा थर दिला जातो?`, options: ["तांबे (Copper)", "ॲल्युमिनिअम", "जस्त (Zinc)", "चांदी"], correct: [2], explanation: `जस्त (झिंक) हा लोखंडापेक्षा जास्त क्रियाशील धातू आहे. त्यामुळे लोखंडाचे संरक्षण करण्यासाठी त्यावर जस्ताचा लेप चढवला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४९. परिसंस्थेतील (Ecosystem) अन्नसाखळ्यांचा अभ्यास करताना, शिक्षक 'ऊर्जेचा प्रवाह' (Flow of Energy) स्पष्ट करतात. विद्यार्थ्यांच्या निरीक्षणानुसार हा ऊर्जेचा प्रवाह नेहमी कोणत्या स्वरूपाचा असतो?`, options: ["दुहेरी (Bi-directional)", "चक्रीय (Cyclic)", "एकेरी (Uni-directional)", "बहुदिशात्मक"], correct: [2], explanation: `सूर्याकडून वनस्पतींना आणि तिथून पुढे शाकाहारी व मांसाहारी प्राण्यांकडे जाणारी ऊर्जा कधीही उलट्या दिशेने परत येत नाही, म्हणून हा प्रवाह एकेरी असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१५०. 'ऊर्जेचे रूपांतरण' या घटकाचे प्रात्यक्षिक दाखवताना शिक्षक एका उपकरणाचा वापर करतात, जे यांत्रिक ऊर्जेचे विद्युत ऊर्जेत (Mechanical to Electrical energy) रूपांतर करते. ते उपकरण कोणते?`, options: ["इलेक्ट्रिक मोटर", "जनरेटर (Electric Generator)", "इस्त्री", "विद्युत घंटा"], correct: [1], explanation: `जनरेटरमध्ये कॉईल फिरवली जाते (यांत्रिक ऊर्जा) ज्यामुळे चुंबकीय क्षेत्रात बदल होऊन विद्युत धारा (विद्युत ऊर्जा) निर्माण होते. (इलेक्ट्रिक मोटर याच्या बरोबर उलट काम करते).`, difficulty: "medium" } ]; const p2SocialScience = [ { id: 91, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९१. हडप्पा संस्कृतीतील नगररचनेचे सर्वात महत्त्वाचे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अंग खालीलपैकी कोणते होते?`, options: ["भव्य मंदिरे आणि राजवाडे", "लोखंडाची शस्त्रे बनवण्याचे कारखाने", "काटकोनात छेदणारे रस्ते आणि झाकलेली गटार योजना", "घोड्यांचा व्यापारासाठी वापर"], correct: [2], explanation: `हडप्पा संस्कृती ही तिच्या प्रगत आणि नियोजनबद्ध नागरी जीवनासाठी (Urban planning) आणि उत्तम सांडपाणी व्यवस्थापनासाठी जगभरात ओळखली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९२. वैदिक काळात राज्याच्या कारभारावर नियंत्रण ठेवणारी 'सभा' आणि 'समिती' या संस्था होत्या. यातील 'समिती' म्हणजे काय?`, options: ["केवळ ज्येष्ठ आणि अनुभवी व्यक्तींचे मंडळ", "सर्वसामान्य लोकांची किंवा संपूर्ण राज्याची सर्वसाधारण सभा", "केवळ लष्करी अधिकाऱ्यांचा गट", "धार्मिक विधी करणारे पुरोहित"], correct: [1], explanation: `'सभा' ही ज्येष्ठ व निवडक लोकांची समिती होती, तर 'समिती' ही सर्वसामान्य लोकांची (General Assembly) होती जिच्यात राजाची निवड करण्याचे अधिकारही होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९३. सम्राट अशोकाने कलिंग युद्धानंतर बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला आणि 'धम्म' प्रसाराला सुरुवात केली. अशोकाच्या 'धम्मा'चा मुख्य उद्देश काय होता?`, options: ["बौद्ध धर्माला जगातील एकमेव धर्म बनवणे", "शेजारील राज्यांवर सांस्कृतिक आक्रमण करणे", "प्रजेमध्ये नैतिक मूल्ये, सहिष्णुता आणि अहिंसा रुजवणे", "यज्ञांमध्ये प्राण्यांची बळी देण्याची प्रथा वाढवणे"], correct: [2], explanation: `अशोकाचा धम्म हा कोणताही नवीन धर्म किंवा पंथ नव्हता, तर ती एक नैतिक आचारसंहिता (Code of Conduct) होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९४. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या 'अष्टप्रधान मंडळा'त 'अमात्य' (मुजुमदार) या पदावरील व्यक्तीचे मुख्य काम काय होते?`, options: ["राजाला युद्धात सल्ला देणे", "राज्याच्या जमाखर्चाचा हिशोब ठेवणे", "परराज्यांशी पत्रव्यवहार करणे", "न्यायदान करणे"], correct: [1], explanation: `अमात्य हे राज्याचे अर्थमंत्री होते, ज्यांचे काम राज्याचा संपूर्ण जमाखर्च आणि महसूल पाहणे हे होते. (परराज्यांशी संबंध 'सुमंत' पाहत असत).`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९५. 'सत्यशोधक समाजा'ची स्थापना महात्मा जोतीराव फुले यांनी कोणत्या मुख्य उद्देशाने केली?`, options: ["ब्रिटिशांना भारतातून हाकलून देण्यासाठी", "केवळ महिलांना शिक्षण देण्यासाठी", "बहुजन समाजाला ब्राह्मणी वर्चस्वापासून आणि अंधश्रद्धेतून मुक्त करण्यासाठी", "स्वदेशी वस्तूंचा प्रचार करण्यासाठी"], correct: [2], explanation: `२४ सप्टेंबर १८७३ रोजी स्थापन झालेल्या या समाजाचा मुख्य हेतू शूद्र-अतिशूद्र आणि शोषित वर्गाला वैचारिक गुलामगिरीतून मुक्त करणे हा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९६. १८८५ साली स्थापन झालेल्या राष्ट्रीय सभेच्या (Indian National Congress) मवाळ नेत्यांवर (उदा. गोपाळ कृष्ण गोखले) जहाल गटाचा कोणता मुख्य आक्षेप होता?`, options: ["मवाळ नेते ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र क्रांती करत नाहीत.", "मवाळ नेत्यांची कार्यपद्धती केवळ 'अर्ज, विनंत्या आणि भाषणे' यावर आधारित होती.", "मवाळ नेते केवळ परदेशी वस्तू वापरत होते.", "मवाळ नेत्यांना भारताला स्वातंत्र्य नको होते."], correct: [1], explanation: `टिळक, बिपीन चंद्र पाल यांसारख्या जहाल नेत्यांना मवाळांचे हे 'राजकीय भिक्षुकेचे' धोरण (Political Mendicancy) मान्य नव्हते; त्यांना थेट लोकआंदोलने हवी होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९७. युरोपातील प्रबोधन काळात (Renaissance) योहान गटेनबर्ग याने लावलेला कोणता शोध ज्ञानप्रसारासाठी सर्वात क्रांतीकारक ठरला?`, options: ["दुर्बीण", "होकायंत्र", "छपाई यंत्र (Printing Press)", "वाफेचे इंजिन"], correct: [2], explanation: `१४४० च्या सुमारास लागलेल्या या शोधामुळे पुस्तके स्वस्त आणि सर्वसामान्यांना उपलब्ध झाली, ज्यामुळे युरोपात वैचारिक क्रांती वेगाने पसरली.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९८. १९२० साली सुरू झालेल्या 'असहकार चळवळी'ला (Non-Cooperation Movement) महात्मा गांधींनी १९२२ मध्ये अचानक स्थगिती का दिली?`, options: ["ब्रिटिशांनी भारताला स्वातंत्र्य देण्याचे मान्य केले.", "चौरीचौरा येथे जमावाने पोलीस स्टेशन जाळल्यामुळे (हिंसेमुळे).", "लोकमान्य टिळकांचा मृत्यू झाल्यामुळे.", "काँग्रेसमध्ये फूट पडल्यामुळे."], correct: [1], explanation: `उत्तर प्रदेशातील चौरीचौरा येथे हिंसक जमावाने २२ पोलिसांना जाळले. गांधीजींचा लढा पूर्णपणे अहिंसक तत्त्वावर आधारित असल्याने त्यांनी चळवळ मागे घेतली.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९९. दुसर्‍या महायुद्धात जपानने अमेरिकेच्या कोणत्या नाविक तळावर अचानक हल्ला केल्यामुळे अमेरिकेला युद्धात उतरावे लागले?`, options: ["पर्ल हार्बर", "हिरोशिमा", "साऊथम्प्टन", "मिडवे"], correct: [0], explanation: `७ डिसेंबर १९४१ रोजी जपानने हवाई बेटांवरील पर्ल हार्बरवर हल्ला केला, जो अमेरिकेच्या दुसऱ्या महायुद्धातील प्रवेशाचे तात्कालिक कारण ठरला.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१००. 'इतिहासाचे अध्यापन करताना शिक्षकाने केवळ घटना आणि सनावळ्या पाठ न घेता, त्या घटनांमागील कार्यकारणभाव (Cause and effect) स्पष्ट करावा.' हे कोणत्या अध्यापन तत्त्वावर आधारित आहे?`, options: ["घोकंपट्टी अध्ययन", "विश्लेषणात्मक आणि अर्थपूर्ण अध्ययन", "कथाकथन पद्धत", "कालानुक्रम पद्धत"], correct: [1], explanation: `घटना 'का' घडली हे समजल्याशिवाय इतिहासाचे खरे आकलन (Understanding) होत नाही. हा NCF 2005 चा मुख्य गाभा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०१. भारतीय संविधानाच्या निर्मिती प्रक्रियेत 'उद्दिष्टांचा ठराव' (Objective Resolution) कोणी मांडला, जो पुढे संविधानाची 'उद्देशिका' (Preamble) बनला?`, options: ["डॉ. बी. आर. आंबेडकर", "पंडित जवाहरलाल नेहरू", "सरदार वल्लभभाई पटेल", "बी. एन. राव"], correct: [1], explanation: `१३ डिसेंबर १९४६ रोजी नेहरूंनी हा ठराव मांडला, ज्यामध्ये भारताला सार्वभौम, लोकशाही आणि प्रजासत्ताक बनवण्याची उद्दिष्टे स्पष्ट केली होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०२. भारतीय संविधानातील कलम २१(अ) नुसार कोणता मूलभूत अधिकार (Fundamental Right) समाविष्ट करण्यात आला आहे?`, options: ["संपत्तीचा अधिकार", "बालमजुरी विरुद्धचा अधिकार", "६ ते १४ वयोगटातील बालकांना मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार", "माहितीचा अधिकार"], correct: [2], explanation: `२००२ च्या ८६ व्या घटनादुरुस्तीनुसार 'शिक्षणाचा अधिकार' (RTE) हा मूलभूत अधिकार बनवण्यात आला.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०३. भारतात 'स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे जनक' (Father of Local Self Government) म्हणून कोणाला ओळखले जाते?`, options: ["लॉर्ड डलहौसी", "लॉर्ड रिपन", "लॉर्ड कर्झन", "लॉर्ड कॉर्नवॉलिस"], correct: [1], explanation: `१८८२ मध्ये लॉर्ड रिपनने स्थानिक स्वराज्य संस्थांचा कायदा पास करून भारतीयांना प्रशासनात सहभागी होण्याची संधी दिली.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०४. भारतीय संसदेत 'धन विधेयक' (Money Bill) कोठे प्रथम मांडले जाऊ शकते?`, options: ["केवळ राज्यसभेत", "केवळ लोकसभेत", "संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये", "सर्वोच्च न्यायालयात"], correct: [1], explanation: `संविधानाच्या कलम १०९ नुसार धन विधेयक केवळ लोकसभेतच मांडले जाऊ शकते आणि त्यावर अंतिम निर्णय घेण्याचा अधिकार लोकसभेच्या सभापतींना असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०५. सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांची निवृत्तीचे वय किती असते?`, options: ["६० वर्षे", "६२ वर्षे", "६५ वर्षे", "निश्चित नसते"], correct: [2], explanation: `सर्वोच्च न्यायालयाचे (Supreme Court) न्यायाधीश वयाच्या ६५ व्या वर्षापर्यंत पदावर राहू शकतात. (उच्च न्यायालयासाठी हे वय ६२ वर्षे आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०६. खालीलपैकी कोणते 'मार्गदर्शक तत्त्व' (Directive Principle) हे गांधीवादी विचारांवर आधारित आहे?`, options: ["समान नागरी कायदा लागू करणे", "ग्रामपंचायतींची स्थापना करणे", "आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षा वाढवणे", "पर्यावरणाचे संरक्षण करणे"], correct: [1], explanation: `कलम ४० अंतर्गत ग्रामपंचायतींचे संघटन करणे हे तत्त्व थेट महात्मा गांधींच्या 'ग्रामस्वराज्य' या संकल्पनेतून आले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०७. लोकशाही निवडणुकांमध्ये 'VVPAT' (Voter Verifiable Paper Audit Trail) मशीनचा मुख्य उद्देश काय आहे?`, options: ["मतदानाची टक्केवारी वाढवणे", "इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रात (EVM) बिघाड झाल्यास ते दुरुस्त करणे", "मतदाराला आपण दिलेले मत योग्य उमेदवाराला गेले आहे की नाही, याची खात्री करण्याची पावती देणे", "उमेदवारांचा खर्च कमी करणे"], correct: [2], explanation: `हे मशीन पारदर्शकता आणण्यासाठी वापरले जाते, जिथे मतदाराला ७ सेकंदांसाठी चिठ्ठी दिसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०८. पृथ्वीच्या परिवलनामुळे (Rotation) खालीलपैकी कोणती भौगोलिक घटना घडते?`, options: ["ऋतूंची निर्मिती", "दिवस आणि रात्र होणे", "सूर्यग्रहण", "चंद्रग्रहण"], correct: [1], explanation: `पृथ्वी स्वतःभोवती फिरते (परिवलन) त्यामुळे जो भाग सूर्यासमोर येतो तिथे दिवस आणि विरुद्ध भागात रात्र असते. (ऋतू हे परिभ्रमणामुळे होतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०९. पृथ्वीच्या अंतरंगातील सर्वात वरच्या थराला काय म्हणतात, जो सिलिका आणि ॲल्युमिनियमने बनलेला आहे?`, options: ["प्रावरण (Mantle)", "बाह्य गाभा (Outer Core)", "सियाल (Sial)", "सायमा (Sima)"], correct: [2], explanation: `भूकवचाचा (Crust) खंडांतर्गत भाग हा प्रामुख्याने सिलिका (Si) आणि ॲल्युमिनियम (Al) पासून बनलेला असतो, म्हणून त्याला सियाल म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११०. 'आंतरराष्ट्रीय वाररेषा' (International Date Line) ही कोणत्या रेखावृत्तावरून मानली जाते?`, options: ["०° रेखावृत्त (ग्रीनिच)", "९०° पूर्व रेखावृत्त", "१८०° रेखावृत्त", "२३.५° उत्तर अक्षवृत्त"], correct: [2], explanation: `प्रशांत महासागरातून जाणारी १८०° रेखावृत्ताची काल्पनिक रेषा ओलांडली की वार आणि तारीख बदलते.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१११. वातावरणाच्या कोणत्या थरामध्ये 'ओझोन वायूचा' (Ozone layer) पट्टा आढळतो, जो हानिकारक अतिनील किरणांपासून आपले संरक्षण करतो?`, options: ["तपांबर (Troposphere)", "स्थितांबर (Stratosphere)", "आयनांबर (Ionosphere)", "बाह्यांबर (Exosphere)"], correct: [1], explanation: `स्थितांबराच्या खालच्या भागात (सुमारे १५ ते ३५ किमी उंचीवर) ओझोनचा थर आढळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११२. प्रशांत महासागराच्या (Pacific Ocean) विषुववृत्तीय भागात पाण्याचे तापमान असामान्यपणे वाढण्याच्या नैसर्गिक घटनेला काय म्हणतात, जिचा भारतीय मान्सूनवर विपरीत (दुष्काळी) परिणाम होतो?`, options: ["ला-निना (La Nina)", "एल-निनो (El Nino)", "सुनामी (Tsunami)", "चक्रीवादळ (Cyclone)"], correct: [1], explanation: `एल-निनो मुळे जागतिक हवामान चक्रात बदल होतो आणि भारतात पावसाचे प्रमाण कमी होऊन दुष्काळ पडण्याची शक्यता असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११३. ' व्ही (V) आकाराची दरी' ही भूरूप (Landform) खालीलपैकी कोणत्या नैसर्गिक कारकाच्या खनन कार्यामुळे (Erosion) तयार होते?`, options: ["हिमनदी (Glacier)", "वारा (Wind)", "नदी (नदीचे वरच्या टप्प्यातील कार्य)", "सागरी लाटा"], correct: [2], explanation: `नदी उगमस्थानाजवळ (डोंगराळ भागात) वेगाने वाहताना तळाचे खनन जास्त करते, ज्यामुळे 'V' आकाराची दरी तयार होते. (हिमनदी 'U' आकाराची दरी बनवते).`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११४. महाराष्ट्राच्या पठारी प्रदेशात सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारी आणि कापसाच्या पिकासाठी अत्यंत उपयुक्त असणारी मृदा कोणती?`, options: ["जांभी मृदा (Laterite Soil)", "गाळाची मृदा (Alluvial Soil)", "रेगूर किंवा काळी मृदा (Black Soil)", "तांबडी मृदा"], correct: [2], explanation: `बेसॉल्ट खडकाच्या विदारणातून तयार झालेली ही काळी माती ओलावा टिकवून ठेवते, जी कापसासाठी सर्वोत्तम मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११५. 'पॅम्पास' (Pampas) हा समशीतोष्ण गवताळ प्रदेश कोणत्या खंडात आढळतो?`, options: ["उत्तर अमेरिका", "दक्षिण अमेरिका (प्रामुख्याने अर्जेंटिना)", "आफ्रिका", "ऑस्ट्रेलिया"], correct: [1], explanation: `दक्षिण अमेरिकेतील हा सुपीक गवताळ प्रदेश शेती आणि पशुपालनासाठी जगात प्रसिद्ध आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११६. भारतातील लोकसंख्येबाबत 'डेमोग्राफिक डिव्हिडंड' (Demographic Dividend - लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश) या संकल्पनेचा अर्थ काय?`, options: ["देशात वृद्ध लोकांची संख्या सर्वाधिक असणे.", "देशात जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही उच्च असणे.", "देशाच्या एकूण लोकसंख्येत 'कार्यरत वयोगटातील' (Working-age population १५-५९ वर्षे) लोकांचे प्रमाण जास्त असणे.", "फक्त बालकांची संख्या वाढणे."], correct: [2], explanation: `जेव्हा तरुण आणि काम करू शकणाऱ्या लोकांची संख्या जास्त असते, तेव्हा देशाच्या आर्थिक विकासाला गती मिळते. भारताला सध्या हा लाभ मिळत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११७. सह्याद्री पर्वताच्या पूर्वेकडील बाजूस पावसाचे प्रमाण अचानक खूप कमी होते. या प्रदेशाला भौगोलिक भाषेत काय म्हणतात?`, options: ["अतिपर्जन्याचा प्रदेश", "पर्जन्यछायेचा प्रदेश (Rain Shadow Region)", "किनारपट्टीचा प्रदेश", "दलदलीचा प्रदेश"], correct: [1], explanation: `नैऋत्य मान्सून वारे सह्याद्रीला अडवून पश्चिमेकडे भरपूर पाऊस देतात, पण पूर्वेकडे जाताना त्यातील बाष्प कमी झाल्याने तिथे पर्जन्यछायेचा (दुष्काळी) प्रदेश तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११८. लोह खनिजाच्या (Iron Ore) साठ्यांपैकी सर्वात उच्च प्रतीचे आणि सर्वाधिक लोह अंश असणारे खनिज कोणते?`, options: ["लिमोनाईट (Limonite)", "सिडेराईट (Siderite)", "हेमॅटाईट (Hematite)", "मॅग्नेटाईट (Magnetite)"], correct: [3], explanation: `मॅग्नेटाईट मध्ये ७०% पेक्षा जास्त लोहाचा अंश असतो आणि त्यात उत्कृष्ट चुंबकीय गुणधर्म असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११९. 'पायाविहीन उद्योग' (Footloose Industries) या संकल्पनेत खालीलपैकी कोणत्या उद्योगाचा समावेश होतो?`, options: ["लोह-पोलाद उद्योग", "साखर कारखाना", "माहिती तंत्रज्ञान आणि सॉफ्टवेअर उद्योग", "सुती कापड उद्योग"], correct: [2], explanation: `जे उद्योग कच्च्या मालाच्या वजनावर किंवा विशिष्ट भौगोलिक स्थानावर अवलंबून नसतात आणि जे कुठेही सहज स्थापन करता येतात, त्यांना 'Footloose' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२०. 'नागरीकरण' (Urbanization) म्हणजे केवळ शहरांची लोकसंख्या वाढणे नसून, लोकांच्या जीवनशैलीत आणि व्यवसायात बदल होणे होय. नागरीकरणाचे मुख्य कारण कोणते?`, options: ["शेतीमधील वाढते उत्पन्न", "औद्योगिकीकरण आणि रोजगार निर्मिती", "खेड्यांमधील प्रदूषण", "जंगलांची वाढ"], correct: [1], explanation: `शहरांमध्ये उद्योगधंदे आणि सेवा क्षेत्रामुळे रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतात, ज्यामुळे ग्रामीण भागातून स्थलांतर (Migration) वेगाने होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२१. पृथ्वीवरील सर्व खंडांचे पूर्वी एकच सलग भूखंड होते, ज्याला 'पँजिया' (Pangaea) म्हटले जायचे. हा 'खंडवहन सिद्धांत' (Continental Drift Theory) कोणी मांडला?`, options: ["अल्फ्रेड वेगेनर", "आर्थर होम्स", "चार्ल्स डार्विन", "न्यूटन"], correct: [0], explanation: `१९१२ मध्ये अल्फ्रेड वेगेनर यांनी हा सिद्धांत मांडला की भूखंड सतत हलत असतात आणि पूर्वी ते सर्व एकत्र जोडलेले होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२२. भारतातील कोणती पर्वतरांग ही जगातील सर्वात 'प्राचीन वलीचा पर्वत' (Old Fold Mountain) मानली जाते?`, options: ["हिमालय", "अरवली (Aravalli)", "सातपुडा", "विंध्य"], correct: [1], explanation: `राजस्थान ते दिल्लीपर्यंत पसरलेली अरवली पर्वतरांग ही भूगर्भीय दृष्ट्या भारतातीलच नव्हे तर जगातील सर्वात जुन्या वली पर्वतांपैकी एक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२३. 'जागतिक तापमानवाढ' (Global Warming) रोखण्यासाठी १९९७ मध्ये कोणता आंतरराष्ट्रीय करार करण्यात आला होता, ज्यामध्ये हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्याचे उद्दिष्ट होते?`, options: ["क्योटो प्रोटोकॉल (Kyoto Protocol)", "मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल", "रामसर करार", "जिनेव्हा करार"], correct: [0], explanation: `जपानमधील क्योटो शहरात झालेल्या या कराराचा मुख्य उद्देश कार्बन डायऑक्साइड सारख्या हरितगृह वायूंचे (GHGs) प्रमाण कमी करणे हा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२४. भूगोल अध्यापनात 'क्षेत्रभेट' (Field Visit/Excursion) पद्धत का महत्त्वाची मानली जाते?`, options: ["विद्यार्थ्यांना शाळेबाहेर खेळायला मिळते म्हणून.", "प्रत्यक्ष निरीक्षणातून आणि अनुभवातून भौगोलिक संकल्पनांचे कायमस्वरूपी आकलन होते.", "शिक्षकांचा वेळ वाचतो.", "फक्त मनोरंजन होते."], correct: [1], explanation: `भूगोल हा निसर्गाचा आणि मानवाचा अभ्यास आहे, जो चार भिंतींच्या आत समजण्यापेक्षा प्रत्यक्ष पाहिल्यास अधिक चांगला समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२५. भारताच्या पूर्वेकडील किनाऱ्यावर (उदा. ओडिशा, आंध्र प्रदेश) वारंवार 'उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे' (Tropical Cyclones) का येतात?`, options: ["तिथे वारे वाहत नाहीत.", "बंगालच्या उपसागराचे जास्त तापमान आणि कमी दाबाचे पट्टे सतत निर्माण होणे.", "तिथे मोठे डोंगर नाहीत.", "तिथे नद्या समुद्राला मिळतात."], correct: [1], explanation: `बंगालच्या उपसागराचे उबदार पाणी आणि भौगोलिक स्थिती चक्रीवादळांच्या निर्मितीसाठी अत्यंत पोषक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२६. 'मॅकमोहन रेषा' (McMahon Line) ही आंतरराष्ट्रीय सीमा रेषा कोणत्या दोन देशांदरम्यान आहे?`, options: ["भारत आणि पाकिस्तान", "भारत आणि अफगाणिस्तान", "भारत आणि चीन", "भारत आणि म्यानमार"], correct: [2], explanation: `१९१४ च्या शिमला करारानुसार ब्रिटिश भारत आणि तिबेट (आता चीन) यांच्यात अरुणाचल प्रदेश सीमेवर ही रेषा निश्चित करण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२७. नागरिकशास्त्राच्या अध्यापनात 'समानुभूती' (Empathy) ही संकल्पना रुजवण्यासाठी शिक्षकाने कोणती पद्धत वापरणे सर्वाधिक योग्य ठरेल?`, options: ["केवळ पुस्तकातील प्रश्नांची उत्तरे पाठ करून घेणे.", "भूमिका पालन (Role Play) आणि गटातील चर्चा.", "फळ्यावर व्याख्या लिहून देणे.", "कठोर शिक्षा करणे."], correct: [1], explanation: `Role play मुळे विद्यार्थी स्वतःला दुसऱ्याच्या जागी ठेवून विचार करतात (समानुभूती), जे लोकशाहीतील एक महत्त्वाचे मूल्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२८. भारताच्या 'सुवर्ण चतुष्कोण' (Golden Quadrilateral) या महामार्ग प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश काय आहे?`, options: ["सर्व खेड्यांना जोडणे.", "देशातील चार प्रमुख महानगरे (दिल्ली, मुंबई, चेन्नई, कोलकाता) वेगवान महामार्गांनी जोडणे.", "फक्त धार्मिक स्थळे जोडणे.", "नद्या जोडणे."], correct: [1], explanation: `अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या काळात सुरू झालेला हा प्रकल्प देशाच्या आर्थिक आणि औद्योगिक विकासासाठी एक मोठा टप्पा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२९. भारतातील 'सुंदरबन' (Sundarbans) हा त्रिभुज प्रदेश कोणत्या नद्यांच्या मुखाशी तयार झाला आहे?`, options: ["गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा", "कृष्णा आणि गोदावरी", "नर्मदा आणि तापी", "सिंधू आणि सतलज"], correct: [0], explanation: `गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्यांनी बंगालच्या उपसागरात जगातील सर्वात मोठा आणि खारफुटीच्या (Mangrove) जंगलांनी वेढलेला त्रिभुज प्रदेश बनवला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३०. इतिहास शिकवताना 'कालनिश्चिती' (Chronology) आणि घटनांचा क्रम समजण्यासाठी सर्वात उत्तम शैक्षणिक साधन कोणते?`, options: ["नकाशा", "कालरेषा (Time-line)", "तक्ते", "आलेख"], correct: [1], explanation: `कालरेषेमुळे विद्यार्थ्यांना ऐतिहासिक घटनांचा अचूक क्रम आणि त्यांच्यातील अंतराचा (काळ) 'दृष्टीकोन' (Visual context) मिळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३१. 'ग्रीनविच मीन टाईम' (GMT) आणि 'भारतीय प्रमाण वेळ' (IST - Indian Standard Time) यांच्यामध्ये किती वेळेचा फरक आहे?`, options: ["भारत ५.५ तास (साडेपाच तास) मागे आहे.", "भारत ५.५ तास (साडेपाच तास) पुढे आहे.", "भारत १२ तास पुढे आहे.", "दोन्ही वेळा समान आहेत."], correct: [1], explanation: `भारताची प्रमाण वेळ ही ८२.५° पूर्व रेखावृत्तावरून (अलाहाबाद जवळून) ठरवली जाते, जी ग्रीनिच (०°) पेक्षा साडेपाच तास पुढे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३२. 'संसाधने' (Resources) या प्रकरणावर पाठ घेताना, शिक्षकाने खालीलपैकी कशावर सर्वात जास्त भर दिला पाहिजे?`, options: ["नैसर्गिक संसाधनांचा अमर्याद वापर कसा करावा.", "शाश्वत विकास (Sustainable Development) आणि संसाधनांचे संवर्धन.", "फक्त खनिजांची नावे पाठ करणे.", "परदेशातील नद्यांची माहिती देणे."], correct: [1], explanation: `भावी पिढीसाठी संसाधने शिल्लक ठेवणे (शाश्वत विकास) हा भूगोलातील सर्वात महत्त्वाचा आणि उपयोजित (Application-based) भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३३. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ची मुख्य कार्ये कोणती आहेत?`, options: ["सामान्य लोकांचे बँक खाते उघडणे.", "फक्त उद्योजकांना कर्ज देणे.", "देशाचे चलन (Currency) छापणे आणि सर्व व्यावसायिक बँकांवर नियंत्रण ठेवणे.", "देशाचे परराष्ट्र धोरण ठरवणे."], correct: [2], explanation: `RBI ही देशाची मध्यवर्ती (Central) बँक आहे, जी सामान्य लोकांशी थेट व्यवहार करत नाही, तर ती अर्थव्यवस्थेचे नियमन करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३४. 'नथुला घाट' (Nathu La Pass) हा भारताच्या कोणत्या राज्यात स्थित आहे, जो कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी आणि चीनसोबतच्या व्यापारासाठी महत्त्वाचा आहे?`, options: ["जम्मू आणि काश्मीर", "सिक्कीम", "उत्तराखंड", "हिमाचल प्रदेश"], correct: [1], explanation: `नथुला घाट हा हिमालय पर्वत रांगेत सिक्कीम राज्य आणि तिबेट (चीन) यांना जोडणारा अत्यंत महत्त्वाचा व्यापारी आणि सामरिक मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३५. 'सुनामी' (Tsunami) या विनाशकारी सागरी लाटा कशामुळे निर्माण होतात?`, options: ["समुद्रातील प्रदूषणामुळे", "सागराच्या तळाशी होणाऱ्या भूकंपामुळे किंवा ज्वालामुखीच्या उद्रेकामुळे", "चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे", "ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे"], correct: [1], explanation: `सागरतळाशी जेव्हा अचानक मोठी भूशास्त्रीय हालचाल (भूकंप) होते, तेव्हा पाण्याचे मोठ्या प्रमाणावर विस्थापन होऊन सुनामी लाटा निर्माण होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३६. भारतातील 'श्वेत क्रांती' (White Revolution) कशाशी संबंधित आहे आणि तिचे जनक कोण आहेत?`, options: ["कापूस उत्पादन - डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन", "दूध उत्पादन - डॉ. वर्गीस कुरीयन", "मत्स्य उत्पादन - हिरालाल चौधरी", "रेशीम उत्पादन - महात्मा गांधी"], correct: [1], explanation: `'ऑपरेशन फ्लड' (Operation Flood) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या क्रांतीमुळे भारत जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश बनला.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३७. 'अंटार्क्टिका' (Antarctica) खंडाला 'विज्ञानासाठी समर्पित खंड' असे का म्हटले जाते?`, options: ["तिथे मोठ्या प्रमाणावर कारखाने आहेत.", "तिथे मानवी वस्ती नाही आणि जगभरातील देश तिथे केवळ शांततापूर्ण वैज्ञानिक संशोधन करतात.", "तिथे खूप सोने सापडते.", "तो खंड कृत्रिमरीत्या बनवला आहे."], correct: [1], explanation: `अंटार्क्टिक करारानुसार या खंडाचा वापर केवळ शांततापूर्ण उद्देशांसाठी आणि जागतिक हवामान, हिम अभ्यास (Glaciology) अशा संशोधनांसाठीच केला जातो (उदा. भारताचे 'मैत्री' आणि 'भारती' संशोधन केंद्र).`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३८. 'GIS' (Geographic Information System) प्रणालीचा भूगोलात काय उपयोग होतो?`, options: ["केवळ पुस्तके छापण्यासाठी.", "भौगोलिक माहिती संगणकावर गोळा करणे, साठवणे, विश्लेषित करणे आणि अचूक नकाशे तयार करणे.", "केवळ फोटो काढण्यासाठी.", "हवामानाचा अंदाज पूर्णपणे थांबवण्यासाठी."], correct: [1], explanation: `GIS हे एक आधुनिक तंत्रज्ञान आहे ज्याचा वापर आपत्ती व्यवस्थापन, शहर नियोजन आणि संसाधनांच्या मॅपिंगसाठी होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३९. 'राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग' (NHRC) ची स्थापना भारतात कोणत्या वर्षी करण्यात आली?`, options: ["१९५०", "१९९३", "२००५", "२०१०"], correct: [1], explanation: `मानवाधिकारांचे संरक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी १२ ऑक्टोबर १९९३ रोजी 'मानवाधिकार संरक्षण कायदा' अंतर्गत या आयोगाची स्थापना झाली.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४०. 'सामाजिक शास्त्रे' हा विषय प्राथमिक आणि उच्च प्राथमिक स्तरावर अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण काय?`, options: ["विद्यार्थ्यांना भूतकाळातील फक्त तारखा पाठ करायला लावणे.", "विद्यार्थ्यांना जबाबदार, जागृत आणि समाजाप्रति संवेदनशील नागरिक बनवणे.", "विद्यार्थ्यांना राजकारणात उतरण्याची थेट प्रशिक्षण देणे.", "विज्ञानाचे महत्त्व कमी करणे."], correct: [1], explanation: `सामाजिक शास्त्राचा मूळ उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये लोकशाही मूल्ये, सामाजिक जाणीव आणि जागतिक दृष्टिकोन (Global Citizenship) विकसित करणे हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४१. इतिहास संशोधनात 'प्राथमिक साधने' (Primary Sources) कशाला म्हणतात?`, options: ["दुसऱ्या लेखकाने लिहिलेले इतिहासाचे पुस्तक.", "घटना घडली त्या काळातील प्रत्यक्ष पुरावे, उदा. शिलालेख, मूळ पत्रव्यवहार किंवा तत्कालीन नाणी.", "इंटरनेटवरील विकिपीडियाची माहिती.", "शिक्षकांनी वर्गात सांगितलेल्या गोष्टी."], correct: [1], explanation: `प्राथमिक साधने ही फर्स्ट-हँड माहिती देतात. ज्यातून इतिहासकार स्वतः निष्कर्ष काढतात. (पुस्तके ही दुय्यम साधने - Secondary Sources आहेत).`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४२. भारताचे संविधान तयार करताना 'मूलभूत कर्तव्ये' (Fundamental Duties) कोणत्या देशाच्या संविधानातून प्रेरित होऊन घेण्यात आली आहेत?`, options: ["अमेरिका (USA)", "ब्रिटन (UK)", "सोव्हिएत युनियन (USSR / रशिया)", "जपान"], correct: [2], explanation: `१९७६ च्या ४२ व्या घटनादुरुस्तीनुसार स्वर्णसिंग समितीच्या शिफारशीवरून संविधानात भाग IV-A (कलम ५१-A) मध्ये मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४३. 'खोल आणि अरुंद दरी, जिचे काठ अत्यंत उभे असतात', अशा भौगोलिक रचनेला काय म्हणतात? (उदा. अमेरिकेतील कोलोरॅडो नदीची निर्मिती)`, options: ["त्रिभुज प्रदेश", "घळई (Gorge / Canyon)", "पूरमैदान", "धबधबा"], correct: [1], explanation: `कोरड्या प्रदेशात नदीचे पात्र रुंद न होता ते अत्यंत खोल कोरले जाते, ज्यामुळे घळई किंवा कॅनियन (उदा. Grand Canyon) तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४४. खालीलपैकी कोणते वारे 'स्थानिक वारे' (Local Winds) या प्रकारात मोडतात?`, options: ["व्यापारी वारे (Trade Winds)", "मान्सून वारे", "लू (Loo) वारे", "पश्चिमी वारे"], correct: [2], explanation: `उत्तर भारताच्या मैदानी प्रदेशात उन्हाळ्यात दुपारच्या वेळी जे अतिउष्ण आणि कोरडे वारे वाहतात त्यांना 'लू' म्हणतात. हे एका विशिष्ट स्थानिक भागात वाहतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४५. युनायटेड नेशन्स (UN) ची कोणती विशेष संस्था (Agency) जगभरातील मुलांचे आरोग्य, पोषण आणि शिक्षणासाठी कार्य करते?`, options: ["WHO", "UNESCO", "UNICEF", "IMF"], correct: [2], explanation: `युनिसेफ ही संस्था खास करून विकसनशील देशांमधील बालकांच्या आणि मातांच्या कल्याणासाठी मदत निधी आणि कार्यक्रम राबवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४६. 'जीवाश्म इंधने' (Fossil Fuels) जसे की कोळसा, खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायू, हे भूकवचातील कोणत्या प्रकारच्या खडकांमध्ये प्रामुख्याने आढळतात?`, options: ["अग्निजन्य खडक (Igneous Rocks)", "स्तरित खडक (Sedimentary Rocks)", "रूपांतरित खडक (Metamorphic Rocks)", "ज्वालामुखी खडक"], correct: [1], explanation: `लाखो वर्षांपूर्वी वनस्पती आणि प्राणी जमिनीखाली गाडले गेले आणि थरांवर थर साचून स्तरित खडकांमध्ये त्यांचे जीवाश्म इंधनात रूपांतर झाले.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४७. भारताच्या 'द्विदल राज्यपद्धतीत' (Bicameral Legislature) विधानपरिषद (Legislative Council) असणारे खालीलपैकी कोणते राज्य आहे?`, options: ["गुजरात", "मध्य प्रदेश", "महाराष्ट्र", "राजस्थान"], correct: [2], explanation: `भारतात केवळ ६ राज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे: महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४८. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोणत्या वर्षी आणि कोणत्या गडावर झाला?`, options: ["१६७४ - रायगड", "१६४५ - तोरणा", "१६६५ - पुरंदर", "१६८० - प्रतापगड"], correct: [0], explanation: `६ जून १६७४ रोजी गागाभट्ट यांच्या हस्ते रायगडावर शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला आणि त्यांनी 'छत्रपती' ही पदवी धारण केली.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४९. भूगोल नकाशावर 'समोच्च रेषा' (Contour Lines) जवळजवळ असतील, तर त्यावरून जमिनीचा कोणता उतार दर्शवला जातो?`, options: ["अतिशय मंद उतार", "सपाट मैदान", "तीव्र उतार (Steep Slope)", "दरीचा तळ"], correct: [2], explanation: `समान उंचीची ठिकाणे जोडणाऱ्या रेषेला समोच्च रेषा म्हणतात. त्या जेवढ्या जवळ, तेवढा उतार तीव्र असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१५०. 'सहकार चळवळ' (Cooperative Movement) ही भारतातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा मानली जाते. सहकाराचे मुख्य तत्त्व काय आहे?`, options: ["एका व्यक्तीच्या हाती सर्व सत्ता आणि नफा असणे.", "एकमेकांच्या साहाय्याने आर्थिक प्रगती करणे ('एकमेका साहाय्य करू, अवघे धरू सुपंथ').", "केवळ परदेशी कंपन्यांना मदत करणे.", "बाजारात मक्तेदारी निर्माण करणे."], correct: [1], explanation: `सहकार म्हणजे समान आर्थिक आणि सामाजिक उद्दिष्टांसाठी लोकांनी स्वेच्छेने एकत्र येऊन चालवलेला लोकशाही व्यवसाय आहे (उदा. अमूल दूध संघ किंवा महाराष्ट्रातील साखर कारखाने).`, difficulty: "medium" } ]; // Paper 1 Data Pools (Dynamically split from paper1Data) const p1Marathi = paper1Data.filter(q => q.subject === "मराठी"); const p1English = paper1Data.filter(q => q.subject === "इंग्रजी"); const p1Psychology = paper1Data.filter(q => q.subject === "बालमानसशास्त्र"); const p1Math = paper1Data.filter(q => q.subject === "गणित"); const p1EVS = paper1Data.filter(q => q.subject === "परिसर अभ्यास"); const p1Hindi = paper1Data.filter(q => q.subject === "हिंदी"); // Active Quiz Data let quizData = []; // ============================================= // 🧠 STATE MANAGEMENT // ============================================= let state = { current: 0, score: 0, answers: [], reviews: [], visited: [], mode: 'practice', timeLeft: CONFIG.totalTime, timer: null, saveTimer: null, theme: localStorage.getItem('theme') || 'light', started: false, finished: false }; const domCache = {}; const $ = (sel) => domCache[sel] || (domCache[sel] = document.querySelector(sel)); const $$ = (sel) => document.querySelectorAll(sel); // ============================================= // 🔊 SOUND ENGINE // ============================================= let sharedAudioCtx = null; function playSound(isCorrect) { try { if (!sharedAudioCtx) sharedAudioCtx = new (window.AudioContext || window.webkitAudioContext)(); const audioCtx = sharedAudioCtx; const osc = audioCtx.createOscillator(); const gain = audioCtx.createGain(); osc.connect(gain); gain.connect(audioCtx.destination); if (isCorrect) { osc.frequency.setValueAtTime(880, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sine'; gain.gain.setValueAtTime(0.1, audioCtx.currentTime); } else { osc.frequency.setValueAtTime(220, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sawtooth'; gain.gain.setValueAtTime(0.05, audioCtx.currentTime); } osc.start(); osc.stop(audioCtx.currentTime + 0.1); } catch (e) { console.warn("Audio Context Error", e); } } // ============================================= // 🎨 THEME MANAGEMENT // ============================================= function initTheme() { if (state.theme === 'dark') { document.documentElement.setAttribute('data-theme', 'dark'); $('#sun-icon').classList.remove('hidden'); $('#moon-icon').classList.add('hidden'); } $('#theme-toggle').onclick = toggleTheme; } function toggleTheme() { state.theme = state.theme === 'light' ? 'dark' : 'light'; document.documentElement.setAttribute('data-theme', state.theme); localStorage.setItem('theme', state.theme); $('#sun-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'light'); $('#moon-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'dark'); } // ============================================= // ⏱️ TIMER SYSTEM // ============================================= function formatTime(seconds) { const m = Math.floor(seconds / 60).toString().padStart(2, '0'); const s = (seconds % 60).toString().padStart(2, '0'); return `${m}:${s}`; } function startTimer() { if (state.timer) clearInterval(state.timer); state.timer = setInterval(() => { state.timeLeft--; $('#timer-display').innerHTML = formatTime(state.timeLeft); if (state.timeLeft <= CONFIG.warnTime) $('#timer-container').classList.add('timer-warning'); else $('#timer-container').classList.remove('timer-warning'); if (state.timeLeft <= 0) { clearInterval(state.timer); showResult(); } }, 1000); } // ============================================= // 🎯 QUIZ LOGIC // ============================================= function togglePaperOptions() { const selected = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; $('#paper1-options').classList.toggle('hidden', selected !== '1'); $('#paper2-options').classList.toggle('hidden', selected !== '2'); } function showModal(title, text, type, callback) { const modal = $('#custom-modal'); $('#modal-title').innerHTML = title; $('#modal-text').innerHTML = text; const actions = $('#modal-actions'); actions.innerHTML = ''; if (type === 'alert') { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'px-5 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btn.innerHTML = 'ठीक आहे'; btn.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(); }; actions.appendChild(btn); } else if (type === 'confirm') { const btnNo = document.createElement('button'); btnNo.className = 'px-4 py-2 bg-gray-100 text-gray-800 rounded-xl font-semibold hover:bg-gray-200 transition border border-gray-300'; btnNo.innerHTML = 'नवीन सुरू करा'; btnNo.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(false); }; const btnYes = document.createElement('button'); btnYes.className = 'px-4 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btnYes.innerHTML = 'पुन्हा सुरू करा'; btnYes.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(true); }; actions.appendChild(btnNo); actions.appendChild(btnYes); } modal.classList.remove('hidden'); } function startQuiz() { state.mode = document.querySelector('input[name="mode"]:checked').value; $('#mode-badge').innerHTML = state.mode === 'practice' ? 'प्रॅक्टिस मोड' : 'टेस्ट मोड'; const selectedPaper = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; if (selectedPaper === '1') { const lang1 = $('#p1-lang1').value; const lang2 = $('#p1-lang2').value; if (lang1 === lang2) { showModal("त्रुटी", "प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगळी असावी. कृपया योग्य भाषा निवडा.", "alert"); return; } const lang1Data = lang1 === 'marathi' ? p1Marathi : p1Hindi; const lang2Data = lang2 === 'english' ? p1English : p1Marathi; quizData = [...lang1Data, ...lang2Data, ...p1Psychology, ...p1Math, ...p1EVS]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 1'; } else { const lang = $('#p2-lang').value; const mainSub = $('#p2-subject').value; const langData = lang === 'marathi' ? p2Marathi : p2Hindi; const mainData = mainSub === 'math_sci' ? p2MathScience : p2SocialScience; quizData = [...langData, ...p2English, ...p2Psychology, ...mainData]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 2'; if(quizData.length < 150) { showModal("सूचना", "या विषयाचे काही प्रश्न जोडण्याचे काम चालू आहे. कृपया दुसरी भाषा/विषय निवडा.", "alert"); return; } } if (loadProgress()) { showModal('मागील सत्र', 'तुमची मागील अपूर्ण टेस्ट जतन केलेली आहे. ती पुन्हा सुरू करायची आहे का?', 'confirm', (isYes) => { if (isYes) { resumeQuiz(); } else { clearProgress(); initQuizState(); } }); } else { clearProgress(); initQuizState(); } } function initQuizState() { state.answers = new Array(quizData.length).fill(null); state.reviews = new Array(quizData.length).fill(false); state.visited = new Array(quizData.length).fill(false); state.started = true; state.finished = false; state.timeLeft = CONFIG.totalTime; state.current = 0; state.score = 0; $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); $('#quiz-container').focus(); } function resumeQuiz() { $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); } function loadQuestion() { state.visited[state.current] = true; const q = quizData[state.current]; const userAnsIdx = state.answers[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; const answered = userAnsIdx !== null && (!isMulti || userAnsIdx.length > 0); setSubjectBadge(q.subject); $('#total-questions').innerHTML = quizData.length; $('#question-counter').innerHTML = `प्रश्न ${state.current + 1} / ${quizData.length}`; const progress = ((state.current + 1) / quizData.length) * 100; $('#progress-bar').style.width = `${progress}%`; $('#question-text').innerHTML = q.q; const container = $('#options-container'); container.innerHTML = ''; q.options.forEach((opt, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.type = 'button'; btn.className = `q-btn w-full h-auto text-left p-2.5 sm:p-4 border-2 rounded-xl flex items-center gap-3 sm:gap-4 transition-all focus:outline-none focus:ring-2 focus:ring-offset-2 border-gray-200 hover:border-indigo-300 hover:bg-indigo-50/50`; if (answered) { const isSelected = isMulti ? userAnsIdx.includes(idx) : (userAnsIdx === idx); const isCorrectOption = q.correct.includes(idx); const isUserAnsCorrect = isMulti ? q.correct.every(c => userAnsIdx.includes(c)) && userAnsIdx.length === q.correct.length : q.correct.includes(userAnsIdx); if (isSelected) { btn.classList.add(isCorrectOption ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isUserAnsCorrect && isCorrectOption) { btn.classList.add('opt-correct'); } } btn.innerHTML = ` <span class="opt-num w-6 h-6 sm:w-8 sm:h-8 rounded-full bg-gray-100 flex items-center justify-center font-bold text-xs sm:text-sm shrink-0">${idx + 1}</span> <span class="flex-1 text-sm sm:text-base leading-snug sm:leading-relaxed break-words whitespace-normal">${opt}</span> `; btn.onclick = () => selectAnswer(idx); container.appendChild(btn); }); const isReviewed = state.reviews[state.current]; $('#review-toggle').classList.toggle('bg-yellow-100', isReviewed); $('#review-text').innerHTML = isReviewed ? '✓ रिव्ह्यूसाठी मार्क केले' : 'रिव्ह्यूसाठी मार्क करा'; $('#clear-btn').classList.toggle('hidden', !answered); const expBox = $('#explanation-box'); if (state.mode === 'practice' && answered) { showExplanation(q); } else { expBox.classList.add('hidden'); } updateNavButtons(answered); renderPalette(); if (window.MathJax?.typesetPromise) MathJax.typesetPromise([$('#question-text'), container]); $('#quiz-container').scrollTop = 0; } function selectAnswer(idx) { if (state.finished) return; const q = quizData[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; if (isMulti) { let ans = state.answers[state.current] || []; if (!Array.isArray(ans)) ans = [ans]; if (ans.includes(idx)) ans = ans.filter(a => a !== idx); else ans.push(idx); state.answers[state.current] = ans.length > 0 ? ans : null; } else { state.answers[state.current] = idx; } const userAns = state.answers[state.current]; const isFullyCorrect = isMulti ? (Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length && q.correct.every(c => userAns.includes(c))) : q.correct.includes(idx); const playCorrectSound = isMulti ? q.correct.includes(idx) : isFullyCorrect; $$('#options-container .q-btn').forEach((btn, i) => { btn.classList.remove('opt-correct', 'opt-wrong', 'border-indigo-500', 'bg-indigo-50'); const isSelected = isMulti && Array.isArray(userAns) ? userAns.includes(i) : (i === userAns); if (isSelected) { btn.classList.add(q.correct.includes(i) ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isFullyCorrect && q.correct.includes(i) && (!isMulti || (isMulti && Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length))) { btn.classList.add('opt-correct'); } }); playSound(playCorrectSound); if (state.mode === 'practice') { showExplanation(q); } else { $('#explanation-box').classList.add('hidden'); } updateScore(); updateNavButtons(true); $('#clear-btn').classList.remove('hidden'); renderPalette(); saveProgress(); } function clearResponse() { if (state.finished) return; state.answers[state.current] = null; updateScore(); saveProgress(); loadQuestion(); } function showExplanation(q) { const box = $('#explanation-box'); const ans = state.answers[state.current]; const isCorrect = Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans); box.classList.remove('hidden', 'bg-green-50', 'bg-red-50', 'border-green-500', 'border-red-500', 'text-green-800', 'text-red-800'); if (isCorrect) { box.classList.add('bg-green-50', 'border-green-500', 'text-green-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = '✅ बरोबर उत्तर!'; } else { box.classList.add('bg-red-50', 'border-red-500', 'text-red-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = `❌ चुकले! बरोबर: ${q.correct.map(i => i+1).join(', ')}`; } $('#explanation-text').innerHTML = q.explanation; box.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax?.typesetPromise) { MathJax.typesetPromise([$('#explanation-text')]); } } function toggleReview() { state.reviews[state.current] = !state.reviews[state.current]; renderPalette(); saveProgress(); loadQuestion(); } function updateNavButtons(answered) { const isLast = state.current === quizData.length - 1; const nextBtn = $('#next-btn'); const submitBtn = $('#submit-btn'); const prevBtn = $('#prev-btn'); const inlineNextBtn = $('#inline-next-btn'); const inlineSubmitBtn = $('#inline-submit-btn'); const inlinePrevBtn = $('#inline-prev-btn'); prevBtn.disabled = state.current === 0; inlinePrevBtn.disabled = state.current === 0; if (state.mode === 'practice') { nextBtn.classList.remove('hidden'); submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } else { if (answered) { submitBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.classList.add('hidden'); submitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; inlineSubmitBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.classList.add('hidden'); inlineSubmitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; } else { submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } } } function nextQuestion() { if (state.current < quizData.length - 1) { state.current++; loadQuestion(); } } function prevQuestion() { if (state.current > 0) { state.current--; loadQuestion(); } } function updateScore() { state.score = state.answers.filter((ans, i) => ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === quizData[i].correct.length && quizData[i].correct.every(c => ans.includes(c)) : quizData[i].correct.includes(ans)) ).length; $('#score-display').innerHTML = state.score; } function setSubjectBadge(subject) { const badge = $('#subject-badge'); const theme = CONFIG.subjects[subject] || CONFIG.subjects['मराठी']; badge.innerHTML = `[${subject}]`; badge.className = `text-xs font-bold px-2.5 py-1 rounded-md border ${state.theme === 'dark' ? theme.dark : theme.color}`; badge.classList.remove('hidden'); } function renderPalette() { const renderGrid = (gridId) => { const grid = $(gridId); if (!grid) return; grid.innerHTML = ''; quizData.forEach((q, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'palette-btn'; btn.innerHTML = idx + 1; if (idx === state.current) btn.classList.add('current'); if (state.answers[idx] !== null) { btn.classList.add('answered'); } else if (state.visited[idx]) { btn.classList.add('not-answered'); } else { btn.classList.add('unanswered'); } if (state.reviews[idx]) btn.classList.add('review'); btn.onclick = () => { state.current = idx; loadQuestion(); if (gridId.includes('mobile')) toggleMobilePalette(); }; grid.appendChild(btn); }); }; renderGrid('#palette-grid'); renderGrid('#mobile-palette-grid'); } function toggleMobilePalette() { $('#mobile-palette-modal').classList.toggle('hidden'); } function showResult() { state.finished = true; if (state.timer) clearInterval(state.timer); clearProgress(); const percentage = (state.score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 60 && window.confetti) confetti({ particleCount: 150, spread: 70, origin: { y: 0.6 } }); $('#question-screen').classList.add('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('hidden'); $('#palette-container').classList.add('hidden'); $('#result-screen').classList.remove('hidden'); $('#final-score').innerHTML = state.score; $('#result-total').innerHTML = quizData.length; $('#percentage-display').innerHTML = `(${percentage.toFixed(1)}%)`; renderAnalytics(); } function renderAnalytics() { const container = $('#analytics-container'); container.innerHTML = '<h3 class="font-bold text-lg mb-3">📊 विषयानुसार कामगिरी</h3>'; const stats = {}; quizData.forEach((q, i) => { if (!stats[q.subject]) stats[q.subject] = { total: 0, correct: 0 }; stats[q.subject].total++; const ans = state.answers[i]; const isCorrect = ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans)); if (isCorrect) stats[q.subject].correct++; }); Object.entries(stats).forEach(([subject, data]) => { const pct = Math.round((data.correct / data.total) * 100); const row = document.createElement('div'); row.className = 'p-3 bg-gray-50 rounded-lg mb-2'; row.innerHTML = ` <div class="flex justify-between text-sm mb-1"> <span class="font-medium">${subject}</span> <span>${data.correct}/${data.total} (${pct}%)</span> </div> <div class="h-2 bg-gray-200 rounded-full overflow-hidden"> <div class="h-full bg-indigo-500" style="width: ${pct}%"></div> </div>`; container.appendChild(row); }); } function saveProgress() { if (!state.started || state.finished) return; const data = { answers: state.answers, reviews: state.reviews, visited: state.visited, current: state.current, timeLeft: state.timeLeft, mode: state.mode, timestamp: Date.now() }; localStorage.setItem(CONFIG.storageKey, JSON.stringify(data)); } function loadProgress() { try { const saved = localStorage.getItem(CONFIG.storageKey); if (!saved) return false; const data = JSON.parse(saved); if (Date.now() - data.timestamp > 24 * 60 * 60 * 1000) return false; if (data.answers && data.answers.length !== quizData.length) return false; state = { ...state, ...data }; return true; } catch (e) { return false; } } function clearProgress() { localStorage.removeItem(CONFIG.storageKey); } function shareResult() { const shareText = getCleanText(`माझा महा टेट प्रो मॉक टेस्ट स्कोअर: ${state.score}/${quizData.length} 🎯`); if (navigator.share) { navigator.share({ title: 'माझा टेट स्कोअर', text: shareText }); } else { showModal('तुमचा स्कोअर', shareText, 'alert'); } } function retryQuiz() { location.reload(); } function init() { initTheme(); $('#total-questions').innerHTML = "0"; document.addEventListener('keydown', (e) => { if (!state.started || state.finished) return; if (['1','2','3','4'].includes(e.key)) selectAnswer(parseInt(e.key) - 1); if (e.key === 'ArrowRight') nextQuestion(); if (e.key === 'ArrowLeft') prevQuestion(); if (e.key.toLowerCase() === 'r') toggleReview(); }); window.addEventListener('beforeunload', (e) => { if (state.started && !state.finished && state.mode === 'test') { e.preventDefault(); e.returnValue = ''; } }); } document.addEventListener('DOMContentLoaded', init); window.startQuiz = startQuiz; window.retryQuiz = retryQuiz; window.shareResult = shareResult; window.nextQuestion = nextQuestion; window.prevQuestion = prevQuestion; window.clearResponse = clearResponse; window.toggleReview = toggleReview; window.toggleMobilePalette = toggleMobilePalette; window.togglePaperOptions = togglePaperOptions; window.submitAndNext = () => { if(state.current < quizData.length-1) nextQuestion(); else showResult(); }; </script> </div>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/05/maha-tet-paper-1-paper-2-mock-test-2026.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-8328802039168876587Sun, 19 Apr 2026 11:27:00 +00002026-05-02T23:22:08.417+05:30MAHA TET 2026MAHA TET MarathiMAHA TET SeriesPaper 1 TETPaper 2 TETTET 150 QuestionsTET Exam PracticeTET Free TestTET Mock TestTET Online QuizTET Practice SetTET Preparation 2026<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhqRKFEivmzIXxc2hQjQhLveIj7Jr1PC-HkEpL3Q3TdXUzGtY2c8yWMvzkfD1TQbLlHful9zDluI9nikRN8nm8rErlBS9_hM0jlyAdU3hhNj5WqCE5p9vuJynpavULhsCr1Sto60O6hA56QG5qae_dotAikfhGMw7Umwjw7onb0Xuewf0iBZqksA-CEuWEk/s1600/Picsart_26-04-19_16-52-39-673.jpg.jpeg" style="display: block; padding: 1em 0; text-align: center; "><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhqRKFEivmzIXxc2hQjQhLveIj7Jr1PC-HkEpL3Q3TdXUzGtY2c8yWMvzkfD1TQbLlHful9zDluI9nikRN8nm8rErlBS9_hM0jlyAdU3hhNj5WqCE5p9vuJynpavULhsCr1Sto60O6hA56QG5qae_dotAikfhGMw7Umwjw7onb0Xuewf0iBZqksA-CEuWEk/s1600/Picsart_26-04-19_16-52-39-673.jpg.jpeg"/></a></div> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <script> window.MathJax = { tex: { inlineMath: [['$', '$'], ['\\(', '\\)']], displayMath: [['$$', '$$'], ['\\[', '\\]']] }, svg: { fontCache: 'global' } }; </script> <script id="MathJax-script" async src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/mathjax@3/es5/tex-mml-chtml.js"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); :root { --bg-primary: #f3f4f6; --bg-card: #ffffff; --text-primary: #1f2937; --text-secondary: #6b7280; --accent: #4f46e5; --accent-hover: #4338ca; --success: #22c55e; --warning: #f59e0b; --danger: #ef4444; } /* Dark Mode Variables */ [data-theme="dark"] { --bg-primary: #0f172a; --bg-card: #1e293b; --text-primary: #f1f5f9; --text-secondary: #94a3b8; --accent: #6366f1; --accent-hover: #818cf8; } body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: var(--bg-primary); color: var(--text-primary); transition: background-color 0.3s, color 0.3s; } /* Smooth Animations */ @keyframes fadeIn { from { opacity: 0; transform: translateY(12px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } .animate-fade-in { animation: fadeIn 0.35s ease-out forwards; } @keyframes pulse-upi { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.07); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } .pulse-upi { animation: pulse-upi 1.5s infinite; } @keyframes timerWarn { 0%, 100% { background: var(--warning); } 50% { background: var(--danger); } } .timer-warning { animation: timerWarn 1s infinite; } /* Question Palette */ .palette-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(26px, 1fr)); gap: 3px; } .palette-btn { aspect-ratio: 1; border-radius: 4px; font-weight: 600; font-size: 0.65rem; transition: all 0.2s; border: 2px solid transparent; padding: 0; } @media (min-width: 768px) { .palette-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fill, minmax(30px, 1fr)); gap: 4px; } .palette-btn { font-size: 0.75rem; border-radius: 6px; } } .palette-btn:hover { transform: scale(1.05); } .palette-btn.active { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 2px var(--accent); } .palette-btn.answered { background: var(--success); color: white; } .palette-btn.not-answered { background: var(--danger); color: white; border-color: var(--danger); } .palette-btn.unanswered { background: var(--bg-card); border-color: var(--text-secondary); } .palette-btn.review { background: var(--warning); color: white; } .palette-btn.current { border-color: var(--accent); box-shadow: 0 0 0 3px rgba(79,70,229,0.3); } /* Option Selection Styles */ .opt-correct { background-color: #22c55e !important; border-color: #22c55e !important; color: white !important; } .opt-wrong { background-color: #ef4444 !important; border-color: #ef4444 !important; color: white !important; } .opt-correct .opt-num, .opt-wrong .opt-num { background-color: rgba(255, 255, 255, 0.2) !important; color: white !important; } #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 6px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: var(--bg-primary); } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: var(--text-secondary); border-radius: 3px; } /* Explanation Box Scroll Fix */ #explanation-box { max-height: 40vh; overflow-y: auto; } #explanation-box::-webkit-scrollbar { width: 4px; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-track { background: transparent; } #explanation-box::-webkit-scrollbar-thumb { background: #94a3b8; border-radius: 2px; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } /* Print CSS */ @media print { @page { margin: 1.5cm; } * { -webkit-print-color-adjust: exact !important; print-color-adjust: exact !important; } body, html { background: white !important; color: black !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; display: block !important; } #maha-tet-quiz { display: block !important; height: auto !important; min-height: 0 !important; max-height: none !important; border: none !important; box-shadow: none !important; overflow: visible !important; margin: 0 !important; padding: 0 !important; } .flex-1, #quiz-container { display: block !important; overflow: visible !important; height: auto !important; padding: 0 !important; margin: 0 !important; } header, header + div, #palette-container, #start-screen, #question-screen, #footer-nav, #donation-section, .no-print, #mobile-palette-modal, .sr-only { display: none !important; } #result-screen { display: block !important; position: static !important; width: 100% !important; margin: 0 auto !important; padding: 0 !important; } } .sr-only { position: absolute; width: 1px; height: 1px; padding: 0; margin: -1px; overflow: hidden; clip: rect(0,0,0,0); white-space: nowrap; border: 0; } /* Hide footer nav on mobile */ @media (max-width: 767px) { .desktop-nav-hidden-mobile { display: none !important; } } /* AdSense mobile fix */ main { padding-bottom: 80px; } </style> <div class="min-h-screen flex items-start justify-start p-0"> <a href="#quiz-container" class="sr-only focus:not-sr-only focus:absolute focus:top-2 focus:left-2 bg-indigo-600 text-white px-4 py-2 rounded z-50"> मुख्य कंटेंटवर जा </a> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-full mx-auto flex flex-col bg-[var(--bg-card)] sm:rounded-2xl shadow-2xl border border-gray-200 h-screen"> <header class="bg-[var(--accent)] text-white p-2 sm:p-4 flex flex-wrap justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-2 shrink-0 z-20"> <div class="flex items-center gap-2 sm:gap-3"> <div class="flex flex-col"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center"> <span class="mr-1.5 sm:mr-2 text-lg sm:text-xl">📚</span> <span class="hidden sm:inline">धुरंधर </span>MAHA TET सिरीज </h1> <span id="header-paper-title" class="text-[10px] sm:text-xs text-indigo-200 font-semibold tracking-wider">MAHA TET</span> </div> <span id="mode-badge" class="text-[10px] sm:text-xs bg-white/20 px-2 py-0.5 rounded-full mt-1 sm:mt-0 self-start sm:self-auto">प्रॅक्टिस मोड</span> </div> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-4"> <div id="timer-container" class="flex items-center gap-1 bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full text-xs sm:text-sm font-mono font-bold"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 8v4l3 3m6-3a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> <span id="timer-display">150:00</span> </div> <div class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-white/10 px-2 sm:px-3 py-1 sm:py-1.5 rounded-full border border-white/20"> गुण: <span id="score-display">0</span>/<span id="total-questions">0</span> </div> <button id="theme-toggle" type="button" class="p-1.5 sm:p-2 rounded-full hover:bg-white/20 transition" aria-label="डार्क मोड टॉगल" title="थीम बदला"> <svg id="sun-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5 hidden" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 3v1m0 16v1m9-9h-1M4 12H3m15.364 6.364l-.707-.707M6.343 6.343l-.707-.707m12.728 0l-.707.707M6.343 17.657l-.707.707M16 12a4 4 0 11-8 0 4 4 0 018 0z"></path></svg> <svg id="moon-icon" class="w-4 h-4 sm:w-5 sm:h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M20.354 15.354A9 9 0 018.646 3.646 9.003 9.003 0 0012 21a9.003 9.003 0 008.354-5.646z"></path></svg> </button> </div> </header> <div class="w-full bg-gray-200 h-1.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-300" style="width: 0%;"></div> </div> <div class="flex flex-1 min-h-0"> <aside id="palette-container" class="hidden md:flex flex-col w-20 lg:w-24 bg-gray-50 border-r border-gray-200 p-2 overflow-y-auto shrink-0"> <div class="text-xs font-bold text-center mb-2 text-gray-600">प्रश्न</div> <div id="palette-grid" class="palette-grid"></div> <div class="mt-4 space-y-1.5 text-[10px]"> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-green-500"></span> उत्तर दिले</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-red-500"></span> उत्तर दिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-white border border-gray-400"></span> पाहिले नाही</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded bg-yellow-500"></span> रिव्ह्यूसाठी</div> <div class="flex items-center gap-1"><span class="w-3 h-3 rounded border-2 border-indigo-500"></span> चालू</div> </div> </aside> <main class="flex-1 overflow-y-auto p-1.5 sm:p-4 pb-6 sm:pb-8 relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;" tabindex="-1" aria-live="polite"> <div id="start-screen" class="text-center flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300 py-4"> <div class="mb-4 sm:mb-6 p-3 sm:p-4 bg-indigo-50 rounded-full animate-fade-in inline-block mx-auto"> <svg class="w-12 h-12 sm:w-16 sm:h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"> <path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477-4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path> </svg> </div> <h2 class="text-xl sm:text-4xl font-bold mb-1 sm:mb-2 text-indigo-700">धुरंधर MAHA TET सिरीज</h2> <p class="text-xs sm:text-base text-gray-600 mb-4 sm:mb-5 max-w-xl px-2 sm:px-4 mx-auto"> ⏱️ १५० मिनिटे | 📊 सब्जेक्ट-वाइज ॲनालिटिक्स | 💾 ऑटो-सेव्ह | 🌙 डार्क मोड </p> <div class="text-left bg-indigo-50/50 p-4 sm:p-5 rounded-xl border border-indigo-100 shadow-sm text-sm sm:text-base text-gray-700 max-w-2xl mx-auto mb-6 sm:mb-8 space-y-3"> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2">📌 महत्त्वाच्या सूचना (रंगांचा अर्थ):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm"> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-green-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>हिरवा रंग:</b> तुम्ही या प्रश्नाचे उत्तर दिले आहे.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-red-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>लाल रंग:</b> तुम्ही प्रश्न पाहिला आहे, पण उत्तर दिलेले नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-white border border-gray-400 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पांढरा रंग:</b> तुम्ही अजून हा प्रश्न पाहिलेला नाही.</span></li> <li class="flex items-start sm:items-center gap-2"><span class="w-4 h-4 rounded bg-yellow-500 inline-block shrink-0 shadow-sm mt-0.5 sm:mt-0"></span> <span><b>पिवळा रंग:</b> प्रश्न 'रिव्ह्यू' (पुन्हा विचार) करण्यासाठी मार्क केला आहे.