Ανασκαφή

«Έφυγε στα 58 του χρόνια ο αρχαιολόγος Γιάννης Λώλος - Το έργο του στην αρχαία Σικυώνα

noreply@blogger.com (Zeus) — Fri, 09 Oct 2026 09:30:16 +0000

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της επιστημονικής του πορείας στις ανασκαφές της αρχαίας Σικυώνας.

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 58 ετών ο αρχαιολόγος και πανεπιστημιακός Γιάννης Λώλος, ο οποίος είχε συνδέσει την επιστημονική του διαδρομή με την έρευνα στην αρχαία Σικυώνα και τη διδασκαλία της Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Ο Γιάννης Λώλος πέθανε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, σύμφωνα με την Εταιρεία Κορινθίων Συγγραφέων, της οποίας υπήρξε μέλος. Με καταγωγή από το Κοκκώνι Κορινθίας, είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος του έργου του στη μελέτη της ιστορίας και της τοπογραφίας της περιοχής.

Από το 2002 δίδασκε στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, όπου υπηρετούσε ως αναπληρωτής καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.

Αποχαιρετισμός από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Με βαθιά θλίψη η κοινότητα του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας αποχαιρετά τον αγαπημένο συνάδελφο, καθηγητή, ερευνητή Κλασικής Αρχαιολογίας, Γιάννη Λώλο.

Ο Γιάννης Λώλος υπήρξε ένας διακεκριμένος αρχαιολόγος, αφοσιωμένος πανεπιστημιακός δάσκαλος και πολύτιμο μέλος της κοινότητας του Τμήματός μας. Με σημαντικό και διεθνώς αναγνωρισμένο επιστημονικό έργο, συνέβαλε ουσιαστικά στην έρευνα της κλασικής αρχαιότητας, υπήρξε πρωτοπόρος ερευνητής και εξαιρετικός δάσκαλος για πολλές γενιές φοιτητών και φοιτητριών.

Πέρα όμως από την επιστημονική του προσφορά, ο Γιάννης υπήρξε για όλους και όλες εμάς ένας αγαπητός συνάδελφος, ένας άνθρωπος με τον οποίο μοιραστήκαμε την καθημερινότητα, τις αγωνίες, τις προσπάθειες και τις χαρές της πανεπιστημιακής ζωής. Η παρουσία του, η συναδελφικότητα και η φιλία του αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της συλλογικής μνήμης και της ιστορίας του Τμήματός μας.

Η απώλειά του αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό, όχι μόνο στην επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά πρωτίστως στους ανθρώπους που είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν, να συνεργαστούν και να συμπορευτούν μαζί του.

Τα μέλη του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές του εκφράζουν τα ειλικρινή και θερμά τους συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του.

Θα τον θυμόμαστε με αγάπη, εκτίμηση και ευγνωμοσύνη.

Καλό ταξίδι, Γιάννη.

Οι σπουδές στη Σορβόννη και το Μπέρκλεϊ

Ο Γιάννης Λώλος σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Paris IV-Sorbonne, αποκτώντας βασικό πτυχίο και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών.

Από το 1992 έως το 1998 συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, στο πρόγραμμα Αρχαίας Ιστορίας και Μεσογειακής Αρχαιολογίας, όπου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με αντικείμενο την τοπογραφία της Σικυωνίας.

Κατά την ακαδημαϊκή του πορεία υπήρξε τακτικό μέλος της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα την περίοδο 1995-1996, ενώ το 1998-1999 εργάστηκε ως επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.

Το ανασκαφικό έργο στην αρχαία Σικυώνα

Ο αρχαιολόγος είχε συμμετάσχει σε ανασκαφές στην Αττική, την Κρήτη, την Κόρινθο, τη Νεμέα και τη Στυμφαλία, καθώς και στην ετρουσκική πόλη Μουσάρνα της Ιταλίας.

Από το 2004 διηύθυνε την αρχαιολογική έρευνα πεδίου στην αρχαία Σικυώνα, περιοχή που αποτέλεσε βασικό αντικείμενο των επιστημονικών του ενδιαφερόντων.

Το 2018 ανέλαβε επίσης τη συνδιεύθυνση της ανασκαφής στη Μαγούλα Πλατανιώτικη, στον Δήμο Αλμυρού. Το ερευνητικό πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μαγνησίας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Το συγγραφικό του έργο

Ο Γιάννης Λώλος υπήρξε συγγραφέας δύο επιστημονικών μονογραφιών και πολυάριθμων άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά και συλλογικούς τόμους.

Το 2008 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ολκός το βιβλίο του «Εγνατία Οδός», ενώ το 2011 εκδόθηκε στο Πρίνστον η μελέτη του «Land of Sikyon: Archaeology and History of a Greek City-State», στο πλαίσιο της σειράς Hesperia Supplement.

Η Εταιρεία Κορινθίων Συγγραφέων, η οποία τον είχε τιμήσει το 2024 με το βραβείο «Ματθαίος Ανδρεάδης», εξέδωσε ψήφισμα για τον θάνατό του.

Πηγή: ΣΚΑΪ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ο Καθεδρικός Ναός του Μιλάνου αγόρασε έναν αρχαίο μεσαιωνικό τόμο

noreply@blogger.com (Zeus) — Fri, 09 Oct 2026 07:30:05 +0000

Franchino Gaffurio (1451-1522), The Sola Cabiati Codex. Αυτόγραφο χειρόγραφο σε χαρτί. Lodi: 1473-1474. Πωλήθηκε 230.400€. [Credit: Ευγενική προσφορά του Οίκου δημοπρασιών Il Ponte]

Η επιστροφή ενός βασικού κομματιού της μουσικής και αναγεννησιακής μνήμης της Λομβαρδίας. Στη δημοπρασία βιβλίων αντίκες και καλλιτεχνών που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 30 Σεπτεμβρίου και 1 Οκτωβρίου 2026, στο Il Ponte Casa d’Aste, μια συνεδρία που έκλεισε με κύκλο εργασιών που ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο ευρώ, το 94% των παρτίδων πουλήθηκε και μια μέση ανατίμηση 172%, το πιο σημαντικό αποτέλεσμα, τόσο από κριτικής όσο και από κοινωνικής άποψης, ήταν η αγορά από την Veneranda Fabbrica del Duomo di Milano του διάσημου “Codice Sola Cabiati”, του παλαιότερου γνωστού αυτόγραφου χειρογράφου του Franchino Gaffurio (1451-1522), του διευθυντή της χορωδίας του Καθεδρικού Ναού από το 1484 μέχρι τον θάνατό του.

Προσφερόμενο με αρχική εκτίμηση 180.000-250.000 ευρώ, ο τόμος πουλήθηκε για 230.400 ευρώ.

Η απόκτηση, που κατέστη δυνατή χάρη στη μεσολάβηση του Οίκου δημοπρασιών στη διαχείριση καταχωρημένων και περιορισμένων περιουσιακών στοιχείων, τα οποία η Εποπτεία έχει θέσει στον τόμο από το 1925, επαναφέρει στην δημόσια ιδιοκτησία ένα τεχνούργημα εξαιρετικής αξίας, απρόσιτο στους μελετητές για πάνω από έναν αιώνα, που φυλάσσεται σε ιδιωτική συλλογή. Γραμμένος από τον Gaffurio, μόλις είκοσι δύο ετών, στις 16 Σεπτεμβρίου 1473, κατά τη διάρκεια των νεανικών του χρόνων στο μοναστήρι του San Pietro στο Lodi Vecchio, ο κώδικας – που προηγείται ακόμη και των διάσημων “Libroni” που φυλάσσονται στα Αρχεία του Καθεδρικού Ναού – αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ταξίδι στη θεωρία της πολυφωνίας και της μεσαιωνικής και πρώιμης αναγεννησιακής σύνθεσης, συνδυάζοντας βασικά κείμενα όπως το Ars cantus mensurabilis του Franco da Colonia, το Lucidarium και μέρος του Pomerium του Marchetto da Padova.

Franchino Gaffurio (1451–1522), The Sola Cabiati Codex. Αυτόγραφο χειρόγραφο σε χαρτί. Lodi: 1473–1474. Πωλήθηκε 230.400€.
[Credit: Ευγενική προσφορά Οίκου δημοπρασιών Il Ponte]

Εκτός από την καταγραφή της πνευματικής γένεσης του μουσικού μέσω διορθώσεων, περιθωριακών γλωσσών και ενός χειρόγραφου σημείωμα που μνημονεύει το πέρασμα του βασιλιά Χριστιανού Α΄της Δανίας από το Λόντι το 1474 καθ’ οδόν προς το Μιλάνο, το χειρόγραφο των 100 σελίδων σε χαρτί διακρίνεται από ένα αινιγματικό σύνολο δώδεκα σχεδίων με κόκκινη κιμωλία που απεικονίζουν ανδρικά και γυναικεία πορτρέτα, μορφές με πανοπλίες και θρησκευτικές σκηνές. Αυτή η ιδιαιτερότητα οδήγησε τους βιβλιοδέτες της Μπίντα τον 19ο αιώνα να χαράξουν στη ράχη «Πορτρέτα του Λεονάρντο ντα Βίντσι», μια υπενθύμιση της μακροχρόνιας γοητείας του κώδικα. Η πατρότητά του, ωστόσο, παραμένει ασαφής.

Αρχικά ανήκε στη Βιβλιοθήκη των Ενδοστεφανωμένων στο Λόντι και στη συνέχεια στο Καπιτώλιο, ο τόμος επανεμφανίστηκε στην αγορά το 1925 σε δημοπρασία στο Χόπλι, όπου αγοράστηκε από τον Κόμη Τζιαν Λουντοβίκο Σόλα Καμπιάτι και έκτοτε παρέμεινε στην ίδια οικογενειακή καταγωγή. «Δεν συμμετείχαμε στη δημοπρασία για να αποκτήσουμε ένα σπάνιο αντικείμενο, αλλά για να επαναφέρουμε στην κοινή χρήση μια πολιτιστική μνήμη που συνδέεται με μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες στην μουσική ιστορία του Καθεδρικού Ναού», δήλωσε η Veneranda Fabbrica del Duomo. «Μετά από πάνω από έναν αιώνα που ήταν ουσιαστικά απρόσιτο στους μελετητές, το χειρόγραφο μπορεί πλέον να διατηρηθεί και να μελετηθεί σε ένα ίδρυμα που έχει διατηρήσει τη μνήμη του Gaffurio για αιώνες, καθιστώντας το κοινή κληρονομιά της κοινότητας. Αυτή η απόκτηση θα ενθαρρύνει νέα έρευνα και περαιτέρω ευκαιρίες για πολιτιστική εκτίμηση».

Πηγή: Γ. Κουλουβάρης, Ναυτεμπορική

Χετταίοι: Επιστολές στρατηγών, τελετουργίες και επιδημία στο φως από αρχαίο βασιλικό αρχείο

noreply@blogger.com (Zeus) — Fri, 09 Oct 2026 07:23:22 +0000

Ορισμένες από τις πινακίδες των Χετταίων που βρέθηκαν. [Credit: Υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας]

Οι ανασκαφές στο Kayalıpınar, στην κεντρική Τουρκία, έφεραν στο φως 131 πήλινες πινακίδες που χρονολογούνται στην εποχή του βασιλιά Τουδαλίγια Β΄, ανεβάζοντας τον αριθμό των τεκμηρίων του βασιλικού αρχείου σε 184. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η προειδοποίηση ενός στρατηγού ότι ο στρατός θα μπορούσε να αφανιστεί, ένα ημερολόγιο μετακινήσεων οιωνοσκόπων που ερμήνευαν τη συμπεριφορά των πτηνών και καταγραφές ενός πυρετού που έπληξε παιδιά και βρέφη.