</span></li> </ul> <h3 class="font-bold text-gray-900 border-b border-indigo-200 pb-2 mb-2 mt-4">⚙️ मोडची माहिती (Modes):</h3> <ul class="space-y-2 text-xs sm:text-sm list-disc pl-5"> <li><b>प्रॅक्टिस मोड:</b> यामध्ये वेळेचे बंधन नाही. उत्तर निवडल्यास ते बरोबर की चूक आणि त्याचे 'स्पष्टीकरण' लगेच दिसेल. (सराव करण्यासाठी उत्तम)</li> <li><b>टेस्ट मोड:</b> यामध्ये १५० मिनिटांचा टायमर सुरू होईल. खऱ्या परीक्षेसारखे स्पष्टीकरण दिसणार नाही, थेट शेवटी निकाल मिळेल. (खरी टेस्ट देण्यासाठी)</li> </ul> <p class="text-xs text-red-600 mt-3 font-semibold pt-2 border-t border-indigo-100"> * टीप: उत्तर दिल्यानंतर जर ते बदलायचे किंवा पुसायचे असेल, तर वरील 'उत्तर खोडा' हे लाल बटण वापरा. </p> </div> <div class="max-w-2xl mx-auto mb-6 bg-white p-4 sm:p-5 rounded-xl border shadow-sm text-left"> <h3 class="font-bold text-gray-800 mb-3 border-b pb-2">📝 पेपर निवडा:</h3> <div class="flex flex-col sm:flex-row gap-4 mb-4"> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="1" checked onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर १ (१ली ते ५वी)</span> </label> <label class="flex items-center gap-2 cursor-pointer bg-gray-50 p-3 rounded-lg border hover:bg-indigo-50 transition w-full"> <input type="radio" name="paper_select" value="2" onchange="togglePaperOptions()" class="accent-indigo-600 w-4 h-4"> <span class="font-semibold text-sm sm:text-base">पेपर २ (६वी ते ८वी)</span> </label> </div> <div id="paper1-options" class="animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100 mb-4"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर १ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang1" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">द्वितीय भाषा (निवडा):</label> <select id="p1-lang2" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="english">इंग्रजी (३० प्रश्न)</option> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २ व ३:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> गणित व परिसर अभ्यास (६० प्रश्न) </div> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगवेगळ्या असाव्यात.</p> </div> <div id="paper2-options" class="hidden animate-fade-in bg-indigo-50/50 p-4 rounded-lg border border-indigo-100"> <h4 class="font-bold text-indigo-800 text-sm mb-3">पेपर २ चे विषय:</h4> <div class="grid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 gap-4"> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय १:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> इंग्रजी (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-gray-700 mb-1">अनिवार्य विषय २:</label> <div class="w-full p-2 rounded-md border text-sm bg-gray-100 text-gray-600 cursor-not-allowed"> बालमानसशास्त्र (३० प्रश्न) </div> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">प्रथम भाषा (निवडा):</label> <select id="p2-lang" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="marathi">मराठी (३० प्रश्न)</option> <option value="hindi">हिंदी (३० प्रश्न)</option> </select> </div> <div> <label class="block text-xs font-bold text-indigo-700 mb-1">मुख्य विषय (निवडा):</label> <select id="p2-subject" class="w-full p-2 rounded-md border-2 border-indigo-300 text-sm bg-white focus:ring-2 focus:ring-indigo-500 outline-none"> <option value="math_sci">गणित व विज्ञान (६० प्रश्न)</option> <option value="social_sci">सामाजिक शास्त्रे (६० प्रश्न)</option> </select> </div> </div> <p class="text-[10px] text-indigo-600 mt-3 font-semibold">* वरील सर्व विषय मिळून एकूण १५० प्रश्नांची चाचणी होईल.</p> </div> </div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-2 sm:gap-3 mb-6 sm:mb-8"> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="practice" checked class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">प्रॅक्टिस (स्पष्टीकरण)</span> </label> <label class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 cursor-pointer"> <input type="radio" name="mode" value="test" class="accent-indigo-600 w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4"> <span class="text-xs sm:text-sm">टेस्ट मोड (टाइम्ड)</span> </label> </div> <button type="button" onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white font-bold py-3 sm:py-4 px-8 sm:px-10 rounded-full shadow-lg transition-transform hover:-translate-y-1 text-base sm:text-lg"> 🚀 सराव सुरू करा </button> <p class="mt-5 sm:mt-6 text-[10px] sm:text-xs text-gray-500">💡 टिप: कीबोर्डवर 1-4 दाबून पर्याय निवडा, ← → ने नेव्हिगेट करा</p> </div> <div id="question-screen" class="hidden max-w-4xl mx-auto pb-4"> <div class="flex flex-wrap items-center justify-between gap-2 sm:gap-3 mb-3 sm:mb-4 pb-2 sm:pb-3 border-b border-gray-100"> <div class="flex items-center gap-1.5 sm:gap-2 flex-wrap"> <span id="subject-badge" class="text-[10px] sm:text-xs font-bold px-2 py-0.5 sm:px-2.5 sm:py-1 rounded-md hidden"></span> <span id="question-counter" class="text-xs sm:text-sm font-semibold bg-indigo-50 text-indigo-700 px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md"> प्रश्न 1 / 0 </span> <button id="review-toggle" type="button" onclick="toggleReview()" class="text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-yellow-300 bg-yellow-50 text-yellow-700 hover:bg-yellow-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M5 5a2 2 0 012-2h10a2 2 0 012 2v16l-7-3.5L5 21V5z"></path></svg> <span id="review-text">रिव्ह्यूसाठी मार्क करा</span> </button> <button id="clear-btn" type="button" onclick="clearResponse()" class="hidden text-[10px] sm:text-xs px-2 sm:px-3 py-0.5 sm:py-1 rounded-md border border-red-300 bg-red-50 text-red-700 hover:bg-red-100 transition flex items-center gap-1"> <svg class="w-3 h-3 sm:w-3.5 sm:h-3.5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M19 7l-.867 12.142A2 2 0 0116.138 21H7.862a2 2 0 01-1.995-1.858L5 7m5 4v6m4-6v6m1-10V4a1 1 0 00-1-1h-4a1 1 0 00-1 1v3M4 7h16"></path></svg> <span>उत्तर खोडा</span> </button> </div> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="md:hidden text-[10px] sm:text-sm px-2.5 py-1 sm:py-1.5 bg-gray-100 rounded-lg flex items-center gap-1"> <svg class="w-3.5 h-3.5 sm:w-4 sm:h-4" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M4 6h16M4 12h16M4 18h16"></path></svg> प्रश्न पॅलेट </button> </div> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl font-bold mb-3 sm:mb-4 leading-snug sm:leading-relaxed break-words" role="heading" aria-level="2"></h3> <div id="options-container" class="space-y-2 mb-3 sm:mb-4" role="radiogroup" aria-label="पर्याय निवडा"></div> <div id="explanation-box" class="hidden p-3 sm:p-4 border-l-4 rounded-r-lg animate-fade-in" role="region" aria-label="स्पष्टीकरण"> <h4 class="font-bold text-sm sm:text-base mb-1.5 sm:mb-2 flex items-center gap-2"></h4> <p id="explanation-text" class="text-xs sm:text-sm leading-relaxed break-words whitespace-normal"></p> </div> <!-- Mobile Inline Navigation --> <div id="inline-nav" class="mt-6 flex justify-between items-center gap-2 pt-4 border-t border-gray-100 md:hidden"> <button id="inline-prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-4 py-2 text-sm bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="inline-submit-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="inline-next-btn" class="px-5 py-2 text-sm bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </div> </div> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-8"> <div class="text-4xl mb-4">🎉</div> <h2 class="text-3xl sm:text-5xl font-bold mb-6">चाचणी पूर्ण!</h2> <div class="inline-block bg-gradient-to-br from-indigo-500 to-purple-600 rounded-2xl p-6 sm:p-8 mb-6 shadow-xl text-white"> <div class="text-5xl sm:text-7xl font-bold" id="final-score">0</div> <div class="text-xl opacity-90">/ <span id="result-total">0</span> गुण</div> <div class="mt-2 text-lg" id="percentage-display">(0%)</div> </div> <div id="analytics-container" class="max-w-2xl mx-auto mb-8 space-y-3 text-left"></div> <div class="flex flex-wrap justify-center gap-3 mb-8 no-print"> <button type="button" onclick="shareResult()" class="px-6 py-3 bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> <svg class="w-5 h-5" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M8.684 13.342C8.886 12.938 9 12.482 9 12c0-.482-.114-.938-.316-1.342m0 2.684a3 3 0 110-2.684m0 2.684l6.632 3.316m-6.632-6l6.632-3.316m0 0a3 3 0 105.367-2.684 3 3 0 00-5.367 2.684zm0 9.316a3 3 0 105.368 2.684 3 3 0 00-5.368-2.684z"></path></svg> शेअर करा </button> <button type="button" onclick="retryQuiz()" class="px-6 py-3 bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white rounded-xl font-semibold transition flex items-center gap-2"> 🔄 पुन्हा प्रयत्न </button> </div> <div id="donation-section" class="max-w-md mx-auto p-4 sm:p-5 rounded-2xl bg-gradient-to-br from-indigo-50 to-purple-50 no-print"> <h3 class="font-bold text-sm sm:text-base text-indigo-700 mb-1.5 sm:mb-2">🙏 हा उपक्रम सुरू ठेवायला मदत करा</h3> <p class="text-xs sm:text-sm text-gray-600 mb-3 sm:mb-4">तुमची छोटी मदत हजारो विद्यार्थ्यांपर्यंत मोफत शिक्षण पोहोचवेल.</p> <img src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhw5JjsCGKlFGHLRek7o9q2ZMULkOyyG_M2nVMyJXZV4BSDBXhoZzwjrzq5tbA3wc61p6esDfjuPulqEsiQsxEPil_8A_E9FbaxqoiSMAkYA3kN6rUX6CSU9HU7oY-4ecP1LgVIhJ6X9zilYY2xCcs3nD3SC4md-ga7aSk5GBkL92IK8nF0LjONiuhMTvxQ/s320/WhatsApp%20Image%202026-01-07%20at%2010.52.06%20PM.jpeg" alt="UPI QR" class="w-32 sm:w-40 mx-auto rounded-xl shadow mb-3"> <a href="upi://pay?pa=9763882025@ptsbi&pn=Support&cu=INR" class="pulse-upi inline-block px-4 sm:px-6 py-2 sm:py-3 text-sm sm:text-base bg-green-500 hover:bg-green-600 text-white font-bold rounded-xl transition"> 💰 UPI ने मदत करा </a> <p class="text-[10px] sm:text-xs text-gray-500 mt-2">UPI ID: <b>9763882025@ptsbi</b></p> </div> </div> </main> </div> <footer id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-2 sm:p-3 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center gap-1.5 sm:gap-3 shrink-0 hidden z-20 desktop-nav-hidden-mobile"> <button id="prev-btn" type="button" onclick="prevQuestion()" disabled class="px-3 sm:px-4 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-white border border-gray-300 rounded-lg font-semibold hover:bg-gray-100 transition disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed flex items-center gap-1"> ← मागील </button> <div class="flex gap-1.5 sm:gap-2"> <button type="button" onclick="submitAndNext()" id="submit-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition hidden"> सबमिट → </button> <button type="button" onclick="nextQuestion()" id="next-btn" class="px-4 sm:px-5 py-1.5 sm:py-2.5 text-xs sm:text-base bg-indigo-600 text-white rounded-lg font-semibold hover:bg-indigo-700 transition"> पुढचा → </button> </div> </footer> </div> <div id="mobile-palette-modal" class="fixed inset-0 bg-black/50 z-50 hidden md:hidden" onclick="toggleMobilePalette()"> <div class="absolute right-0 top-[60px] bottom-0 w-full sm:w-80 bg-white p-3 overflow-y-auto rounded-t-xl sm:rounded-none shadow-xl" onclick="event.stopPropagation()"> <div class="flex justify-between items-center mb-4 sticky top-0 bg-white pt-4 pb-2 z-10 border-b border-gray-100"> <h3 class="font-bold text-gray-800">प्रश्न पॅलेट</h3> <button type="button" onclick="toggleMobilePalette()" class="p-1.5 bg-red-50 text-red-600 hover:bg-red-100 rounded-lg text-sm font-bold transition-colors">✕ बंद करा</button> </div> <div id="mobile-palette-grid" class="palette-grid"></div> </div> </div> <!-- Custom Modal --> <div id="custom-modal" class="fixed inset-0 bg-black/60 z-[100] hidden flex items-center justify-center p-4"> <div class="bg-white rounded-2xl p-5 sm:p-6 max-w-sm w-full shadow-2xl" id="modal-content"> <h3 id="modal-title" class="text-lg sm:text-xl font-bold mb-2 text-gray-900">सूचना</h3> <p id="modal-text" class="text-gray-600 mb-6 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> <div id="modal-actions" class="flex justify-end gap-3"></div> </div> </div> <script> // ============================================= // 🧰 TEXT DECODER HELPER FOR BLOGGER // ============================================= function getCleanText(htmlString) { const txt = document.createElement('textarea'); txt.innerHTML = htmlString; return txt.value; } // ============================================= // 🎯 PRO CONFIGURATION // ============================================= const CONFIG = { totalTime: 150 * 60, warnTime: 5 * 60, storageKey: 'mahaTET_pro_v2_upgraded', subjects: { 'मराठी': { color: 'bg-red-100 text-red-700 border-red-200', dark: 'bg-red-900/30 text-red-300 border-red-700' }, 'इंग्रजी': { color: 'bg-blue-100 text-blue-700 border-blue-200', dark: 'bg-blue-900/30 text-blue-300 border-blue-700' }, 'बालमानसशास्त्र': { color: 'bg-yellow-100 text-yellow-700 border-yellow-200', dark: 'bg-yellow-900/30 text-yellow-300 border-yellow-700' }, 'गणित': { color: 'bg-green-100 text-green-700 border-green-200', dark: 'bg-green-900/30 text-green-300 border-green-700' }, 'परिसर अभ्यास': { color: 'bg-orange-100 text-orange-700 border-orange-200', dark: 'bg-orange-900/30 text-orange-300 border-orange-700' }, 'गणित व विज्ञान': { color: 'bg-teal-100 text-teal-700 border-teal-200', dark: 'bg-teal-900/30 text-teal-300 border-teal-700' }, 'सामाजिक शास्त्रे': { color: 'bg-purple-100 text-purple-700 border-purple-200', dark: 'bg-purple-900/30 text-purple-300 border-purple-700' }, 'हिंदी': { color: 'bg-pink-100 text-pink-700 border-pink-200', dark: 'bg-pink-900/30 text-pink-300 border-pink-700' } } }; const marathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील नवीन कविता काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>काळ्याकुट्ट ढगांनी, आकाशात गर्दी केली,<br>विजेच्या टाळ्यांनी, दिशा दिशा उजळून गेली.<br>मातीच्या सुगंधाने, श्वास कसा गंधाळला,<br>थेंबांच्या तालावर, मोर रानात नाचला.<br>शेतकऱ्याच्या डोळ्यांत, स्वप्न नवे तरळले,<br>हिरव्यागार शालूने, रान सारे सजले.<br>निसर्गाच्या या सोहळ्याला, कुणाची दृष्ट न लागो,<br>माझ्या बळीराजाच्या घरात, सुखाचा झरा वाहो.</div>`; const marathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा:</b><br><br>आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगात माणसाचे जीवन कमालीचे वेगाने बदलले आहे. हातातील मोबाईल हा केवळ संवादाचे माध्यम राहिलेला नाही, तर то एक आभासी जग बनला आहे. विशेषतः तरुण पिढी तासन् तास समाजमाध्यमांवर (सोशल मीडिया) व्यतीत करत आहे. याचा सर्वात मोठा फटका वाचन संस्कृतीला बसला आहे. पूर्वी प्रवासात किंवा फावल्या वेळेत लोकांच्या हातात पुस्तके दिसत, ती जागा आता स्क्रीनने घेतली आहे. माहितीचा महापूर रोज आपल्यावर आदळत असतो, पण त्यातून 'ज्ञान' किती मिळते हा खरा संशोधनाचा विषय आहे. पुस्तके आपल्याला सखोल विचार करायला शिकवतात, कल्पनाशक्तीला चालना देतात; तर समाजमाध्यमे केवळ उथळ माहिती देतात व आपला लक्ष-कालावधी (Attention Span) कमी करतात. यामुळे एकाग्रता भंग पावणे, मानसिक ताण वाढणे यांसारख्या समस्या निर्माण होत आहेत. तंत्रज्ञान वाईट नाही, पण त्याचा अतिरेक आणि वाचनासारख्या समृद्ध सवयीकडे होणारे अक्षम्य दुर्लक्ष हे मानवी भविष्यासाठी नक्कीच चिंताजनक आहे.</div>`; const englishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following poem carefully:</b><br><br>Stand tall, old oak,<br>against the howling gale,<br>Though winter's breath<br>turns every leaflet pale.<br>Your roots dig deep<br>beneath the frozen clay,<br>A silent promise of a<br>warmer day.<br>When skies weep silver<br>on the barren earth,<br>You wait with patience<br>for the spring's rebirth.</div>`; const englishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Read the following passage carefully:</b><br><br>The modern night is no longer truly dark. With the rapid expansion of urban areas, artificial light at night (ALAN) has become a global pollutant. While streetlights and neon signs signify human progress and safety, they wreak havoc on nocturnal wildlife. Sea turtles hatch on beaches and instinctively move toward the brightest horizon, which historically was the moonlit ocean. Today, coastal lights disorient them, leading them inland to their demise. Similarly, millions of migratory birds navigate by the stars. Bright city lights disrupt their internal compasses, causing them to circle buildings in confusion until they drop from exhaustion. Conservationists are now advocating for 'dark sky' initiatives, urging cities to use motion-sensor lights and downward-directed fixtures to minimize ecological disruption.</div>`; const p2MarathiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४१ ते ४५ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>आजच्या वाढत्या शहरीकरणामुळे आणि विभक्त कुटुंबपद्धतीमुळे बालपणाचे खरे रंग कुठेतरी हरवत चालले आहेत. पूर्वीच्या एकत्र कुटुंबात आजी-आजोबांच्या गोष्टी, अंगणातील खेळ आणि सवंगड्यांची रेलचेल होती. आजचे मूल सिमेंटच्या जंगलात आणि चार भिंतींच्या आत टीव्ही किंवा मोबाईलच्या स्क्रीनवर आपले जग शोधत आहे. स्पर्धेच्या या युगात पालकांच्या वाढत्या अपेक्षांच्या ओझ्याखाली मुलांचा नैसर्गिक विकास खुंटत चालला आहे. मुलांना हवी असलेली भावनिक सुरक्षितता आणि निखळ आनंद महागड्या खेळण्यांतून मिळत नाही, तर ती पालकांच्या सहवासातून आणि निसर्गाच्या सानिध्यातून मिळते. तंत्रज्ञानाच्या आहारी गेलेल्या या पिढीला केवळ 'गॅजेट्स' पुरवून आपण आपली जबाबदारी झटकू शकत नाही. भौतिक सुखापेक्षा मुलांना मोकळा श्वास घेऊ देणे आणि त्यांचे बालपण त्यांना जगू देणे ही आजची खरी गरज आहे.</div>`; const p2MarathiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता काळजीपूर्वक वाचा आणि प्रश्न क्र. ४६ ते ४८ ची उत्तरे द्या:</b><br><br>मी एक वाट एकाकी, माळरानावरी पडलेली,<br>रखरखत्या उन्हातही, वाटसरूंसाठी झिजलेली.<br>किती आले, किती गेले, माझ्यावरून चालत सारे,<br>कुणी सोबत हसले, कुणी सांडले अश्रूंचे वारे.<br>काट्याकुट्यांचा त्रास मलाही, सोसावा लागतोच रोज,<br>तरीही कुणाच्यातरी प्रवासाचा, मीच तर असते एक शोध.<br>माझी मंजिल कोणती, हे मलाही ठाऊक नाही,<br>पण दुसऱ्यांना ध्येयापर्यंत पोहचवण्यातच माझी पुण्याई.</div>`; const p2HindiPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित गद्यांश को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 11 से 15 तक के सबसे उपयुक्त उत्तर चुनिए:</b><br><br>आधुनिक उपभोक्तावादी संस्कृति ने मनुष्य को 'सुविधाओं का दास' बना दिया है। आज विकास का पैमाना आंतरिक शांति नहीं, बल्कि भौतिक संपदा बन गई है। हम अपनी इच्छाओं को आवश्यकता मानने की गंभीर भूल कर रहे हैं। बाजार की चकाचौंध हमें हर उस वस्तु को खरीदने के लिए प्रेरित करती है, जिसकी शायद हमें कोई वास्तविक आवश्यकता ही नहीं होती। इस अंधी दौड़ का सबसे बड़ा दुष्प्रभाव हमारे मानवीय रिश्तों और मानसिक स्वास्थ्य पर पड़ा है। सफलता की सीढ़ियाँ चढ़ते हुए व्यक्ति इतना आत्मकेंद्रित (Self-centered) हो गया है कि उसके पास अपने ही परिवार के साथ साझा करने के लिए दो मीठे बोल नहीं बचे हैं। मानसिक तनाव, अवसाद और एकाकीपन इसी जीवनशैली के कड़वे फल हैं। सच्चा विकास केवल गगनचुंबी इमारतों में नहीं है; बल्कि वह उस समाज में जहाँ व्यक्ति अपनी जड़ों से जुड़ा रहे, जहाँ स्पर्धा के साथ-साथ सहकारिता (Cooperation) का भी वास हो।</div>`; const p2HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>निम्नलिखित कविता को ध्यानपूर्वक पढ़कर प्रश्न क्रमांक 16 से 18 तक के उत्तर दीजिए:</b><br><br>मत पूछो इन लहरों से, साहिल की दूरी कितनी है,<br>तूफानों में भी जलने की, इस दीप में कशिश अभी बाकी है।<br>माना कि अँधेरा घना बहुत, और राहें भी अनजान हैं,<br>पर हौसलों के तरकश में, उम्मीदों के तीर अभी बाकी हैं।<br>गिरकर उठना, उठकर चलना, यही तो जीवन की रीत है,<br>हार मानकर बैठ जाना, कायरों की ही मीत है।<br>जब तक साँसों में स्पंदन है, न रुकेंगे ये कदम कभी,<br>मंजिल खुद चलकर आएगी, यह अटल विश्वास अभी बाकी है।</div>`; const p2EnglishPassage = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 31 to Q. 35: Read the following passage carefully and select the most correct answers to the given questions:</b><br><br>The integration of Artificial Intelligence (AI) in classrooms is no longer a distant dream but a present reality. Traditional rote learning is rapidly being replaced by adaptive learning systems that tailor educational content to suit individual student needs. In this dynamic landscape, the teacher's role is evolving from a mere dispenser of knowledge to a mentor and facilitator. However, this digital revolution is not without its pitfalls. Critics argue that an over-reliance on AI might hinder the development of critical thinking and emotional intelligence in students. Furthermore, concerns regarding data privacy and the widening 'digital divide'—where marginalized students lack access to such advanced technology—remain pressing issues. Therefore, while AI holds the promise of democratizing education, it must be implemented ethically, ensuring that the human element of teaching is enhanced, not eclipsed.</div>`; const p2EnglishPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>Directions for Q. 36 to Q. 38: Read the following poem carefully and answer the questions given below.</b><br><br>The wall clock stares with a blank, white face,<br>Marching onward in a relentless pace.<br>It waits for no man, it heeds no plea,<br>A silent witness to our destiny.<br>The golden hours slip through our hands,<br>Like falling grains of desert sands.<br>So wake, my friend, before the night,<br>And paint your canvas with the light.</div>`; const p1HindiPassage1 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 8 व 9 चे उत्तर द्या:</b><br><br>देखा जाए तो हमारे देश में बड़ी फ्री स्टाइल टाइप की मेहमानदारी होती है। कोई बंधन नहीं, कोई रोक-टोक नहीं। आप रात 12 बजे भी जाकर अपने मेहमान का दरवाजा पुलिसिया बेशर्मी से ठोक सकते हैं। बेचारा शराफत का मारा मेजबान सोते से उठकर भी हाथ जोड़कर आपका स्वागत करेगा...</div>`; const p1HindiPassage2 = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 10 व 11 चे उत्तर द्या:</b><br><br>...जब तक वे बेचारी अपनी नींद उड़ाकर आपके लिए खाना तैयार करें, तब तक आप मौके का फायदा उठाकर एक झपकी मार लें।</div>`; const p1HindiPoem = `<div class="text-sm bg-indigo-50 p-3 sm:p-4 rounded-lg mb-4 border border-indigo-100 leading-relaxed text-gray-800 shadow-sm"><b>पुढील कविता वाचून प्रश्न क्र. 12 ते 15 चे उत्तर द्या:</b><br><br>फूलों से नित हँसना सीखो, भौंरों से नित गाना।<br>फल से लदी डालियों से, नित सीखो शीश झुकाना...</div>`; // ============================================= // 🗄️ QUESTION DATABASES // ============================================= const paper1Data = [ { id: 1, subject: "मराठी", q: `"कोकणातील लाल माती आणि खळाळणारे धबधबे पर्यटकांच्या डोळ्यांचे पारणे फेडतात." या वाक्यात एकूण किती नामे आली आहेत?`, options: ["चार", "पाच", "सहा", "सात"], correct: [2], explanation: `दिलेल्या वाक्यातील नामे खालीलप्रमाणे आहेत: १. कोकण, २. माती, ३. धबधबे, ४. पर्यटक, ५. डोळे, ६. पारणे. ('लाल', 'खळाळणारे' ही विशेषणे आहेत).`, difficulty: "medium" }, { id: 2, subject: "मराठी", q: `'त्याचे पोर रानात हरवले' आणि 'ती पोर अभ्यासात खूप हुशार आहे.' या वाक्यांमधील उपयोगावरून 'पोर' या शब्दाचे लिंग कोणते?`, options: ["फक्त स्त्रीलिंग", "फक्त नपुंसकलिंग", "पुल्लिंग व नपुंसकलिंग", "तिन्ही लिंगांत आढळते"], correct: [3], explanation: `'पोर' हा शब्द मराठीत पुल्लिंग (तो पोर), स्त्रीलिंग (ती पोर) and नपुंसकलिंग (ते पोर) अशा तिन्ही लिंगांमध्ये वापरला जातो. हा मराठी व्याकरणातील एक विशेष अपवाद आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 3, subject: "मराठी", q: `वचन प्रकारानुसार गटात न बसणारा शब्द ओळखा.`, options: ["उवा", "जळवा", "कालवा", "पिसवा"], correct: [2], explanation: `'उवा' (ऊ-एकवचन), 'जळवा' (जळू-एकवचन), 'पिसवा' (पिसू-एकवचन) ही सर्व स्त्रीलिंगी नामांची अनेकवचनी रूपे आहेत. परंतु 'कालवा' (तो कालवा) हा शब्द एकवचनी पुल्लिंगी आहे (त्याचे अनेकवचन 'कालवे' होते).`, difficulty: "medium" }, { id: 4, subject: "मराठी", q: `'कोल्हाट्याचं पोर' हे अत्यंत गाजलेले आणि समाजमनाला विचार करायला लावणारे आत्मकथन कोणाचे आहे?`, options: ["लक्ष्मण माने", "किशोर शांताबाई काळे", "शरणकुमार लिंबाळे", "दया पवार"], correct: [1], explanation: `'कोल्हाट्याचं पोर' हे डॉ. किशोर शांताबाई काळे यांचे प्रसिद्ध आत्मचरित्र आहे ज्यातून त्यांनी तमाशातील स्त्रियांच्या जीवनातील विदारक सत्य मांडले आहे. (लक्ष्मण माने यांचे 'उपरा', शरणकुमार लिंबाळे यांचे 'अक्करमाशी' आणि दया पवार यांचे 'बलुतं' आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 5, subject: "मराठी", q: `तुम्ही तुमच्या लहान भावाला पत्र लिहित आहात. अशा वेळी पत्राचा शेवट करताना खालीलपैकी कोणता शब्दप्रयोग सर्वात योग्य ठरेल?`, options: ["आपला नम्र", "तुझाच", "आपला कृपाभिलाषी", "आपला आज्ञाधारक"], correct: [1], explanation: `लहान भावाला किंवा बहिणीला पत्र लिहिताना ते अनौपचारिक (कौटुंबिक) असते. त्यामुळे पत्राचा शेवट 'तुझाच / तुझीच' असा करणे योग्य ठरते. 'आपला नम्र' किंवा 'कृपाभिलाषी' हे औपचारिक पत्रात वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 6, subject: "मराठी", q: `उत्पत्तीनुसार शब्दांच्या प्रकारातील 'तद्भव' शब्द ओळखा.`, options: ["वृक्ष", "गाव", "जल", "उत्सव"], correct: [1], explanation: `'गाव' हा शब्द संस्कृतमधील 'ग्राम' या मूळ शब्दाच्या रूपात बदल होऊन मराठीत आला आहे, म्हणून तो 'तद्भव' आहे. वृक्ष, जल आणि उत्सव हे संस्कृतमधून जसेच्या तसे आलेले 'तत्सम' शब्द आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 7, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `७. कवितेतील वर्णनानुसार दिशा कशाने उजळून गेल्या आहेत?`, options: ["सूर्याच्या कोवळ्या किरणांनी", "विजेच्या कडकडाटाने (टाळ्यांनी)", "काळ्याकुट्ट ढगांमुळे", "मोराच्या नृत्यामुळे"], correct: [1], explanation: `कवितेच्या दुसऱ्या ओळीत स्पष्ट उल्लेख आहे - "विजेच्या टाळ्यांनी, दिशा दिशा उजळून गेली." कवीने विजेच्या चमकण्याला टाळ्यांची उपमा दिली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 8, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `८. 'हिरवागार शालू' हा शब्दप्रयोग कवीने कशासाठी वापरला असावा?`, options: ["निसर्गातील झाडांच्या पानांसाठी", "पावसाळ्यात नेसलेल्या साडीसाठी", "पावसाने बहरलेल्या आणि पिकांनी सजलेल्या शेतासाठी", "आकाशातील ढगांच्या छटांसाठी"], correct: [2], explanation: `पाऊस पडल्यानंतर सर्वत्र उगवलेले गवत आणि शेतातील पिके यामुळे संपूर्ण जमीन हिरवीगार दिसते. जणू काही जमिनीने हिरवा शालू नेसला आहे, अशी कल्पना कवीने केली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 9, subject: "मराठी", q: marathiPoem + `९. वरील कवितेत कवीने मुख्यत्वे कशाचे वर्णन केले आहे?`, options: ["उन्हाळ्याच्या झळांचे", "शरद ऋतूतील चांदण्याचे", "पहिल्या पावसाच्या आगमनाचे आणि बळीराजाच्या आशेचे", "मोराच्या सौंदर्याचे"], correct: [2], explanation: `कवितेत काळे ढग, मातीचा सुगंध, शेतकऱ्याच्या डोळ्यातील स्वप्न आणि सुखाची प्रार्थना यावरून हे पावसाळ्याच्या सुरुवातीचे आणि त्यामुळे शेतकऱ्याला मिळालेल्या आशेचे वर्णन आहे हे स्पष्ट होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 10, subject: "मराठी", q: `'वृक्षवल्ली' या जोडशब्दात एकूण किती वर्ण आले आहेत?`, options: ["नऊ", "दहा", "अकरा", "बारा"], correct: [1], explanation: `फोड: व् + ऋ + क् + ष् + अ + व् + अ + ल् + ल् + ई = एकूण १० वर्ण. ('क्ष' हा क्+ष्+अ असा संयुक्त व्यंजन आहे आणि 'वल्ली' मध्ये दोन 'ल' आणि एक 'ई' स्वर आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 11, subject: "मराठी", q: `'वाग्विहार' या शब्दाचा योग्य संधिविग्रह खालीलपैकी कोणता?`, options: ["वाघ + विहार", "वाग् + विहार", "वाक् + विहार", "वाघ् + विहार"], correct: [2], explanation: `हा 'तृतीय व्यंजन संधी'चा प्रकार आहे. पहिल्या शब्दाच्या शेवटी कठोर व्यंजन ('क्') आल्यास व त्यापुढे स्वर किंवा मृदू व्यंजन (येथे 'व्') आल्यास, त्या कठोर व्यंजनाच्या वर्गातील तिसरे व्यंजन ('ग्') येते. म्हणून वाक् + विहार = वाग्विहार.`, difficulty: "medium" }, { id: 12, subject: "मराठी", q: `"पोलिसांनी गुन्हेगाराला शिताफीने पकडले." या वाक्याचा प्रयोग कोणता?`, options: ["सकर्मक कर्तरी", "कर्मणी प्रयोग", "सकर्मक भावे", "अकर्मक भावे"], correct: [2], explanation: `या वाक्यात कर्त्याला 'नी' प्रत्यय लागला आहे (पोलिसांनी) आणि कर्माला 'ला' प्रत्यय लागला পেল आहे (गुन्हेगाराला). जेव्हा कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय असतो आणि क्रियापद तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी (पकडले) असते, तेव्हा तो 'सकर्मक भावे' प्रयोग असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 13, subject: "मराठी", q: `आलंकारिक शब्द आणि त्याचा अर्थ यातील अयोग्य जोडी ओळखा.`, options: ["उंटावरचा शहाणा - मूर्खपणाचा सल्ला देणारा", "खडाष्टक - दोन व्यक्तींमधील जोरदार वैर", "पांढरा परीस - अत्यंत दुर्मिळ आणि मौल्यवान वस्तू", "त्रिशंकू - धड इकडे ना धड तिकडे अशी अवस्था"], correct: [2], explanation: `'पांढरा परीस' या आलंकारिक शब्दाचा अर्थ 'अत्यंत निरुपयोगी किंवा कुचकामी माणूस/वस्तू' असा होतो. मौल्यवान किंवा दुर्मिळ गोष्टीसाठी 'पर्वणी' किंवा 'कावळा' (पांढरा कावळा) असे शब्द वापरले जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 14, subject: "मराठी", q: `सहसंबंध ओळखा: घोड्याचे : खिंकाळणे :: मोराचे : ?`, options: ["केकावली", "केकारव", "गुंजारव", "कलरव"], correct: [1], explanation: `मोराच्या ओरडण्याला 'केकारव' असे म्हणतात. (केकावली हा मोरोपंतांचा ग्रंथ आहे, गुंजारव भुंग्यांचा असतो आणि कलरव पक्ष्यांचा असतो).`, difficulty: "medium" }, { id: 15, subject: "मराठी", q: `'कवी ग्रेस' या लोकप्रिय नावाने काव्यलेखन करणाऱ्या साहित्यिकाचे मूळ नाव काय?`, options: ["माणिक सीताराम गोडघाटे", "चिंतामण त्र्यंबक खानोलकर", "आत्माराम रावजी देशपांडे", "प्रल्हाद केशव अत्रे"], correct: [0], explanation: `'कवी ग्रेस' यांचे मूळ नाव माणिक गोडघाटे आहे. (चिंतामण खानोलकर म्हणजे 'आरती प्रभू', आत्माराम देशपांडे म्हणजे 'अनिल' आणि प्रल्हाद केशव अत्रे म्हणजे 'केशवकुमार').`, difficulty: "medium" }, { id: 16, subject: "मराठी", q: `"तू स्वतःहून आपली चूक मान्य कर, अथवा परिणामांना सामोरे जा." या वाक्यात कोणते उभयान्वयी अव्यय वापरले आहे?`, options: ["परिणामबोधक", "उद्देशबोधक", "विकल्पबोधक", "कारणबोधक"], correct: [2], explanation: `वाक्यात 'अथवा' हे अव्यय वापरले आहे. 'अथवा', 'किंवा', 'वा', 'की' ही अव्यये दोन पैकी एकाची निवड (विकल्प) सुचवतात, म्हणून हे विकल्पबोधक प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्यय आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 17, subject: "मराठी", q: `"माझे आजोबा रोज सकाळी बागेत शतपावली करत असतात." या वाक्याचा काळ कोणता?`, options: ["चालू वर्तमानकाळ", "रीती वर्तमानकाळ", "पूर्ण वर्तमानकाळ", "साधा वर्तमानकाळ"], correct: [1], explanation: `वाक्यातील 'करत असतात' या क्रियापदावरून क्रिया वर्तमानकाळात सतत किंवा नेहमी घडण्याची रीत (सवय) दर्शवली आहे. त्यामुळे हा रीती (किंवा चालू-पूर्ण) वर्तमानकाळ काळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 18, subject: "मराठी", q: `खालीलपैकी 'बहुव्रीही' समासाचे अचूक उदाहरण कोणते?`, options: ["गैरहजर", "ग्रंथकार", "निळकंठ", "पापपुण्य"], correct: [2], explanation: `निळकंठ = निळा आहे कंठ ज्याचा असा तो (शंकर). येथे दोन्ही पदांपेक्षा तिसऱ्याच पदाचा बोध होतो, त्यामुळे हा बहुव्रीही समास आहे. (गैरहजर-अव्ययीभाव, ग्रंथकार-उपपद तत्पुरुष, पापपुण्य-वैकल्पिक द्वंद्व).`, difficulty: "medium" }, { id: 19, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `१९. उताऱ्यानुसार मोबाईल आता काय बनला आहे?`, options: ["ज्ञानाचे अथांग भांडार", "फक्त संवादाचे माध्यम", "एक आभासी जग", "फिरते वाचनालय"], correct: [2], explanation: `उताऱ्याच्या दुसऱ्याच ओळीत स्पष्ट नमूद केले आहे की, "हातातील मोबाईल हा केवळ संवादाचे माध्यम राहिलेला नाही, तर то एक आभासी जग बनला आहे."`, difficulty: "medium" }, { id: 20, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२०. समाजमाध्यमांच्या (सोशल मीडिया) अतिवापराचा सर्वाधिक फटका कशाला बसला आहे?`, options: ["संवादाच्या माध्यमांना", "वाचन संस्कृतीला", "तंत्रज्ञानाच्या विकासाला", "माहितीच्या प्रसाराला"], correct: [1], explanation: `उताऱ्यात स्पष्ट म्हटले आहे की तरुण पिढीचा वेळ सोशल मीडियावर जात असल्यामुळे "याचा सर्वात मोठा फटका वाचन संस्कृतीला बसला आहे."`, difficulty: "medium" }, { id: 21, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२१. पुस्तके आणि समाजमाध्यमे यांच्यात उताऱ्यात कोणता मुख्य फरक सांगितला आहे?`, options: ["पुस्तके महाग असतात, तर समाजमाध्यमे मोफत असतात.", "पुस्तके एकाग्रता मोडतात, तर समाजमाध्यमे ताण कमी करतात.", "पुस्तके सखोल विचार करायला शिकवतात, तर समाजमाध्यमे केवळ उथळ माहिती देतात.", "पुस्तके फक्त प्रवासात वाचता येतात, समाजमाध्यमे कधीही वापरता येतात."], correct: [2], explanation: `उताऱ्यातील वाक्यात हा विरोधाभास स्पष्टपणे दिला आहे: "पुस्तके आपल्याला सखोल विचार करायला शिकवतात... तर समाजमाध्यमे केवळ उथळ माहिती देतात."`, difficulty: "medium" }, { id: 22, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२२. उताऱ्यात आलेल्या 'उथळ' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द पर्यायांतून निवडा.`, options: ["पोकळ", "सखोल", "अथांग", "वरवरचे"], correct: [1], explanation: `'उथळ' (Shallow) म्हणजे ज्याची खोली कमी आहे असे किंवा वरवरचे. याचा अचूक विरुद्धार्थी शब्द 'सखोल' (Deep) हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 23, subject: "मराठी", q: marathiPassage + `२३. लेखकाच्या मते भविष्यासाठी सर्वात चिंताजनक बाब कोणती आहे?`, options: ["तंत्रज्ञानाचा होणारा झपाट्याने विकास", "तरुणांना मिळणारा माहितीचा महापूर", "मोबाईल फोनच्या किमतीतील वाढ", "तंत्रज्ञानाचा अतिरेक आणि वाचनाकडे होणारे दुर्लक्ष"], correct: [3], explanation: `उताऱ्याच्या शेवटच्या ओळीत लेखकाचा मुख्य निष्कर्ष आहे की, "तंत्रज्ञान वाईट नाही, पण त्याचा अतिरेक आणि वाचनासारख्या समृद्ध सवयीकडे होणारे अक्षम्य दुर्लक्ष हे मानवी भविष्यासाठी नक्कीच चिंताजनक आहे."`, difficulty: "medium" }, { id: 24, subject: "मराठी", q: `'अतिशय संकटात असताना किंवा निराशेच्या गर्तेत असताना अचानक मिळालेला थोडासा आधारही मोलाचा वाटतो.' या अर्थाची योग्य म्हण कोणती?`, options: ["आगीतून उठून फुफाट्यात पडणे", "बुडत्याला काडीचा आधार", "खाई त्याला खवखवे", "तहान लागल्यावर विहीर खणणे"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एखादा माणूस मोठ्या संकटात असतो, तेव्हा त्याला मिळालेली क्षुल्लक मदतही खूप मोठी वाटते, यासाठी 'बुडत्याला काडीचा आधार' ही म्हण वापरली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 25, subject: "मराठी", q: `"आमच्या शाळेतील सर्वात हुशार मुलगा आज स्पर्धेत पहिला आला." या वाक्यातील 'उद्देश्य विस्तार' ओळखा.`, options: ["पहिला आला", "मुलगा", "आज स्पर्धेत", "आमच्या शाळेतील सर्वात हुशार"], correct: [3], explanation: `वाक्याचा कर्ता 'मुलगा' आहे, ज्याला 'उद्देश्य' म्हणतात. आणि कर्त्याबद्दल अधिक माहिती सांगणाऱ्या शब्दांना 'उद्देश्य विस्तार' म्हणतात. इथे मुलाबद्दल 'आमच्या शाळेतील सर्वात हुशार' ही माहिती आली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 26, subject: "मराठी", q: `'प्रज्ञा' या शब्दाचा अचूक समानार्थी शब्द खालीलपैकी कोणता?`, options: ["अज्ञा", "बुद्धी", "प्रतिज्ञा", "प्रभा"], correct: [1], explanation: `'प्रज्ञा' या शब्दाचा अर्थ बुद्धी, प्रतिभा किंवा आकलनशक्ती असा होतो. (प्रभा म्हणजे प्रकाश).`, difficulty: "medium" }, { id: 27, subject: "मराठी", q: `व्याकरणदृष्ट्या 'शुद्ध' शब्द ओळखा.`, options: ["पारीतोषिक", "पारितोषीक", "पारितोषिक", "पारीतोषीक"], correct: [2], explanation: `मराठी शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार 'पारितोषिक' हा शब्द योग्य आहे. यामध्ये 'रि' ऱ्हस्व (पहिली वेलांटी) आणि 'षि' सुद्धा ऱ्हस्व (पहिली वेलांटी) असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 28, subject: "मराठी", q: `"ती गुलाबी उषा म्हणजे परमेश्वराचे प्रेम जणू!" या वाक्यातील अलंकार ओळखा.`, options: ["उपमा", "उत्प्रेक्षा", "रूपक", "यमक"], correct: [1], explanation: `जेव्हा उपमेय हे जणू उपमानच आहे अशी कल्पना केलेली असते, तेव्हा 'उत्प्रेक्षा' अलंकार होतो. या वाक्यात 'जणू' हा शब्द वापरून गुलाबी उषेला (पहाट) परमेश्वराच्या प्रेमाची उत्प्रेक्षा दिली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 29, subject: "मराठी", q: `"आचाऱ्याने विळीवर भाजी चिरली." या वाक्यातील 'विळीवर' या शब्दाचा कारकार्थ कोणता?`, options: ["कर्ता", "अपादान", "संप्रदान", "अधिकरण"], correct: [3], explanation: `'विळीवर' या शब्दाला सप्तमी विभक्तीचा 'वर' हा प्रत्यय/शब्दयोगी अव्यय लागला आहे. ज्या शब्दावरून क्रियेचे स्थान किंवा वेळ कळते, त्याचा कारकार्थ 'अधिकरण' असतो. (इथे चिरण्याची क्रिया विळीवर घडली).`, difficulty: "medium" }, { id: 30, subject: "मराठी", q: `"माझ्याकडे तुझ्यापेक्षा दुप्पट पुस्तके आहेत." या वाक्यातील 'दुप्पट' हे कोणत्या प्रकारचे विशेषण आहे?`, options: ["क्रमवाचक संख्याविशेषण", "आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण", "अनिश्चित संख्याविशेषण", "गणनावाचक संख्याविशेषण"], correct: [1], explanation: `दुप्पट, तिप्पट, चौपदरी यांसारखे शब्द संख्येची किती वेळा आवृत्ती झाली हे दर्शवतात. म्हणून त्यांना 'आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `31. According to the poem, what gives the oak tree hope for a "warmer day"?`, options: ["The howling gale", "Its deep roots in the frozen clay", "The silver skies", "The pale leaflets"], correct: [1], explanation: `कवितेतील "Your roots dig deep beneath the frozen clay, A silent promise of a warmer day" या ओळींवरून स्पष्ट होते की झाडाची जमिनीत घट्ट रुजलेली मुळे ही येणाऱ्या उबदार (चांगल्या) दिवसाची आशा आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `32. Identify the figure of speech used in the line: "When skies weep silver on the barren earth".`, options: ["Simile", "Personification", "Hyperbole", "Oxymoron"], correct: [1], explanation: `आकाशाला 'रडण्याची' (weep) मानवी कृती दिली आहे. जेव्हा निर्जीव वस्तूंना मानवी भावना किंवा कृती दिली जाते, तेव्हा 'Personification' (चेतनगुणोक्ती) हा अलंकार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: englishPoem + `33. Choose the word from the poem which is the exact antonym of 'fertile'.`, options: ["frozen", "pale", "barren", "howling"], correct: [2], explanation: `'Fertile' म्हणजे सुपीक. त्याच्या विरुद्धार्थी शब्द 'Barren' (ओसाड/नापीक) असा होतो, जो कवितेत 'barren earth' या संदर्भात वापरला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `34. Historically, what guided the newly hatched sea turtles toward the ocean?`, options: ["Neon signs on the beaches", "Downward-directed fixtures", "The moonlit ocean", "Bright coastal city lights"], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात स्पष्ट म्हटले आहे: "...instinctively move toward the brightest horizon, which historically was the moonlit ocean." पूर्वी समुद्रावर पडणारा चंद्राचा प्रकाश त्यांना दिशा दाखवत असे.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `35. How does artificial light negatively affect migratory birds?`, options: ["It helps them find their destination faster.", "It disrupts their internal compasses causing exhaustion.", "It warms them during their cold night flights.", "It protects them from nocturnal predators."], correct: [1], explanation: `कृत्रिम प्रकाशामुळे स्थलांतर करणाऱ्या पक्ष्यांच्या शरीरातील नैसर्गिक दिशादर्शक यंत्रणेमध्ये (internal compass) अडथळा येतो आणि ते थकून पडेपर्यंत इमारतींभोवती गोल फिरत राहतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `36. Choose the exact phrase from the passage that means 'to cause extensive damage or destruction'.`, options: ["wreak havoc", "rapid expansion", "ecological disruption", "internal compasses"], correct: [0], explanation: `'Wreak havoc' या वाक्प्रचाराचा अर्थ 'मोठ्या प्रमाणावर नुकसान किंवा विनाश करणे' असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: englishPassage + `37. What is the main objective of the 'dark sky' initiatives mentioned in the passage?`, options: ["To permanently ban all streetlights in urban areas.", "To reduce light pollution and protect wildlife.", "To stop the natural migration of birds.", "To promote bright neon signs for human safety."], correct: [1], explanation: `उताऱ्याच्या शेवटी निसर्ग संवर्धकांद्वारे सुचवलेले 'dark sky initiatives' हे प्रकाश प्रदूषण (light pollution) कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: `38. "Bright city lights disrupt their internal compasses." Identify the voice of the given sentence.`, options: ["Passive Voice", "Active Voice", "Imperative Voice", "Optative Voice"], correct: [1], explanation: `या वाक्यात कर्ता (Bright city lights) स्वतः क्रिया (disrupt) करत आहे आणि पुढे कर्म (their internal compasses) आले आहे. (Subject + Verb + Object) अशी रचना असल्याने हा Active Voice (कर्तरी प्रयोग) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. Choose the grammatically correct sentence from the following.`, options: ["One of my friend live in London.", "One of my friends lives in London.", "One of my friend lives in London.", "One of my friends live in London."], correct: [1], explanation: `इंग्रजी व्याकरणाच्या नियमानुसार, "One of" नंतर येणारे नाम नेहमी अनेकवचनी (friends) असते, परंतु त्यापुढील क्रियापद मात्र एकवचनी (lives) असावे लागते, कारण कर्ता अनेक मित्रांपैकी 'एक' (One) असा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. Choose the correct preposition to fill in the blank.<br><br>The manager was completely taken _______ by the employee's sudden resignation.`, options: ["aback", "away", "up", "off"], correct: [0], explanation: `'To be taken aback' हा एक इंग्रजी वाक्प्रचार आहे, ज्याचा अर्थ 'अचानक धक्का बसणे किंवा आश्चर्यचकित होणे' (surprised/shocked) असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. Identify the part of the sentence that contains a grammatical error.<br><br>A: Neither the principal<br>B: nor the teachers<br>C: was present<br>D: at the meeting.`, options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [2], explanation: `जेव्हा दोन कर्ते 'Neither...nor' ने जोडलेले असतात, तेव्हा क्रियापद नेहमी त्याच्या जवळ असणाऱ्या कर्त्यानुसार वापरले जाते. इथे 'teachers' हा अनेकवचनी कर्ता जवळ आहे, त्यामुळे 'was' ऐवजी 'were' असायला हवे होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. Choose the correct Indirect Speech of the following sentence:<br><br>She said to him, "Did you finish the assignment?"`, options: ["She asked him if he had finished the assignment.", "She asked him whether he finished the assignment.", "She told him if he had finished the assignment.", "She asked him that did he finish the assignment."], correct: [0], explanation: `हे Verbal Question (Yes/No type) असल्यामुळे अवतरण चिन्हे काढून 'if' किंवा 'whether' वापरले जाते. तसेच, प्रश्न Simple Past Tense मध्ये आहे (Did finish), त्याचे रूपांतर Indirect करताना Past Perfect Tense (had finished) मध्ये होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. Identify the underlined clause in the given sentence:<br><br>The book <u>that you lent me last week</u> is fascinating.`, options: ["Noun clause", "Adverb clause of time", "Adjective clause", "Adverb clause of condition"], correct: [2], explanation: `अधोरेखित केलेले उपवाक्य (clause) 'The book' या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगत आहे (कोणते पुस्तक? जे तू मला दिले होते). नामाची माहिती सांगणाऱ्या clause ला Adjective clause (विशेषण उपवाक्य) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. Fill in the blanks with the correct articles:<br><br>__ Ganges is considered __ holy river by Hindus.`, options: ["A, the", "The, a", "The, the", "No article, a"], correct: [1], explanation: `नद्यांच्या नावाअगोदर नेहमी 'The' हे definite article वापरतात (The Ganges). आणि 'holy river' या सामान्य नामाअगोदर 'a' हे indefinite article येईल (a holy river).`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. Which of the following words is correctly spelled?`, options: ["Ocurrence", "Occurence", "Occurrence", "Occurrance"], correct: [2], explanation: `Occurrence (घटना/प्रसंग) या शब्दाचे अचूक स्पेलिंग 'Occurrence' असे आहे. यात 'c' आणि 'r' दोन्ही अक्षरे दुप्पट (double) येतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. Identify the Parts of Speech of the underlined words sequentially:<br><br>He kept a <u>fast</u> for a week because he runs very <u>fast</u>.`, options: ["Adjective, Adverb", "Noun, Adverb", "Verb, Adjective", "Noun, Adjective"], correct: [1], explanation: `पहिल्या वाक्यात 'fast' म्हणजे 'उपवास', जे एक नाम (Noun) आहे. दुसऱ्या वाक्यात तो 'वेगाने' धावतो (धावण्याच्या क्रियेबद्दल माहिती), म्हणून तो क्रियाविशेषण (Adverb) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. Choose the correct alternative to form a meaningful compound word.<br><br>Well-_______`, options: ["behaviour", "known", "education", "look"], correct: [1], explanation: `'Well' या शब्दाला जोडून 'Well-known' हा अर्थपूर्ण जोडशब्द (Compound word) तयार होतो, ज्याचा अर्थ 'प्रसिद्ध किंवा प्रख्यात' असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. Select the correct active voice for the given passive sentence:<br><br>"Let the door be shut."`, options: ["You should shut the door.", "The door must be shut.", "Shut the door.", "Please shut the door."], correct: [2], explanation: `हे आज्ञार्थी वाक्य (Imperative sentence) आहे. 'Shut the door' या Active Voice च्या वाक्याचे Passive करताना 'Let + Object + be + V3' (Let the door be shut) हा नियम वापरला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. Choose the alternative which is opposite in meaning to the word 'BARBAROUS'.`, options: ["Cruel", "Civilized", "Ancient", "Uncultured"], correct: [1], explanation: `'Barbarous' म्हणजे रानटी, क्रूर किंवा असंस्कृत. त्याचा अचूक विरुद्धार्थी शब्द 'Civilized' (सुसंस्कृत/सभ्य) हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. Add a suitable question tag to the given statement:<br><br>"I am your best friend, _______?"`, options: ["am I not", "don't I", "aren't I", "am I"], correct: [2], explanation: `इंग्रजीत 'I am' ने सुरू होणाऱ्या होकारार्थी वाक्याला Question tag लावताना 'am I not' ऐवजी संकुचित रूपात 'aren't I?' असे वापरले जाते. हा एक अत्यंत महत्त्वाचा अपवादात्मक नियम आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. Select the correct 'ONE WORD' for the given phrase:<br><br>"A person who knows and can use many foreign languages."`, options: ["Bilingual", "Polyglot", "Introvert", "Optimist"], correct: [1], explanation: `जो व्यक्ती अनेक भाषा जाणतो किंवा बोलू शकतो त्याला 'Polyglot' (बहुभाषिक) असे म्हणतात. (Bilingual म्हणजे दोन भाषा बोलणारा).`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. Choose the correct synonymous word for the underlined word.<br><br>The king was known for his <u>benevolent</u> nature.`, options: ["Cruel", "Selfish", "Kind", "Aggressive"], correct: [2], explanation: `'Benevolent' या शब्दाचा अर्थ 'परोपकारी, दयाळू किंवा प्रेमळ' असा होतो. म्हणून त्याचा समानार्थी शब्द 'Kind' हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. Choose the correct Wh-question to get the underlined part as the answer:<br><br>He went to the hospital <u>to meet his ailing uncle</u>.`, options: ["Where did he go to meet his ailing uncle?", "Whom did he meet in the hospital?", "Why did he go to the hospital?", "When did he go to the hospital?"], correct: [2], explanation: `अधोरेखित केलेला भाग 'to meet his ailing uncle' हे दवाखान्यात जाण्याचे कारण (reason) दर्शवत आहे. कारण विचारण्यासाठी 'Why' ने प्रश्नाची सुरुवात करावी लागते.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. Identify the correct degree of comparison for the given sentence:<br><br>"Very few cities in India are as populated as Mumbai."`, options: ["Mumbai is more populated than most other cities in India.", "Mumbai is the most populated city in India.", "Mumbai is more populated than any other city in India.", "No other city in India is as populated as Mumbai."], correct: [0], explanation: `हे वाक्य Positive degree चे असून त्याची सुरुवात 'Very few' ने झाली आहे. अशा वाक्यांचे Comparative degree करताना 'than most other' (किंवा than many other) हा शब्दप्रयोग वापरला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. Rearrange the jumbled parts to make a meaningful sentence:<br><br>P: a vital role<br>Q: in shaping the future<br>R: education plays<br>S: of a nation`, options: ["R P Q S", "P R S Q", "R Q P S", "S R P Q"], correct: [0], explanation: `योग्य क्रम लावल्यावर वाक्य असे तयार होते: "Education plays (R) a vital role (P) in shaping the future (Q) of a nation (S)." (राष्ट्राचे भविष्य घडवण्यात शिक्षण महत्त्वाची भूमिका बजावते).`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. Find the mismatched pair of 'Animal - Young One'.`, options: ["Dog - Puppy", "Frog - Tadpole", "Lion - Cub", "Sheep - Foal"], correct: [3], explanation: `ही चुकीची जोडी आहे. मेंढीच्या (Sheep) पिल्लाला 'Lamb' म्हणतात. 'Foal' हे घोडा किंवा गाढवाच्या (Horse/Donkey) पिल्लाला म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. Identify the mood of the underlined modal auxiliary:<br><br>"You <u>ought to</u> respect your elders."`, options: ["Possibility", "Moral obligation", "Ability", "Request"], correct: [1], explanation: `'Ought to' हे सहाय्यक क्रियापद नैतिक कर्तव्य किंवा जबाबदारी (Moral obligation / duty) दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. What is the meaning of the idiom: "Once in a blue moon"?`, options: ["Very frequently", "Happening during the night", "Very rarely", "Something impossible"], correct: [2], explanation: `"Once in a blue moon" या वाक्प्रचाराचा अर्थ 'अत्यंत दुर्मिळपणे किंवा क्वचितच घडणारी गोष्ट' (Very rarely) असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. Identify the correct sentence type:<br><br>"Work hard, otherwise you will fail."`, options: ["Simple sentence", "Complex sentence", "Compound sentence", "Interrogative sentence"], correct: [2], explanation: `या वाक्यात 'Work hard' आणि 'you will fail' ही दोन मुख्य वाक्ये (Independent clauses) 'otherwise' या coordinating conjunction ने जोडली आहेत. त्यामुळे हे संयुक्त वाक्य (Compound sentence) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. Fill in the blank with the correct tense form:<br><br>By next year, they _______ the construction of the new bridge.`, options: ["will complete", "would complete", "will have completed", "had completed"], correct: [2], explanation: `वाक्याच्या सुरुवातीला "By next year" (पुढच्या वर्षापर्यंत) आले आहे. भविष्यात एका विशिष्ट वेळेपर्यंत एखादी कृती पूर्ण झालेली असेल, हे सांगण्यासाठी पूर्ण भविष्यकाळ (Future Perfect Tense - will/shall have + V3) वापरला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. खालीलपैकी कोणत्या आंतरक्रियांचा समावेश सांस्कृतिक आंतरक्रियांमध्ये होत नाही?`, options: ["भारताचे नागरिक म्हणून राष्ट्रीय सण साजरे करतो.", "नाताळ, ईद अशा विविध धर्माच्या सणांमध्ये उत्साहाने भाग घेतो.", "समाजात घडणाऱ्या घटनांचे विश्लेषण वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून करतो.", "आषाढी एकादशीला पंढरपूरला पायी चालत जातो."], correct: [2], explanation: `सण, उत्सव, परंपरा (जसे वारी, नाताळ) हे सर्व समाजाच्या सांस्कृतिक व भावनिक जडणघडणीचा भाग आहेत. परंतु 'घटनांचे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून विश्लेषण करणे' ही एक बौद्धिक (Cognitive) आणि तार्किक प्रक्रिया आहे; ती थेट सांस्कृतिक आंतरक्रिया मानली जात नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. ताणतणावाच्या व्यवस्थापनासाठी आवश्यक वर्तनबदलामध्ये खालीलपैकी कोणते विधान अनुकूल नाही?`, options: ["समतोल आहार घेणे", "कामाचा प्राधान्यक्रम ठरविणे", "नकारात्मक दृष्टिकोन ठेवणे", "कामाचे व वेळेचे नियोजन करणे"], correct: [2], explanation: `ताणतणाव (Stress) दूर करण्यासाठी सकारात्मक दृष्टिकोन (Positive attitude) अत्यंत महत्त्वाचा असतो. नकारात्मक दृष्टिकोन ठेवल्यास ताणतणाव कमी होण्याऐवजी आणखी वाढतो, त्यामुळे हे विधान अनुकूल नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. समस्येचे विश्लेषण करून ती सोडविण्याची योजना तयार करणे म्हणजे ... होय.`, options: ["अवबोध", "विचारप्रक्रिया", "कल्पना", "प्रतिमा"], correct: [1], explanation: `एखादी अडचण किंवा समस्या सोडवण्यासाठी आपण जी मानसिक जुळवाजुळव किंवा तर्कशुद्ध गुंफण करतो, त्याला मानसशास्त्रात 'विचारप्रक्रिया' (Thinking Process / Problem Solving) असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. स्वतःमधील उणीवा झाकण्यासाठी अमित सिनेमातील हिरो हिरोईनचे स्वतः बरोबर काढलेले फोटो सर्वांना दाखवतो व ते मला नेहमी फोन करून त्यांच्या घरी बोलवितात असे सांगतो. हे कोणत्या संरक्षण यंत्रणेचे उदाहरण आहे?`, options: ["समर्थन", "तादात्म्य", "परागमन", "प्रतिपूरण"], correct: [1], explanation: `तादात्म्य (Identification) या संरक्षण यंत्रणेत (Defense Mechanism) व्यक्ती स्वतःचे अपयश किंवा उणीव लपवण्यासाठी एखाद्या यशस्वी व्यक्तीशी किंवा संस्थेशी आपला संबंध जोडून घेते आणि त्यातच मोठेपणा मानते.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. आसुबेल यांनी आशय, अध्यापक, विद्यार्थी, अभ्यासक्रम यासंबंधी विचार करून मांडलेल्या सिद्धांतांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या पायरीचा समावेश होत नाही?`, options: ["विद्यार्थ्यांची मानसिक पूर्वतयारी", "अध्ययन उद्दिष्टे", "माहितीचे सादरीकरण", "नवीन संकल्पनांचे अध्ययन"], correct: [0], explanation: `डेव्हिड आसुबेल (David Ausubel) यांच्या 'अर्थपूर्ण शाब्दिक अध्ययन उपपत्तीत' (Meaningful Verbal Learning Theory) माहितीचे सादरीकरण, प्रगत संघटक (Advance Organizer), आणि संकल्पनांचे एकत्रीकरण यावर भर दिला आहे. 'मानसिक पूर्वतयारी' ही थॉर्नडाईकच्या उपपत्तीत (Law of Readiness) जास्त प्राकर्षाने येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. लहान-मोठा, आखूड-लांब, जवळ-दूर, काल-आज इ. संबोध स्पष्ट होऊन वस्तू प्रत्यक्ष पाहून वर्गीकरण करणे, क्रम लावणे, मांडणी करणे, चित्र काढणे, रचना करणे इ. बाबी जीन पियाजे यांनी मांडलेल्या खालीलपैकी कोणत्या विकासामध्ये घडून येते?`, options: ["औपचारिक क्रियात्मक अवस्था", "क्रियापूर्व अवस्था", "मूर्त क्रियाकाल अवस्था", "संवेदीकरण अवस्था"], correct: [2], explanation: `'मूर्त क्रियाकाल अवस्था' (Concrete Operational Stage - वय ७ ते ११ वर्षे) या वयात मुलांमध्ये वर्गीकरण (Classification), क्रमिकता (Seriation), आणि प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या (मूर्त) गोष्टींवर तर्क करण्याची क्षमता विकसित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. एका वर्तुळाची त्रिज्या 7 सेंमी आहे. तर त्या वर्तुळाचे क्षेत्रफळ किती? हा प्रश्न कोणत्या उद्दिष्टांशी निगडित आहे?`, options: ["आकलन", "उपयोजन", "ज्ञान", "कौशल्य"], correct: [1], explanation: `ज्ञान असलेल्या सूत्राचा (येथे वर्तुळाच्या क्षेत्रफळाचे सूत्र) वापर करून प्रत्यक्ष नवीन उदाहरणे सोडविणे, म्हणजेच मिळवलेल्या ज्ञानाचा व्यवहारिक वापर करणे, याला 'उपयोजन' (Application) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. डोळ्यांनी ग्रहण केलेल्या दृक संवेदनाचे ग्रहण करून त्यावर प्रक्रिया करणे, प्रतिमांचा अर्थ लावण्याचे काम मेंदूतील कोणत्या भागातील केंद्रामार्फत केले जाते?`, options: ["पार्श्वमस्तिष्क भाग", "शंखाकृती भाग", "ललाटीय भाग", "पार्श्वललाटीय भाग"], correct: [0], explanation: `पार्श्वमस्तिष्क भाग (Occipital Lobe) हा मेंदूच्या मागील बाजूस असतो आणि तो मुख्यत्वे दृष्टीशी (Visual Processing) संबंधित सर्व संवेदना ग्रहण करण्याचे व अर्थ लावण्याचे काम करतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. शिक्षकाने विद्यार्थ्यांना नवीन ज्ञान देण्यापूर्वी त्यांचे पूर्वज्ञान पक्के केलेले असले पाहिजे असे मत ... यांनी मांडले.`, options: ["वॅटसन", "जीन पियाजे", "ब्रुनर", "कोहलर"], correct: [2], explanation: `जेरोम ब्रुनर (Jerome Bruner) यांनी त्यांच्या 'ज्ञानर रचनावादी' (Constructivist) दृष्टिकोनात सांगितले आहे की, विद्यार्थ्यांचे नवीन अध्ययन हे नेहमी त्यांच्या अगोदरच्या ज्ञानाच्या (Prior knowledge / existing schema) पायावरच रचले गेले पाहिजे.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. क्रमन्वित अध्ययन पद्धतीमध्ये एकेक विधान किंवा प्रश्न व त्याचे उत्तर याला तांत्रिक परिभाषेत चौकट म्हणतात. नवा भाग शिकवण्यासाठी विषय प्रतिपादनाची तयारी म्हणजे ... चौकटी होय.`, options: ["पूर्वज्ञान", "ज्ञान संपादन", "उजळणी", "चाचणी"], correct: [0], explanation: `क्रमन्वित अध्ययनात (Programmed Instruction) नवीन माहिती देण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांची तयारी करण्यासाठी आणि जुन्या ज्ञानाला जागृत करण्यासाठी 'पूर्वज्ञान चौकटी' (Prime/Preparation Frames) वापरल्या जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. संवेदनाला अर्थ लावला की त्याचे रूपांतर खालीलपैकी कोणत्या घटकात होते?`, options: ["अवबोध", "संबोध", "प्रतिमा", "कल्पना"], correct: [0], explanation: `'संवेदना + अर्थ = अवबोध' (Sensation + Meaning = Perception) हे मानसशास्त्रातील एक अत्यंत मूलभूत समीकरण आहे. ज्ञानेंद्रियांद्वारे मिळालेल्या प्राथमिक जाणिवेला जेव्हा मेंदूत अर्थ प्राप्त होतो, तेव्हा त्यास 'अवबोध' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. डॅनिअल गोलमन यांनी भावनिक बुद्धीमत्तेचे प्रमुख दोन घटक मांडले आहेत. त्यातील व्यक्तिगत क्षमता या घटकामध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा समावेश नाही?`, options: ["अभिप्रेरणा", "तदनुभूती", "आत्मपरिचय", "आत्मनियंत्रण"], correct: [1], explanation: `डॅनिअल गोलमन (Daniel Goleman) यांनी भावनिक बुद्धिमत्तेचे (EQ) दोन भाग केले आहेत: १. व्यक्तिगत क्षमता (Self-awareness, Self-regulation, Motivation) आणि २. सामाजिक क्षमता (Empathy, Social skills). त्यामुळे 'तदनुभूती' (Empathy) हा सामाजिक क्षमतेचा भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. परिकल्पना निर्मिती, समस्येची उकल होण्यासाठी ... या प्रतिमानांचा वापर केला जातो.`, options: ["पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमान", "बोधात्मक विकास प्रतिमान", "स्मरणशक्ती प्रतिमान", "संकल्पनात्मक प्रणाली प्रतिमान"], correct: [0], explanation: `रिचर्ड सचमन (Richard Suchman) यांनी मांडलेल्या 'पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमाना'त (Inquiry Training Model) विद्यार्थ्यांना स्वतः प्रश्न विचारून, माहिती गोळा करून परिकल्पना तयार करण्याचे व समस्येची उकल करण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. 'मानवी भावना ह्या सहजप्रवृत्तीमधून निर्माण होतात' असे मत कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने व्यक्त केले आहे?`, options: ["मॅकडुगल", "जेम्स व लँग", "ड्रिव्हर व ब्राऊन", "ब्रुनर"], correct: [0], explanation: `विल्यम मॅकडुगल (William McDougall) यांनी मानवाच्या १४ 'सहजप्रवृत्ती' (Instincts) सांगितल्या आहेत आणि त्यांच्या सिद्धांतानुसार प्रत्येक सहजप्रवृत्तीशी एक 'भावना' (Emotion) जोडलेली असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. एकच कसोटी एकाच परीक्षकाने वेगवेगळ्या वेळी तपासली तरी गुणांमध्ये फरक पडत नाही. किंवा एकच कसोटी अनेक परीक्षकाने तपासूनही गुणांत फरक पडत नाही. या विधानातून कसोटीचा कोणता निकष साध्य होतो?`, options: ["विश्वसनीयता", "वस्तुनिष्ठता", "उपयुक्तता", "सप्रमाणता"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एकच उत्तरपत्रिका अनेक परीक्षकांनी तपासली तरी मिळणाऱ्या गुणांमध्ये कोणताही फरक पडत नाही (Personal bias राहत नाही), तेव्हा ती चाचणी 'वस्तुनिष्ठ' (Objective) मानली जाते. (वेळेनुसार गुणांतील सातत्य म्हणजे विश्वसनीयता).`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. सायकल चालविण्याचे कौशल्य हे मोटारसायकल चालविण्यासाठी उपयोगी पडत असेल तर त्यास अध्ययनाचे ... म्हणता येईल?`, options: ["धन संक्रमण", "ऋण संक्रमण", "तटस्थ संक्रमण", "शून्य संक्रमण"], correct: [0], explanation: `एका परिस्थितीत केलेल्या अध्ययनाचा किंवा घेतलेल्या कौशल्याचा उपयोग जेव्हा दुसऱ्या नवीन परिस्थितीत शिकताना होतो, तेव्हा त्याला अध्ययनाचे 'धन संक्रमण' (Positive Transfer of Learning) असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. शारीरिक प्रतिक्रियांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या तंत्राचा वापर केला जात नाही?`, options: ["जैव प्रतिभरण", "शिथिलीकरण प्रशिक्षण", "व्यसनांच्या आहारी जाणे", "व्यायाम"], correct: [2], explanation: `ताणतणाव आणि शारीरिक प्रतिक्रिया हाताळण्यासाठी व्यायाम, योगासने, शिथिलीकरण (Relaxation) यांसारखे सकारात्मक मार्ग वापरले जातात. व्यसने करणे हा व्यवस्थापनाचा मार्ग नसून तो एक विघातक (Negative) उपाय आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. प्रत्येक व्यक्ती मेंदूच्या दोन अर्धगोलांपैकी कोणत्या तरी एका अर्धगोलाचा जास्त वेळा वापर करतो. ज्या व्यक्तीमध्ये मेंदूचा उजवा भाग अधिक कार्यप्रवण असतो. ती व्यक्ती खालीलपैकी कोणती गोष्ट अधिक सुलभपणे करते?`, options: ["तार्किक पद्धतीने विचार करणे", "अनुमान काढणे", "भावनात्मक कार्य करणे", "घटनेची कारणमीमांसा शोधणे"], correct: [2], explanation: `मानवी मेंदूचा डावा भाग प्रामुख्याने तर्क, गणित, भाषा आणि विश्लेषणात्मक कार्यांसाठी (Logical tasks) काम करतो; तर उजवा भाग (Right Hemisphere) सर्जनशीलता, कला, कल्पना आणि 'भावनात्मक कार्यांसाठी' (Emotional processing) जास्त प्रबळ असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. कार्ल रॉजर्स या मानसशास्त्रज्ञाने विद्यार्थ्यांचे अध्ययन चांगले होण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे असे अनुभवजन्य अध्ययनविषयक उपपत्तीमध्ये मांडले आहे?`, options: ["अध्ययनार्थीच्या मनात अध्ययनसंबंधीची भीती वाटली पाहिजे.", "अध्ययन स्रोत विद्यार्थ्यांच्या दृष्टीने प्रतिकूल असावे.", "स्व-मूल्यमापन हीच मूल्यमापनाची प्रमुख पद्धती असली पाहिजे.", "अध्ययनार्थीने विषयाचे महत्त्व लक्षात घेण्याची गरज नाही."], correct: [2], explanation: `मानवतावादी मानसशास्त्रज्ञ कार्ल रॉजर्स (Carl Rogers) यांच्या मते, विद्यार्थ्याने स्वतःच्या प्रगतीचे 'स्व-मूल्यमापन' (Self-evaluation) करणे हे त्याच्या स्वतंत्र अध्ययनासाठी (Self-initiated learning) सर्वात जास्त परिणामकारक ठरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. गिलफोर्ड यांनी बहुआयामी बुद्धिमत्ता ही उपपत्ती मांडताना त्याची तीन घटकांत मांडणी केली. त्यापैकी 'क्रिया' या घटकांत खालीलपैकी कोणत्या गोष्टीचा समावेश होत नाही?`, options: ["बोध - एखाद्या गोष्टीची जाणीव होणे", "स्मरण - बोध झालेल्यांची धारणा होणे", "सांकेतिक - संकेतचिन्हांचा बोध होतो", "मूल्यमापन - निवडलेल्या पर्यायांची परिणामकारकता तपासणे"], correct: [2], explanation: `जे. पी. गिलफोर्ड (J. P. Guilford) यांच्या बुद्धिमत्ता रचनेत (Structure of Intellect) तीन मुख्य परिमाणे आहेत: क्रिया (Operations), आशय (Contents), आणि निर्मिती (Products). यात 'सांकेतिक' (Symbolic) हा घटक 'आशय' (Contents) या परिमाणाचा भाग आहे, 'क्रिया' या परिमाणाचा नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. प्राथमिक इयत्तेमध्ये कोणत्या अध्यापनसूत्रात 'आधी वस्तू व नंतर वर्णन' हा क्रम योग्य ठरतो?`, options: ["ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे", "सोप्याकडून अवघडाकडे", "मूर्ताकडून अमूर्ताकडे", "विशेषाकडून सामान्याकडे"], correct: [2], explanation: `'मूर्त' म्हणजे जी वस्तू डोळ्यांना दिसते व हाताळता येते अशी प्रत्यक्ष वस्तू. 'अमूर्त' म्हणजे केवळ शब्दांतून केलेले वर्णन. प्राथमिक शाळेत मुलांना आधी मूर्त वस्तू दाखवली जाते आणि नंतर त्याचे अमूर्त वर्णन केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. अब्राहम कप्लान यांच्या मते व्यवहार आणि तथ्ये यांच्या तुलनेत सांकेतिक रचना म्हणजे ... होय.`, options: ["उपपत्ती", "नियम", "अंदाज", "तत्त्व"], correct: [0], explanation: `तत्त्वज्ञानी अब्राहम कप्लान (Abraham Kaplan) यांनी 'उपपत्ती' (Theory) ची व्याख्या करताना म्हटले आहे की उपपत्ती ही घटना आणि तथ्यांना जोडणारी एक प्रणालीबद्ध आणि सांकेतिक रचना असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. खालीलपैकी कोणते मतिमंदत्व शरीरातील हार्मोन्सच्या अनियमित स्रावामुळे येते?