Οι Χετταίοι στρατηγοί που είχαν εγκατασταθεί στη δυτική Ανατολία, δηλαδή στο ασιατικό τμήμα της σημερινής Τουρκίας, δεν μάσησαν τα λόγια τους. Ενημέρωσαν τον βασιλιά τους ότι η επικράτεια ήταν περικυκλωμένη από εχθρούς. Ζήτησαν στρατιώτες, άλογα και πολεμικά άρματα, προειδοποιώντας ότι, χωρίς βοήθεια, ο στρατός θα μπορούσε να καταστραφεί. Κατέστησαν επίσης σαφές ότι δεν θα αναλάμβαναν την ευθύνη για όσα θα συνέβαιναν στη συνέχεια.

Η επιστολή, γραμμένη σε πηλό πριν από περίπου 3.400 χρόνια, ήρθε μόλις τώρα στο φως στο Kayalıpınar, στην επαρχία Sivas της Τουρκίας. Αποτελεί μία από τις 131 πινακίδες και τα θραύσματα που ανακτήθηκαν κατά την ανασκαφική περίοδο του 2026. Άλλες 53 είχαν βρεθεί στην ίδια θέση το 2025 και θεωρείται ότι ανήκουν στην ίδια συλλογή, ανεβάζοντας το σύνολο του βασιλικού αρχείου σε 184 τεκμήρια. Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Mehmet Nuri Ersoy, ανακοίνωσε την ανακάλυψη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ σχετική ανακοίνωση του υπουργείου έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες.

Τα κείμενα αποδίδονται στη βασιλεία του Τουδαλίγια Β΄, ενός Χετταίου βασιλιά που κυβέρνησε περίπου το 1400 π.Χ., αν και οι ειδικοί διαφωνούν ως προς την αρίθμηση των βασιλέων με το όνομα Τουδαλίγια και τις ακριβείς χρονολογίες τους. Είναι γραμμένα στη χεττιτική και στη χουρριτική γλώσσα, μια γειτονική γλώσσα με ιδιαίτερη σημασία για τη χεττιτική θρησκεία. Πραγματεύονται κρατικές υποθέσεις, πολεμικές επιχειρήσεις, τελετουργίες και τη ζωή της βασιλικής οικογένειας.

Για να τοποθετήσουμε τα ευρήματα στο ιστορικό τους πλαίσιο, χρονολογούνται περίπου δύο αιώνες πριν από την παραδοσιακή χρονολόγηση του Τρωικού Πολέμου. Οι Χετταίοι, ένα βασίλειο με κέντρο την κεντρική Ανατολία, ανταγωνίζονταν τότε τους φαραώ της Αιγύπτου για την κυριαρχία στην ανατολική Μεσόγειο.

Η Šamuḫa, η πόλη της Θεάς της Νύχτας

Το Kayalıpınar βρίσκεται στην περιοχή Yıldızeli, στο ανατολιακό οροπέδιο. Τα αρχαία κείμενα αναφέρουν την τοποθεσία με το όνομα Šamuḫa. Αρχικά, οι Ασσύριοι έμποροι τη χρησιμοποιούσαν ως ενδιάμεσο σταθμό και, αργότερα, ως εμπορική αποικία, ενώ τελικά οι Χετταίοι τη μετέτρεψαν σε πόλη πρώτης τάξεως.

Πινακίδες από το αρχείο των Χετταίων που εντοπίστηκαν.
[Credit: Υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας]

Σύμφωνα με την ανασύνθεση που υιοθετεί η πλειονότητα των ειδικών, η Šamuḫa χρησίμευε ως επιχειρησιακή βάση κατά τον 14ο αιώνα π.Χ. Εκείνη την εποχή, οι Κάσκα, ορεινοί πληθυσμοί από τον βορρά, πραγματοποιούσαν επιδρομές στην καρδιά του βασιλείου, ακόμη και στην πρωτεύουσα, τη Hattusa. Το 1976, ο ιστορικός René Lebrun χαρακτήρισε την πόλη θρησκευτικό κέντρο της Χεττιτικής Αυτοκρατορίας.

Η φήμη της οφειλόταν κυρίως σε έναν ναό. Στη Šamuḫa λατρευόταν μια θεότητα γνωστή ως Θεά της Νύχτας, μια μορφή της Ιστάρ, η οποία, σύμφωνα με τον διευθυντή των ανασκαφών, έφθασε από την Κιλικία, στη νότια Ανατολία, κατά την εποχή του Τουδαλίγια Β΄. Άλλοι ειδικοί αποδίδουν την εισαγωγή της λατρείας στον προκάτοχό του, Τουδαλίγια Α', επομένως η ακριβής χρονολόγηση παραμένει υπό συζήτηση. Μερικές γενιές αργότερα, ο βασιλιάς Μουρσίλις Β' όρισε τον νεαρό γιο του, Χατουσίλι Γ΄, ιερέα της «Ιστάρ της Šamuḫa». Ο ίδιος αυτός γιος θα υπέγραφε αργότερα, μαζί με τον Ραμσή Β΄, τη συνθήκη ειρήνης μεταξύ των Χετταίων και της Αιγύπτου, μία από τις αρχαιότερες συνθήκες αυτού του είδους που σώζονται μέχρι σήμερα.

Οι σύγχρονες ανασκαφές άρχισαν να αποκαλύπτουν πινακίδες το 2005. Από το 2021, την ανασκαφή διευθύνει η αρχαιολόγος Çiğdem Maner του Πανεπιστημίου Koç της Κωνσταντινούπολης, με την άδεια του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Κατά την ανασκαφική περίοδο του 2025, η θέση είχε ήδη αποδώσει μια ομάδα πινακίδων και σφραγίδων που κατέγραφαν ερωτήματα προς μάντεις σχετικά με το μέλλον πριγκίπων και πριγκιπισσών. Η Maner είχε χαρακτηρίσει τότε το εύρημα πρωτοφανές για το Kayalıpınar.

Στην ανασκαφική περίοδο του 2025 συμμετείχε ομάδα 23 ειδικών στην αρχαιολογία, την ιστορία, τη χεττιτολογία (τη μελέτη της χεττιτικής γλώσσας και του χεττιτικού πολιτισμού) και την ανθρωπολογία, από τουρκικά και ξένα ιδρύματα. Η Maner έχει δηλώσει ότι μακροπρόθεσμος στόχος είναι να καταστεί ο αρχαιολογικός χώρος επισκέψιμος για το κοινό. Η ανασκαφή έχει επίσης τεκμηριώσει ανθρώπινη παρουσία πολύ παλαιότερη από την εποχή των Χετταίων, συμπεριλαμβανομένων λίθινων εργαλείων που οι ειδικοί αποδίδουν στην Παλαιολιθική και τη Νεολιθική εποχή.

Ένας πυρετός που προσέβαλλε παιδιά

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της νέας ομάδας ευρημάτων είναι το πόσο οικείο μοιάζει. Ανάμεσα στα κείμενα μαντικής, τις επιστολές, τις τελετουργίες και τις προσευχές, αρκετά περιγράφουν μια επιδημία υψηλού πυρετού, η οποία εξαπλωνόταν από πόλη σε πόλη και έπληττε ιδιαίτερα τα παιδιά και τα βρέφη. Ο υπουργός Ersoy συνόψισε το εύρημα ως εξής: στις πινακίδες εντοπίστηκαν αναφορές για ίχνη επιδημίας υψηλού πυρετού, η οποία εξαπλωνόταν από πόλη σε πόλη και επηρέαζε ιδιαίτερα τα παιδιά και τα βρέφη. Στα κείμενα καταγράφονται επίσης η κατάσταση της υγείας μιας άρρωστης βρεφικής πριγκίπισσας, ο επακόλουθος θάνατός της και η νεκρική τελετουργία που πραγματοποιήθηκε προς τιμήν της.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η κατάσταση της υγείας των παιδιών της βασιλικής οικογένειας και των ανώτερων αξιωματούχων παρακολουθούνταν μέσω της μαντικής, δηλαδή με την υποβολή ερωτημάτων στους θεούς σχετικά με την εξέλιξη της υγείας κάθε άρρωστου παιδιού. Τα κείμενα αποκαλύπτουν πόσο ανήσυχη ήταν η βασιλική αυλή.

Η πιο συγκινητική περίπτωση αφορά μια πριγκίπισσα που βρισκόταν ακόμη στη βρεφική ηλικία και θήλαζε. Μια ομάδα κειμένων επιχειρεί να διερευνήσει τη μελλοντική της πορεία, εκφράζοντας έκδηλη ανησυχία. Μια άλλη πινακίδα καταγράφει τον θάνατό της και περιγράφει τη νεκρική τελετουργία που πραγματοποιήθηκε για εκείνη. Ένα τρίτο κείμενο, το οποίο εστάλη στον βασιλιά από έναν μάντη, αναφέρει ότι το κορίτσι είχε ασθενήσει σε μια πόλη με το όνομα Ziulila, η θέση της οποίας παραμένει άγνωστη.

Οι Χετταίοι είναι περισσότερο γνωστοί για μια διαφορετική επιδημία, η οποία τεκμηριώνεται πολύ πληρέστερα. Στις Προσευχές για την Πανώλη του Μουρσίλι Β', που γράφτηκαν αρκετές δεκαετίες αργότερα, η εξάπλωση της νόσου αποδιδόταν στους Αιγύπτιους αιχμαλώτους. Ωστόσο, τίποτε από όσα έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα δεν υποδηλώνει ότι οι δύο επιδημίες συνδέονται μεταξύ τους, ενώ η ανακοίνωση του υπουργείου δεν προσδιορίζει ποια ασθένεια προκάλεσε την επιδημία.

Οι πινακίδες των Χετταίων καταγράφουν περιστατικά πυρετού και αναφορές σε πριγκίπισσες. [Credit: Υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας]

Αίτημα για ενισχύσεις από το δυτικό μέτωπο

Το άλλο σημαντικό εύρημα είναι η επιστολή των στρατηγών. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, εστάλη από τη δυτική Ανατολία στον βασιλιά των Χετταίων, ο οποίος βρισκόταν τότε στη Šamuḫa. Οι στρατιωτικοί διοικητές αναφέρουν ότι η χεττιτική επικράτεια είναι περικυκλωμένη από εχθρούς.

Ζητούν στρατεύματα, άλογα και πολεμικά άρματα, ώστε να μπορέσουν να τους νικήσουν. Προειδοποιούν ότι, χωρίς αυτή την υποστήριξη, η κατάσταση θα επιδεινωθεί και ο στρατός θα καταστραφεί, ενώ δηλώνουν ότι δεν θα αναλάβουν την ευθύνη για τις συνέπειες εάν ο βασιλιάς δεν ανταποκριθεί στο αίτημά τους.

Η επίσημη σύνοψη δεν κατονομάζει τον εχθρό, επομένως δεν γνωρίζουμε εναντίον ποιων στρέφονταν οι στρατηγοί. Είναι γνωστό, ωστόσο, ότι οι Χετταίοι βασιλείς διεξήγαγαν επανειλημμένες πολεμικές επιχειρήσεις στη δυτική Ανατολία, όπου βρισκόταν ένας συνασπισμός κρατών με την ονομασία Αρζάβα, και ότι ο Τουδαλίγιας Β΄ ηγήθηκε εκστρατειών στην περιοχή. Δεν αναφέρεται, επίσης, αν ο βασιλιάς απάντησε στην επιστολή ή αν τελικά αναχώρησαν στρατιωτικές ενισχύσεις.

Το ημερολόγιο μετακινήσεων των οιωνοσκόπων

Η τρίτη ομάδα κειμένων αφορά τα πτηνά. Μία πινακίδα μοιάζει σχεδόν με ημερολόγιο που τηρούσε μια ομάδα οιωνοσκόπων, δηλαδή ιερέων οι οποίοι ερμήνευαν τη βούληση των θεών μέσω της πτήσης των πτηνών. Ξεκίνησαν από τη Šamuḫa και ταξίδεψαν σε διάφορες περιοχές. Η πινακίδα απαριθμεί τις πόλεις στις οποίες διέμειναν, τις διαδρομές που ακολούθησαν και τα πτηνά που παρατήρησαν.

Οι Χετταίοι οιωνοσκόποι, όπως και οι Ρωμαίοι πολλούς αιώνες αργότερα, θεωρούσαν ότι η πτήση, το είδος και η κατεύθυνση των πτηνών αποτελούσαν σημεία που έστελναν οι θεοί. Στα κείμενα, οι συγκεκριμένοι αξιωματούχοι αποκαλούνται lumušen και κατείχαν αναγνωρισμένη θέση στη διοικητική ιεραρχία. Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο, τα νέα τεκμήρια περιλαμβάνουν λεπτομέρειες που ήταν μέχρι σήμερα άγνωστες σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης και ερμηνείας αυτών των οιωνών.

Το 2025, η ανασκαφική ομάδα είχε ήδη εντοπίσει μια ακέραιη πινακίδα οιωνοσκοπίας μέσω πτηνών, η οποία έφερε οπή στο κέντρο και περιβαλλόταν από ίχνη που είχαν αφήσει κορδόνια. Αυτό υποδηλώνει ότι ενδεχομένως αναρτιόταν ή μεταφερόταν κατά τη διάρκεια της τελετουργίας.

Το σημαντικότερο χεττιτικό αρχείο του αιώνα, με ορισμένες επιφυλάξεις

Το υπουργείο, ακολουθώντας την εκτίμηση της ανασκαφικής ομάδας, υποστηρίζει ότι πρόκειται για το εκτενέστερο αρχείο κειμένων στη χεττιτική γλώσσα που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα στον 21ο αιώνα. Ο ισχυρισμός είναι εύλογος, χρειάζεται όμως ορισμένες διευκρινίσεις. Τα 184 τεκμήρια από το Kayalıpınar αποτελούν μικρό αριθμό σε σύγκριση με τα αρχεία της Hattusa, όπου οι ανασκαφές διεξάγονται από τις αρχές του 20ού αιώνα και έχουν αποδώσει δεκάδες χιλιάδες πινακίδες και θραύσματα.

Η αξία τους βρίσκεται αλλού. Η ανακοίνωση περιγράφει κείμενα μαντικής, επιστολές, τελετουργίες και προσευχές, τα οποία χρονολογούνται όλα στην ίδια βασιλεία. Αυτός ο συνδυασμός προσφέρει μια εικόνα του τρόπου λειτουργίας της βασιλικής αυλής και της άσκησης της θρησκευτικής λατρείας σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.

Αρκετά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Δεν έχει δημοσιευθεί μέχρι στιγμής επιστημονική μελέτη που να περιλαμβάνει τη μετάφραση των πινακίδων, επομένως όλα όσα γνωρίζουμε προέρχονται από ανακοίνωση Τύπου και τις δηλώσεις των υπευθύνων. Δεν έχει διευκρινιστεί ποια ασθένεια προκάλεσε την επιδημία. Επίσης, παραμένει άγνωστη η θέση της Ziulila, της πόλης όπου ασθένησε η βρεφική πριγκίπισσα.

Η απάντηση σε όλα αυτά τα ερωτήματα θα αποτελέσει έργο των ειδικών, οι οποίοι θα πρέπει να μελετήσουν, να μεταφράσουν και να δημοσιεύσουν τις πινακίδες μία προς μία.

Πηγή: LBV Magazine

Τα «σκαριφήματα» των αρχαίων Ελλήνων μαθηματικών αποκαλύπτουν πώς έκαναν υπολογισμούς στη ρωμαϊκή Αίγυπτο

noreply@blogger.com (Zeus) — Fri, 09 Oct 2026 05:37:03 +0000

Ένα μαθηματικό πρόβλημα στον πάπυρο MPER N.S. 1.1. [Credit: T. Kelly, 2026]

Μια νέα καταλογογράφηση των σχεδίων που εντοπίζονται σε ελληνικούς μαθηματικούς παπύρους από τη ρωμαϊκή Αίγυπτο δείχνει ότι οι γραφείς σχεδίαζαν διαγράμματα για να πραγματοποιούν τους υπολογισμούς τους και όχι απλώς για να τους επεξηγούν. Τα σχέδια χρησίμευαν ταυτόχρονα ως πρόχειρο χαρτί εργασίας, βοήθημα μνήμης και μέσο επαλήθευσης των αποτελεσμάτων.

Όταν σκεφτόμαστε τα ελληνικά μαθηματικά, μας έρχονται στον νου ο Ευκλείδης, ο Αρχιμήδης και ο Απολλώνιος ο Περγαίος: κομψές αποδείξεις και γενικοί κανόνες. Παράλληλα με αυτή την παράδοση υπήρχε και μια πιο ταπεινή, η οποία σπάνια βρίσκει θέση στα εγχειρίδια. Επρόκειτο για μαθηματικά που αποσκοπούσαν στην επίλυση πρακτικών προβλημάτων, και μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι όσοι τα εφάρμοζαν βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε σχέδια.

Συγγραφέας της μελέτης είναι ο Thomas Kelly, κλασικός φιλόλογος με σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Η έρευνά του, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Historia Mathematica, αποτελεί τον πρώτο συστηματικό κατάλογο των γεωμετρικών διαγραμμάτων που σώζονται σε ελληνικούς μαθηματικούς παπύρους. Ο κεντρικός ισχυρισμός του Kelly είναι ότι αυτά τα σκαριφήματα αποτελούσαν εργαλεία εργασίας για την επίλυση προβλημάτων και ήταν κάτι πολύ περισσότερο από διακοσμητικά στοιχεία.

Οι ανασκαφές σε αιγυπτιακές θέσεις, όπως η Σοκνοπαίου Νήσος (Soknopaiou Nesos), η σημερινή Dimeh, στο βόρειο Φαγιούμ, και η Θεαδέλφεια, το σημερινό Batn al-Harit, έχουν αποδώσει χιλιάδες παπύρους που περιέχουν αυτό που είναι γνωστό ως «πρακτικά μαθηματικά». Πρόκειται για εφαρμοσμένα μαθηματικά που αφορούσαν καθημερινά προβλήματα: το εμβαδόν ενός αγρού, τον όγκο μιας σιταποθήκης ή την ποσότητα χώματος που αφαιρούνταν κατά τη διάρκεια μιας εκσκαφής.

Τα κείμενα γράφονταν από γραφείς για γραφείς και ακολουθούσαν ένα σταθερό πρότυπο. Καθένα ξεκινούσε με ένα πρόβλημα βασισμένο σε συγκεκριμένους αριθμούς και στη συνέχεια παρέθετε τα βήματα που οδηγούσαν στη λύση. Σχεδόν ποτέ δεν εξηγούσε γιατί λειτουργούσαν αυτά τα βήματα. Εδώ ακριβώς υπεισέρχονται τα διαγράμματα. Όπως επισημαίνει ο Kelly, ο ρόλος των διαγραμμάτων σε αυτό το είδος αρχαίων μαθηματικών αποτελούσε ένα σημαντικό κενό στην επιστημονική έρευνα.

Ο Kelly μελέτησε δέκα παπύρους που περιλαμβάνουν γεωμετρικά διαγράμματα. Χρονολογούνται σε διάστημα αρκετών αιώνων και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία ως προς το ύφος και το περιβάλλον χρήσης τους. Τρεις ξεχωρίζουν:

P. Math: Κώδικας, δηλαδή πρώιμη μορφή βιβλίου με δεμένες σελίδες αντί για ειλητάριο, που εκδόθηκε το 2019. Περιέχει περισσότερα διαγράμματα από οποιονδήποτε άλλο γνωστό ελληνικό πάπυρο και πιθανότατα αποτελούσε σχολικό εγχειρίδιο για την εκπαίδευση μελλοντικών επιχειρηματιών.

MPER N.S. 1.1: Πάπυρος σε μορφή ειληταρίου, πιθανώς του 1ου αιώνα μ.Χ., με 27 διαγράμματα στερεών, τρισδιάστατων σχημάτων.

P. Chic. 3: Ξεχωρίζει επειδή τα κείμενά του δεν αναφέρουν ποτέ τις διαστάσεις των σχημάτων. Ο αναγνώστης πρέπει να αντλήσει κάθε μέτρηση απευθείας από το σχέδιο.

Η διαφορά ανάμεσα στο πρωτότυπο διάγραμμα και στη νεότερη επεξεργασμένη εκδοχή του. [Credit: T. Kelly, 2026]

Σχέδια που αναλάμβαναν μέρος της σκέψης

Ο Kelly εξέτασε τόσο τι σχεδίαζαν οι γραφείς όσο και τον σκοπό των σχεδίων τους. Το συμπέρασμά του είναι ότι τα διαγράμματα επιτελούσαν γνωστική λειτουργία για όποιον επεξεργαζόταν ένα κείμενο με προβλήματα προς επίλυση. Θα μπορούσε κανείς να τα παρομοιάσει με έναν συνδυασμό πρόχειρου χαρτιού, αυτοκόλλητου σημειώματος και φύλλου απαντήσεων. Τα σχέδια εξυπηρετούσαν τρεις λειτουργίες.

- Χώρος εργασίας. Οι γραφείς σημείωναν ενδιάμεσα αποτελέσματα δίπλα στο σχήμα, όπως τα τετράγωνα των πλευρών ενός τριγώνου, δηλαδή το γινόμενο κάθε μήκους επί τον εαυτό του, επειδή θα χρειάζονταν αυτούς τους αριθμούς αργότερα. Στην ουσία, μετέφεραν ένα μέρος της μνήμης τους στον πάπυρο, απελευθερώνοντας την προσοχή τους για το επόμενο βήμα. Στον πάπυρο P. Math, οι αριθμοί που βρίσκονται δίπλα στις πλευρές ορισμένων σχημάτων δεν αντιπροσωπεύουν πραγματικές μετρήσεις. Πρόκειται για παράγωγες τιμές που ο γραφέας ήθελε να διατηρήσει στη μνήμη του.

- Βοήθημα μνήμης. Ορισμένα προβλήματα περιλάμβαναν πολλά στάδια, όπως τον υπολογισμό του εμβαδού ενός ακανόνιστου τετράπλευρου με τη διαίρεσή του σε απλούστερα σχήματα. Το διάγραμμα διατηρούσε σε τάξη κάθε τιμή και την προέλευσή της, ώστε ο γραφέας να μη χάνει τον ειρμό μέσα σε ένα περίπλοκο σύνολο αριθμών. Στον πάπυρο P. Bagnall 35, ένα πρόβλημα υπολογισμού εμβαδού με εσωτερικές υποδιαιρέσεις θα απαιτούσε από τον γραφέα να συγκρατεί ταυτόχρονα στη μνήμη του μεγάλο αριθμό τιμών, αν δεν διέθετε το σχέδιο.