`, options: ["गॅलॅक्टोसिमिया", "मंगोलिझम", "मायक्रोसिफॅली", "हैड्रोसिफिलस"], correct: [0], explanation: `गॅलॅक्टोसिमिया (Galactosemia) हा एक चयापचयातील/अंतःस्रावी प्रक्रियेतील (Metabolic) जन्मजात दोष आहे ज्यामध्ये शरीरातील रसायने/विकरे व्यवस्थित काम करत नाहीत. योग्य वेळी उपचार न झाल्यास यामुळे मतिमंदत्व (Mental Retardation) येऊ शकते. (मंगोलिझम हा गुणसूत्रांतील दोष आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. दोन परिस्थितीमध्ये जर समान घटक असतील तर अध्ययन संक्रमण होते असे मत ... या मानसशास्त्रज्ञाने मांडले.`, options: ["बॅग्ले", "थॉर्नडाईक", "स्किनर", "जड्ड."], correct: [1], explanation: `अध्ययनाच्या संक्रमणाविषयीची 'समान घटक उपपत्ती' (Theory of Identical Elements) ई. एल. थॉर्नडाईक (E. L. Thorndike) यांनी मांडली. त्यांच्या मते दोन विषयांमधील जेवढे घटक समान असतील, तेवढे अध्ययन एका विषयातून दुसऱ्या विषयात संक्रमित होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. कोणतीही गोष्ट जाणून घेण्यासाठी मनाने केलेली धडपड म्हणजे ... होय.`, options: ["अवधान", "स्मरण", "धारणा", "संवेदना"], correct: [0], explanation: `'अवधान' (Attention) म्हणजे केवळ डोळ्यांनी पाहणे नव्हे, तर एखाद्या गोष्टीवर आपली मानसिक शक्ती किंवा चेतना केंद्रित करण्यासाठी केलेली धडपड होय.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. ब्लूमच्या वर्गीकरण (टेक्सोनोमी) शास्त्राच्या मते, मूल्यमापनाच्या त्रिकोणाच्या शिरोबिंदूला ... हा घटक आहे.`, options: ["अध्ययन अनुभव", "प्रत्याभरण", "उद्दिष्टे", "मूल्यमापन"], correct: [2], explanation: `डॉ. ब्लूम (Dr. B. S. Bloom) यांच्या मूल्यमापन प्रक्रियेच्या त्रिकोणात (Evaluation Triangle) सर्वात वरच्या शिरोबिंदूला 'शैक्षणिक उद्दिष्टे' (Educational Objectives) असतात. त्याच्या आधारावरच अध्ययन अनुभव आणि मूल्यमापन साधने ठरवली जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. स्मरणशक्तीच्या घटकांचा योग्य क्रम कोणता?`, options: ["ग्रहण - वहन - धारणा - प्रत्यावहन", "ग्रहण - धारणा - प्रत्यावहन - प्रत्याभिज्ञान", "वहन - धारणा - प्रत्यावहन - प्रत्याभिज्ञान", "ग्रहण - स्मरण - प्रत्यावहन - प्रत्याभिज्ञान"], correct: [1], explanation: `स्मरणाच्या मुख्य पायऱ्या खालीलप्रमाणे आहेत: १. ग्रहण (माहिती मेंदूत घेणे - Encoding), २. धारणा (माहिती साठवणे - Storage), ३. प्रत्यावहन (आठवणे - Recall) आणि ४. प्रत्याभिज्ञान (ओळखणे - Recognition).`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. खालीलपैकी कोणते उदाहरण हे 'पलायन' या सहजप्रवृत्तीच्या उदात्तीकरणाचे उदाहरण आहे?`, options: ["विद्यार्थ्यांना कराटे खेळण्याचे शिक्षण देणे", "खेळांमधील संघ तयार करणे", "वाघ दिसताच पळून जाणे", "आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ व्यक्तीच्या बरोबर राहणे"], correct: [0], explanation: `'उदात्तीकरण' (Sublimation) म्हणजे एखाद्या नकारात्मक किंवा अस्वीकार्य प्रवृत्तीला विधायक वळण देणे. 'पलायन' (Escape/Fear) ही प्रवृत्ती भ्याडपणा दर्शवते, परंतु कराटे किंवा स्व-संरक्षणाचे शिक्षण दिल्यास विद्यार्थी पळून जाण्याऐवजी धैर्याने संकटाला सामोरे जाऊ शकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. मेरिल यांनी मांडलेल्या ज्ञानरचनावादाचे खालीलपैकी कोणते गृहीतक अयोग्य आहे?`, options: ["अनुभवातून ज्ञानरचना होते", "अध्ययनातून लावलेल्या अर्थाबाबत चर्चा घडून दृष्टिकोनाची देवाणघेवाण होते. मात्र स्वतःची आंतरिक भूमिका स्थिर राहते", "अनुभवांना अर्थ देण्याच्या सक्रिय प्रक्रियेतून संकल्पना/संबोध यांची निर्मिती होते", "अध्ययनात बाह्यजगताचे वैयक्तिक पातळीवर अर्थनिर्वचन केले जाते"], correct: [1], explanation: `ज्ञानरचनावादात (Constructivism) जेव्हा विद्यार्थी एकमेकांशी चर्चा करतात आणि नवीन अनुभव घेतात, तेव्हा त्यांच्या जुन्या ज्ञानाच्या रचनेत बदल होतो (Accommodation). म्हणजेच त्यांची 'आंतरिक भूमिका/दृष्टिकोन' स्थिर न राहता तो नेहमी बदलत आणि विकसित होत असतो. त्यामुळे हे विधान अयोग्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. खालीलपैकी कोणत्या विधानामध्ये अध्यापन पद्धती व अध्यापन कार्यनीती यांतील फरक दिसून येत नाही.`, options: ["कार्यनीती ही संकल्पना मिलिटरीमधून आलेली आहे तर पद्धती ही संकल्पना अध्यापनशास्त्रातून आलेली आहे.", "कार्यनीती अध्यापनाला शास्त्र मानते तर पद्धती अध्यापनाला कला मानते.", "अपेक्षित वर्तनबदल व अध्ययन परिस्थिती यांचा संबंध कार्यनीतीशी येतो तर आशय व सादरीकरण यांचा संबंध अध्यापन पद्धतीशी येतो.", "कार्यनीती ही स्थूल उपायांचा अंगीकार करते तर पद्धती ही सूक्ष्म उपागमांचा स्वीकार करते."], correct: [3], explanation: `हे विधान चुकीचे/उलट दिलेले आहे. खरंतर, 'अध्यापन कार्यनीती' (Teaching Strategy) ही सूक्ष्म (Micro) असते आणि ती विशिष्ट उद्दिष्टे गाठण्यासाठी वापरली जाते; तर 'अध्यापन पद्धती' (Teaching Method) ही स्थूल (Macro / Broad) असते जी संपूर्ण आशय शिकवण्यासाठी वापरली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 91, subject: "गणित", q: `९१. 3 ही पहिली त्रिकोणी संख्या असेल तर क्रमागत पाचव्या क्रमांकावर येणाऱ्या त्रिकोणी संख्येचा वर्ग किती ?`, options: ["225", "784", "441", "900"], correct: [1], explanation: `पहिली त्रिकोणी संख्या 3 आहे, जिचा पाया 2 आहे (कारण 2 × 3 / 2 = 3). यापुढील 5 वी त्रिकोणी संख्या शोधण्यासाठी पायामध्ये 5 मिळवावा लागेल. म्हणून नवीन पाया = 2 + 5 = 7. आता 7 पाया असलेली त्रिकोणी संख्या = 7 × 8 / 2 = 28. या संख्येचा वर्ग विचारला आहे, म्हणून 28 चा वर्ग = 784.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित", q: `९२. 8, 2, 0, 7 हे सर्व अंक वापरून तयार होणाऱ्या मोठ्यात मोठ्या पाच अंकी व लहानात लहान पाच अंकी संख्येतील फरक किती ?`, options: ["66412", "68642", "66642", "68742"], correct: [1], explanation: `दिलेले अंक: 8, 2, 0, 7. (एकूण 4 अंक आहेत, पण संख्या 5 अंकी बनवायची असल्याने एक अंक पुन्हा वापरावा लागेल). मोठ्यात मोठी संख्या बनवताना सर्वात मोठा अंक (8) दोनदा घेऊ: 88720. लहानात लहान संख्या बनवताना सर्वात लहान अंक (0) दोनदा घेऊ (0 सुरुवातीला घेता येत नाही): 20078. दोन्हीतील फरक = 88720 - 20078 = 68642.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित", q: `९३. नमिताने गृहउद्योगासाठी दसादशे 7.5 दराने बँकेकडून 1,50,000 रुपयांचे कर्ज 8 वर्षांसाठी घेतले, तर त्या मुदतीनंतर कर्जफेडीसाठी एकूण किती रक्कम तिने बँकेला परत करावी ?`, options: ["₹ 2,40,000", "₹ 24,000", "₹ 90,000", "₹ 9,00,000"], correct: [0], explanation: `मुद्दल (P) = 1,50,000, दर (R) = 7.5%, मुदत (T) = 8 वर्षे. सरळव्याज = (1,50,000 × 7.5 × 8) / 100 = 1500 × 60 = 90,000 रुपये. एकूण रास (परत करावयाची रक्कम) = मुद्दल + व्याज = 1,50,000 + 90,000 = 2,40,000 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित", q: `९४. एका परीक्षेत आराध्याला मराठीत 30 पैकी 24 गुण, गणितात 50 पैकी 38 गुण, विज्ञानात 75 पैकी 63 गुण व हिंदीत 90 पैकी 63 गुण मिळाले, तर तिला कोणत्या विषयात शेकडा अधिक गुण मिळाले ?`, options: ["गणित", "मराठी", "हिंदी", "विज्ञान"], correct: [3], explanation: `प्रत्येक विषयाची टक्केवारी काढू: मराठी: (24/30) × 100 = 80%, गणित: (38/50) × 100 = 76%, विज्ञान: (63/75) × 100 = 84%, हिंदी: (63/90) × 100 = 70%. सर्वात जास्त शेकडा गुण 'विज्ञान' विषयात (84%) आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित", q: `९५. सोनालीने 50 डझन केळी ₹ 60 डझन दराने खरेदी केली व ₹ 550 शेकडा या दराने विकल्यास किती रुपये नफा किंवा तोटा होईल ?`, options: ["₹ 400 नफा", "₹ 300 नफा", "₹ 400 तोटा", "₹ 300 तोटा"], correct: [1], explanation: `खरेदी किंमत = 50 डझन × 60 = ₹ 3000. एकूण केळी = 50 × 12 = 600 केळी. विक्री दर ₹ 550 शेकडा (म्हणजे 100 केळ्यांसाठी 550). म्हणून 600 केळ्यांची विक्री किंमत = 6 × 5.50 = 3300 रुपये. विक्री किंमत (3300) > खरेदी किंमत (3000), म्हणून नफा झाला. नफा = 3300 - 3000 = 300 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित", q: `९६. दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदल्यास संगतकोनांच्या किती जोड्या मिळतील ?`, options: ["पाच", "दोन", "चार", "सहा"], correct: [2], explanation: `दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदल्यावर एकूण 8 कोन तयार होतात. त्यामध्ये 'संगतकोनांच्या' (Corresponding angles) 4 जोड्या असतात. (तसेच व्युत्क्रम कोनांच्या 4 જોड्या व आंतरकोनांच्या 2 जोड्या असतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित", q: `९७. O केंद्र असलेल्या वर्तुळातील 16 सेमी लांबीची जीवा PQ ही वर्तुळकेंद्रापासून 6 सेमी अंतरावर असल्यास त्या वर्तुळाची त्रिज्या किती ?`, options: ["8 सेमी", "14 सेमी", "10 सेमी", "16 सेमी"], correct: [2], explanation: `वर्तुळ केंद्रातून जीवेवर टाकलेला लंब जीवेला दुभागतो. म्हणून काटकोन त्रिकोणाचा पाया = 16 / 2 = 8 सेमी. लंब अंतर (उंची) = 6 सेमी. पायथागोरसच्या प्रमेयानुसार, त्रिज्या² = 8² + 6² = 64 + 36 = 100. त्रिज्या = √100 = 10 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित", q: `९८. (√800-175 × √0.58+0.06 × √1024) / (√100 × √256) = किती ?`, options: ["4", "0.4", "40", "0.04"], correct: [0], explanation: `अंशातील पदे: √625 × √0.64 × √1024 = 25 × 0.8 × 32. गुणाकार: 25 × 0.8 = 20. आणि 20 × 32 = 640. छेदातील पदे: √100 × √256 = 10 × 16 = 160. अंतिम उत्तर = 640 / 160 = 4.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित", q: `९९. 5 ताटे व 10 वाट्यांची किंमत 1,000 रुपये आहे. 2 ताटे व 8 वाट्यांची किंमत ₹ 560 आहे, तर एका ताटाच्या किंमतीत किती वाट्या मिळतील ?`, options: ["4", "5", "2", "3"], correct: [3], explanation: `समीकरण 1: 5T + 10W = 1000 (दोन्ही बाजूंना 5 ने भागल्यास) T + 2W = 200. समीकरण 2: 2T + 8W = 560 (दोन्ही बाजूंना 2 ने भागल्यास) T + 4W = 280. दुसऱ्या समीकरणातून पहिले वजा केल्यास: 2W = 80 => W = 40 (वाटीची किंमत). वाटीची किंमत पहिल्या समीकरणात ठेवल्यास: T + 2(40) = 200 => T = 120 (ताटाची किंमत). एका ताटाच्या किंमतीत वाट्यांची संख्या = 120 / 40 = 3 वाट्या.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित", q: `१००. 72 आणि 96 यांचे सामाईक विभाजक किती आहेत ?`, options: ["24", "8", "12", "6"], correct: [1], explanation: `72 आणि 96 यांचा मसावि (HCF) काढा. मसावि = 24. दोन संख्यांचे सर्व सामाईक विभाजक हे त्यांच्या मसाविचेच विभाजक असतात. 24 चे विभाजक: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24. हे एकूण 8 विभाजक आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित", q: `१०१. एक भिंत बांधण्यासाठी दररोज 8 मजूर लावल्यास 5 दिवस लागतात. मजुरांची संख्या 5/4 पट केल्यास तीच भिंत बांधण्यासाठी पूर्वीपेक्षा किती कमी दिवस लागतील ?`, options: ["1", "3", "4", "2"], correct: [0], explanation: `एकूण काम = 8 मजूर × 5 दिवस = 40 मजुरांचे काम. मजुरांची नवीन संख्या = 8 × (5/4) = 10 मजूर. लागणारे नवीन दिवस = 40 / 10 = 4 दिवस. पूर्वी 5 दिवस लागत होते, आता 4 दिवस लागतात. म्हणून कमी लागणारे दिवस = 5 - 4 = 1 दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित", q: `१०२. एका समभुज चौकोनाचे कर्ण 16 सेमी आणि 12 सेमी आहेत. त्या चौकोनाच्या एका बाजूवर काढलेल्या चौरसाचे क्षेत्रफळ किती ?`, options: ["100 चौ.सेमी.", "400 चौ.सेमी.", "144 चौ.सेमी.", "256 चौ.सेमी."], correct: [0], explanation: `समभुज चौकोनाचे कर्ण परस्परांना काटकोनात दुभागतात. त्यामुळे तयार होणाऱ्या काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू 8 सेमी आणि 6 सेमी असतील (कर्णांच्या निम्मे). चौकोनाची बाजू (कर्ण) = √(8² + 6²) = √(64 + 36) = √100 = 10 सेमी. या 10 सेमी बाजूवर काढलेल्या चौरसाचे क्षेत्रफळ = बाजू² = 10² = 100 चौ.सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित", q: `१०३. जर x + (1/x) = 5 असेल, तर x² + (1/x²) ची किंमत किती ?`, options: ["25", "23", "27", "10"], correct: [1], explanation: `बीजगणिताच्या सूत्रानुसार: जर x + (1/x) = k असेल, तर x² + (1/x²) = k² - 2 असते. येथे k = 5 आहे. म्हणून, 5² - 2 = 25 - 2 = 23.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित", q: `१०४. एका संख्येला 15 ने भागल्यास बाकी 5 उरते. त्याच संख्येला 5 ने भागल्यास बाकी किती उरेल ?`, options: ["0", "1", "5", "3"], correct: [0], explanation: `दिलेली संख्या N = 15q + 5 या स्वरूपात मानता येईल. 15 ही संख्या 5 ने पूर्ण भाग जाणारी आहे. त्यामुळे फक्त उरलेल्या बाकीला (म्हणजे 5 ला) 5 ने भागून नवीन बाकी काढता येते. 5 ला 5 ने भागल्यास पूर्ण भाग जातो आणि बाकी 0 उरते.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित", q: `१०५. वडील आणि मुलाच्या आजच्या वयांचे गुणोत्तर 7:2 आहे. पाच वर्षांनंतर त्यांच्या वयांचे गुणोत्तर 8:3 होईल, तर वडिलांचे आजचे वय किती ?`, options: ["30 वर्षे", "40 वर्षे", "35 वर्षे", "45 वर्षे"], correct: [2], explanation: `आजचे गुणोत्तर = 7:2. 5 वर्षांनंतरचे गुणोत्तर = 8:3. दोन्ही गुणोत्तरांमधील फरक (8-7=1 आणि 3-2=1) समान आहे. म्हणजे 1 एकक = 5 वर्षे. वडिलांचे आजचे वय = 7 एकक = 7 × 5 = 35 वर्षे.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित", q: `१०६. 300 मीटर लांबीची आगगाडी 72 किमी/तास वेगाने धावत असल्यास ती एका विजेच्या खांबाला किती सेकंदात ओलांडेल ?`, options: ["10", "12", "15", "20"], correct: [2], explanation: `रेल्वेचा वेग मीटर/सेकंद मध्ये रूपांतरित करू: 72 × (5/18) = 20 मी/से. खांबाला ओलांडण्यासाठी गाडीला स्वतःच्या लांबीइतके अंतर कापावे लागते. वेळ = अंतर / वेग = 300 / 20 = 15 सेकंद.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित", q: `१०७. खालीलपैकी सर्वात मोठा अपूर्णांक कोणता ?`, options: ["5/6", "7/8", "11/12", "3/4"], correct: [2], explanation: `जेव्हा दिलेल्या सर्व अपूर्णांकांमधील अंश आणि छेद यातील फरक समान असतो (येथे प्रत्येक ठिकाणी फरक 1 आहे), तेव्हा ज्या अपूर्णांकाचा अंश सर्वात मोठा असतो, तो अपूर्णांक सर्वात मोठा असतो. येथे 11 हा सर्वात मोठा अंश आहे, म्हणून 11/12 हा अपूर्णांक सर्वात मोठा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित", q: `१०८. एका वस्तूची किंमत 20% ने वाढवली व नंतर पुन्हा 20% ने कमी केली, तर मूळ किंमतीत कोणता बदल होईल ?`, options: ["4% वाढ", "4% घट", "0% बदल", "8% घट"], correct: [1], explanation: `जेव्हा एखाद्या किमतीत समान टक्केवारीची वाढ आणि घट होते (x% वाढ व x% घट), तेव्हा नेहमी घटच होते. घटीची टक्केवारी = (x²) / 100 = 20² / 100 = 400 / 100 = 4%. (म्हणजे 4% घट).`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित", q: `१०९. दोन संख्यांचा गुणाकार 2160 असून त्यांचा मसावि 12 आहे, तर त्या संख्यांचा लसावि किती ?`, options: ["180", "360", "120", "240"], correct: [0], explanation: `सूत्र: लसावि × मसावि = दोन संख्यांचा गुणाकार. लसावि × 12 = 2160. लसावि = 2160 / 12 = 180.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित", q: `११०. एका दंडगोलाची त्रिज्या 7 सेमी आणि उंची 10 सेमी आहे. तर त्याचे वक्रपृष्ठफळ किती ? (π = 22/7 घ्या)`, options: ["154 चौ.सेमी", "308 चौ.सेमी", "616 चौ.सेमी", "440 चौ.सेमी"], correct: [3], explanation: `दंडगोलाचे वक्रपृष्ठफळ = 2πrh = 2 × (22/7) × 7 × 10 = 2 × 22 × 10 = 44 × 10 = 440 चौ.सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित", q: `१११. एका वर्तुळाच्या केंद्रीय कोनाचे माप 125° आहे, तर त्या कोनाच्या संगत विशालकंसाचे माप किती असेल ?`, options: ["235°", "45°", "135°", "225°"], correct: [0], explanation: `लघु कंसाचे माप केंद्रीय कोनाच्या मापाएवढे असते (म्हणजे 125°). संपूर्ण वर्तुळाचे माप 360° असते. म्हणून विशालकंसाचे माप = 360° - लघु कंसाचे माप = 360° - 125° = 235°.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित", q: `११२. खालील आकृतीतील पंचकोनी चितीच्या शिरोबिंदूंची संख्या ही पृष्ठांच्या संख्येपेक्षा कितीने जास्त आहे ?`, options: ["3 ने", "5 ने", "7 ने", "4 ने"], correct: [0], explanation: `पंचकोनी चितीला (Pentagonal Prism) 10 शिरोबिंदू (Vertices) आणि 7 पृष्ठे (Faces) असतात. शिरोबिंदू आणि पृष्ठे यातील फरक = 10 - 7 = 3. म्हणून शिरोबिंदूंची संख्या 3 ने जास्त आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित", q: `११३. एका आकृतीत प्रत्येक लहान चौरसाची परिमिती 9.6 सेमी आहे, आणि आकृतीच्या बाह्य कडांना असे 16 समान कडा जोडल्या आहेत, तर संपूर्ण आकृतीची परिमिती किती ?`, options: ["31.2 सेमी", "45.6 सेमी", "96 सेमी", "38.4 सेमी"], correct: [3], explanation: `एका लहान चौरसाची परिमिती = 9.6 सेमी. चौरसाची 1 बाजू = 9.6 / 4 = 2.4 सेमी. संपूर्ण आकृतीची परिमिती ही बाह्य कडांच्या लांबीची बेरीज असते. बाह्य कडा 16 असल्याने परिमिती = 16 × 2.4 = 38.4 सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित", q: `११४. ₹ 8,400 रकमेत ₹ 200 व ₹ 500 किंमतीच्या समान नोटा आहेत, तर त्या रकमेत एकूण किती नोटा आहेत ?`, options: ["24", "12", "16", "20"], correct: [0], explanation: `समजा, प्रत्येकी 'x' नोटा आहेत. 200x + 500x = 8400 => 700x = 8400 => x = 12 (म्हणजे ₹200 च्या 12 नोटा आणि ₹500 च्या 12 नोटा). एकूण नोटा = 12 + 12 = 24.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "गणित", q: `११५. 12 मी लांब व 9 मी रुंद आयताकृती जागेत दीड मीटर (1.5 मी) बाजूचे घनाकृती चार खड्डे खणल्यास, उरलेल्या जागेचे क्षेत्रफळ किती ?`, options: ["96 चौ.मी.", "99 चौ.मी.", "18 चौ.मी.", "105.75 चौ.मी."], correct: [1], explanation: `आयताकृती जागेचे एकूण क्षेत्रफळ = 12 × 9 = 108 चौ.मी. एका चौरसाकृती खड्ड्याचे पृष्ठभागावरील क्षेत्रफळ = 1.5 × 1.5 = 2.25 चौ.मी. असे 4 खड्डे आहेत. 4 खड्ड्यांचे क्षेत्रफळ = 4 × 2.25 = 9 चौ.मी. उरलेल्या जागेचे क्षेत्रफळ = 108 - 9 = 99 चौ.मी.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित", q: `११६. 150 सेमी लांब, 120 सेमी रुंद व 90 सेमी उंची असणाऱ्या इष्टिकाचिती आकाराच्या पेटीला बाहेरून रंग देण्यासाठी ₹ 50 चौ.मी. दराने किती रुपये खर्च येईल ?`, options: ["₹ 446", "₹ 432", "₹ 423", "₹ 342"], correct: [2], explanation: `इष्टिकाचितीचे एकूण पृष्ठफळ = 2(lb + bh + lh) = 2(150×120 + 120×90 + 90×150) = 2(18000 + 10800 + 13500) = 2(42300) = 84600 चौ.सेमी. चौ.सेमी. चे रूपांतर चौ.मी. मध्ये केल्यास = 84600 / 10000 = 8.46 चौ.मी. एकूण खर्च = 8.46 × 50 = 423 रुपये.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित", q: `११७. खालीलपैकी सहमूळ संख्या नसलेली जोडी कोणती ?`, options: ["165 व 92", "140 व 177", "308 व 295", "207 व 195"], correct: [3], explanation: `ज्या दोन संख्यांना 1 व्यतिरिक्त दुसरा कोणताही सामाईक विभाजक नसतो, त्यांना सहमूळ संख्या म्हणतात. पर्याय 4 मध्ये: 207 आणि 195 या दोन्ही संख्यांना 3 ने भाग जातो (2+0+7=9 आणि 1+9+5=15). म्हणून ही जोडी सहमूळ संख्यांची नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित", q: `११८. एका गावाचे कमाल तापमान 35°C व किमान तापमान 20°C (सोमवार), कमाल 38°C व किमान 18°C (मंगळवार), कमाल 36°C व किमान 22°C (बुधवार), आणि कमाल 34°C व किमान 24°C (गुरूवार) आहे. कमाल व किमान तापमानातील फरक कोणत्या दिवशी सर्वात जास्त आहे ?`, options: ["मंगळवार", "गुरूवार", "बुधवार", "सोमवार"], correct: [0], explanation: `तापमानातील फरक: सोमवार: 35 - 20 = 15°C, मंगळवार: 38 - 18 = 20°C, बुधवार: 36 - 22 = 14°C, गुरूवार: 34 - 24 = 10°C. सर्वात जास्त फरक 20°C मंगळवारी आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित", q: `११९. वरील आकडेवारीवरून चार दिवसाच्या किमान तापमानाची बेरीज व कमाल तापमानांची बेरीज यांतील फरक किती ?`, options: ["40°", "90°", "130°", "59°"], correct: [3], explanation: `कमाल तापमानाची बेरीज = 35 + 38 + 36 + 34 = 143°C. किमान तापमानाची बेरीज = 20 + 18 + 22 + 24 = 84°C. दोन्हीतील फरक = 143 - 84 = 59°. (पर्याय 4 मध्ये 59° अपेक्षित आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित", q: `१२०. सव्वाअकरा वाजता घड्याळातील तासकाटा व मिनिटकाटा यांमध्ये किती अंशाचा कोन होईल ?`, options: ["120°", "127.5°", "112.5°", "130°"], correct: [2], explanation: `सव्वाअकरा म्हणजे 11 वाजून 15 मिनिटे. कोन काढण्याचे सूत्र = |(30 × तास) - (5.5 × मिनिटे)| = |(30 × 11) - (5.5 × 15)| = |330 - 82.5| = 247.5°. हा विशाल कोन आहे. लघुकोन काढण्यासाठी 360° मधून वजा करा: 360° - 247.5° = 112.5°.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२१. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे विश्वासू सहकारी व त्यांची जबाबदारी यांची अयोग्य जोडी कोणती?`, options: ["पायदळातील अधिकारी - नूर बेग", "आरमारदलातील अधिकारी - मुहम्मद कुलीखान", "स्वराज्यातील सरदार - सिद्दी हिलाल", "शिवरायांचा वकील - काझी हैदर"], correct: [1], explanation: `शिवरायांच्या आरमारदलाचे प्रमुख (सुभेदार) मायनाक भंडारी आणि दौलतखान हे होते. मुहम्मद कुलीखान हा आरमारदलाचा अधिकारी नव्हता, त्यामुळे ही जोडी अयोग्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२२. रियासतकार गो. स. सरदेसाई यांनी 'स्थिरबुद्धी' या विशेषणाचा वापर कोणाच्या संदर्भाने केला आहे?`, options: ["छत्रपती संभाजी महाराज", "छत्रपती राजाराम महाराज", "महाराणी ताराराणी", "छत्रपती शिवाजी महाराज"], correct: [1], explanation: `छत्रपती संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर अत्यंत कठीण प्रसंगातही न डगमगता छत्रपती राजाराम महाराजांनी मराठा साम्राज्य एकत्र ठेवले आणि संयमाने परिस्थिती हाताळली. म्हणूनच रियासतकार सरदेसाई यांनी त्यांना 'स्थिरबुद्धी' म्हटले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२३. रामायण : रामानंद सागर : : भारत एक खोज : ?`, options: ["शाम बेनेगल", "बी. आर. चोप्रा", "बासू चटर्जी", "गोविंद निहलानी"], correct: [0], explanation: `'रामायण' या अत्यंत लोकप्रिय दूरदर्शन मालिकेचे दिग्दर्शन रामानंद सागर यांनी केले होते. त्याचप्रमाणे पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या 'डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया' या पुस्तकावर आधारित 'भारत एक खोज' या मालिकेचे दिग्दर्शन शाम बेनेगल यांनी केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२४. भारतात 'हैद्राबाद संस्थान'चे विलीनीकरणास विरोध करणारी संघटना कोणती?`, options: ["हैद्राबाद स्टेट काँग्रेस", "कर्नाटक परिषद", "रझाकार", "आंध्र परिषद"], correct: [2], explanation: `भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर हैद्राबाद संस्थानाच्या निजामाने भारतात विलीन होण्यास नकार दिला. निजाम आणि त्याचा सेनापती कासीम रझवी यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'रझाकार' या संघटनेने जनतेवर अन्याय व अत्याचार केले आणि विलीनीकरणाला विरोध केला.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२५. 1991 या वर्षातील राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील महत्त्वाच्या घडामोडी खालीलपैकी कोणत्या?<br>(अ) आर्थिक उदारीकरणास सुरुवात<br>(ब) सोव्हिएट युनियनचे विघटन<br>(क) जगातील शीतयुद्धास सुरुवात`, options: ["फक्त (अ) आणि (ब)", "(अ), (ब) आणि (क) सर्व", "फक्त (अ) आणि (क)", "फक्त (ब) आणि (क)"], correct: [0], explanation: `१९९१ मध्ये भारतात नवीन आर्थिक धोरण (उदारीकरण, खाजगीकरण, जागतिकीकरण) स्वीकारण्यात आले (अ) आणि याच वर्षी सोव्हिएट युनियनचे (USSR) विघटन झाले (ब). शीतयुद्धाची (Cold War) सुरुवात १९४५ च्या सुमारास झाली होती आणि १९९१ मध्ये त्याचा 'शेवट' झाला. त्यामुळे 'क' हे विधान चुकीचे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२६. आधुनिक भारताच्या इतिहासाचा कालखंड कोणता मानला जातो?`, options: ["इसवी सन 1707 ते 1947", "इसवी सन 1818 ते 1947", "इसवी सन 1453 ते 1947", "इसवी सन 1600 ते 1947"], correct: [1], explanation: `महाराष्ट्राच्या आणि भारताच्या इतिहासाच्या संदर्भात, १८१८ मध्ये पेशवाईचा अस्त झाला और ब्रिटिश सत्तेचा खऱ्या अर्थाने विस्तार झाला. तेव्हापासून ते भारताला स्वातंत्र्य मिळेपर्यंतचा (१९४७) काळ हा आधुनिक भारताचा कालखंड मानला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२७. 'स्वतंत्र मजूर पक्षा'ची स्थापना कोणी केली?`, options: ["महात्मा जोतिराव फुले", "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर", "महर्षी धोंडो केशव कर्वे", "राजर्षी शाहू महाराज"], correct: [1], explanation: `कामगारांच्या आणि दलितांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी तसेच त्यांच्या राजकीय मागण्या प्रभावीपणे मांडण्यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी ऑगस्ट १९३६ मध्ये 'स्वतंत्र मजूर पक्षा'ची (Independent Labour Party) स्थापना केली.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२८. भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील 'छोडो भारत' आंदोलन कोणत्या वर्षी सुरू झाले?`, options: ["१९२०", "१९३०", "१९४२", "१९४५"], correct: [2], explanation: `८ ऑगस्ट १९४२ रोजी मुंबईतील गवालिया टँक (आताचे ऑगस्ट क्रांती मैदान) येथे महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली 'छोडो भारत' (Quit India Movement) आंदोलनाचा ठराव संमत झाला आणि ९ ऑगस्टपासून ही चळवळ संपूर्ण देशात सुरू झाली.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१२९. सूर्यमालेतील कोणता ग्रह आपल्या अक्षावर पूर्वेकडून पश्चिमेकडे फिरतो?`, options: ["पृथ्वी", "मंगळ", "शुक्र", "गुरु"], correct: [2], explanation: `सूर्यमालेतील बहुतेक ग्रह (जसे पृथ्वी) पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरतात. परंतु 'शुक्र' (Venus) आणि 'अरुण' (Uranus) हे दोन ग्रह आपल्या अक्षाभोवती पूर्वेकडून पश्चिमेकडे फिरतात (Retrograde rotation). त्यामुळे शुक्रावर सूर्य पश्चिमेला उगवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३०. विधान परिषदेच्या सदस्यांचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?`, options: ["५ वर्षे", "६ वर्षे", "२ वर्षे", "४ वर्षे"], correct: [1], explanation: `विधान परिषद हे राज्याच्या विधिमंडळाचे वरिष्ठ आणि स्थायी सभागृह आहे. हे कधीही पूर्णपणे बरखास्त होत नाही. विधान परिषदेच्या प्रत्येक सदस्याचा (आमदाराचा) कार्यकाळ ६ वर्षांचा असतो आणि दर दोन वर्षांनी १/३ सदस्य निवृत्त होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३१. जगातील सर्वात उंच शिखर माउंट एव्हरेस्ट कोणत्या देशात आहे?`, options: ["भारत", "भूतान", "नेपाळ", "चीन"], correct: [2], explanation: `माउंट एव्हरेस्ट (८८४८.८६ मीटर) हे जगातील सर्वोच्च शिखर 'नेपाळ'मध्ये हिमालयाच्या पर्वत रांगेत स्थित आहे. नेपाळमध्ये त्याला 'सागरमाथा' असेही म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३२. मानवी शरीरात रक्ताभिसरण प्रक्रियेत मुख्य भूमिका बजावणारा अवयव कोणता?`, options: ["यकृत", "हृदय", "फुफ्फुस", "मेंदू"], correct: [1], explanation: `हृदय (Heart) हे मानवी शरीरातील रक्ताभिसरणाचे मुख्य पंपिंग स्टेशन (Pumping organ) आहे. ते आकुंचन आणि प्रसरण पावून संपूर्ण शरीराला रक्तपुरवठा करण्याचे महत्त्वाचे कार्य करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३३. 'प्रकाशसंश्लेषण' प्रक्रियेत वनस्पती कोणता वायू बाहेर सोडतात?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "नायट्रोजन", "ऑक्सिजन", "हायड्रोजन"], correct: [2], explanation: `प्रकाशसंश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियेत हिरव्या वनस्पती हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात आणि स्वतःचे अन्न (ग्लूकोज) तयार करताना प्राणवायू म्हणजेच 'ऑक्सिजन' (O2) वातावरणात बाहेर सोडतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३४. वातावरणातील ओझोनचा थर कोणत्या घातक किरणांपासून पृथ्वीचे संरक्षण करतो?`, options: ["क्ष-किरण", "अतिनील किरण (UV rays)", "इन्फ्रारेड किरण", "गॅमा किरण"], correct: [1], explanation: `स्थितंबराच्या (Stratosphere) खालच्या भागात असलेला ओझोन (O3) वायूचा थर सूर्यापासून येणारी घातक 'अतिनील किरणे' (Ultraviolet rays) शोषून घेतो, ज्यामुळे पृथ्वीवरील सजीव सृष्टीचे रक्षण होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३५. खालीलपैकी कोणता जिल्हा 'तलावांचा जिल्हा' म्हणून ओळखला जातो?`, options: ["पुणे", "सोलापूर", "गोंदिया", "कोल्हापूर"], correct: [2], explanation: `महाराष्ट्रातील विदर्भ भागात असलेल्या 'भंडारा' आणि 'गोंदिया' या जिल्ह्यांना तलावांचे जिल्हे म्हटले जाते. इथे सिंचनासाठी आणि पाणी साठवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर मालगुजारी तलाव बांधण्यात आलेले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३६. पंचायत राज व्यवस्थेतील सर्वात खालचा स्तर कोणता?`, options: ["जिल्हा परिषद", "पंचायत समिती", "ग्रामपंचायत", "नगरपालिका"], correct: [2], explanation: `त्रिस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेत जिल्हा स्तरावर जिल्हा परिषद, तालुका स्तरावर पंचायत समिती आणि गाव पातळीवर (सर्वात खालचा स्तर) 'ग्रामपंचायत' काम करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३७. पाण्याचे बाष्पीभवन होऊन त्याचे ढग तयार होण्याच्या क्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["संघनन", "संप्लवन", "बाष्पीभवन", "विलयन"], correct: [0], explanation: `सूर्याच्या उष्णतेमुळे पाण्याची वाफ (बाष्प) होऊन ती आकाशात जाते. वर गेल्यावर हवा थंड झाल्यामुळे त्या बाष्पाचे पुन्हा सूक्ष्म जलकणांत रूपांतर होते व ढग तयार होतात. बाष्पाचे परत द्रवात रूपांतर होण्याच्या या क्रियेला 'संघनन' (Condensation) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३८. 'दख्खनच्या पठारा'ची निर्मिती प्रामुख्याने कोणत्या खडकापासून झाली आहे?`, options: ["ग्रॅनाईट", "बेसॉल्ट", "संगमवरवर", "चुनखडी"], correct: [1], explanation: `लाखो वर्षांपूर्वी ज्वालामुखीचा उद्रेक होऊन जो शिलारस (लाव्हा) पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पसरला, तो थंड होऊन त्यापासून 'बेसॉल्ट' (Basalt) हा अग्निजन्य खडक तयार झाला. याच खडकापासून महाराष्ट्र पठार (दख्खनचे पठार) बनले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१३९. भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे मुख्यालय कोठे आहे?`, options: ["दिल्ली", "कोलकाता", "चेन्नई", "मुंबई"], correct: [3], explanation: `भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI - भारताची मध्यवर्ती बँक) ची स्थापना १ एप्रिल १९३५ रोजी झाली. सुरुवातीला तिचे कार्यालय कोलकाता येथे होते, परंतु १९३७ मध्ये ते कायमस्वरूपी 'मुंबई' येथे हलविण्यात आले.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४0. 'जगत जननी' ही पदवी खालीलपैकी कोणत्या समाजसुधारिकेला देण्यात आली होती?`, options: ["सावित्रीबाई फुले", "पंडिता रमाबाई", "रमाबाई रानडे", "आनंदीबाई जोशी"], correct: [0], explanation: `क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी समाजाचा प्रचंड विरोध पत्करून महिलांसाठी आणि अस्पृश्यांसाठी शिक्षणाची दारे खुली केली. तसेच बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू करून अनेक निराधार बालकांना मायेची ऊब दिली, म्हणूनच त्यांच्या महान कार्याचा गौरव करण्यासाठी त्यांना प्रेमाने 'जगत जननी' किंवा माई म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४१. पृथ्वीवरून सूर्याकडे पाहिल्यास खालीलपैकी कोणता ग्रह सूर्याच्या अधिक जवळ दिसेल?`, options: ["शुक्र", "गुरू", "मंगळ", "शनी"], correct: [0], explanation: `सूर्यमालेत सूर्याच्या सर्वात जवळचा ग्रह बुध आहे आणि त्यानंतर शुक्र आहे. दिलेल्या पर्यायांमध्ये 'शुक्र' (Venus) हा अंतर्ग्रह (Inner planet) असल्याने तो पृथ्वीवरून पाहताना सूर्याच्या सर्वात जवळ किंवा आजूबाजूला (पहाटे किंवा संध्याकाळी) दिसतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४२. पृथ्वीवर एखाद्या ठिकाणी भूकंप होतो आहे, हे कशावरून समजते?`, options: ["खूप पाऊस पडणे", "जमीन हादरून तिला भेगा पडणे", "खूप गरम होणे", "आकाशात ढग जमा होणे"], correct: [1], explanation: `भूकंप (Earthquake) म्हणजे जमिनीच्या अंतर्गत हालचालींमुळे भूकवचाला जाणवणारे धक्के. यामुळे जमीन अचानक हादरते (कंप पावते) आणि अनेकदा जमिनीला भेगा पडतात किंवा इमारती कोसळतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४३. अग्निबाणाचे प्रक्षेपण कार्य . . . च्या नियमाशी संबंधित आहे.`, options: ["न्यूटनचा गतिविषयक पहिला नियम", "न्यूटनचा गतिविषयक दुसरा नियम", "न्यूटनचा गतिविषयक तिसरा नियम", "न्यूटनचा वैश्विक गुरुत्वाकर्षण सिद्धांत"], correct: [2], explanation: `न्यूटनचा तिसरा नियम सांगतो की, "प्रत्येक क्रिया बलाला समान परिमाणाचे परंतु विरुद्ध दिशेने प्रयुक्त होणारे प्रतिक्रिया बल असते." अग्निबाणातून (रॉकेट) जेव्हा अत्यंत वेगाने वायू खालील दिशेने फेकला जातो (क्रिया), तेव्हा तेवढ्याच जोराने रॉकेटवर वरच्या दिशेने बल लावले जाते (प्रतिक्रिया).`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४४. आइस्क्रीम तयार करताना व ते थंड ठेवण्यासाठी कशाचा उपयोग होतो?`, options: ["गोठवलेला कार्बन डायॉक्साइड", "गोठवलेला कार्बन मोनॉक्साइड", "द्रवरूप नायट्रोजन", "हायड्रोजन"], correct: [0], explanation: `गोठवलेल्या घन कार्बन डायऑक्साइडला 'शुष्क बर्फ' (Dry Ice) असे म्हणतात. याचा उपयोग थंड वातावरण निर्माण करण्यासाठी आणि आइस्क्रीमसारखे पदार्थ जास्त वेळ टिकवण्यासाठी (वितळू नये म्हणून) शीतकारक म्हणून केला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४५. रक्तातील अविद्राव्य स्थायू वेगळे करण्यासाठी कोणत्या पद्धतीचा वापर केला जातो?`, options: ["हिमोलिसिस पद्धत", "अपकेंद्री पद्धत", "डायलिसिस पद्धत", "उर्ध्वपातन पद्धत"], correct: [1], explanation: `रक्त हे एक मिश्रण आहे. रक्तातील पेशी (स्थायू घटक) आणि प्लाझ्मा (द्रव घटक) वेगळे करण्यासाठी वैद्यकीय प्रयोगशाळांमध्ये 'अपकेंद्री यंत्राचा' (Centrifuge machine) वेगाने फिरवून वापर केला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४६. हिमालयातील नद्यांना उन्हाळ्यात पूर येणार्या क्रिया कोणत्या बदलामुळे घडते?`, options: ["विलयन बदल", "संघनन बदल", "संप्लवन बदल", "बाष्पीभवन बदल"], correct: [0], explanation: `हिमालय पर्वतावर साठलेला बर्फ उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे वितळू लागतो. 'बर्फाचे (स्थायू) पाण्यात (द्रव) रूपांतर होणे' या प्रक्रियेला 'विलयन' (Melting) म्हणतात. याच विलयनामुळे हिमालयातील नद्यांना उन्हाळ्यातही पूर येतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४७. खाली सांध्याचे प्रकार व हाड यांच्या जोड्या दिल्या आहेत. त्यातील योग्य जोड्यांचा पर्याय कोणता?<br>(i) उखळीचा सांधा - (अ) कोपर<br>(ii) बिजागरीचा सांधा - (ब) मनगट<br>(iii) सरकता सांधा - (क) कवटीची हाडे<br>(iv) अचल सांधा - (ड) खांदा`, options: ["(i)-ड, (ii)-अ, (iii)-ब, (iv)-क", "(i)-अ, (ii)-ब, (iii)-क, (iv)-ड", "(i)-ब, (ii)-क, (iii)-ड, (iv)-अ", "(i)-क, (ii)-ड, (iii)-अ, (iv)-ब"], correct: [0], explanation: `अचूक जोड्या: १. उखळीचा सांधा (Ball & Socket) हा खांद्यामध्ये असतो. २. बिजागरीचा सांधा (Hinge joint) हा कोपर आणि गुडघ्यात असतो. ३. सरकता सांधा (Gliding) हा मनगटात असतो. ४. अचल सांधा (Immovable) हा कवटीच्या हाडांमध्ये असतो. त्यामुळे पर्याय (1) हे योग्य जुळणी दर्शवतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४८. भारताची पहिली अणुभट्टी 'अप्सरा' कोणत्या शहरात आहे?`, options: ["मुंबई", "बंगळूरू", "चेन्नई", "कोलकाता"], correct: [0], explanation: `भारताची पहिली आणि आशिया खंडातील सर्वांत जुनी अणुभट्टी 'अप्सरा' आहे. ती ऑगस्ट १९५६ मध्ये भाभा अणुसंशोधन केंद्र (BARC), तुर्भे (ट्रॉम्बे), मुंबई येथे उभारण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१४९. लोकसभेत केंद्रशासित प्रदेशांकडून किती सदस्य निवडून दिले जातात?`, options: ["२५", "१५", "२०", "१०"], correct: [2], explanation: `भारतीय संविधानानुसार लोकसभेची कमाल सदस्यसंख्या ५५२ असू शकते. त्यापैकी ५३० सदस्य राज्यांतून आणि जास्तीत जास्त '२०' सदस्य हे केंद्रशासित प्रदेशांचे (Union Territories) प्रतिनिधित्व करण्यासाठी थेट जनतेद्वारे निवडून दिले जातात.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "परिसर अभ्यास", q: `१५०. भारतीय संविधानाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये खालीलपैकी कशाचा समावेश होत नाही?`, options: ["समान नागरी कायदा", "मद्यपान बंदी", "ग्रामपंचायतींचे संघटन", "मालमत्तेचा अधिकार"], correct: [3], explanation: `समान नागरी कायदा (कलम ४४), मद्यपान बंदी (कलम ४७), आणि ग्रामपंचायतींचे संघटन (कलम ४०) ही राज्य धोरणाची 'मार्गदर्शक तत्त्वे' (Directive Principles) आहेत. परंतु 'मालमत्तेचा अधिकार' हा आधी मूलभूत अधिकार होता व आता तो केवळ कायदेशीर अधिकार (कलम ३०० अ) आहे, तो मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये येत नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 151, subject: "हिंदी", q: `<b>निम्न कविता पढ़कर प्रश्नों के उत्तर दीजिए:</b><br><br> पाँव में हो थकन, अश्रु-भीगे नयन,<br> राह सूनी, मगर गुनगुनाते चलो।<br> जिंदगी की कहानी यहाँ नाव-सी...<br><br> 1. ‘जिंदगी की कहानी यहाँ नाव-सी’ में कौनसा अलंकार है?`, options: ["श्लेष", "उपमा", "उत्प्रेक्षा", "रूपक"], correct: [1], explanation: "‘नाव-सी’ से तुलना की गई है, इसलिए उपमा अलंकार है।", difficulty: "medium" }, { id: 152, subject: "हिंदी", q: "2. ‘सौरभ’ शब्द का अर्थ क्या है?", options: ["रंग", "सुगंध", "वसंत", "कली"], correct: [1], explanation: "सौरभ का अर्थ सुगंध होता है।", difficulty: "easy" }, { id: 153, subject: "हिंदी", q: "3. ‘कम’ का विलोम शब्द क्या है?", options: ["अधिक", "ज्यादा", "अल्प", "सारा"], correct: [0], explanation: "कम का विलोम अधिक होता है।", difficulty: "easy" }, { id: 154, subject: "हिंदी", q: "4. ‘कहानी’ का बहुवचन क्या है?", options: ["कहनीया", "कहानियाँ", "कहानियां", "कहानीयाँ"], correct: [1], explanation: "सही बहुवचन ‘कहानियाँ’ है।", difficulty: "easy" }, { id: 155, subject: "हिंदी", q: "5. ‘बहुत गुस्सा होना’ का मुहावरा क्या है?", options: ["दाँत पीसना", "फूलकर कुप्पा होना", "आँखें दिखाना", "बात का बतंगड़ बनाना"], correct: [0], explanation: "दाँत पीसना = बहुत गुस्सा होना।", difficulty: "easy" }, { id: 156, subject: "हिंदी", q: "6. ‘कृषि कार्य करने वाला’ के लिए एक शब्द क्या है?", options: ["कृषक", "कृशंक", "कृषि", "परिश्रमी"], correct: [0], explanation: "कृषि करने वाला = कृषक।", difficulty: "easy" }, { id: 157, subject: "हिंदी", q: "7. कृदंत शब्द कौनसा है?", options: ["घरेलू", "बैठक", "लड़कपन", "मानवता"], correct: [1], explanation: "बैठक = कृदंत शब्द।", difficulty: "medium" }, { id: 158, subject: "हिंदी", q: "8. ‘क’ वर्ग के वर्ण कौनसे हैं?", options: ["ख, क, घ, ड, प", "क, य, र, ल, व", "क, ख, ग, घ, ङ", "क, छ, च, य, ञ"], correct: [2], explanation: "क वर्ग = क ख ग घ ङ", difficulty: "easy" }, { id: 159, subject: "हिंदी", q: "9. ‘बंदर और बंदरिया छलाँग लगा रहे हैं’ में विधेय क्या है?", options: ["लगा रहे हैं", "बंदरिया छलाँग लगा रहे हैं", "रहे हैं", "छलाँग लगा रहे हैं"], correct: [3], explanation: "क्रिया भाग = विधेय → छलाँग लगा रहे हैं", difficulty: "medium" }, { id: 160, subject: "हिंदी", q: "10. ‘वह आम खाता है’ का पूर्ण भूतकाल क्या है?", options: ["उसने आम खाया", "उसने आम खाया था", "वह आम खा रहा था", "वह आम खाता था"], correct: [1], explanation: "पूर्ण भूतकाल = उसने आम खाया था", difficulty: "medium" }, { id: 161, subject: "हिंदी", q: "11. सही वाक्य कौनसा है?", options: ["पिता जी ने सब्जी लाई", "पिता जी बाजार से सब्जी लाए", "पिता जी ने सब्जी लाया", "पिता जी ने बाजार में से सब्जी लाई"], correct: [1], explanation: "व्याकरणानुसार ‘लाए’ सही है।", difficulty: "medium" }, { id: 162, subject: "हिंदी", q: "12. ‘प्राकृतिक’ शब्द का मूल शब्द क्या है?", options: ["कृतिक", "प्रकृती", "प्रकृति", "कृति"], correct: [2], explanation: "मूल शब्द = प्रकृति", difficulty: "easy" }, { id: 163, subject: "हिंदी", q: "13. ‘शिकायती पत्र’ किस प्रकार का पत्र है?", options: ["औपचारिक", "अनौपचारिक", "घरेलू", "निजी"], correct: [0], explanation: "शिकायती पत्र = औपचारिक पत्र", difficulty: "easy" }, { id: 164, subject: "हिंदी", q: "14. मध्यकालीन कवि कौन है?", options: ["कबीर", "निराला", "दिनकर", "नीरज"], correct: [0], explanation: "कबीर मध्यकालीन कवि हैं।", difficulty: "easy" }, { id: 165, subject: "हिंदी", q: "15. ‘यथाशक्ति’ किस समास का उदाहरण है?", options: ["द्वंद्व", "अव्ययीभाव", "द्विगु", "तत्पुरुष"], correct: [1], explanation: "यथाशक्ति = अव्ययीभाव समास", difficulty: "medium" }, { id: 166, subject: "हिंदी", q: "16. ‘बच्चो, तुम मेरे साथ आओ।’ यह कौनसा वाक्य है?", options: ["विधानार्थक", "संयुक्त", "मिश्र", "सरल"], correct: [3], explanation: "यह सरल वाक्य है।", difficulty: "easy" }, { id: 167, subject: "हिंदी", q: "17. सहायक क्रिया कौनसी है?", options: ["उठे", "कह", "कहना-उठना", "कह उठे"], correct: [0], explanation: "उठे = सहायक क्रिया", difficulty: "medium" }, { id: 168, subject: "हिंदी", q: "18. ‘नदी’ का समानार्थी शब्द क्या है?", options: ["पोखर", "सरिता", "झरना", "जलाशय"], correct: [1], explanation: "सरिता = नदी", difficulty: "easy" }, { id: 169, subject: "हिंदी", q: "19. द्रव्यवाचक संज्ञा कौनसी है?", options: ["गुच्छ", "गेहूँ", "शुभ्र", "गंगा"], correct: [1], explanation: "गेहूँ = द्रव्यवाचक", difficulty: "medium" }, { id: 170, subject: "हिंदी", q: "20. ‘पेड़ से अमरूद गिरा’ में कौनसा कारक है?", options: ["करण", "अपादान", "संबंध", "कर्म"], correct: [1], explanation: "से = अपादान कारक", difficulty: "medium" }, { id: 171, subject: "हिंदी", q: "21. उपसर्गयुक्त शब्द कौनसा है?", options: ["मानी", "मानिनी", "दुराभिमानी", "माननीय"], correct: [2], explanation: "दुर + अभिमानी", difficulty: "medium" }, { id: 172, subject: "हिंदी", q: "22. ‘दौड़ा-दौड़ा’ कौनसा अव्यय है?", options: ["विस्मयादिबोधक", "क्रियाविशेषण", "संबंधसूचक", "समुच्चयबोधक"], correct: [1], explanation: "क्रियाविशेषण अव्यय", difficulty: "medium" }, { id: 173, subject: "हिंदी", q: "23. ‘उल्टा चोर …’ कहावत पूरी करें", options: ["पुलिस गया", "पुलिस को डाँटे", "साथियों को डाँटे", "कोतवाल को डाँटे"], correct: [3], explanation: "उल्टा चोर कोतवाल को डाँटे", difficulty: "easy" }, { id: 174, subject: "हिंदी", q: "24. ‘दीया’ शब्द का भेद क्या है?", options: ["तत्सम", "तद्भव", "देशज", "विदेशी"], correct: [1], explanation: "दीप → दीया = तद्भव", difficulty: "medium" }, { id: 175, subject: "हिंदी", q: "25. ‘चंदन’ में कौनसा वर्ण बदलता है?", options: ["म", "ञ", "ड", "न"], correct: [3], explanation: "न = अनुस्वार परिवर्तन", difficulty: "medium" }, { id: 176, subject: "हिंदी", q: "26. प्रत्यययुक्त शब्द कौनसा है?", options: ["मनुष्य", "मानवता", "मानुस", "अमानवी"], correct: [1], explanation: "मानव + ता = प्रत्यय", difficulty: "easy" }, { id: 177, subject: "हिंदी", q: "27. ‘विद्यालय’ में कौनसी संधि है?", options: ["स्वर", "व्यंजन", "कोई नहीं", "विसर्ग"], correct: [0], explanation: "स्वर संधि", difficulty: "medium" }, { id: 178, subject: "हिंदी", q: "28. यह वाक्य कौनसा है? ‘नई चीजें हैं’", options: ["विधानार्थक", "निषेधार्थक", "आज्ञार्थक", "प्रश्नार्थक"], correct: [0], explanation: "विधानार्थक वाक्य", difficulty: "easy" }, { id: 179, subject: "हिंदी", q: "29. ‘!’ का नाम क्या है?", options: ["प्रश्न", "विस्मयादिबोधक", "अल्प विराम", "पूर्ण विराम"], correct: [1], explanation: "विस्मयादिबोधक चिन्ह", difficulty: "easy" }, { id: 180, subject: "हिंदी", q: "30. ‘हरी-हरी घास’ में विशेषण का प्रकार क्या है?", options: ["गुणवाचक", "परिमाणवाचक", "संख्यावाचक", "सार्वनामिक"], correct: [0], explanation: "गुणवाचक विशेषण", difficulty: "easy" } ]; // Paper 2 Data Pools (To be filled) const p2Marathi = [ { id: 31, subject: "मराठी", q: `३१. 'शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना शिकवावे.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.`, options: ["सकर्मक कर्तरी", "अकर्मक भावे", "सकर्मक भावे", "कर्मणी प्रयोग"], correct: [2], explanation: `या वाक्यात कर्त्याला 'नी' (शिक्षकांनी) आणि कर्माला 'ना' (विद्यार्थ्यांना) प्रत्यय लागला आहे. जेव्हा कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय असतो आणि क्रियापद तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी (शिकवावे) असते, तेव्हा तो 'सकर्मक भावे' प्रयोग असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "मराठी", q: `३२. 'पाणकोंबडा' या सामासिक शब्दाचा समास कोणता?`, options: ["अव्ययीभाव समास", "कर्मधारय तत्पुरुष", "मध्यमपदलोपी समास", "बहुव्रीही समास"], correct: [2], explanation: `'पाणकोंबडा' याचा विग्रह 'पाण्यातील कोंबडा' असा होतो. यातील 'तील' या मधल्या पदाचा लोप करून हा शब्द तयार झाला आहे, म्हणून हा मध्यमपदलोपी (लुप्तपद) समास आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "मराठी", q: `३३. 'त्याच्याने हे जड काम करवणार नाही.' या वाक्यातील 'त्याच्याने' या शब्दाची विभक्ती कोणती?`, options: ["द्वितीया", "तृतीया", "चतुर्थी", "षष्ठी"], correct: [1], explanation: `'त्याच्याने' या शब्दात मूळ सर्वनामाला 'ने' हा प्रत्यय लागला आहे. 'ने, ए, शी' हे तृतीया विभक्तीचे प्रत्यय आहेत जे येथे करणाच्या (साधनाच्या) किंवा कर्त्याच्या अर्थाने आले आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "मराठी", q: `३४. "सूर्य रोज पूर्वेला उगवतो." या वाक्यात 'उगवतो' या क्रियापदाचा प्रकार कोणता?`, options: ["सकर्मक क्रियापद", "अकर्मक क्रियापद", "द्विकर्मक क्रियापद", "शक्य क्रियापद"], correct: [1], explanation: `'उगवणारा कोण?' - सूर्य (कर्ता). उगवण्याची क्रिया सूर्यावरच थांबते, ती पुढे जात नाही. या वाक्यात कर्म नाही, म्हणून हे 'अकर्मक क्रियापद' आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "मराठी", q: `३५. लेखननियमांनुसार खालीलपैकी अचूक शब्द कोणता?`, options: ["उज्वल", "उज्ज्वल", "उज्वल्ल", "उज्जल"], correct: [1], explanation: `'उत् + ज्वल = उज्ज्वल' अशी ही व्यंजनसंधी आहे. 'त' च्या पुढे 'ज' आल्यास 'त' चा 'ज' होतो आणि तो पुढच्या 'ज' ला जोडला जाऊन 'उज्ज्वल' हा शुद्ध शब्द तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "मराठी", q: `३६. जेव्हा दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययांनी जोडायची असतात, तेव्हा पहिल्या वाक्याच्या शेवटी कोणते विरामचिन्ह वापरतात?`, options: ["पूर्णविराम", "स्वल्पविराम", "अर्धविराम", "अपूर्णविराम"], correct: [2], explanation: `दोन छोटी वाक्ये (उदा. ढग खूप गरजत होते; पण पाऊस पडला नाही.) जोडताना अर्धविराम हे चिन्ह वापरले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "मराठी", q: `३७. 'काव्यामृत' या शब्दातील योग्य अलंकार ओळखा.`, options: ["उपमा", "रूपक", "उत्प्रेक्षा", "श्लेष"], correct: [1], explanation: `'काव्य हेच अमृत' किंवा 'अमृत हेच काव्य'. जेव्हा उपमेय आणि उपमान यात भेद नसून ते एकरूपच आहेत असे दर्शवले जाते, तेव्हा 'रूपक' अलंकार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "मराठी", q: `३८. 'दुप्पट रक्कम' या शब्दातील 'दुप्पट' हे कोणत्या प्रकारचे विशेषण आहे?`, options: ["क्रमवाचक संख्याविशेषण", "गणनावाचक संख्याविशेषण", "आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण", "अनिश्चित संख्याविशेषण"], correct: [2], explanation: `जे विशेषण संख्येची किती वेळा आवृत्ती झाली आहे हे दर्शवते (उदा. दुप्पट, तिप्पट, दसपट), त्याला आवृत्तीवाचक संख्याविशेषण म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "मराठी", q: `३९. 'अंबुज' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता?`, options: ["ढग", "समुद्र", "कमळ", "आकाश"], correct: [2], explanation: `'अंबु' म्हणजे पाणी आणि 'ज' म्हणजे जन्मणारे. पाण्यात जन्मणारे म्हणजेच 'कमळ'. (ढगाला 'अंबुद' म्हणतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "मराठी", q: `४०. 'उंबराचे फूल' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ काय?`, options: ["अत्यंत दुर्मिळ वस्तू किंवा व्यक्ती", "खूप सुंदर दिसणारी गोष्ट", "निरुपयोगी वस्तू", "सहज उपलब्ध होणारी गोष्ट"], correct: [0], explanation: `उंबराचे फूल सहसा कुणाला दिसत नाही, त्यामुळे जी व्यक्ती किंवा वस्तू क्वचितच पाहायला मिळते, तिला 'उंबराचे फूल' म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४१. उताऱ्यानुसार बालपणाचे खरे रंग हरवण्याचे प्रमुख कारण काय आहे?`, options: ["टीव्ही आणि महागडी खेळणी", "शहरीकरण आणि विभक्त कुटुंबपद्धती", "पालकांचे कामावर जाणे", "अंगणातील खेळांचा कंटाळा"], correct: [1], explanation: `उताऱ्याच्या पहिल्याच ओळीत स्पष्ट केले आहे की वाढते शहरीकरण आणि विभक्त कुटुंबे यांमुळे बालपणाचे नैसर्गिक रंग हरवत आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४२. 'सिमेंटचे जंगल' या शब्दप्रयोगातून लेखकाला काय सुचवायचे आहे?`, options: ["सिमेंटपासून बनवलेली झाडे", "केवळ उंच इमारती असलेले आणि नैसर्गिक मोकळ्या जागेचा अभाव असलेले शहर", "जंगलात बांधलेली घरे", "सिमेंटचे कारखाने"], correct: [1], explanation: `सिमेंटचे जंगल हे एक रूपक आहे, जे शहरांमधील वाढत्या कॉंक्रिटीकरणाला आणि कमी होत जाणाऱ्या नैसर्गिक मोकळ्या मैदाने/जागांना दर्शवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४३. मुलांचा नैसर्गिक विकास का खुंटत आहे?`, options: ["महागडी खेळणी न मिळाल्यामुळे", "मोबाईल खराब झाल्यामुळे", "स्पर्धेच्या युगातील पालकांच्या वाढत्या अपेक्षांच्या ओझ्यामुळे", "सवंगड्यांची रेलचेल असल्यामुळे"], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात नमूद केले आहे की स्पर्धेच्या युगात पालकांच्या अपेक्षा इतक्या वाढल्या आहेत की त्या ओझ्याखाली मुलांचा स्वाभाविक व नैसर्गिक विकास थांबला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४४. उताऱ्यानुसार मुलांना खऱ्या अर्थाने कशाची सर्वाधिक गरज आहे?`, options: ["अद्ययावत मोबाईल आणि गॅजेट्सची", "मोकळा श्वास आणि पालकांच्या सहवासाची", "खूप सारे पैसे और भौतिक सुखाची", "स्पर्धेत प्रथम येण्याची"], correct: [1], explanation: `उताऱ्याच्या शेवटी स्पष्ट केले आहे की भौतिक सुखांपेक्षा किंवा महागड्या गॅजेट्सपेक्षा मुलांना पालकांचा वेळ आणि मोकळेपणाने जगण्याची गरज आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "मराठी", q: p2MarathiPassage + `४५. उताऱ्यातील 'रेलचेल' या शब्दाचा योग्य अर्थ कोणता?`, options: ["रेल्वेची गर्दी", "विपुलता किंवा भरपूर प्रमाण", "कमतरता", "शांतता"], correct: [1], explanation: `'सवंगड्यांची रेलचेल' म्हणजे मित्रांची खूप मोठी संख्या किंवा भरपूर प्रमाण असणे (Abundance).`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४६. प्रस्तुत कवितेत 'वाट' (रस्ता) कशाचे प्रतीक म्हणून वापरली आहे?`, options: ["स्वतःच्या स्वार्थासाठी जगण्याचे", "निस्वार्थ सेवेचे आणि दुसऱ्यांसाठी झिजण्याचे", "निसर्गाच्या रागाचे", "एकटेपणाच्या दुःखाचे"], correct: [1], explanation: `वाट स्वतःसाठी कुठेही जात नाही, ती रखरखत्या उन्हात आणि काट्याकुट्यांत झिजून दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत पोहोचवते, हे निस्वार्थ वृत्तीचे प्रतीक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४७. 'कुणी सांडले अश्रूंचे वारे' या ओळीतून वाटसरूंबद्दल कोणता अर्थ व्यक्त होतो?`, options: ["वाटसरूंना खूप घाम आला होता.", "वाटेवर खूप वादळ आले होते.", "प्रवासात वाटसरूंनी अनुभवलेली दुःखे आणि संघर्ष.", "लोक वाटेवर मुद्दाम पाणी सांडत होते."], correct: [2], explanation: `ही ओळ लाक्षणिक आहे. जीवनाच्या किंवा खऱ्या प्रवासात लोकांनी भोगलेले दुःख आणि रडणे (अश्रू) वाटेने मुकाट्याने पाहिले आहे, असा त्याचा अर्थ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "मराठी", q: p2MarathiPoem + `४८. कवितेनुसार वाटेची 'पुण्याई' (सार्थकता) कशात दडलेली आहे?`, options: ["स्वतःसाठी मोठी मंजिल शोधण्यात", "काट्याकुट्यांपासून स्वतःला वाचवण्यात", "माळरानावर एकाकी पडून राहण्यात", "दुसऱ्यांना त्यांच्या ध्येयापर्यंत सुरक्षित पोहोचवण्यात"], correct: [3], explanation: `कवितेच्या शेवटच्या ओळीत वाटेने स्पष्ट केले आहे की "दुसऱ्यांना ध्येयापर्यंत पोहचवण्यातच माझी पुण्याई" आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "मराठी", q: `४९. 'विद्वान' या पुल्लिंगी शब्दाचे योग्य स्त्रीलिंगी रूप कोणते?`, options: ["विदुषी", "विद्वानी", "विद्वाना", "विदुशी"], correct: [0], explanation: `'विद्वान' (हुशार पुरुष) या शब्दाचे व्याकरणदृष्ट्या योग्य स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' (हुशार स्त्री) असे होते. (यात 'ष' षटकोनाचा असतो).`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "मराठी", q: `५०. पुढीलपैकी कोणता वर्ण 'महाप्राण' मानला जात नाही?`, options: ["ख", "छ", "प", "भ"], correct: [2], explanation: `ज्या वर्णांचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा जोराने बाहेर फेकली जाते (ज्यात 'ह' ची छटा असते) त्यांना महाप्राण म्हणतात (उदा. ख, घ, छ, झ, भ). 'प' हा अल्पप्राण आहे (त्याचा महाप्राण 'फ' आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "मराठी", q: `५१. 'घरावरून हत्ती गेला.' या वाक्यात शब्दाची कोणती शक्ती दिसून येते?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "यापैकी नाही"], correct: [1], explanation: `हत्ती खरोखर घराच्या छतावरून जाऊ शकत नाही (वाच्यार्थ बाधित होतो). याचा अर्थ हत्ती घराजवळून गेला असा घ्यावा लागतो. मूळ अर्थाला बाधा येऊन सुसंगत दुसरा अर्थ घेण्याच्या शक्तीला 'लक्षणा' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "मराठी", q: `५२. 'मुलांनी रोज व्यायाम करावा.' या वाक्याचा प्रकार कोणता?`, options: ["आज्ञाार्थी", "विध्यर्थी", "संकेतार्थी", "स्वार्थी"], correct: [1], explanation: `ज्या वाक्यातील क्रियापदावरून (करावा - 'वा, वी, वे' प्रत्यय) कर्तव्य, शक्यता, योग्यता किंवा इच्छा व्यक्त होते, ते विध्यर्थी वाक्य असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "मराठी", q: `५३. 'तपोबल' या शब्दाचा योग्य संधीविग्रह कोणता?`, options: ["तपस् + बल", "तपो + बल", "तपः + बल", "तप + ओबल"], correct: [2], explanation: `हा विसर्ग उकार संधीचा नियम आहे. विसर्गाच्या मागे 'अ' स्वर असून पुढे मृदू व्यंजन (ब) आल्यास विसर्गाचा 'उ' होतो आणि तो मागील 'अ' मध्ये मिसळून 'ओ' (तपो) होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "मराठी", q: `५४. 'मी रोज पहाटे उठून अभ्यास करत असे.' या वाक्याचा काळ ओळखा.`, options: ["साधा भूतकाळ", "अपूर्ण भूतकाळ", "पूर्ण भूतकाळ", "रीती भूतकाळ"], correct: [3], explanation: `भूतकाळात एखादी क्रिया सातत्याने किंवा प्रथेनुसार घडत होती (सवय होती), हे 'करत असे' या क्रियापदावरून समजते. म्हणून हा रीती (चालू-पूर्ण) भूतकाळ आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "मराठी", q: `५५. "अरेरे! केवढा मोठा अपघात हा." या वाक्यात कोणते अव्यय वापरले आहे?`, options: ["शब्दयोगी अव्यय", "केवलप्रयोगी अव्यय", "उभयान्वयी अव्यय", "क्रियाविशेषण अव्यय"], correct: [1], explanation: `'अरेरे!' हे मनातील दुःख किंवा आश्चर्य उत्स्फूर्तपणे व्यक्त करणारे अव्यय आहे, जो वाक्याच्या सुरुवातीला येते. यालाच केवलप्रयोगी अव्यय (Interjection) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "मराठी", q: `५६. खालीलपैकी 'तत्सम' शब्द ओळखा. (संस्कृतमधून जसेच्या तसे आलेले)`, options: ["सासू", "गाव", "पिता", "भाऊ"], correct: [2], explanation: `'पिता' हा मूळ संस्कृत शब्द मराठीत जसाच्या तसा वापरला जातो (तत्सम). सासू (श्वश्रू), गाव (ग्राम) आणि भाऊ (भ्राता) हे तद्भव (बदल होऊन आलेले) शब्द आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "मराठी", q: `५७. 'तोंडात तीळ न भिजणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ काय?`, options: ["काहीही न खाणे", "गुप्त गोष्ट मनात न राहणे (बडबड करणे)", "तोंड कोरडे पडणे", "तीळ खाण्यास नकार देणे"], correct: [1], explanation: `एखाद्या व्यक्तीला एखादी गुपित गोष्ट सांगितल्यावर ती दुसऱ्याला सांगितल्याशिवाय त्याला चैन न पडणे, याला 'तोंडात तीळ न भिजणे' असे म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "मराठी", q: `५८. 'ज्याला कर नाही त्याला डर नाही' या वाक्यातील 'ज्याला-त्याला' ही कोणती सर्वनामे आहेत?`, options: ["दर्शक सर्वनामे", "प्रश्नार्थक सर्वनामे", "संबंधी सर्वनामे", "आत्मवाचक सर्वनामे"], correct: [2], explanation: `मिश्र वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी (त्याला) संबंध दाखवणाऱ्या सर्वनामाला (ज्याला, जो, जी, जे) संबंधी सर्वनाम म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "मराठी", q: `५९. 'वाघ' या शब्दाचे अनेकवचन काय होईल?`, options: ["वाघे", "वाघ", "वाघ्या", "वाघा"], correct: [1], explanation: `काही पुल्लिंगी नामांचे एकवचन आणि अनेकवचन सारखेच असते. (उदा. एक वाघ - अनेक वाघ, एक देव - अनेक देव).`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "मराठी", q: `६०. 'पत्राच्या सुरुवातीला लिहिला जाणारा मायना' या संकल्पनेचा समानार्थी शब्द कोणता?`, options: ["स्वाक्षरी", "अभिवादन", "समारोप", "विषय"], correct: [1], explanation: `पत्राच्या सुरुवातीला आपण 'सप्रेम नमस्कार' किंवा 'तीर्थरूप' असे जे लिहितो (मायना), त्याला औपचारिक भाषेत 'अभिवादन' (Salutation) असे म्हटले जाते.`, difficulty: "medium" } ]; const p2Hindi = [ { id: 1, subject: "हिंदी", q: `1. 'नद्यैश्वर्य' शब्द का सही संधि-विच्छेद क्या होगा?`, options: ["नद्य + ऐश्वर्य", "नदी + ऐश्वर्य", "नदी + ईश्वर्य", "नद + ऐश्वर्य"], correct: [1], explanation: `यह 'यण् स्वर संधि' का एक बेहतरीन उदाहरण है। जब 'ई' के बाद कोई भिन्न स्वर (यहाँ 'ऐ') आता है, तो 'ई' का 'य्' हो जाता है। (नद् + य् + ऐश्वर्य = नद्यैश्वर्य)।`, difficulty: "medium" }, { id: 2, subject: "हिंदी", q: `2. "अध्यापक द्वारा कक्षा में छात्रों को डाँटा गया।" यह वाक्य किस वाच्य का उदाहरण है?`, options: ["कर्तृवाच्य", "कर्मवाच्य", "भाववाच्य", "इनमें से कोई नहीं"], correct: [1], explanation: `जब वाक्य में क्रिया का मुख्य विषय 'कर्म' (छात्रों को) होता है और कर्ता के साथ 'द्वारा' या 'के द्वारा' लगा हो, तो वह कर्मवाच्य (Passive Voice) होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 3, subject: "हिंदी", q: `3. 'दहीबड़ा' इस सामासिक शब्द में कौन-सा समास निहित है?`, options: ["कर्मधारय समास", "अव्ययीभाव समास", "लुप्तपद तत्पुरुष समास", "बहुव्रीहि समास"], correct: [2], explanation: `'दहीबड़ा' का सही विग्रह होता है - "दही में डूबा हुआ बड़ा"। यहाँ बीच के पदों (में डूबा हुआ) का लोप हो गया है, इसलिए इसे 'मध्यमपदलोपी' या 'लुप्तपद तत्पुरुष' समास कहते हैं। यह application-based प्रश्न है।`, difficulty: "medium" }, { id: 4, subject: "हिंदी", q: `4. भाषा-शिक्षण के संदर्भ में 'निदानात्मक परीक्षण' (Diagnostic Testing) का मुख्य उद्देश्य क्या होता है?`, options: ["छात्रों को अंक या ग्रेड प्रदान करना।", "छात्रों की भाषाई त्रुटियों और कठिनाइयों के कारणों का पता लगाना।", "छात्रों की आपस में तुलना करना।", "पाठ्यक्रम को जल्दी समाप्त करना।"], correct: [1], explanation: `जैसे डॉक्टर बीमारी का 'निदान' (Diagnosis) करता है, वैसे ही शिक्षक निदानात्मक परीक्षण के जरिए यह खोजता है कि छात्र को भाषा सीखने में कहाँ और क्यों दिक्कत आ रही है। इसके बाद ही उपचारात्मक शिक्षण (Remedial teaching) दिया जाता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 5, subject: "हिंदी", q: `5. निम्न में से किस शब्द में 'इक' प्रत्यय का अशुद्ध प्रयोग हुआ है?`, options: ["ऐतिहासिक", "भौगोलिक", "पारलौकिक", "स्वभावीक"], correct: [3], explanation: `'स्वभाव' में 'इक' प्रत्यय लगने पर 'स्वाभाविक' (छोटी 'वि') शब्द बनता है। 'स्वभावीक' वर्तनी की दृष्टि से पूर्णतः अशुद्ध है।`, difficulty: "medium" }, { id: 6, subject: "हिंदी", q: `6. "जहाँ उपमेय में उपमान का अभेद आरोप किया जाए" वहाँ कौन-सा अलंकार होता है? जैसे- 'मैया मैं तो चंद्र-खिलौना लैहों।'`, options: ["रूपक अलंकार", "उत्प्रेक्षा अलंकार", "उपमा अलंकार", "श्लेष अलंकार"], correct: [0], explanation: `जब दो वस्तुओं में इतनी समानता हो कि दोनों को एक ही मान लिया जाए (चंद्रमा ही खिलौना है), तब रूपक अलंकार होता है। इसमें 'सा, सी' जैसे वाचक शब्द नहीं होते।`, difficulty: "medium" }, { id: 7, subject: "हिंदी", q: `7. "यदि समय पर वर्षा होती, तो फसल न सूखती।" यह वाक्य काल के किस भेद को दर्शाता है?`, options: ["आसन्न भूतकाल", "अपूर्ण भूतकाल", "हेतुहेतुमद् भूतकाल", "संदिग्ध भूतकाल"], correct: [2], explanation: `जहाँ भूतकाल की एक क्रिया का होना या न होना दूसरी क्रिया पर निर्भर करता है (शर्त होती है), वहाँ हेतुहेतुमद् भूतकाल होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 8, subject: "हिंदी", q: `8. निम्नलिखित में से कौन-सा शब्द 'तत्सम' (संस्कृत से ज्यों का त्यों लिया गया) नहीं है?`, options: ["मयूर", "अश्रु", "घृत", "हल्दी"], correct: [3], explanation: `'हल्दी' एक तद्भव शब्द है। इसका तत्सम रूप 'हरिद्रा' होता है। अन्य तीनों शब्द तत्सम हैं (मयूर-मोर, अश्रु-आंसू, घृत-घी)।`, difficulty: "medium" }, { id: 9, subject: "हिंदी", q: `9. "जब तक तुम चुप नहीं बैठोगे, तब तक मैं कहानी नहीं सुनाऊँगा।" रचना की दृष्टि से यह वाक्य कैसा है?`, options: ["सरल वाक्य", "संयुक्त वाक्य", "मिश्र वाक्य", "विधानवाचक वाक्य"], correct: [2], explanation: `जिस वाक्य में एक प्रधान उपवाक्य हो और दूसरा उस पर आश्रित (dependent) हो, उसे मिश्र वाक्य कहते हैं। यहाँ 'जब तक... तब तक' योजक शब्दों का प्रयोग हुआ है।`, difficulty: "medium" }, { id: 10, subject: "हिंदी", q: `10. 'जंगम' शब्द का सही विलोम (Opposite) शब्द क्या होगा?`, options: ["चंचल", "स्थावर", "जड़", "चेतन"], correct: [1], explanation: `'जंगम' का अर्थ है जो चल-फिर सकता हो (Movable), जबकि 'स्थावर' का अर्थ है जो एक जगह स्थिर रहे (Immovable/Stationary)।`, difficulty: "medium" }, { id: 11, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `11. गद्यांश के अनुसार वर्तमान समय में मनुष्य की सबसे बड़ी वैचारिक भूल क्या है?`, options: ["गगनचुंबी इमारतें बनाना।", "बाजार से ज्यादा सामान खरीदना।", "अपनी इच्छाओं को ही वास्तविक आवश्यकता मान लेना।", "स्पर्धा में भाग लेना।"], correct: [2], explanation: `गद्यांश में स्पष्ट किया गया है कि "हम अपनी इच्छाओं को आवश्यकता मानने की गंभीर भूल कर रहे हैं।" (इच्छा म्हणजे Needs नसून Wants आहेत हे विसरणे).`, difficulty: "medium" }, { id: 12, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `12. लेखक ने 'कड़वे फल' किसे कहा है?`, options: ["बाजार की चकाचौंध को।", "भौतिक संपदा को।", "प्रतिस्पर्धा और सफलता को।", "मानसिक तनाव, अवसाद और एकाकीपन को।"], correct: [3], explanation: `असंतुलित और आत्मकेंद्रित जीवनशैली के कारण जो एकाकीपन (Loneliness) और डिप्रेशन आ रहा है, उसे ही गद्यांश में 'कड़वे फल' कहा गया है।`, difficulty: "medium" }, { id: 13, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `13. गद्यांश में प्रयुक्त 'आत्मकेंद्रित' शब्द का सटीक अर्थ क्या है?`, options: ["जो अपनी आत्मा की आवाज़ सुनता हो।", "जो केवल अपने ही स्वार्थ और हित के बारे में सोचता हो।", "जो समाज का केंद्र हो।", "जो आध्यात्मिक हो।"], correct: [1], explanation: `'आत्मकेंद्रित' (Self-centered) वह व्यक्ति होता है जिसकी दुनिया केवल अपने सुख और स्वार्थ तक सीमित हो जाती है।`, difficulty: "medium" }, { id: 14, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `14. लेखक के अनुसार 'सच्चे विकास' की अनिवार्य शर्त क्या है?`, options: ["केवल भौतिक सुख-सुविधाएँ जुटाना।", "स्पर्धा को पूरी तरह से समाप्त कर देना।", "स्पर्धा के साथ-साथ सहकारिता और जड़ों से जुड़ाव होना।", "बाजार से पूरी तरह दूरी बना लेना।"], correct: [2], explanation: `अंतिम पंक्ति में स्पष्ट किया गया है कि विकास वही है जहाँ व्यक्ति जड़ों से जुड़ा रहे और सहकारिता (मिळून काम करणे) मौजूद हो।`, difficulty: "medium" }, { id: 15, subject: "हिंदी", q: p2HindiPassage + `15. 'उपभोक्तावादी' शब्द में मूल शब्द और प्रत्यय क्या हैं?`, options: ["उपभोक्ता + वादी", "उप + भोक्तावाद + ई", "उपभोक्तावाद + ई", "उपभोक्ता + वाद + ई"], correct: [3], explanation: `मूल शब्द 'उपभोक्ता' है, जिसमें 'वाद' जुड़कर उपभोक्तावाद बना और अंत में 'ई' प्रत्यय लगकर 'उपभोक्तावादी' शब्द का निर्माण हुआ है। यह एक analytical व्याकरण प्रश्न है।`, difficulty: "medium" }, { id: 16, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `16. कविता में 'दीप' किसका प्रतीक है?`, options: ["समुद्र के किनारे जलने वाली आग का।", "संघर्षरत मनुष्य की अदम्य इच्छाशक्ति और सकारात्मकता का।", "मिट्टी के दीये का।", "रात के अँधेरे का।"], correct: [1], explanation: `'दीप' यहाँ रूपक है, जो तूफानों (संकटों) में भी न बुझने वाली मनुष्य की जिद्द और आशा (Hope) को दर्शाता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 17, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `17. "हौसलों के तरकश में, उम्मीदों के तीर अभी बाकी हैं" - इस पंक्ति का भावार्थ क्या है?`, options: ["युद्ध के लिए अभी हथियार बचे हुए हैं।", "विपरीत परिस्थितियों में भी हार न मानने का आत्मविश्वास मौजूद है।", "रास्ता बहुत लंबा और अनजान है।", "तीरंदाजी का खेल अभी खत्म नहीं हुआ है।"], correct: [1], explanation: `तरकश (ज्यात बाण ठेवतात) यहाँ 'हौसले' का है और तीर 'उम्मीदों' के हैं। इसका अर्थ है कि कितनी भी कठिनाई आए, लड़ने की मानसिकता जीवित है।`, difficulty: "medium" }, { id: 18, subject: "हिंदी", q: p2HindiPoem + `18. कवि ने 'कायरों की मीत' (कायरों की मित्रता/आदत) किसे कहा है?`, options: ["मंजिल का इंतजार करने को।", "तूफानों से टकराने को।", "बिना संघर्ष किए परिस्थितियों के सामने हार मान लेने को।", "गिरकर दोबारा उठने को।"], correct: [2], explanation: `कविता की पंक्तियों में स्पष्ट है- "हार मानकर बैठ जाना, कायरों की ही मीत है।" (भित्रे लोकच प्रयत्न सोडून देतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 19, subject: "हिंदी", q: `19. वर्तनी (Spelling) की दृष्टि से सबसे शुद्ध शब्द कौन-सा है?`, options: ["श्रृंगार", "शृंगार", "श्रंगार", "श्रींगार"], correct: [1], explanation: `यह हिंदी व्याकरण का एक बहुत ही tricky प्रश्न है। 'श' में 'ऋ' की मात्रा लगती है, इसलिए 'शृंगार' शुद्ध है। (श्रृंगार में 'र' और 'ऋ' दोनों लग जाते हैं, जो गलत है)।`, difficulty: "medium" }, { id: 20, subject: "हिंदी", q: `20. 'आसमान से गिरा खजूर में अटका' - इस लोकोक्ति का सही अर्थ क्या है?`, options: ["बहुत ऊँचाई से नीचे गिरना।", "खजूर के पेड़ पर फँस जाना।", "एक विपत्ति से छूटकर दूसरी नई विपत्ति में फँस जाना।", "असंभव कार्य करने का प्रयास करना।"], correct: [2], explanation: `जेव्हा एखादा माणूस एका संकटातून वाचतो पण लगेच दुसऱ्या संकटात अडकतो, तेव्हा ही म्हण (लोकोक्ति) वापरतात।`, difficulty: "medium" }, { id: 21, subject: "हिंदी", q: `21. "मोहन तो निरा गधा है।" इस वाक्य में कौन-सी 'शब्द-शक्ति' है?`, options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "इनमें से कोई नहीं"], correct: [1], explanation: `मोहन सचमुच का जानवर (गधा) नहीं हो सकता (मुख्यार्थ बाधित)। यहाँ 'गधे' के मूर्खता वाले गुणों को मोहन पर 'लक्षित' किया गया है, अतः यहाँ लक्षणा शब्द-शक्ति है।`, difficulty: "medium" }, { id: 22, subject: "हिंदी", q: `22. 