- Μέσο ελέγχου του αποτελέσματος. Όταν η τελική απάντηση καταγραφόταν πάνω στο διάγραμμα, ο αναγνώστης μπορούσε να διαπιστώσει με μια ματιά αν η διαδικασία είχε αποδώσει το σωστό αποτέλεσμα. Ο Kelly επισημαίνει την τάση για πλήρη αναγραφή των στοιχείων. Σε μια σύγχρονη εξέταση, το διάγραμμα συνήθως δεν αποκαλύπτει την απάντηση, ενώ στους παπύρους επισημαίνονται τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της λύσης.

Τρίγωνα, κύκλοι και στερεά σχήματα

Τα ορθογώνια τρίγωνα σχεδιάζονται με έναν πολύ τυποποιημένο τρόπο: η ορθή γωνία τοποθετείται κάτω αριστερά και η βάση είναι συχνά πλατύτερη από το ύψος, ακόμη και όταν οι αριθμητικές τιμές υποδεικνύουν το αντίθετο. Σύμφωνα με τον Kelly, φαίνεται ότι η αντίληψη για το πώς θα έπρεπε να μοιάζει ένα ορθογώνιο τρίγωνο είχε μεγαλύτερη σημασία από την ακριβή γεωμετρική απόδοσή του.

Οι κύκλοι ήταν δυσκολότεροι. Η χάραξη ενός τέλειου κύκλου πάνω σε πάπυρο ήταν δύσκολη και οι περισσότεροι σχεδιάζονταν ελεύθερα, χωρίς διαβήτη. Συχνά συμπιέζονταν ώστε να χωρέσουν σε μια γραμμή διαμέτρου που είχε χαραχθεί εκ των προτέρων. Στον P. Math, οι κύκλοι τείνουν να είναι επιμηκυμένοι κατακόρυφα, ενώ σε άλλα κείμενα είναι πλατύτεροι παρά ψηλότεροι.

Τα στερεά σχήματα παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ποικιλία. Ο MPER N.S. 1.1, ο οποίος θεωρείται ο αρχαιότερος πάπυρος της ομάδας, περιέχει απόπειρες απεικόνισης τρισδιάστατων σχημάτων με τη χρήση μιας μορφής γραμμικής προοπτικής, κάτι ασυνήθιστο για αυτό το είδος κειμένου.

Άλλοι πάπυροι προτιμούν μια σχηματική προσέγγιση και απεικονίζουν ταυτόχρονα και τα δύο άκρα ενός αντικειμένου. Στον P. Math, το πρόβλημα g4 παρουσιάζει έναν κύλινδρο με τις δύο κυκλικές βάσεις του ορατές ταυτόχρονα, κάτι που το ανθρώπινο μάτι δεν θα μπορούσε να δει στην πραγματικότητα. Αυτή η συμβατική απεικόνιση διευκόλυνε την ανάγνωση των διαστάσεων και, για τις ανάγκες ενός υπολογισμού, αυτό ήταν αρκετό.

Μια άμεση εικόνα του τρόπου μετάδοσης της γνώσης

Οι πάπυροι αποκαλύπτουν επίσης στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο μεταδιδόταν η μαθηματική γνώση. Ο Kelly τονίζει ότι αυτά τα διαγράμματα αποτελούν άμεση πηγή, πολύ πιο κοντά στη χρονική στιγμή κατά την οποία χρησιμοποιούνταν οι συγκεκριμένες γνώσεις, σε σύγκριση με τα μεσαιωνικά αντίγραφα μέσω των οποίων έφτασαν έως εμάς τα έργα του Ευκλείδη και του Αρχιμήδη.

Τα προβλήματα στους ελληνικούς παπύρους παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά με τα μαθηματικά κείμενα της αρχαίας Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας: συγκεκριμένους αριθμούς και απουσία γενικών αποδείξεων. Ωστόσο, η συστηματική χρήση διαγραμμάτων ως εργαλείων υπολογισμού φαίνεται να αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα του ελληνορωμαϊκού κόσμου, ειδικότερα των σχολών της ρωμαϊκής Αιγύπτου.

Η διαφορά ανάμεσα σε ένα πρωτότυπο διάγραμμα και σε μια σύγχρονη έκδοσή του μπορεί να είναι αποκαλυπτική. Ο Kelly παραθέτει ως παράδειγμα την έκδοση του MPER N.S. 1.1 του 1932, στην οποία η απεικόνιση μιας πυραμίδας είχε «εξωραϊστεί» και τυποποιηθεί.

Με αυτή την επεξεργασία, η πυραμίδα έχασε τον τρισδιάστατο χαρακτήρα της και, ενδεχομένως, μέρος των πληροφοριών που αρχικά περιείχε το σχέδιο. Ο Kelly ελπίζει ότι ο κατάλογός του θα βοηθήσει τους μελλοντικούς ερευνητές να αποφύγουν τα προβλήματα που προκαλεί η σκόπιμη τυποποίηση των πρωτότυπων σχεδίων.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Thomas Kelly, Diagrams in ancient Greek practical mathematics. Historia Mathematica, vol.75, December 2026. doi.org/10.1016/j.hm.2026.103248

Πηγή: LBV Magazine

Ακράγαντας: Ρωμαϊκές τοιχογραφίες δίπλα στην αρχαία εκκλησία του δήμου

noreply@blogger.com (Zeus) — Thu, 08 Oct 2026 12:26:10 +0000

Τμήμα ανδρικού προσώπου που αποκαλύφθηκε κατά την ανασκαφή του 2026. [Credit: Scuola Normale Superiore di Pisa]

Θραύσματα γραπτού κονιάματος, stucco και κιόνων του 1ου αιώνα π.Χ. ήρθαν στο φως δίπλα στο εκκλησιαστήριο του αρχαίου Ακράγαντα, στην Κοιλάδα των Ναών στη Σικελία. Οι αρχαιολόγοι από την Πίζα εκτιμούν ότι πιθανότατα ανήκουν σε μια μεγαλοπρεπή περίστυλη αυλή, δεν γνωρίζουν όμως ακόμη αν αυτή ανήκε σε ρωμαϊκή οικία ή σε δημόσια στοά.

Πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, ο λόφος όπου σήμερα πραγματοποιούν ανασκαφές οι αρχαιολόγοι στην Κοιλάδα των Ναών ήταν ο τόπος όπου συγκεντρώνονταν οι ελεύθεροι πολίτες του Ακράγαντα για να αποφασίσουν για τις υποθέσεις της πόλης τους. Ακράγας είναι η ελληνική ονομασία του σημερινού Αγκριτζέντο. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από μια ημικυκλική διάταξη λίθινων εδωλίων, την οποία οι μελετητές αποκαλούν εκκλησιαστήριο (από την ελληνική λέξη ἐκκλησία, «συνέλευση»), και αποτελεί μία από τις πιο συστηματικά μελετημένες περιοχές του αρχαιολογικού πάρκου. Μόλις αποκάλυψε ένα εύρημα που φωτίζει όσα ακολούθησαν, όταν η Ρώμη είχε πλέον την εξουσία.

Μια ομάδα από τη Scuola Normale Superiore της Πίζας έφερε στο φως θραύσματα τοιχογραφιών, αρχιτεκτονικά μέλη και διακοσμητικό stucco που χρονολογούνται στον 1ο αιώνα π.Χ., λίγο νοτιότερα από τα εδώλια. Προέρχονται από ένα κτήριο που ανεγέρθηκε όταν η Σικελία βρισκόταν ήδη πλήρως υπό ρωμαϊκή κυριαρχία. Η Scuola Normale ανακοίνωσε την ανακάλυψη στις 6 Οκτωβρίου 2026.

Ο Ακράγαντας ιδρύθηκε ως ελληνική αποικία τον 6ο αιώνα π.Χ. και εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Μεσογείου. Διατηρεί ακόμη μια σειρά δωρικών ναών, με τον απλό και στιβαρό χαρακτήρα του δωρικού ρυθμού, που συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα παραδείγματα ελληνικής αρχιτεκτονικής παγκοσμίως.

Η UNESCO ενέταξε τον χώρο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1997. Το αρχαιολογικό πάρκο που τον προστατεύει εκτείνεται σε περίπου 1.300 εκτάρια, σχεδόν τέσσερις φορές την έκταση του Central Park της Νέας Υόρκης, και διευθύνεται από τον Roberto Sciarratta. Αρκετά ιταλικά και ξένα πανεπιστήμια πραγματοποίησαν ανασκαφές εκεί φέτος και το εύρημα της Scuola Normale αποτελεί ένα τμήμα αυτής της ευρύτερης ερευνητικής εικόνας.

Αρχαιολόγοι στον Ακράγαντα.
[Credit: Scuola Normale Superiore di Pisa]

Μια ρωμαϊκή οικία ή μια μνημειακή στοά

Αυτό που έχει αποκαλύψει η ομάδα αποτελείται κυρίως από θραύσματα. Με επικεφαλής τον καθηγητή Gianfranco Adornato, οι αρχαιολόγοι κάνουν λόγο για ένα περίστυλο: μια αυλή περιβαλλόμενη από κίονες, ανοιχτή προς τον ουρανό στο κέντρο, η οποία σε μια εύπορη ρωμαϊκή οικία λειτουργούσε ως ένα είδος πολυτελούς υπαίθριου χώρου. Τα ίδια κατάλοιπα θα μπορούσαν επίσης να ανήκουν σε μια μνημειακή στοά, έναν στεγασμένο, κιονοστήρικτο διάδρομο με περισσότερο δημόσιο χαρακτήρα. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία κιόνων και στεγασμένης κιονοστοιχίας φαίνεται σαφής.

Σύμφωνα με την ομάδα, οι τοιχογραφίες ανήκουν στον Δεύτερο και τον Τρίτο Πομπηιανό Ρυθμό της ρωμαϊκής τοιχογραφικής διακόσμησης. Πρόκειται για δύο διακοσμητικές τάσεις που διαδέχθηκαν η μία την άλλη μεταξύ της ύστερης Δημοκρατίας και της πρώιμης Αυτοκρατορίας, και οι ίδιες τάσεις είναι ορατές στους τοίχους της Πομπηίας. Ο Δεύτερος Ρυθμός, δημοφιλής κατά τον 1ο αιώνα π.Χ., επιδίωκε να «ανοίξει» τον τοίχο με ζωγραφισμένη αρχιτεκτονική: κίονες, γείσα και προοπτικές που δημιουργούσαν την εντύπωση ότι ο θεατής κοιτάζει σε έναν άλλο χώρο.

Ο Τρίτος Ρυθμός, ελαφρώς μεταγενέστερος, εγκατέλειψε αυτή την ψευδαίσθηση του βάθους υπέρ πιο επίπεδων επιφανειών, έγχρωμων πλαισίων και μικρών, λεπτεπίλεπτων μοτίβων. Το πώς εντάσσονται οι δύο ρυθμοί στην ιστορία του κτηρίου είναι κάτι που μπορεί να καθοριστεί μόνο μέσω της μελέτης των υλικών.

Στην ανακοίνωση της Scuola Normale, ο Adornato δήλωσε ότι η φετινή ανασκαφή κατέστησε δυνατή την αναγνώριση ενός τμήματος της κατασκευής που ήταν πολύ πιθανότατα ένα μεγάλο περίστυλο, δεδομένων των κιόνων και της στοάς, και ότι η ομάδα είχε εντοπίσει πολυάριθμα θραύσματα πολύχρωμου κονιάματος. Στη συνέχεια πρόσθεσε μια επιφύλαξη. Όπως είπε, μένει να καθοριστεί αν το κτήριο ήταν ιδιωτικό, μια «domus», η λατινική λέξη για τη ρωμαϊκή αστική οικία, επιβλητικών διαστάσεων, ή ίσως δημόσιο, ένα κιονοστήρικτο άνδηρο συνδεδεμένο με τον ρωμαϊκό ναό, δεδομένου ότι το γειτονικό εκκλησιαστήριο είχε χάσει τις δημόσιες λειτουργίες του.

Η διάκριση έχει σημασία. Μια μεγαλοπρεπής οικία που ανεγέρθηκε πάνω από έναν παλαιότερο δημόσιο χώρο θα έλεγε μια ιστορία για την πόλη υπό τη Ρώμη. Μια στοά συνδεδεμένη με έναν ναό θα έλεγε μια διαφορετική ιστορία. Προς το παρόν, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό.

Ο λόφος όπου η πόλη λάμβανε τις αποφάσεις της

Τα ευρήματα προέρχονται από το Poggio di San Nicola, έναν μικρό λόφο στο μέσο της αρχαίας πόλης. Ο Adornato τον περιγράφει ως στρατηγική περιοχή, γεμάτη με δημόσια και κτήρια που σχετίζονταν με τις συνελεύσεις: το ίδιο το εκκλησιαστήριο, το βουλευτήριο (τον χώρο όπου συνεδρίαζε το συμβούλιο της πόλης) και το θέατρο. Σύμφωνα με τα λόγια του, πρόκειται για έναν κομβικό τόπο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μεταβλήθηκε η πόλη και, πάνω απ’ όλα, του τρόπου με τον οποίο μετασχηματίστηκαν οι θεσμοί της όταν πέρασε υπό ρωμαϊκή επιρροή.

Το εκκλησιαστήριο οικοδομήθηκε μεταξύ του 4ου και του 3ου αιώνα π.Χ. και εκτιμάται, σύμφωνα με τις ίδιες τις δημοσιεύσεις της Scuola Normale, ότι τα εδώλιά του μπορούσαν να φιλοξενήσουν περίπου 3.000 θεατές. Σήμερα σώζεται μόνο τμήμα του, με δεκαεννέα σειρές βαθμίδων λαξευμένων στον ωχρόχρωμο τοπικό ασβεστόλιθο. Σε μικρή απόσταση βρίσκεται το θέατρο, το οποίο εντοπίστηκε το 2016 από ομάδα του Πανεπιστημίου της Κατάνια. Τα εδώλιά του είχαν διάμετρο περίπου 100 μέτρα.

Ανάλυση των ευρημάτων από την ανασκαφική σχολή του 2026.
[Credit: Scuola Normale Superiore di Pisa]

Τι συνέβη, λοιπόν, όταν έφθασαν οι Ρωμαίοι; Η Ρώμη κατέλαβε τον Ακράγαντα το 210 π.Χ., κατά τη διάρκεια του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου, της ίδιας σύγκρουσης κατά την οποία ο Αννίβας διέσχισε τις Άλπεις με τον στρατό και τους ελέφαντές του. Λίγο αργότερα, σύμφωνα με το τοπικό αρχαιολογικό μουσείο, τα εδώλια επιχώθηκαν και πάνω τους οικοδομήθηκε ένας μικρός ναός πάνω σε υψηλό βάθρο. Είναι γνωστός ως Ορατόριο του Φάλαρη, αν και δεν έχει καμία σχέση με τον διαβόητο τύραννο Φάλαρη, ο οποίος κυβέρνησε τον Ακράγαντα αιώνες νωρίτερα.

Η χρονολόγησή του αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας. Συνήθως τοποθετείται στον 1ο αιώνα π.Χ., όμως έχει προταθεί και χρονολόγηση στον 2ο αιώνα π.Χ. ως καλύτερα συμβατή με τα δεδομένα. Ορισμένοι μελετητές το ερμηνεύουν ακόμη και ως ένα είδος πράξης εξιλέωσης για το κλείσιμο ενός πολύ παλαιότερου δημόσιου ή, ενδεχομένως, ιερού χώρου.

Η πολιτική ζωή δεν σταμάτησε απλώς. Ο Κικέρων, στο έργο του In Verrem, μια σειρά λόγων του 70 π.Χ., περιγράφει τη σύγκλητο του ρωμαϊκού Agrigentum: ένα σώμα αποτελούμενο από τους πολίτες που ξεχώριζαν για τον πλούτο, την κοινωνική θέση και τις πολιτικές διασυνδέσεις τους, η σύνθεση του οποίου καθοριζόταν από νόμο του Σκιπίωνα. Η πολιτική συνεχιζόταν, με άλλα λόγια, μέσα σε ένα διαφορετικό πλαίσιο. Ούτε όμως είχε σβήσει εντελώς η ελληνική μνήμη. Αιώνες νωρίτερα, ο Πίνδαρος είχε υμνήσει την πόλη με μια φράση που κάθε Έλληνας αναγνώστης θα γνώριζε:

«Καλλίστη πόλεων θνατῶν»

«η ομορφότερη από τις πόλεις των θνητών»

Πυθιόνικος 12.1

Ένας χώρος που κατοικήθηκε επί αιώνες

Οι αρχαιολόγοι της Scuola Normale γνώριζαν ήδη ότι η περιοχή είχε χρησιμοποιηθεί για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους, σύμφωνα με το τοπικό μουσείο, το κατώτερο τμήμα των παλαιών εδωλίων καταλήφθηκε από ιδιωτικές οικίες, ορισμένες από τις οποίες ήταν διακοσμημένες με ψηφιδωτά. Η φετινή ανασκαφική περίοδος πρόσθεσε ακόμη ένα στρώμα στην ιστορία του χώρου.

Ο Adornato εξηγεί ότι η περιοχή παρέμεινε σε χρήση για μεγάλο χρονικό διάστημα και η ομάδα μπόρεσε να το επιβεβαιώσει διερευνώντας τα κατάλοιπα μιας αψίδα, ενός ημικυκλικού ακραίου τοίχου, που ανήκε σε μια μικρή παλαιοχριστιανική βασιλική, έναν ναό των πρώτων αιώνων του Χριστιανισμού. Η παλαιότερη έρευνα την είχε ερμηνεύσει ως εξέδρα, δηλαδή ημικυκλική εσοχή.

Το κτήριο αυτό διαθέτει ήδη τη δική του μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στα Annali della Scuola Normale Superiore di Pisa από τους Adornato και Giuseppe Rignanese και εξετάζει τη χρονολόγηση, τις λειτουργίες του και μια προτεινόμενη ερμηνεία. Σε έναν μόνο λόφο, λοιπόν, συνυπάρχουν τα στρώματα ενός ελληνικού χώρου συνέλευσης, ενός ρωμαϊκού ναού, οικιών με ψηφιδωτά και μιας πρώιμης χριστιανικής εκκλησίας.

Αυτή είναι η τρίτη «σχολική» ανασκαφική περίοδος που πραγματοποιεί η Scuola Normale στα κτήρια του Poggio di San Nicola. Η Scuola Normale πραγματοποιεί ανασκαφές στον Ακράγαντα από το 2020 και το 2024 άνοιξε δύο τομές γύρω από τα εδώλια, μία στη νοτιοδυτική γωνία τους και μία ακόμη στα νότια άνδηρα, οι οποίες παρείχαν στοιχεία για το αρχαίο πολεοδομικό δίκτυο της πόλης. Η φετινή έρευνα ξεκίνησε στις 7 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στις 9 Οκτωβρίου.

Αποτελεί μέρος θερινού σχολείου που διοργανώνεται από το EELISA, ένα ευρωπαϊκό δίκτυο πανεπιστημίων στο οποίο ανήκει η Scuola Normale. Φοιτητές, υποψήφιοι διδάκτορες και ερευνητές που βρίσκονται στα πρώτα στάδια της σταδιοδρομίας τους συμμετείχαν από ιδρύματα όπως το Πολυτεχνείο της Μαδρίτης, το Istanbul Technical University, το PSL University στο Παρίσι, το Friedrich-Alexander University Erlangen-Nuremberg και το Budapest University of Technology and Economics.

Η ομάδα συνδύασε διαφορετικές δεξιότητες, από την αρχαιολογία έως την επιστήμη των δεδομένων και από την πατρολογία, τη μελέτη των πρώιμων χριστιανών συγγραφέων, έως τις φιλολογικές πηγές. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης σεμινάρια και ένα εντατικό μάθημα κεραμικής στην αρχαιολογία, στο πλαίσιο ενός προγράμματος με την ονομασία MERITA, la rete per il talento («το δίκτυο για το ταλέντο»).

Προς το παρόν, αυτό που υπάρχει είναι ένα σύνολο ζωγραφισμένων θραυσμάτων και stucco, μαζί με μια σειρά αναπάντητων ερωτημάτων. Η ανακοίνωση της Scuola Normale δεν αναφέρει πόσα δωμάτια διέθετε το κτήριο, ποιος το ανέθεσε ή πότε εγκαταλείφθηκε. Δεν αναφέρει επίσης αν οι τοιχογραφίες διατηρούνται σε αρκετά καλή κατάσταση ώστε να είναι δυνατή η αναπαράσταση κάποιου εικονογραφικού πλαισίου. Όλα αυτά εξαρτώνται από τη μελέτη που μόλις τώρα ξεκινά.

Το κεντρικό ερώτημα είναι αυτό που έθεσε ο ίδιος ο Adornato: ανήκε το μεγάλο αυτό περίστυλο σε μια οικία επιβλητικών διαστάσεων ή σε ένα κιονοστήρικτο άνδηρο συνδεδεμένο με τον ρωμαϊκό ναό; Μέχρι η ανάλυση των υλικών να δείξει κάτι διαφορετικό, και οι δύο εκδοχές παραμένουν πιθανές.

Πηγή: LBV Magazine

Θεσσαλονίκη: Αποκαλύπτονται τα ψηφιδωτά του Γαλεριανού συγκροτήματος

noreply@blogger.com (Zeus) — Thu, 08 Oct 2026 07:26:39 +0000

[Credit: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης]

Σε εξέλιξη βρίσκονται εργασίες για την αποκάλυψη των περίτεχνων ψηφιδωτών του Γαλεριανού συγκροτήματος. Όπως τονίζει σε ανακοίνωση της η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης «oι επισκέπτες έχουν πλέον την ευκαιρία να θαυμάσουν από κοντά τον σπάνιο ψηφιδωτό πλούτο του ανακτορικού συνόλου».

Η Εφορεία επισημαίνει στην ιστοσελίδα για το Γαλεριανό συγκρότημα ότι «τα ψηφιδωτά αποτελούν το σημαντικότερο δείγμα της καλλιτεχνικής αντίληψης που χαρακτηρίζει το διάκοσμο του συγκροτήματος».

[Credit: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης]

Την εποχή αυτή εγκαταλείπονται οι γνωστές έως τα τέλη του 3ου αι. μορφές σύνθεσης και για τη στρώση των δαπέδων επιλέγεται γεωμετρική διακόσμηση σε συνδυασμό μερικές φορές με φυτικά στοιχεία. Εμφανής είναι η προτίμηση στις συνθέσεις που βασίζονται στους διάφορους τύπους μαιάνδρου, στο ζατρίκιο τετραγώνων, που χρησιμοποιείται ως πλαίσιο ή ως κύριο θέμα, στα οκτάγωνα και στα τετράγωνα που εφάπτονται σε πλευρές ρόμβων.

Τα επιμέρους θέματα, τα οποία κοσμούν τα γεωμετρικά σχήματα που συνθέτουν τις παραστάσεις, επαναλαμβάνονται σε πολλούς χώρους ομοιόμορφα ή σε παραλλαγές. Χαρακτηριστικά μοτίβα είναι τα παραλληλεπίπεδα, ο αλυσοειδής πλοχμός, ο ανοικτός κύβος και τα ωοειδή σχημάτα με παρεμβαλλόμενες μικρές λόγχες.