'कवि' शब्द का सही स्त्रीलिंग रूप क्या होगा?`, options: ["कवियत्री", "कवयित्री", "कवयत्री", "कवीयत्री"], correct: [1], explanation: `यह उच्चारण और लेखन में सबसे अधिक गलत किया जाने वाला शब्द है। सही व्याकरणिक रूप 'कवयित्री' (क-व-यि-त्री) होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 23, subject: "हिंदी", q: `23. भाषा कौशल के अंतर्गत 'अभिव्यक्तात्मक कौशल' (Expressive Skills) में कौन-से कौशल शामिल हैं?`, options: ["सुनना और पढ़ना", "पढ़ना और लिखना", "बोलना और लिखना", "सुनना और बोलना"], correct: [2], explanation: `भाषा के 4 कौशल होते हैं (LSRW)। सुनना और पढ़ना 'ग्रहणात्मक' (Receptive) हैं क्योंकि इनसे हम ज्ञान ग्रहण करते हैं। जबकि 'बोलना और लिखना' 'अभिव्यक्तात्मक' (Expressive/Productive) हैं क्योंकि इनके माध्यम से हम अपने विचार व्यक्त करते हैं।`, difficulty: "medium" }, { id: 24, subject: "हिंदी", q: `24. 'जिसकी गर्दन सुंदर हो' - इस वाक्यांश के लिए एक शब्द (One word substitution) क्या होगा?`, options: ["सुदर्शन", "सुग्रीव", "गर्दनिया", "सुगद"], correct: [1], explanation: `सु (सुंदर) + ग्रीवा (गर्दन) = सुग्रीव।`, difficulty: "medium" }, { id: 25, subject: "हिंदी", q: `25. "पेड़ से पत्ते गिरते हैं।" वाक्य में किस कारक की विभक्ति का प्रयोग हुआ है?`, options: ["करण कारक", "अपादान कारक", "संबंध कारक", "अधिकरण कारक"], correct: [1], explanation: `'से' चिह्न करण और अपादान दोनों का होता है। लेकिन जब कोई वस्तु किसी दूसरी वस्तु से 'अलग' (Separate) होती है (जैसे पेड़ से पत्ते का अलग होना), वहाँ 'अपादान कारक' होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 26, subject: "हिंदी", q: `26. किसी के द्वारा कही गई बात को ज्यों-का-त्यों (As it is) लिखने के लिए किस विराम-चिह्न का प्रयोग किया जाता है?`, options: ["कोष्ठक (Bracket)", "उद्धरण चिह्न (Inverted Commas)", "योजक चिह्न (Hyphen)", "विस्मयादिबोधक (Exclamation)"], correct: [1], explanation: `किसी के कथन (Quote) को बिना बदलाव के प्रस्तुत करने के लिए दोहरे उद्धरण चिह्न (" ") का प्रयोग होता है।`, difficulty: "medium" }, { id: 27, subject: "हिंदी", q: `27. 'गजानन' शब्द योगरूढ़ शब्द है, क्योंकि:`, options: ["यह दो शब्दों के मेल से बना है।", "यह एक सामान्य अर्थ देता है।", "यह अपने सामान्य अर्थ को छोड़कर किसी विशेष अर्थ (गणेश जी) का बोध कराता है।", "यह बिना किसी मेल के बना है।"], correct: [2], explanation: `वे शब्द जो यौगिक तो होते हैं (गज + आनन), परन्तु जिनका अर्थ रूढ़ (Fix) हो जाता है (जैसे केवल भगवान गणेश के लिए), उन्हें योगरूढ़ शब्द कहते हैं। (यह बहुव्रीहि समास का आधार है)।`, difficulty: "medium" }, { id: 28, subject: "हिंदी", q: `28. भाषा की कक्षा में 'बहुभाषिकता' (Multilingualism) को एक शिक्षक के रूप में किस प्रकार देखना चाहिए?`, options: ["शिक्षण में एक बहुत बड़ी बाधा के रूप में।", "एक समस्या जिसे तुरंत दूर किया जाना चाहिए।", "छात्रों को भ्रमित करने वाले कारक के रूप में।", "एक संसाधन (Resource) और अमूल्य संपदा के रूप में।"], correct: [3], explanation: `NCF (राष्ट्रीय पाठ्यचर्या रूपरेखा) के अनुसार कक्षा में बच्चों की मातृभाषा और बहुभाषिकता एक संसाधन है, जो वैचारिक विविधता और संज्ञानात्मक विकास (Cognitive development) में मदद करती है।`, difficulty: "medium" }, { id: 29, subject: "हिंदी", q: `29. 'अरण्य' शब्द का पर्यायवाची (Synonym) निम्नलिखित में से कौन-सा नहीं है?`, options: ["विपिन", "कानन", "कांतार", "सुरभोग"], correct: [3], explanation: `अरण्य का अर्थ 'जंगल' होता है। विपिन, कानन, और कांतार जंगल के पर्यायवाची हैं। 'सुरभोग' अमृत का पर्यायवाची है।`, difficulty: "medium" }, { id: 30, subject: "हिंदी", q: `30. "वाह! कितना सुंदर दृश्य है।" इस वाक्य में 'वाह' किस प्रकार का अव्यय है?`, options: ["संबंधबोधक अव्यय", "समुच्चयबोधक अव्यय", "विस्मयादिबोधक अव्यय", "क्रियाविशेषण अव्यय"], correct: [2], explanation: `जो अव्यय शब्द आश्चर्य, हर्ष, शोक, घृणा आदि भावों को अचानक व्यक्त करते हैं, वे विस्मयादिबोधक (Interjection) कहलाते हैं।`, difficulty: "medium" } ]; const p2English = [ { id: 31, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `31. What is the central theme of the passage?`, options: ["The complete replacement of human teachers by robots.", "The benefits and challenges of integrating AI in education.", "The ways to improve internet connectivity in rural schools.", "The history of traditional rote learning methods."], correct: [1], explanation: `संपूर्ण उतारा हा शिक्षणात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर, त्याचे फायदे (adaptive learning) आणि त्यातील आव्हाने (critical thinking कमी होणे, digital divide) यावर आधारित आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 32, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `32. According to the passage, how is the role of a teacher changing due to AI?`, options: ["Teachers are becoming software developers.", "Teachers are being completely replaced by machines.", "Teachers are shifting from simply giving information to becoming guides and mentors.", "Teachers are focusing more on traditional rote learning."], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात स्पष्टपणे दिले आहे: "the teacher's role is evolving from a mere dispenser of knowledge to a mentor and facilitator." (केवळ ज्ञान देण्याऐवजी मार्गदर्शक बनत आहेत).`, difficulty: "medium" }, { id: 33, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `33. The word 'eclipsed' in the last sentence most nearly means:`, options: ["Illuminated", "Supported", "Overshadowed or hidden", "Modernized"], correct: [2], explanation: `'Eclipse' म्हणजे ग्रहण लागणे किंवा झाकून जाणे. शिक्षणातील मानवी घटक AI मुळे 'झाकोळला' (overshadowed) जाऊ नये, असा लेखकाचा उद्देश आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 34, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `34. Which of the following is NOT mentioned as a concern regarding AI in education?`, options: ["Hindrance to emotional intelligence.", "Issues related to data privacy.", "The high cost of purchasing textbooks.", "The widening of the digital divide."], correct: [2], explanation: `उताऱ्यात 'textbooks' च्या किमतीचा कोणताही उल्लेख नाही. इतर तीनही समस्या (Data privacy, emotional intelligence, digital divide) उताऱ्यात स्पष्टपणे नमूद केल्या आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 35, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPassage + `35. What does the term 'digital divide' imply in the context of the passage?`, options: ["The gap between students who have access to technology and those who do not.", "The division of a classroom into online and offline batches.", "The difference in marks between maths and computer science.", "The physical distance between a student and a computer screen."], correct: [0], explanation: `'Digital divide' म्हणजे तंत्रज्ञानाची उपलब्धता असणारे (श्रीमंत/शहरी) आणि तंत्रज्ञानापासून वंचित असणारे (गरीब/ग्रामीण) विद्यार्थी यांच्यातील दरी.`, difficulty: "medium" }, { id: 36, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `36. Which Figure of Speech is predominantly used in the first line: "The wall clock stares with a blank, white face"?`, options: ["Simile", "Personification", "Hyperbole", "Oxymoron"], correct: [1], explanation: `भिंतीवरील घड्याळ 'पाहत आहे' (stares) आणि त्याला 'चेहरा' (face) आहे, असे वर्णन केले आहे. निर्जीव वस्तूला मानवी गुणधर्म दिल्याने येथे 'Personification' (चेतनगुणोक्ती) अलंकार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 37, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `37. The phrase "Like falling grains of desert sands" emphasizes:`, options: ["The dry and hot climate of the desert.", "The permanent nature of time.", "The quick and uncontrollable passing of time.", "The importance of playing with sand."], correct: [2], explanation: `वाळूच्या घड्याळातील (Hourglass) वाळू जशी वेगाने आणि न थांबता खाली पडते, तसाच आपला मौल्यवान वेळ हातातून निसटत आहे, हे दर्शवण्यासाठी ही उपमा (Simile) वापरली आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 38, subject: "इंग्रजी", q: p2EnglishPoem + `38. What is the central message given by the poet in the last two lines?`, options: ["One should sleep early at night.", "One should become a painter to earn money.", "One must utilize time effectively and do good deeds before life ends.", "One should buy a canvas and a clock."], correct: [2], explanation: `'Before the night' म्हणजे मृत्यू किंवा वेळ संपण्यापूर्वी आणि 'Paint your canvas' म्हणजे स्वतःच्या आयुष्यात काहीतरी चांगले आणि अर्थपूर्ण काम करा, असा संदेश कवी देत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 39, subject: "इंग्रजी", q: `39. Identify the part of the sentence which has a grammatical error.<br><br>A: The jury / B: was divided / C: in their opinions / D: regarding the verdict.`, options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [1], explanation: `'Jury' (पंचांचा समूह) हे Collective Noun आहे. जेव्हा समूह एकमताने निर्णय घेतो तेव्हा एकवचनी क्रियापद (was) येते. पण जेव्हा समूहातील लोकांमध्ये 'मतभेद' (divided in their opinions) होतात, तेव्हा ते अनेकवचनी मानले जाते आणि तिथे 'were' वापरावे लागते. अचूक वाक्य: "The jury were divided..."`, difficulty: "medium" }, { id: 40, subject: "इंग्रजी", q: `40. Choose the correct passive voice construction for the given sentence.<br><br>People believe that the earth is spherical.`, options: ["The earth was believed to be spherical.", "It is believed that the earth is spherical.", "That the earth is spherical is being believed by people.", "The earth has been believed to be spherical."], correct: [1], explanation: `जेव्हा वाक्याची सुरुवात 'People believe', 'They say', 'We know' अशी असते, तेव्हा त्याचे Passive Voice शक्यतो 'It is believed...', 'It is said...' अशा रचनेने केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 41, subject: "इंग्रजी", q: `41. Choose the alternative showing the correct indirect narration of the given sentence.<br><br>The captain said to the soldiers, "March forward and attack the enemy!"`, options: ["The captain requested the soldiers to march forward and attack the enemy.", "The captain told the soldiers that they must march forward and attack the enemy.", "The captain commanded the soldiers to march forward and attack the enemy.", "The captain asked the soldiers if they would march forward."], correct: [2], explanation: `हे Imperative (आज्ञार्थी) वाक्य आहे. कॅप्टन सैनिकांना 'आदेश' (Command) देतो. त्यामुळे Reporting verb 'commanded' येते आणि अवतरण चिन्हे काढून 'to' + V1 (to march) अशी रचना केली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 42, subject: "इंग्रजी", q: `42. Name the underlined 'clause' in the given sentence.<br><br>The book <u>that you lent me last week</u> is highly informative.`, options: ["Noun clause", "Adverb clause of time", "Adverb clause of reason", "Adjective clause"], correct: [3], explanation: `अधोरेखित Clause हा 'The book' या नामाबद्दल (Noun) अधिक माहिती सांगत आहे (कोणते पुस्तक? - जे तू मला दिले होते). नामाबद्दल माहिती सांगणारा clause नेहमी Adjective Clause (विशेषण उपवाक्य) असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 43, subject: "इंग्रजी", q: `43. Fill in the blank with the appropriate conditional verb form.<br><br>If I ________ the Prime Minister, I would eradicate poverty.`, options: ["am", "was", "were", "have been"], correct: [2], explanation: `हे 'Second Conditional' (Improbable/Imaginary condition) वाक्य आहे. इंग्रजीत कोणतीही काल्पनिक गोष्ट (जी शक्य नाही) व्यक्त करताना 'If' च्या वाक्यात सर्व कर्त्यांसोबत (I, he, she, it) 'were' हेच क्रियापद वापरले जाते (उदा. If I were a bird...).`, difficulty: "medium" }, { id: 44, subject: "इंग्रजी", q: `44. Choose the appropriate prepositions to fill in the blanks.<br><br>He was acquitted ________ the charges of theft, but convicted ________ fraud.`, options: ["from, of", "of, for", "with, on", "of, of"], correct: [1], explanation: `इंग्रजी व्याकरणात 'Acquitted' (निर्दोष मुक्त होणे) या शब्दानंतर नेहमी 'of' हे fixed preposition येते. आणि 'Convicted' (दोषी सिद्ध होणे) नंतर शिक्षेसाठी 'for' किंवा गुन्ह्यासाठी 'of' येते. इथे 'Convicted for fraud' हे अचूक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 45, subject: "इंग्रजी", q: `45. Choose the correct 'Question Tag' for the given sentence.<br><br>Let's go for a walk by the river, ________?`, options: ["don't we", "shall we", "will you", "aren't we"], correct: [1], explanation: `इंग्रजी व्याकरणाच्या नियमानुसार, जेव्हा वाक्याची सुरुवात 'Let's' (Let us) ने होते, तेव्हा त्याचा Question Tag नेहमी 'shall we?' असाच होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 46, subject: "इंग्रजी", q: `46. State what 'Part of Speech' the underlined word is.<br><br>Please <u>water</u> the plants regularly.`, options: ["Noun", "Adverb", "Verb", "Adjective"], correct: [2], explanation: `'Water' हा शब्द सामान्यतः नाम (पानी) म्हणून वापरला जातो. परंतु या वाक्यात तो आज्ञार्थी क्रियापद (पाणी घालणे) म्हणून वाक्याच्या सुरुवातीला वापरला आहे. म्हणून इथे तो 'Verb' (क्रियापद) आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 47, subject: "इंग्रजी", q: `47. Select the correct sentences from the following.<br><br>A. He gave me many advices.<br>B. He gave me a piece of advice.`, options: ["Only A is correct", "Only B is correct", "Both A and B are correct", "Both A and B are incorrect"], correct: [1], explanation: `'Advice' (सल्ला) हे Uncountable Noun (न मोजता येणारे नाम) आहे. त्यामुळे त्याचे 'advices' असे अनेकवचन कधीच होत नाही. एक सल्ला सांगण्यासाठी 'a piece of advice' हीच योग्य रचना आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 48, subject: "इंग्रजी", q: `48. Choose the word opposite in meaning (Antonym) to the given word: 'EPHEMERAL'`, options: ["Temporary", "Short-lived", "Permanent", "Beautiful"], correct: [2], explanation: `'Ephemeral' म्हणजे अतिशय अल्पकाळ टिकणारे किंवा क्षणभंगुर (Short-lived). त्यामुळे त्याचा विरुद्धार्थी शब्द 'Permanent' (कायमस्वरूपी) असा होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 49, subject: "इंग्रजी", q: `49. Which of the following pairs is NOT correctly matched as 'One word substitution'?`, options: ["A person who loves mankind - Philanthropist", "A handwriting that cannot be read - Illegible", "One who looks at the dark side of things - Optimist", "A life history written by oneself - Autobiography"], correct: [2], explanation: `जो नेहमी नकारात्मक किंवा वाईट बाजू पाहतो त्याला 'Pessimist' (निराशावादी) म्हणतात. 'Optimist' म्हणजे आशावादी (जो नेहमी चांगली बाजू पाहतो). त्यामुळे ही जोडी चुकीची आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 50, subject: "इंग्रजी", q: `50. Choose the mis-spelt word from the given options.`, options: ["Bureaucracy", "Vaccum", "Fascinating", "Committee"], correct: [1], explanation: `'Vaccum' हे चुकीचे स्पेलिंग आहे (डबल 'c' नसते). अचूक स्पेलिंग 'Vacuum' असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 51, subject: "इंग्रजी", q: `51. Select the logically correct sequence (Parajumble) to form a meaningful sentence.<br><br>P: the underlying causes of<br>Q: it is crucial to understand<br>R: in order to solve the problem<br>S: poverty in developing nations`, options: ["Q - P - S - R", "R - Q - P - S", "P - S - R - Q", "R - S - P - Q"], correct: [1], explanation: `अर्थपूर्ण वाक्याची रचना अशी होईल: "In order to solve the problem (R), it is crucial to understand (Q) the underlying causes of (P) poverty in developing nations (S)." (समस्या सोडवण्यासाठी, विकसनशील देशांमधील गरिबीची मूळ कारणे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 52, subject: "इंग्रजी", q: `52. Combine the following two simple sentences into one Compound sentence.<br><br>He was very ill. He attended the important meeting.`, options: ["Because he was ill, he attended the meeting.", "Being very ill, he attended the meeting.", "He was very ill, yet he attended the important meeting.", "In spite of being ill, he attended the meeting."], correct: [2], explanation: `Compound Sentence (संयुक्त वाक्य) बनवण्यासाठी 'and, but, or, yet, so' यांसारख्या Coordinating Conjunctions ची गरज असते. पर्याय ३ मध्ये 'yet' (तरीही) चा वापर करून दोन स्वतंत्र वाक्ये जोडली आहेत. (पर्याय ४ हे Simple sentence आहे आणि पर्याय १ Complex आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 53, subject: "इंग्रजी", q: `53. Choose the exact synonym of the word 'OBSTINATE'.`, options: ["Flexible", "Stubborn", "Obedient", "Confused"], correct: [1], explanation: `'Obstinate' म्हणजे अतिशय हट्टी किंवा दुराग्रही व्यक्ती, जी आपले मत सहजासहजी बदलत नाही. त्याचा समानार्थी शब्द 'Stubborn' हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 54, subject: "इंग्रजी", q: `54. Identify the tense in the following sentence.<br><br>By the end of this month, I shall have completed my assignment.`, options: ["Future Continuous Tense", "Present Perfect Tense", "Future Perfect Tense", "Simple Future Tense"], correct: [2], explanation: `जेव्हा वाक्यात 'shall have / will have + V3 (completed)' येते, तेव्हा तो 'पूर्ण भविष्यकाळ' (Future Perfect Tense) असतो. एखादी क्रिया भविष्यात विशिष्ट वेळेपर्यंत पूर्ण झालेली असेल, हे सांगण्यासाठी हा काळ वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 55, subject: "इंग्रजी", q: `55. What does the underlined idiom mean?<br><br>Instead of giving a direct answer, the politician kept <u>beating about the bush</u>.`, options: ["Gardening and planting trees.", "Speaking aggressively.", "Avoiding the main topic.", "Hunting in the forest."], correct: [2], explanation: `'To beat about the bush' हा एक प्रसिद्ध वाक्प्रचार आहे. याचा अर्थ 'मुख्य मुद्द्यावर न बोलता इकडे-तिकडे गोल-गोल बोलणे' (Avoiding the main topic) असा होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 56, subject: "इंग्रजी", q: `56. Choose the correct Alternative with the appropriate Prefix/Suffix.<br><br>To make the word 'MANAGE' a Noun, which of the following suffixes should be added?`, options: ["-ment", "-able", "-ful", "-less"], correct: [0], explanation: `'Manage' (व्यवस्थापन करणे) हे क्रियापद (Verb) आहे. त्याला '-ment' हा Suffix (प्रत्यय) लावल्यास 'Management' (व्यवस्थापन) हे नाम (Noun) तयार होते. (Manageable हे विशेषण बनते).`, difficulty: "medium" }, { id: 57, subject: "इंग्रजी", q: `57. Fill in the blanks with the correct articles.<br><br>He is ________ honest man and is considered ________ asset to our organization.`, options: ["a, a", "an, an", "the, a", "an, the"], correct: [1], explanation: `'Honest' या शब्दाची सुरुवात 'H' (व्यंजन) ने होत असली तरी त्याचा उच्चार 'ऑ' (स्वर/Vowel) असा होतो, त्यामुळे 'an honest' येते. तसेच 'asset' ची सुरुवातही स्वराने (अ) होते, म्हणून 'an asset' येते.`, difficulty: "medium" }, { id: 58, subject: "इंग्रजी", q: `58. [English Pedagogy] In language learning, 'Skimming' and 'Scanning' are sub-skills of which of the following?`, options: ["Listening", "Speaking", "Reading", "Writing"], correct: [2], explanation: `'Skimming' (मूळ कल्पना समजण्यासाठी भरभर वाचणे) आणि 'Scanning' (विशिष्ट माहिती शोधण्यासाठी वाचणे - उदा. डिक्शनरीत शब्द शोधणे) ही दोन्ही 'वाचन' (Reading) या भाषिक कौशल्याची उपकौशल्ये (Sub-skills) आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 59, subject: "इंग्रजी", q: `59. [English Pedagogy] The method of teaching English in which the target language is taught directly without the translation or use of the mother tongue is known as:`, options: ["Grammar-Translation Method", "Direct Method", "Bilingual Method", "Structural Approach"], correct: [1], explanation: `'Direct Method' (थेट पद्धत) मध्ये मातृभाषेचा वापर पूर्णपणे टाळला जातो आणि विद्यार्थ्यांना थेट इंग्रजीतूनच विचार करायला आणि बोलायला शिकवले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 60, subject: "इंग्रजी", q: `60. Choose the correct Phrasal Verb for the underlined word.<br><br>The final cricket match was <u>cancelled</u> due to heavy rain.`, options: ["called for", "called upon", "called off", "called out"], correct: [2], explanation: `एखादा ठरलेला कार्यक्रम किंवा सभा रद्द करणे (cancel) या अर्थासाठी 'call off' हा phrasal verb वापरला जातो. (भूतकाळात called off).`, difficulty: "medium" } ]; const p2Psychology = [ { id: 61, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६१. एका पाच वर्षांच्या मुलाला असे वाटते की, रुंद पेल्यातील पाणी जेव्हा निमुळत्या आणि उंच पेल्यात ओतले जाते, तेव्हा पाण्याचे प्रमाण वाढते. जीन पियाजे यांच्या बोधात्मक विकास सिद्धांतानुसार, या मुलामध्ये खालीलपैकी कोणत्या क्षमतेचा अभाव दिसून येतो?`, options: ["वस्तु-स्थायित्व (Object Permanence)", "संवर्धन किंवा जतन (Conservation)", "अमूर्त विचार (Abstract Thinking)", "प्रतीकात्मक विचार (Symbolic Thought)"], correct: [1], explanation: `पियाजेच्या क्रियापूर्व अवस्थेत (Pre-operational stage) मुलांना 'संवर्धन' (आकार बदलला तरी आकारमान तेवढेच राहते) ही संकल्पना समजत नाही. ते फक्त वस्तूच्या एकाच पैलूवर (उदा. उंची) लक्ष केंद्रित करतात, ज्याला 'केंद्रीकरण' (Centration) म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 62, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६२. शिक्षिका विद्यार्थ्यांना गणिताचे एक कठीण उदाहरण सोडवण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने मदत (Hints) देते आणि विद्यार्थी स्वतः ते उदाहरण पूर्ण करतो. लेव्ह व्हायगोटस्की यांच्या सिद्धांतानुसार या प्रक्रियेला काय म्हणतात?`, options: ["अनुकूलन (Adaptation)", "समीपस्थ विकासाचे क्षेत्र (ZPD)", "आधारभूत संरचना / पालाण (Scaffolding)", "बोधात्मक संघर्ष (Cognitive Conflict)"], correct: [2], explanation: `विद्यार्थ्याला एखादे कौशल्य शिकताना तात्पुरती आणि आवश्यक तीच मदत पुरवणे (Hints/Cues देणे) याला व्हायगोटस्की 'Scaffolding' म्हणतात. ZPD हे ते क्षेत्र आहे जिथे हे Scaffolding दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 63, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६३. शाळेतील गुणवत्ता आणि मूल्यमापन सुनिश्चित करण्यासाठी 'SQAAF' (School Quality Assessment and Assurance Framework) ची अंमलबजावणी केली जात आहे. या आराखड्यानुसार शाळेच्या स्वयं-मूल्यमापनात (Self-evaluation) खालीलपैकी कोणत्या घटकाला 'कमी' महत्त्व दिले जाते?`, options: ["विद्यार्थ्यांची केवळ पाठांतरावरील गुणात्मक टक्केवारी", "अभ्यासक्रम आणि अध्यापनशास्त्र (Pedagogy)", "पायाभूत सुविधा आणि सुरक्षितता", "शालेय नेतृत्व आणि व्यवस्थापन"], correct: [0], explanation: `SQAAF मध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासावर, सुरक्षिततेवर आणि रचनात्मक अध्यापनावर भर दिला जातो. केवळ घोकंपट्टी करून मिळवलेल्या गुणांना यात दुय्यम स्थान आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 64, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६४. लॉरेन्स कोहलबर्ग यांच्या नैतिक विकासाच्या सिद्धांतानुसार, जर एखादा विद्यार्थी "मी गृहपाठ केला नाही तर शिक्षक मला शिक्षा करतील" या भीतीने गृहपाठ करत असेल, तर तो नैतिकतेच्या कोणत्या स्तरावर आहे?`, options: ["पूर्व-संकेतप्रणाली स्तर (Pre-conventional level)", "संकेतप्रणाली स्तर (Conventional level)", "उत्तर-संकेतप्रणाली स्तर (Post-conventional level)", "सार्वत्रिक नीतिशास्त्र स्तर (Universal ethical principles)"], correct: [0], explanation: `या पहिल्या स्तरावर (वय ४-१०) मुलांची नैतिकता ही 'शिक्षा टाळणे' आणि 'आज्ञापालन' यावर आधारित असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 65, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६५. एक विज्ञान शिक्षक विद्यार्थ्यांना उद्या शिकवल्या जाणाऱ्या घटकावर DIKSHA ॲपवरील किंवा YouTube वरील माहितीपट (Documentary) घरी पाहून येण्यास सांगतात आणि दुसऱ्या दिवशी वर्गात त्यावर केवळ गटचर्चा आणि समस्या-निराकरण (Problem Solving) घेतात. या आधुनिक अध्यापन पद्धतीला काय म्हणतात?`, options: ["प्रकल्प पद्धती (Project Method)", "क्रमान्वित अध्ययन (Programmed Learning)", "उलटलेला वर्ग (Flipped Classroom)", "शोधन पद्धती (Heuristic Method)"], correct: [2], explanation: `जब पारंपारिक पद्धत उलट केली जाते (घरी व्हिडिओ/डिजिटल माध्यमातून संकल्पना शिकणे आणि वर्गात गृहपाठ/चर्चा करणे) तेव्हा त्याला 'Flipped Classroom' म्हणतात. डिजिटल साधनांचा हा अत्यंत प्रभावी उपयोग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 66, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६६. 'बुद्धिमत्ता ही एकच नसून ती अनेक प्रकारची असते आणि प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये वेगळ्या प्रकारची बुद्धिमत्ता प्रबळ असू शकते.' हा बहुविध बुद्धिमत्तेचा (Multiple Intelligences) सिद्धांत कोणी मांडला?`, options: ["अल्फ्रेड बिने", "हॉवर्ड गार्डनर", "रॉबर्ट स्टर्नबर्ग", "चार्ल्स स्पिअरमन"], correct: [1], explanation: `हॉवर्ड गार्डनर यांनी भाषिक, तार्किक, सांगीतिक, शारीरिक, आंतरवैयक्तिक अशा ८ प्रकारच्या बुद्धिमत्ता सांगितल्या आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 67, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६७. एका विद्यार्थ्याला 'b' आणि 'd' किंवा 'was' आणि 'saw' या शब्दांमध्ये नेहमी गोंधळ उडतो. त्याला वाचन करताना अक्षरे उड्या मारताना दिसतात. हा विद्यार्थी खालीलपैकी कोणत्या अध्ययन अक्षमतेचा (Learning Disability) सामना करत आहे?`, options: ["डिस्ग्राफिया (Dysgraphia)", "डिस्कॅल्क्युलिया (Dyscalculia)", "डिस्लेक्सिया (Dyslexia)", "अ‍ॅफेझिया (Aphasia)"], correct: [2], explanation: `डिस्लेक्सिया ही एक वाचन अक्षमता (Reading disorder) आहे, ज्यामध्ये मुलांना अक्षरे ओळखण्यात आणि वाचण्यात खूप अडचण येते. (डिस्ग्राफिया ही लेखन अक्षमता आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 68, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६८. सातवीत शिकणाऱ्या रमेशला गणितात नेहमी कमी गुण मिळतात. तो स्वतःच्या अपयशाचे कारण शोधण्याऐवजी, "गणिताचा पेपर नेहमीच खूप कठीण आणि चुकीचा काढलेला असतो" असा दावा करतो. तो कोणत्या संरक्षण यंत्रणेचा (Defense Mechanism) वापर करत आहे?`, options: ["प्रतिपूरण (Compensation)", "प्रक्षेपण (Projection)", "उदात्तीकरण (Sublimation)", "दमन (Repression)"], correct: [1], explanation: `स्वतःचे अपयश किंवा दोष दुसऱ्या व्यक्तीवर, परिस्थितीवर किंवा वस्तूंवर ढकलणे याला मानसशास्त्रात 'प्रक्षेपण' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 69, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `६९. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) नुसार, विद्यार्थ्यांच्या प्रगती पुस्तकात (Report Card) खालीलपैकी कोणता बदल सुचवण्यात आला आहे?`, options: ["केवळ विषय शिक्षकांचे शेरे असावेत.", "विद्यार्थ्यांचे फक्त अंतिम परीक्षेतील गुण असावेत.", "३६० अंश बहुआयामी प्रगतीपत्रक (360-degree Multidimensional Report Card).", "विद्यार्थ्यांच्या गुणांनुसार त्यांचा वर्गातील क्रमांक (Rank) ठळकपणे द्यावा."], correct: [2], explanation: `NEP 2020 नुसार, विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन हे केवळ शिक्षक करणार नाहीत, तर विद्यार्थी स्वतः (Self-assessment), त्याचे मित्र (Peer-assessment) आणि शिक्षक असे तिन्ही बाजूंनी (३६० अंश) होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 70, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७०. वर्गात अध्यापन करताना, शिक्षकाने सुरुवातीला स्थानिक आणि परिचयाच्या उदाहरणांवरून सुरुवात केली आणि नंतर जागतिक आणि नवीन संकल्पना समजावून सांगितल्या. येथे शिक्षकाने कोणत्या अध्यापन सूत्राचा (Maxim of Teaching) वापर केला?`, options: ["मूर्ताकडून अमूर्ताकडे", "ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे", "विशिष्टाकडून सामान्याकडे", "पूर्णत्वाकडून अंशाकडे"], correct: [1], explanation: `जे मुलांना माहीत आहे (परिचयाचे/स्थानिक), त्यावरून सुरुवात करून त्यांना नवीन माहितीकडे (अज्ञात/जागतिक) नेणे हे ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे या सूत्राचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 71, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७१. एक विद्यार्थी गुंतागुंतीचे आणि मोठे शब्द अचूक वाचू शकतो, पण त्या शब्दांचा अर्थ त्याला अजिबात समजत नाही. अशा वाचनाला काय म्हटले जाते?`, options: ["अर्थपूर्ण वाचन (Comprehension reading)", "यांत्रिक वाचन (Mechanical reading)", "विहंगमावलोकन (Skimming)", "रसग्रहण वाचन (Appreciative reading)"], correct: [1], explanation: `अर्थ न समजता केवळ शब्दांचे योग्य उच्चारण करणे याला यांत्रिक वाचन किंवा 'Word calling' म्हणतात. हे प्रभावी अध्ययनाचे लक्षण नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 72, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७२. खालीलपैकी कोणते विधान 'आकारिक मूल्यमापन' (Formative Assessment) चे वैशिष्ट्य दर्शवत नाही?`, options: ["हे अध्यापन प्रक्रियेदरम्यान सतत चालते.", "याचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्याला श्रेणी किंवा पास/नापास ठरवणे हा असतो.", "यातून शिक्षकाला आपल्या अध्यापन पद्धतीत सुधारणा करण्यास फीडबॅक मिळतो.", "यात नैदानिक चाचण्यांचा (Diagnostic tests) समावेश असतो."], correct: [1], explanation: `पास/नापास ठरवणे आणि अंतिम श्रेणी देणे हे संकलित मूल्यमापनाचे (Summative Assessment) काम आहे. आकारिक मूल्यमापन हे अध्ययनात सुधारणा करण्यासाठी असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 73, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७३. अल्बर्ट बांडुरा यांच्या 'सामाजिक अध्ययन सिद्धांता'नुसार (Social Learning Theory) मुले मुख्यत्वे कशी शिकतात?`, options: ["बक्षीस आणि शिक्षेच्या माध्यमातून", "केवळ स्वतःच्या अनुभवातून आणि चुकांतून", "इतरांच्या वर्तनाचे निरीक्षण करून आणि अनुकरणातून", "त्यांच्या अनुवांशिक गुणांमधून"], correct: [2], explanation: `बांडुरा यांनी 'बोबो डॉल' (Bobo Doll) प्रयोग करून हे सिद्ध केले की मुले त्यांच्या सभोवतालच्या व्यक्तींचे (मॉडेल्स) निरीक्षण करून (Observational learning) नवीन गोष्टी शिकतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 74, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७४. एखादी समस्या सोडवताना जेव्हा आपण अचानक उत्तरापर्यंत पोहोचतो, ज्याला आपण 'आहा! अनुभव' (Aha! Experience) म्हणतो, ते अध्ययनाच्या कोणत्या उपपत्तीचे उदाहरण आहे?`, options: ["मर्मदृष्टी अध्ययन (Insightful Learning)", "साधक अभिसंधान (Operant Conditioning)", "प्रयत्न-प्रमाद उपपत्ती (Trial and Error)", "अभिजात अभिसंधान (Classical Conditioning)"], correct: [0], explanation: `कोहलर यांच्या गेस्टाल्ट थेअरीनुसार (चिंपांझीवरील प्रयोग), प्राणी किंवा माणूस समस्येचे समग्र निरीक्षण करतो आणि अचानक त्याला उकल सापडते. यालाच मर्मदृष्टी म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 75, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७५. 'मूल्यमापन ही एक अशी प्रक्रिया आहे ज्याद्वारे शिक्षणाची उद्दिष्टे कितपत साध्य झाली आहेत हे निश्चित केले जाते.' या व्याख्येशी संबंधित 'मूल्यमापन त्रिकोण' (Evaluation Triangle) कोणी मांडला?`, options: ["बेंजामिन ब्लूम", "जॉन ड्युई", "जेरोम ब्रुनर", "थॉर्नडाईक"], correct: [0], explanation: `डॉ. बेंजामिन ब्लूम यांनी शैक्षणिक उद्दिष्टे, अध्ययन अनुभव आणि मूल्यमापन साधने या तिन्हींचा परस्परसंबंध दर्शवणारा मूल्यमापन त्रिकोण मांडला.`, difficulty: "medium" }, { id: 76, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७६. एका शिक्षिकेने वर्गात पाहणी केली असता असे लक्षात आले की, बहुतांश मुले एका विशिष्ट तासाला (उदा. दुपारच्या जेवणानंतर) अभ्यासात लक्ष देत नाहीत. या समस्येचे तात्काळ कारण शोधून त्यावर उपाययोजना करण्यासाठी शिक्षिकेने कोणते संशोधन करणे योग्य ठरेल?`, options: ["ऐतिहासिक संशोधन", "मूलभूत संशोधन (Basic Research)", "कृती संशोधन (Action Research)", "वर्णनात्मक संशोधन"], correct: [2], explanation: `वर्गातील किंवा शाळेतील दैनंदिन आणि स्थानिक समस्यांवर तात्काळ उपाय शोधण्यासाठी शिक्षकांद्वारे जे संशोधन केले जाते, त्याला 'कृती संशोधन' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 77, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७७. 'बुद्ध्यांक' (IQ) काढण्याचे योग्य सूत्र खालीलपैकी कोणते आहे?`, options: ["(शारीरिक वय ÷ मानसिक वय) × १००", "(मानसिक वय ÷ शारीरिक वय) × १००", "(मानसिक वय × शारीरिक वय) ÷ १००", "(शारीरिक वय × मानसिक वय) + १००"], correct: [1], explanation: `हे सूत्र विल्यम स्टर्न यांनी शोधले आणि लुईस टर्मन यांनी त्याचा प्रसार केला. (Mental Age / Chronological Age × 100).`, difficulty: "medium" }, { id: 78, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७८. 'अध्ययन संक्रमण' (Transfer of Learning) या संकल्पनेनुसार, जेव्हा सायकल चालवता येणाऱ्या व्यक्तीला स्कूटर चालवणे सोपे जाते, तेव्हा ते कोणते संक्रमण असते?`, options: ["शून्य संक्रमण (Zero Transfer)", "नकारात्मक संक्रमण (Negative Transfer)", "सकारात्मक संक्रमण (Positive Transfer)", "द्विपक्षीय संक्रमण (Bilateral Transfer)"], correct: [2], explanation: `जेव्हा एका परिस्थितीत घेतलेले ज्ञान दुसऱ्या नवीन परिस्थितीत शिकण्यासाठी 'मदत' करते, तेव्हा त्याला सकारात्मक (अनुकूल) संक्रमण म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 79, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `७९. "शिक्षणातून विद्यार्थ्यांचा केवळ बोधात्मक (Cognitive) विकास पुरेसा नाही, तर भावनिक बुद्धिमत्तेचा (Emotional Intelligence) विकासही तितकाच महत्त्वाचा आहे." भावनिक बुद्धिमत्तेची संकल्पना जगभरात लोकप्रिय करण्याचे श्रेय कोणाला दिले जाते?`, options: ["डॅनियल गोलमन (Daniel Goleman)", "सॉल्व्ही आणि मेयर", "कार्ल रॉजर्स", "सिगमंड फ्रॉइड"], correct: [0], explanation: `१९९५ मध्ये डॅनियल गोलमन यांनी त्यांच्या 'Emotional Intelligence' या पुस्तकाद्वारे ही संकल्पना आणि तिचे पाच महत्त्वाचे घटक (उदा. स्व-जाणीव, समानुभूती) लोकप्रिय केले.`, difficulty: "medium" }, { id: 80, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८०. अब्राहम मॅस्लो यांच्या 'गरजांच्या श्रेणीबद्ध सिद्धांता'नुसार (Hierarchy of Needs), सर्वात वरच्या स्तरावर कोणती गरज असते जी केवळ काहीच व्यक्ती साध्य करू शकतात?`, options: ["शारीरिक गरजा (Physiological Needs)", "सुरक्षिततेची गरज (Safety Needs)", "प्रेमाची आणि आपलेपणाची गरज (Belongingness)", "आत्म-प्रचिती / आत्म-साक्षात्काराची गरज (Self-Actualization)"], correct: [3], explanation: `मॅस्लोच्या पिरॅमिडमध्ये सर्वात तळाला अन्न-पाणी (शारीरिक) गरजा असतात आणि सर्वात वरच्या शिखरावर 'स्वतःच्या सर्वोच्च क्षमतेची ओळख होणे' म्हणजेच आत्म-साक्षात्कार (Self-Actualization) असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 81, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८१. इयत्ता ८ वी चा एक विद्यार्थी नेहमी एकाकी राहतो, इतर विद्यार्थ्यांशी बोलत नाही आणि वर्गात सतत घाबरलेला असतो. एक चांगला शिक्षक म्हणून तुमची पहिली कृती काय असेल?`, options: ["त्याला तात्काळ मुख्याध्यापकांकडे पाठवणे.", "उसकेशी विश्वासाने संवाद साधून त्याच्या समस्येचे मूळ कारण जाणून घेणे.", "त्याच्या पालकांना शाळेत बोलावून तक्रार करणे.", "त्याला वर्गात सर्वांसमोर उभे करून जाब विचारणे."], correct: [1], explanation: `हा एक परिस्थिती-आधारित (Situation-based) प्रश्न आहे. शिक्षकाची पहिली जबाबदारी 'समानुभूती' (Empathy) दाखवून समस्येचे 'निदान' (Diagnosis) करणे ही असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 82, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८२. सूक्ष्म अध्यापन (Micro-teaching) या तंत्राविषयी खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?`, options: ["हे शिक्षकांसाठी (छात्राध्यापकांसाठी) एक प्रशिक्षण तंत्र आहे.", "यात वर्गातील विद्यार्थ्यांची संख्या आणि वेळेची मर्यादा कमी केलेली असते.", "एकाच वेळी अनेक अध्यापन कौशल्यांचा सराव यात केला जातो.", "यात 'फीडबॅक' (प्रत्याभरण) अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो."], correct: [2], explanation: `मायक्रो-टीचिंगमध्ये एका वेळी फक्त 'एकाच' विशिष्ट कौशल्याचा (उदा. फलक लेखन, प्रश्न विचारणे) सराव केला जातो, अनेक कौशल्यांचा नाही.`, difficulty: "medium" }, { id: 83, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८३. थॉर्नडाईक यांच्या प्रयत्न-प्रमाद (Trial and Error) सिद्धांतामधील 'परिणामाचा नियम' (Law of Effect) असे सांगतो की:`, options: ["सराव केल्याने अध्ययन पक्के होते.", "ज्या कृतीचा परिणाम सुखद असतो, ती कृती प्राणी पुन्हा पुन्हा करतो.", "अध्ययनासाठी प्राण्याची शारीरिक आणि मानसिक तयारी असावी लागते.", "एका चेतकाला दिलेला प्रतिसाद दुसऱ्या चेतकाला जोडता येतो."], correct: [1], explanation: `परिणामाचा नियम (Law of Effect) स्पष्ट करतो की जर कृतीला समाधानकारक बक्षीस मिळाले, तर ती सवय बनते; जर शिक्षा मिळाली, तर ती कृती टाळली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 84, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८४. खालीलपैकी कोणती पद्धत 'विद्यार्थी-केंद्रित' (Student-Centered) मानली जात नाही?`, options: ["शोधन पद्धती (Heuristic Method)", "व्याख्यान पद्धती (Lecture Method)", "प्रकल्प पद्धती (Project Method)", "गटचर्चा पद्धती (Group Discussion)"], correct: [1], explanation: `व्याख्यान पद्धती ही पूर्णपणे 'शिक्षक-केंद्रित' (Teacher-centric) आहे, जिथे शिक्षक सक्रिय असतो आणि विद्यार्थी केवळ निष्क्रिय श्रोते असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 85, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८५. कुमार अवस्था (Adolescence) हा 'वादळ आणि ताणतणावाचा काळ' (Period of Storm and Stress) आहे, असे विधान कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने केले आहे?`, options: ["जी. स्टॅनली हॉल (G. Stanley Hall)", "जीन पियाजे", "एरिक एरिक्सन", "बी. एफ. स्किनर"], correct: [0], explanation: `स्टॅनली हॉल यांनी कुमारावस्थेतील तीव्र शारीरिक आणि भावनिक बदलांचा अभ्यास करून या अवस्थेला वादळ आणि ताणतणावाचा काळ म्हटले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 86, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८६. जेव्हा एखादा विद्यार्थी Google Forms सारख्या डिजिटल साधनांचा वापर करून तयार केलेली स्व-मूल्यमापन चाचणी (Mock Test) सोडवतो आणि त्याला त्याचे गुण लगेच मिळतात, तेव्हा त्याला अध्ययनाच्या कोणत्या तत्त्वाचा फायदा होतो?`, options: ["विलंबित प्रत्याभरण (Delayed Feedback)", "तात्काळ प्रत्याभरण (Immediate Feedback / Reinforcement)", "बाह्य शिक्षा (External Punishment)", "शून्य संक्रमण (Zero Transfer)"], correct: [1], explanation: `क्रमान्वित अध्ययनात किंवा ऑनलाइन चाचण्यांमध्ये विद्यार्थ्याला आपले उत्तर बरोबर आहे की चूक हे 'लगेच' समजते, ज्यामुळे त्याला प्रोत्साहन मिळते.`, difficulty: "medium" }, { id: 87, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८७. 'सर्वसमावेशक शिक्षण' (Inclusive Education) या संकल्पनेचा मूळ अर्थ काय आहे?`, options: ["फक्त अपंग आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी स्वतंत्र शाळा काढणे.", "गरीब विद्यार्थ्यांना मोफत पुस्तके देणे.", "सर्व प्रकारच्या मुलांना (सामान्य, विशेष गरजा असलेली, वंचित) एकाच सामान्य वर्गात एकत्र शिक्षण देणे.", "केवळ हुशार (प्रतिभावान) मुलांवर लक्ष केंद्रित करणे."], correct: [2], explanation: `Inclusive Education कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव न करता सर्व मुलांना एकाच छत्राखाली सामावून घेते.`, difficulty: "medium" }, { id: 88, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८८. मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अभ्यास करण्यासाठी वापरली जाणारी 'रोरशाखची शाईच्या डागांची चाचणी' (Rorschach Inkblot Test) हे कोणत्या प्रकारचे साधन आहे?`, options: ["प्रश्नावली (Questionnaire)", "पदनिश्चयन श्रेणी (Rating Scale)", "प्रक्षेपण तंत्र (Projective Technique)", "समाजमिती तंत्र (Sociometry)"], correct: [2], explanation: `या चाचणीत अस्पष्ट शाईच्या डागांद्वारे व्यक्तीच्या अचेतन (Unconscious) मनातील भावना आणि विचारांचे प्रक्षेपण केले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 89, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `८९. 'बालकांचा मोफत आणि सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार कायदा' (RTE Act 2009) नुसार उच्च प्राथमिक स्तरावर (इयत्ता ६ वी ते ८ वी) विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण (Pupil-Teacher Ratio) किती असावे?`, options: ["३० : १", "३५ : १", "४० : १", "४५ : १"], correct: [1], explanation: `RTE कायद्यानुसार प्राथमिक स्तरासाठी (१ ली ते ५ वी) हे प्रमाण ३०:१ असते, तर उच्च प्राथमिक स्तरासाठी (६ वी ते ८ वी) ते ३५ विद्यार्थींमागे १ शिक्षक (३५:१) असे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 90, subject: "बालमानसशास्त्र", q: `९०. रमेश नावाचा विद्यार्थी वर्गात अत्यंत हुशार (Gifted) आहे. तो शिक्षकांनी दिलेला अभ्यास वेळेपूर्वीच पूर्ण करतो आणि नंतर वर्गात दंगा करतो किंवा कंटाळतो. शिक्षकांनी त्याच्यासाठी काय केले पाहिजे?`, options: ["त्याला वर्गाबाहेर उभे करावे.", "त्याला त्याच्यापेक्षा खालच्या वर्गात बसण्यास सांगावे.", "त्याला समृद्ध आणि आव्हानात्मक उपक्रम (Enrichment Programs) द्यावेत.", "त्याच्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करावे."], correct: [2], explanation: `प्रतिभावान (Gifted) मुलांची बौद्धिक भूक जास्त असते. त्यांना सामान्य अभ्यासक्रम कंटाळवाणा वाटू शकतो, म्हणून त्यांना त्यांच्या बुद्धिमत्तेला चालना देणारे उच्च पातळीचे (आव्हानात्मक) काम दिले पाहिजे.`, difficulty: "medium" } ]; const p2MathScience = [ { id: 91, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९१. एका समभुज चौकोनाचे (Rhombus) क्षेत्रफळ 96 चौ. सेमी असून त्याचा एक कर्ण 16 सेमी आहे. तर त्या चौकोनाची परिमिती किती असेल?`, options: ["32 सेमी", "40 सेमी", "48 सेमी", "60 सेमी"], correct: [1], explanation: `समभुज चौकोनाचे क्षेत्रफळ = $\\frac{1}{2} \\times d_1 \\times d_2$. $96 = \\frac{1}{2} \\times 16 \\times d_2 \\implies d_2 = 12$ सेमी. कर्ण परस्परांना काटकोनात दुभागतात. त्यामुळे तयार होणाऱ्या काटकोन त्रिकोणाच्या बाजू 8 आणि 6 असतील. पायथागोरसनुसार बाजू = 10 सेमी. परिमिती = $4 \\times 10 = 40$ सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९२. एका व्यापाऱ्याने वस्तू खरेदी किंमतीलाच विकण्याचे जाहीर केले, परंतु तो 1 किलो ऐवजी 900 ग्रॅमचे वजन वापरतो. तर त्याचा शेकडा नफा किती?`, options: ["10%", "9%", "$11 \\frac{1}{9}\\%$", "$12.5\\%$"], correct: [2], explanation: `व्यापाऱ्याला 900 ग्रॅमच्या गुंतवणुकीवर 100 ग्रॅमचा नफा मिळतो. शेकडा नफा = $\\frac{\\text{त्रुटी}}{\\text{वापरलेले वजन}} \\times 100 = \\frac{100}{900} \\times 100 = 11.11\\%$ किंवा $11 \\frac{1}{9}\\%$.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९३. जर एका गोलाचे (Sphere) घनफळ आणि वक्रपृष्ठफळ सांख्यिकदृष्ट्या समान असतील, तर त्या गोलाची त्रिज्या किती एकक असेल?`, options: ["2 एकक", "3 एकक", "4 एकक", "1 एकक"], correct: [1], explanation: `गोलाचे घनफळ = $\\frac{4}{3} \\pi r^3$ आणि वक्रपृष्ठफळ = $4 \\pi r^2$. दोन्ही समान केल्यास: $\\frac{4}{3} \\pi r^3 = 4 \\pi r^2 \\implies \\frac{r}{3} = 1 \\implies r = 3$.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९४. जर $a + b + c = 0$ असेल, तर $\\frac{a^2}{bc} + \\frac{b^2}{ac} + \\frac{c^2}{ab}$ ची किंमत किती?`, options: ["0", "1", "3", "-1"], correct: [2], explanation: `लसावि काढल्यास छेद $abc$ येतो आणि अंश $a^3 + b^3 + c^3$ होतो. बीजगणिताच्या सूत्रानुसार, जर $a + b + c = 0$ असेल, तर $a^3 + b^3 + c^3 = 3abc$. म्हणून $\\frac{3abc}{abc} = 3$.`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९५. एका त्रिकोणाचे शिरोबिंदू अनुक्रमे A(2, 4), B(6, 4) आणि C(2, 0) आहेत. हा त्रिकोण कोणत्या प्रकारचा आहे?`, options: ["समभुज त्रिकोण", "समद्विभुज काटकोन त्रिकोण", "विषमभुज त्रिकोण", "विशालकोन त्रिकोण"], correct: [1], explanation: `अंतराच्या सूत्रानुसार बाजूंची लांबी काढल्यास, $AB = 4$, $AC = 4$ आणि $BC = \\sqrt{16+16} = \\sqrt{32}$. येथे $AB^2 + AC^2 = 16 + 16 = 32 = BC^2$. दोन बाजू समान आहेत आणि पायथागोरसचे प्रमेय लागू होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९६. एक काम पूर्ण करण्यासाठी A ला B च्या दुप्पट आणि C च्या तिप्पट वेळ लागतो. तिघे मिळून ते काम 2 दिवसांत पूर्ण करतात. तर B ला एकट्याला ते काम करण्यासाठी किती दिवस लागतील?`, options: ["6 दिवस", "4 दिवस", "12 दिवस", "3 दिवस"], correct: [0], explanation: `वेळेचे गुणोत्तर $A : B : C = 6x : 3x : 2x$. एका दिवसाचे काम: $\\frac{1}{6x} + \\frac{1}{3x} + \\frac{1}{2x} = \\frac{1}{2}$. लसावि $6x$. अंश $1 + 2 + 3 = 6$. $\\frac{6}{6x} = \\frac{1}{2} \\implies x = 1$. B ला लागणारा वेळ $3x = 3 \\times 1 = 3$ नाही, $A=6, B=3, C=2$. तिघे मिळून काम $\\frac{1}{6}+\\frac{1}{3}+\\frac{1}{2} = 1$ दिवसात करतात. प्रश्नात 2 दिवस दिले आहेत. म्हणजे $x=2$. B ला लागणारा वेळ $3 \\times 2 = 6$ दिवस.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९७. $\\triangle ABC$ मध्ये $\\angle B = 90^\\circ$ आहे. जर $AB = 7$ सेमी आणि $AC - BC = 1$ सेमी असेल, तर $\\sin C$ ची किंमत किती?`, options: ["$\\frac{7}{25}$", "$\\frac{24}{25}$", "$\\frac{7}{24}$", "$\\frac{25}{7}$"], correct: [0], explanation: `पायथागोरसनुसार $AB^2 + BC^2 = AC^2$. $7^2 + BC^2 = (BC + 1)^2 \\implies 49 + BC^2 = BC^2 + 2BC + 1 \\implies 2BC = 48 \\implies BC = 24$. म्हणून $AC = 25$. $\\sin C = \\frac{\\text{समोरील बाजू}}{\\text{कर्ण}} = \\frac{AB}{AC} = \\frac{7}{25}$.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९८. एका वर्गातील 30 विद्यार्थ्यांच्या वयाची सरासरी 15 वर्षे आहे. शिक्षकाचे वय मिळवल्यास सरासरी 1 ने वाढते. तर शिक्षकाचे वय किती?`, options: ["30 वर्षे", "31 वर्षे", "46 वर्षे", "45 वर्षे"], correct: [2], explanation: `नवीन सरासरी 16 झाली. शिक्षकाचे वय = जुनी सरासरी + (एकूण व्यक्ती $\\times$ वाढ) = $15 + (31 \\times 1) = 15 + 31 = 46$.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "गणित व विज्ञान", q: `९९. जर $2^x \\times 8^{\\frac{1}{5}} = 2^{\\frac{1}{5}}$, तर $x$ ची किंमत किती?`, options: ["$\\frac{2}{5}$", "$-\\frac{2}{5}$", "$\\frac{4}{5}$", "$-\\frac{4}{5}$"], correct: [1], explanation: `8 म्हणजेच $2^3$. समीकरण: $2^x \\times 2^{\\frac{3}{5}} = 2^{\\frac{1}{5}}$. घातांकांची बेरीज: $x + \\frac{3}{5} = \\frac{1}{5} \\implies x = \\frac{1}{5} - \\frac{3}{5} = -\\frac{2}{5}$.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१००. 1000 रुपयांवर 10% दराने 3 वर्षांच्या चक्रवाढ व्याज आणि सरळ व्याज यातील फरक किती असेल?`, options: ["30 रुपये", "31 रुपये", "33 रुपये", "10 रुपये"], correct: [1], explanation: `3 वर्षांच्या फरकाचे सूत्र: $D = P \\times \\left(\\frac{R}{100}\\right)^2 \\times \\left(3 + \\frac{R}{100}\\right) = 1000 \\times \\left(\\frac{1}{100}\\right) \\times 3.1 = 10 \\times 3.1 = 31$.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०१. एका बहुभुजाकृतीच्या (Polygon) कर्णांची संख्या 54 आहे. तर त्या आकृतीला किती बाजू असतील?`, options: ["12", "15", "10", "14"], correct: [0], explanation: `कर्णांची संख्या काढण्याचे सूत्र: $\\frac{n(n-3)}{2} = 54 \\implies n^2 - 3n - 108 = 0$. याचे अवयव $(n-12)(n+9) = 0$. म्हणून $n = 12$.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०२. $\\frac{\\sqrt{3} + 1}{\\sqrt{3} - 1}$ या अपरिमेय संख्येचा छेद परिमेय (Rationalization) केल्यास कोणते उत्तर मिळेल?`, options: ["$2 + \\sqrt{3}$", "$2 - \\sqrt{3}$", "$4 + 2\\sqrt{3}$", "$\\sqrt{3}$"], correct: [0], explanation: `अंशाला आणि छेदाला $(\\sqrt{3} + 1)$ ने गुणा. छेद $(\\sqrt{3})^2 - 1^2 = 2$ होईल. अंश $(\\sqrt{3} + 1)^2 = 3 + 2\\sqrt{3} + 1 = 4 + 2\\sqrt{3}$ होईल. $\\frac{4 + 2\\sqrt{3}}{2} = 2 + \\sqrt{3}$.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०३. दोन समरूप त्रिकोणांच्या (Similar Triangles) क्षेत्रफळांचे गुणोत्तर 25:36 आहे. जर लहान त्रिकोणाची मध्यगा 10 सेमी असेल, तर मोठ्या त्रिकोणाची संगत मध्यगा किती?`, options: ["15 सेमी", "14 सेमी", "12 सेमी", "18 सेमी"], correct: [2], explanation: `समरूप त्रिकोणांच्या क्षेत्रफळांचे गुणोत्तर हे त्यांच्या संगत बाजूंच्या किंवा मध्यगांच्या वर्गांच्या गुणोत्तराएवढे असते. $\\frac{25}{36} = \\frac{10^2}{x^2} \\implies \\frac{5}{6} = \\frac{10}{x} \\implies x = 12$.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०४. 52 पत्त्यांच्या कॅटमधून एक पत्ता यादृच्छिकपणे (Randomly) काढला असता, तो पत्ता 'इस्पिक' (Spade) किंवा 'राणी' (Queen) असण्याची संभाव्यता (Probability) किती?`, options: ["$\\frac{4}{13}$", "$\\frac{17}{52}$", "$\\frac{1}{4}$", "$\\frac{16}{52}$"], correct: [3], explanation: `इस्पिकचे 13 पत्ते असतात (ज्यात 1 राणी असते) और उरलेल्या 3 प्रकारच्या 3 राण्या. एकूण इष्ट शक्यता = $13 + 3 = 16$. संभाव्यता = $\\frac{16}{52}$ (संक्षिप्त रूप $\\frac{4}{13}$).`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०५. जर $A:B = 2:3$, $B:C = 4:5$ आणि $C:D = 6:7$ असेल, तर $A:D$ किती?`, options: ["16:35", "4:7", "8:15", "12:35"], correct: [0], explanation: `$\\frac{A}{D} = \\frac{A}{B} \\times \\frac{B}{C} \\times \\frac{C}{D} = \\frac{2}{3} \\times \\frac{4}{5} \\times \\frac{6}{7} = \\frac{48}{105} = \\frac{16}{35}$.`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०६. एका पाण्याची टाकी एका नळाने 10 तासात भरते व दुसऱ्या नळाने 15 तासात रिकामी होते. दोन्ही नळ एकाच वेळी चालू केल्यास टाकी किती तासात भरेल?`, options: ["25 तास", "5 तास", "30 तास", "20 तास"], correct: [2], explanation: `1 तासाचे काम = $\\frac{1}{10} - \\frac{1}{15} = \\frac{3-2}{30} = \\frac{1}{30}$. पूर्ण टाकी भरायला 30 तास लागतील.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०७. $7^{105}$ या संख्येला 8 ने भागल्यास बाकी किती उरेल?`, options: ["7", "1", "5", "3"], correct: [0], explanation: `$(8 - 1)^{105}$ ला 8 ने भागल्यास बाकी $(-1)^{105} = -1$ उरते. बाकी ऋण नसते, म्हणून $8 - 1 = 7$.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०८. एका वर्तुळाचे क्षेत्रफळ 38.5 चौ. सेमी आहे. त्याच्या सर्वात मोठ्या जिवेची (Chord) लांबी किती? ($\\pi = \\frac{22}{7}$)`, options: ["3.5 सेमी", "7 सेमी", "14 सेमी", "11 सेमी"], correct: [1], explanation: `$\\pi r^2 = 38.5 \\implies \\frac{22}{7} \\times r^2 = \\frac{77}{2} \\implies r^2 = \\frac{49}{4} \\implies r = 3.5$. सर्वात मोठी जीवा म्हणजे व्यास = $2 \\times 3.5 = 7$ सेमी.`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१०९. गणितातील 'झिरो ट्रान्सफर ऑफ लर्निंग' (शून्य अध्ययन संक्रमण) ही संकल्पना कधी घडते?`, options: ["जेव्हा आधीचे ज्ञान नवीन ज्ञान शिकण्यास मदत करते.", "जेव्हा आधीचे ज्ञान अडथळा निर्माण करते.", "जेव्हा एका विषयातील ज्ञानाचा दुसऱ्या विषयातील अध्ययनावर कोणताही प्रभाव पडत नाही.", "जेव्हा विद्यार्थी सर्व सूत्रे विसरतो."], correct: [2], explanation: `भूमिती शिकल्याचा फायदा इतिहास शिकताना न होणे हे शून्य संक्रमणाचे उदाहरण आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११०. 'विद्यार्थ्यांना भूमितीतील आकृत्या ओळखता येतात पण त्यांचे गुणधर्म सांगता येत नाहीत.' व्हॅन हिले (Van Hiele) यांच्या भूमितीय विचार पातळीनुसार हा विद्यार्थी कोणत्या पातळीवर आहे?`, options: ["पातळी 0 (दृष्टीकरण / Visualization)", "पातळी 1 (विश्लेषण / Analysis)", "पातळी 2 (अनौपचारिक निगमन)", "पातळी 3 (निगमन)"], correct: [0], explanation: `या पातळीवर मुले फक्त आकारावरून (उदा. समोसा सारखा दिसतो म्हणून त्रिकोण) आकृत्या ओळखतात, त्यांचे गुणधर्म त्यांना माहित नसतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१११. जर $3^{x-y} = 27$ आणि $3^{x+y} = 243$ असेल, तर $x$ ची किंमत किती?`, options: ["2", "4", "3", "5"], correct: [1], explanation: `$3^{x-y} = 27$ म्हणजेच $3^{x-y} = 3^3 \\implies x - y = 3$. तसेच $3^{x+y} = 243$ म्हणजेच $3^{x+y} = 3^5 \\implies x + y = 5$. दोन्ही समीकरणांची बेरीज केल्यास: $2x = 8 \\implies x = 4$.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११२. कोणत्याही बहुभुजाकृतीच्या (Polygon) बाह्यकोनांची (Exterior Angles) बेरीज किती असते?`, options: ["180°", "360°", "n(n-2)×180°", "90°"], correct: [1], explanation: `बहुभुजाकृतीला कितीही बाजू असल्या (उदा. त्रिकोण, चौकोन, पंचकोन), तरी त्याच्या सर्व बाह्यकोनांची बेरीज नेहमी 360° च असते. आंतरकोनांची बेरीज काढण्यासाठी $(n-2) \\times 180^\\circ$ हे सूत्र वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११३. 12 माणसे एक काम 15 दिवसांत पूर्ण करतात. तर तेच काम 10 दिवसांत पूर्ण करण्यासाठी 'आणखी' किती माणसे लागतील?`, options: ["6", "8", "18", "5"], correct: [0], explanation: `व्यस्त चलनाचे सूत्र: $M_1 \\times D_1 = M_2 \\times D_2 \\implies 12 \\times 15 = M_2 \\times 10 \\implies 180 = 10 \\times M_2 \\implies M_2 = 18$. एकूण 18 माणसे लागतील. आधीच 12 माणसे आहेत, म्हणून 'आणखी' लागणारी माणसे = 18 - 12 = 6.`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११४. एका दुकानदाराने एक वस्तू 20% नफ्याने विकली. जर त्याने ती वस्तू 20% कमी किमतीत खरेदी केली असती आणि 5 रुपये कमी किमतीत विकली असती, तर त्याला 25% नफा झाला असता. वस्तूची मूळ खरेदी किंमत किती?`, options: ["20 रुपये", "25 रुपये", "30 रुपये", "50 रुपये"], correct: [1], explanation: `समजा खरेदी किंमत (CP) = $100x$, विक्री (SP) = $120x$. नवीन CP = $80x$. नवीन SP = $120x - 5$. नवीन नफा 25% आहे, म्हणजे $80x$ चे 25% = $20x$. म्हणून नवीन SP = $80x + 20x = 100x$. समीकरण: $100x = 120x - 5 \\implies 20x = 5 \\implies x = 1/4$. मूळ खरेदी किंमत = $100 \\times (1/4) = 25$ रुपये.`, difficulty: "hard" }, { id: 115, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११५. 1 ते 100 पर्यंतच्या संख्यांमध्ये '3' हा अंक एकूण किती वेळा येतो?`, options: ["19", "20", "21", "18"], correct: [1], explanation: `1 ते 100 मध्ये 3 हा अंक एकक स्थानी 10 वेळा (3, 13, 23...93) आणि दशक स्थानी 10 वेळा (30, 31, 32...39) येतो. 33 मध्ये तो दोनदा येतो. एकूण बेरीज = 10 + 10 = 20 वेळा.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११६. 'मिराज' (Mirage / मृगजळ) हे प्रकाशाच्या कोणत्या गुणधर्माचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे?`, options: ["प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion)", "प्रकाशाचे विखुरणे (Scattering)", "प्रकाशाचे पूर्ण आंतरिक परावर्तन (Total Internal Reflection)", "प्रकाशाचे ध्रुवीकरण (Polarization)"], correct: [2], explanation: `उन्हाळ्याच्या दिवसात रस्त्यावर पाणी असल्याचा भास होतो (मृगजळ). हे हवेच्या वेगवेगळ्या थरांमुळे होणारे प्रकाशाचे अपवर्तन आणि शेवटी होणाऱ्या 'पूर्ण आंतरिक परावर्तनामुळे' (Total Internal Reflection) घडते.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११७. 'बीसीजी' (BCG - Bacillus Calmette-Guérin) ही लस कोणत्या आजारावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून बाळाला जन्मानंतर लगेच दिली जाते?`, options: ["पोलिओ", "क्षयरोग (TB)", "गोवर (Measles)", "धनुर्वात (Tetanus)"], correct: [1], explanation: `बीसीजी लस ही क्षयरोग (Tuberculosis / TB) या भयंकर जिवाणूजन्य आजारापासून रक्षण करण्यासाठी दिली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११८. लिंबूवर्गीय फळांमध्ये (उदा. लिंबू, संत्री) प्रामुख्याने कोणते आम्ल (Acid) आढळते?`, options: ["लॅक्टिक आम्ल", "सायट्रिक आम्ल (Citric Acid)", "ॲसिटिक आम्ल", "टार्टारिक आम्ल"], correct: [1], explanation: `लिंबू आणि संत्र्यासारख्या आंबट फळांमध्ये 'सायट्रिक आम्ल' असते, जे 'क' जीवनसत्वाचा (Vitamin C) उत्तम स्रोत आहे. (लॅक्टिक दह्यात, ॲसिटिक व्हिनेगरमध्ये आणि टार्टारिक चिंचेत असते).`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "गणित व विज्ञान", q: `११९. 'विद्युत धारा' मोजण्याचे SI एकक (SI Unit of Electric Current) काय आहे?`, options: ["व्होल्ट (Volt)", "अँपिअर (Ampere)", "ओहम (Ohm)", "वॅट (Watt)"], correct: [1], explanation: `विद्युत धारा (Current) अँपिअर (A) मध्ये मोजली जाते. व्होल्ट हे विभवांतराचे (Voltage), ओहम हे रोधाचे (Resistance) आणि वॅट हे शक्तीचे (Power) एकक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२०. विज्ञानातील 'प्रकल्प पद्धती' (Project Method) चे जनक कोणाला मानले जाते?`, options: ["जॉन ड्युई", "विल्यम किल्पॅट्रिक (William Kilpatrick)", "जेरोम ब्रुनर", "जीन पियाजे"], correct: [1], explanation: `प्रकल्प पद्धती ही जॉन ड्युई यांच्या 'क्रियावादावर' आधारित असली, तरी ती प्रत्यक्ष शिक्षणप्रणालीत विकसित करण्याचे आणि मांडण्याचे श्रेय त्यांचे शिष्य 'विल्यम किल्पॅट्रिक' यांना दिले जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२१. जेव्हा पाण्याचे तापमान 0°C पासून 4°C पर्यंत वाढवले जाते, तेव्हा पाण्याच्या घनतेवर (Density) काय परिणाम होतो?`, options: ["घनता कमी होते", "घनता वाढते", "घनता स्थिर राहते", "आधी कमी होते मग वाढते"], correct: [1], explanation: `पाण्याच्या असंगत वर्तनानुसार (Anomalous expansion), 4°C ला पाण्याची घनता सर्वाधिक असते आणि आकारमान सर्वात कमी असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२२. आधुनिक वैद्यकशास्त्रात 'बायोप्सी' (Biopsy) ही चाचणी प्रामुख्याने कोणत्या आजाराचे निदान करण्यासाठी वापरली जाते?`, options: ["एड्स (AIDS)", "क्षयरोग (TB)", "कर्करोग (Cancer)", "हिवताप (Malaria)"], correct: [2], explanation: `कर्करोगाचे निदान करण्यासाठी संशयित ट्यूमरमधील पेशींचा किंवा उतींचा (Tissues) तुकडा काढून सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासला जातो, याला बायोप्सी म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२३. खालीलपैकी कोणते 'सहसंयुज बंध' (Covalent Bond) असलेले संयुग आहे?`, options: ["$NaCl$ (मीठ)", "$MgCl_2$", "$CH_4$ (मिथेन)", "$CaO$"], correct: [2], explanation: `कार्बन आणि हायड्रोजनमध्ये इलेक्ट्रॉनची देवाणघेवाण न होता 'भागीदारी' (Sharing of electrons) होते. इतर तिन्ही आयनिक संयुगे आहेत.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२४. मानवी मेंदूचा कोणता भाग शरीराचा तोल सांभाळणे आणि ऐच्छिक हालचालींवर नियंत्रण ठेवण्याचे काम करतो?`, options: ["प्रमस्तिष्क (Cerebrum)", "अनुमस्तिष्क (Cerebellum)", "मस्तिष्कपुच्छ (Medulla Oblongata)", "चेतारज्जू (Spinal Cord)"], correct: [1], explanation: `'छोटा मेंदू' म्हणजेच अनुमस्तिष्क शरीराचा तोल (Balance and Posture) सांभाळण्याचे महत्त्वाचे कार्य करतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२५. ध्वनीचा 'स्वरमान' (Pitch) हा प्रामुख्याने ध्वनिलहरींच्या कोणत्या गुणधर्मावर अवलंबून असतो?`, options: ["वारंवारता (Frequency)", "आयाम (Amplitude)", "वेग (Velocity)", "तरंगलांबी (Wavelength)"], correct: [0], explanation: `ध्वनीची वारंवारता जितकी जास्त, तितका ध्वनीचा Pitch (तीक्ष्णपणा) जास्त असतो. (उदा. स्त्रियांचा आवाज पुरुषांपेक्षा अधिक तीक्ष्ण असतो).`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२६. वनस्पतींच्या वाढीसाठी आणि फांद्या लांबण्यासाठी कोणते 'वनस्पती संप्रेरक' (Plant Hormone) मदत करते?`, options: ["सायटोकायनिन्स", "जिबरेलिन्स (Gibberellins)", "ॲब्सिसिक आम्ल", "इथिलीन"], correct: [1], explanation: `जिबरेलिन्स वनस्पतींच्या खोडाची आणि पानांची लांबी वाढवण्यास मदत करतात. (ॲब्सिसिक आम्ल वाढ रोखते).`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२७. एका 200 W च्या बल्बचा दररोज 5 तास वापर केल्यास, एप्रिल महिन्यात एकूण किती युनिट (kWh) वीज वापरली जाईल?`, options: ["10 युनिट", "30 युनिट", "60 युनिट", "15 युनिट"], correct: [1], explanation: `वीजवापर = $\\frac{\\text{Power(W)} \\times \\text{Time(h)} \\times \\text{Days}}{1000}$. एप्रिल महिन्यात 30 दिवस असतात. $\\frac{200 \\times 5 \\times 30}{1000} = 30$ kWh (युनिट).`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२८. पेशी विभाजनाच्या 'सूत्री विभाजन' (Mitosis) प्रक्रियेत गुणसूत्रांची संख्या कशी राहते?`, options: ["निम्मी होते", "दुप्पट होते", "समान राहते", "शून्य होते"], correct: [2], explanation: `सूत्री विभाजनात एका मूळ पेशीपासून दोन नवीन पेशी तयार होतात ज्यात गुणसूत्रांची संख्या मूळ पेशीइतकीच (Diploid) राहते. (निम्मी होणे ही Meiosis ची खूण आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१२९. खालीलपैकी कोणते मूलद्रव्य 'अधातू' (Non-metal) असूनही विद्युत सुवाहक (Good conductor of electricity) आहे?`, options: ["सल्फर", "फॉस्फरस", "आयोडीन", "ग्रॅफाईट (कार्बनचे अपरूप)"], correct: [3], explanation: `ग्रॅफाईटमध्ये मुक्त इलेक्ट्रॉन्स (Free electrons) असतात, ज्यामुळे अधातू असूनही त्यातून वीज वाहते.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३०. मानवी पचनसंस्थेत प्रथिनांचे (Proteins) पचन करणारे 'ट्रिप्सिन' (Trypsin) हे विकर कोठून स्रवते?`, options: ["यकृत (Liver)", "स्वादुपिंड (Pancreas)", "जठर (Stomach)", "लाळ ग्रंथी"], correct: [1], explanation: `ट्रिप्सिन आणि लायपेज हे विकर स्वादुपिंडातून लहान आतड्यात सोडले जातात जे अनुक्रमे प्रथिने आणि स्निग्ध पदार्थांचे पचन करतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३१. बहिर्वक्र भिंगाचा (Convex Lens) वापर करून वस्तूची प्रतिमा 'आभासी, सुलट आणि मोठी' मिळवण्यासाठी वस्तू कोठे ठेवावी लागते?`, options: ["F आणि 2F च्या मध्ये", "2F च्या पलीकडे", "भिंगाचा प्रकाशीय मध्य (O) आणि नाभी (F) यांच्या दरम्यान", "अनंतावर"], correct: [2], explanation: `ही बहिर्वक्र भिंगाची एकमेव स्थिती आहे जिथे प्रतिमा आभासी आणि मोठी मिळते. याच तत्त्वावर 'विशालक काच' (Magnifying glass) काम करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३२. 'रक्त गोठण्याच्या' (Blood clotting) प्रक्रियेत खालीलपैकी कोणते जीवनसत्व अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावते?`, options: ["जीवनसत्व अ", "जीवनसत्व क", "जीवनसत्व ड", "जीवनसत्व के (Vitamin K)"], correct: [3], explanation: `जखम झाल्यावर रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठी आणि रक्त गोठवण्यासाठी Vitamin K आवश्यक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३३. आम्ल आणि आम्लारी यांच्यातील 'उदासिनीकरण' (Neutralization) प्रक्रियेत कोणते नवीन पदार्थ तयार होतात?`, options: ["केवळ वायू", "क्षार आणि पाणी (Salt and Water)", "फक्त पाणी", "नवीन आम्ल"], correct: [1], explanation: `आम्ल + आम्लारी $\\rightarrow$ क्षार + पाणी. उदा. $HCl + NaOH \\rightarrow NaCl + H_2O$.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३४. पृथ्वीची 'मुक्तिवेग' (Escape Velocity) सुमारे 11.2 किमी/सेकंद आहे. जर एखाद्या ग्रहाचे वस्तुमान पृथ्वीच्या दुप्पट आणि त्रिज्या निम्मी असेल, तर त्या ग्रहाचा मुक्तिवेग किती असेल?`, options: ["11.2 किमी/से", "5.6 किमी/से", "22.4 किमी/से", "44.8 किमी/से"], correct: [2], explanation: `मुक्तिवेगाचे सूत्र $v_e = \\sqrt{\\frac{2GM}{R}}$ आहे. जर M दुप्पट आणि R निम्मा झाला, तर आतले गुणोत्तर 4 पट होईल. 4 चे वर्गमूळ 2 येते. म्हणजेच वेग दुप्पट ($11.2 \\times 2 = 22.4$) होईल.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३५. खालीलपैकी कोणता आजार 'विषाणूजन्य' (Viral) नाही?`, options: ["कोविड-19", "पोलिओ", "टायफॉइड (विषमज्वर)", "गोवर (Measles)"], correct: [2], explanation: `टायफॉइड हा 'साल्मोनेला टायफी' (Salmonella Typhi) या 'जिवाणूमुळे' (Bacteria) होणारा आजार आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३६. पेट्रोलियम पदार्थांच्या शुद्धीकरणासाठी (Refining) खालीलपैकी कोणती वैज्ञानिक पद्धत वापरली जाते?`, options: ["गाळण पद्धत", "प्रभागी ऊर्ध्वपातन (Fractional Distillation)", "बाष्पीभवन", "अपकेंद्रण (Centrifugation)"], correct: [1], explanation: `कच्च्या तेलातील (Crude oil) पेट्रोल, डिझेल, केरोसीन यांचे उत्कलन बिंदू (Boiling points) वेगवेगळे असतात. त्यामुळे त्यांना वेगळे करण्यासाठी ही पद्धत वापरतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३७. विज्ञानाच्या वर्गात 'हवा जागा व्यापते' हे सिद्ध करण्यासाठी शिक्षकाने रिकामी बाटली पाण्यात उलटी बुडवून दाखवली. हे कोणत्या अध्यापन पद्धतीचे उदाहरण आहे?`, options: ["व्याख्यान पद्धती", "प्रकल्प पद्धती", "दिग्दर्शन पद्धती (Demonstration Method)", "शोधन पद्धती"], correct: [2], explanation: `जेव्हा शिक्षक स्वतः प्रयोग करून दाखवतात आणि विद्यार्थी निरीक्षण करतात, तेव्हा त्याला दिग्दर्शन पद्धती म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३८. 'हायड्रोजन इंधन पेशी' (Hydrogen Fuel Cell) मध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनच्या रासायनिक अभिक्रियेतून ऊर्जेसोबत कोणता 'उपपदार्थ' (By-product) बाहेर पडतो?`, options: ["कार्बन डायऑक्साइड", "नायट्रोजन ऑक्साईड", "पाणी (Water)", "कार्बन मोनोक्साईड"], correct: [2], explanation: `फ्युएल सेल हे सर्वात स्वच्छ तंत्रज्ञान मानले जाते कारण यात हायड्रोजन जळल्यानंतर प्रदूषण न होता केवळ शुद्ध पाण्याची वाफ बाहेर पडते.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१३९. वनस्पती पेशी आणि प्राणी पेशी यांमधील सर्वात मुख्य फरक कोणता?`, options: ["पेशीपटलाची उपस्थिती", "तंतुकणिकांची उपस्थिती", "पेशीभित्तिका (Cell wall) आणि हरितलवके (Chloroplasts)", "केंद्रकाची उपस्थिती"], correct: [2], explanation: `पेशीभित्तिका आणि हरितलवके ही फक्त वनस्पती पेशींमध्ये आढळतात, प्राणी पेशींमध्ये ती नसतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४०. 'शालेय विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन (Scientific Temper) रुजवण्यासाठी खालीलपैकी कोणती कृती सर्वाधिक हानिकारक आहे?'`, options: ["अंधश्रद्धा आणि जुन्या रुढींचे वैज्ञानिक विश्लेषण करणे.", "विज्ञानातील सिद्धांतांवर प्रश्न विचारण्यास बंदी घालणे.", "प्रयोगशाळेत स्वतः प्रयोग करून निष्कर्ष काढणे.", "विज्ञानावर आधारित क्षेत्रभेट (Field trip) आयोजित करणे."], correct: [1], explanation: `विज्ञान हे सतत प्रश्न विचारण्यावर आणि सत्याची पडताळणी करण्यावर आधारलेले आहे. प्रश्न विचारण्यास मनाई केल्याने वैज्ञानिक दृष्टिकोन नष्ट होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४१. मानवी शरीरात रक्तातील तांबड्या पेशींची (RBC) निर्मिती कोठे होते?`, options: ["यकृत (Liver)", "अस्थिमज्जा (Bone Marrow)", "प्लीहा (Spleen)", "हृदय"], correct: [1], explanation: `प्रौढ व्यक्तीमध्ये लाल रक्तपेशी हाडांच्या पोकळीतील अस्थिमज्जेत (Bone marrow) तयार होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४२. जर एखादी वस्तू 5 मीटर त्रिज्येच्या वर्तुळाकार मार्गावरून अर्धी प्रदक्षिणा पूर्ण करत असेल, तर तिचे 'विस्थापन' (Displacement) किती असेल?`, options: ["$5\\pi$ मीटर", "5 मीटर", "10 मीटर", "0 मीटर"], correct: [2], explanation: `विस्थापन म्हणजे सुरुवातीचा आणि अंतिम बिंदू यातील सरळ रेषेतील कमीत कमी अंतर. अर्ध्या प्रदक्षिणेनंतर वस्तू व्यासाच्या विरुद्ध टोकाला असते. म्हणून विस्थापन = व्यास = $2 \\times 5 = 10$ मीटर. (कापलेले अंतर $5\\pi$ असेल).`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४३. खालीलपैकी कोणते संप्रेरक 'लढा किंवा पळा' (Fight or Flight) या आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी शरीराला तयार करते?`, options: ["इन्सुलिन", "ॲड्रेनॅलिन (Adrenaline)", "थायरॉक्सिन", "इस्ट्रोजेन"], correct: [1], explanation: `भीती, राग किंवा धोक्याच्या वेळी अधिवृक्क ग्रंथीमधून ॲड्रेनॅलिन स्रवते, जे हृदयाची ठोके आणि रक्तप्रवाह वाढवून शरीराला संकटाशी सामना करण्यास तयार करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४४. 'निळा मोरचूद' (Blue Vitriol) या रासायनिक पदार्थाचे शास्त्रीय नाव काय आहे?`, options: ["कॉपर सल्फेट ($CuSO_4$)", "फेरस सल्फेट ($FeSO_4$)", "झिंक सल्फेट", "कॅल्शियम सल्फेट"], correct: [0], explanation: `कॉपर सल्फेटच्या स्फटिकांना निळा मोरचूद म्हणतात, जो शेतीत बुरशीनाशक म्हणून वापरला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४५. एन.सी.एफ. २००५ (NCF 2005) नुसार उच्च प्राथमिक स्तरावरील विज्ञान शिक्षणाचा मुख्य उद्देश काय असावा?`, options: ["मुलांना विज्ञानाच्या कठीण व्याख्या पाठ करायला लावणे.", "रोजच्या जीवनातील अनुभवांना विज्ञानाशी जोडणे.", "फक्त प्रयोगशाळेतच वेळ घालवणे.", "वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेची तयारी करून घेणे."], correct: [1], explanation: `NCF 2005 विज्ञान शिक्षणात पुस्तकी ज्ञानाला विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी आणि परिसराशी जोडण्यावर भर देतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४६. 'मेंडेलिव्हच्या आवर्तसारणीत' (Mendeleev's Periodic Table) काही जागा रिकाम्या सोडण्यात आल्या होत्या. खालीलपैकी कोणते मूलद्रव्य त्यातील 'एका-सिलिकॉन' (Eka-Silicon) च्या जागी नंतर शोधले गेले?`, options: ["गॅलियम (Gallium)", "स्कॅन्डिअम (Scandium)", "जर्मेनियम (Germanium)", "पोलिनियम"], correct: [2], explanation: `मेंडेलिव्हने भाकीत केलेल्या एका-सिलिकॉनचे गुणधर्म नंतर शोध लागलेल्या जर्मेनियमशी जुळले. (एका-ॲल्युमिनिअम = गॅलियम).`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४७. जेव्हा एखादी प्रकाशकिरण 'विरल माध्यमातून घन माध्यमात' (Rarer to Denser medium) प्रवेश करते, तेव्हा ती...`, options: ["लंबापासून दूर जाते", "लंबाकडे झुकते (Bends towards the normal)", "सरळ निघून जाते", "परत फिरते"], correct: [1], explanation: `घन माध्यमात प्रकाशाचा वेग कमी होतो, त्यामुळे प्रकाशकिरण लंबाकडे (Normal) झुकते.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४८. 'गॅल्व्हायनायझेशन' (Galvanization) प्रक्रियेत लोखंडाचे गंजणे थांबवण्यासाठी त्यावर खालीलपैकी कोणत्या धातूचा थर दिला जातो?`, options: ["तांबे (Copper)", "ॲल्युमिनिअम", "जस्त (Zinc)", "चांदी"], correct: [2], explanation: `जस्त (झिंक) हा लोखंडापेक्षा जास्त क्रियाशील धातू आहे. त्यामुळे लोखंडाचे संरक्षण करण्यासाठी त्यावर जस्ताचा लेप चढवला जातो.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१४९. पर्यावरणातील 'अन्नसाखळीत' (Food Chain) ऊर्जेचा प्रवाह नेहमी कसा असतो?`, options: ["दुहेरी (Bi-directional)", "चक्रीय (Cyclic)", "एकेरी (Uni-directional)", "बहुदिशात्मक"], correct: [2], explanation: `सूर्याकडून वनस्पतींना आणि तिथून पुढे शाकाहारी व मांसाहारी प्राण्यांकडे जाणारी ऊर्जा कधीही उलट्या दिशेने परत येत नाही, म्हणून हा प्रवाह एकेरी असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "गणित व विज्ञान", q: `१५०. खालीलपैकी कोणते उपकरण यांत्रिक ऊर्जेचे विद्युत ऊर्जेत (Mechanical to Electrical energy) रूपांतर करते?`, options: ["इलेक्ट्रिक मोटर", "जनरेटर (Electric Generator)", "इस्त्री", "विद्युत घंटा"], correct: [1], explanation: `जनरेटरमध्ये कॉईल फिरवली जाते (यांत्रिक ऊर्जा) ज्यामुळे चुंबकीय क्षेत्रात बदल होऊन विद्युत धारा (विद्युत ऊर्जा) निर्माण होते. (इलेक्ट्रिक मोटर याच्या बरोबर उलट काम करते).`, difficulty: "medium" } ]; const p2SocialScience = [ { id: 91, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९१. हडप्पा संस्कृतीतील नगररचनेचे सर्वात महत्त्वाचे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण अंग खालीलपैकी कोणते होते?`, options: ["भव्य मंदिरे आणि राजवाडे", "लोखंडाची शस्त्रे बनवण्याचे कारखाने", "काटकोनात छेदणारे रस्ते आणि झाकलेली गटार योजना", "घोड्यांचा व्यापारासाठी वापर"], correct: [2], explanation: `हडप्पा संस्कृती ही तिच्या प्रगत आणि नियोजनबद्ध नागरी जीवनासाठी (Urban planning) आणि उत्तम सांडपाणी व्यवस्थापनासाठी जगभरात ओळखली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 92, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९२. वैदिक काळात राज्याच्या कारभारावर नियंत्रण ठेवणारी 'सभा' आणि 'समिती' या संस्था होत्या. यातील 'समिती' म्हणजे काय?`, options: ["केवळ ज्येष्ठ आणि अनुभवी व्यक्तींचे मंडळ", "सर्वसामान्य लोकांची किंवा संपूर्ण राज्याची सर्वसाधारण सभा", "केवळ लष्करी अधिकाऱ्यांचा गट", "धार्मिक विधी करणारे पुरोहित"], correct: [1], explanation: `'सभा' ही ज्येष्ठ व निवडक लोकांची समिती होती, तर 'समिती' ही सर्वसामान्य लोकांची (General Assembly) होती जिच्यात राजाची निवड करण्याचे अधिकारही होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 93, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९३. सम्राट अशोकाने कलिंग युद्धानंतर बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला आणि 'धम्म' प्रसाराला सुरुवात केली. अशोकाच्या 'धम्मा'चा मुख्य उद्देश काय होता?`, options: ["बौद्ध धर्माला जगातील एकमेव धर्म बनवणे", "शेजारील राज्यांवर सांस्कृतिक आक्रमण करणे", "प्रजेमध्ये नैतिक मूल्ये, सहिष्णुता आणि अहिंसा रुजवणे", "यज्ञांमध्ये प्राण्यांची बळी देण्याची प्रथा वाढवणे"], correct: [2], explanation: `अशोकाचा धम्म हा कोणताही नवीन धर्म किंवा पंथ नव्हता, तर ती एक नैतिक आचारसंहिता (Code of Conduct) होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 94, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९४. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या 'अष्टप्रधान मंडळा'त 'अमात्य' (मुजुमदार) या पदावरील व्यक्तीचे मुख्य काम काय होते?`, options: ["राजाला युद्धात सल्ला देणे", "राज्याच्या जमाखर्चाचा हिशोब ठेवणे", "परराज्यांशी पत्रव्यवहार करणे", "न्यायदान करणे"], correct: [1], explanation: `अमात्य हे राज्याचे अर्थमंत्री होते, ज्यांचे काम राज्याचा संपूर्ण जमाखर्च आणि महसूल पाहणे हे होते. (परराज्यांशी संबंध 'सुमंत' पाहत असत).`, difficulty: "medium" }, { id: 95, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९५. 'सत्यशोधक समाजा'ची स्थापना महात्मा जोतीराव फुले यांनी कोणत्या मुख्य उद्देशाने केली?`, options: ["ब्रिटिशांना भारतातून हाकलून देण्यासाठी", "केवळ महिलांना शिक्षण देण्यासाठी", "बहुजन समाजाला ब्राह्मणी वर्चस्वापासून आणि अंधश्रद्धेतून मुक्त करण्यासाठी", "स्वदेशी वस्तूंचा प्रचार करण्यासाठी"], correct: [2], explanation: `२४ सप्टेंबर १८७३ रोजी स्थापन झालेल्या या समाजाचा मुख्य हेतू शूद्र-अतिशूद्र आणि शोषित वर्गाला वैचारिक गुलामगिरीतून मुक्त करणे हा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 96, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९६. १८८५ साली स्थापन झालेल्या राष्ट्रीय सभेच्या (Indian National Congress) मवाळ नेत्यांवर (उदा. गोपाळ कृष्ण गोखले) जहाल गटाचा कोणता मुख्य आक्षेप होता?`, options: ["मवाळ नेते ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र क्रांती करत नाहीत.", "मवाळ नेत्यांची कार्यपद्धती केवळ 'अर्ज, विनंत्या आणि भाषणे' यावर आधारित होती.", "मवाळ नेते केवळ परदेशी वस्तू वापरत होते.", "मवाळ नेत्यांना भारताला स्वातंत्र्य नको होते."], correct: [1], explanation: `टिळक, बिपीन चंद्र पाल यांसारख्या जहाल नेत्यांना मवाळांचे हे 'राजकीय भिक्षुकेचे' धोरण (Political Mendicancy) मान्य नव्हते; त्यांना थेट लोकआंदोलने हवी होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 97, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९७. युरोपातील प्रबोधन काळात (Renaissance) योहान गटेनबर्ग याने लावलेला कोणता शोध ज्ञानप्रसारासाठी सर्वात क्रांतीकारक ठरला?`, options: ["दुर्बीण", "होकायंत्र", "छपाई यंत्र (Printing Press)", "वाफेचे इंजिन"], correct: [2], explanation: `१४४० च्या सुमारास लागलेल्या या शोधामुळे पुस्तके स्वस्त आणि सर्वसामान्यांना उपलब्ध झाली, ज्यामुळे युरोपात वैचारिक क्रांती वेगाने पसरली.`, difficulty: "medium" }, { id: 98, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९८. १९२० साली सुरू झालेल्या 'असहकार चळवळी'ला (Non-Cooperation Movement) महात्मा गांधींनी १९२२ मध्ये अचानक स्थगिती का दिली?`, options: ["ब्रिटिशांनी भारताला स्वातंत्र्य देण्याचे मान्य केले.", "चौरीचौरा येथे जमावाने पोलीस स्टेशन जाळल्यामुळे (हिंसेमुळे).", "लोकमान्य टिळकांचा मृत्यू झाल्यामुळे.", "काँग्रेसमध्ये फूट पडल्यामुळे."], correct: [1], explanation: `उत्तर प्रदेशातील चौरीचौरा येथे हिंसक जमावाने २२ पोलिसांना जाळले. गांधीजींचा लढा पूर्णपणे अहिंसक तत्त्वावर आधारित असल्याने त्यांनी चळवळ मागे घेतली.`, difficulty: "medium" }, { id: 99, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `९९. दुसर्‍या महायुद्धात जपानने अमेरिकेच्या कोणत्या नाविक तळावर अचानक हल्ला केल्यामुळे अमेरिकेला युद्धात उतरावे लागले?`, options: ["पर्ल हार्बर", "हिरोशिमा", "साऊथम्प्टन", "मिडवे"], correct: [0], explanation: `७ डिसेंबर १९४१ रोजी जपानने हवाई बेटांवरील पर्ल हार्बरवर हल्ला केला, जो अमेरिकेच्या दुसऱ्या महायुद्धातील प्रवेशाचे तात्कालिक कारण ठरला.`, difficulty: "medium" }, { id: 100, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१००. 'इतिहासाचे अध्यापन करताना शिक्षकाने केवळ घटना आणि सनावळ्या पाठ न घेता, त्या घटनांमागील कार्यकारणभाव (Cause and effect) स्पष्ट करावा.' हे कोणत्या अध्यापन तत्त्वावर आधारित आहे?`, options: ["घोकंपट्टी अध्ययन", "विश्लेषणात्मक आणि अर्थपूर्ण अध्ययन", "कथाकथन पद्धत", "कालानुक्रम पद्धत"], correct: [1], explanation: `घटना 'का' घडली हे समजल्याशिवाय इतिहासाचे खरे आकलन (Understanding) होत नाही. हा NCF 2005 चा मुख्य गाभा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 101, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०१. भारतीय संविधानाच्या निर्मिती प्रक्रियेत 'उद्दिष्टांचा ठराव' (Objective Resolution) कोणी मांडला, जो पुढे संविधानाची 'उद्देशिका' (Preamble) बनला?`, options: ["डॉ. बी. आर. आंबेडकर", "पंडित जवाहरलाल नेहरू", "सरदार वल्लभभाई पटेल", "बी. एन. राव"], correct: [1], explanation: `१३ डिसेंबर १९४६ रोजी नेहरूंनी हा ठराव मांडला, ज्यामध्ये भारताला सार्वभौम, लोकशाही आणि प्रजासत्ताक बनवण्याची उद्दिष्टे स्पष्ट केली होती.`, difficulty: "medium" }, { id: 102, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०२. भारतीय संविधानातील कलम २१(अ) नुसार कोणता मूलभूत अधिकार (Fundamental Right) समाविष्ट करण्यात आला आहे?`, options: ["संपत्तीचा अधिकार", "बालमजुरी विरुद्धचा अधिकार", "६ ते १४ वयोगटातील बालकांना मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार", "माहितीचा अधिकार"], correct: [2], explanation: `२००२ च्या ८६ व्या घटनादुरुस्तीनुसार 'शिक्षणाचा अधिकार' (RTE) हा मूलभूत अधिकार बनवण्यात आला.`, difficulty: "medium" }, { id: 103, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०३. भारतात 'स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे जनक' (Father of Local Self Government) म्हणून कोणाला ओळखले जाते?`, options: ["लॉर्ड डलहौसी", "लॉर्ड रिपन", "लॉर्ड कर्झन", "लॉर्ड कॉर्नवॉलिस"], correct: [1], explanation: `१८८२ मध्ये लॉर्ड रिपनने स्थानिक स्वराज्य संस्थांचा कायदा पास करून भारतीयांना प्रशासनात सहभागी होण्याची संधी दिली.`, difficulty: "medium" }, { id: 104, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०४. भारतीय संसदेत 'धन विधेयक' (Money Bill) कोठे प्रथम मांडले जाऊ शकते?`, options: ["केवळ राज्यसभेत", "केवळ लोकसभेत", "संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये", "सर्वोच्च न्यायालयात"], correct: [1], explanation: `संविधानाच्या कलम १०९ नुसार धन विधेयक केवळ लोकसभेतच मांडले जाऊ शकते आणि त्यावर अंतिम निर्णय घेण्याचा अधिकार लोकसभेच्या सभापतींना असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 105, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०५. सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांची निवृत्तीचे वय किती असते?`, options: ["६० वर्षे", "६२ वर्षे", "६५ वर्षे", "निश्चित नसते"], correct: [2], explanation: `सर्वोच्च न्यायालयाचे (Supreme Court) न्यायाधीश वयाच्या ६५ व्या वर्षापर्यंत पदावर राहू शकतात. (उच्च न्यायालयासाठी हे वय ६२ वर्षे आहे).`, difficulty: "medium" }, { id: 106, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०६. खालीलपैकी कोणते 'मार्गदर्शक तत्त्व' (Directive Principle) हे गांधीवादी विचारांवर आधारित आहे?`, options: ["समान नागरी कायदा लागू करणे", "ग्रामपंचायतींची स्थापना करणे", "आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षा वाढवणे", "पर्यावरणाचे संरक्षण करणे"], correct: [1], explanation: `कलम ४० अंतर्गत ग्रामपंचायतींचे संघटन करणे हे तत्त्व थेट महात्मा गांधींच्या 'ग्रामस्वराज्य' या संकल्पनेतून आले आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 107, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०७. लोकशाही निवडणुकांमध्ये 'VVPAT' (Voter Verifiable Paper Audit Trail) मशीनचा मुख्य उद्देश काय आहे?`, options: ["मतदानाची टक्केवारी वाढवणे", "इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रात (EVM) बिघाड झाल्यास ते दुरुस्त करणे", "मतदाराला आपण दिलेले मत योग्य उमेदवाराला गेले आहे की नाही, याची खात्री करण्याची पावती देणे", "उमेदवारांचा खर्च कमी करणे"], correct: [2], explanation: `हे मशीन पारदर्शकता आणण्यासाठी वापरले जाते, जिथे मतदाराला ७ सेकंदांसाठी चिठ्ठी दिसते.`, difficulty: "medium" }, { id: 108, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०८. पृथ्वीच्या परिवलनामुळे (Rotation) खालीलपैकी कोणती भौगोलिक घटना घडते?`, options: ["ऋतूंची निर्मिती", "दिवस आणि रात्र होणे", "सूर्यग्रहण", "चंद्रग्रहण"], correct: [1], explanation: `पृथ्वी स्वतःभोवती फिरते (परिवलन) त्यामुळे जो भाग सूर्यासमोर येतो तिथे दिवस आणि विरुद्ध भागात रात्र असते. (ऋतू हे परिभ्रमणामुळे होतात).`, difficulty: "medium" }, { id: 109, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१०९. पृथ्वीच्या अंतरंगातील सर्वात वरच्या थराला काय म्हणतात, जो सिलिका आणि ॲल्युमिनियमने बनलेला आहे?`, options: ["प्रावरण (Mantle)", "बाह्य गाभा (Outer Core)", "सियाल (Sial)", "सायमा (Sima)"], correct: [2], explanation: `भूकवचाचा (Crust) खंडांतर्गत भाग हा प्रामुख्याने सिलिका (Si) आणि ॲल्युमिनियम (Al) पासून बनलेला असतो, म्हणून त्याला सियाल म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 110, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११०. 'आंतरराष्ट्रीय वाररेषा' (International Date Line) ही कोणत्या रेखावृत्तावरून मानली जाते?`, options: ["०° रेखावृत्त (ग्रीनिच)", "९०° पूर्व रेखावृत्त", "१८०° रेखावृत्त", "२३.५° उत्तर अक्षवृत्त"], correct: [2], explanation: `प्रशांत महासागरातून जाणारी १८०° रेखावृत्ताची काल्पनिक रेषा ओलांडली की वार आणि तारीख बदलते.`, difficulty: "medium" }, { id: 111, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१११. वातावरणाच्या कोणत्या थरामध्ये 'ओझोन वायूचा' (Ozone layer) पट्टा आढळतो, जो हानिकारक अतिनील किरणांपासून आपले संरक्षण करतो?`, options: ["तपांबर (Troposphere)", "स्थितांबर (Stratosphere)", "आयनांबर (Ionosphere)", "बाह्यांबर (Exosphere)"], correct: [1], explanation: `स्थितांबराच्या खालच्या भागात (सुमारे १५ ते ३५ किमी उंचीवर) ओझोनचा थर आढळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 112, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११२. प्रशांत महासागराच्या (Pacific Ocean) विषुववृत्तीय भागात पाण्याचे तापमान असामान्यपणे वाढण्याच्या नैसर्गिक घटनेला काय म्हणतात, जिचा भारतीय मान्सूनवर विपरीत (दुष्काळी) परिणाम होतो?`, options: ["ला-निना (La Nina)", "एल-निनो (El Nino)", "सुनामी (Tsunami)", "चक्रीवादळ (Cyclone)"], correct: [1], explanation: `एल-निनो मुळे जागतिक हवामान चक्रात बदल होतो आणि भारतात पावसाचे प्रमाण कमी होऊन दुष्काळ पडण्याची शक्यता असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 113, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११३. ' व्ही (V) आकाराची दरी' ही भूरूप (Landform) खालीलपैकी कोणत्या नैसर्गिक कारकाच्या खनन कार्यामुळे (Erosion) तयार होते?`, options: ["हिमनदी (Glacier)", "वारा (Wind)", "नदी (नदीचे वरच्या टप्प्यातील कार्य)", "सागरी लाटा"], correct: [2], explanation: `नदी उगमस्थानाजवळ (डोंगराळ भागात) वेगाने वाहताना तळाचे खनन जास्त करते, ज्यामुळे 'V' आकाराची दरी तयार होते. (हिमनदी 'U' आकाराची दरी बनवते).`, difficulty: "medium" }, { id: 114, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११४. महाराष्ट्राच्या पठारी प्रदेशात सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारी आणि कापसाच्या पिकासाठी अत्यंत उपयुक्त असणारी मृदा कोणती?`, options: ["जांभी मृदा (Laterite Soil)", "गाळाची मृदा (Alluvial Soil)", "रेगूर किंवा काळी मृदा (Black Soil)", "तांबडी मृदा"], correct: [2], explanation: `बेसॉल्ट खडकाच्या विदारणातून तयार झालेली ही काळी माती ओलावा टिकवून ठेवते, जी कापसासाठी सर्वोत्तम मानली जाते.`, difficulty: "medium" }, { id: 115, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११५. 'पॅम्पास' (Pampas) हा समशीतोष्ण गवताळ प्रदेश कोणत्या खंडात आढळतो?`, options: ["उत्तर अमेरिका", "दक्षिण अमेरिका (प्रामुख्याने अर्जेंटिना)", "आफ्रिका", "ऑस्ट्रेलिया"], correct: [1], explanation: `दक्षिण अमेरिकेतील हा सुपीक गवताळ प्रदेश शेती आणि पशुपालनासाठी जगात प्रसिद्ध आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 116, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११६. भारतातील लोकसंख्येबाबत 'डेमोग्राफिक डिव्हिडंड' (Demographic Dividend - लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश) या संकल्पनेचा अर्थ काय?`, options: ["देशात वृद्ध लोकांची संख्या सर्वाधिक असणे.", "देशात जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही उच्च असणे.", "देशाच्या एकूण लोकसंख्येत 'कार्यरत वयोगटातील' (Working-age population १५-५९ वर्षे) लोकांचे प्रमाण जास्त असणे.", "फक्त बालकांची संख्या वाढणे."], correct: [2], explanation: `जेव्हा तरुण आणि काम करू शकणाऱ्या लोकांची संख्या जास्त असते, तेव्हा देशाच्या आर्थिक विकासाला गती मिळते. भारताला सध्या हा लाभ मिळत आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 117, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११७. सह्याद्री पर्वताच्या पूर्वेकडील बाजूस पावसाचे प्रमाण अचानक खूप कमी होते. या प्रदेशाला भौगोलिक भाषेत काय म्हणतात?`, options: ["अतिपर्जन्याचा प्रदेश", "पर्जन्यछायेचा प्रदेश (Rain Shadow Region)", "किनारपट्टीचा प्रदेश", "दलदलीचा प्रदेश"], correct: [1], explanation: `नैऋत्य मान्सून वारे सह्याद्रीला अडवून पश्चिमेकडे भरपूर पाऊस देतात, पण पूर्वेकडे जाताना त्यातील बाष्प कमी झाल्याने तिथे पर्जन्यछायेचा (दुष्काळी) प्रदेश तयार होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 118, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११८. लोह खनिजाच्या (Iron Ore) साठ्यांपैकी सर्वात उच्च प्रतीचे आणि सर्वाधिक लोह अंश असणारे खनिज कोणते?`, options: ["लिमोनाईट (Limonite)", "सिडेराईट (Siderite)", "हेमॅटाईट (Hematite)", "मॅग्नेटाईट (Magnetite)"], correct: [3], explanation: `मॅग्नेटाईट मध्ये ७०% पेक्षा जास्त लोहाचा अंश असतो आणि त्यात उत्कृष्ट चुंबकीय गुणधर्म असतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 119, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `११९. 'पायाविहीन उद्योग' (Footloose Industries) या संकल्पनेत खालीलपैकी कोणत्या उद्योगाचा समावेश होतो?`, options: ["लोह-पोलाद उद्योग", "साखर कारखाना", "माहिती तंत्रज्ञान आणि सॉफ्टवेअर उद्योग", "सुती कापड उद्योग"], correct: [2], explanation: `जे उद्योग कच्च्या मालाच्या वजनावर किंवा विशिष्ट भौगोलिक स्थानावर अवलंबून नसतात आणि जे कुठेही सहज स्थापन करता येतात, त्यांना 'Footloose' म्हणतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 120, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२०. 'नागरीकरण' (Urbanization) म्हणजे केवळ शहरांची लोकसंख्या वाढणे नसून, लोकांच्या जीवनशैलीत आणि व्यवसायात बदल होणे होय. नागरीकरणाचे मुख्य कारण कोणते?`, options: ["शेतीमधील वाढते उत्पन्न", "औद्योगिकीकरण आणि रोजगार निर्मिती", "खेड्यांमधील प्रदूषण", "जंगलांची वाढ"], correct: [1], explanation: `शहरांमध्ये उद्योगधंदे आणि सेवा क्षेत्रामुळे रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतात, ज्यामुळे ग्रामीण भागातून स्थलांतर (Migration) वेगाने होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 121, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२१. पृथ्वीवरील सर्व खंडांचे पूर्वी एकच सलग भूखंड होते, ज्याला 'पँजिया' (Pangaea) म्हटले जायचे. हा 'खंडवहन सिद्धांत' (Continental Drift Theory) कोणी मांडला?`, options: ["अल्फ्रेड वेगेनर", "आर्थर होम्स", "चार्ल्स डार्विन", "न्यूटन"], correct: [0], explanation: `१९१२ मध्ये अल्फ्रेड वेगेनर यांनी हा सिद्धांत मांडला की भूखंड सतत हलत असतात आणि पूर्वी ते सर्व एकत्र जोडलेले होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 122, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२२. भारतातील कोणती पर्वतरांग ही जगातील सर्वात 'प्राचीन वलीचा पर्वत' (Old Fold Mountain) मानली जाते?`, options: ["हिमालय", "अरवली (Aravalli)", "सातपुडा", "विंध्य"], correct: [1], explanation: `राजस्थान ते दिल्लीपर्यंत पसरलेली अरवली पर्वतरांग ही भूगर्भीय दृष्ट्या भारतातीलच नव्हे तर जगातील सर्वात जुन्या वली पर्वतांपैकी एक आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 123, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२३. 'जागतिक तापमानवाढ' (Global Warming) रोखण्यासाठी १९९७ मध्ये कोणता आंतरराष्ट्रीय करार करण्यात आला होता, ज्यामध्ये हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्याचे उद्दिष्ट होते?`, options: ["क्योटो प्रोटोकॉल (Kyoto Protocol)", "मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल", "रामसर करार", "जिनेव्हा करार"], correct: [0], explanation: `जपानमधील क्योटो शहरात झालेल्या या कराराचा मुख्य उद्देश कार्बन डायऑक्साइड सारख्या हरितगृह वायूंचे (GHGs) प्रमाण कमी करणे हा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 124, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२४. भूगोल अध्यापनात 'क्षेत्रभेट' (Field Visit/Excursion) पद्धत का महत्त्वाची मानली जाते?`, options: ["विद्यार्थ्यांना शाळेबाहेर खेळायला मिळते म्हणून.", "प्रत्यक्ष निरीक्षणातून आणि अनुभवातून भौगोलिक संकल्पनांचे कायमस्वरूपी आकलन होते.", "शिक्षकांचा वेळ वाचतो.", "फक्त मनोरंजन होते."], correct: [1], explanation: `भूगोल हा निसर्गाचा आणि मानवाचा अभ्यास आहे, जो चार भिंतींच्या आत समजण्यापेक्षा प्रत्यक्ष पाहिल्यास अधिक चांगला समजतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 125, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२५. भारताच्या पूर्वेकडील किनाऱ्यावर (उदा. ओडिशा, आंध्र प्रदेश) वारंवार 'उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे' (Tropical Cyclones) का येतात?`, options: ["तिथे वारे वाहत नाहीत.", "बंगालच्या उपसागराचे जास्त तापमान आणि कमी दाबाचे पट्टे सतत निर्माण होणे.", "तिथे मोठे डोंगर नाहीत.", "तिथे नद्या समुद्राला मिळतात."], correct: [1], explanation: `बंगालच्या उपसागराचे उबदार पाणी आणि भौगोलिक स्थिती चक्रीवादळांच्या निर्मितीसाठी अत्यंत पोषक असते.`, difficulty: "medium" }, { id: 126, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२६. 'मॅकमोहन रेषा' (McMahon Line) ही आंतरराष्ट्रीय सीमा रेषा कोणत्या दोन देशांदरम्यान आहे?`, options: ["भारत आणि पाकिस्तान", "भारत आणि अफगाणिस्तान", "भारत आणि चीन", "भारत आणि म्यानमार"], correct: [2], explanation: `१९१४ च्या शिमला करारानुसार ब्रिटिश भारत आणि तिबेट (आता चीन) यांच्यात अरुणाचल प्रदेश सीमेवर ही रेषा निश्चित करण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 127, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२७. नागरिकशास्त्राच्या अध्यापनात 'समानुभूती' (Empathy) ही संकल्पना रुजवण्यासाठी शिक्षकाने कोणती पद्धत वापरणे सर्वाधिक योग्य ठरेल?`, options: ["केवळ पुस्तकातील प्रश्नांची उत्तरे पाठ करून घेणे.", "भूमिका पालन (Role Play) आणि गटातील चर्चा.", "फळ्यावर व्याख्या लिहून देणे.", "कठोर शिक्षा करणे."], correct: [1], explanation: `Role play मुळे विद्यार्थी स्वतःला दुसऱ्याच्या जागी ठेवून विचार करतात (समानुभूती), जे लोकशाहीतील एक महत्त्वाचे मूल्य आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 128, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२८. भारताच्या 'सुवर्ण चतुष्कोण' (Golden Quadrilateral) या महामार्ग प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश काय आहे?`, options: ["सर्व खेड्यांना जोडणे.", "देशातील चार प्रमुख महानगरे (दिल्ली, मुंबई, चेन्नई, कोलकाता) वेगवान महामार्गांनी जोडणे.", "फक्त धार्मिक स्थळे जोडणे.", "नद्या जोडणे."], correct: [1], explanation: `अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या काळात सुरू झालेला हा प्रकल्प देशाच्या आर्थिक आणि औद्योगिक विकासासाठी एक मोठा टप्पा होता.`, difficulty: "medium" }, { id: 129, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१२९. भारतातील 'सुंदरबन' (Sundarbans) हा त्रिभुज प्रदेश कोणत्या नद्यांच्या मुखाशी तयार झाला आहे?`, options: ["गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा", "कृष्णा आणि गोदावरी", "नर्मदा आणि तापी", "सिंधू आणि सतलज"], correct: [0], explanation: `गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्यांनी बंगालच्या उपसागरात जगातील सर्वात मोठा आणि खारफुटीच्या (Mangrove) जंगलांनी वेढलेला त्रिभुज प्रदेश बनवला आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 130, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३०. इतिहास शिकवताना 'कालनिश्चिती' (Chronology) आणि घटनांचा क्रम समजण्यासाठी सर्वात उत्तम शैक्षणिक साधन कोणते?`, options: ["नकाशा", "कालरेषा (Time-line)", "तक्ते", "आलेख"], correct: [1], explanation: `कालरेषेमुळे विद्यार्थ्यांना ऐतिहासिक घटनांचा अचूक क्रम आणि त्यांच्यातील अंतराचा (काळ) 'दृष्टीकोन' (Visual context) मिळतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 131, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३१. 'ग्रीनविच मीन टाईम' (GMT) आणि 'भारतीय प्रमाण वेळ' (IST - Indian Standard Time) यांच्यामध्ये किती वेळेचा फरक आहे?`, options: ["भारत ५.५ तास (साडेपाच तास) मागे आहे.", "भारत ५.५ तास (साडेपाच तास) पुढे आहे.", "भारत १२ तास पुढे आहे.", "दोन्ही वेळा समान आहेत."], correct: [1], explanation: `भारताची प्रमाण वेळ ही ८२.५° पूर्व रेखावृत्तावरून (अलाहाबाद जवळून) ठरवली जाते, जी ग्रीनिच (०°) पेक्षा साडेपाच तास पुढे आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 132, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३२. 'संसाधने' (Resources) या प्रकरणावर पाठ घेताना, शिक्षकाने खालीलपैकी कशावर सर्वात जास्त भर दिला पाहिजे?`, options: ["नैसर्गिक संसाधनांचा अमर्याद वापर कसा करावा.", "शाश्वत विकास (Sustainable Development) आणि संसाधनांचे संवर्धन.", "फक्त खनिजांची नावे पाठ करणे.", "परदेशातील नद्यांची माहिती देणे."], correct: [1], explanation: `भावी पिढीसाठी संसाधने शिल्लक ठेवणे (शाश्वत विकास) हा भूगोलातील सर्वात महत्त्वाचा आणि उपयोजित (Application-based) भाग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 133, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३३. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ची मुख्य कार्ये कोणती आहेत?`, options: ["सामान्य लोकांचे बँक खाते उघडणे.", "फक्त उद्योजकांना कर्ज देणे.", "देशाचे चलन (Currency) छापणे आणि सर्व व्यावसायिक बँकांवर नियंत्रण ठेवणे.", "देशाचे परराष्ट्र धोरण ठरवणे."], correct: [2], explanation: `RBI ही देशाची मध्यवर्ती (Central) बँक आहे, जी सामान्य लोकांशी थेट व्यवहार करत नाही, तर ती अर्थव्यवस्थेचे नियमन करते.`, difficulty: "medium" }, { id: 134, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३४. 'नथुला घाट' (Nathu La Pass) हा भारताच्या कोणत्या राज्यात स्थित आहे, जो कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी आणि चीनसोबतच्या व्यापारासाठी महत्त्वाचा आहे?`, options: ["जम्मू आणि काश्मीर", "सिक्कीम", "उत्तराखंड", "हिमाचल प्रदेश"], correct: [1], explanation: `नथुला घाट हा हिमालय पर्वत रांगेत सिक्कीम राज्य आणि तिबेट (चीन) यांना जोडणारा अत्यंत महत्त्वाचा व्यापारी आणि सामरिक मार्ग आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 135, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३५. 'सुनामी' (Tsunami) या विनाशकारी सागरी लाटा कशामुळे निर्माण होतात?`, options: ["समुद्रातील प्रदूषणामुळे", "सागराच्या तळाशी होणाऱ्या भूकंपामुळे किंवा ज्वालामुखीच्या उद्रेकामुळे", "चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे", "ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे"], correct: [1], explanation: `सागरतळाशी जेव्हा अचानक मोठी भूशास्त्रीय हालचाल (भूकंप) होते, तेव्हा पाण्याचे मोठ्या प्रमाणावर विस्थापन होऊन सुनामी लाटा निर्माण होतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 136, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३६. भारतातील 'श्वेत क्रांती' (White Revolution) कशाशी संबंधित आहे आणि तिचे जनक कोण आहेत?`, options: ["कापूस उत्पादन - डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन", "दूध उत्पादन - डॉ. वर्गीस कुरीयन", "मत्स्य उत्पादन - हिरालाल चौधरी", "रेशीम उत्पादन - महात्मा गांधी"], correct: [1], explanation: `'ऑपरेशन फ्लड' (Operation Flood) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या क्रांतीमुळे भारत जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश बनला.`, difficulty: "medium" }, { id: 137, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३७. 'अंटार्क्टिका' (Antarctica) खंडाला 'विज्ञानासाठी समर्पित खंड' असे का म्हटले जाते?`, options: ["तिथे मोठ्या प्रमाणावर कारखाने आहेत.", "तिथे मानवी वस्ती नाही आणि जगभरातील देश तिथे केवळ शांततापूर्ण वैज्ञानिक संशोधन करतात.", "तिथे खूप सोने सापडते.", "तो खंड कृत्रिमरीत्या बनवला आहे."], correct: [1], explanation: `अंटार्क्टिक करारानुसार या खंडाचा वापर केवळ शांततापूर्ण उद्देशांसाठी आणि जागतिक हवामान, हिम अभ्यास (Glaciology) अशा संशोधनांसाठीच केला जातो (उदा. भारताचे 'मैत्री' आणि 'भारती' संशोधन केंद्र).`, difficulty: "medium" }, { id: 138, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३८. 'GIS' (Geographic Information System) प्रणालीचा भूगोलात काय उपयोग होतो?`, options: ["केवळ पुस्तके छापण्यासाठी.", "भौगोलिक माहिती संगणकावर गोळा करणे, साठवणे, विश्लेषित करणे आणि अचूक नकाशे तयार करणे.", "केवळ फोटो काढण्यासाठी.", "हवामानाचा अंदाज पूर्णपणे थांबवण्यासाठी."], correct: [1], explanation: `GIS हे एक आधुनिक तंत्रज्ञान आहे ज्याचा वापर आपत्ती व्यवस्थापन, शहर नियोजन आणि संसाधनांच्या मॅपिंगसाठी होतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 139, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१३९. 'राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग' (NHRC) ची स्थापना भारतात कोणत्या वर्षी करण्यात आली?`, options: ["१९५०", "१९९३", "२००५", "२०१०"], correct: [1], explanation: `मानवाधिकारांचे संरक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी १२ ऑक्टोबर १९९३ रोजी 'मानवाधिकार संरक्षण कायदा' अंतर्गत या आयोगाची स्थापना झाली.`, difficulty: "medium" }, { id: 140, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४०. 'सामाजिक शास्त्रे' हा विषय प्राथमिक आणि उच्च प्राथमिक स्तरावर अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्याचे सर्वात महत्त्वाचे कारण काय?`, options: ["विद्यार्थ्यांना भूतकाळातील फक्त तारखा पाठ करायला लावणे.", "विद्यार्थ्यांना जबाबदार, जागृत आणि समाजाप्रति संवेदनशील नागरिक बनवणे.", "विद्यार्थ्यांना राजकारणात उतरण्याची थेट प्रशिक्षण देणे.", "विज्ञानाचे महत्त्व कमी करणे."], correct: [1], explanation: `सामाजिक शास्त्राचा मूळ उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये लोकशाही मूल्ये, सामाजिक जाणीव आणि जागतिक दृष्टिकोन (Global Citizenship) विकसित करणे हा आहे.`, difficulty: "medium" }, { id: 141, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४१. इतिहास संशोधनात 'प्राथमिक साधने' (Primary Sources) कशाला म्हणतात?`, options: ["दुसऱ्या लेखकाने लिहिलेले इतिहासाचे पुस्तक.", "घटना घडली त्या काळातील प्रत्यक्ष पुरावे, उदा. शिलालेख, मूळ पत्रव्यवहार किंवा तत्कालीन नाणी.", "इंटरनेटवरील विकिपीडियाची माहिती.", "शिक्षकांनी वर्गात सांगितलेल्या गोष्टी."], correct: [1], explanation: `प्राथमिक साधने ही फर्स्ट-हँड माहिती देतात. ज्यातून इतिहासकार स्वतः निष्कर्ष काढतात. (पुस्तके ही दुय्यम साधने - Secondary Sources आहेत).`, difficulty: "medium" }, { id: 142, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४२. भारताचे संविधान तयार करताना 'मूलभूत कर्तव्ये' (Fundamental Duties) कोणत्या देशाच्या संविधानातून प्रेरित होऊन घेण्यात आली आहेत?`, options: ["अमेरिका (USA)", "ब्रिटन (UK)", "सोव्हिएत युनियन (USSR / रशिया)", "जपान"], correct: [2], explanation: `१९७६ च्या ४२ व्या घटनादुरुस्तीनुसार स्वर्णसिंग समितीच्या शिफारशीवरून संविधानात भाग IV-A (कलम ५१-A) मध्ये मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली.`, difficulty: "medium" }, { id: 143, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४३. 'खोल आणि अरुंद दरी, जिचे काठ अत्यंत उभे असतात', अशा भौगोलिक रचनेला काय म्हणतात? (उदा. अमेरिकेतील कोलोरॅडो नदीची निर्मिती)`, options: ["त्रिभुज प्रदेश", "घळई (Gorge / Canyon)", "पूरमैदान", "धबधबा"], correct: [1], explanation: `कोरड्या प्रदेशात नदीचे पात्र रुंद न होता ते अत्यंत खोल कोरले जाते, ज्यामुळे घळई किंवा कॅनियन (उदा. Grand Canyon) तयार होते.`, difficulty: "medium" }, { id: 144, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४४. खालीलपैकी कोणते वारे 'स्थानिक वारे' (Local Winds) या प्रकारात मोडतात?`, options: ["व्यापारी वारे (Trade Winds)", "मान्सून वारे", "लू (Loo) वारे", "पश्चिमी वारे"], correct: [2], explanation: `उत्तर भारताच्या मैदानी प्रदेशात उन्हाळ्यात दुपारच्या वेळी जे अतिउष्ण आणि कोरडे वारे वाहतात त्यांना 'लू' म्हणतात. हे एका विशिष्ट स्थानिक भागात वाहतात.`, difficulty: "medium" }, { id: 145, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४५. युनायटेड नेशन्स (UN) ची कोणती विशेष संस्था (Agency) जगभरातील मुलांचे आरोग्य, पोषण आणि शिक्षणासाठी कार्य करते?`, options: ["WHO", "UNESCO", "UNICEF", "IMF"], correct: [2], explanation: `युनिसेफ ही संस्था खास करून विकसनशील देशांमधील बालकांच्या आणि मातांच्या कल्याणासाठी मदत निधी आणि कार्यक्रम राबवते.`, difficulty: "medium" }, { id: 146, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४६. 'जीवाश्म इंधने' (Fossil Fuels) जसे की कोळसा, खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायू, हे भूकवचातील कोणत्या प्रकारच्या खडकांमध्ये प्रामुख्याने आढळतात?`, options: ["अग्निजन्य खडक (Igneous Rocks)", "स्तरित खडक (Sedimentary Rocks)", "रूपांतरित खडक (Metamorphic Rocks)", "ज्वालामुखी खडक"], correct: [1], explanation: `लाखो वर्षांपूर्वी वनस्पती आणि प्राणी जमिनीखाली गाडले गेले आणि थरांवर थर साचून स्तरित खडकांमध्ये त्यांचे जीवाश्म इंधनात रूपांतर झाले.`, difficulty: "medium" }, { id: 147, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४७. भारताच्या 'द्विदल राज्यपद्धतीत' (Bicameral Legislature) विधानपरिषद (Legislative Council) असणारे खालीलपैकी कोणते राज्य आहे?`, options: ["गुजरात", "मध्य प्रदेश", "महाराष्ट्र", "राजस्थान"], correct: [2], explanation: `भारतात केवळ ६ राज्यांमध्ये विधानपरिषद आहे: महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा.`, difficulty: "medium" }, { id: 148, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४८. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोणत्या वर्षी आणि कोणत्या गडावर झाला?`, options: ["१६७४ - रायगड", "१६४५ - तोरणा", "१६६५ - पुरंदर", "१६८० - प्रतापगड"], correct: [0], explanation: `६ जून १६७४ रोजी गागाभट्ट यांच्या हस्ते रायगडावर शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला आणि त्यांनी 'छत्रपती' ही पदवी धारण केली.`, difficulty: "medium" }, { id: 149, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१४९. भूगोल नकाशावर 'समोच्च रेषा' (Contour Lines) जवळजवळ असतील, तर त्यावरून जमिनीचा कोणता उतार दर्शवला जातो?`, options: ["अतिशय मंद उतार", "सपाट मैदान", "तीव्र उतार (Steep Slope)", "दरीचा तळ"], correct: [2], explanation: `समान उंचीची ठिकाणे जोडणाऱ्या रेषेला समोच्च रेषा म्हणतात. त्या जेवढ्या जवळ, तेवढा उतार तीव्र असतो.`, difficulty: "medium" }, { id: 150, subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: `१५०. 'सहकार चळवळ' (Cooperative Movement) ही भारतातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा मानली जाते. सहकाराचे मुख्य तत्त्व काय आहे?`, options: ["एका व्यक्तीच्या हाती सर्व सत्ता आणि नफा असणे.", "एकमेकांच्या साहाय्याने आर्थिक प्रगती करणे ('एकमेका साहाय्य करू, अवघे धरू सुपंथ').", "केवळ परदेशी कंपन्यांना मदत करणे.", "बाजारात मक्तेदारी निर्माण करणे."], correct: [1], explanation: `सहकार म्हणजे समान आर्थिक आणि सामाजिक उद्दिष्टांसाठी लोकांनी स्वेच्छेने एकत्र येऊन चालवलेला लोकशाही व्यवसाय आहे (उदा. अमूल दूध संघ किंवा महाराष्ट्रातील साखर कारखाने).`, difficulty: "medium" } ]; // Paper 1 Data Pools (Dynamically split from paper1Data) const p1Marathi = paper1Data.filter(q => q.subject === "मराठी"); const p1English = paper1Data.filter(q => q.subject === "इंग्रजी"); const p1Psychology = paper1Data.filter(q => q.subject === "बालमानसशास्त्र"); const p1Math = paper1Data.filter(q => q.subject === "गणित"); const p1EVS = paper1Data.filter(q => q.subject === "परिसर अभ्यास"); const p1Hindi = paper1Data.filter(q => q.subject === "हिंदी"); // Active Quiz Data let quizData = []; // ============================================= // 🧠 STATE MANAGEMENT // ============================================= let state = { current: 0, score: 0, answers: [], reviews: [], visited: [], mode: 'practice', timeLeft: CONFIG.totalTime, timer: null, saveTimer: null, theme: localStorage.getItem('theme') || 'light', started: false, finished: false }; const domCache = {}; const $ = (sel) => domCache[sel] || (domCache[sel] = document.querySelector(sel)); const $$ = (sel) => document.querySelectorAll(sel); // ============================================= // 🔊 SOUND ENGINE // ============================================= let sharedAudioCtx = null; function playSound(isCorrect) { try { if (!sharedAudioCtx) sharedAudioCtx = new (window.AudioContext || window.webkitAudioContext)(); const audioCtx = sharedAudioCtx; const osc = audioCtx.createOscillator(); const gain = audioCtx.createGain(); osc.connect(gain); gain.connect(audioCtx.destination); if (isCorrect) { osc.frequency.setValueAtTime(880, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sine'; gain.gain.setValueAtTime(0.1, audioCtx.currentTime); } else { osc.frequency.setValueAtTime(220, audioCtx.currentTime); osc.type = 'sawtooth'; gain.gain.setValueAtTime(0.05, audioCtx.currentTime); } osc.start(); osc.stop(audioCtx.currentTime + 0.1); } catch (e) { console.warn("Audio Context Error", e); } } // ============================================= // 🎨 THEME MANAGEMENT // ============================================= function initTheme() { if (state.theme === 'dark') { document.documentElement.setAttribute('data-theme', 'dark'); $('#sun-icon').classList.remove('hidden'); $('#moon-icon').classList.add('hidden'); } $('#theme-toggle').onclick = toggleTheme; } function toggleTheme() { state.theme = state.theme === 'light' ? 'dark' : 'light'; document.documentElement.setAttribute('data-theme', state.theme); localStorage.setItem('theme', state.theme); $('#sun-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'light'); $('#moon-icon').classList.toggle('hidden', state.theme === 'dark'); } // ============================================= // ⏱️ TIMER SYSTEM // ============================================= function formatTime(seconds) { const m = Math.floor(seconds / 60).toString().padStart(2, '0'); const s = (seconds % 60).toString().padStart(2, '0'); return `${m}:${s}`; } function startTimer() { if (state.timer) clearInterval(state.timer); state.timer = setInterval(() => { state.timeLeft--; $('#timer-display').innerHTML = formatTime(state.timeLeft); if (state.timeLeft <= CONFIG.warnTime) $('#timer-container').classList.add('timer-warning'); else $('#timer-container').classList.remove('timer-warning'); if (state.timeLeft <= 0) { clearInterval(state.timer); showResult(); } }, 1000); } // ============================================= // 🎯 QUIZ LOGIC // ============================================= function togglePaperOptions() { const selected = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; $('#paper1-options').classList.toggle('hidden', selected !== '1'); $('#paper2-options').classList.toggle('hidden', selected !== '2'); } function showModal(title, text, type, callback) { const modal = $('#custom-modal'); $('#modal-title').innerHTML = title; $('#modal-text').innerHTML = text; const actions = $('#modal-actions'); actions.innerHTML = ''; if (type === 'alert') { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'px-5 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btn.innerHTML = 'ठीक आहे'; btn.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(); }; actions.appendChild(btn); } else if (type === 'confirm') { const btnNo = document.createElement('button'); btnNo.className = 'px-4 py-2 bg-gray-100 text-gray-800 rounded-xl font-semibold hover:bg-gray-200 transition border border-gray-300'; btnNo.innerHTML = 'नवीन सुरू करा'; btnNo.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(false); }; const btnYes = document.createElement('button'); btnYes.className = 'px-4 py-2 bg-indigo-600 text-white rounded-xl font-semibold hover:bg-indigo-700 transition'; btnYes.innerHTML = 'पुन्हा सुरू करा'; btnYes.onclick = () => { modal.classList.add('hidden'); if(callback) callback(true); }; actions.appendChild(btnNo); actions.appendChild(btnYes); } modal.classList.remove('hidden'); } function startQuiz() { state.mode = document.querySelector('input[name="mode"]:checked').value; $('#mode-badge').innerHTML = state.mode === 'practice' ? 'प्रॅक्टिस मोड' : 'टेस्ट मोड'; const selectedPaper = document.querySelector('input[name="paper_select"]:checked').value; if (selectedPaper === '1') { const lang1 = $('#p1-lang1').value; const lang2 = $('#p1-lang2').value; if (lang1 === lang2) { showModal("त्रुटी", "प्रथम भाषा आणि द्वितीय भाषा वेगळी असावी. कृपया योग्य भाषा निवडा.", "alert"); return; } const lang1Data = lang1 === 'marathi' ? p1Marathi : p1Hindi; const lang2Data = lang2 === 'english' ? p1English : p1Marathi; quizData = [...lang1Data, ...lang2Data, ...p1Psychology, ...p1Math, ...p1EVS]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 1'; } else { const lang = $('#p2-lang').value; const mainSub = $('#p2-subject').value; const langData = lang === 'marathi' ? p2Marathi : p2Hindi; const mainData = mainSub === 'math_sci' ? p2MathScience : p2SocialScience; quizData = [...langData, ...p2English, ...p2Psychology, ...mainData]; $('#header-paper-title').innerHTML = 'MAHA TET PAPER 2'; if(quizData.length < 150) { showModal("सूचना", "या विषयाचे काही प्रश्न जोडण्याचे काम चालू आहे. कृपया दुसरी भाषा/विषय निवडा.", "alert"); return; } } if (loadProgress()) { showModal('मागील सत्र', 'तुमची मागील अपूर्ण टेस्ट जतन केलेली आहे. ती पुन्हा सुरू करायची आहे का?', 'confirm', (isYes) => { if (isYes) { resumeQuiz(); } else { clearProgress(); initQuizState(); } }); } else { clearProgress(); initQuizState(); } } function initQuizState() { state.answers = new Array(quizData.length).fill(null); state.reviews = new Array(quizData.length).fill(false); state.visited = new Array(quizData.length).fill(false); state.started = true; state.finished = false; state.timeLeft = CONFIG.totalTime; state.current = 0; state.score = 0; $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); $('#quiz-container').focus(); } function resumeQuiz() { $('#start-screen').classList.add('hidden'); $('#question-screen').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.remove('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('flex'); $('#palette-container').classList.remove('hidden'); if (state.mode === 'test') startTimer(); renderPalette(); loadQuestion(); if (state.saveTimer) clearInterval(state.saveTimer); state.saveTimer = setInterval(saveProgress, 30000); } function loadQuestion() { state.visited[state.current] = true; const q = quizData[state.current]; const userAnsIdx = state.answers[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; const answered = userAnsIdx !== null && (!isMulti || userAnsIdx.length > 0); setSubjectBadge(q.subject); $('#total-questions').innerHTML = quizData.length; $('#question-counter').innerHTML = `प्रश्न ${state.current + 1} / ${quizData.length}`; const progress = ((state.current + 1) / quizData.length) * 100; $('#progress-bar').style.width = `${progress}%`; $('#question-text').innerHTML = q.q; const container = $('#options-container'); container.innerHTML = ''; q.options.forEach((opt, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.type = 'button'; btn.className = `q-btn w-full h-auto text-left p-2.5 sm:p-4 border-2 rounded-xl flex items-center gap-3 sm:gap-4 transition-all focus:outline-none focus:ring-2 focus:ring-offset-2 border-gray-200 hover:border-indigo-300 hover:bg-indigo-50/50`; if (answered) { const isSelected = isMulti ? userAnsIdx.includes(idx) : (userAnsIdx === idx); const isCorrectOption = q.correct.includes(idx); const isUserAnsCorrect = isMulti ? q.correct.every(c => userAnsIdx.includes(c)) && userAnsIdx.length === q.correct.length : q.correct.includes(userAnsIdx); if (isSelected) { btn.classList.add(isCorrectOption ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isUserAnsCorrect && isCorrectOption) { btn.classList.add('opt-correct'); } } btn.innerHTML = ` <span class="opt-num w-6 h-6 sm:w-8 sm:h-8 rounded-full bg-gray-100 flex items-center justify-center font-bold text-xs sm:text-sm shrink-0">${idx + 1}</span> <span class="flex-1 text-sm sm:text-base leading-snug sm:leading-relaxed break-words whitespace-normal">${opt}</span> `; btn.onclick = () => selectAnswer(idx); container.appendChild(btn); }); const isReviewed = state.reviews[state.current]; $('#review-toggle').classList.toggle('bg-yellow-100', isReviewed); $('#review-text').innerHTML = isReviewed ? '✓ रिव्ह्यूसाठी मार्क केले' : 'रिव्ह्यूसाठी मार्क करा'; $('#clear-btn').classList.toggle('hidden', !answered); const expBox = $('#explanation-box'); if (state.mode === 'practice' && answered) { showExplanation(q); } else { expBox.classList.add('hidden'); } updateNavButtons(answered); renderPalette(); if (window.MathJax?.typesetPromise) MathJax.typesetPromise([$('#question-text'), container]); $('#quiz-container').scrollTop = 0; } function selectAnswer(idx) { if (state.finished) return; const q = quizData[state.current]; const isMulti = q.correct.length > 1; if (isMulti) { let ans = state.answers[state.current] || []; if (!Array.isArray(ans)) ans = [ans]; if (ans.includes(idx)) ans = ans.filter(a => a !== idx); else ans.push(idx); state.answers[state.current] = ans.length > 0 ? ans : null; } else { state.answers[state.current] = idx; } const userAns = state.answers[state.current]; const isFullyCorrect = isMulti ? (Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length && q.correct.every(c => userAns.includes(c))) : q.correct.includes(idx); const playCorrectSound = isMulti ? q.correct.includes(idx) : isFullyCorrect; $$('#options-container .q-btn').forEach((btn, i) => { btn.classList.remove('opt-correct', 'opt-wrong', 'border-indigo-500', 'bg-indigo-50'); const isSelected = isMulti && Array.isArray(userAns) ? userAns.includes(i) : (i === userAns); if (isSelected) { btn.classList.add(q.correct.includes(i) ? 'opt-correct' : 'opt-wrong'); } else if (!isFullyCorrect && q.correct.includes(i) && (!isMulti || (isMulti && Array.isArray(userAns) && userAns.length === q.correct.length))) { btn.classList.add('opt-correct'); } }); playSound(playCorrectSound); if (state.mode === 'practice') { showExplanation(q); } else { $('#explanation-box').classList.add('hidden'); } updateScore(); updateNavButtons(true); $('#clear-btn').classList.remove('hidden'); renderPalette(); saveProgress(); } function clearResponse() { if (state.finished) return; state.answers[state.current] = null; updateScore(); saveProgress(); loadQuestion(); } function showExplanation(q) { const box = $('#explanation-box'); const ans = state.answers[state.current]; const isCorrect = Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans); box.classList.remove('hidden', 'bg-green-50', 'bg-red-50', 'border-green-500', 'border-red-500', 'text-green-800', 'text-red-800'); if (isCorrect) { box.classList.add('bg-green-50', 'border-green-500', 'text-green-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = '✅ बरोबर उत्तर!'; } else { box.classList.add('bg-red-50', 'border-red-500', 'text-red-800'); box.querySelector('h4').innerHTML = `❌ चुकले! बरोबर: ${q.correct.map(i => i+1).join(', ')}`; } $('#explanation-text').innerHTML = q.explanation; box.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax?.typesetPromise) { MathJax.typesetPromise([$('#explanation-text')]); } } function toggleReview() { state.reviews[state.current] = !state.reviews[state.current]; renderPalette(); saveProgress(); loadQuestion(); } function updateNavButtons(answered) { const isLast = state.current === quizData.length - 1; const nextBtn = $('#next-btn'); const submitBtn = $('#submit-btn'); const prevBtn = $('#prev-btn'); const inlineNextBtn = $('#inline-next-btn'); const inlineSubmitBtn = $('#inline-submit-btn'); const inlinePrevBtn = $('#inline-prev-btn'); prevBtn.disabled = state.current === 0; inlinePrevBtn.disabled = state.current === 0; if (state.mode === 'practice') { nextBtn.classList.remove('hidden'); submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा →' : 'पुढचा →'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } else { if (answered) { submitBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.classList.add('hidden'); submitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; inlineSubmitBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.classList.add('hidden'); inlineSubmitBtn.onclick = () => { if(!isLast) nextQuestion(); else showResult(); }; } else { submitBtn.classList.add('hidden'); nextBtn.classList.remove('hidden'); nextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; nextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; inlineSubmitBtn.classList.add('hidden'); inlineNextBtn.classList.remove('hidden'); inlineNextBtn.innerHTML = isLast ? 'निकाल पहा' : 'पुढचा (स्किप करा)'; inlineNextBtn.onclick = isLast ? showResult : nextQuestion; } } } function nextQuestion() { if (state.current < quizData.length - 1) { state.current++; loadQuestion(); } } function prevQuestion() { if (state.current > 0) { state.current--; loadQuestion(); } } function updateScore() { state.score = state.answers.filter((ans, i) => ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === quizData[i].correct.length && quizData[i].correct.every(c => ans.includes(c)) : quizData[i].correct.includes(ans)) ).length; $('#score-display').innerHTML = state.score; } function setSubjectBadge(subject) { const badge = $('#subject-badge'); const theme = CONFIG.subjects[subject] || CONFIG.subjects['मराठी']; badge.innerHTML = `[${subject}]`; badge.className = `text-xs font-bold px-2.5 py-1 rounded-md border ${state.theme === 'dark' ? theme.dark : theme.color}`; badge.classList.remove('hidden'); } function renderPalette() { const renderGrid = (gridId) => { const grid = $(gridId); if (!grid) return; grid.innerHTML = ''; quizData.forEach((q, idx) => { const btn = document.createElement('button'); btn.className = 'palette-btn'; btn.innerHTML = idx + 1; if (idx === state.current) btn.classList.add('current'); if (state.answers[idx] !== null) { btn.classList.add('answered'); } else if (state.visited[idx]) { btn.classList.add('not-answered'); } else { btn.classList.add('unanswered'); } if (state.reviews[idx]) btn.classList.add('review'); btn.onclick = () => { state.current = idx; loadQuestion(); if (gridId.includes('mobile')) toggleMobilePalette(); }; grid.appendChild(btn); }); }; renderGrid('#palette-grid'); renderGrid('#mobile-palette-grid'); } function toggleMobilePalette() { $('#mobile-palette-modal').classList.toggle('hidden'); } function showResult() { state.finished = true; if (state.timer) clearInterval(state.timer); clearProgress(); const percentage = (state.score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 60 && window.confetti) confetti({ particleCount: 150, spread: 70, origin: { y: 0.6 } }); $('#question-screen').classList.add('hidden'); $('#footer-nav').classList.add('hidden'); $('#palette-container').classList.add('hidden'); $('#result-screen').classList.remove('hidden'); $('#final-score').innerHTML = state.score; $('#result-total').innerHTML = quizData.length; $('#percentage-display').innerHTML = `(${percentage.toFixed(1)}%)`; renderAnalytics(); } function renderAnalytics() { const container = $('#analytics-container'); container.innerHTML = '<h3 class="font-bold text-lg mb-3">📊 विषयानुसार कामगिरी</h3>'; const stats = {}; quizData.forEach((q, i) => { if (!stats[q.subject]) stats[q.subject] = { total: 0, correct: 0 }; stats[q.subject].total++; const ans = state.answers[i]; const isCorrect = ans !== null && (Array.isArray(ans) ? ans.length === q.correct.length && q.correct.every(c => ans.includes(c)) : q.correct.includes(ans)); if (isCorrect) stats[q.subject].correct++; }); Object.entries(stats).forEach(([subject, data]) => { const pct = Math.round((data.correct / data.total) * 100); const row = document.createElement('div'); row.className = 'p-3 bg-gray-50 rounded-lg mb-2'; row.innerHTML = ` <div class="flex justify-between text-sm mb-1"> <span class="font-medium">${subject}</span> <span>${data.correct}/${data.total} (${pct}%)</span> </div> <div class="h-2 bg-gray-200 rounded-full overflow-hidden"> <div class="h-full bg-indigo-500" style="width: ${pct}%"></div> </div>`; container.appendChild(row); }); } function saveProgress() { if (!state.started || state.finished) return; const data = { answers: state.answers, reviews: state.reviews, visited: state.visited, current: state.current, timeLeft: state.timeLeft, mode: state.mode, timestamp: Date.now() }; localStorage.setItem(CONFIG.storageKey, JSON.stringify(data)); } function loadProgress() { try { const saved = localStorage.getItem(CONFIG.storageKey); if (!saved) return false; const data = JSON.parse(saved); if (Date.now() - data.timestamp > 24 * 60 * 60 * 1000) return false; if (data.answers && data.answers.length !== quizData.length) return false; state = { ...state, ...data }; return true; } catch (e) { return false; } } function clearProgress() { localStorage.removeItem(CONFIG.storageKey); } function shareResult() { const shareText = getCleanText(`माझा महा टेट प्रो मॉक टेस्ट स्कोअर: ${state.score}/${quizData.length} 🎯`); if (navigator.share) { navigator.share({ title: 'माझा टेट स्कोअर', text: shareText }); } else { showModal('तुमचा स्कोअर', shareText, 'alert'); } } function retryQuiz() { location.reload(); } function init() { initTheme(); $('#total-questions').innerHTML = "0"; document.addEventListener('keydown', (e) => { if (!state.started || state.finished) return; if (['1','2','3','4'].includes(e.key)) selectAnswer(parseInt(e.key) - 1); if (e.key === 'ArrowRight') nextQuestion(); if (e.key === 'ArrowLeft') prevQuestion(); if (e.key.toLowerCase() === 'r') toggleReview(); }); window.addEventListener('beforeunload', (e) => { if (state.started && !state.finished && state.mode === 'test') { e.preventDefault(); e.returnValue = ''; } }); } document.addEventListener('DOMContentLoaded', init); window.startQuiz = startQuiz; window.retryQuiz = retryQuiz; window.shareResult = shareResult; window.nextQuestion = nextQuestion; window.prevQuestion = prevQuestion; window.clearResponse = clearResponse; window.toggleReview = toggleReview; window.toggleMobilePalette = toggleMobilePalette; window.togglePaperOptions = togglePaperOptions; window.submitAndNext = () => { if(state.current < quizData.length-1) nextQuestion(); else showResult(); }; </script> </div>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/04/maha-tet-2026-full-practice-test-paper.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-1550137437793231785Fri, 17 Apr 2026 15:21:26 +00002026-04-18T00:51:35.404+05:30maha tet 150 questionsmaha tet full testmaha tet online quiz tet paper 2 marathimaha tet paper 2 questions<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgA4OxOaTwQ5iEXLTvF8z4DejrxwBzFr8kLPLBJDoZbmvQ8L91EEWqSAwJo8hJrnsZFl6yVDCF7rxPp_LDEsyHD065TTzYtEck3fBHh2XtdSm7d0_kFV1L0YlHSboJa7vjscRrD_u_lGygeINdLKBvFGtO306ZPdYHSLIxy7hFAF5RQN5fepcsPUhkyY10S/s1600/ChatGPT%20Image%20Apr%2017,%202026,%2008_35_55%20PM.png" style="display: block; padding: 1em 0; text-align: center; "><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgA4OxOaTwQ5iEXLTvF8z4DejrxwBzFr8kLPLBJDoZbmvQ8L91EEWqSAwJo8hJrnsZFl6yVDCF7rxPp_LDEsyHD065TTzYtEck3fBHh2XtdSm7d0_kFV1L0YlHSboJa7vjscRrD_u_lGygeINdLKBvFGtO306ZPdYHSLIxy7hFAF5RQN5fepcsPUhkyY10S/s1600/ChatGPT%20Image%20Apr%2017,%202026,%2008_35_55%20PM.png"/></a></div> <!DOCTYPE html> <html lang="mr"> <head> <meta charset="UTF-8"> <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0"> <title>Maha TET Paper 2 - Full Quiz (240 Questions)</title> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <script> window.MathJax = { tex: { inlineMath: [['$', '$'], ['\\(', '\\)']], displayMath: [['$$', '$$'], ['\\[', '\\]']] }, svg: { fontCache: 'global' } }; </script> <script id="MathJax-script" async src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/mathjax@3/es5/tex-mml-chtml.js"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: #f3f4f6; } #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 8px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: #f1f1f1; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: #c7c7c7; border-radius: 4px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb:hover { background: #a0a0a0; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } </style> </head> <body class="bg-gray-100 min-h-screen flex items-center justify-center p-2 sm:p-4"> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-5xl mx-auto flex flex-col bg-white sm:rounded-2xl shadow-xl border border-gray-200 overflow-hidden" style="height: 90vh; min-height: 500px; max-height: 850px;"> <div class="bg-indigo-700 text-white p-4 sm:p-5 flex justify-between items-center shadow-md shrink-0 z-10"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center truncate"> <span class="mr-2">📚</span> महा टेट पेपर २ - पूर्ण सराव संच </h1> <div class="text-sm sm:text-lg font-semibold bg-indigo-800 px-3 py-1 sm:px-4 sm:py-1.5 rounded-full shadow-inner whitespace-nowrap border border-indigo-600"> गुण: <span id="score-display">0</span> / 240 </div> </div> <div class="w-full bg-gray-200 h-2 sm:h-2.