Πηγή: ErtNews

Καλιφόρνια: Εργάτες βρήκαν οστά ζώου ηλικίας έως 45 εκατομμυρίων ετών

noreply@blogger.com (Zeus) — Thu, 08 Oct 2026 07:19:01 +0000

[Credit: Roger Witter/NPS]

Τα απολιθώματα εντοπίστηκαν σε βάθος περίπου 3,6 μέτρων σε εργοτάξιο στην πόλη Όσιανσαϊντ της Καλιφόρνια και ενδέχεται να ανήκουν σε ένα προϊστορικό θηλαστικό που έμοιαζε με ρινόκερο.

Μια αναπάντεχη ανακάλυψη έκαναν εργάτες σε εργοτάξιο στην Όσιανσαϊντ της Καλιφόρνια, όταν κατά τη διάρκεια έργων υποδομής έφεραν στο φως οστά ενός μεγάλου θηλαστικού που έζησε στην περιοχή πριν από περίπου 40 έως 45 εκατομμύρια χρόνια.

Τα απολιθώματα εντοπίστηκαν σε βάθος περίπου 3,6 μέτρων και περιλαμβάνουν αρκετά πλευρά, ένα μηριαίο οστό, άλλα οστά των άκρων και μικρότερα θραύσματα. Η ακριβής ταυτότητα του ζώου δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, με τους παλαιοντολόγους να εξετάζουν δύο βασικές πιθανότητες.

Εργάτες εντόπισαν τα απολιθώματα σε βάθος περίπου 3,6 μέτρων (12 ποδιών), και στα ευρήματα περιλαμβάνονταν ένα μηριαίο οστό καθώς και άλλα οστά άκρων. [Credit: Δήμος του Oceanside – Τοπική Αυτοδιοίκηση/Facebook]

Ο παλαιοντολόγος Τζόζεφ Ελ Άντλι, ο οποίος εντόπισε τα απολιθώματα κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης των εργασιών, εκτιμά ότι μπορεί να προέρχονται από έναν βροντόθηρο, γνωστό και ως «θηρίο της βροντής». Πρόκειται για φυτοφάγα θηλαστικά που μπορούσαν να φτάσουν σε μέγεθος αντίστοιχο με εκείνο ενός ελέφαντα και ορισμένα είδη έφεραν ένα χαρακτηριστικό κέρατο σε σχήμα Υ στη μύτη.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη πιθανότητα: τα οστά να ανήκουν σε έναν αμυνόδοντα, ένα φυτοφάγο θηλαστικό χωρίς κέρατα, με σώμα που θύμιζε ιπποπόταμο. Τα ζώα αυτά διέθεταν επίσης χαυλιόδοντες στη θέση των κυνόδοντών τους.

Και οι δύο ομάδες ανήκουν στα Περισσοδάκτυλα, δηλαδή στα οπληφόρα θηλαστικά που χαρακτηρίζονται από μονό αριθμό δακτύλων στα άκρα τους.

Ένα παράθυρο στην Ηώκαινο

Τα οστά βρέθηκαν στον γεωλογικό σχηματισμό Santiago Formation, μια παχιά στρώση πετρώματος που εκτείνεται στο βορειοδυτικό τμήμα της κομητείας Σαν Ντιέγκο.

Η περιοχή χρονολογείται στην Ηώκαινο, την εποχή που ακολούθησε την εξαφάνιση των μη πτηνών δεινοσαύρων και κατά την οποία τα θηλαστικά άρχισαν να εξελίσσονται σε ολοένα μεγαλύτερες μορφές.

Οι παλαιοντολόγοι, με βάση την ηλικία των γύρω πετρωμάτων αλλά και τα είδη οργανισμών που έχουν εντοπιστεί στον ίδιο γεωλογικό σχηματισμό, τοποθετούν τα απολιθώματα μεταξύ 40 και 45 εκατομμυρίων ετών πριν, στην περίοδο που είναι γνωστή ως Uintan North American Land Mammal Age.

Η ανακάλυψη δεν ήταν αποτέλεσμα οργανωμένης ανασκαφής. Τα οστά αποκαλύφθηκαν κάτω από αρκετούς τόνους ιλυόλιθου και παρέμειναν για περίπου μία εβδομάδα στο σημείο, προτού μεταφερθούν με ειδική γύψινη προστατευτική θήκη σε εργαστήριο με ελεγχόμενες κλιματικές συνθήκες.

Τα οστά θα αφαιρεθούν από το γύψινο περίβλημα και το πέτρωμα που τα περιβάλλει, και στη συνέχεια θα σκληρυνθούν με τη χρήση κολλών και ρητίνης.
[Credit: Δήμος του Oceanside – Τοπική Αυτοδιοίκηση/Facebook]

Η έρευνα θα δείξει σε ποιο ζώο ανήκουν

Το επόμενο στάδιο είναι η προσεκτική αποκάλυψη των οστών από τον βράχο που τα περιβάλλει. Στη συνέχεια θα καθαριστούν και θα ενισχυθούν με ειδικές κόλλες και ρητίνες που χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση μουσειακών ευρημάτων.

Η διαδικασία αναμένεται να επιτρέψει στους παλαιοντολόγους να περιορίσουν τις πιθανότητες και να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το είδος του ζώου.

Παράλληλα, οι ερευνητές αναζητούν και άλλα οστά στην περιοχή, μεταξύ των οποίων ένα κρανίο, το οποίο θα μπορούσε να δώσει σημαντικές πληροφορίες για την ταυτότητα του προϊστορικού θηλαστικού.

Η ακριβής θέση της ανακάλυψης δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ώστε να προστατευθεί ο χώρος και να διασφαλιστεί η συνέχιση της έρευνας. Αρκετά οικοδομικά τετράγωνα στην περιοχή παραμένουν κλειστά.

Παρόμοια απολιθώματα έχουν βρεθεί και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Αμερικής, μεταξύ άλλων στο Hancock Mammal Quarry του Όρεγκον. Ορισμένα κρανία των ζώων αυτών εκτίθενται σήμερα στο κέντρο επισκεπτών του John Day Fossil Beds National Monument.

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN

Σιβηρία: Βοσκός εντοπίζει εξαιρετικά σπάνια ασπίδα της μογγολικής περιόδου

noreply@blogger.com (Zeus) — Thu, 08 Oct 2026 06:00:01 +0000

Η σπάνια σιδερένια ασπίδα της μογγολικής περιόδου από την περιοχή Khakass-Minusinsk, μαζί με ανακατασκευή της αρχικής της μορφής. [Credit: Alexander Poselyanin και Oleg Mitko / Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 2026]

Ένας βοσκός διασχίζοντας τη στέπα Uybat στη νότια Σιβηρία παρατήρησε κάτι ασυνήθιστο μετά από ισχυρή βροχόπτωση. Ένα σιδερένιο αντικείμενο είχε αναδυθεί από την πλευρά μιας χαράδρας, όπου προφανώς είχε παραμείνει θαμμένο επί αιώνες.

Το τμήμα της εξωτερικής περιχείλωσης υπέστη ζημιά κατά την αφαίρεση του αντικειμένου από το έδαφος και πιθανότατα χάθηκαν ορισμένα θραύσματα. Αυτό που είχε βρει, ωστόσο, δεν ήταν παλιοσίδερο, αλλά μια εξαιρετικά σπάνια μεσαιωνική σιδερένια ασπίδα, που χρονολογείται στη μογγολική περίοδο. Το αντικείμενο εντάχθηκε αργότερα στη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Τοπικής Ιστορίας της Χακασίας, αν και η ακριβής θέση εύρεσης και το αρχικό αρχαιολογικό του πλαίσιο δεν μπορούν πλέον να ανασυσταθούν.

Ερευνητές, ο Alexander Poselyanin του Κρατικού Πανεπιστημίου της Χακασίας «N. F. Katanov» και ο Oleg Mitko του Κρατικού Πανεπιστημίου του Νοβοσιμπίρσκ, δημοσίευσαν πλέον λεπτομερή μελέτη της ασπίδας, η οποία ανακαλύφθηκε το 2019, στο περιοδικό Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia. Η ανάλυσή τους υποδεικνύει ότι το αντικείμενο δεν ήταν απλώς ασυνήθιστο για τη νότια Σιβηρία, αλλά ενδέχεται επίσης να αντανακλά τις μακρινές στρατιωτικές και πολιτικές διασυνδέσεις που συνέδεαν την περιοχή με την Κεντρική Ασία και την Εγγύς Ανατολή κατά τη μογγολική περίοδο.

Μια βαριά ασπίδα κατασκευασμένη από 14 σιδερένιες πλάκες

Η ασπίδα είναι επίπεδη και κυκλική, με διάμετρο περίπου 65 εκατοστά. Το σώμα της κατασκευάστηκε από 14 πανομοιότυπες τμηματικού σχήματος σιδερένιες πλάκες, καθεμία πάχους μεγαλύτερου του ενός χιλιοστού, οι οποίες ενώνονταν μεταξύ τους με ήλους.

Σήμερα σώζονται μόνο περίπου 2,8 κιλά του αντικειμένου, όμως οι ερευνητές εκτιμούν ότι η πλήρης ασπίδα ζύγιζε αρχικά περισσότερο από τέσσερα κιλά. Κατά μήκος της εξωτερικής περιφέρειας υπήρχε σιδερένια ταινία πρόσδεσης, διακοσμημένη με μοτίβο λεπτών οδοντώσεων, προσθέτοντας ένα προσεκτικά επεξεργασμένο διακοσμητικό στοιχείο σε ένα αντικείμενο που αποτελούσε πρωτίστως αμυντικό εξοπλισμό.

Στο κέντρο βρίσκεται ένας επιβλητικός δίμερος σιδερένιος ομφαλός, διαμέτρου περίπου 20 εκατοστών. Στην εσωτερική του πλευρά, ο ομφαλός διέθετε μια στενή υποδοχή για ιμάντα, ενώ η ορατή επιφάνειά του ήταν διακοσμημένη με ορθογώνιες εγκοπές και διάτρητα μοτίβα σε σχήμα ημισελήνου με μικρές προεξοχές.

Τα σωζόμενα εξαρτήματα επέτρεψαν στους ερευνητές να ανασυνθέσουν τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική όψη της ασπίδας. Εξέτασαν επίσης τον τρόπο με τον οποίο ένας πολεμιστής θα μπορούσε να τη χειρίζεται στη μάχη και τον τρόπο με τον οποίο ενδεχομένως μεταφερόταν κατά τη διάρκεια εκστρατείας.

Γραφική αναπαράσταση της ασπίδας που βρέθηκε στη Χακασία.
[Credit: Alexander Poselyanin and Oleg Mitko / Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 2026]

Δεν ήταν μια τυπική μογγολική ασπίδα

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του ευρήματος είναι ότι μια σιδερένια ασπίδα αυτού του τύπου κατασκευής δεν ανήκει στον εξοπλισμό που συνδέεται συνήθως με τους Μογγόλους πολεμιστές.

Οι ερευνητές την ταυτοποιούν, αντίθετα, ως προϊόν οπλοποιείου της Εγγύς Ανατολής. Η ερμηνεία αυτή μετατρέπει την ασπίδα του Uybat σε κάτι περισσότερο από ένα μεμονωμένο στρατιωτικό αντικείμενο. Η παρουσία της βαθιά στη νότια Σιβηρία υποδεικνύει τη διακίνηση όπλων, τεχνιτών ή στρατιωτικού εξοπλισμού σε τεράστιες αποστάσεις κατά τον Μεσαίωνα.