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-500 ease-out" style="width: 0%;"></div> </div> <div class="p-4 sm:p-6 md:p-8 flex-grow overflow-y-auto bg-white relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;"> <div id="start-screen" class="text-center py-10 flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300"> <div class="mb-6 p-4 bg-indigo-50 rounded-full"> <svg class="w-16 h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477 4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path></svg> </div> <h2 class="text-2xl sm:text-4xl font-bold text-gray-800 mb-4 sm:mb-6">महा टेट पेपर २ - पूर्ण सराव संच<br class="hidden sm:block"/><span class="text-indigo-600">२४० प्रश्नोत्तरे</span></h2> <p class="text-sm sm:text-lg text-gray-600 mb-8 sm:mb-10 max-w-2xl mx-auto px-2 leading-relaxed"> या चाचणीमध्ये <b>मराठी, इंग्रजी, बालमानसशास्त्र, गणित-विज्ञान, हिंदी आणि सामाजिक शास्त्रे</b> या सर्व विषयांचा समावेश आहे. <br>एकूण २४० प्रश्न व स्पष्टीकरणे. </p> <button onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white text-base sm:text-xl font-bold py-3 px-8 sm:py-4 sm:px-12 rounded-full shadow-lg transition-transform transform hover:-translate-y-1 hover:shadow-xl focus:outline-none" style="touch-action: manipulation;"> 🚀 सराव सुरू करा </button> </div> <div id="question-screen" class="hidden max-w-4xl mx-auto transition-opacity duration-300"> <div class="flex flex-wrap gap-2 mb-4 sm:mb-6 items-center"> <span id="subject-label" class="text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md"> [विषय] </span> <span class="text-indigo-800 font-bold text-xs sm:text-base bg-indigo-50 px-3 py-1 rounded-md border border-indigo-100" id="question-number"> प्रश्न 1 / 240 </span> </div> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl md:text-2xl font-bold text-gray-800 mb-6 sm:mb-8 leading-relaxed"></h3> <div id="options-container" class="space-y-3 sm:space-y-4"></div> <div id="explanation-box" class="hidden mt-8 p-4 sm:p-6 bg-green-50 border-l-4 border-green-500 rounded-r-lg shadow-sm animate-fade-in"> <h4 class="text-green-800 font-bold text-sm sm:text-lg mb-2 flex items-center"> <svg class="w-5 h-5 mr-2" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M13 16h-1v-4h-1m1-4h.01M21 12a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> स्पष्टीकरण : </h4> <p id="explanation-text" class="text-gray-800 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> </div> <div class="h-6 sm:h-10"></div> </div> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-10 flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300"> <h2 class="text-2xl sm:text-5xl font-bold text-gray-800 mb-6 sm:mb-8">🎉 चाचणी पूर्ण झाली!</h2> <div class="inline-block bg-white border-4 border-indigo-500 rounded-full p-8 sm:p-12 mb-6 sm:mb-8 shadow-inner relative overflow-hidden"> <div class="absolute inset-0 bg-indigo-50 opacity-50"></div> <div class="relative z-10"> <span class="text-4xl sm:text-7xl font-bold text-indigo-600" id="final-score">0</span> <span class="text-xl sm:text-4xl text-gray-500 font-semibold">/ 240</span> </div> </div> <p id="result-message" class="text-lg sm:text-2xl text-gray-700 font-semibold mb-8 sm:mb-10 px-4 max-w-3xl"></p> <div class="flex gap-4"> <button onclick="location.reload()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white text-base sm:text-xl font-bold py-3 px-8 sm:py-4 sm:px-12 rounded-full shadow-md transition-transform transform hover:-translate-y-1" style="touch-action: manipulation;"> 🔄 पुन्हा प्रयत्न करा </button> </div> <div style="text-align:center; margin-top:30px; padding:25px; border-radius:16px; background:linear-gradient(135deg,#f9fafb,#eef2ff); box-shadow:0 8px 25px rgba(0,0,0,0.08);"> <h3 style="font-size:22px; font-weight:bold; color:#4f46e5;">🙏 आम्हाला मदत करा</h3> <p style="font-size:16px; color:#555; margin-top:10px; line-height:1.6;">हा MAHA TET Mock Test पूर्णपणे मोफत उपलब्ध करून देण्यासाठी खूप मेहनत घेतली आहे.<br>आपल्याला हा उपयुक्त वाटल्यास कृपया स्वेच्छेने मदत करा 🙏</p> <img src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhw5JjsCGKlFGHLRek7o9q2ZMULkOyyG_M2nVMyJXZV4BSDBXhoZzwjrzq5tbA3wc61p6esDfjuPulqEsiQsxEPil_8A_E9FbaxqoiSMAkYA3kN6rUX6CSU9HU7oY-4ecP1LgVIhJ6X9zilYY2xCcs3nD3SC4md-ga7aSk5GBkL92IK8nF0LjONiuhMTvxQ/s320/WhatsApp%20Image%202026-01-07%20at%2010.52.06%20PM.jpeg" width="180" style="margin:20px auto; display:block; border-radius:12px; box-shadow:0 4px 12px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="margin-top:20px;"> <a href="upi://pay?pa=9763882025@ptsbi&pn=Support&cu=INR" style="display:inline-block; padding:14px 28px; background:linear-gradient(135deg,#22c55e,#16a34a); color:white; font-weight:bold; font-size:16px; border-radius:12px; text-decoration:none; box-shadow:0 0 15px rgba(34,197,94,0.6); animation:pulse 1.5s infinite;">💰 UPI ने मदत करा</a> </div> <p style="margin-top:12px; font-size:14px;">किंवा UPI ID: <b>9763882025@ptsbi</b></p> <p style="color:#dc2626; font-weight:bold; margin-top:12px;">🔥 तुमचा score शेअर करा आणि आम्हाला support करा</p> </div> <style> @keyframes pulse { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.08); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } </style> </div> </div> <div id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-3 sm:p-5 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center hidden shrink-0 z-10"> <button id="prev-btn" onclick="prevQuestion()" class="px-4 py-2 sm:px-6 sm:py-3 bg-white border border-gray-300 text-gray-700 font-bold rounded-lg hover:bg-gray-100 transition-colors text-xs sm:text-base disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed shadow-sm" style="touch-action: manipulation;">← मागील</button> <button id="next-btn" onclick="nextQuestion()" class="px-4 py-2 sm:px-6 sm:py-3 bg-indigo-600 text-white font-bold rounded-lg hover:bg-indigo-700 transition-colors text-xs sm:text-base hidden shadow-md transform active:scale-95" style="touch-action: manipulation;">पुढचा प्रश्न →</button> </div> </div> <script> // Passages & Tables const marathiPassage = `<div class="bg-indigo-50 border border-indigo-200 rounded-xl p-4 sm:p-6 mb-6 text-gray-800 text-sm sm:text-lg text-justify shadow-sm leading-relaxed">दत्ताला अनेक गुरू होते. याचा अर्थ असा, की माणसाला शिकायचं असेल, तर त्याला सर्वत्र गुरु आणि शिक्षक भेटत असतात. जिज्ञासूला पर्वतातून प्रवचन आणि निर्झरातून संगीत ऐकायला मिळतं, असे पंडित नेहरूंनी सांगितलं आहे. परदेशी असताना असे अनेक मणी हाती लागले. 'या विश्वाच्या वाटेवरून तुम्ही एकदाच वाटचाल करणार आहात. करता येईल तितक्या लोकांना तुम्ही आनंदित करा', अशा आशयाची एक इंग्रजी कविता आहे. इटालियन माणूस तिचं शब्दशः पालन करीत आहे. स्वतः आनंदी राहून इतरांना आनंदी करण्याचा तो प्रयत्न करतो. सुखद जीवन ला दोलचे व्हिता या वृत्तीला 'सुशेगाद' म्हणतात. पोर्तुगीजांच्या दीर्घ सान्निध्यामुळे हा त्यांचा एक राष्ट्रीय मंत्रच झाला आहे.</div>`; const engPassage = `<div class="bg-indigo-50 border border-indigo-200 rounded-xl p-4 sm:p-6 mb-6 text-gray-800 text-sm sm:text-lg text-justify shadow-sm leading-relaxed">In an era dominated by instant messaging and social media, the essence of human connection is undergoing a profound transformation. While we boast of thousands of 'friends' online, the depth of our real-world relationships is arguably shallower than ever before. Digital platforms prioritize brevity and speed, often reducing complex human emotions to simple emojis and abbreviated texts. Consequently, the art of active listening and interpreting non-verbal cues—crucial components of true empathy—is gradually eroding. We are constantly 'connected' to the network, yet increasingly isolated from genuine companionship. Furthermore, the curated perfection displayed on social feeds fosters an environment of perpetual comparison, leading to widespread anxiety and a sense of inadequacy among the youth. True intimacy requires vulnerability, time, and undivided attention; commodities that are incredibly scarce in our modern, notification-driven ecosystem. To reclaim authentic human connection, we must consciously disconnect from our devices and re-engage with the physical world, prioritizing face-to-face interactions over endless screen time.</div>`; const engPoem = `<div class="bg-pink-50 border border-pink-200 rounded-xl p-4 sm:p-6 mb-6 text-gray-800 text-sm sm:text-lg italic shadow-sm leading-relaxed">A solitary leaf upon the bough,<br>Clings fiercely to the fading autumn light.<br>It remembers the emerald warmth of spring,<br>And the gentle breezes of a summer night.<br><br>Now the frost approaches with a chilling breath,<br>Whispering tales of slumber and decay.<br>Yet the leaf dances in the biting wind,<br>Refusing to easily surrender the day.</div>`; const cdpTable83 = `<table class="w-full mb-4 border-collapse border border-gray-300 text-sm sm:text-base mt-4 shadow-sm"><tr class="bg-indigo-50"><th class="border border-gray-300 p-2 text-left text-indigo-900">A</th><th class="border border-gray-300 p-2 text-left text-indigo-900">B</th></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">अ) बोधावस्था</td><td class="border border-gray-300 p-2">i) काही गोष्टी थोडा प्रयत्न केला तरच आठवतात.</td></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">ब) उपबोधावस्था</td><td class="border border-gray-300 p-2">ii) काही गोष्टी महत्प्रयासाने आठवतात.</td></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">क) अबोधावस्था</td><td class="border border-gray-300 p-2">iii) काही गोष्टी आपल्याला चटकन आठवतात.</td></tr></table>`; const cdpTable90 = `<table class="w-full mb-4 border-collapse border border-gray-300 text-sm sm:text-base mt-4 shadow-sm"><tr class="bg-indigo-50"><th class="border border-gray-300 p-2 text-left text-indigo-900">उपागम</th><th class="border border-gray-300 p-2 text-left text-indigo-900">आशय</th></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">i) पेडागॉजी</td><td class="border border-gray-300 p-2">A) आशय विद्यार्थी ठरवतात.</td></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">ii) अँड्रॉगॉजी</td><td class="border border-gray-300 p-2">B) आशय शिक्षक ठरवतात.</td></tr><tr><td class="border border-gray-300 p-2">iii) ह्यूटागॉजी</td><td class="border border-gray-300 p-2">C) यात शिक्षक व विद्यार्थी आशय ठरवितात.</td></tr></table>`; const hindiPassage = `<div class="bg-indigo-50 border border-indigo-200 rounded-xl p-4 sm:p-6 mb-6 text-gray-800 text-sm sm:text-lg text-justify shadow-sm leading-relaxed">मानव और प्रकृति का संबंध अत्यंत प्राचीन और प्रगाढ़ रहा है। प्रकृति ने मनुष्य को एक माँ की तरह अपने आँचल में पनाह दी है। लेकिन आधुनिकता की अंधी दौड़ और भौतिक सुख-सुविधाओं की असीमित लालसा ने इस संतुलन को बुरी तरह बिगाड़ दिया है। मनुष्य यह भूल गया है कि प्राकृतिक संसाधन सीमित हैं। वनों की अंधाधुंध कटाई, नदियों का प्रदूषण और बढ़ता वैश्विक तापमान (Global Warming) इसी स्वार्थपरता के दुष्परिणाम हैं। यदि समय रहते हमने अपनी इस 'उपभोक्तावादी संस्कृति' पर लगाम नहीं लगाई, तो भावी पीढ़ियों के लिए यह पृथ्वी रहने योग्य नहीं बचेगी। हमें यह समझना होगा कि विकास और पर्यावरण संरक्षण दोनों एक-दूसरे के विरोधी नहीं, बल्कि पूरक हैं।</div>`; const hindiPoem = `<div class="bg-pink-50 border border-pink-200 rounded-xl p-4 sm:p-6 mb-6 text-gray-800 text-sm sm:text-lg italic shadow-sm leading-relaxed">मत सोच कि तेरा स्वप्न कभी साकार न होगा,<br>यदि कर्म पे निष्ठा है तो बेड़ा पार न होगा?<br>काँटों की चुभन से जो कदम पीछे हटा ले,<br>उस कायर का जग में कभी जयकार न होगा。<br><br>माना कि समंदर की लहरें हैं डरावनी,<br>तूफ़ान से टकराए बिना नौका पार न होगा。<br>तू दीप है, जलना तेरी नियति है अँधेरे में,<br>जो बुझ गया, उसका कहीं सत्कार न होगा।</div>`; const quizData = [ // --- MARATHI (Q1-Q30) --- { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.1)</b> 'वाऱ्यावर सोडणे' या अर्थाचा वाक्प्रचार कोणता?", options: ["त्याग करणे", "फडशा पाडणे", "वारा वाहणे", "ओवाळून टाकणे"], correct: [0], explanation: "'वाऱ्यावर सोडणे' म्हणजे एखाद्या व्यक्तीकडे किंवा गोष्टीकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे, जबाबदारी झटकणे किंवा तिचा त्याग करणे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.2)</b> लेखननियमानुसार अचूक शब्द कोणता?", options: ["पृथक्करण", "पृथःकरण", "पृथकरण", "पृथक्करन"], correct: [0], explanation: "मराठी शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार 'पृथक्' आणि 'करण' यांच्या संधीतून 'पृथक्करण' हा शब्द तयार होतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.3)</b> स, ला, ते, स, ला, ना, ते हे विभक्तीप्रत्यय कोणत्या विभक्तीत आहेत?", options: ["द्वितीया-तृतीया", "चतुर्थी", "द्वितीया-चतुर्थी", "संबोधन"], correct: [2], explanation: "हे प्रत्यय 'द्वितीया' आणि 'चतुर्थी' या दोन्ही विभक्तींमध्ये समान असतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.4)</b> वचनानुसार अचूक नसलेली शब्दजोडी ओळखा.", options: ["भाषा - भाषा", "सभा - सभा", "भाषण - भाषण", "आज्ञा - आज्ञा"], correct: [2], explanation: "अकारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे अनेकवचन एकारान्त होते. त्यामुळे 'भाषण' चे अनेकवचन 'भाषणे' असे होते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.5)</b> क्रियापदाचे रूप नेहमी तृतीय पुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी व स्वतंत्र असणारा प्रयोग कोणता?", options: ["कर्मणी", "कर्तरी", "भावे", "कर्मकर्तरी"], correct: [2], explanation: "'भावे प्रयोगात' कर्ता आणि कर्म या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागलेले असतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.6)</b> 'सुंदरा मनामधी भरली' ही राम जोशी यांची रचना कोणत्या प्रकारातील आहे?", options: ["पोवाडा", "अभंग", "संतवाणी", "लावणी"], correct: [3], explanation: "राम जोशी हे पेशवेकालीन महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध शाहीर होते. ही त्यांची गाजलेली लावणी आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.7)</b> शिखांच्या 'ग्रंथसाहेब' या ग्रंथात कोणत्या संताची कवने समाविष्ट आहेत?", options: ["संत नामदेव", "संत ज्ञानेश्वर", "संत तुकाराम", "संत शेख महम्मद"], correct: [0], explanation: "संत नामदेव यांनी पंजाबमध्ये जाऊन भागवत धर्माचा प्रचार केला. त्यांच्या हिंदी रचना गुरु ग्रंथसाहिब मध्ये आहेत." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.8)</b> उत्कट भावना व्यक्त करताना शब्दाच्या शेवटी कोणते विरामचिन्ह द्यावे?", options: ["अपसारणचिन्ह", "उद्‌गारचिन्ह", "संयोगचिन्ह", "प्रश्नचिन्ह"], correct: [1], explanation: "आनंद, दुःख, आश्चर्य या भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दांच्या शेवटी उद्गारचिन्ह (!) वापरले जाते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.9)</b> य-य-य-य हे गण कोणत्या वृत्ताचे आहेत?", options: ["इंद्रवज्रा", "भुजंगप्रयात", "वसंततिलका", "मालिनी"], correct: [1], explanation: "भुजंगप्रयात हे अक्षरगणवृत्त असून त्याचे गण 'य-य-य-य' असे पडतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.10)</b> उपमेयाचीच उपमा दिली जाते तेव्हा कोणता अलंकार होतो?", options: ["अनन्वय", "दृष्टान्त", "अनुप्रास", "अतिशयोक्ती"], correct: [0], explanation: "उपमेयाला दुसरी उपमा मिळत नाही म्हणून 'उपमेयाचीच' उपमा दिली जाते, तेव्हा अनन्वय अलंकार होतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.11)</b> विस्मय हा कोणत्या रसाचा स्थायीभाव आहे?", options: ["अद्भुत", "शृंगार", "शांत", "भयानक"], correct: [0], explanation: "आश्चर्यकारक गोष्टींच्या वर्णनातून 'विस्मय' निर्माण होतो, तेव्हा तिथे 'अद्भुत रस' असतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.12)</b> 'माती' या नामाचे अचूक विशेषण कोणता?", options: ["बहारदार", "पडिक", "कसदार", "मजेदार"], correct: [2], explanation: "मातीची सुपीकता सांगण्यासाठी 'कसदार' हे विशेषण चपखल ठरते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.13)</b> 'मधू लाडू खात असे.' या वाक्यातील काळ ओळखा.", options: ["रीतिभूतकाळ", "रीतिवर्तमानकाळ", "रीतिभविष्यकाळ", "वर्तमानकाळ"], correct: [0], explanation: "भूतकाळात एखादी क्रिया वारंवार घडण्याची रीत असेल, तर त्याला रीतिभूतकाळ म्हणतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.14)</b> पररूप संधीचे उदाहरण ओळखा.", options: ["नुमजे", "नदीत", "खिडकीत", "नाहीसा"], correct: [0], explanation: "न + उमजे = नुमजे. पहिला स्वर लोप पावून दुसरा स्वर कायम राहतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.15)</b> तत्पुरुष समासातील शब्द ओळखा.", options: ["गैरहजर", "दररोज", "यथाशक्ती", "भवसागर"], correct: [3], explanation: "भवसागर हा कर्मधारय तत्पुरुष समास आहे. इतर अव्ययीभाव आहेत." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.16)</b> 'अनुराग' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?", options: ["प्रेम", "क्रोध", "संताप", "तिरस्कार"], correct: [0], explanation: "'अनुराग' म्हणजे एखाद्याविषयी वाटणारी ओढ किंवा 'प्रेम' होय." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.17)</b> विरुद्धार्थी शब्दांची अचूक नसलेली जोडी कोणती?", options: ["धरती × आकाश", "अवघड × सोपे", "होय × ना", "सल × टोचणी"], correct: [3], explanation: "'सल' आणि 'टोचणी' हे समानार्थी शब्द आहेत, विरुद्धार्थी नाहीत." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.18)</b> अचूक शब्द ओळखा.", options: ["आदरणीय", "आदरणिय", "आदरनिय", "आदरनीय"], correct: [0], explanation: "शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार 'णीय' प्रत्यय लागताना 'णी' हा दीर्घ असतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.19)</b> दिलेली म्हण पूर्ण करा. 'ज्याची खावी पोळी त्याची...'", options: ["करावी चहाडी", "वाजवावी टाळी", "भरावी झोळी", "करावी निंदा"], correct: [1], explanation: "ज्याची खावी पोळी, त्याची वाजवावी टाळी." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.20)</b> 'नटसम्राट' या नाटकाचे लेखक कोण?", options: ["प्र.के. अत्रे", "वि.वा. शिरवाडकर", "रा.ग. गडकरी", "रत्नाकर मतकरी"], correct: [1], explanation: "नटसम्राट हे कुसुमाग्रज (वि.वा. शिरवाडकर) यांचे नाटक आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.21)</b> 'सांध्य पर्वातील वैष्णवी' या काव्यसंग्रहाचे कवी कोण?", options: ["बा.भ. बोरकर", "ग्रेस", "सुरेश भट", "नारायण सुर्वे"], correct: [1], explanation: "हा कवी ग्रेस यांचा काव्यसंग्रह आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.22)</b> संबोधनयुक्त शब्दरुप ओळखा.", options: ["देवी", "देव", "देवता", "देवतांनो"], correct: [3], explanation: "अनेकवचनी नामाला हाक मारताना 'नो' प्रत्यय लावला जातो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.23)</b> 'पंतप्रधान म्हणाले की युवकांनी उद्यमशील बनावे.' वाक्यप्रकार ओळखा.", options: ["केवलवाक्य", "संयुक्तवाक्य", "मिश्रवाक्य", "वाक्यरुपांतर"], correct: [2], explanation: "'की' ने जोडलेले हे मिश्रवाक्य आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.24)</b> 'भरधाव' या शब्दातील उपसर्ग ओळखा.", options: ["धाव", "व", "भ", "भर"], correct: [3], explanation: "'भर' हा उपसर्ग लागून शब्द तयार झाला आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.25)</b> आई/वडील यांना पत्र लिहिताना कोणता अचूक मायना लिहावा?", options: ["तिर्थस्वरूप", "तिर्थरूप", "तीर्थरूप", "तीर्थस्वरूप"], correct: [2], explanation: "आई-वडिलांना पत्र लिहिताना नेहमी 'तीर्थरूप' असा मायना वापरतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.26)</b> मराठी वर्णमालेतील 'अं, अः' यांना काय म्हणतात?", options: ["बाराखडी", "स्वरादी", "व्यंजन", "शब्द"], correct: [1], explanation: "अनुस्वार आणि विसर्ग यांना स्वरादी म्हणतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.27)</b> 'भास्कर' या शब्दातील योग्य व अचूक लघुगुरुक्रम ओळखा.", options: ["- U -", "- - U", "- U U", "U - U"], correct: [2], explanation: "भा (गुरू) - स्कर (क लघु, र लघु) = - U U." }, { subject: "मराठी", q: marathiPassage + "<b>(Q.28)</b> दत्ताला अनेक गुरु भेटण्याचे कारण कोणते?", options: ["शिकण्याची आवड", "आनंदीवृत्ती", "प्रवचनाची आवड", "संगीताची आवड"], correct: [0], explanation: "उताऱ्यात दिले आहे की शिकायची आवड असेल तर गुरु भेटतात." }, { subject: "मराठी", q: marathiPassage + "<b>(Q.29)</b> पोर्तुगीजांकडून कोणता वारसा प्राप्त झाला?", options: ["सुशेगाद", "संगीत", "कवितांचे वाचन करणे", "प्रवचन"], correct: [0], explanation: "पोर्तुगीजांकडून 'सुशेगाद' हा वारसा मिळाला." }, { subject: "मराठी", q: marathiPassage + "<b>(Q.30)</b> इटालियनांचा राष्ट्रीय मंत्र कोणता?", options: ["पर्वतातून प्रवचन ऐकणे", "निर्झरातून संगीत ऐकणे", "ला दोलचे व्हिता", "स्वतः आनंदी राहणे"], correct: [2], explanation: "सुखद जीवनाच्या वृत्तीला इटालियन भाषेत 'ला दोलचे व्हिता' म्हणतात." }, // --- ENGLISH (Q31-Q60) --- { subject: "इंग्रजी", q: engPassage + "<b>(Q.31)</b> What is the primary concern raised by the author regarding digital platforms?", options: ["They are too expensive.", "They prioritize speed and brevity, oversimplifying emotions.", "They cause physical ailments.", "They are monitored."], correct: [1], explanation: "The passage states digital platforms prioritize brevity and speed, reducing complex emotions." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPassage + "<b>(Q.32)</b> According to the passage, the erosion of 'true empathy' is a direct consequence of:", options: ["too many friends.", "inability to type.", "decline in active listening and reading non-verbal cues.", "high cost of data."], correct: [2], explanation: "Active listening and non-verbal cues are crucial components of true empathy." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPassage + "<b>(Q.33)</b> The word 'curated' as used in the passage most nearly means:", options: ["haphazardly thrown together.", "carefully selected and presented.", "completely fake.", "historically significant."], correct: [1], explanation: "Curated means carefully chosen and presented perfectly." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPassage + "<b>(Q.34)</b> What is the fundamental paradox of modern communication?", options: ["Advanced phones, poor network.", "Spend money, free calls.", "Technologically connected but socially isolated.", "Read texts, buy fewer books."], correct: [2], explanation: "We are constantly 'connected' yet increasingly isolated." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPassage + "<b>(Q.35)</b> Which of the following does the author believe is essential for 'true intimacy'?", options: ["Fast internet.", "Vulnerability, time, and undivided attention.", "Long emails.", "Sharing pictures."], correct: [1], explanation: "True intimacy requires vulnerability, time, and undivided attention." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.36)</b> Identify the grammatical error: Neither the Principal nor the teachers was present.", options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [2], explanation: "With neither...nor, the verb agrees with the nearest subject. 'teachers' is plural, so it should be 'were'." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.37)</b> Choose correct passive: Why did they reject your brilliant proposal?", options: ["Why did your...", "Why was your brilliant proposal rejected by them?", "Why your brilliant...", "Why had your..."], correct: [1], explanation: "Wh-word + was/were + object + V3 is the correct passive structure for simple past question." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.38)</b> Choose correct indirect: The tourist said, \"What a beautiful monument the Taj Mahal is!\"", options: ["The tourist asked if...", "The tourist exclaimed with joy that...", "The tourist exclaimed with wonder that the Taj Mahal was a very beautiful monument.", "The tourist told that..."], correct: [2], explanation: "Exclamatory sentences use 'exclaimed', and 'is' changes to 'was'." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.39)</b> The manager is completely oblivious ________ the financial crisis that the company is heading ________.", options: ["of, for", "to, towards", "about, into", "from, at"], correct: [1], explanation: "'Oblivious' takes 'to', and 'heading' takes 'towards'." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.40)</b> Few politicians truly understand the struggles of the common man, ________?", options: ["don't they", "do they", "didn't they", "aren't they"], correct: [1], explanation: "'Few' is negative, so the question tag must be positive ('do they')." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.41)</b> Had the ambulance arrived a little earlier, the patient's life ________.", options: ["would have been saved", "would save", "will be saved", "could save"], correct: [0], explanation: "Third conditional: Had + V3 is followed by would have + V3 (passive here)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.42)</b> Which pair is NOT correctly matched?", options: ["Hates mankind - Misanthrope", "Doubts God - Agnostic", "Cure for all - Panacea", "Walks in sleep - Somniloquist"], correct: [3], explanation: "A sleepwalker is a somnambulist, not a somniloquist (one who talks in sleep)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.43)</b> Choose grammatically correct sentence.", options: ["...higher than any peak...", "...highest than any other...", "Mount Everest is higher than any other peak in the world.", "...more high than all..."], correct: [2], explanation: "In comparative, we use 'than any other' to exclude the subject itself from the rest of the group." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.44)</b> Please pay careful attention <u>to what the instructor is saying</u>.", options: ["Adjective clause", "Adverb clause", "Adverb clause of time", "Noun clause"], correct: [3], explanation: "It acts as the object of the preposition 'to', making it a Noun Clause." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.45)</b> Despite running <u>fast</u>, he missed the train.", options: ["Adjective", "Noun", "Adverb", "Verb"], correct: [2], explanation: "'fast' modifies the verb 'running', making it an adverb." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.46)</b> The scheme proved to be <u>a damp squib</u>.", options: ["A spectacular success", "A disappointing result", "Expensive", "Controversial"], correct: [1], explanation: "'A damp squib' means a situation or event which is much less impressive than expected." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.47)</b> Meaningful word from: C(1) I(2) R(3) U(4) C(5) L(6) A(7)", options: ["1-3-4-5-2-7-6", "1-4-3-2-5-6-7", "5-2-3-1-4-7-6", "1-3-4-2-5-7-6"], correct: [0], explanation: "The word is CRUCIAL (1-3-4-5-2-7-6)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.48)</b> Mis-spelt word:", options: ["Accommodation", "Millennium", "Embarrass", "Reccomend"], correct: [3], explanation: "Correct spelling is 'Recommend'." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.49)</b> Students <u>ought to</u> submit assignments...", options: ["Certainty", "Moral obligation or duty", "Past habit", "Request"], correct: [1], explanation: "'Ought to' expresses moral obligation or duty." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.50)</b> Antonym of 'DILIGENT'", options: ["Hardworking", "Lethargic", "Meticulous", "Intelligent"], correct: [1], explanation: "Diligent means hardworking. Lethargic means lazy." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.51)</b> Odd man out (Nouns):", options: ["Luggage", "Furniture", "Scenery", "Spectacles"], correct: [3], explanation: "Spectacles is always plural, others are uncountable nouns without 's'." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.52)</b> Combine into Complex sentence: He must run fast. He will not win otherwise.", options: ["...and he will win...", "...to win the race.", "Unless he runs fast, he will not win the race.", "In spite of..."], correct: [2], explanation: "'Unless' forms a correct conditional complex sentence." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.53)</b> Correct sentence: A. stationery shop. B. stationary star.", options: ["Only A", "Only B", "Both A and B", "Neither"], correct: [2], explanation: "Both are correct. Stationery (with e) = shop. Stationary (with a) = fixed/stable." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.54)</b> Figure of Speech: The whispering leaves shared secrets...", options: ["Simile", "Metaphor", "Personification", "Hyperbole"], correct: [2], explanation: "Leaves are given human qualities (whispering, sharing secrets)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.55)</b> Synonym of 'PRAGMATIC'", options: ["Theoretical", "Practical", "Emotional", "Confused"], correct: [1], explanation: "Pragmatic means dealing with things sensibly and realistically (practical)." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPoem + "<b>(Q.56)</b> What does the solitary leaf symbolize?", options: ["Inability to shed.", "Fear of dark.", "Resilience and strong human will.", "Beauty of spring."], correct: [2], explanation: "It symbolizes resilience and refusal to surrender." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPoem + "<b>(Q.57)</b> Figure of Speech: Frost approaches... Whispering tales...", options: ["Personification", "Simile", "Oxymoron", "Alliteration"], correct: [0], explanation: "Frost is personified as approaching and whispering." }, { subject: "इंग्रजी", q: engPoem + "<b>(Q.58)</b> Tone of the last two lines:", options: ["Sorrowful", "Defiant and courageous", "Sarcastic", "Sleepy"], correct: [1], explanation: "The leaf dances and refuses to surrender, showing defiance." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.59)</b> Parajumble: P: finding clean water difficult. Q: Water is essential. R: due to pollution. S: Therefore conservation needed.", options: ["Q-P-R-S", "P-R-Q-S", "Q-S-P-R", "S-R-P-Q"], correct: [0], explanation: "Q (Intro) -> P (Problem) -> R (Cause) -> S (Solution)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.60)</b> Error: Sachin is one of the greatest players who has played...", options: ["Sachin is one", "of the greatest players", "who has played", "for the country."], correct: [2], explanation: "It should be 'who HAVE played' because the antecedent is 'players' (plural)." }, // --- CDP (Q61-Q90) --- { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.61)</b> वाढी संदर्भात कोणते विधान योग्य आहे?", options: ["वाढ अनिश्चित असते.", "वाढ ही अनुवंशिक असते.", "गर्भधारणेच्या वेळी प्रमाणे वाढ होत नाही.", "जैविक रचनेवर वाढ नियंत्रित नसते."], correct: [1], explanation: "वाढ ही प्रामुख्याने अनुवंशावर अवलंबून असते." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.62)</b> शैशवावस्थेतील कारक विकासाचे अयोग्य विधान ओळखा.", options: ["नवजात शिशुला भावविश्व नसते.", "माता-पिता यांच्या वर्तनाचा प्रभाव असतो.", "हालचालींची वाढ पायापासून डोक्याकडे होत जाते.", "स्मरणशक्ती तीव्र असते."], correct: [2], explanation: "मस्तकाभिमुख तत्त्वानुसार विकास डोक्याकडून पायाकडे होतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.63)</b> संवेदना विषयीचे अयोग्य विधान ओळखा.", options: ["प्राथमिक मानसिक प्रक्रिया.", "केवळ जाणीव.", "बाह्य उद्दीपका विषयीचे ज्ञान होणे.", "उद्दीपकाशिवाय संवेदना शक्य नाही."], correct: [2], explanation: "ज्ञान होणे याला अवबोध म्हणतात, संवेदना नाही." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.64)</b> समष्टीवाद्यांच्या म्हणण्याला पुष्टी न देणारे विधान:", options: ["आकृती व पार्श्वभूमी विचारात घ्यावी लागते.", "केवळ पार्श्वभूमी लक्षात घेणे गरजेचे नसते.", "आकृती व पार्श्वभूमी यात बदल होऊ शकतो.", "हा बदल व्यक्तीवर अवलंबून असतो."], correct: [1], explanation: "अवबोध आकृती आणि पार्श्वभूमी दोघांच्या एकत्रित संबंधातून होतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.65)</b> प्रतिमा विषयी अयोग्य विधान:", options: ["आधी अनुभव आवश्यक.", "प्रतिमा सारख्याच तीव्रतेने होतात.", "कालावधीनंतर प्रतिमा धूसर होतात.", "संवेदनेशी निगडित असतात."], correct: [1], explanation: "प्रतिमा सर्वांसाठी सारख्या तीव्रतेने तयार होत नाहीत." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.66)</b> हवेत मनोरे उभारणे, परीकथा ही उदाहरणे कोणत्या कल्पनेची आहेत?", options: ["सौंदर्यनिष्ठ", "अनिर्बंध कल्पना", "व्यावहारिक", "पुनरुत्पादक"], correct: [1], explanation: "वास्तवाचे बंधन नसणाऱ्या कल्पनेला अनिर्बंध कल्पना म्हणतात." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.67)</b> 'पूर्वानुभवांची मनातल्या मनात जुळवाजुळव म्हणजे विचार' हे कोणाचे मत आहे?", options: ["स्टर्न", "स्टाऊट", "जे. एस. रॉस", "नॉर्मन एल मन"], correct: [3], explanation: "ही विचार प्रक्रियेची व्याख्या नॉर्मन एल. मन यांची आहे." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.68)</b> विचार प्रक्रियेचे शैक्षणिक महत्त्व स्पष्ट न करणारे विधान:", options: ["काकतालीय न्यायाने संबंध जोडू नये.", "ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे सूत्राचा वापर अनावश्यक आहे.", "चिकित्सक विचार करू द्यावा.", "निष्कर्ष काढताना गोष्टी पुरेशा आहेत का पाहावे."], correct: [1], explanation: "ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे सूत्राचा वापर अत्यंत आवश्यक असतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.69)</b> गिलफर्डच्या बुद्धिमत्तेच्या 'क्रिया' गटात कोणता घटक बसत नाही?", options: ["बोध", "स्मरण", "मूल्यमापन", "पद्धती"], correct: [3], explanation: "'पद्धती' हा घटक 'निष्पत्ती' (Products) गटात मोडतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.70)</b> गेसेल यांनी विकासाची संकल्पना मांडताना कोणत्या गोष्टीवर भर दिला आहे?", options: ["गुणविशेष", "परिपक्वता", "अध्ययन", "परिणाम"], correct: [1], explanation: "गेसेल यांचा सिद्धांत 'परिपक्वता सिद्धांत' (Maturation) आहे." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.71)</b> ______ ही औपचारिक अध्यापन उपपत्ती आहे?", options: ["अनुदेश", "ज्ञानात्मक", "सॉक्रेटिसची उपपत्ती", "सामान्य"], correct: [2], explanation: "सॉक्रेटिसच्या उपपत्तीला 'औपचारिक अध्यापन उपपत्ती' म्हणतात." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.72)</b> ज्ञानात्मक अध्यापन उपपत्तीचे पुरस्कर्ते कोण?", options: ["जॉन ड्युई", "एन. एल. गेज", "सॉक्रेटिस", "हर्बार्ट"], correct: [1], explanation: "एन. एल. गेज हे ज्ञानात्मक उपपत्तीचे पुरस्कर्ते आहेत." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.73)</b> व्यक्तिमत्त्वावरील ______ हा मनोसामाजिक घटक आहे.", options: ["शारीरिक दुबळेपणा", "संस्कृती", "अनुवंश", "शरीरयष्टी"], correct: [1], explanation: "संस्कृती हा मनोसामाजिक घटक आहे, इतर जैविक आहेत." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.74)</b> शिक्षकाला अनुवंश व परिसर यांचा विचार का करावा लागतो? (अ,ब,क,ड विधाने)", options: ["अ, ब आणि क", "अ, क आणि ड", "ब, क आणि ड", "अ, ब, क आणि ड"], correct: [3], explanation: "सर्व विधाने योग्य आहेत कारण विकास हा अनुवंश व परिसर यांचा गुणाकार आहे." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.75)</b> मर्यादित स्वातंत्र्य आणि ३-४ पर्यायांची निवड या प्रक्रियेला काय म्हणतात?", options: ["साधक अभिसंधान", "कारक अभिसंधान", "अभिजात अभिसंधान", "तात्कालिक अभिसंधान"], correct: [0], explanation: "स्किनरच्या साधक अभिसंधानात प्रयोज्याला मर्यादित स्वातंत्र्य असते." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.76)</b> विशिष्ट वर्तनाला बक्षीस देऊन आकार देण्यासाठी कोणता प्रकार उपयुक्त?", options: ["संस्करण", "अनुदेशन", "प्रशिक्षण", "अभिसंधान"], correct: [3], explanation: "याला अभिसंधान (Conditioning) म्हणतात." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.77)</b> चार द्रवांवर आधारित व्यक्तिमत्त्वाचे प्रकार कोणी मांडले?", options: ["शेल्डन", "कार्ल युंग", "क्रेश्मर", "हिप्पोक्रेटस्"], correct: [3], explanation: "हिप्पोक्रेटस् यांनी हे प्रकार मांडले आहेत." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.78)</b> सार किंवा सूत्र काढणे ही अध्ययन संक्रमणाची ______ आहे.", options: ["सामान्यीकरण उपपत्ती", "शक्तिवादी", "समान घटक", "बॅग्लेची"], correct: [0], explanation: "चार्ल्स जड यांनी सामान्यीकरण उपपत्ती मांडली." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.79)</b> प्रेरणाचक्राचा योग्य क्रम कोणता?", options: ["प्रयत्न, गरज...", "अस्वस्थता, प्रयत्न...", "गरज, अस्वस्थता, प्रयत्न, समतोल राखणे, समाधान.", "अस्वस्थता, गरज..."], correct: [2], explanation: "गरज -> अस्वस्थता -> प्रयत्न -> समतोल -> समाधान." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.80)</b> 'आत्मप्रचिती' या घटकात कोणता उपघटक समाविष्ट नाही?", options: ["आत्मनियंत्रण", "अचूक आत्मपरिक्षण", "आत्मविश्वास", "भावनांची जाणीव"], correct: [0], explanation: "आत्मनियंत्रण हा एक स्वतंत्र मुख्य घटक आहे." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.81)</b> मानसिक संघर्ष कमी करण्यासाठी काय उपयुक्त नाही?", options: ["अलिप्त राहावे.", "कारणे शोधवी.", "वगळलेल्या गोष्टींबद्दल विचार करावा.", "सल्ला घ्यावा."], correct: [2], explanation: "वगळलेल्या पर्यायाचा विचार केल्यास पश्चात्ताप वाढतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.82)</b> विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या बाबतीत योग्य बाब:", options: ["वर्तन सर्वसामान्यांसारखे.", "उपक्रम वेगळे नसावेत.", "समावून घेता येत नाही.", "स्वतंत्र व वेगळ्या अभ्यासक्रमाची रचना असावी."], correct: [3], explanation: "विशेष मुलांसाठी वैयक्तिकृत अभ्यासक्रम (IEP) आवश्यक असतो." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: cdpTable83 + "<b>(Q.83)</b> योग्य जोड्या ओळखा.", options: ["अ-ii, ब-iii, क-i", "अ-iii, ब-i, क-ii", "अ-i, ब-ii, क-iii", "अ-ii, ब-i, क-iii"], correct: [1], explanation: "बोधावस्था (चटकन आठवते), उपबोधावस्था (प्रयत्नाने आठवते), अबोधावस्था (महत्प्रयासाने)." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.84)</b> कार्यकारण संबंध लक्षात ठेवून केलेले स्मरण म्हणजे ______ स्मृती.", options: ["यांत्रिक", "तार्किक", "तात्कालिक", "दूर"], correct: [1], explanation: "समजून लक्षात ठेवलेल्या स्मृतीला तार्किक स्मृती म्हणतात." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.85)</b> स्वयंशिक्षण, सहकार्य ही कोणत्या पद्धतीची तत्त्वे आहेत?", options: ["विनेटका", "डाल्टन पद्धती", "प्रोजेक्ट", "गॅरी"], correct: [1], explanation: "ही डाल्टन पद्धतीची (Helen Parkhurst) तत्त्वे आहेत." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.86)</b> दुसऱ्या व्यक्तीशी नाते भासवून प्रतिष्ठा वाढवण्याची संरक्षण यंत्रणा कोणती?", options: ["प्रतिपूरण", "विस्थापन", "आत्मताडण", "तादात्म्य"], correct: [3], explanation: "याला तादात्म्य (Identification) म्हणतात." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.87)</b> जुन्या अनुभवात नविन अनुभव मिसळून प्रबोध प्रक्रियेची उपपत्ती कोणी मांडली?", options: ["जॉन लॉक", "जॉन हर्बार्ट", "थॉर्नडाईक", "स्किनर"], correct: [1], explanation: "जॉन हर्बार्ट यांनी प्रबोधन (Apperception) उपपत्ती मांडली." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.88)</b> डॉ. आर्मस्ट्राँग यांनी विज्ञानासाठी कोणती पद्धती शोधली?", options: ["चर्चासत्र", "परिसंवाद", "संशोधन", "व्याख्यान"], correct: [2], explanation: "त्यांनी संशोधन (Heuristic) पद्धती शोधली." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: "<b>(Q.89)</b> स्किनरच्या मते प्रबलीकरणाबाबत अयोग्य विधान ओळखा.", options: ["प्रोत्साहनाचा प्रभाव असणे.", "क्षमता सारख्याच दर्जाची असणे.", "सरावाचा अभाव.", "व्यक्तीगत अध्ययन पद्धतीची सोय."], correct: [1], explanation: "प्रत्येक विद्यार्थ्याची क्षमता सारखी नसते (व्यक्तिभेद)." }, { subject: "बालमानसशास्त्र", q: cdpTable90 + "<b>(Q.90)</b> उपागम आणि आशय यांच्या योग्य जोड्या ओळखा.", options: ["i-अ, ii-ब, iii-क", "i-ब, ii-क, iii-अ", "i-क, ii-ब, iii-अ", "i-ब, ii-अ, iii-क"], correct: [1], explanation: "पेडागॉजी(शिक्षक ठरवतो), अँड्रॉगॉजी(दोघे ठरवतात), ह्यूटागॉजी(विद्यार्थी ठरवतो)." }, // --- MATHS & SCIENCE (Q91-Q150) --- { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.91)</b> खालीलपैकी कोणती संख्या मूळ संख्या नाही?", options: ["431", "437", "557", "571"], correct: [1], explanation: "437 ला 19 ने पूर्ण भाग जातो (19 × 23 = 437), त्यामुळे ती संयुक्त संख्या आहे." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.92)</b> जर $\\frac{\\sqrt{3}-1}{\\sqrt{3}+1}=a+b\\sqrt{3}$ तर 'a' ची किंमत किती?", options: ["4", "-2", "-1", "2"], correct: [3], explanation: "परिमेयकरण केल्यास उत्तर $2 - \\sqrt{3}$ येते, म्हणून a = 2." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.93)</b> 12 नैकरेषीय बिंदुतून जास्तीत जास्त किती त्रिकोण काढता येतील?", options: ["210", "240", "180", "220"], correct: [3], explanation: "सूत्र 12C3 = (12×11×10)/6 = 220." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.94)</b> खालीलपैकी कोणत्या संख्येस 6, 12, 16 ने भागितल्यास बाकी 11 राहते?", options: ["1235", "1191", "1163", "1431"], correct: [2], explanation: "लसावि 48 आहे. 1163 - 11 = 1152 ज्याला 48 ने भाग जातो." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.95)</b> पाण्याच्या टाकीचा 3/10 भाग भरला आहे. 51 लिटर काढल्यास 1/9 भाग राहतो तर अर्ध्या भागात किती लिटर?", options: ["135 लिटर", "90 लिटर", "270 लिटर", "180 लिटर"], correct: [0], explanation: "एकूण क्षमता 270 लिटर येते. अर्धी टाकी 135 लिटर." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.96)</b> त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ $\\frac{1}{2}x^{2}+3x+2.5$ आहे, पाया मोठा आहे तर उंची किती?", options: ["$x$", "$x+1$", "$x+3$", "$x+5$"], correct: [1], explanation: "समीकरण (x+5)(x+1) बनते. पाया (x+5) तर उंची (x+1) असेल." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.97)</b> $(5-2\\sqrt{3})$ ही संख्या कोणत्या प्रकारची आहे?", options: ["अपरिमेय", "परिमेय", "दोन्ही नाही", "पूर्णांक"], correct: [0], explanation: "परिमेय व अपरिमेय वजाबाकी नेहमी अपरिमेय असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.98)</b> जर $3^{x}+3^{y}=36$ आणि $x+y=5$ तर $x^y$ ची किंमत असू शकते?", options: ["27", "243", "1", "3"], correct: [3], explanation: "x=2, y=3 किंवा x=3, y=2. पर्यायातून 3." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.99)</b> मुलाचे वय वडिलांच्या 1/3 आहे. 12 वर्षानंतर निमपट होते. मुलाचे आजचे वय किती?", options: ["18", "36", "12", "24"], correct: [2], explanation: "समीकरण सोडवल्यावर मुलाचे वय 12 वर्षे येते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.100)</b> पहिल्या रांगेत 20, दुसऱ्या 24.. तर 28 व्या रांगेत किती?", options: ["128", "176", "132", "180"], correct: [0], explanation: "A.P. सूत्र: t28 = 20 + 27(4) = 128." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.101)</b> $\\angle A=90^\\circ$ त्रिकोणात कोन दुभाजक छेदल्यास $m\\angle OMN + m\\angle ONM = $?", options: ["$55^\\circ$", "$25^\\circ$", "$135^\\circ$", "$45^\\circ$"], correct: [3], explanation: "उरलेल्या कोनांची बेरीज 90, त्यांच्या अर्ध्याची बेरीज 45." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.102)</b> 7 च्या पटीतील पहिल्या 19 नैसर्गिक संख्यांची बेरीज?", options: ["1216", "1330", "2527", "1463"], correct: [1], explanation: "7 × (19×20)/2 = 1330." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.103)</b> कोणती जोडी सापेक्षमूळ (Co-prime) आहे?", options: ["187, 153", "78, 143", "75, 28", "152, 247"], correct: [2], explanation: "75 आणि 28 मध्ये 1 व्यतिरिक्त सामाईक विभाजक नाही." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.104)</b> चक्रीय समलंब चौकोनात एक कोन दुसऱ्याच्या तीनपट आहे. लहान कोन?", options: ["$30^\\circ$", "$90^\\circ$", "$22.5^\\circ$", "$45^\\circ$"], correct: [3], explanation: "x + 3x = 180 => x = 45." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.105)</b> 5 तास 20 मिनीटे दिवसाच्या शेकडा किती?", options: ["$17\\frac{4}{9}\\%$", "$22\\frac{2}{9}\\%$", "$22.5\\%$", "$18\\%$"], correct: [1], explanation: "16/3 तास / 24 तास × 100 = 22 2/9%." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.106)</b> $x=\\sqrt{3}, y=\\sqrt[3]{6}, z=\\sqrt[4]{7}$ सत्य विधान?", options: ["$x>z>y$", "$y>x>z$", "$y>z>x$", "$z>x>y$"], correct: [1], explanation: "घातांक समान केल्यास y > x > z असा क्रम लागतो." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.107)</b> वर्तुळ त्रिज्या 10 सेमी, तर रेखांकित (चौरस-वर्तुळ) क्षेत्रफळ?", options: ["214", "76", "216", "86"], correct: [3], explanation: "400 - 314 = 86 चौसेमी." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.108)</b> 24 परिमिती असलेल्या चौरसाचा कर्ण?", options: ["$6\\sqrt{2}$", "6", "12", "$12\\sqrt{2}$"], correct: [0], explanation: "बाजू 6, कर्ण 6√2." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.109)</b> 6 मी व 4 मी खांबांच्या जोडणाऱ्या रेषांच्या छेदनबिंदूची उंची?", options: ["1.8 मी", "2.6 मी", "2.4 मी", "1.5 मी"], correct: [2], explanation: "h = (6×4)/(6+4) = 2.4 मी." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.110)</b> 60,000 वर 11%, 10.5%, 10% ने 3 वर्षात एकूण रक्कम?", options: ["77,800", "78,900", "68,900", "70,900"], correct: [1], explanation: "एकूण व्याज 18900. मुद्दल+व्याज = 78900." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.111)</b> पाया 8 व परिमिती 18 असलेल्या समद्विभुज त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ?", options: ["24", "12", "20", "16"], correct: [1], explanation: "उंची 3 येते. क्षेत्रफळ = (1/2)×8×3 = 12." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.112)</b> AN=25, AD=9, त्रिज्या किती?", options: ["10 सेमी", "16 सेमी", "34 सेमी", "15 सेमी"], correct: [0], explanation: "AM=15, MN=20, त्रिज्या=10." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.113)</b> 36 जणांची सरासरी 14, शिक्षक आल्यास 1 ने वाढते. शिक्षकाचे वय?", options: ["36", "48", "42", "51"], correct: [3], explanation: "(37×15) - (36×14) = 555 - 504 = 51." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.114)</b> विक्री दुप्पट केल्यास नफा तिप्पट होतो. शेकडा नफा?", options: ["75%", "150%", "100%", "60%"], correct: [2], explanation: "विक्री किंमत खरेदीच्या दुप्पट येते, नफा 100%." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.115)</b> 14 दिवसांची मजुरी 18200, 14950 साठी किती दिवस?", options: ["11", "18", "23", "26"], correct: [2], explanation: "रोजची मजुरी 1300. 14950/1300 = 11.5 (पर्यायानुसार 23 अर्धे दिवस)." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.116)</b> लंबचिती वितळवून वृत्तचिती बनवल्यास किती तयार होतील?", options: ["11", "9", "7", "12"], correct: [1], explanation: "14850 / 1650 = 9." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.117)</b> $6x^{2}-xy : 2xy-y^{2} = 6:1$, तर x : y?", options: ["3:2", "5:2", "3:5", "1:3"], correct: [0], explanation: "समीकरण सोडवल्यास 3:2 मिळते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.118)</b> भाताचे शेकडा प्रमाण सर्वाधिक वर्ष?", options: ["2012", "2013", "2014", "2015"], correct: [1], explanation: "2013 मध्ये 40/70 = 57%." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.119)</b> गव्हाचे सरासरी उत्पादन?", options: ["37.5", "71.25", "33.75", "41.25"], correct: [2], explanation: "135/4 = 33.75." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.120)</b> गव्हाचे शेकडा उत्पादन?", options: ["47.37%", "48.32%", "52.63%", "54.20%"], correct: [0], explanation: "135/285 = 47.37%." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.121)</b> 8 km पूर्व आणि 6 km उत्तर, विस्थापन किती?", options: ["14 km", "2 km", "10 km", "4 km"], correct: [2], explanation: "पायथागोरस: √(64+36) = 10 km." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.122)</b> अल्युमिनियम ऑक्साइडमधील अणूंची संख्या?", options: ["5", "6", "4", "2"], correct: [0], explanation: "Al2O3 म्हणजे 2+3=5." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.123)</b> ___ मध्ये जलाभिसरण संस्था असते.", options: ["स्पंज", "मासा", "तारामासा", "झुरळ"], correct: [2], explanation: "तारामासा (Echinodermata) मध्ये असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.124)</b> वजनाचे SI एकक कोणते?", options: ["कि.ग्र.", "न्यूटन", "$m/s^2$", "$N/m^2$"], correct: [1], explanation: "वजन हे बल आहे, एकक न्यूटन." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.125)</b> पारदसंमिश्रांचा आवश्यक घटक ___ हा आहे.", options: ["अल्युमिनियम", "तांबे", "पारा", "चांदी"], correct: [2], explanation: "Amalgam मध्ये पारा (Mercury) असतो." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.126)</b> वनस्पती संप्रेरक जे वाढ रोखते.", options: ["ऑक्झिन्स", "जिब्बरेलिन्स", "सायटोकायनिन्स", "अॅबसिसिक आम्ल"], correct: [3], explanation: "अॅबसिसिक आम्ल वाढ रोखते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.127)</b> 5 Kg वस्तूचा संवेग 15, गतिज ऊर्जा?", options: ["20 ज्यूल", "75 ज्यूल", "3 ज्यूल", "22.5 ज्यूल"], correct: [3], explanation: "KE = p^2/2m = 225/10 = 22.5 J." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.128)</b> अल्कीनचे सामान्य सूत्र ___ आहे.", options: ["$C_nH_{2n}$", "$C_nH_{2n+2}$", "$C_nH_{2n-2}$", "$C_nH_{2n+1}$"], correct: [0], explanation: "अल्कीन: CnH2n." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.129)</b> लघवी व शुक्राणू यांचे वहन करणारा मार्ग.", options: ["मूत्रवाहिनी", "मूत्रनलिका", "शुक्राणू वाहिनी", "शुक्राशय"], correct: [1], explanation: "Urethra (मूत्रनलिका) हा सामाईक मार्ग आहे." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.130)</b> ध्वनीची प्रखरता कशावर अवलंबून असते?", options: ["सूर", "आयाम", "दर्जा", "स्वर"], correct: [1], explanation: "प्रखरता आयामावर (Amplitude) अवलंबून असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.131)</b> गळती ओळखण्यासाठी मिसळलेला पदार्थ.", options: ["इथेन", "इथेन", "अॅसिटोन", "इथिल मरकॅप्टन"], correct: [3], explanation: "उग्र वासासाठी इथिल मरकॅप्टन मिसळतात." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.132)</b> समजात अवयवांमध्ये ___ असते.", options: ["रचना व कार्य सारखे", "रचना सारखी व कार्य वेगळे", "रचना व कार्य वेगळे", "कार्य सारखे रचना वेगळी"], correct: [1], explanation: "समजात (Homologous) मध्ये रचना सारखी, कार्य वेगळे." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.133)</b> भिंगाच्या मध्यबिंदूस ___ म्हणतात.", options: ["ध्रुव", "प्रकाशीय मध्य", "मुख्य नाभी", "वक्रता मध्य"], correct: [1], explanation: "भिंगाच्या मध्याला प्रकाशीय मध्य म्हणतात." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.134)</b> उभयधर्मी ऑक्साइड कोणते?", options: ["$CaO$", "$Na_2O$", "$ZnO$", "$MgO$"], correct: [2], explanation: "ZnO हे उभयधर्मी (Amphoteric) आहे." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.135)</b> स्निग्ध पदार्थाच्या पचनासाठी विकर.", options: ["ट्रिपसिन", "लायपेज", "अमायलेज", "पेप्सीन"], correct: [1], explanation: "लायपेज स्निग्ध पदार्थांचे पचन करते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.136)</b> 10A विद्युतधारा म्हणजेच ___", options: ["$10~JC^{-1}$", "$10~VC^{-1}$", "$10~Cs^{-1}$", "$10~Ws^{-1}$"], correct: [2], explanation: "10 Coulomb per second." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.137)</b> $Ca^{2+}$ आयनमध्ये इलेक्ट्रॉन किती?", options: ["20", "18", "22", "19"], correct: [1], explanation: "Ca मध्ये 20, दोन दिल्यावर 18." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.138)</b> तोल व हालचाल नियंत्रित करणारा भाग.", options: ["प्रमस्तिष्क", "अनुमस्तिष्क", "लंबमज्जा", "मेरुरज्जू"], correct: [1], explanation: "अनुमस्तिष्क (Cerebellum) तोल सांभाळतो." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.139)</b> दोन प्रतिध्वनी 2s व 4s नंतर. भिंतीतील अंतर?", options: ["1008 m", "672 m", "1080 m", "1800 m"], correct: [0], explanation: "336 + 672 = 1008 मी." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.140)</b> अव्हॅगॅड्रो नंबर हा ___ मध्ये असतो.", options: ["1 ग्रॅम", "1 किलोग्रॅम", "1 रेणू", "1 मोल"], correct: [3], explanation: "1 मोलमधील संख्या अव्हॅगॅड्रो नंबर असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.141)</b> कोणते RNA सर्वात लहान असते?", options: ["t-RNA", "m-RNA", "r-RNA", "p-RNA"], correct: [0], explanation: "t-RNA आकाराने सर्वात लहान असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.142)</b> प्रकाश लंब पडल्यास अपवर्तन कोन?", options: ["$180^\\circ$", "$90^\\circ$", "$0^\\circ$", "$45^\\circ$"], correct: [2], explanation: "लंब पडल्यास विचलन होत नाही, कोन 0°." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.143)</b> लंडन बल कोणात असते?", options: ["$H_2O$", "$CH_4$", "KI", "$Na^+$"], correct: [1], explanation: "अध्रुवीय CH4 मध्ये लंडन बल असते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.144)</b> दंड आकाराच्या जिवाणूंना काय म्हणतात?", options: ["कॉकस", "बॅसिलस", "स्पायरिलम", "व्हायब्रिओ"], correct: [1], explanation: "त्यांना बॅसिलस म्हणतात." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.145)</b> विद्युतधारा 4 पट केल्यास उष्मा?", options: ["चारपट", "दुप्पट", "आठपट", "सोळापट"], correct: [3], explanation: "उष्मा I^2 च्या प्रमाणात असते (16 पट)." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.146)</b> एकाच आवर्तनातील संच?", options: ["F, Cl, Br", "Li, Na, K", "Li, Mg, Ca", "Al, P, Cl"], correct: [3], explanation: "Al, P, Cl हे तिसऱ्या आवर्तात आहेत." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.147)</b> लाळ स्त्रवणारी उती?", options: ["ग्रंथिल अभिस्तर", "स्तंभीय अभिस्तर", "पट्टकी", "घनाभरुप"], correct: [0], explanation: "ग्रंथिल अभिस्तर उती स्राव करतात." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.148)</b> घरगुती विद्युतधारेचे स्वरुप?", options: ["DC 50Hz", "AC 100Hz", "DC 100Hz", "प्रत्यावर्ती विद्युतधारा आणि 50 Hz"], correct: [3], explanation: "AC आणि 50 Hz हे भारतात वापरले जाते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.149)</b> चुना + क्लोरीन = ?", options: ["कोरडा चुना", "निवळी", "विझलेला चुना", "विरंजक चूर्ण (Bleaching Powder)"], correct: [3], explanation: "या अभिक्रियेतून विरंजक चूर्ण बनते." }, { subject: "गणित व विज्ञान", q: "<b>(Q.150)</b> जागतिक आरोग्य दिन?", options: ["एप्रिल 7", "एप्रिल 16", "ऑगस्ट 12", "सप्टेंबर 16"], correct: [0], explanation: "WHO च्या स्थापनेमुळे 7 एप्रिल." }, // --- HINDI (Q151-Q180) --- { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.151)</b> 'चिरजीवौ जोरी जुरै...' इन पंक्तियों में अलंकार?", options: ["यमक", "श्लेष", "रूपक", "उत्प्रेक्षा"], correct: [1], explanation: "वृषभानुजा और हलधर के दो अर्थ होने से श्लेष अलंकार है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.152)</b> 'देश को जयचंदों से सदैव हानि होती है।' संज्ञा?", options: ["व्यक्तिवाचक", "जातिवाचक", "भाववाचक", "समूहवाचक"], correct: [1], explanation: "जयचंद गद्दारों के वर्ग का प्रतीक होने से जातिवाचक संज्ञा है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.153)</b> 'यह काम मैं आप ही कर लूँगा।' सर्वनाम?", options: ["निजवाचक", "मध्यम पुरुषवाचक", "निश्चयवाचक", "संबंधवाचक"], correct: [0], explanation: "स्वयं के लिए 'आप' का प्रयोग निजवाचक है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.154)</b> 'पीना' क्रिया का द्वितीय प्रेरणार्थक रूप?", options: ["पिलाना", "पिलवाना", "पिवाना", "पीलाना"], correct: [1], explanation: "पिलवाना द्वितीय प्रेरणार्थक रूप है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.155)</b> व्याकरण शिक्षण की सर्वाधिक प्रभावी विधि?", options: ["निगमन", "आगमन विधि", "सूत्र", "पाठ्यपुस्तक"], correct: [1], explanation: "उदाहरण से नियम की ओर जाने वाली आगमन विधि।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.156)</b> 'देखि सुदामा की दीन दसा...' रस कौन सा है?", options: ["शांत", "वात्सल्य", "करुण", "शृंगार"], correct: [2], explanation: "दीन दशा देखकर शोक भाव जगा, अतः करुण रस है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.157)</b> 'पांडित्य' शब्द में प्रत्यय?", options: ["त्य", "य", "इत्य", "त्य"], correct: [1], explanation: "पंडित + य = पांडित्य।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.158)</b> 'निर्' उपसर्ग का प्रयोग नहीं हुआ है?", options: ["निराकार", "निरोग", "निर्जीव", "नितांत"], correct: [3], explanation: "नितांत में 'नि' उपसर्ग है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.159)</b> 'प्रकृति का सुकुमार कवि'?", options: ["प्रसाद", "निराला", "सुमित्रानंदन पंत", "महादेवी वर्मा"], correct: [2], explanation: "सुमित्रानंदन पंत को सुकुमार कवि कहा जाता है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.160)</b> तद्धित प्रत्यय से निर्मित शब्द?", options: ["लिखावट", "सजावट", "घबराहट", "मिठास"], correct: [3], explanation: "मिठास विशेषण (मीठा) से बना तद्धित प्रत्यय है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.161)</b> 'ताकि' किस प्रकार का अव्यय है?", options: ["परिमाणवाचक", "व्याधिकरण समुच्चयबोधक", "समानाधिकरण", "संबंधबोधक"], correct: [1], explanation: "आश्रित उपवाक्य जोड़ने वाला व्याधिकरण है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPassage + "<b>(Q.162)</b> 'पीढ़ियों' का एकवचन रूप?", options: ["पीढी", "पीढ़ि", "पीढ़ी", "पिढी"], correct: [2], explanation: "शुद्ध एकवचन 'पीढ़ी' होता है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPassage + "<b>(Q.163)</b> 'अंधी दौड़' का अर्थ?", options: ["पट्टी बाँधकर दौड़", "बिना सोचे-समझे भागना", "बेईमानी करना", "दृष्टिहीन संघर्ष"], correct: [1], explanation: "बिना परिणाम सोचे भौतिकता के पीछे भागना।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPassage + "<b>(Q.164)</b> 'पूरक' का विलोम?", options: ["आश्रित", "विरोधी", "संपूर्ण", "अपूर्ण"], correct: [1], explanation: "पूरक का विलोम विरोधी होता है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPassage + "<b>(Q.165)</b> 'उपभोक्तावादी' व्याकरण दृष्टि से क्या है?", options: ["संज्ञा", "सर्वनाम", "विशेषण", "क्रिया"], correct: [2], explanation: "संस्कृति की विशेषता बताने वाला विशेषण है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPoem + "<b>(Q.166)</b> 'नियति' का अर्थ?", options: ["निश्चित भाग्य या शाश्वत कर्तव्य", "सरकार का नियम", "राजनीति की नीति", "स्थायी निवास"], correct: [0], explanation: "दीपक की नियति जलना (शाश्वत कर्तव्य) है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPoem + "<b>(Q.167)</b> 'समंदर' का समानार्थी?", options: ["पयोधि", "सरिता", "नीरद", "तड़ाग"], correct: [0], explanation: "पयोधि समुद्र का पर्यायवाची है।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPoem + "<b>(Q.168)</b> 'काँटे' किसके प्रतीक हैं?", options: ["फूलों के", "नुकीली वस्तुओं के", "जीवन के संघर्षों के", "बुरे लोगों के"], correct: [2], explanation: "काँटे जीवन की बाधाओं और संघर्षों के प्रतीक हैं।" }, { subject: "हिंदी", q: hindiPoem + "<b>(Q.169)</b> कविता का मूल भाव?", options: ["निराशा", "प्रकृति सौंदर्य", "अकर्मण्यता", "निरंतर कर्मठता, संघर्ष"], correct: [3], explanation: "कर्म पर निष्ठा और संघर्ष की प्रेरणा।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.170)</b> 'च, छ, ज' व्यंजन हैं?", options: ["तालव्य", "मूर्धन्य", "ओष्ठ्य", "कंठ्य"], correct: [0], explanation: "ये तालव्य व्यंजन हैं।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.171)</b> 'विद्वान' का स्त्रीलिंग?", options: ["विद्वानी", "विदुषी", "विद्यावती", "विद्वाना"], correct: [1], explanation: "विद्वान का स्त्रीलिंग विदुषी है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.172)</b> 'राजा ने गरीबों को वस्त्र दिए।' कारक?", options: ["कर्म", "संप्रदान", "अपादान", "अधिकरण"], correct: [1], explanation: "दान देने के अर्थ में संप्रदान कारक होता है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.173)</b> 'अन्वेषण' का संधि-विच्छेद?", options: ["अनु + एषण (यण)", "अन्व + एषण", "अन + वेषण", "अनु + वेषण"], correct: [0], explanation: "अनु + एषण यण संधि का उदाहरण है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.174)</b> 'शायद आज बारिश हो।' वाक्य प्रकार?", options: ["विधान", "इच्छा", "संदेहवाचक", "संकेत"], correct: [2], explanation: "संभावना या संदेह प्रकट करने से संदेहवाचक है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.175)</b> 'मैंने अभी भोजन किया है।' काल?", options: ["पूर्ण भूतकाल", "आसन्न भूतकाल", "अपूर्ण वर्तमान", "सामान्य भूतकाल"], correct: [1], explanation: "क्रिया अभी पूरी होने से आसन्न भूतकाल है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.176)</b> अशुद्ध वर्तनी वाला शब्द?", options: ["उज्ज्वल", "कवयित्री", "आशिर्वाद", "संन्यासी"], correct: [2], explanation: "आशीर्वाद शुद्ध होता है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.177)</b> 16-16 मात्राओं वाला छंद?", options: ["दोहा", "सोरठा", "चौपाई", "कुंडलिया"], correct: [2], explanation: "चौपाई में 16 मात्राएँ होती हैं।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.178)</b> 'जीत चुकी है' में सहायक क्रिया?", options: ["जीत", "विश्व कप", "चुकी है", "भारतीय टीम"], correct: [2], explanation: "चुकी है यह सहायक क्रिया है।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.179)</b> 'उसने परिश्रम किया, इसलिए...' वाक्य रचना?", options: ["सरल", "मिश्र", "संयुक्त", "आश्रित"], correct: [2], explanation: "इसलिए से जुड़े स्वतंत्र उपवाक्य संयुक्त होते हैं।" }, { subject: "हिंदी", q: "<b>(Q.180)</b> 'यथासंभव' में समास?", options: ["तत्पुरुष", "कर्मधारय", "बहुव्रीहि", "अव्ययीभाव"], correct: [3], explanation: "यथा अव्यय होने से अव्ययीभाव समास है।" }, // --- SOCIAL STUDIES (Q181-Q240) --- { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.181)</b> ब्रिटिश काळात 'शेतीच्या व्यापारीकरणाचा' मुख्य दुष्परिणाम?", options: ["शेती तंत्रज्ञानयुक्त झाली.", "अन्नधान्यांचे उत्पादन घटले आणि दुष्काळाची तीव्रता वाढली.", "शेतकरी श्रीमंत झाले.", "मक्तेदारी निर्माण झाली."], correct: [1], explanation: "नगदी पिकांच्या सक्तीमुळे अन्नधान्य कमी होऊन दुष्काळ पडले." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.182)</b> १८५७ नंतर ब्रिटिशांचा धोरणात्मक बदल?", options: ["संस्थाने नष्ट केली.", "ख्रिस्ती धर्माला मान्यता.", "विस्तारवादी धोरण थांबवले.", "भारतीयांना उच्च पदे."], correct: [2], explanation: "राणीच्या जाहीरनाम्यानुसार विस्तारवादी धोरण थांबवले." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.183)</b> हडप्पा संस्कृतीचे अद्वितीय वैशिष्ट्य?", options: ["मंदिरे", "बंदिस्त सांडपाणी व्यवस्था", "लोखंडाची शस्त्रे", "घोड्यांचा वापर"], correct: [1], explanation: "अत्यंत प्रगत गटार व्यवस्था हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.184)</b> प्रबोधन काळात कोणत्या शोधामुळे वैचारिक क्रांतीला वेग आला?", options: ["दुर्बिण", "होकायंत्र", "छपाई यंत्र", "वाफेचे इंजिन"], correct: [2], explanation: "गुटेनबर्गच्या छपाई यंत्रामुळे साहित्याचा प्रसार झाला." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.185)</b> पानिपतचे तिसरे युद्ध निर्णायक का मानले जाते?", options: ["मराठ्यांनी भारत जिंकला.", "इंग्रज राजवट सुरू झाली.", "कोण राज्य करणार नाही हे ठरले.", "अब्दालीचा पराभव."], correct: [2], explanation: "मराठ्यांच्या पराभवामुळे राजकीय पोकळी निर्माण झाली." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.186)</b> सत्यशोधक समाजाचा मुख्य उद्देश?", options: ["ब्रिटिशांना हाकलणे.", "धर्मांतराला विरोध.", "बहुजनांना ब्राह्मणी वर्चस्वातून मुक्त करणे.", "विधवा पुनर्विवाह."], correct: [2], explanation: "पुरोहितशाहीला विरोध व शिक्षण हा मुख्य उद्देश होता." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.187)</b> अष्टप्रधान मंडळाचे स्वरूप?", options: ["वंशपरंपरेने.", "निवडून येत असत.", "केवळ महाराजांना जबाबदार.", "निर्णय नाकारण्याचा अधिकार."], correct: [2], explanation: "नेमणूक गुणवत्तेवर आणि सर्व मंत्री राजाला उत्तरदायी होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.188)</b> बक्सारच्या युद्धाचे महत्त्व?", options: ["इंग्रजांचा पराभव.", "इंग्रजांनी लष्करी श्रेष्ठत्व सिद्ध केले.", "मराठ्यांची मदत.", "दिल्लीवर ताबा."], correct: [1], explanation: "प्लासी फंदफितुरीने, तर बक्सार लष्करी ताकदीवर जिंकले." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.189)</b> उमाजी नाईक यांचा लढा कोणत्या समाजाचा होता?", options: ["भिल्ल", "कोळी", "रामोशी", "गोंड"], correct: [2], explanation: "उमाजी नाईक हे रामोशी समाजाचे नेते होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.190)</b> 'भारतीय प्रबोधनाचे जनक' राजाराम मोहन रॉय का?", options: ["काँग्रेसची स्थापना.", "शस्त्राने विरोध.", "अनिष्ट प्रथांना विरोध करून आधुनिक विचारांचा पाया रचला.", "वेदांना प्रमाण मानले."], correct: [2], explanation: "सतीप्रथेला विरोध व आधुनिक विचारसरणीमुळे जनक म्हणतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.191)</b> 'मॅग्ना कार्टा' चे महत्त्व?", options: ["लोकशाही स्थापना.", "राजाचे अधिकार कायद्याच्या अधीन हे तत्त्व.", "औद्योगिक क्रांती.", "गुलामी नष्ट."], correct: [1], explanation: "राजापेक्षा कायदा श्रेष्ठ हे तत्त्व प्रस्थापित झाले." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.192)</b> बोस्टन टी पार्टी कशाचे प्रतीक?", options: ["चहाची मेजवानी.", "चहावरील कराचा विरोध.", "फ्रान्स-इंग्लंड युद्ध.", "वॉशिंग्टन यांची निवड."], correct: [1], explanation: "'प्रतिनिधित्वाशिवाय कर नाही' या असंतोषाचा हा स्फोट होता." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.193)</b> मोंटेस्क्यूचे राजकीय तत्त्व?", options: ["दैवी अधिकार", "सत्तेचे विभाजन (Separation of Powers)", "साम्यवाद", "हुकूमशाही"], correct: [1], explanation: "कायदे, कार्यकारी आणि न्यायमंडळ स्वतंत्र असावे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.194)</b> ऑस्ट्रेलियाला 'बेट खंड' का म्हणतात?", options: ["अनेक बेटे.", "सर्वात लहान व चारही बाजूंनी समुद्र.", "भूपुलाने जोडलेला.", "ज्वालामुखी बेटे."], correct: [1], explanation: "तो आकाराने लहान असून चारही बाजूंनी पाण्याने वेढलेला आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.195)</b> पहिल्या महायुद्धाचे तात्काळ कारण?", options: ["पोलंडवर हल्ला.", "आर्चड्यूक फर्डिनांडची हत्या.", "अणुबॉम्ब.", "फ्रेंच क्रांती."], correct: [1], explanation: "ऑस्ट्रियाच्या राजपुत्राची हत्या हे तत्कालीन कारण होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.196)</b> भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाचे जनक?", options: ["विक्रम साराभाई", "अब्दुल कलाम", "होमी भाभा", "सतीश धवन"], correct: [2], explanation: "डॉ. होमी भाभा हे अणुऊर्जा संशोधनाचे जनक आहेत." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.197)</b> गदर पक्षाचा उद्देश?", options: ["मजुरांचे हक्क.", "शस्त्रास्त्रांच्या मदतीने ब्रिटिश राजवट उलथवणे.", "समाजसुधारणा.", "काँग्रेसला मदत."], correct: [1], explanation: "सशस्त्र क्रांतीसाठी अमेरिकेत पक्ष स्थापन झाला." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.198)</b> UNO चे मुख्यालय कोठे आहे?", options: ["जिनेव्हा", "हेग", "लंडन", "न्यूयॉर्क"], correct: [3], explanation: "संयुक्त राष्ट्रसंघाचे मुख्यालय न्यूयॉर्कमध्ये आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.199)</b> नाना पाटील यांचे 'प्रतिसरकार' म्हणजे काय?", options: ["ब्रिटिश न्यायालय.", "ब्रिटिश यंत्रणा मोडून समांतर प्रशासन चालवणे.", "रेडिओ केंद्र.", "सैन्यात बंड."], correct: [1], explanation: "स्वतःचे लोकन्यायालय व प्रशासन चालवणे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.200)</b> आंतरराष्ट्रीय श्रम संघटना (ILO) कोणत्या कराराने आली?", options: ["याल्टा", "व्हर्सायचा तह", "पंचशील", "सिमला"], correct: [1], explanation: "पहिल्या महायुद्धानंतर व्हर्साय तहातून ILO स्थापन झाली." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.201)</b> 'अलिप्ततावादी चळवळ' (NAM) गाभा?", options: ["व्यापार न करणे.", "महासत्तांच्या लष्करी गटांपासून दूर राहणे.", "लष्करी वर्चस्व.", "UNO वर बहिष्कार."], correct: [1], explanation: "अमेरिका व रशियाच्या गटात सामील न होता स्वतंत्र राहणे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.202)</b> व्हेटो पॉवर (Veto) चा अर्थ?", options: ["बाहेर काढणे.", "एकानेही विरोध केल्यास ठराव नामंजूर.", "महासचिव नियुक्ती.", "अणुबॉम्ब टाकणे."], correct: [1], explanation: "पाच पैकी एकाने नकार दिल्यास ठराव पास होत नाही." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.203)</b> 'धर्मनिरपेक्ष' शब्दाचा अर्थ?", options: ["अधिकृत धर्म.", "धर्माला विरोध.", "राज्याचा अधिकृत धर्म नसेल व सर्व धर्मांना समान वागणूक.", "अल्पसंख्याकांना स्वातंत्र्य."], correct: [2], explanation: "शासनाची धर्मापासून अलिप्तता म्हणजेच धर्मनिरपेक्षता." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.204)</b> संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षपद कोण भूषवतो?", options: ["राष्ट्रपती", "उपराष्ट्रपती", "लोकसभेचे अध्यक्ष", "पंतप्रधान"], correct: [2], explanation: "संयुक्त बैठक राष्ट्रपती बोलावतात, पण अध्यक्ष लोकसभा अध्यक्ष असतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.205)</b> ग्रामसभा कशाची बनते?", options: ["पंचांची.", "मतदार यादीत नाव असलेल्या सर्व प्रौढ नागरिकांची.", "मुख्यमंत्री नियुक्त.", "वाद सोडवण्यासाठी."], correct: [1], explanation: "प्रौढ नागरिकांची संस्था म्हणजे ग्रामसभा." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.206)</b> जनहित याचिका (PIL) क्रांतीकारी का?", options: ["उद्योगपतींसाठी.", "दुर्बल घटकांच्या वतीने कुणालाही दाद मागण्याची सोय.", "फाशी माफ.", "संरक्षण."], correct: [1], explanation: "पीडितांऐवजी कुणीही जनहितासाठी न्यायालयात जाऊ शकतो." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.207)</b> संरक्षण दलांचा सर्वोच्च सरसेनापती कोण?", options: ["संरक्षण मंत्री", "पंतप्रधान", "लष्करप्रमुख", "राष्ट्रपती"], correct: [3], explanation: "राष्ट्रपती हे तिन्ही दलांचे सर्वोच्च प्रमुख असतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.208)</b> शिक्षणाचा हक्क कोणत्या कलमात आहे?", options: ["कलम १४", "कलम २१ अ", "कलम ४५", "कलम ५१ अ"], correct: [1], explanation: "कलम २१ अ नुसार शिक्षण हा मूलभूत अधिकार बनला." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.209)</b> आचारसंहिता कधी लागू होते?", options: ["मतदान सुरू होताना.", "वेळापत्रकाची अधिकृत घोषणा होताच.", "शेवटच्या तारखेपासून.", "निकालाच्या आधी."], correct: [1], explanation: "निवडणुकीच्या घोषणेच्या क्षणापासून लागू होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.210)</b> शीतयुद्धाचा अंत कोणत्या घटनेशी जोडला जातो?", options: ["दुसरे महायुद्ध.", "बर्लिनची भिंत पाडणे व सोव्हिएत युनियनचे विघटन.", "चंद्रावर पाऊल.", "व्हिएतनाम युद्ध."], correct: [1], explanation: "१९९१ च्या रशियाच्या विघटनाने शीतयुद्ध संपले." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.211)</b> प्रकाशवर्ष म्हणजे काय?", options: ["सेकंदात अंतर.", "एका वर्षात निर्वात पोकळीत पार केलेले एकूण अंतर.", "सूर्य-पृथ्वी अंतर.", "वेळ."], correct: [1], explanation: "प्रकाशाने एका वर्षात कापलेले हे अंतराचे एकक आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.212)</b> सूर्य, चंद्र, पृथ्वी काटकोनात असताना कोणती भरती?", options: ["उधाणाची", "भांगाची (Neap)", "विषुववृत्तीय", "सुनामी"], correct: [1], explanation: "काटकोनात असताना लहान (भांगाची) भरती येते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.213)</b> भूस्थिर उपग्रह स्थिर का वाटतात?", options: ["विरुद्ध फिरतात.", "त्यांचा फिरण्याचा वेग पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्याच्या वेगाइतका असतो.", "थांबलेले असतात.", "ध्रुवावरून फिरतात."], correct: [1], explanation: "ते २४ तासात एक फेरी पूर्ण करतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.214)</b> भूकंपाच्या उगमस्थानाला काय म्हणतात?", options: ["भूकंपनाभी", "अपिकेंद्र", "लाव्हारस", "रिश्टर"], correct: [0], explanation: "जमिनीखालील उगमस्थान नाभी आणि वरील बिंदू अपिकेंद्र." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.215)</b> उच्च दर्जाचे व चुंबकीय लोहखनिज?", options: ["लिमोनाईट", "सिडेराईट", "हेमेटाईट", "मॅग्नेटाईट"], correct: [3], explanation: "मॅग्नेटाईट हे चुंबकीय गुणधर्म असलेले उत्तम खनिज आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.216)</b> कापड उद्योग कोणत्या क्षेत्रात मोडतो?", options: ["प्राथमिक", "द्वितीयक", "तृतीयक", "चतुर्थक"], correct: [1], explanation: "कारखानदारी आणि प्रक्रिया उद्योग द्वितीयक क्षेत्रात येतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.217)</b> भाक्रा-नांगल प्रकल्प कोणत्या नदीवर?", options: ["सतलज", "महानदी", "नर्मदा", "कावेरी"], correct: [0], explanation: "हा प्रकल्प सतलज नदीवर पंजाब-हिमाचल सीमेवर आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.218)</b> पानझडी वने उन्हाळ्यात पाने का गाळतात?", options: ["नवीन पाने.", "सूर्यप्रकाश.", "बाष्पीभवनामुळे पाण्याचे नुकसान टाळण्यासाठी.", "खतासाठी."], correct: [2], explanation: "पाणी वाचवण्यासाठी उन्हाळ्याआधी पाने गळतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.219)</b> पश्चिम व पूर्व घाट कुठे मिळतात?", options: ["अरवली", "नीलगिरी", "सातपुडा", "हिमालय"], correct: [1], explanation: "नीलगिरी पर्वतरांगांमध्ये दोन्ही घाट एकत्र येतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.220)</b> सुचीपर्णी झाडांचा आकार शंकूसारखा का?", options: ["प्राण्यांपासून.", "बर्फ साचून न राहता घसरून पडावा म्हणून.", "वारा.", "पाणी."], correct: [1], explanation: "बर्फ साचू नये हा निसर्गाचा अनुकूलन (Adaptation) आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.221)</b> पॅरिस शहर कोणत्या नदीकाठी?", options: ["थेम्स", "ऱ्हाईन", "सीन", "डॅन्यूब"], correct: [2], explanation: "पॅरिस सीन नदीच्या काठी वसले आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.222)</b> द्वीपसमूह (Archipelago) म्हणजे?", options: ["अरुंद पाणी.", "तीन बाजू पाणी.", "अनेक बेटांचा गट.", "दरी."], correct: [2], explanation: "अनेक बेटांच्या साखळीला द्वीपसमूह म्हणतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.223)</b> कोणता पर्वत 'वलीचा' नाही?", options: ["हिमालय", "आल्प्स", "अँडीज", "ब्लॅक फॉरेस्ट"], correct: [3], explanation: "ब्लॅक फॉरेस्ट गट पर्वत आहे, इतर वलीचे आहेत." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.224)</b> भारताची प्रमाणवेळ कोणत्या रेखावृत्तावर?", options: ["०°", "८२.५° पूर्व", "२३.५° उत्तर", "१८०°"], correct: [1], explanation: "मिर्झापूरवरून जाणारे ८२.५° पूर्व रेखावृत्त." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.225)</b> लक्षद्वीप बेटे कशाची बनली आहेत?", options: ["ज्वालामुखी", "हिमालय", "प्रवाळ कीटकांच्या सांगाड्यांपासून", "गाळ"], correct: [2], explanation: "ती प्रवाळ (Coral) बेटे आहेत." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.226)</b> दक्षिण भारताचे धान्याचे कोठार?", options: ["गोदावरी", "नर्मदा", "तापी", "कावेरी"], correct: [3], explanation: "कावेरी खोऱ्यात भाताचे प्रचंड उत्पादन होते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.227)</b> 'केटू' शिखर कुठे आहे?", options: ["हिमालय", "काराकोरम", "पीर पंजाल", "झास्कर"], correct: [1], explanation: "K2 हे काराकोरम पर्वतरांगेत आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.228)</b> चिल्का सरोवर हे काय आहे?", options: ["Crater", "गोड्या पाण्याचे", "खाऱ्या पाण्याचे 'लगून'", "हिमनदीय"], correct: [2], explanation: "समुद्राचे पाणी आत आल्याने बनलेले लगून आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.229)</b> नर्मदा नदी 'खाडी' का बनवते?", options: ["पाणी नसते.", "तीव्र उताराने वाहते व गाळ साठवू शकत नाही.", "लहान नदी.", "गोडी नाही."], correct: [1], explanation: "खचदरीतून वेगाने वाहत असल्याने गाळ साचत नाही." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.230)</b> भूखंडमंच मानवासाठी का महत्त्वाचा?", options: ["वादळ.", "सूर्यप्रकाश पोहोचतो, मासेमारी व खनिज तेल सापडते.", "जहाजे सुरक्षित.", "खोल."], correct: [1], explanation: "उथळ पाण्यामुळे मासेमारी आणि तेलाचे साठे मिळतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.231)</b> प्रेअरीज गवताळ प्रदेशाला काय म्हणतात?", options: ["साखरेचे कोठार", "गव्हाचे कोठार", "कॉफी", "मसाले"], correct: [1], explanation: "गव्हाच्या अफाट उत्पादनामुळे गव्हाचे कोठार म्हणतात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.232)</b> अग्नीकंकण (Ring of Fire) का म्हणतात?", options: ["आग लागते.", "सर्वाधिक जागृत ज्वालामुखी व भूकंप.", "ऊन.", "गरम पाणी."], correct: [1], explanation: "प्रशांत महासागरात जास्तीत जास्त ज्वालामुखी आहेत." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.233)</b> समभार रेषा काय दर्शवतात?", options: ["समान तापमान", "समान पर्जन्य", "समान हवेचा दाब", "समान उंची"], correct: [2], explanation: "समान हवेचा दाब (Pressure) असणाऱ्या रेषा." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.234)</b> 'टुंड्रा' प्रदेशाचे वैशिष्ट्य?", options: ["दाट वने.", "उष्ण.", "अतिशीत, बर्फाच्छादित व खुरटे गवत.", "काटेरी झुडपे."], correct: [2], explanation: "तो बर्फाळ प्रदेश असून झाडे वाढत नाहीत." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.235)</b> एस्किमो जमात कुठे आढळते?", options: ["आफ्रिका", "उत्तर अमेरिका व ग्रीनलँडच्या टुंड्रा प्रदेशात", "दक्षिण अमेरिका", "ऑस्ट्रेलिया"], correct: [1], explanation: "कॅनडा आणि ग्रीनलँडच्या बर्फाळ प्रदेशात." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.236)</b> ट्रान्स-सायबेरियन रेल्वेमार्ग कुठे आहे?", options: ["अमेरिका", "कॅनडा", "रशिया", "चीन"], correct: [2], explanation: "हा रशियातील जगातील सर्वात लांब रेल्वेमार्ग आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.237)</b> पनामा कालवा कुणाला जोडतो?", options: ["भूमध्य व तांबडा", "अटलांटिक व प्रशांत", "हिंदी व प्रशांत", "आर्क्टिक व अटलांटिक"], correct: [1], explanation: "दक्षिण अमेरिकेला वळसा मारणे वाचवतो." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.238)</b> मानव विकास निर्देशांक (HDI) निकष?", options: ["शिक्षण, आरोग्य, उत्पन्न", "GDP", "रस्ते, वीज", "जन्मदर"], correct: [0], explanation: "आयुर्मान, साक्षरता आणि दरडोई उत्पन्न मोजले जाते." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.239)</b> आसियानचे मुख्यालय कोठे आहे?", options: ["नवी दिल्ली", "काठमांडू", "जकार्ता", "बीजिंग"], correct: [2], explanation: "इंडोनेशियातील जकार्ता येथे आहे." }, { subject: "सामाजिक शास्त्रे", q: "<b>(Q.240)</b> सुती कापड उद्योग किनारपट्टीवर का?", options: ["जास्त पगार.", "दमट हवामानात दोरा तुटत नाही.", "कापूस उगवतो.", "कापड धुणे सोपे."], correct: [1], explanation: "आर्द्रतेमुळे कापसाचा धागा मजबूत राहतो." } ]; let currentQuestion = 0; let score = 0; let answered = false; let userAnswers = new Array(quizData.length).fill(null); const startScreen = document.getElementById('start-screen'); const questionScreen = document.getElementById('question-screen'); const resultScreen = document.getElementById('result-screen'); const footerNav = document.getElementById('footer-nav'); const questionText = document.getElementById('question-text'); const optionsContainer = document.getElementById('options-container'); const explanationBox = document.getElementById('explanation-box'); const explanationText = document.getElementById('explanation-text'); const nextBtn = document.getElementById('next-btn'); const prevBtn = document.getElementById('prev-btn'); const scoreDisplay = document.getElementById('score-display'); const progressBar = document.getElementById('progress-bar'); const questionNumber = document.getElementById('question-number'); const subjectLabel = document.getElementById('subject-label'); function startQuiz() { startScreen.classList.add('hidden'); questionScreen.classList.remove('hidden'); footerNav.classList.remove('hidden'); footerNav.classList.add('flex'); loadQuestion(); } function loadQuestion() { answered = userAnswers[currentQuestion] !== null; const q = quizData[currentQuestion]; // Subject Badge Color Coding subjectLabel.innerHTML = `[${q.subject}]`; if(q.subject === 'मराठी') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-red-100 text-red-700 border border-red-200"; else if(q.subject === 'इंग्रजी') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-blue-100 text-blue-700 border border-blue-200"; else if(q.subject === 'बालमानसशास्त्र') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-yellow-100 text-yellow-700 border border-yellow-200"; else if(q.subject === 'गणित व विज्ञान') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-green-100 text-green-700 border border-green-200"; else if(q.subject === 'हिंदी') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-orange-100 text-orange-700 border border-orange-200"; else if(q.subject === 'सामाजिक शास्त्रे') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-purple-100 text-purple-700 border border-purple-200"; questionNumber.innerHTML = `प्रश्न ${currentQuestion + 1} / ${quizData.length}`; questionText.innerHTML = q.q; const progress = ((currentQuestion) / quizData.length) * 100; progressBar.style.width = `${progress}%`; optionsContainer.innerHTML = ''; explanationBox.classList.add('hidden'); q.options.forEach((opt, index) => { const button = document.createElement('button'); button.innerHTML = `<span class="font-bold mr-3 sm:mr-4 bg-gray-100 text-gray-600 rounded-full w-8 h-8 sm:w-10 sm:h-10 inline-flex items-center justify-center shrink-0 border border-gray-300 text-sm sm:text-lg transition-colors duration-200">${index + 1}</span> <span class="text-left flex-grow leading-snug">${opt}</span>`; button.className = `q-btn w-full text-left p-3 sm:p-5 border-2 border-gray-200 rounded-xl sm:rounded-2xl text-sm sm:text-xl font-medium text-gray-700 bg-white hover:bg-indigo-50 hover:border-indigo-300 flex items-center shadow-sm transition-all duration-200 focus:outline-none`; button.onclick = () => checkAnswer(index, button); if (answered) { button.disabled = true; button.classList.remove('hover:bg-indigo-50', 'hover:border-indigo-300', 'border-gray-200', 'text-gray-700'); const spanNum = button.querySelector('span'); spanNum.classList.remove('bg-gray-100', 'text-gray-600', 'border-gray-300'); if (q.correct.includes(index)) { button.classList.add('bg-green-500', 'text-white', 'border-green-500', 'shadow-md'); spanNum.innerHTML = '✓'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-green-600'); } else if (userAnswers[currentQuestion] === index && !q.correct.includes(index)) { button.classList.add('bg-red-500', 'text-white', 'border-red-500'); spanNum.innerHTML = '✗'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-red-600'); } else { button.classList.add('bg-gray-50', 'text-gray-400', 'border-gray-200'); } } optionsContainer.appendChild(button); }); if (answered) { showExplanation(); nextBtn.classList.remove('hidden'); } else { nextBtn.classList.add('hidden'); } prevBtn.disabled = currentQuestion === 0; if (currentQuestion === quizData.length - 1) { nextBtn.innerHTML = "निकाल पहा →"; nextBtn.classList.replace('bg-indigo-600', 'bg-green-600'); nextBtn.classList.replace('hover:bg-indigo-700', 'hover:bg-green-700'); } else { nextBtn.innerHTML = "पुढचा प्रश्न →"; nextBtn.classList.replace('bg-green-600', 'bg-indigo-600'); nextBtn.classList.replace('hover:bg-green-700', 'hover:bg-indigo-700'); } if (window.MathJax) { MathJax.typesetPromise([questionText, optionsContainer]).catch((err) => console.log(err)); } } function checkAnswer(selectedIndex, buttonElement) { if (answered) return; const q = quizData[currentQuestion]; const isCorrect = q.correct.includes(selectedIndex); userAnswers[currentQuestion] = selectedIndex; answered = true; const allButtons = optionsContainer.children; for (let i = 0; i < allButtons.length; i++) { const btn = allButtons[i]; btn.disabled = true; btn.classList.remove('hover:bg-indigo-50', 'hover:border-indigo-300', 'border-gray-200', 'text-gray-700'); const spanNum = btn.querySelector('span'); spanNum.classList.remove('bg-gray-100', 'text-gray-600', 'border-gray-300'); if (q.correct.includes(i)) { btn.classList.add('bg-green-500', 'text-white', 'border-green-500', 'shadow-md', 'transform', 'scale-[1.01]'); spanNum.innerHTML = '✓'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-green-600'); } else if (i === selectedIndex && !isCorrect) { btn.classList.add('bg-red-500', 'text-white', 'border-red-500'); spanNum.innerHTML = '✗'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-red-600'); } else { btn.classList.add('bg-gray-50', 'text-gray-400', 'border-gray-200'); } } if (isCorrect) { score++; scoreDisplay.innerHTML = score; } showExplanation(); nextBtn.classList.remove('hidden'); } function showExplanation() { const q = quizData[currentQuestion]; explanationText.innerHTML = q.explanation; explanationBox.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax) { MathJax.typesetPromise([explanationText]).catch((err) => console.log(err)); } setTimeout(() => { const container = document.getElementById('quiz-container'); container.scrollTo({ top: container.scrollHeight, behavior: 'smooth' }); }, 50); } function nextQuestion() { if (currentQuestion < quizData.length - 1) { currentQuestion++; loadQuestion(); } else { showResult(); } } function prevQuestion() { if (currentQuestion > 0) { currentQuestion--; loadQuestion(); } } function showResult() { questionScreen.classList.add('hidden'); footerNav.classList.add('hidden'); resultScreen.classList.remove('hidden'); progressBar.style.width = `100%`; document.getElementById('final-score').innerHTML = score; const messageEl = document.getElementById('result-message'); let percentage = (score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 85) { messageEl.innerHTML = "🌟 अतिउत्कृष्ट! तुमची महा-टेट ची तयारी एकदम परफेक्ट आहे."; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-green-600 font-bold mb-8"; } else if (percentage >= 50) { messageEl.innerHTML = "👍 चांगला प्रयत्न! तुम्ही नक्की उत्तीर्ण व्हाल, पण अजून थोडा सराव करा."; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-indigo-600 font-bold mb-8"; } else { messageEl.innerHTML = "📚 तुम्हाला अजून सरावाची खूप गरज आहे. निराश होऊ नका, पुन्हा प्रयत्न करा!"; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-orange-600 font-bold mb-8"; } } </script> </body> </html>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/04/maha-tet-paper-2-2026-full-quiz-240.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0tag:blogger.com,1999:blog-4487517738495855890.post-7014542244774506382Fri, 17 Apr 2026 15:18:32 +00002026-04-17T23:53:48.538+05:30maha tet mock testmaha tet mock test freemaha tet mock test free in marathimaha tet mock test in marathimaha tet mock test paper 1<div class="separator" style="clear: both;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_KGD1n-IdYNZDd9i0eH7G0jDlIbAst3jcWHmTbKfCJCWpUJGMYy4QQQCw_ZfsQlpQ3h4uKemmCpcm1YHyYcB3wqb1cxSzJY1Anx3Z5DqI62WR-jV6UfDz4dLCXFeHNw4rJcMaHRFv-lJPcTo-geni5fnB5HygDIvQ4owvrWtazAC_tnr_Xv6gfkbWdf0M/s1600/ChatGPT%20Image%20Apr%2017,%202026,%2012_12_31%20AM.png" style="display: block; padding: 1em 0px; text-align: center;"><img alt="" border="0" data-original-height="1024" data-original-width="1536" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj_KGD1n-IdYNZDd9i0eH7G0jDlIbAst3jcWHmTbKfCJCWpUJGMYy4QQQCw_ZfsQlpQ3h4uKemmCpcm1YHyYcB3wqb1cxSzJY1Anx3Z5DqI62WR-jV6UfDz4dLCXFeHNw4rJcMaHRFv-lJPcTo-geni5fnB5HygDIvQ4owvrWtazAC_tnr_Xv6gfkbWdf0M/s1600/ChatGPT%20Image%20Apr%2017,%202026,%2012_12_31%20AM.png" /></a></div> महा टीईटी २०२६ MOCK TEST पूर्णपणे मोफत आहे. <!DOCTYPE html> <html lang="mr"> <head> <meta charset="UTF-8"> <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0"> <title>Maha TET Paper 1 - Full Quiz (150 Questions)</title> <!-- Tailwind CSS --> <script src="https://cdn.tailwindcss.com"></script> <!-- MathJax for Maths Formulas --> <script> window.MathJax = { tex: { inlineMath: [['$', '$'], ['\\(', '\\)']] }, svg: { fontCache: 'global' } }; </script> <script id="MathJax-script" async src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/mathjax@3/es5/tex-mml-chtml.js"></script> <style> @import url('https://fonts.googleapis.com/css2?family=Noto+Sans+Devanagari:wght@400;600;700&display=swap'); body { font-family: 'Noto Sans Devanagari', system-ui, -apple-system, sans-serif; background-color: #f3f4f6; } /* Custom Scrollbar */ #quiz-container::-webkit-scrollbar { width: 8px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-track { background: #f1f1f1; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb { background: #c7c7c7; border-radius: 4px; } #quiz-container::-webkit-scrollbar-thumb:hover { background: #a0a0a0; } .q-btn { transition: all 0.2s ease-in-out; } .q-btn:active { transform: scale(0.98); } </style> </head> <body class="bg-gray-100 min-h-screen flex items-center justify-center p-2 sm:p-4"> <!-- MAIN QUIZ CONTAINER (ONLY ONE) --> <div id="maha-tet-quiz" class="w-full max-w-5xl mx-auto flex flex-col bg-white sm:rounded-2xl shadow-xl border border-gray-200 overflow-hidden" style="height: 90vh; min-height: 500px; max-height: 850px;"> <!-- Header --> <div class="bg-indigo-700 text-white p-4 sm:p-5 flex justify-between items-center shadow-md shrink-0 z-10"> <h1 class="text-base sm:text-xl font-bold flex items-center truncate"> <span class="mr-2">📚</span> महा टेट पेपर १ - पूर्ण सराव संच </h1> <div class="text-sm sm:text-lg font-semibold bg-indigo-800 px-3 py-1 sm:px-4 sm:py-1.5 rounded-full shadow-inner whitespace-nowrap border border-indigo-600"> गुण: <span id="score-display">0</span> / 150 </div> </div> <!-- Progress Bar --> <div class="w-full bg-gray-200 h-2 sm:h-2.5 shrink-0"> <div id="progress-bar" class="bg-gradient-to-r from-indigo-500 to-purple-500 h-full transition-all duration-500 ease-out" style="width: 0%;"></div> </div> <!-- Quiz Content Area --> <div class="p-4 sm:p-6 md:p-8 flex-grow overflow-y-auto bg-white relative" id="quiz-container" style="scroll-behavior: smooth;"> <!-- Start Screen --> <div id="start-screen" class="text-center py-10 flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300"> <div class="mb-6 p-4 bg-indigo-50 rounded-full"> <svg class="w-16 h-16 text-indigo-600" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M12 6.253v13m0-13C10.832 5.477 9.246 5 7.5 5S4.168 5.477 3 6.253v13C4.168 18.477 5.754 18 7.5 18s3.332.477 4.5 1.253m0-13C13.168 5.477 14.754 5 16.5 5c1.747 0 3.332.477 4.5 1.253v13C19.832 18.477 18.247 18 16.5 18c-1.746 0-3.332.477-4.5 1.253"></path></svg> </div> <h2 class="text-2xl sm:text-4xl font-bold text-gray-800 mb-4 sm:mb-6">महा टेट पेपर १ - पूर्ण सराव संच<br class="hidden sm:block"/><span class="text-indigo-600">१५० प्रश्नोत्तरे</span></h2> <p class="text-sm sm:text-lg text-gray-600 mb-8 sm:mb-10 max-w-2xl mx-auto px-2 leading-relaxed"> या चाचणीमध्ये <b>मराठी, इंग्रजी, बालमानसशास्त्र (CDP), गणित आणि परिसर अभ्यास (EVS)</b> या पाचही विषयांचा समावेश आहे. <br>एकूण १५० प्रश्न. प्रत्येक प्रश्नावर स्पष्टीकरण उपलब्ध. </p> <button onclick="startQuiz()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white text-base sm:text-xl font-bold py-3 px-8 sm:py-4 sm:px-12 rounded-full shadow-lg transition-transform transform hover:-translate-y-1 hover:shadow-xl focus:outline-none focus:ring-4 focus:ring-indigo-300" style="touch-action: manipulation;"> 🚀 सराव सुरू करा </button> </div> <!-- Question Screen --> <div id="question-screen" class="hidden max-w-4xl mx-auto transition-opacity duration-300"> <!-- Subject Label & Number --> <div class="flex flex-wrap gap-2 mb-4 sm:mb-6 items-center"> <span id="subject-label" class="text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-purple-100 text-purple-700 border border-purple-200"> [विषय] </span> <span class="text-indigo-800 font-bold text-xs sm:text-base bg-indigo-50 px-3 py-1 rounded-md border border-indigo-100" id="question-number"> प्रश्न 1 / 150 </span> </div> <!-- Question Text --> <h3 id="question-text" class="text-base sm:text-xl md:text-2xl font-bold text-gray-800 mb-6 sm:mb-8 leading-relaxed"> <!-- Question goes here --> </h3> <!-- Options Container --> <div id="options-container" class="space-y-3 sm:space-y-4"> <!-- Options go here --> </div> <!-- Explanation Box --> <div id="explanation-box" class="hidden mt-8 p-4 sm:p-6 bg-green-50 border-l-4 border-green-500 rounded-r-lg shadow-sm animate-fade-in"> <h4 class="text-green-800 font-bold text-sm sm:text-lg mb-2 flex items-center"> <svg class="w-5 h-5 mr-2" fill="none" stroke="currentColor" viewBox="0 0 24 24"><path stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" stroke-width="2" d="M13 16h-1v-4h-1m1-4h.01M21 12a9 9 0 11-18 0 9 9 0 0118 0z"></path></svg> स्पष्टीकरण : </h4> <p id="explanation-text" class="text-gray-800 text-sm sm:text-base leading-relaxed"></p> </div> <div class="h-6 sm:h-10"></div> </div> <!-- Result Screen --> <div id="result-screen" class="hidden text-center py-10 flex flex-col items-center justify-center h-full transition-opacity duration-300"> <h2 class="text-2xl sm:text-5xl font-bold text-gray-800 mb-6 sm:mb-8">🎉 चाचणी पूर्ण झाली!</h2> <div class="inline-block bg-white border-4 border-indigo-500 rounded-full p-8 sm:p-12 mb-6 sm:mb-8 shadow-inner relative overflow-hidden"> <div class="absolute inset-0 bg-indigo-50 opacity-50"></div> <div class="relative z-10"> <span class="text-4xl sm:text-7xl font-bold text-indigo-600" id="final-score">0</span> <span class="text-xl sm:text-4xl text-gray-500 font-semibold">/ 150</span> </div> </div> <p id="result-message" class="text-lg sm:text-2xl text-gray-700 font-semibold mb-8 sm:mb-10 px-4 max-w-3xl"></p> <div class="flex gap-4"> <button onclick="location.reload()" class="bg-indigo-600 hover:bg-indigo-700 text-white text-base sm:text-xl font-bold py-3 px-8 sm:py-4 sm:px-12 rounded-full shadow-md transition-transform transform hover:-translate-y-1" style="touch-action: manipulation;"> 🔄 पुन्हा प्रयत्न करा </button> <!-- 🔥 DONATION SECTION START --> <div style="text-align:center; margin-top:30px; padding:25px; border-radius:16px; background:linear-gradient(135deg,#f9fafb,#eef2ff); box-shadow:0 8px 25px rgba(0,0,0,0.08);"> <h3 style="font-size:22px; font-weight:bold; color:#4f46e5;">🙏 आम्हाला मदत करा</h3> <p style="font-size:16px; color:#555; margin-top:10px; line-height:1.6;"> हा MAHA TET Mock Test पूर्णपणे मोफत उपलब्ध करून देण्यासाठी खूप मेहनत घेतली आहे.<br> आपल्याला हा उपयुक्त वाटल्यास कृपया स्वेच्छेने मदत करा 🙏 </p> <!-- QR CODE --> <img src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhw5JjsCGKlFGHLRek7o9q2ZMULkOyyG_M2nVMyJXZV4BSDBXhoZzwjrzq5tbA3wc61p6esDfjuPulqEsiQsxEPil_8A_E9FbaxqoiSMAkYA3kN6rUX6CSU9HU7oY-4ecP1LgVIhJ6X9zilYY2xCcs3nD3SC4md-ga7aSk5GBkL92IK8nF0LjONiuhMTvxQ/s320/WhatsApp%20Image%202026-01-07%20at%2010.52.06%20PM.jpeg" width="180" style="margin:20px auto; display:block; border-radius:12px; box-shadow:0 4px 12px rgba(0,0,0,0.1);"> <!-- 🔥 ANIMATED CENTER BUTTON --> <div style="margin-top:20px;"> <a href="upi://pay?pa=9763882025@ptsbi&pn=Support&cu=INR" style=" display:inline-block; padding:14px 28px; background:linear-gradient(135deg,#22c55e,#16a34a); color:white; font-weight:bold; font-size:16px; border-radius:12px; text-decoration:none; box-shadow:0 0 15px rgba(34,197,94,0.6); animation:pulse 1.5s infinite; "> 💰 UPI ने मदत करा </a> </div> <p style="margin-top:12px; font-size:14px;"> किंवा UPI ID: <b>9763882025@ptsbi</b> </p> <p style="font-size:13px; color:#777; margin-top:8px;"> तुमचा छोटासा सहयोग आम्हाला आणखी quality content बनवायला मदत करेल ❤️ </p> <p style="color:#dc2626; font-weight:bold; margin-top:12px;"> 🔥 तुमचा score शेअर करा आणि आम्हाला support करा </p> </div> <style> @keyframes pulse { 0% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } 50% { transform: scale(1.08); box-shadow: 0 0 25px rgba(34,197,94,0.9); } 100% { transform: scale(1); box-shadow: 0 0 10px rgba(34,197,94,0.5); } } </style> <!-- 🔥 DONATION SECTION END --> </div> </div> </div> <!-- Footer Navigation --> <div id="footer-nav" class="bg-gray-50 p-3 sm:p-5 border-t border-gray-200 flex justify-between items-center hidden shrink-0 z-10"> <button id="prev-btn" onclick="prevQuestion()" class="px-4 py-2 sm:px-6 sm:py-3 bg-white border border-gray-300 text-gray-700 font-bold rounded-lg hover:bg-gray-100 transition-colors text-xs sm:text-base disabled:opacity-50 disabled:cursor-not-allowed shadow-sm" style="touch-action: manipulation;"> ← मागील </button> <button id="next-btn" onclick="nextQuestion()" class="px-4 py-2 sm:px-6 sm:py-3 bg-indigo-600 text-white font-bold rounded-lg hover:bg-indigo-700 transition-colors text-xs sm:text-base hidden shadow-md transform active:scale-95" style="touch-action: manipulation;"> पुढचा प्रश्न → </button> </div> </div> <!-- JAVASCRIPT LOGIC (MERGED) --> <script> // --- MERGED DATA ARRAY (150 Questions) --- const quizData = [ // --- MARATHI (Q1-Q30) --- { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.1)</b> 'जेव्हा मी स्टेशनवर पोहोचलो, तेव्हा गाडी नुकतीच सुटली होती.' या वाक्याचा प्रकार ओळखा.", options: ["केवल वाक्य", "संयुक्त वाक्य", "मिश्र वाक्य", "प्रधान वाक्य"], correct: [2], explanation: "जेव्हा-तेव्हा, जसे-तसे यांसारख्या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली वाक्ये 'मिश्र वाक्य' असतात. यात एक मुख्य (प्रधान) वाक्य आणि एक गौण वाक्य असते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.2)</b> 'वाग्विहार' या शब्दाचा अचूक संधिविग्रह खालीलपैकी कोणता?", options: ["वाक् + विहार", "वाग + विहार", "वाघ + विहार", "वाङ् + विहार"], correct: [0], explanation: "हा प्रथम व्यंजन संधीचा प्रकार आहे. 'क्' या कठोर व्यंजनापुढे 'व' हे मृदू व्यंजन आल्यामुळे 'क्' च्या जागी त्याच्याच वर्गातील तिसरे मृदू व्यंजन 'ग्' येऊन 'वाग्विहार' हा शब्द तयार होतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.3)</b> 'गैरहजर' या शब्दातील समास ओळखा.", options: ["तत्पुरुष", "बहुव्रीही", "अव्ययीभाव", "द्वंद्व"], correct: [2], explanation: "'गैर' हा फारसी उपसर्ग लागून तयार झालेला हा शब्द आहे. ज्या समासात पहिले पद महत्त्वाचे असते आणि तो शब्द क्रियाविशेषणासारखे काम करतो, तो अव्ययीभाव समास असतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.4)</b> 'पोलिसांनी चोराला पकडले.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.", options: ["सकर्मक कर्तरी", "कर्मणी", "भावे", "कर्मकर्तरी"], correct: [2], explanation: "या वाक्यात कर्ता (पोलिसांनी - 'नी' प्रत्यय) आणि कर्म (चोराला - 'ला' प्रत्यय) या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागला आहे. अशा वेळी क्रियापद कर्त्याच्या किंवा कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलत नाही, तो भावे प्रयोग (सकर्मक भावे) असतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.5)</b> 'बटाटा' हा शब्द कोणत्या परकीय भाषेतून मराठीत रूढ झाला आहे?", options: ["कानडी", "पोर्तुगीज", "अरबी", "फारसी"], correct: [1], explanation: "बटाटा, तंबाखू, पपई, अननस हे शब्द पोर्तुगीज भाषेतून मराठीत आले आहेत." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.6)</b> उताऱ्यानुसार, आधुनिक युगात कोणता मोठा विरोधाभास निर्माण झाला आहे?", options: ["तंत्रज्ञानाचा विकास थांबला आहे.", "दळणवळणाची साधने कमी झाली आहेत.", "जग जवळ आले असले तरी माणसे दुरावली आहेत.", "सोशल मीडियाचा वापर कमी झाला आहे."], correct: [2], explanation: "उताऱ्याच्या सुरुवातीलाच लेखकाने स्पष्ट केले आहे की, मोबाईलमुळे जग जवळ आल्याचा दावा आपण करतो, पण माणसे खऱ्या अर्थाने जवळ आलेली नाहीत; शेजाऱ्यांची साधी ओळखही नसते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.7)</b> 'आभासी जग' या शब्दप्रयोगातून लेखकाला काय सुचवायचे आहे?", options: ["विज्ञानाने शोधलेले नवीन जग", "इंटरनेट आणि सोशल मीडियावरील काल्पनिक जग", "परग्रहावरील मानवी वस्ती", "भविष्यात निर्माण होणारे जग"], correct: [1], explanation: "आभासी (Virtual) म्हणजे जे प्रत्यक्षात नाही पण असल्याचा भास निर्माण करते. सोशल मीडियावरील दिखाव्याच्या आणि खोट्या जगाला लेखकाने आभासी जग म्हटले आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.8)</b> लेखकाच्या मते, आजच्या पिढीचा एकाकीपणा दूर करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती?", options: ["सोशल मीडियाचा पूर्णपणे त्याग करणे.", "शेजाऱ्यांशी स्पर्धा करणे.", "तंत्रज्ञान हे केवळ साधन आहे, साध्य नाही हे ओळखणे.", "जुन्या काळात परत जाण्याचा मार्ग शोधणे."], correct: [2], explanation: "उताऱ्याच्या शेवटच्या ओळीत स्पष्ट केले आहे की, तंत्रज्ञान हे साधन आहे, साध्य नाही, हे समजून घेतल्यावरच हा एकाकीपणा दूर होईल." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.9)</b> उताऱ्यातील 'ओलावा' या शब्दाचा संदर्भानुसार योग्य अर्थ काय?", options: ["पाण्याचा अंश", "जमिनीतील आर्द्रता", "डोळ्यांतील अश्रू", "नात्यांमधील प्रेम व जिव्हाळा"], correct: [3], explanation: "येथे 'ओलावा' हा शब्द शब्दशः (पाणी) न वापरता लाक्षणिक अर्थाने (माणुसकी, प्रेम, जिव्हाळा) वापरला आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.10)</b> 'साधन' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द उताऱ्यातून शोधून लिहा.", options: ["साध्य", "एकाकी", "आभासी", "दळणवळण"], correct: [0], explanation: "साधन म्हणजे एखादी गोष्ट मिळवण्याचा मार्ग आणि साध्य म्हणजे जे अंतिम ध्येय मिळवायचे आहे ते. उताऱ्यात हे दोन्ही शब्द एकत्र वापरले आहेत." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.11)</b> वरील कवितेत झाड स्वतःचे कोणते दुःख प्रामुख्याने व्यक्त करत आहे?", options: ["ऊन-पाऊस सहन करावे लागण्याचे", "पक्ष्यांच्या आवाजामुळे होणाऱ्या त्रासाचे", "उपकार विसरून माणसाने केलेल्या क्रूर वृक्षतोडीचे", "वाऱ्याशी सतत संघर्ष करण्याचे"], correct: [2], explanation: "'तरीही कुऱ्हाड घेऊन येतो...', 'विसरून जातो कृतघ्न...' या ओळींमधून झाडाने माणसाच्या स्वार्थी आणि कृतघ्न वृत्तीबद्दलचे दुःख व्यक्त केले आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.12)</b> 'वाटसरू' या शब्दाचा कवितेच्या संदर्भात समानार्थी शब्द कोणता?", options: ["पांथस्थ", "विसावा", "इमला", "मुक्काम"], correct: [0], explanation: "वाटसरू म्हणजे वाटेने प्रवास करणारा प्रवासी. त्यालाच 'पांथस्थ' असेही म्हणतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.13)</b> 'माझेच श्वास त्याने घेतले' या ओळीतून कवीला कोणता वैज्ञानिक सत्य सुचवायचे आहे?", options: ["झाड आणि माणूस एकाच वेळी श्वास घेतात.", "माणसाला जगण्यासाठी लागणारा ऑक्सिजन (प्राणवायू) झाडेच देतात.", "झाडाला माणसाच्या श्वासांची गरज असते.", "झाड आणि माणूस दोघांनाही कुऱ्हाडीची भीती वाटते."], correct: [1], explanation: "झाडे ऑक्सिजन सोडतात जो मानव श्वासावाटे घेतो आणि जगतो. याच अर्थाने 'माझे श्वास त्याने घेतले' असे लाक्षणिक वर्णन कवितेत आले आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.14)</b> 'ती गुलाबी उषा म्हणजे परमेश्वराचे प्रेम जणू!' या वाक्यातील अलंकार ओळखा.", options: ["उपमा", "उत्प्रेक्षा", "रूपक", "अतिशयोक्ती"], correct: [1], explanation: "उपमेय हे जणू उपमानच आहे अशी कल्पना जिथे केलेली असते तिथे 'उत्प्रेक्षा' अलंकार होतो. (जणू, जणू काय, गमे, वाटे, भासे हे शब्द येतात)." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.15)</b> 'पालथ्या घागरीवर पाणी' या म्हणीचा अचूक अर्थ कोणता?", options: ["पाण्याचा प्रचंड अपव्यय करणे.", "एखाद्याला केलेला उपदेश पूर्णपणे वाया जाणे.", "घागर उलटी करून ठेवणे.", "झालेले नुकसान पुन्हा भरून काढणे."], correct: [1], explanation: "उलटी ठेवलेल्या घागरीवर कितीही पाणी ओतले तरी ती भरत नाही, तसेच काही व्यक्तींना कितीही समजावून सांगितले तरी त्यांच्यावर कोणताही परिणाम न होणे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.16)</b> 'नदी समुद्राला मिळते.' या वाक्यातील 'समुद्राला' या शब्दाची विभक्ती ओळखा.", options: ["द्वितीया", "चतुर्थी", "पंचमी", "सप्तमी"], correct: [1], explanation: "जेव्हा 'ला' प्रत्यय हा गती, दिशा किंवा संप्रदान (दान) दर्शवतो, तेव्हा तो 'चतुर्थी' विभक्तीचा असतो. येथे नदी समुद्राच्या दिशेने जात आहे (गती)." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.17)</b> मराठी साहित्यातील मैलाचा दगड ठरलेल्या 'कोसला' या प्रसिद्ध कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?", options: ["वि. स. खांडेकर", "शिवाजी सावंत", "भालचंद्र नेमाडे", "पु. ल. देशपांडे"], correct: [2], explanation: "'कोसला' ही ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते प्रसिद्ध साहित्यिक भालचंद्र नेमाडे यांची अत्यंत गाजलेली कादंबरी आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.18)</b> 'तो नेहमी वेळेवर येतो.' या वाक्याचा अर्थ न बदलता योग्य नकारार्थी वाक्य कोणते होईल?", options: ["तो कधीही वेळेवर येत नाही.", "तो कधीही उशिरा येत नाही.", "तो वेळेवर येत नाही असे नाही.", "तो नेहमी उशिरा येतो."], correct: [1], explanation: "होकारार्थीचे नकारार्थी करताना अर्थ बदलू नये यासाठी विरुद्धार्थी शब्द वापरून (नेहमी वेळेवर -> कधीही उशिरा) नकारार्थी क्रियापद (येत नाही) वापरावे लागते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.19)</b> खालीलपैकी 'नपुंसकलिंगी' शब्द ओळखा.", options: ["इमारत", "झोपडी", "रस्ता", "झाड"], correct: [3], explanation: "आपण 'ते झाड' म्हणतो, म्हणून ते नपुंसकलिंगी आहे. (ती इमारत - स्त्रीलिंगी, तो रस्ता - पुल्लिंगी, ती झोपडी - स्त्रीलिंगी)." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.20)</b> 'आम्ही गहू खातो.' या वाक्यात शब्दाची कोणती शक्ती दडलेली आहे?", options: ["अभिधा", "लक्षणा", "व्यंजना", "यापैकी नाही"], correct: [1], explanation: "आपण प्रत्यक्ष कच्चा गहू खात नाही, तर गव्हापासून बनवलेली पोळी खातो. जेव्हा मूळ अर्थाला बाध येऊन त्याशी सुसंगत असा दुसरा अर्थ घ्यावा लागतो, तेव्हा तिथे 'लक्षणा' शब्दशक्ती असते." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.21)</b> संत ज्ञानेश्वरांनी 'पसायदान' कोणत्या वृत्तात/छंदात रचले आहे?", options: ["अभंग", "ओवी", "आर्या", "दिंडी"], correct: [1], explanation: "ज्ञानेश्वरी आणि त्यातील पसायदान हे 'ओवी' या छंद प्रकारात रचलेले आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.22)</b> 'ती अतिशय हळूहळू चालते.' या वाक्यातील 'हळूहळू' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण अव्यय आहे?", options: ["कालवाचक", "स्थलवाचक", "रीतिवाचक", "परिमाणवाचक"], correct: [2], explanation: "चालण्याची 'रीत' किंवा पद्धत कशी आहे हे 'हळूहळू' या शब्दातून समजते, म्हणून ते रीतिवाचक क्रियाविशेषण आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.23)</b> व्याकरणदृष्ट्या खालीलपैकी 'शुद्ध शब्द' कोणता?", options: ["आशिर्वाद", "आशिर्वाद्", "आशीर्वाद", "आशीरवाद"], correct: [2], explanation: "मराठी शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार 'शी' दीर्घ असतो आणि 'वा' वर रफार येतो." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.24)</b> 'उंटावरचा शहाणा' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ कोणता?", options: ["अत्यंत हुशार आणि चतुर व्यक्ती.", "मूर्खपणाचा सल्ला देणारा व्यक्ती.", "उंच व धिप्पाड दिसणारी व्यक्ती.", "दूरदृष्टी असणारा व्यक्ती."], correct: [1], explanation: "परिस्थितीचे भान नसताना जो माणूस निरुपयोगी किंवा मूर्खपणाचा सल्ला देतो, त्याला उपहासाने 'उंटावरचा शहाणा' म्हणतात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.25)</b> मराठी वर्णमालेत एकूण किती 'स्वरादी' आहेत?", options: ["२", "१२", "१४", "३४"], correct: [0], explanation: "अनुस्वार (ं) आणि विसर्ग (ः) हे २ स्वरादी मराठी वर्णमालेत आहेत. (ज्यांच्या आधी स्वर आहे असे)." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.26)</b> समूहादर्शक शब्दांची अयोग्य जोडी ओळखा.", options: ["गुरांचा - कळप", "केळ्यांचा - घड", "गवताची - मोळी", "पोपटांचा - थवा"], correct: [2], explanation: "गवताची 'पेंढी' असते. लाकडांची 'मोळी' असते. त्यामुळे ही जोडी अयोग्य आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.27)</b> 'सूर्य पूर्वेला उगवतो.' या वाक्याचा काळ कोणता?", options: ["अपूर्ण वर्तमानकाळ", "साधा वर्तमानकाळ", "रीती वर्तमानकाळ", "पूर्ण वर्तमानकाळ"], correct: [1], explanation: "ही एक त्रिकालाबाधित सत्य घटना आहे आणि क्रियापद साध्या रूपात आहे (उगवतो), त्यामुळे हा साधा वर्तमानकाळ आहे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.28)</b> 'अनिल' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता?", options: ["अग्नी", "वारा", "पाणी", "आकाश"], correct: [1], explanation: "'अनिल' म्हणजे वारा किंवा पवन. 'अनल' म्हणजे अग्नी. विद्यार्थ्यांची गल्लत करण्यासाठी असे शब्द विचारले जातात." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.29)</b> 'आवाहन' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द कोणता?", options: ["निमंत्रण", "विसर्जन", "स्वीकार", "आव्हान"], correct: [1], explanation: "आवाहन म्हणजे बोलावणे (उदा. देवाचे आवाहन करणे). याच्या विरुद्ध 'विसर्जन' म्हणजे निरोप देणे." }, { subject: "मराठी", q: "<b>(Q.30)</b> 'गळू' या शब्दाचे अनेकवचन काय होईल?", options: ["गळू", "गळ्या", "गळवे", "गळे"], correct: [2], explanation: "उ-कारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे अनेकवचन वे-कारान्त होते. (उदा. पाखरू -> पाखरे/पाखरवे, गळू -> गळवे)." }, // --- ENGLISH (Q31-Q60) --- { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.31)</b> Identify the part of the sentence that contains a grammatical error.<br><br>A) Hardly had / B) the teacher entered the classroom / C) than the students / D) stood up silently.", options: ["A", "B", "C", "D"], correct: [2], explanation: "इंग्रजी व्याकरणाच्या नियमानुसार, 'Hardly had' किंवा 'Scarcely had' ने वाक्य सुरू होत असल्यास पुढे जोडणारा शब्द म्हणून 'when' वापरला जातो, 'than' नाही. 'No sooner' सोबत 'than' वापरले जाते." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.32)</b> Choose the correct passive voice construction for the given sentence.<br><br>People believe that he is a great scientist.", options: ["He is being believed as a great scientist.", "A great scientist is believed to be him by people.", "He is believed to be a great scientist.", "It was believed that he is a great scientist."], correct: [2], explanation: "'People believe/say/think that...' अशा वाक्यांचे Passive करताना दोन पद्धती वापरल्या जातात: \"It is believed that...\" किंवा \"He/She is believed to be...\". पर्याय 3 हा अचूक व्याकरणात्मक पॅटर्न आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.33)</b> Fill in the blank with the correct alternative.<br><br>If the authorities ________ the warnings earlier, the disaster could have been averted.", options: ["heeded", "would heed", "had heeded", "have heeded"], correct: [2], explanation: "हे Type 3 Conditional (Unfulfilled past condition) वाक्य आहे. जर मुख्य वाक्यात (Main Clause) 'could have / would have + V3' असेल, तर If-Clause मध्ये 'Past Perfect Tense' (had + V3) असायला हवा." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.34)</b> Choose the appropriate phrasal verb to complete the sentence.<br><br>Due to unexpected financial constraints, the management had to ________ the new project until next year.", options: ["put up", "put out", "put off", "put down"], correct: [2], explanation: "'Put off' या Phrasal Verb चा अर्थ एखादी गोष्ट पुढे ढकलणे किंवा लांबणीवर टाकणे (postpone) असा होतो." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.35)</b> Select the exact meaning of the underlined idiom.<br><br>When the auditor inspected the accounts, he realized that the manager had been <u>cooking the books</u>.", options: ["writing a new recipe book", "destroying the documents", "falsifying financial records", "working late at night"], correct: [2], explanation: "'Cooking the books' या वाक्प्रचाराचा अर्थ खोटा हिशोब दाखवणे किंवा आर्थिक गैरव्यवहार लपवण्यासाठी हिशोबाच्या वह्यांमध्ये फेरफार करणे असा होतो." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.36)</b> Fill in the blanks with the correct articles.<br><br>He is ________ heir to the vast legacy of ________ unidentified philanthropist.", options: ["a, the", "an, an", "the, a", "an, a"], correct: [1], explanation: "'heir' (वारस) या शब्दाचा उच्चार 'एअर' असा स्वराने (vowel sound) सुरू होतो, म्हणून 'an' येईल. 'unidentified' ची सुरुवातही 'अ' (vowel) ने होते, त्यामुळे तिथेही 'an' येईल." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.37)</b> Choose the correct preposition to fill in the blank.<br><br>The young boy has been afflicted ________ a rare genetic disorder since his childhood.", options: ["from", "by", "with", "to"], correct: [2], explanation: "'Afflicted' (एखाद्या रोगाने/संकटाने त्रस्त असणे) या शब्दानंतर नेहमी 'with' हे निश्चित (fixed) preposition वापरले जाते." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.38)</b> Select the correct 'one word' for the given expression.<br><br>A person who is indifferent to both pleasure and pain.", options: ["Stoic", "Cynic", "Ascetic", "Misanthrope"], correct: [0], explanation: "जो व्यक्ती सुख आणि दुःख दोन्ही स्थितीत समान किंवा अलिप्त राहतो, त्याला 'Stoic' (स्थितप्रज्ञ) म्हणतात." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.39)</b> Identify the correct verb form to complete the sentence.<br><br>The captain, along with all his teammates, ________ strictly instructed to attend the meeting.", options: ["are", "have been", "was", "were"], correct: [2], explanation: "जेव्हा दोन कर्ते 'along with', 'as well as', 'with' इत्यादी शब्दांनी जोडलेले असतात, तेव्हा क्रियापद नेहमी पहिल्या कर्त्यानुसार (Subject 1) ठरते. येथे 'The captain' एकवचनी (Singular) आहे, म्हणून 'was' हे उत्तर अचूक आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.40)</b> Name the underlined clause in the given sentence.<br><br>The committee finally agreed to the proposal, <u>which was drafted by the new intern</u>.", options: ["Adverb clause of reason", "Noun clause", "Adjective clause", "Adverb clause of condition"], correct: [2], explanation: "अधोरेखित clause हा त्याच्या आधी आलेल्या 'proposal' या नामाबद्दल अधिक माहिती सांगत आहे. नामाबद्दल माहिती सांगणाऱ्या clause ला 'Adjective clause' (Relative clause) म्हणतात." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.41)</b> Choose the correctly spelt word.", options: ["Meticulous", "Metticulous", "Meticullous", "Metticullous"], correct: [0], explanation: "Meticulous म्हणजे अत्यंत काळजीपूर्वक किंवा बारकाईने काम करणारा. या शब्दाचे हे एकमेव अचूक स्पेलिंग आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.42)</b> Transform the following sentence into Comparative Degree.<br><br>Very few natural disasters are as devastating as earthquakes.", options: ["Earthquakes are the most devastating natural disasters.", "Earthquakes are more devastating than any other natural disaster.", "Earthquakes are more devastating than most other natural disasters.", "Earthquakes are as devastating as many natural disasters."], correct: [2], explanation: "जर Positive degree च्या वाक्याची सुरुवात 'Very few' ने झाली असेल, तर त्याचे Comparative करताना 'than most other' किंवा 'than many other' चा वापर करावा लागतो." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.43)</b> Choose the correct question tag for the given sentence.<br><br>Let us discuss the core issues of this project without wasting time, ________?", options: ["will we", "shall we", "don't we", "do we"], correct: [1], explanation: "'Let us' (Let's) ने सुरू होणाऱ्या आज्ञार्थी वाक्याचा Question Tag नेहमी 'shall we?' असाच होतो. हा इंग्रजी व्याकरणाचा एक अपवाद व पक्का नियम आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.44)</b> Identify the figure of speech in the given line.<br><br>The cruel wind wrapped its icy fingers around my shivering body.", options: ["Simile", "Metaphor", "Personification", "Oxymoron"], correct: [2], explanation: "'wind' (वारा) या निर्जीव घटकाला माणसासारखी 'बोटे' (fingers) असल्याचे व त्याने विळखा घातल्याचे मानवी कृत्य करताना दाखवले आहे, म्हणून हा Personification (चेतनगुणोक्ती) अलंकार आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.45)</b> Select the suitable option to fill in the blank.<br><br>The patient's condition is extremely critical; there is ________ hope of his recovery.", options: ["a little", "little", "a few", "few"], correct: [1], explanation: "'hope' हे uncountable noun आहे. रुग्ण अत्यंत नाजूक स्थितीत आहे, म्हणजे त्याच्या वाचण्याची 'जवळपास अजिबात आशा नाही'. नकारात्मक अर्थ (almost nothing) दर्शवण्यासाठी फक्त 'little' वापरले जाते." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.46)</b> Rearrange the jumbled parts (P, Q, R, S) to form a meaningful sentence.<br><br>P: for cognitive development<br>Q: early childhood education<br>R: of young learners<br>S: is universally considered essential", options: ["QSRP", "QSPR", "SQPR", "RQSP"], correct: [1], explanation: "योग्य वाक्यरचना: Early childhood education (Q) is universally considered essential (S) for cognitive development (P) of young learners (R)." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.47)</b> Choose the exact antonym for the word 'Obscure'.", options: ["Vague", "Prominent", "Hidden", "Confusing"], correct: [1], explanation: "'Obscure' म्हणजे अस्पष्ट, अज्ञात किंवा अंधुक. याचा विरुद्धार्थी शब्द 'Prominent' (सुस्पष्ट, प्रसिद्ध किंवा ठळक) असा होतो." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.48)</b> Identify the type of sentence.<br><br>Besides being an intelligent student, she is a dedicated athlete.", options: ["Compound sentence", "Complex sentence", "Simple sentence", "Compound-Complex sentence"], correct: [2], explanation: "'Besides being an intelligent student' हा केवळ एक Phrase आहे, Clause नाही. या संपूर्ण वाक्यात 'she' हा एकच कर्ता (Subject) आणि 'is' हे एकच मुख्य क्रियापद (Finite verb) आहे, त्यामुळे हे Simple (केवल) वाक्य आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.49)</b> Choose the correct indirect speech for the given sentence.<br><br>The manager said to the clerk, \"Why are you leaving the office so early today?\"", options: ["The manager asked the clerk why was he leaving the office so early that day.", "The manager asked the clerk why he was leaving the office so early today.", "The manager asked the clerk why he was leaving the office so early that day.", "The manager enquired the clerk that why he was leaving the office so early that day."], correct: [2], explanation: "W-h question चे indirect करताना तोच w-h शब्द conjunction म्हणून येतो आणि पुढील वाक्य विधानार्थी होते (Subject + Verb म्हणजेच he was). तसेच 'today' चे 'that day' होते." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.50)</b> Choose the correct plural form of the compound word.<br><br>Commander-in-chief", options: ["Commander-in-chiefs", "Commanders-in-chief", "Commanders-in-chiefs", "Commander-in-chieves"], correct: [1], explanation: "Compound noun चे अनेकवचन करताना जो मुख्य शब्द (Root word) असतो, त्याला 's' प्रत्यय लावला जातो. येथे 'Commander' हा मुख्य शब्द आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.51)</b> According to the passage, how does cognitive science view \"multitasking\"?", options: ["It is an essential skill for the hyper-connected modern world.", "It is actually the rapid switching of attention between tasks.", "It enhances the brain's capacity to process complex problems.", "It is a state of distraction-free deep work."], correct: [1], explanation: "उताऱ्यात स्पष्टपणे सांगितले आहे की ज्याला आपण मल्टिटास्किंग म्हणतो, ते प्रत्यक्षात 'task-switching' (एका कामावरून दुसऱ्या कामावर वेगाने लक्ष वळवणे) असते." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.52)</b> What is the primary negative impact of \"attention residue\"?", options: ["It helps the brain rest between shifting different tasks.", "It improves memory retention for the previous task.", "It reduces the cognitive capacity available for the current task.", "It completely stops a person from doing any work."], correct: [2], explanation: "लक्ष जुन्याच कामावर अडकून राहिल्यामुळे नवीन काम करण्यासाठी मेंदूची क्षमता (cognitive capacity) कमी होते, असे उताऱ्यात दिले आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.53)</b> The author mentions \"deep work\" to emphasize the need for:", options: ["using multiple productivity apps at once.", "shifting gears seamlessly between professional and personal life.", "juggling many responsibilities efficiently.", "distraction-free concentration for creative problem-solving."], correct: [3], explanation: "उताऱ्याच्या शेवटी 'deep work' ची व्याख्या distraction-free concentration अशी केली आहे जी खऱ्या सर्जनशील कामासाठी आवश्यक आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.54)</b> Which of the following is NOT listed as a consequence of chronic multitasking?", options: ["Increased mental fatigue", "Enhanced analytical thinking", "Decreased overall efficiency", "Higher rate of errors"], correct: [1], explanation: "उताऱ्यात मल्टिटास्किंगचे तोटे (fatigue, decreased efficiency, errors) दिले आहेत. analytical thinking वाढते असे कुठेही म्हटलेले नाही." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.55)</b> Select the alternative which best expresses the meaning of the word 'starkly' as used in the passage.", options: ["Mildly", "Confusingly", "Sharply / Completely", "Beautifully"], correct: [2], explanation: "\"starkly different picture\" म्हणजे पूर्णपणे किंवा अगदी टोकाचे वेगळे चित्र. त्यामुळे sharply/completely हा अचूक अर्थ आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.56)</b> What does the poet intend to convey through the line \"The windows stare like empty eyes\"?", options: ["The house is newly painted and waiting for its owners.", "The house is completely abandoned, lifeless, and vacant.", "Someone is secretly watching outside from the windows.", "The windows are made of clean, transparent glass."], correct: [1], explanation: "रिकाम्या डोळ्यांसारख्या खिडक्या हे घर निर्मनुष्य, निर्जीव आणि भकास असल्याचे प्रतीक (imagery) आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.57)</b> Identify the figure of speech in the line: \"Time is a thief with silent tread\".", options: ["Metaphor", "Personification", "Simile", "Alliteration"], correct: [0], explanation: "येथे 'काळ' (Time) आणि 'चोर' (Thief) यांच्यात थेट एकरूपता (Implied comparison) दर्शवली आहे. जसा चोर आवाज न करता येतो, तसाच काळही येतो असे रूपक येथे वापरले आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.58)</b> What is the overarching mood or tone of the poem?", options: ["Cheerful and deeply nostalgic", "Melancholic and desolate", "Angry and aggressive", "Hopeful and inspiring"], correct: [1], explanation: "संपूर्ण कवितेत जुन्या आठवणी, निर्मनुष्य वास्तू, गंजलेले गेट आणि काळाने हिरावून घेतलेला आनंद यांचे वर्णन असल्यामुळे कवितेचा मूड 'विषादग्रस्त आणि भकास' (Melancholic and desolate) आहे." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.59)</b> Choose the prefix that will form the exact antonym of the word 'Legitimate'.", options: ["un-", "dis-", "il-", "in-"], correct: [2], explanation: "'Legitimate' (कायदेशीर) या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द 'illegitimate' असा होतो, त्यासाठी 'il-' हा प्रत्यय (prefix) लावला जातो." }, { subject: "इंग्रजी", q: "<b>(Q.60)</b> Select the correct combination of numbers so that the alphabets arranged accordingly will form a meaningful English word.<br><br>T E R M E N O<br>1 2 3 4 5 6 7", options: ["3 2 4 1 5 6 7", "4 2 6 1 5 3 7", "4 5 6 1 2 3 7", "4 2 6 1 7 3 5"], correct: [1], explanation: "अक्षरे दिलेल्या क्रमानुसार (4-M, 2-E, 6-N, 1-T, 5-E, 3-R, 7-O) स्पेलिंग जुळवून पाहिल्यास यातील अचूक क्रम निवडायचा आहे. येथे M-E-N-T-O-R (किंवा तत्सम अर्थपूर्ण शब्द) तयार होणारा क्रम ओळखायचा असतो." }, // --- CDP (Q61-Q90) --- { subject: "CDP", q: "<b>(Q.61)</b> एका शिक्षिकेने समान आकाराच्या दोन पेल्यांमधील पाणी विद्यार्थ्यांसमोर एका अरुंद आणि उंच पेल्यात ओतले. एका सात वर्षांच्या विद्यार्थ्याने 'उंच पेल्यात जास्त पाणी आहे' असे उत्तर दिले. जीन पियाजे यांच्या बोधात्मक विकासाच्या सिद्धांतानुसार, हा विद्यार्थी कोणत्या अवस्थेत आहे आणि त्याच्यात कोणत्या क्षमतेचा अभाव आहे?", options: ["मूर्त क्रियात्मक अवस्था - तर्काचा अभाव", "क्रियापूर्व अवस्था - संधारणाचा (Conservation) अभाव", "वेदनकारक अवस्था - वस्तुस्थिरतेचा अभाव", "औपचारिक क्रियात्मक अवस्था - अमूर्त तर्काचा अभाव"], correct: [1], explanation: "पियाजे यांच्या मते, क्रियापूर्व अवस्थेतील (२ ते ७ वर्षे) मुले बाह्य रूपावर (उदा. पेल्याची उंची) लक्ष केंद्रित करतात. वस्तूचा आकार बदलला तरी तिचे आकारमान किंवा प्रमाण तेच राहते, हा 'संधारणाचा' (Conservation) गुणधर्म त्यांना समजलेला नसतो." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.62)</b> शिक्षिकेच्या मदतीशिवाय 'समीर' गणिताचे एक अवघड शाब्दिक उदाहरण सोडवू शकत नाही, परंतु शिक्षिकेने थोडी दिशा (Clues) दिल्यास तो ते अचूक सोडवतो. लेव्ह व्हायगोट्स्की यांच्या उपपत्तीनुसार समीर आणि शिक्षिकेमधील ही प्रक्रिया काय दर्शवते?", options: ["मर्मदृष्टीमूलक अध्ययन (Insightful learning)", "समीपस्थ विकासाचे क्षेत्र (ZPD) आणि आधारभूत साहाय्य (Scaffolding)", "बोधात्मक विसंवाद (Cognitive dissonance)", "प्रयत्न-प्रमाद पद्धत (Trial and Error)"], correct: [1], explanation: "विद्यार्थी स्वतःहून जे करू शकतो आणि तज्ज्ञांच्या मदतीने जे साध्य करू शकतो, यामधील अंतराला 'ZPD' म्हणतात. आणि शिक्षकाने दिलेल्या तात्पुरत्या मदतीला 'Scaffolding' (आधारभूत साहाय्य) म्हणतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.63)</b> 'ज्ञानरचनावादी' (Constructivist) वर्गाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य खालीलपैकी कोणते असते?", options: ["शिक्षक हे ज्ञानाचे एकमेव स्रोत असतात आणि विद्यार्थी निष्क्रीय श्रोते असतात.", "विद्यार्थी त्यांच्या पूर्वज्ञानाच्या आणि अनुभवांच्या आधारे नवीन ज्ञानाची स्वतः निर्मिती करतात.", "पाठ्यपुस्तकातील माहिती जशीच्या तशी पाठ करण्यावर भर दिला जातो.", "बाह्य प्रेरणेवर (बक्षीस आणि शिक्षा) जास्त अवलंबून राहणे."], correct: [1], explanation: "ज्ञानरचनावाद मानतो की, ज्ञान हे बाहेरून कुणीतरी डोक्यात ओतण्याची गोष्ट नाही, तर विद्यार्थी स्वतःच्या अनुभवांतून सक्रियपणे ज्ञानाची रचना करत असतो." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.64)</b> रमेशला परीक्षेत कमी गुण मिळाले. तो याचे खापर स्वतःच्या अभ्यासावर न फोडता, \"पेपर तपासणाऱ्या शिक्षकाने जाणीवपूर्वक मला कमी गुण दिले\" असा आरोप करतो. हे वर्तन कोणत्या संरक्षण यंत्रणेचे (Defense Mechanism) उदाहरण आहे?", options: ["उदात्तीकरण (Sublimation)", "प्रक्षेपण (Projection)", "प्रतिक्रिया निर्मिती (Reaction Formation)", "विस्थापन (Displacement)"], correct: [1], explanation: "स्वतःचे दोष, अपयश किंवा अयोग्य विचार जेव्हा दुसऱ्या व्यक्तीवर किंवा परिस्थितीवर लादले जातात, तेव्हा त्याला 'प्रक्षेपण' (Projection) असे म्हणतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.65)</b> 'समावेशित शिक्षण' (Inclusive Education) या संकल्पनेचा मूळ गाभा खालीलपैकी कोणता आहे?", options: ["विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी स्वतंत्र शाळांची व शिक्षकांची निर्मिती करणे.", "अपंग मुलांना सामान्य मुलांच्या शाळेत केवळ प्रवेश देणे, पण त्यांच्याकडे विशेष लक्ष न देणे.", "मुलांच्या गरजांनुसार शालेय व्यवस्थेत, अभ्यासक्रमात आणि अध्यापन पद्धतीत बदल करणे.", "विशेष गरजा असलेल्या मुलांना सामान्य मुलांसोबत जुळवून घेण्याची सक्ती करणे."], correct: [2], explanation: "समावेशित शिक्षणाचा मुख्य नियम म्हणजे \"शाळा मुलांसाठी बदलली पाहिजे, मुलांनी शाळेसाठी नाही.\" म्हणजेच सिस्टीममध्ये विद्यार्थ्यांनुसार लवचिकता आणणे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.66)</b> लॉरेन्स कोहलबर्ग यांच्या नैतिक विकासाच्या सिद्धांतानुसार, \"जर मी चूक केली तर मला आईकडून शिक्षा मिळेल, म्हणून मी चूक करणार नाही\" असा विचार करणारा विद्यार्थी नैतिकतेच्या कोणत्या टप्प्यावर असतो?", options: ["पूर्व-संकेतप्रणाली पातळी (Pre-conventional level)", "संकेतप्रणाली पातळी (Conventional level)", "उत्तर-संकेतप्रणाली पातळी (Post-conventional level)", "स्वायत्त नैतिकता पातळी (Autonomous morality)"], correct: [0], explanation: "या पहिल्या पातळीवर मुलांची नैतिकता ही केवळ बाह्य परिणामांवर (शिक्षा टाळणे आणि आज्ञापालन करणे) आधारित असते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.67)</b> एक विद्यार्थी नकाशा वाचन, चित्रकला, आणि दिशा ओळखण्यात अत्यंत कुशल आहे. हॉवर्ड गार्डनर यांच्या 'बहुविध बुद्धिमत्ता' (Multiple Intelligences) सिद्धांतानुसार या विद्यार्थ्यामध्ये कोणत्या प्रकारची बुद्धिमत्ता अधिक विकसित आहे?", options: ["भाषिक बुद्धिमत्ता (Linguistic)", "दैशिक/अवकाशीय बुद्धिमत्ता (Spatial)", "तार्किक-गणिती बुद्धिमत्ता (Logical-Mathematical)", "आंतरवैयक्तिक बुद्धिमत्ता (Interpersonal)"], correct: [1], explanation: "दैशिक किंवा अवकाशीय बुद्धिमत्ता असणारी मुले जागा, दिशा, आकार, नकाशे आणि दृश्य प्रतिमा (Visuals) समजून घेण्यात अत्यंत हुशार असतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.68)</b> शिक्षण हक्क कायदा (RTE - 2009) नुसार, इयत्ता पहिली ते पाचवीच्या एका शाळेत एकूण १४० विद्यार्थी प्रवेशित असतील, तर त्या शाळेत किमान किती शिक्षकांची पदे मंजूर असणे बंधनकारक आहे?", options: ["३ शिक्षक", "४ शिक्षक", "५ शिक्षक", "६ शिक्षक"], correct: [2], explanation: "RTE च्या नियमानुसार प्राथमिक स्तरावर ६० मुलांपर्यंत २, ६१ ते ९० पर्यंत ३, ९१ ते १२० पर्यंत ४ आणि १२१ ते २०० विद्यार्थ्यांसाठी ५ शिक्षक असणे बंधनकारक आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.69)</b> एका विद्यार्थ्याला 'b' आणि 'd' किंवा 'p' आणि 'q' या अक्षरांमध्ये नेहमी गोंधळ उडतो. तसेच तो 'saw' हा शब्द 'was' असा वाचतो. या विद्यार्थ्याला खालीलपैकी कोणता अध्ययन दोष असण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे?", options: ["डिस्कॅल्क्युलिया (Dyscalculia)", "डिस्ग्राफिया (Dysgraphia)", "डिस्लेक्सिया (Dyslexia)", "डिस्पेप्शिया (Dyspepsia)"], correct: [2], explanation: "अक्षरे उलटी दिसणे, वाचताना गोंधळ उडणे आणि वाचनात अडथळा येणे हा 'डिस्लेक्सिया' नावाचा वाचनदोष (Reading disorder) आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.70)</b> भूमिती शिकवताना एका शिक्षकाने प्रथम 'त्रिकोणाच्या तिन्ही कोनांच्या मापांची बेरीज १८०° असते' हा नियम सांगितला, आणि नंतर विविध उदाहरणांद्वारे तो नियम सिद्ध करून दाखवला. शिक्षकाने येथे कोणत्या अध्यापन पद्धतीचा वापर केला आहे?", options: ["उद्गामी पद्धत (Inductive Method)", "अवगामी पद्धत (Deductive Method)", "प्रकल्प पद्धत (Project Method)", "प्रायोगिक पद्धत (Experimental Method)"], correct: [1], explanation: "जेव्हा शिक्षणात 'नियमाकडून उदाहरणाकडे' किंवा 'सामान्याकडून विशिष्टाकडे' असा प्रवास होतो, तेव्हा तिला 'अवगामी पद्धत' (Deductive) म्हणतात. (याउलट उदाहरणावरून नियम काढणे म्हणजे उद्गामी पद्धत)." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.71)</b> एका विद्यार्थ्याने गृहपाठ न केल्यामुळे शिक्षकांनी त्याला वर्गात उभे केले. दुसऱ्या दिवशी त्या विद्यार्थ्याने गृहपाठ पूर्ण करून आणला, तेव्हा शिक्षकांनी त्याला खाली बसायला सांगितले. ही कृती बी. एफ. स्किनर यांच्या कोणत्या तत्त्वावर आधारित आहे?", options: ["धन प्रबलीकरण (Positive Reinforcement)", "ऋण प्रबलीकरण (Negative Reinforcement)", "शिक्षा (Punishment)", "विलोपन (Extinction)"], correct: [1], explanation: "ऋण प्रबलीकरण म्हणजे एखादी अप्रिय गोष्ट (उदा. उभे राहण्याची शिक्षा) काढून घेणे, जेणेकरून विद्यार्थ्याचे चांगले वर्तन (गृहपाठ करणे) वाढीस लागेल. (टीप: शिक्षा आणि ऋण प्रबलीकरण या वेगळ्या संकल्पना आहेत)." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.72)</b> अल्बर्ट बांडुरा यांच्या 'निरीक्षणात्मक अध्ययन' (Observational Learning) सिद्धांतामध्ये अध्ययनाची प्रक्रिया चार टप्प्यांत पूर्ण होते. खालीलपैकी त्या टप्प्यांचा योग्य क्रम कोणता?", options: ["अवधान ➔ धारणा ➔ पुनरुत्पादन ➔ अभिप्रेरणा", "धारणा ➔ अवधान ➔ अभिप्रेरणा ➔ पुनरुत्पादन", "अभिप्रेरणा ➔ अवधान ➔ धारणा ➔ पुनरुत्पादन", "अवधान ➔ अभिप्रेरणा ➔ धारणा ➔ पुनरुत्पादन"], correct: [0], explanation: "बांडुराच्या मते निरीक्षण करताना आधी मॉडेलकडे लक्ष देणे (Attention), ते स्मृतीत साठवणे (Retention), कृती करून पाहणे (Reproduction) आणि ती कृती चालू ठेवण्यासाठी प्रेरणा मिळणे (Motivation) हा योग्य क्रम आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.73)</b> खालीलपैकी कोणते उदाहरण हे 'आकारिक मूल्यमापनाचे' (Formative Assessment) नाही?", options: ["पाठ शिकवताना शिक्षकांनी वर्गात विचारलेले प्रश्न", "विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन नोंदी आणि स्वाध्याय", "सत्राच्या शेवटी घेतली जाणारी वार्षिक परीक्षा", "वर्गातील गटचर्चा आणि प्रकल्प सादरीकरण"], correct: [2], explanation: "वार्षिक परीक्षा हे संकलित/सत्रांत मूल्यमापनाचे (Summative Assessment) उदाहरण आहे. आकारिक मूल्यमापन हे अध्ययनाच्या प्रक्रियेदरम्यान सुधारणा करण्यासाठी सतत केले जाते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.74)</b> राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) नुसार शालेय शिक्षणाचा नवीन आकृतीबंध ५+३+३+४ असा करण्यात आला आहे. यातील पहिला '५' वर्षांचा टप्पा काय म्हणून ओळखला जातो?", options: ["पूर्व-प्राथमिक स्तर (Pre-primary stage)", "पायाभूत स्तर (Foundational stage)", "पूर्वतयारी स्तर (Preparatory stage)", "माध्यमिक स्तर (Secondary stage)"], correct: [1], explanation: "पहिल्या ५ वर्षांच्या टप्प्याला 'पायाभूत स्तर' (अंगणवाडी/बालवाटिका ३ वर्षे + इयत्ता पहिली आणि दुसरी) असे नाव दिले आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.75)</b> बालकाच्या विकासावर अनुवंश (Heredity) आणि परिस्थिती (Environment) यांचा प्रभाव कसा पडतो, याविषयी खालीलपैकी कोणते विधान सर्वाधिक अचूक आहे?", options: ["बालकाचा विकास केवळ अनुवंशावर अवलंबून असतो.", "बालकाचा विकास केवळ परिस्थितीवर (पर्यावरणावर) अवलंबून असतो.", "बालकाचा विकास हा अनुवंश आणि परिस्थिती यांच्या बेरेजेइतका (Additive) असतो.", "बालकाचा विकास हा अनुवंश आणि परिस्थिती यांच्या आंतरक्रियेचा/गुणाकाराचा (Product) परिणाम असतो."], correct: [3], explanation: "मानसशास्त्रज्ञ वुडवर्थ यांच्या मते, विकास = अनुवंश × परिस्थिती. या दोन्ही घटकांची सतत आंतरक्रिया होत असते, त्यांना वेगळे करता येत नाही." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.76)</b> \"कुमारवस्था (Adolescence) हा काळ म्हणजे प्रचंड ताणतणाव, संघर्ष आणि वादळाचा काळ आहे.\" हे प्रसिद्ध विधान कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने केले आहे?", options: ["स्टॅनले हॉल", "जीन पियाजे", "एरिक एरिक्सन", "सिगमंड फ्रायड"], correct: [0], explanation: "स्टॅनले हॉल यांना कुमारावस्थेचे जनक मानले जाते. या वयात होणारे जलद शारीरिक व संप्रेरकीय (Hormonal) बदल यामुळे मुलांमध्ये भावनिक अस्थिरता येते, म्हणून त्यांनी याला वादळाचा काळ म्हटले आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.77)</b> स्वतःच्या भावना ओळखणे, त्यावर नियंत्रण ठेवणे आणि इतरांच्या भावना स्वतःच्या जागी ठेवून समजून घेणे, या एकूण क्षमतेला मानसशास्त्रात काय म्हणतात?", options: ["बोधात्मक बुद्धिमत्ता (Cognitive Intelligence)", "भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence)", "सामाजिक बुद्धिमत्ता (Social Intelligence)", "आध्यात्मिक बुद्धिमत्ता (Spiritual Intelligence)"], correct: [1], explanation: "डॅनियल गोलमन यांनी लोकप्रिय केलेल्या 'भावनिक बुद्धिमत्तेत' स्व-जाणीव, स्व-नियंत्रण आणि तदनुभूती (Empathy) यांचा प्रामुख्याने समावेश होतो." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.78)</b> इव्हान पावलॉव्ह यांच्या प्रयोगात कुत्र्याला अन्न पाहिल्यावर लाळ गळते. काही काळानंतर 'फक्त घंटा' वाजवली तरी कुत्र्याची लाळ गळू लागते. या प्रक्रियेत 'घंटा' हा कोणता घटक आहे?", options: ["नैसर्गिक उद्दीपक (Unconditioned Stimulus)", "अभिसंधित उद्दीपक (Conditioned Stimulus)", "नैसर्गिक प्रतिसाद (Unconditioned Response)", "अभिसंधित प्रतिसाद (Conditioned Response)"], correct: [1], explanation: "घंटा हा मूळचा तटस्थ (Neutral) घटक होता, पण अन्नाशी जोडला गेल्यामुळे त्याने कृत्रिमपणे (कंडिशनिंगने) लाळ निर्माण करण्याची ताकद मिळवली, म्हणून तो अभिसंधित उद्दीपक आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.79)</b> परीक्षेच्या वेळी विद्यार्थ्याला वाचलेले उत्तर खूप आठवण्याचा प्रयत्न करूनही आठवत नाही, पण परीक्षा संपून वर्गाबाहेर आल्यावर मात्र क्षणात ते उत्तर अचूक आठवते. या प्रकाराला मानसशास्त्रात काय म्हणतात?", options: ["दमन (Repression)", "स्मृतीलोप (Amnesia)", "टीप ऑफ द टंग फेनॉमिनॉन (Tip of the tongue phenomenon)", "प्रतिगामी विस्मरण (Retrograde amnesia)"], correct: [2], explanation: "एखादी गोष्ट जिभेवर असते पण वेळेवर ओठांवर येत नाही (आठवत नाही). तणावामुळे मेंदूतून माहिती बाहेर काढण्यात (Retrieval failure) तात्पुरता अडथळा येतो." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.80)</b> शाळेमध्ये 'कृती संशोधन' (Action Research) राबवण्याचा मुख्य उद्देश कोणता असतो?", options: ["नवीन आणि जागतिक शैक्षणिक सिद्धांताची निर्मिती करणे.", "शाळेतील दैनंदिन आणि तात्काळ शैक्षणिक समस्यांवर वैज्ञानिक पद्धतीने उपाय शोधणे.", "शिक्षकांच्या वेतनात वाढ करण्यासाठी शासनाला पुरावे गोळा करून देणे.", "केवळ विद्यापीठातील प्राध्यापकांच्या पीएच.डी. साठी माहिती गोळा करणे."], correct: [1], explanation: "कृती संशोधन हे प्रामुख्याने शिक्षकांनी, त्यांच्या स्वतःच्या वर्गातील समस्या (उदा. मुले गृहपाठ का करत नाहीत?) सोडवण्यासाठी केलेले व्यावहारिक संशोधन असते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.81)</b> वर्गात शिक्षक अत्यंत एकाग्रतेने शिकवत असताना बाहेरून डीजेचा (DJ) खूप मोठा आवाज येतो. विद्यार्थ्यांचे लक्ष शिक्षकांकडून हटून आपोआप त्या आवाजाकडे जाते. हा कोणत्या प्रकारच्या अवधानाचा (Attention) प्रकार आहे?", options: ["ऐच्छिक अवधान (Voluntary Attention)", "अनैच्छिक अवधान (Involuntary Attention)", "सवयीचे अवधान (Habitual Attention)", "विभागलेले अवधान (Divided Attention)"], correct: [1], explanation: "जेव्हा तीव्र उद्दीपकामुळे (मोठा आवाज, प्रखर प्रकाश) आपली इच्छा नसतानाही आपले लक्ष तिकडे खेचले जाते, तेव्हा त्याला अनैच्छिक अवधान म्हणतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.82)</b> लहान बाळ पहिल्यांदा डोके व मान सावरते, त्यानंतर धडावर नियंत्रण मिळवते आणि सर्वात शेवटी त्याला स्वतःच्या पायांवर उभे राहायला येते. विकासाचे हे तत्त्व काय दर्शवते?", options: ["विकास हा सामान्यकडून विशिष्टाकडे होतो.", "विकास हा मस्तकाकडून पायाकडे (Cephalocaudal sequence) होतो.", "विकास हा मध्यभागाकडून परिघाकडे (Proximodistal sequence) होतो.", "विकास हा वर्तुळाकार (Spiral) असतो."], correct: [1], explanation: "विकासाची दिशा निश्चित असते. शरीराचे नियंत्रण आधी डोक्याकडून सुरू होऊन खांदे, पाठ आणि शेवटी पायांपर्यंत जाते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.83)</b> 'सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन' (CCE) या प्रक्रियेतील 'सर्वंकष' (Comprehensive) या शब्दाचा नेमका अर्थ काय?", options: ["विद्यार्थ्याच्या केवळ बौद्धिक विकासाचे मूल्यमापन करणे.", "वर्षभर सतत वेगवेगळ्या परीक्षा घेत राहणे.", "विद्यार्थ्याच्या शालेय (Scholastic) आणि सह-शालेय (Co-scholastic) अशा दोन्ही पैलूंचे मूल्यमापन करणे.", "संपूर्ण अभ्यासक्रमावर आधारित एकच मोठी परीक्षा घेणे."], correct: [2], explanation: "सर्वंकष म्हणजे केवळ पुस्तकी ज्ञान नाही, तर विद्यार्थ्याचा शारीरिक विकास, कला, क्रीडा, जीवनकौशल्ये आणि मूल्ये या सर्वांचे मापन करणे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.84)</b> भारतात 'सूक्ष्म अध्यापन' (Micro-teaching) प्रक्रियेचे एक चक्र (सायकल) पूर्ण होण्यासाठी सर्वसाधारणपणे किती वेळ लागतो?", options: ["४५ मिनिटे", "३६ मिनिटे", "२० मिनिटे", "५० मिनिटे"], correct: [1], explanation: "भारतीय प्रतिमानानुसार मायक्रोटीचिंगचे चक्र ३६ मिनिटांचे असते. (अध्यापन ६ मि. + प्रत्याभरण ६ मि. + पुनर्नियोजन १२ मि. + पुनःअध्यापन ६ मि. + पुनःप्रत्याभरण ६ मि.)" }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.85)</b> एक विद्यार्थी गणिताची अवघड कोडी रात्र रात्र जागत सोडवतो, कारण त्याला ती सोडवण्यात खूप आनंद मिळतो आणि त्याचे बौद्धिक समाधान होते. येथे विद्यार्थ्याला कोणती प्रेरणा मिळाली आहे?", options: ["बाह्य प्रेरणा (Extrinsic Motivation)", "आंतरिक प्रेरणा (Intrinsic Motivation)", "नकारात्मक प्रेरणा (Negative Motivation)", "सामाजिक प्रेरणा (Social Motivation)"], correct: [1], explanation: "जेव्हा एखादी कृती केवळ बक्षीस मिळवण्यासाठी किंवा शिक्षा टाळण्यासाठी न करता, स्वतःच्या आनंदासाठी आणि समाधानासाठी केली जाते, तेव्हा ती आंतरिक प्रेरणा असते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.86)</b> ब्लूमच्या वर्गीकरणानुसार (Bloom's Taxonomy), जेव्हा एखादा विद्यार्थी विविध स्रोतांमधून माहिती गोळा करून एक 'नवीनच' शैक्षणिक प्रकल्प किंवा निबंध तयार करतो, तेव्हा तो बोधात्मक क्षेत्राच्या कोणत्या सर्वोच्च स्तरावर कार्य करत असतो?", options: ["आकलन (Understanding)", "उपयोजन (Applying)", "विश्लेषण (Analyzing)", "निर्मिती / संश्लेषण (Creating / Synthesis)"], correct: [3], explanation: "अस्तित्वात असलेल्या माहितीचा वापर करून स्वतःची काहीतरी नवीन आणि मूळ (Original) निर्मिती करणे, हा बोधात्मक क्षेत्राचा सर्वात वरचा टप्पा आहे." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.87)</b> कार्ल युंग (Carl Jung) यांच्या व्यक्तिमत्त्व सिद्धांतानुसार, जे लोक लाजाळू असतात, जास्त गर्दीत जाणे टाळतात, आणि नेहमी स्वतःच्या विचारांत मग्न राहणे पसंत करतात, त्यांना काय म्हणतात?", options: ["बहिर्मुख (Extrovert)", "उभयमुख (Ambivert)", "अंतर्मुख (Introvert)", "समाजविन्मुख (Sociopath)"], correct: [2], explanation: "युंग यांनी व्यक्तिमत्त्वाचे अंतर्मुख आणि बहिर्मुख असे वर्गीकरण केले. स्वतःमध्ये रमणारे आणि कमी बोलणारे लोक अंतर्मुख असतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.88)</b> कोहलरने 'सुलतान' नावाच्या चिंपांझीवर प्रयोग करून हे सिद्ध केले की, प्राणी किंवा मानव समस्या सोडवताना केवळ अंधाधुंद प्रयत्न आणि चुका करत नाहीत, तर ते परिस्थितीचे संपूर्ण आकलन करून 'अचानक' उकल शोधतात. अध्ययनाच्या या उपपत्तीला काय म्हणतात?", options: ["प्रयत्न-प्रमाद उपपत्ती (Trial and Error Theory)", "मर्मदृष्टीमूलक अध्ययन उपपत्ती (Insightful Learning Theory)", "अभिसंधान उपपत्ती (Conditioning Theory)", "सामाजिक अध्ययन उपपत्ती (Social Learning Theory)"], correct: [1], explanation: "कोहलर हा गेस्टाल्टवादी (समष्टीवादी) होता. त्याच्या मते समस्येचा सर्वंकष विचार केल्यावर मेंदूत अचानक ट्यूबलाईट पेटल्यासारखी जी समज येते, तिला 'मर्मदृष्टी' (Insight) म्हणतात." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.89)</b> भारतात विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांच्या (Special Children / Divyang) शिक्षणासाठी अभ्यासक्रम ठरवणारी आणि विशेष शिक्षकांच्या प्रशिक्षणासाठी मानके (Standards) निश्चित करणारी शिखर संस्था कोणती?", options: ["NCERT (राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद)", "NCTE (राष्ट्रीय शिक्षक शिक्षण परिषद)", "RCI (भारतीय पुनर्वसन परिषद - Rehabilitation Council of India)", "UGC (विद्यापीठ अनुदान आयोग)"], correct: [2], explanation: "RCI ही वैधानिक संस्था भारतातील विशेष शिक्षण आणि अपंगांचे पुनर्वसन या क्षेत्रातील सर्व शैक्षणिक आणि प्रशिक्षण कार्यक्रमांचे नियंत्रण करते." }, { subject: "CDP", q: "<b>(Q.90)</b> एरिक एरिक्सन यांच्या मनोसामाजिक विकासाच्या (Psychosocial Development) सिद्धांतानुसार, शालेय वयातील (६ ते १२ वर्षे) मुलांमध्ये कोणता मुख्य संघर्ष (Crisis) दिसून येतो?", options: ["विश्वास विरुद्ध अविश्वास (Trust vs. Mistrust)", "ओळख विरुद्ध ओळख गोंधळ (Identity vs. Role Confusion)", "उद्योगशीलता विरुद्ध न्यूनगंड (Industry vs. Inferiority)", "स्वायत्तता विरुद्ध संशय (Autonomy vs. Shame/Doubt)"], correct: [2], explanation: "या वयात मुले शाळेत जातात आणि नवीन कौशल्ये (उद्योगशीलता) शिकण्याचा प्रयत्न करतात. यात यश आले नाही तर त्यांच्यात 'न्यूनगंड' (कमीपणाची भावना) निर्माण होऊ शकतो. (ओळख विरुद्ध गोंधळ हा कुमारवस्थेतील संघर्ष आहे)." }, // --- MATHS (Q91-Q120) --- { subject: "गणित", q: "<b>(Q.91)</b> आठवी त्रिकोणी संख्या आणि आठवी चौरस संख्या यांच्या बेरजेचे वर्गमूळ खालीलपैकी कोणती संख्या असेल?", options: ["8", "10", "14", "100"], correct: [1], explanation: "$n$ वी त्रिकोणी संख्या काढण्याचे सूत्र: $\\frac{n(n+1)}{2}$. आठवी त्रिकोणी संख्या = $\\frac{8 \\times 9}{2} = 36$. आठवी चौरस संख्या (8 चा वर्ग) = 64. दोन्हींची बेरीज = 36 + 64 = 100. 100 चे वर्गमूळ = 10." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.92)</b> 5, 2, 0, 8, 3 हे सर्व अंक प्रत्येकी एकदाच वापरून तयार होणारी मोठ्यात मोठी पाच अंकी सम संख्या आणि लहानात लहान पाच अंकी विषम संख्या यांच्यातील फरक किती?", options: ["64935", "64953", "64835", "65025"], correct: [0], explanation: "मोठ्यात मोठी सम संख्या: अंक उतरत्या क्रमाने लावताना एकक स्थानी सम अंक हवा. 85320 ही सर्वात मोठी सम संख्या बनेल. लहानात लहान विषम संख्या: अंक चढत्या क्रमाने लावताना 0 सुरुवातीला घेता येत नाही. म्हणून 20358 होईल, पण ती सम आहे. विषम करण्यासाठी 8 आधी व 5 शेवटी घ्यावा लागेल = 20385. फरक = 85320 - 20385 = 64935." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.93)</b> $\\frac{3}{4} \\div \\frac{5}{8} \\times \\left( \\frac{4}{5} - \\frac{1}{3} \\right) + \\frac{1}{2}$ = किती?", options: ["0.50", "1.06", "1.50", "2.12"], correct: [1], explanation: "BODMAS नुसार, प्रथम कंस सोडवू: $\\frac{4}{5} - \\frac{1}{3} = \\frac{12-5}{15} = \\frac{7}{15}$. आता भागाकार: $\\frac{3}{4} \\div \\frac{5}{8} = \\frac{3}{4} \\times \\frac{8}{5} = \\frac{6}{5}$. गुणाकार: $\\frac{6}{5} \\times \\frac{7}{15} = \\frac{42}{75} = \\frac{14}{25}$. शेवटी बेरीज: $\\frac{14}{25} + \\frac{1}{2} = \\frac{28+25}{50} = \\frac{53}{50} = 1.06$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.94)</b> एका व्यापाऱ्याकडे 120 लिटर, 144 लिटर आणि 204 लिटर क्षमतेचे तीन तेलाचे पिंप आहेत. हे तेल मोजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोठ्यात मोठ्या डब्याची क्षमता किती लिटर असावी, जेणेकरून कोणत्याही पिंपातील तेल पूर्ण डब्यांमध्ये मोजता येईल?", options: ["6 लिटर", "8 लिटर", "12 लिटर", "24 लिटर"], correct: [2], explanation: "अशा प्रश्नात 'मोठ्यात मोठा डबा' विचारला आहे, म्हणजेच आपल्याला 120, 144 आणि 204 चा मसावि (HCF) काढायचा आहे. 120 = 12 × 10, 144 = 12 × 12, 204 = 12 × 17. सर्वांत मोठा सामाईक विभाजक 12 आहे." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.95)</b> एका दुकानदारने एका वस्तूच्या छापील किमतीवर 20% सूट दिली, तरीही त्याला 12% नफा झाला. जर त्या वस्तूची खरेदी किंमत ₹ 450 असेल, तर तिची छापील किंमत किती असावी?", options: ["₹ 540", "₹ 630", "₹ 650", "₹ 720"], correct: [1], explanation: "नफा खरेदी किमतीवर होतो. खरेदी किंमत = 450. नफा = 12%. विक्री किंमत (SP) = 450 × $\\frac{112}{100}$ = 504 रुपये. सूट छापील किमतीवर (MP) असते. सूट 20% आहे, म्हणजे SP ही छापील किमतीच्या 80% आहे. MP च्या 80% = 504 ⇒ MP = $\\frac{504 \\times 100}{80}$ = 630 रुपये." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.96)</b> ₹ 12,000 रकमेवर द.सा.द.शे. 10% दराने 2 वर्षांसाठी मिळणारे चक्रवाढ व्याज आणि सरळ व्याज यांतील फरक किती रुपये असेल?", options: ["₹ 100", "₹ 120", "₹ 144", "₹ 240"], correct: [1], explanation: "2 वर्षांसाठी चक्रवाढ व्याज (CI) आणि सरळ व्याज (SI) यातील फरकाचे सूत्र: फरक = $P \\times (\\frac{R}{100})^2$. फरक = $12000 \\times (\\frac{10}{100})^2 = 12000 \\times \\frac{1}{100} = 120$ रुपये." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.97)</b> 300 मीटर आणि 240 मीटर लांबीच्या दोन ट्रेन अनुक्रमे 60 किमी/तास आणि 48 किमी/तास या वेगाने विरुद्ध दिशेने धावत आहेत. त्या एकमेकींना किती वेळात पूर्णपणे ओलांडतील?", options: ["15 सेकंद", "18 सेकंद", "24 सेकंद", "30 सेकंद"], correct: [1], explanation: "विरुद्ध दिशेने जाताना सापेक्ष वेग = 60 + 48 = 108 किमी/तास. वेग मीटर/सेकंद मध्ये = 108 × $\\frac{5}{18}$ = 30 मीटर/सेकंद. एकूण अंतर (दोन्ही ट्रेनची लांबी) = 300 + 240 = 540 मीटर. वेळ = $\\frac{\\text{अंतर}}{\\text{वेग}} = \\frac{540}{30} = 18$ सेकंद." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.98)</b> 'A' एक काम 15 दिवसांत पूर्ण करतो आणि 'B' तेच काम 20 दिवसांत पूर्ण करतो. दोघांनी 4 दिवस एकत्र काम केले आणि त्यानंतर 'A' काही कारणास्तव काम सोडून गेला. तर उरलेले काम पूर्ण करण्यासाठी 'B' ला किती दिवस लागतील?", options: ["8 दिवस", "10 दिवस", "$10\\frac{2}{3}$ दिवस", "12 दिवस"], correct: [2], explanation: "एकूण काम = 15 आणि 20 चा लसावि = 60 युनिट्स. A चा वेग = 4 युनिट्स/दिवस, B चा वेग = 3 युनिट्स/दिवस. 4 दिवसांत दोघांनी केलेले काम = 4 × (4+3) = 28 युनिट्स. उरलेले काम = 60 - 28 = 32 युनिट्स. हे 32 युनिट्स 'B' ला करायचे आहेत, त्याला लागणारा वेळ = $\\frac{32}{3} = 10\\frac{2}{3}$ दिवस." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.99)</b> एका पिशवीत ₹ 1, 50 पैसे आणि 25 पैसे यांची नाणी 3:4:5 या प्रमाणात आहेत. जर पिशवीतील एकूण रक्कम ₹ 125 असेल, तर त्या पिशवीत 50 पैशांची एकूण किती नाणी असतील?", options: ["60", "80", "100", "120"], correct: [1], explanation: "नाण्यांचे प्रमाण = 3x, 4x, 5x. त्यांचे रुपयांतील मूल्य = (3x × 1) + (4x × 0.5) + (5x × 0.25) = 3x + 2x + 1.25x = 6.25x. दिलेली एकूण रक्कम = 125. 6.25x = 125 ⇒ x = 20. 50 पैशांची नाणी = 4x = 4 × 20 = 80." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.100)</b> दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदले असता एका बाजूच्या अंतरकोनांची मापे अनुक्रमे $(3x + 10)^\\circ$ आणि $(2x - 30)^\\circ$ आहेत. तर त्यातील मोठ्या कोनाचे माप किती?", options: ["40°", "50°", "120°", "130°"], correct: [3], explanation: "दोन समांतर रेषांच्या छेदिकेमुळे होणारे एकाच बाजूचे अंतरकोन (Interior angles on same side) पूरक असतात (त्यांची बेरीज 180° असते). $(3x + 10) + (2x - 30) = 180 ⇒ 5x - 20 = 180 ⇒ 5x = 200 ⇒ x = 40$. पहिला कोन = $3(40) + 10 = 130^\\circ$. दुसरा कोन = $2(40) - 30 = 50^\\circ$. मोठा कोन = 130°." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.101)</b> एका आयताची लांबी 24 सेमी आणि त्याच्या कर्णाची लांबी 26 सेमी आहे. तर त्या आयताची परिमिती किती सेमी असेल?", options: ["50 सेमी", "68 सेमी", "76 सेमी", "100 सेमी"], correct: [1], explanation: "पायथागोरसच्या प्रमेयानुसार, $(\\text{रुंदी})^2 = (\\text{कर्ण})^2 - (\\text{लांबी})^2$. रुंदी = $\\sqrt{26^2 - 24^2} = \\sqrt{676 - 576} = \\sqrt{100} = 10$ सेमी. परिमिती = 2 × (लांबी + रुंदी) = 2 × (24 + 10) = 2 × 34 = 68 सेमी." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.102)</b> एका वृत्तचितीची (Cylinder) आणि शंकूची (Cone) तळाची त्रिज्या समान असून त्यांची उंचीही समान आहे. तर त्यांच्या घनफळांचे (Volumes) गुणोत्तर अनुक्रमे किती असेल?", options: ["1:3", "3:1", "1:2", "2:1"], correct: [1], explanation: "वृत्तचितीचे घनफळ = $\\pi r^2 h$. शंकूचे घनफळ = $\\frac{1}{3} \\pi r^2 h$. गुणोत्तर = $\\pi r^2 h : \\frac{1}{3} \\pi r^2 h = 1 : \\frac{1}{3} = 3:1$. (वृत्तचितीचे घनफळ शंकूच्या तिप्पट असते)." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.103)</b> 5 वर्षांपूर्वी वडील आणि मुलगा यांच्या वयाचे गुणोत्तर 5:1 होते. आज त्यांच्या वयांची बेरीज 46 वर्षे आहे. तर 5 वर्षांनंतर मुलाचे वय किती असेल?", options: ["11 वर्षे", "16 वर्षे", "20 वर्षे", "36 वर्षे"], correct: [1], explanation: "5 वर्षांपूर्वी दोघांच्या वयाची बेरीज = आजची बेरीज - (5+5) = 46 - 10 = 36 वर्षे. 5 वर्षांपूर्वीचे प्रमाण 5:1 आहे, म्हणजे 5x + 1x = 6x = 36 ⇒ x = 6. 5 वर्षांपूर्वी मुलाचे वय 6 वर्षे होते. आजचे वय = 6 + 5 = 11 वर्षे. 5 वर्षांनंतरचे वय = 11 + 5 = 16 वर्षे." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.104)</b> 73496 या संख्येस 11 ने निःशेष भाग जात असेल, तर '*' च्या जागी कोणता अंक असेल?", options: ["6", "7", "8", "9"], correct: [2], explanation: "11 ची कसोटी: एकाआड एक येणाऱ्या अंकांच्या बेरजेतील फरक 0 किंवा 11 च्या पटीत असावा. विषम स्थानांवरील अंकांची बेरीज = 6 + 4 + 3 = 13. सम स्थानांवरील अंकांची बेरीज = 9 + * + 7 = 16 + *. फरक = (16 + *) - 13 = 3 + *. हा फरक 11 यायला हवा. 3 + * = 11 ⇒ * = 8." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.105)</b> सकाळी 8:20 वाजता घड्याळाचा तास काटा आणि मिनिट काटा यांच्यात किती अंशाचा कोन असेल?", options: ["120°", "130°", "140°", "150°"], correct: [1], explanation: "कोनाचे सूत्र = $|30H - 5.5M|$. येथे H = 8, M = 20. कोन = $|(30 \\times 8) - (5.5 \\times 20)| = |240 - 110| = 130^\\circ$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.106)</b> जर 15 ऑगस्ट 2013 रोजी गुरुवार होता, तर 26 जानेवारी 2016 रोजी कोणता वार असेल?", options: ["सोमवार", "मंगळवार", "बुधवार", "शुक्रवार"], correct: [1], explanation: "15 ऑगस्ट 2013 = गुरुवार. 15 ऑगस्ट 2014 = शुक्रवार (+1). 15 ऑगस्ट 2015 = शनिवार (+1). 15 ऑगस्ट 2015 ते 26 जाने 2016 मधील दिवस: ऑगस्ट: 16, सप्टें: 30, ऑक्टो: 31, नोव्हें: 30, डिसें: 31, जाने: 26. एकूण दिवस = 164. 164 ला 7 ने भागल्यास बाकी 3 उरते. शनिवार + 3 दिवस = रविवार, सोमवार, मंगळवार." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.107)</b> जर $\\sqrt{x + \\sqrt{x + \\sqrt{x + ...\\infty}}} = 5$ असेल, तर $x$ ची किंमत किती?", options: ["15", "20", "25", "30"], correct: [1], explanation: "संपूर्ण समीकरणाची किंमत 5 आहे, म्हणून आतल्या अनंत मालिकेची किंमतही 5 मानू. $\\sqrt{x + 5} = 5$. दोन्ही बाजूंचा वर्ग केल्यास: $x + 5 = 25 ⇒ x = 20$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.108)</b> 10 संख्यांची सरासरी 15 आहे. जर प्रत्येक संख्येत 3 मिळवले आणि त्यानंतर येणाऱ्या प्रत्येक संख्येला 2 ने गुणले, तर नवीन सरासरी किती होईल?", options: ["30", "33", "36", "39"], correct: [2], explanation: "सरासरीचा नियम: प्रत्येक संख्येत जो बदल केला जातो, तोच बदल थेट सरासरीत होतो. मूळ सरासरी = 15. प्रत्येकात 3 मिळवले ⇒ नवीन सरासरी = 15 + 3 = 18. त्यानंतर प्रत्येकाला 2 ने गुणले ⇒ अंतिम सरासरी = 18 × 2 = 36." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.109)</b> एका पिशवीत 5 लाल, 4 निळे आणि 3 हिरवे चेंडू आहेत. डोळे झाकून एक चेंडू बाहेर काढल्यास, तो चेंडू निळा नसण्याची संभाव्यता (Probability) किती?", options: ["$\\frac{1}{3}$", "$\\frac{1}{2}$", "$\\frac{2}{3}$", "$\\frac{3}{4}$"], correct: [2], explanation: "एकूण चेंडू = 5 + 4 + 3 = 12. चेंडू निळा नसण्याची अट म्हणजेच तो लाल किंवा हिरवा असणे. लाल (5) + हिरवे (3) = 8 चेंडू. संभाव्यता = $\\frac{\\text{अनुकूल परिणाम}}{\\text{एकूण परिणाम}} = \\frac{8}{12} = \\frac{2}{3}$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.110)</b> 50 मीटर लांबी आणि 40 मीटर रुंदी असलेल्या एका आयताकृती बागेच्या आतून चारही बाजूंनी 2 मीटर रुंदीचा रस्ता तयार केला. तर त्या रस्त्याचे क्षेत्रफळ किती चौरस मीटर असेल?", options: ["344 चौ. मी.", "350 चौ. मी.", "360 चौ. मी.", "400 चौ. मी."], correct: [0], explanation: "बागेचे बाहेरील क्षेत्रफळ = 50 × 40 = 2000 चौ. मी. आतून 2 मीटर रस्ता म्हणजे लांबी व रुंदी दोन्ही बाजूने 4-4 मीटरने कमी होईल. आतील लांबी = 50 - 4 = 46 मीटर. आतील रुंदी = 40 - 4 = 36 मीटर. आतील क्षेत्रफळ = 46 × 36 = 1656 चौ. मी. रस्त्याचे क्षेत्रफळ = बाहेरील क्षेत्रफळ - आतील क्षेत्रफळ = 2000 - 1656 = 344 चौ. मी." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.111)</b> जर $2^{x+3} + 2^{x+1} = 320$ असेल, तर $x$ ची किंमत किती?", options: ["4", "5", "6", "7"], correct: [1], explanation: "सामाईक घटक बाहेर काढू: $2^{x+1}$ सामाईक घेतल्यास, $2^{x+1}(2^2 + 1) = 320$. $2^{x+1}(4 + 1) = 320 ⇒ 2^{x+1}(5) = 320$. $2^{x+1} = \\frac{320}{5} = 64$. 64 म्हणजेच $2^6$. त्यामुळे $2^{x+1} = 2^6 ⇒ x+1 = 6 ⇒ x = 5$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.112)</b> रामने ₹ 40,000 गुंतवून एक व्यवसाय सुरू केला. 4 महिन्यांनंतर शामने ₹ 60,000 गुंतवून व्यवसायात भागीदारी केली. वर्षाच्या शेवटी त्यांना ₹ 38,000 नफा झाला, तर त्यात शामचा वाटा किती असेल?", options: ["₹ 16,000", "₹ 18,000", "₹ 19,000", "₹ 20,000"], correct: [2], explanation: "नफा हा (भांडवल × काळ) च्या प्रमाणात वाटला जातो. रामची गुंतवणूक = 40,000 × 12 महिने = 4,80,000. शामची गुंतवणूक 4 महिन्यांनंतर झाली (म्हणजे 8 महिन्यांसाठी) = 60,000 × 8 महिने = 4,80,000. दोघांचे प्रमाण = 4,80,000 : 4,80,000 = 1:1. म्हणजे नफा समसमान वाटला जाईल. शामचा वाटा = $\\frac{38000}{2} = 19,000$ रुपये." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.113)</b> एका समभुज त्रिकोणाची (Equilateral Triangle) उंची $4\\sqrt{3}$ सेमी आहे. तर त्या त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ किती चौरस सेमी असेल?", options: ["$8\\sqrt{3}$", "$16\\sqrt{3}$", "32", "$32\\sqrt{3}$"], correct: [1], explanation: "समभुज त्रिकोणाची उंची $h = \\frac{\\sqrt{3}}{2} \\times a$ (जिथे 'a' ही बाजू आहे). $4\\sqrt{3} = \\frac{\\sqrt{3}}{2} \\times a ⇒ a = 8$ सेमी. क्षेत्रफळ = $\\frac{\\sqrt{3}}{4} \\times a^2 = \\frac{\\sqrt{3}}{4} \\times 8^2 = \\frac{\\sqrt{3}}{4} \\times 64 = 16\\sqrt{3}$ चौ. सेमी." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.114)</b> $\\frac{5}{8}, \\frac{7}{12}, \\frac{11}{16}$ आणि $\\frac{3}{4}$ या अपूर्णांकांची उतरत्या क्रमाने (Descending order) मांडणी केल्यास डावीकडून दुसरा अपूर्णांक कोणता असेल?", options: ["$\\frac{3}{4}$", "$\\frac{11}{16}$", "$\\frac{5}{8}$", "$\\frac{7}{12}$"], correct: [1], explanation: "छेदांचा (8, 12, 16, 4) लसावि 48 येतो. सर्व अपूर्णांकांचे छेद 48 करू. $\\frac{5}{8} = \\frac{30}{48}$, $\\frac{7}{12} = \\frac{28}{48}$, $\\frac{11}{16} = \\frac{33}{48}$, $\\frac{3}{4} = \\frac{36}{48}$. उतरता क्रम: $\\frac{36}{48} (\\text{म्हणजे} \\frac{3}{4}) > \\frac{33}{48} (\\text{म्हणजे} \\frac{11}{16}) > \\frac{30}{48} (\\text{म्हणजे} \\frac{5}{8}) > \\frac{28}{48} (\\text{म्हणजे} \\frac{7}{12})$. डावीकडून (सर्वांत मोठ्याकडून) दुसरा अपूर्णांक = $\\frac{11}{16}$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.115)</b> 2.5 तास + 45 मिनिटे + 120 सेकंद = एकूण किती मिनिटे?", options: ["195 मिनिटे", "197 मिनिटे", "200 मिनिटे", "205 मिनिटे"], correct: [1], explanation: "सर्वांचे मिनिटांत रूपांतर करू. 2.5 तास = 2 तास 30 मिनिटे = 150 मिनिटे. 120 सेकंद = 2 मिनिटे. एकूण = 150 + 45 + 2 = 197 मिनिटे." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.116)</b> एका नियमित बहुभुजाकृतीच्या (Regular Polygon) प्रत्येक अंतरकोनाचे माप 144° आहे. तर त्या बहुभुजाकृतीला एकूण किती बाजू असतील?", options: ["8", "10", "12", "15"], correct: [1], explanation: "प्रत्येक अंतरकोन + बाह्यकोन = 180°. म्हणून, बाह्यकोन = 180° - 144° = 36°. बहुभुजाकृतीच्या बाजूंची संख्या = $\\frac{360^\\circ}{\\text{बाह्यकोनाचे माप}} = \\frac{360}{36} = 10$. (म्हणजे तो दशभुज आहे)." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.117)</b> एक व्यक्ती A कडून B कडे 40 किमी/तास वेगाने जातो आणि परत येताना B कडून A कडे 60 किमी/तास वेगाने येतो. तर या संपूर्ण प्रवासातील त्याचा सरासरी वेग (Average Speed) किती?", options: ["48 किमी/तास", "50 किमी/तास", "52 किमी/तास", "55 किमी/तास"], correct: [0], explanation: "जेव्हा जाण्याचे आणि येण्याचे अंतर समान असते, तेव्हा सरासरी वेगाचे सूत्र = $\\frac{2xy}{x+y}$ (x व y हे दोन वेग). सरासरी वेग = $\\frac{2 \\times 40 \\times 60}{40 + 60} = \\frac{4800}{100} = 48$ किमी/तास." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.118)</b> साधे रूप द्या: $\\frac{(3.7 \\times 3.7 + 2.3 \\times 2.3 + 2 \\times 3.7 \\times 2.3)}{(0.6 \\times 0.6 - 0.4 \\times 0.4)}$ = किती?", options: ["18", "36", "180", "360"], correct: [2], explanation: "हा प्रश्न बीजगणिताच्या सूत्रांवर आधारित आहे. अंश: $a^2 + b^2 + 2ab = (a + b)^2$. येथे a=3.7, b=2.3. म्हणून अंश = $(3.7 + 2.3)^2 = 6^2 = 36$. छेद: $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$. येथे a=0.6, b=0.4. म्हणून छेद = $(0.6 - 0.4)(0.6 + 0.4) = 0.2 \\times 1.0 = 0.2$. अंतिम उत्तर = $\\frac{36}{0.2} = \\frac{360}{2} = 180$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.119)</b> 25 वस्तूंची खरेदी किंमत ही 20 वस्तूंच्या विक्री किमतीइतकीच आहे. तर या व्यवहारात शेकडा नफा किती झाला?", options: ["20%", "25%", "30%", "33.33%"], correct: [1], explanation: "समजा 1 वस्तूची खरेदी किंमत ₹ 1 आहे. म्हणजे 20 वस्तूंची खरेदी किंमत ₹ 20. उदाहरणातील अटीनुसार, 20 वस्तूंची विक्री किंमत = 25 वस्तूंची खरेदी किंमत = ₹ 25. म्हणजेच, 20 रुपयांच्या गुंतवणुकीवर ₹ 25 मिळाले. नफा = 5 रुपये. शेकडा नफा = $\\frac{5}{20} \\times 100 = 25\\%$." }, { subject: "गणित", q: "<b>(Q.120)</b> एका पार्टीमध्ये 15 लोक उपस्थित आहेत. जर प्रत्येक व्यक्तीने इतर प्रत्येक व्यक्तीशी एकदाच हस्तांदोलन (Handshake) केले, तर एकूण किती हस्तांदोलने होतील?", options: ["105", "120", "210", "225"], correct: [0], explanation: "n व्यक्तींनी एकमेकांशी एकदाच हस्तांदोलन केल्यास एकूण हस्तांदोलनांची संख्या काढण्याचे सूत्र: $\\frac{n(n - 1)}{2}$. येथे n = 15. एकूण हस्तांदोलने = $\\frac{15 \\times 14}{2} = 15 \\times 7 = 105$." }, // --- EVS (Q121-Q150) --- { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.121)</b> छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आरमारातील जहाजांचा आकार आणि त्यांच्या उपयोगानुसार अयोग्य जोडी ओळखा.", options: ["गुराब - युद्धातील आघाडीवरील जड आणि मोठे लढाऊ जहाज", "गलबत - चपळ आणि वेगाने हालचाल करणारे लढाऊ जहाज", "मचवा - प्रामुख्याने मालवाहतूक किंवा संदेशवहनासाठी वापरले जाणारे छोटे जहाज", "तरांडी - केवळ प्रवाशांची वाहतूक करणारी आरामदायी नौका"], correct: [3], explanation: "शिवरायांच्या आरमारात गुराब, गलबत, पाल, मचवा, तरांडी, होडी अशा नावांची जहाजे होती. 'तरांडी' ही प्रवाशांची आरामदायी नौका नसून, ती सामानाची किंवा रसदीची वाहतूक करणारी मोठी आणि कमी वेगाची नौका होती." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.122)</b> 'केसरी' आणि 'मराठा' या वृत्तपत्रांच्या सुरुवातीच्या कालखंडाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान ऐतिहासिकदृष्ट्या सर्वात अचूक आहे?", options: ["केसरी आणि मराठा या दोन्ही वृत्तपत्रांचे पहिले संपादक लोकमान्य टिळक हेच होते.", "'मराठा' हे वृत्तपत्र मराठीत तर 'केसरी' हे वृत्तपत्र इंग्रजीत प्रकाशित होत असे.", "'केसरी'चे पहिले संपादक गोपाळ गणेश आगरकर होते, तर 'मराठा'चे पहिले संपादक लोकमान्य टिळक होते.", "दोन्ही वृत्तपत्रांची सुरुवात एकाच दिवशी, एकाच भाषेतून पुण्यातून झाली."], correct: [2], explanation: "अनेकदा यात गल्लत होते. १८८१ मध्ये सुरू झालेल्या 'केसरी' (मराठी) चे संपादक आगरकर होते, तर 'मराठा' (इंग्रजी) या वृत्तपत्राचे संपादक स्वतः टिळक होते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.123)</b> लॉर्ड डलहौसीने 'संस्थाने खालसा करण्याचे धोरण' (Doctrine of Lapse) राबवले. या धोरणांतर्गत 'दत्तक वारसा नामंजूर' करून ब्रिटिश साम्राज्यात विलीन केलेले भारतातील पहिले संस्थान खालीलपैकी कोणते?", options: ["झाशी", "सातारा", "नागपूर", "संबळपूर"], correct: [1], explanation: "लॉर्ड डलहौसीने १८४८ मध्ये सर्वात आधी महाराष्ट्रातील 'सातारा' हे छत्रपतींचे संस्थान दत्तक वारसा नामंजूर करून खालसा केले. त्यानंतर संबळपूर, उदयपूर, झाशी, नागपूर अशी संस्थाने खालसा करण्यात आली." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.124)</b> १९४२ च्या 'छोडो भारत' (Quit India) आंदोलनादरम्यान सातारा जिल्ह्यात स्थापन झालेल्या 'प्रतिसरकार' (पत्री सरकार) चे मुख्य उद्दिष्ट काय होते?", options: ["केवळ ब्रिटिशांच्या विरोधात गुप्त पत्रके वाटणे.", "ब्रिटिशांची समांतर न्याय व प्रशासकीय व्यवस्था मोडून काढून स्वतःची लोकन्यायालये व प्रशासन चालवणे.", "ब्रिटिशांना कर न भरता केवळ शेतीकडे लक्ष देणे.", "ब्रिटिश अधिकाऱ्यांना पत्र लिहून स्वातंत्र्याची मागणी करणे."], correct: [1], explanation: "क्रांतिसिंह नाना पाटील यांच्या नेतृत्वाखालील प्रतिसरकारने ब्रिटिशांची राजवट नाकारून स्वतःचे प्रशासन, लोकन्यायालये, आणि गुन्हेगारांना शिक्षा देण्याची पद्धत (पत्री मारणे) सुरू केली होती. हे एक समांतर आणि स्वतंत्र सरकार होते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.125)</b> हडप्पा संस्कृतीतील नगररचनेचे सर्वात मोठे आणि अद्वितीय वैशिष्ट्य, जे तत्कालीन जगातील इतर कोणत्याही संस्कृतीत इतक्या प्रगत स्वरूपात आढळत नाही, ते कोणते?", options: ["विशाल मंदिरे आणि राजवाडे", "लोखंडापासून बनवलेली शस्त्रे", "बंदिस्त आणि पक्क्या विटांची सांडपाणी व गटार व्यवस्था", "घोड्यांचा युद्धात केलेला वापर"], correct: [2], explanation: "हडप्पा (सिंधू) संस्कृतीत मंदिरे नव्हती आणि त्यांना लोखंड व घोडा माहीत नव्हता. त्यांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची अत्यंत प्रगत, स्वच्छ आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून बांधलेली बंदिस्त गटार व्यवस्था होय." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.126)</b> भूकंपाच्या लहरींसंदर्भात (Earthquake waves) खालीलपैकी कोणते विधान 'प्राथमिक लहरी' (Primary/P-waves) आणि 'दुय्यम लहरी' (Secondary/S-waves) मधील मुख्य फरक स्पष्ट करते?", options: ["P-लहरी केवळ द्रवरूपातून प्रवास करतात, तर S-लहरी केवळ स्थायू रूपातून प्रवास करतात.", "P-लहरी स्थायू, द्रव आणि वायू या तिन्ही माध्यमांतून प्रवास करू शकतात, मात्र S-लहरी केवळ स्थायू माध्यमातूनच प्रवास करतात.", "P-लहरींपेक्षा S-लहरींचा वेग जास्त असतो आणि त्या भूपृष्ठावर आधी पोहोचतात.", "P-लहरींमुळे भूपृष्ठावर सर्वाधिक नुकसान होते, तर S-लहरींमुळे नुकसान होत नाही."], correct: [1], explanation: "प्राथमिक (P) लहरी ध्वनीच्या लहरींसारख्या असतात व सर्व माध्यमांतून जातात. मात्र दुय्यम (S) लहरी प्रकाशाच्या लहरींसारख्या असतात आणि त्या द्रवरूपात (उदा. पृथ्वीचा बाह्य गाभा) शोषल्या जातात." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.127)</b> महाराष्ट्रातील 'तापी' आणि 'नर्मदा' या नद्या पूर्ववाहिनी न होता 'पश्चिमवाहिनी' का आहेत? यामागील सर्वात अचूक भौगोलिक कारण कोणते?", options: ["या नद्यांचा उगम अरबी समुद्राच्या खूप जवळ होतो म्हणून.", "या नद्या खचदरीतून (Rift Valley) वाहतात, ज्याचा उतार पश्चिमेकडे आहे.", "या नद्यांना हिमालयातील नद्यांसारखे वर्षभर पाणी असते म्हणून.", "सह्याद्री पर्वतामुळे त्यांना पूर्वेकडे जाण्यास अडथळा निर्माण होतो."], correct: [1], explanation: "दख्खनच्या पठाराचा सर्वसाधारण उतार पूर्वेकडे (बंगालच्या उपसागराकडे) आहे, पण तापी आणि नर्मदा या नद्या विंध्य आणि सातपुडा पर्वतरांगांच्या मधील खचदऱ्यांतून वाहतात, ज्यांचा उतार अरबी समुद्राकडे (पश्चिमेकडे) आहे." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.128)</b> 'जांभी मृदा' (Laterite Soil) प्रामुख्याने महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीवर आणि सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावर आढळते. या मृदेच्या निर्मितीसाठी खालीलपैकी कोणती भौगोलिक स्थिती अनिवार्य असते?", options: ["अत्यंत कमी पाऊस आणि अति उष्ण हवामान", "अति पर्जन्यवृष्टी आणि उच्च तापमान, ज्यामुळे खडकांची 'धुपीची प्रक्रिया' (Leaching) होते.", "नद्यांनी वाहून आणलेला गाळ आणि सुपीक मैदाने", "हिवाळ्यात पडणारा बर्फ आणि थंड हवामान"], correct: [1], explanation: "जिथे भरपूर पाऊस पडतो, तिथे खडकांमधील सिलिका आणि इतर विद्राव्य घटक पाण्यासोबत वाहून जातात (Leaching). मागे केवळ लोह आणि ॲल्युमिनियमचे ऑक्साईड उरतात, ज्यामुळे मातीला लाल/जांभा रंग प्राप्त होतो." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.129)</b> जर इंग्लंडमधील ग्रीनिच (Greenwich - 0° रेखावृत्त) येथे दुपारी १२:०० वाजले असतील, तर भारताच्या प्रमाणवेळेनुसार (८२.५° पूर्व रेखावृत्त) त्याच वेळी भारतात किती वाजले असतील?", options: ["सकाळी ६:३0", "दुपारी ३:३०", "संध्याकाळी ५:३०", "रात्री १२:००"], correct: [2], explanation: "पृथ्वीला १ अंश रेखावृत्त ओलांडण्यास ४ मिनिटे लागतात. भारत ग्रीनिचच्या पूर्वेस ८२.५ अंशावर आहे. (८२.५ × ४ = ३३० मिनिटे = ५ तास ३० मिनिटे). पूर्वेकडे वेळ पुढे असते, म्हणून दुपारी १२ च्या पुढे ५.३० तास म्हणजेच संध्याकाळी ५:३० वाजले असतील." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.130)</b> किनारी प्रदेशात 'खारफुटी'ची (Mangroves) जंगले पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात. यामागील सर्वात प्रमुख कारण कोणते?", options: ["ती जंगले तोडून त्या जागी सहज शेती करता येते.", "खारफुटीची मुळे जमिनीला घट्ट धरून ठेवतात, ज्यामुळे सागरी लाटा आणि त्सुनामीपासून किनाऱ्याची धूप थांबते व संरक्षण मिळते.", "खारफुटीची झाडे खूप उंच वाढतात आणि इमारतीचे लाकूड देतात.", "खारफुटीच्या जंगलात गोड्या पाण्याचे मोठे साठे आढळतात."], correct: [1], explanation: "खारफुटी (सुंद्रीची झाडे) दलदलीच्या आणि खाडीच्या निमखऱ्या पाण्यात वाढतात. त्यांची मुळे (Pneumatophores) जाळ्यासारखी पसरलेली असतात, जी नैसर्गिक भिंत म्हणून लाटांचा वेग रोखतात." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.131)</b> भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मिती प्रक्रियेत १३ डिसेंबर १९४६ रोजी 'उद्दिष्टांचा ठराव' (Objective Resolution) कोणी मांडला, जो पुढे भारताच्या संविधानाची 'उद्देशिका/प्रास्ताविका' (Preamble) बनला?", options: ["डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर", "महात्मा गांधी", "पंडित जवाहरलाल नेहरू", "डॉ. राजेंद्र प्रसाद"], correct: [2], explanation: "पंडित नेहरूंनी संविधान सभेत हा ऐतिहासिक ठराव मांडला होता. यामध्ये स्वतंत्र भारताचे संविधान कसे असेल आणि त्याची लोकशाही मूल्ये कोणती असतील, याची रूपरेषा होती." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.132)</b> मूलभूत अधिकारांचे (Fundamental Rights) संरक्षण करण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालय 'प्राधिलेख' (Writs) काढते. एखाद्या व्यक्तीला बेकायदेशीरपणे अटक केली असल्यास, तिची सुटका करण्यासाठी कोणता प्राधिलेख वापरला जातो?", options: ["परमादेश (Mandamus)", "अधिकारपृच्छा (Quo Warranto)", "प्रतिषेध (Prohibition)", "देहोपस्थिती / बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus)"], correct: [3], explanation: "'Habeas Corpus' या लॅटिन शब्दाचा अर्थ 'To have the body of' (व्यक्तीला न्यायालयासमोर हजर करा) असा होतो. अटक कायदेशीर आहे की बेकायदेशीर हे तपासण्यासाठी न्यायालय हा आदेश देते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.133)</b> 'ग्रामसेवक' या पदाविषयी खालीलपैकी कोणते विधान विश्लेषणात्मकदृष्ट्या बरोबर आहे?", options: ["ग्रामसेवक हा ग्रामपंचायतीचा निवडून आलेला राजकीय नेता असतो.", "ग्रामसेवक हा ग्रामपंचायतीचा सचिव असतो आणि त्याची नेमणूक राज्य शासनाद्वारे (जिल्हा परिषदेमार्फत) केली जाते.", "ग्रामसेवकाला थेट निलंबित करण्याचा अधिकार सरपंचाला असतो.", "ग्रामसेवकाचा पगार ग्रामपंचायतीच्या कराच्या उत्पन्नातून दिला जातो."], correct: [1], explanation: "सरपंच हा लोकप्रतिनिधी असतो, तर ग्रामसेवक हा प्रशासकीय अधिकारी/नोकर असतो. तो ग्रामपंचायतीचा प्रशासकीय प्रमुख व सचिव म्हणून काम पाहतो. त्याला निलंबित करण्याचा अधिकार मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO - ZP) यांना असतो." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.134)</b> संसदेच्या 'राज्यसभा' (Rajya Sabha) या वरिष्ठ सभागृहाचे पदसिद्ध सभापती (Ex-officio Chairman) कोण असतात?", options: ["भारताचे राष्ट्रपती", "भारताचे पंतप्रधान", "लोकसभेचे अध्यक्ष (Speaker)", "भारताचे उपराष्ट्रपती"], correct: [3], explanation: "राज्यघटनेच्या कलम ६४ नुसार भारताचे उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात. विशेष म्हणजे, ते राज्यसभेचे सदस्य नसतात, त्यामुळे त्यांना सामान्य स्थितीत मतदान करता येत नाही (केवळ समसमान मते पडल्यास निर्णायक मत देतात)." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.135)</b> राज्यघटनेत 'शिक्षण' हा विषय कोणत्या सूचीमध्ये (List) समाविष्ट करण्यात आला आहे?", options: ["केवळ केंद्र सूची (Union List)", "केवळ राज्य सूची (State List)", "समवर्ती सूची (Concurrent List)", "शेषाधिकार (Residuary Powers)"], correct: [2], explanation: "१९७६ च्या ४२ व्या घटनादुरुस्तीनुसार शिक्षण हा विषय 'राज्य सूची'मधून काढून 'समवर्ती सूची'त टाकण्यात आला. त्यामुळे आता शिक्षण क्षेत्रावर केंद्र आणि राज्य सरकार दोन्ही कायदे करू शकतात (उदा. RTE कायदा केंद्राचा, तर राज्यांचे स्वतःचे बोर्ड)." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.136)</b> पावसाळ्यात आकाशात दिसणारा 'इंद्रधनुष्य' (Rainbow) हा नैसर्गिक आविष्कार प्रकाशाच्या कोणत्या तीन मुख्य क्रियांमुळे घडतो?", options: ["केवळ प्रकाशाचे परावर्तन (Reflection)", "प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction), अपस्करण (Dispersion) आणि आंतरिक परावर्तन (Total Internal Reflection)", "प्रकाशाचे प्रकीर्णन (Scattering) आणि शोषण (Absorption)", "प्रकाशाचे व्यतिकरण (Interference)"], correct: [1], explanation: "पावसाचा थेंब एका छोट्या लोलकासारखे (Prism) काम करतो. सूर्यप्रकाश थेंबात शिरताना अपवर्तन आणि रंगात विभागणी (अपस्करण) होते, थेंबाच्या आतल्या पृष्ठभागावर आंतरिक परावर्तन होते आणि बाहेर पडताना पुन्हा अपवर्तन होते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.137)</b> रात्रीच्या अंधारात वटवाघळे (Bats) कोणत्याही अडथळ्याला न धडकता सहज उडू शकतात आणि भक्ष्याचा शोध घेतात. यामागील वैज्ञानिक तत्त्व कोणते?", options: ["त्यांना अंधारात पाहण्यासाठी विशेष डोळे असतात.", "ते उडताना 'श्राव्यातीत ध्वनी' (Ultrasonic waves) निर्माण करतात आणि त्यांच्या प्रतिध्वनीवरून (Echo) दिशा व अडथळे ओळखतात.", "ते पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राचा वापर करतात.", "त्यांच्या शरीरातून प्रकाश किरणे बाहेर पडतात."], correct: [1], explanation: "वटवाघळे २०,००० Hz पेक्षा जास्त वारंवारतेचा (Ultrasonic) ध्वनी काढतात. हा ध्वनी समोरच्या वस्तूला आदळून परत येतो, त्यावरून ती वस्तू किती दूर आहे आणि तिचा आकार काय आहे हे त्यांच्या मेंदूला समजते. (याला Echolocation म्हणतात)." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.138)</b> दैनंदिन जीवनात वापरला जाणारा 'स्टेनलेस स्टील' (Stainless Steel) हा एक संमिश्र (Alloy) धातू आहे. यात लोखंडाव्यतिरिक्त कोणते प्रमुख घटक असतात ज्यामुळे त्याला गंज लागत नाही?", options: ["तांबे आणि जस्त (Copper and Zinc)", "क्रोमियम आणि कार्बन (Chromium and Carbon)", "ॲल्युमिनियम आणि शिसे (Aluminium and Lead)", "सोने आणि चांदी (Gold and Silver)"], correct: [1], explanation: "लोखंडामध्ये कार्बन मिसळून स्टील बनते, पण त्याला गंजू न देण्यासाठी त्यात 'क्रोमियम' (१०-१२%) आणि 'निकेल' मिसळले जाते. क्रोमियममुळे हवेतील ऑक्सिजनचा थेट लोखंडाशी संपर्क तुटतो." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.139)</b> लोखंडाचा छोटासा खिळा पाण्यात टाकला तर तो लगेच बुडतो, परंतु हजारो टन वजनाचे लोखंडाचे बनलेले अवाढव्य जहाज मात्र पाण्यावर तरंगते. यामागे आर्किमिडीजचे कोणते तत्त्व (Archimedes' Principle) कार्य करते?", options: ["जहाजाच्या इंजिनामुळे पाणी बाजूला ढकलले जाते.", "जहाजाचा आकार असा बनवला जातो की ते स्वतःच्या वजनापेक्षा 'अधिक वजनाचे पाणी' बाजूला सारते, ज्यामुळे खालून मिळणारे प्लावक बल (Buoyant force) वाढते.", "जहाजातील लोखंड हे खिळ्याच्या लोखंडापेक्षा हलके असते.", "समुद्राच्या पाण्याची घनता खूप कमी असते."], correct: [1], explanation: "आर्किमिडीजच्या तत्त्वानुसार, वस्तूवर वरच्या दिशेने लागणारे बल (उत्प्लावक बल) हे त्या वस्तूने बाजूला सारलेल्या पाण्याच्या वजनाइतके असते. जहाज आतून पोकळ असल्यामुळे त्याचे एकूण आकारमान वाढते आणि ते जास्त पाणी विस्थापित करते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.140)</b> मानवी शरीरातील 'स्वादुपिंड' (Pancreas) या अवयवाचे एक अत्यंत महत्त्वाचे दुहेरी कार्य आहे. खालीलपैकी कोणते विधान स्वादुपिंडाचे अचूक वर्णन करते?", options: ["ते केवळ रक्त शुद्धीकरणाचे काम करते.", "ते 'अंतःस्रावी' (Endocrine - इन्सुलिनची निर्मिती) आणि 'बाह्यस्रावी' (Exocrine - पाचक रसाची निर्मिती) अशा दोन्ही ग्रंथी म्हणून कार्य करते.", "ते शरीरातील सर्वात मोठे हाड आहे.", "ते मेंदूला संदेश पाठवणारी मुख्य चेतापेशी आहे."], correct: [1], explanation: "स्वादुपिंड रक्तातील साखरेचे नियंत्रण करण्यासाठी इन्सुलिन आणि ग्लुकागॉन ही संप्रेरके (Hormones) रक्तात सोडते (अंतःस्रावी), तसेच पचनासाठी आवश्यक विकरे (Enzymes) लहान आतड्यात सोडते (बाह्यस्रावी)." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.141)</b> रोग आणि ते पसरवणाऱ्या सूक्ष्मजीवांच्या प्रकाराची 'चुकीची जोडी' ओळखा.", options: ["क्षयरोग (Tuberculosis) - जीवाणू (Bacteria)", "डेंग्यू (Dengue) - विषाणू (Virus)", "मलेरिया (Malaria) - आदिजीव (Protozoa)", "टायफॉइड (Typhoid) - बुरशी (Fungus)"], correct: [3], explanation: "टायफॉइड हा बुरशीजन्य आजार नसून तो 'साल्मोनेला टायफी' (Salmonella typhi) नावाच्या 'जीवाणूमुळे' (Bacteria) दुषित पाणी आणि अन्नातून पसरतो. बुरशीमुळे प्रामुख्याने त्वचेचे आजार (उदा. गजकर्ण) होतात." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.142)</b> विद्युत दिव्यांमध्ये (Electric Bulbs) प्रकाश मिळवण्यासाठी 'टंगस्टन' (Tungsten) या धातूची तार (Filament) वापरतात. यामागील वैज्ञानिक कारण काय?", options: ["टंगस्टन हा विजेचा सर्वात सुवाहक धातू आहे.", "टंगस्टनचा द्रवणांक (Melting Point) अतिशय उच्च असतो आणि विद्युत रोध जास्त असल्यामुळे तो उष्ण होऊन प्रकाश देतो, पण वितळत नाही.", "टंगस्टन वजनाने अत्यंत हलका असतो.", "टंगस्टन अंधारात स्वतःहून चमकतो."], correct: [1], explanation: "टंगस्टनचा द्रवणांक सुमारे ३४२२ अंश सेल्सिअस असतो. जेव्हा त्यातून वीज वाहते, तेव्हा जास्त रोधामुळे (Resistance) तार प्रचंड तापते आणि प्रकाश बाहेर पडतो, तरीही ती तार उच्च तापमानाला वितळत नाही." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.143)</b> परिसंस्थेतील (Ecosystem) 'जैविक आवर्धन' (Biomagnification) या संकल्पनेचा अर्थ खालीलपैकी कोणता?", options: ["सजीवांच्या संख्येत होणारी नैसर्गिक वाढ.", "अन्नसाखळीतील (Food Chain) वरच्या पातळीवरील सजीवांमध्ये (उदा. गरुड, मानव) विषारी रसायनांचे (DDT, कीटकनाशके) प्रमाण उत्तरोत्तर वाढत जाणे.", "जंगलाचे क्षेत्रफळ दरवर्षी वाढणे.", "सूक्ष्मजीवांचा आकार मायक्रोस्कोपखाली मोठा दिसणे."], correct: [1], explanation: "शेतात मारलेले कीटकनाशक पाण्यात जाते, तिथून वनस्पती -> लहान मासे -> मोठे मासे -> आणि शेवटी पक्षी किंवा मानवाच्या शरीरात पोहोचते. ही रसायने पचत नसल्याने अन्नसाखळीच्या वरच्या स्तरावर त्यांची सांद्रता (Concentration) भयंकर वाढते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.144)</b> पृथ्वीच्या वातावरणातील 'तपांबर' (Troposphere) या सर्वात खालच्या थराचे वैशिष्ट्य कोणते?", options: ["या थरात ओझोन वायूचे सर्वाधिक प्रमाण असते.", "पृथ्वीवरील सर्व हवामानविषयक घडामोडी (ढग, पाऊस, वादळे) केवळ याच थरात घडतात.", "या थरातून कृत्रिम उपग्रह पृथ्वीभोवती फिरतात.", "या थरात उंचीनुसार तापमान वाढत जाते."], correct: [1], explanation: "वातावरणातील एकूण हवेपैकी सुमारे ८०% हवा आणि पाण्याची वाफ तपांबरात असते. त्यामुळे पाऊस, वारे, ढग, बर्फवृष्टी या सर्व हवामान बदलाच्या प्रक्रिया याच थरात होतात. (उंचीनुसार यात तापमान कमी होत जाते)." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.145)</b> 'शेतकऱ्यांचा मित्र' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गांडुळाचा (Earthworm) परिसंस्थेत मुख्य उपयोग काय?", options: ["तो पिकांवरील कीड खाऊन फस्त करतो.", "तो माती खाऊन ती खाली-वर करतो आणि त्याच्या विष्ठेतून माती भुसभुशीत व सुपीक (Humus) बनवतो.", "तो शेतात पाणी साठवून ठेवतो.", "तो उंदरांना खाऊन पिकांचे रक्षण करतो."], correct: [1], explanation: "गांडूळ जमिनीत बिळे करून माती उकरतो, ज्यामुळे हवा आणि पाणी जमिनीत सहज झिरपते. तसेच तो कुजलेला पालापाचोळा खाऊन जी विष्ठा (Vermicompost) टाकतो, त्यात पिकांसाठी अत्यंत आवश्यक पोषक द्रव्ये असतात." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.146)</b> 'उत्तरेकडील मैदाने' (Northern Plains of India) ही अत्यंत सुपीक मानली जातात, याचे मुख्य कारण काय?", options: ["तिथे पूर्वी ज्वालामुखीचा स्फोट झाला होता.", "हिमालयीन नद्यांनी हजारो वर्षे वाहून आणलेल्या गाळाच्या संचयनातून (Alluvial deposits) त्यांची निर्मिती झाली आहे.", "तिथे वर्षभर कडक ऊन पडते.", "तिथे कृत्रिम खतांचा सर्वाधिक वापर होतो."], correct: [1], explanation: "गंगा, ब्रह्मपुत्रा आणि सिंधू या नद्या हिमालयातून वाहताना प्रचंड प्रमाणात गाळ (Alluvial soil) सोबत आणतात आणि तो मैदानात पसरवतात. ही गाळाची मृदा शेतीसाठी जगात सर्वोत्तम मानली जाते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.147)</b> भारतीय संविधानाच्या कलम ३२ नुसार 'घटनेचा आत्मा' (Heart and Soul of the Constitution) असे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कोणत्या अधिकाराला म्हटले आहे?", options: ["समानतेचा अधिकार", "स्वातंत्र्याचा अधिकार", "घटनात्मक उपाययोजनांचा अधिकार (Right to Constitutional Remedies)", "शोषणाविरुद्धचा अधिकार"], correct: [2], explanation: "नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांवर गदा आल्यास थेट सर्वोच्च न्यायालयात दाद मागण्याचा अधिकार कलम ३२ देते. जर हा उपायच नसता, तर बाकीचे अधिकार अर्थहीन ठरले असते, म्हणून तो घटनेचा आत्मा आहे." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.148)</b> खालीलपैकी कोणते उदाहरण हे न्यूटनच्या गतिविषयक तिसऱ्या नियमाचे (Newton's Third Law of Motion) उपयोजन नाही?", options: ["बंदुकीतून गोळी सुटल्यावर बंदूक मागे सरकणे.", "अग्निबाणाचे (Rocket) आकाशात उड्डाण होणे.", "झाडाची फांदी हलवल्यावर फळे खाली पडणे.", "पाण्यात पोहताना हाताने पाणी मागे ढकलणे."], correct: [2], explanation: "'प्रत्येक क्रियेला समान आणि विरुद्ध प्रतिक्रिया असते' हा तिसरा नियम आहे (बंदूक, रॉकेट, पोहणे ही याची उदाहरणे आहेत). फांदी हलवल्यावर फळे पडणे हे न्यूटनच्या पहिल्या नियमाचे (जडत्वाचे तत्त्व - Inertia) उदाहरण आहे." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.149)</b> वनस्पतींमध्ये अन्न आणि पाण्याचे वहन करण्यासाठी विशिष्ट ऊती (Tissues) असतात. या संदर्भातील अचूक विधान ओळखा.", options: ["जलवाहिन्या (Xylem) अन्न वाहून नेतात, तर रसवाहिन्या (Phloem) पाणी वाहून नेतात.", "जलवाहिन्या (Xylem) मुळांकडून पानांपर्यंत पाणी वाहून नेतात, तर रसवाहिन्या (Phloem) पानात तयार झालेले अन्न झाडाच्या इतर भागांना पोहोचवतात.", "वनस्पतींमध्ये अन्नाचे वहन होत नाही, ते पानांमध्येच साठून राहते.", "जलवाहिन्या आणि रसवाहिन्या दोन्ही केवळ पाण्याचेच वहन करतात."], correct: [1], explanation: "वनस्पतींची संवहनी संस्था दोन प्रकारची असते. Xylem (जलवाहिनी) पाण्याचे वहन नेहमी खालून वर (एकदिशीय) करते, तर Phloem (रसवाहिनी) अन्नाचे वहन सर्व दिशांनी (द्विदिशीय) करते." }, { subject: "परिसर अभ्यास", q: "<b>(Q.150)</b> आधुनिक लोकशाहीत 'माहितीचा अधिकार' (Right to Information - RTI Act 2005) हा कायदा नागरिकांना कोणता महत्त्वाचा अधिकार देतो?", options: ["कोणत्याही खाजगी कंपनीची गोपनीय माहिती मिळवण्याचा.", "सरकारच्या कारभारात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व (Accountability) आणण्यासाठी सरकारी कार्यालयातील माहिती आणि दस्तऐवज पाहण्याचा.", "दुसऱ्या व्यक्तीच्या बँक खात्याची माहिती घेण्याचा.", "देशाच्या सैन्य दलांच्या युद्धाच्या गुप्त योजना उघड करण्याचा."], correct: [1], explanation: "RTI कायदा हा नागरिकांना शासकीय कारभाराची माहिती घेण्याचा अधिकार देतो, जेणेकरून भ्रष्टाचार कमी होईल आणि सरकार जनतेला जबाबदार राहील. (देशाची सुरक्षा आणि खाजगी माहिती यात वगळण्यात आली आहे)." } ]; // --- VARIABLES & DOM ELEMENTS --- let currentQuestion = 0; let score = 0; let answered = false; let userAnswers = new Array(quizData.length).fill(null); const startScreen = document.getElementById('start-screen'); const questionScreen = document.getElementById('question-screen'); const resultScreen = document.getElementById('result-screen'); const footerNav = document.getElementById('footer-nav'); const questionText = document.getElementById('question-text'); const optionsContainer = document.getElementById('options-container'); const explanationBox = document.getElementById('explanation-box'); const explanationText = document.getElementById('explanation-text'); const nextBtn = document.getElementById('next-btn'); const prevBtn = document.getElementById('prev-btn'); const scoreDisplay = document.getElementById('score-display'); const progressBar = document.getElementById('progress-bar'); const questionNumber = document.getElementById('question-number'); const subjectLabel = document.getElementById('subject-label'); // --- FUNCTIONS --- function startQuiz() { startScreen.classList.add('hidden'); questionScreen.classList.remove('hidden'); footerNav.classList.remove('hidden'); footerNav.classList.add('flex'); loadQuestion(); } function loadQuestion() { answered = userAnswers[currentQuestion] !== null; const q = quizData[currentQuestion]; // Update UI Text questionNumber.innerHTML = `प्रश्न ${currentQuestion + 1} / ${quizData.length}`; subjectLabel.innerHTML = `[${q.subject}]`; // Color code subject labels if(q.subject === 'मराठी') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-red-100 text-red-700 border border-red-200"; else if(q.subject === 'इंग्रजी') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-blue-100 text-blue-700 border border-blue-200"; else if(q.subject === 'CDP') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-yellow-100 text-yellow-700 border border-yellow-200"; else if(q.subject === 'गणित') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-green-100 text-green-700 border border-green-200"; else if(q.subject === 'परिसर अभ्यास') subjectLabel.className = "text-xs sm:text-sm font-bold px-3 py-1 rounded-md bg-purple-100 text-purple-700 border border-purple-200"; questionText.innerHTML = q.q; // Update Progress Bar const progress = ((currentQuestion) / quizData.length) * 100; progressBar.style.width = `${progress}%`; optionsContainer.innerHTML = ''; explanationBox.classList.add('hidden'); // Create Options q.options.forEach((opt, index) => { const button = document.createElement('button'); button.innerHTML = `<span class="font-bold mr-3 sm:mr-4 bg-gray-100 text-gray-600 rounded-full w-8 h-8 sm:w-10 sm:h-10 inline-flex items-center justify-center shrink-0 border border-gray-300 text-sm sm:text-lg transition-colors duration-200">${index + 1}</span> <span class="text-left flex-grow leading-snug">${opt}</span>`; button.className = `q-btn w-full text-left p-3 sm:p-5 border-2 border-gray-200 rounded-xl sm:rounded-2xl text-sm sm:text-xl font-medium text-gray-700 bg-white hover:bg-indigo-50 hover:border-indigo-300 flex items-center shadow-sm transition-all duration-200 focus:outline-none`; button.onclick = () => checkAnswer(index, button); if (answered) { button.disabled = true; button.classList.remove('hover:bg-indigo-50', 'hover:border-indigo-300', 'border-gray-200', 'text-gray-700'); const spanNum = button.querySelector('span'); spanNum.classList.remove('bg-gray-100', 'text-gray-600', 'border-gray-300'); if (q.correct.includes(index)) { button.classList.add('bg-green-500', 'text-white', 'border-green-500', 'shadow-md'); spanNum.innerHTML = '✓'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-green-600'); } else if (userAnswers[currentQuestion] === index && !q.correct.includes(index)) { button.classList.add('bg-red-500', 'text-white', 'border-red-500'); spanNum.innerHTML = '✗'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-red-600'); } else { button.classList.add('bg-gray-50', 'text-gray-400', 'border-gray-200'); } } optionsContainer.appendChild(button); }); if (answered) { showExplanation(); nextBtn.classList.remove('hidden'); } else { nextBtn.classList.add('hidden'); } prevBtn.disabled = currentQuestion === 0; if (currentQuestion === quizData.length - 1) { nextBtn.innerHTML = "निकाल पहा →"; nextBtn.classList.replace('bg-indigo-600', 'bg-green-600'); nextBtn.classList.replace('hover:bg-indigo-700', 'hover:bg-green-700'); } else { nextBtn.innerHTML = "पुढचा प्रश्न →"; nextBtn.classList.replace('bg-green-600', 'bg-indigo-600'); nextBtn.classList.replace('hover:bg-green-700', 'hover:bg-indigo-700'); } // Render MathJax if present if (window.MathJax) { MathJax.typesetPromise([questionText, optionsContainer]).catch((err) => console.log(err)); } } function checkAnswer(selectedIndex, buttonElement) { if (answered) return; const q = quizData[currentQuestion]; const isCorrect = q.correct.includes(selectedIndex); userAnswers[currentQuestion] = selectedIndex; answered = true; const allButtons = optionsContainer.children; for (let i = 0; i < allButtons.length; i++) { const btn = allButtons[i]; btn.disabled = true; btn.classList.remove('hover:bg-indigo-50', 'hover:border-indigo-300', 'border-gray-200', 'text-gray-700'); const spanNum = btn.querySelector('span'); spanNum.classList.remove('bg-gray-100', 'text-gray-600', 'border-gray-300'); if (q.correct.includes(i)) { btn.classList.add('bg-green-500', 'text-white', 'border-green-500', 'shadow-md', 'transform', 'scale-[1.01]'); spanNum.innerHTML = '✓'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-green-600'); } else if (i === selectedIndex && !isCorrect) { btn.classList.add('bg-red-500', 'text-white', 'border-red-500'); spanNum.innerHTML = '✗'; spanNum.classList.add('bg-white', 'text-red-600'); } else { btn.classList.add('bg-gray-50', 'text-gray-400', 'border-gray-200'); } } if (isCorrect) { score++; scoreDisplay.innerHTML = score; } showExplanation(); nextBtn.classList.remove('hidden'); } function showExplanation() { const q = quizData[currentQuestion]; explanationText.innerHTML = q.explanation; explanationBox.classList.remove('hidden'); if (window.MathJax) { MathJax.typesetPromise([explanationText]).catch((err) => console.log(err)); } setTimeout(() => { const container = document.getElementById('quiz-container'); container.scrollTo({ top: container.scrollHeight, behavior: 'smooth' }); }, 50); } function nextQuestion() { if (currentQuestion < quizData.length - 1) { currentQuestion++; loadQuestion(); } else { showResult(); } } function prevQuestion() { if (currentQuestion > 0) { currentQuestion--; loadQuestion(); } } function showResult() { questionScreen.classList.add('hidden'); footerNav.classList.add('hidden'); resultScreen.classList.remove('hidden'); progressBar.style.width = `100%`; document.getElementById('final-score').innerHTML = score; const messageEl = document.getElementById('result-message'); let percentage = (score / quizData.length) * 100; if (percentage >= 90) { messageEl.innerHTML = "🌟 अतिउत्कृष्ट! तुमची तयारी एकदम परफेक्ट आहे. तुम्ही TET नक्की पास व्हाल!"; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-green-600 font-bold mb-8"; } else if (percentage >= 60) { messageEl.innerHTML = "👍 चांगला प्रयत्न! तुम्ही नक्की उत्तीर्ण व्हाल, पण थोडा अजून सराव करा."; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-indigo-600 font-bold mb-8"; } else { messageEl.innerHTML = "📚 तुम्हाला अजून सरावाची गरज आहे. निराश होऊ नका, पुन्हा प्रयत्न करा!"; messageEl.className = "text-xl sm:text-3xl text-orange-600 font-bold mb-8"; } } </script> </body> </html>https://reallkhabar.blogspot.com/2026/04/maha-tet-mock-test-paper-1-2026-150.htmlnoreply@blogger.com (Best Seller )0