Τέτοιες ασπίδες είναι επίσης εξαιρετικά σπάνιες αρχαιολογικά. Οι συγγραφείς γνωρίζουν μόνο ένα ακριβές παράλληλο εύρημα που συνδέεται με τις μογγολικές κατακτήσεις.

Η συγκεκριμένη ασπίδα ανασκάφηκε πριν από σχεδόν 70 χρόνια στον μεσαιωνικό οικισμό Beshtam-Kala, στον ποταμό Zhana-Darya, στην περιοχή της Αράλης. Οι μογγολικές δυνάμεις κατέστρεψαν τον οικισμό κατά την κατάκτηση του βορειοανατολικού άκρου του Khorezm στις αρχές του 13ου αιώνα. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν την αντίστοιχη ασπίδα κοντά στο τείχος οχύρωσης του οικισμού, προφανώς σε περιοχή που συνδεόταν με τις πολεμικές συγκρούσεις.

Ένα όπλο από μια ταραχώδη περίοδο

Η απουσία ασφαλούς αρχαιολογικού συμφραζομένου καθιστά αδύνατη τη σύνδεση της ασπίδας του Uybat με μια συγκεκριμένη μάχη. Ωστόσο, οι ερευνητές την τοποθετούν σε μια περίοδο εσωτερικών συγκρούσεων μεταξύ των διαδόχων του Τζένγκις Χαν, συγκρούσεων που ενέπλεξαν επίσης τους λαούς της περιοχής Sayan-Altai σε ευρύτερες πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις.

Μια πιθανότητα φέρνει την ασπίδα αξιοσημείωτα κοντά σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο. Οι ερευνητές προτείνουν ότι ο κάτοχός της θα μπορούσε να ήταν είτε Κιργίζιος είτε Μογγόλος πολεμιστής, ο οποίος υπηρετούσε στον στρατό υπό τη διοίκηση του Tutuha, του στρατηγού της δυναστείας Γιουάν, του οποίου οι δυνάμεις κατέκτησαν τις «Πέντε Φυλές» των Yenisei Kyrgyz το 1293.

Η εκστρατεία πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κουμπλάι Χαν, ιδρυτή της δυναστείας Γιουάν της Κίνας, καθώς οι δυνάμεις των Γιουάν επιδίωκαν να θέσουν τους λαούς της νότιας Σιβηρίας υπό αυστηρότερο έλεγχο. Η ασπίδα δεν μπορεί να συνδεθεί άμεσα με εκείνη την εκστρατεία, όμως η χρονολόγηση, η θέση και το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο καθιστούν μια τέτοια σύνδεση εύλογη.

Το ρωσικό επιστημονικό μέσο N+1, το οποίο παρουσίασε τη νέα μελέτη, σημειώνει ότι η εκστρατεία του 1293 αποτελεί ένα από τα ιστορικά γεγονότα που εξετάζουν οι συγγραφείς στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν πώς ένα τόσο ασυνήθιστο όπλο έφθασε στη στέπα Uybat.

Ένα σπάνιο κατάλοιπο μακρινών διασυνδέσεων

Όποια κι αν ήταν η ταυτότητα του πολεμιστή που τη χρησιμοποιούσε, η ασπίδα αποδεικνύει ότι η μεσαιωνική νότια Σιβηρία δεν ήταν απομονωμένη από τα πολιτικά και υλικά δίκτυα που εκτείνονταν σε ολόκληρη την Ευρασία.

Ένα αμυντικό όπλο που φαίνεται ότι κατασκευάστηκε στην Εγγύς Ανατολή μπορούσε τελικά να φθάσει στην περιοχή Khakass-Minusinsk και να καταλήξει στα χέρια ενός Κιργίζιου ή Μογγόλου πολεμιστή, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Για τους Poselyanin και Mitko, η ασπίδα του Uybat παρέχει επομένως στοιχεία όχι μόνο για τον πόλεμο, αλλά και για τις πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές διασυνδέσεις που συνέδεαν την Κεντρική Ασία με τη νότια Σιβηρία κατά τη μογγολική περίοδο.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Poselyanin, A. I., & Mitko, O. A. (2026). A Mongolian age iron shield from the Khakass-Minusinsk region. Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 54(3), 67–76. https://doi.org/10.17746/1563-0102.2026.54.3.067-076

Πηγή: ArkeoNews

Κατασχεμένες αρχαιότητες – Οι ελληνογερμανικές σχέσεις στην Κατοχή

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 11:15:13 +0000

Κατασχεμένες αρχαιότητες, από την έκθεση τεκμηρίωσης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Στις 12 Οκτωβρίου του 1944 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής αποχωρούν από την Αθήνα. Στο χρόνο που έχει μεσολαβήσει από εκείνη τη μέρα του Απρίλη, το 1941 όταν έκαναν την είσοδό τους στην πρωτεύουσα ο κόσμος έχει αλλάξει οριστικά στην Ελλάδα και σε όλες τις χώρες του πλανήτη και οι σκοτεινές μέρες δύσκολα θα ξεχαστούν.

Άμεσα σχεδόν έτσι, οι ελληνικές αρχές προχωρούν, στην κατάσχεση κάθε εχθρικής περιουσίας και στο πλαίσιο αυτό το κτήριο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου της οδού Φειδίου περνάει στο ελληνικό κράτος. Μαζί και όλο το περιεχόμενό του προφανώς. Από το 1874 δραστηριοποιείται το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, οι γερμανοί αρχαιολόγοι έχουν πραγματοποιήσει ανασκαφές σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας -μεταξύ των οποίων η Ολυμπία, η Τίρυνθα, ο Κεραμεικός, η Ελευσίνα, η Θήβα κ.ά.- στην διάρκεια της Κατοχής όμως, οι σχέσεις διαταράσσονται ριζικά.

Παράνομες ανασκαφές εξάλλου, γίνονται σε τουλάχιστον δεκαπέντε σημεία της χώρας από τους κατακτητές ενώ και για μέλη του Ινστιτούτου θα διατυπωθούν καταγγελίες. Σήμερα όμως, 82 χρόνια μετά, η ιστορία μπορεί να αντιμετωπισθεί με νηφαλιότητα κι αυτοί οι δύσκολοι καιροί να γίνουν ακόμη και αντικείμενο έκθεσης. Όπως αυτή με τίτλο «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς», που οργανώνεται από τις 12 Οκτωβρίου σε συνεργασία του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Γερμανικού Ινστιτούτου ανιχνεύοντας τις μεταξύ τους σχέσεις στην περίοδο αυτή.

Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί και στα δύο μέρη προκειμένου ν προβληθεί η διαμόρφωση των σχέσεων των δύο οργανισμών σε αυτή την δύσκολη ιστορικά περίοδο ενώ παράλληλα θα παρουσιαστούν και τα προκαταρκτικά αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος «Διχασμένο παρελθόν – η κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών το 1944 και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο». Δεν πρόκειται όμως για μία έκθεση εντυπωσιασμού με την ανάδειξη ξεχωριστών αρχαιοτήτων αλλά περισσότερο ως πλαίσιο της αφήγησης ενός ιστορικού γεγονότος που αποτέλεσε σταθμό όχι μόνο στις σχέσεις των δύο πολιτιστικών οργανισμών, αλλά και των δύο κρατών.

Κατασχεμένες αρχαιότητες, από την έκθεση τεκμηρίωσης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

Η κατάσχεση του Ινστιτούτου

Τι ακριβώς όμως, συνέβη μετά την απελευθέρωση; Κατ΄αρχάς με την παράδοση του Ινστιτούτου στο ελληνικό κράτος ένα μέρος των αρχείων του – η βιβλιοθήκη, τα φωτογραφικά τεκμήρια, τα επιστημονικά έγγραφα κλπ. – παρέμειναν σφραγισμένα στο κτήριο ενώ οι αρχαιότητες που είχαν συγκεντρωθεί εκεί, μετά την κατάσχεσή τους μεταφέρθηκαν – οι περισσότερες- στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Επρόκειτο, να σημειωθεί, για αρχαιότητες που προέρχονταν από διάφορες ανασκαφές των Γερμανών, άλλες νόμιμες από τις εγκεκριμένες του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και άλλες όμως, παράνομες ή και από περίεργες αγορές.

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έτσι, σε αίθουσα του ορόφου συγκεκριμένα, παλαιές ξύλινες προθήκες δημιουργούν τον κατάλληλο σκηνογραφικό χώρο για την ανάδειξη του αρχαιολογικού, αλλά και του πλούσιου αρχειακού και φωτογραφικού υλικού.

Αντίστοιχα, στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών η έκθεση πραγματοποιείται στα κεντρικότερα σημεία του, το φουαγιέ και τη βιβλιοθήκη. Εκεί όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα που εξιστορούνται στο εποπτικό υλικό, ενώ στις προθήκες εκτίθενται επιλεγμένα παραδείγματα της συλλογής οστράκων του Ινστιτούτου.

Το ιστορικό

Ο αφηγηματικός άξονας της έκθεσης ωστόσο πάει πολύ πίσω αναδεικνύοντας τις σχέσεις μεταξύ τους ήδη από τον 19ο αιώνα και φθάνοντας έως σήμερα. Επικεντρώνεται όμως στα γεγονότα κατά την περίοδο λίγο πριν τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όταν, το 1940-41 πραγματοποιήθηκε η απόκρυψη αρχαιοτήτων στο ΕΑΜ εν όψει του κινδύνου του πολέμου, αλλά και σε αυτά της Κατοχής και βέβαια στην κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και των αρχαιοτήτων που υπήρχαν σ΄αυτό. Τέλος παρουσιάζεται και το ερευνητικό πρόγραμμα «Διχασμένο Παρελθόν».

Αντίστοιχα η έκθεση στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών εστιάζει στη δραστηριότητά του κατά τη διάρκεια της Κατοχής και κυρίως στην ιστορία, στη συγκρότηση και στην πορεία της Συλλογής Αρχαιοτήτων στο Ινστιτούτο από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα.

Το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο πάντως άνοιξε ξανά επίσημα, το 1951 μετά από διπλωματική συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Με την ίδια συμφωνία παραδόθηκαν στο Ινστιτούτο και η βιβλιοθήκη και τα άλλα αρχεία του.

Πληροφορίες:

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς»

Διάρκεια: 12 Οκτωβρίου ως 31 Ιανουαρίου 2027

Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews

Ηράκλειο Κρήτης: «Το μυστήριο του λίθου»

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 08:28:04 +0000

Η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων γιορτάζει τις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς με μια δράση ενημέρωσης του κοινού για τις εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης στην κρήνη Μοροζίνι.

Στις 9 και 10 Οκτωβρίου 2026 διοργανώνεται το εκπαιδευτικό παιχνίδι πόλης «Το μυστήριο του λίθου». Το αχτύπητο δίδυμο των ντετέκτιβ των μνημείων, ο Λέων Τιμολέων και η Ρήνα Λιονταρίνα καλούν μικρούς και μεγάλους να ανακαλύψουν, να εντοπίσουν και να παρατηρήσουν τα σημάδια του χρόνου σε διάφορα σημεία του ιστορικού κέντρου της πόλης, να μάθουν τι προκαλεί τη φθορά των μνημείων και να ανακαλύψουν τα μυστικά της συντήρησης.

Τι συμβαίνει στην κρήνη Μοροζίνι και σε άλλα λίθινα μνημεία του Ηρακλείου; Από τι κινδυνεύουν και ποιος τα προστατεύει; Σας περιμένουμε για να γνωρίσουμε, να αναδείξουμε και να συμβάλλουμε όλοι στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ηρακλείου.

Η δράση διοργανώνεται από τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με τη DIADRASIS και με την υποστήριξη του Δήμου Ηρακλείου.

Το μυστήριο του λίθου

Ημερομηνίες:

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2026, στις 17:00.

Θα ακολουθήσει ενημερωτική εκδήλωση στη Δημοτική Πινακοθήκη για τις εργασίες συντήρησης της κρήνης Μοροζίνι στις 19:00.

Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2026, στις 11:00.

Σημείο συνάντησης: Κρήνη Μοροζίνι, Ηράκλειο Κρήτης

Η συμμετοχή στη δράση είναι δωρεάν – Δηλώστε συμμετοχή στον σύνδεσμο που ακολουθεί: https://forms.cloud.microsoft/e/yZDFJTGKuL

Πηγή: Δήμος Ηρακλείου

Ισπανία: Άνδρας της Εποχής του Χαλκού θάφτηκε με λίθο στο στόμα – Μαγική τελετουργία ή τιμωρία;

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 08:22:25 +0000

Θέση του ατόμου AY5, θαμμένου κάτω από τη μεγάλη αίθουσα στη La Almoloya. [Credit: UAB-ASOME]

Πριν από περίπου 3.700 χρόνια, όποιος διέσχιζε τη μεγάλη αίθουσα στη La Almoloya, έναν οικισμό σε λόφο στα όρη Sierra Espuña της νοτιοανατολικής Ισπανίας, έπρεπε να περάσει πάνω από έναν άνδρα. Ο άνδρας βρισκόταν ακριβώς στο σημείο όπου συναντώνται τα δύο τμήματα της αίθουσας, με το κάτω μέρος του σώματός του κάτω από την εστία και το πρόσωπό του περίπου ένα εκατοστό κάτω από την επιφάνεια του δαπέδου. Όποιος περνούσε από το κατώφλι πατούσε πάνω στο πρόσωπό του. Μια μεγάλη πέτρα είχε τοποθετηθεί ανάμεσα στα δόντια του.

Οι αρχαιολόγοι που τον έφεραν στο φως, μια ομάδα από το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης υπό τον Vicente Lull, τον αποκάλεσαν «τον εχθρό». Ένα νέο άρθρο στο Ilu. Revista de Ciencias de las Religiones, περιοδικό του Πανεπιστημίου Complutense της Μαδρίτης, ερμηνεύει διαφορετικά την ταφή. Ο συγγραφέας του, Marco Mazón Gomariz, προτείνει ότι επρόκειτο για ένα μαγικό τελετουργικό, με σκοπό την υποταγή αυτού που αντιπροσώπευε ο άνδρας, και όχι απλώς για μια πράξη εξευτελισμού. Για να υποστηρίξει την άποψή του, αντλεί παραλληλισμούς από την Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία.

Η La Almoloya, στον δήμο Pliego της περιφέρειας Murcia, είναι μία από τις σημαντικότερες θέσεις του πολιτισμού El Argar, μιας κοινωνίας της Εποχής του Χαλκού που καταλάμβανε τη νοτιοανατολική Ιβηρική μεταξύ περίπου 2200 και 1550 π.Χ. Ο οικισμός βρίσκεται πάνω σε έναν βραχώδη λόφο και καλύπτει περίπου 3.000 τετραγωνικά μέτρα. Ανακατασκευάστηκε εκ νέου στην τρίτη φάση του (1750–1550 π.Χ.). Οι αιώνες αυτοί συμπίπτουν χρονικά με τη Βαβυλώνα του Χαμουραμπί, του βασιλιά που έγινε γνωστός για τον κώδικα νόμων του, καθώς και με τα μινωικά ανάκτορα της Κνωσού στην Κρήτη.

Το Οικιστικό Συγκρότημα 1 της θέσης έχει προσελκύσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Οι ανασκαφείς του θεωρούν ότι πρόκειται για ανάκτορο και το περιγράφουν ως την παλαιότερη κατασκευή πολιτικού χαρακτήρα που έχει εντοπιστεί στη δυτική Ευρώπη. Στο κέντρο του βρίσκεται η λεγόμενη «Αίθουσα Ακροάσεων», ο χώρος H9, κατασκευασμένος ως ημιυπόγειος χώρος περίπου 70 τετραγωνικών μέτρων. Κατά μήκος των τοίχων εκτείνονται έδρανα σε τρία επίπεδα, με το υψηλότερο να αποτελεί ένα βάθρο ύψους περίπου ενός μέτρου, όπου υπήρχε χώρος για περίπου 50 καθήμενα άτομα. Στα πόδια τους, μια εστία βυθισμένη σε λάκκο καταλαμβάνει περισσότερα από 4 τετραγωνικά μέτρα, περίπου όσο η επιφάνεια ενός κρεβατιού king-size. Οι τοίχοι, τα έδρανα και το δάπεδο είχαν καλυφθεί με έως και έξι στρώσεις επιχρίσματος.

Κάτοψη των H8 (H9O) και H9 (H9E), στην οποία απεικονίζονται οι ταφές που εντοπίστηκαν στην κύρια αίθουσα. [Credit: UAB-ASOME]

Κάτω από αυτό το δάπεδο βρίσκεται ο περίφημος Τάφος 38, ένας ταφικός πίθος που περιείχε έναν άνδρα και μία γυναίκα, με τα πλουσιότερα μέχρι σήμερα κτερίσματα που έχουν βρεθεί στον πολιτισμό El Argar, μεταξύ των οποίων και ένα ασημένιο διάδημα. Οι ανασκαφείς τον περιέγραψαν το 2021 στο περιοδικό Antiquity (Lull et al., 2021). Σύμφωνα με την ομάδα της Βαρκελώνης, τα άλλα άτομα που είχαν ταφεί στην αίθουσα ανήκαν σε υπηρέτες ή δούλους. Ο άνδρας της ιστορίας μας, τον οποίο οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν ως AY5, δεν εντάσσεται σε καμία από τις δύο ομάδες.

Ο άνδρας πάνω στον οποίο πατούσαν

Ο AY5 ήταν περίπου 40 ετών και είχε ύψος περίπου 1,63 μέτρα. Ο σκελετός του δεν παρουσιάζει ενδείξεις έντονης σωματικής εργασίας. Η συνήθης πρακτική στον πολιτισμό El Argar ήταν η ταφή των νεκρών κάτω από τις κατοικίες, σε ταφικούς πίθους, σε κιβωτιόσχημους τάφους ή σε λάκκους, μαζί με τα προσωπικά τους αντικείμενα. Ο AY5 δεν είχε τίποτα από αυτά. Τοποθετήθηκε ανάμεσα σε δύο δάπεδα της αίθουσας, χωρίς κανένα αντικείμενο. Το κατώτερο δάπεδο είχε ελαφρώς αναδιαμορφωθεί ώστε να προσαρμοστεί στο σώμα του, γεγονός που σημαίνει ότι η ταφή ήταν σκόπιμη και απαιτούσε εργασία.

Το πρόσωπό του κατέληξε σε απόσταση ενός εκατοστού από την επιφάνεια, ακριβώς στη διαδρομή όσων περνούσαν από εκεί, με μια πέτρα στο στόμα του η οποία, σύμφωνα με τους ανασκαφείς, φαίνεται ότι είχε τοποθετηθεί «για να τον κάνει να σιωπήσει για πάντα», σαν ο θάνατος να μην ήταν αρκετός.

Δεν έχει περιγραφεί κάποιος τραυματισμός στα οστά του. Ο Mazón επιβεβαίωσε σε ηλεκτρονικό μήνυμα προς τη La Brújula Verde ότι ένας τεμαχισμός του λαιμού ή στραγγαλισμός δεν θα άφηνε ίχνη στον σκελετό, επομένως η αιτία θανάτου παραμένει άγνωστη. Δεν είναι επίσης σαφές αν τάφηκε λίγο μετά τον θάνατό του. Τα πόδια του είναι έντονα λυγισμένα και ορισμένα οστά βρίσκονται ελαφρώς εκτός της φυσιολογικής τους θέσης, γεγονός που θα μπορούσε να σημαίνει ότι το σώμα αποσυντέθηκε, αποξηράνθηκε ή απογυμνώθηκε από τις σάρκες του κάπου αλλού πριν μεταφερθεί στην αίθουσα.

Ο Mazón απευθύνθηκε σε τρεις ιατροδικαστές σχετικά με την οσμή. Οι εκτιμήσεις τους κυμάνθηκαν από πέντε ή έξι μήνες έντονης δυσοσμίας έως ένα ή δύο χρόνια παραμένουσας οσμής, αν και σημειώνουν ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής ήταν περισσότερο εξοικειωμένοι με τέτοιες συνθήκες από ό,τι είμαστε εμείς σήμερα.

Μία τελευταία λεπτομέρεια, από μελέτη του 2025 της ίδιας ανασκαφικής ομάδας, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στο αίνιγμα. Ο AY5 ήταν τρίτου βαθμού γενετικός συγγενής, δηλαδή στον ίδιο βαθμό συγγένειας με τα πρώτα ξαδέλφια, δύο ακόμη ατόμων που είχαν ταφεί στη θέση, των AY25 και AY32. Αυτό θα σήμαινε ότι ήταν μέλος της ίδιας κοινότητας: ένας εσωτερικός εχθρός.

Η καταπάτηση του εχθρού: συνήθεια βασιλέων και μάγων

Το να πατά κανείς πάνω σε έναν ηττημένο αντίπαλο αποτελούσε τυπική εικόνα εξουσίας σε ολόκληρη την αρχαία Εγγύς Ανατολή. Από την εποχή της Ακκάδ (2334–2154 π.Χ.), της πρώτης μεγάλης αυτοκρατορίας της Μεσοποταμίας, οι ανάγλυφες παραστάσεις αφθονούν με βασιλείς να πατούν πά
νω στους κατακτημένους. Στη στήλη του Ναράμ-Σιν, ο βασιλιάς στέκεται πάνω από πτώματα, φορώντας κερασφόρο στέμμα που υποδηλώνει τη θεϊκή του υπόσταση. Στο ανάγλυφο του βασιλιά Ανουμπανίνι, ο εχθρός είναι ακόμη ζωντανός και ο βασιλιάς κοιτάζει τη θεά Ιστάρ και όχι εκείνον. Η χειρονομία πέρασε και στη μυθολογία. Στο βαβυλωνιακό κοσμογονικό έπος Enūma Eliš, ο θεός Μαρδούκ ανακοινώνει ότι θα πατήσει πάνω στον λαιμό της Τιαμάτ, της προσωποποίησης του αρχέγονου χάους, και τελικά υποτάσσει τους έντεκα δαιμονικούς βοηθούς της.

Στην Αίγυπτο, το μοτίβο εμφανίζεται σχεδόν παντού, ήδη από την Παλέτα του Ναρμέρ, ηλικίας περίπου 5.000 ετών. Ένα λίθινο εξάρτημα θύρας από ναό στην Ιεράκοπολις, που χρονολογείται στην Πρώτη Δυναστεία, φέρει χαραγμένες παραστάσεις εχθρών, ώστε όποιος περνούσε το κατώφλι να τους καταπατά συμβολικά. Στο πρώτο ανάκτορο του Ραμσή Γ΄ στο Medinet Habu, σκαλισμένα κεφάλια αντιπάλων βρίσκονταν κάτω από το «παράθυρο των εμφανίσεων», όπου ο φαραώ δεχόταν ακροάσεις. Τα σανδάλια και το υποπόδιο του Τουταγχαμών απεικονίζουν επίσης αιχμαλώτους, έτσι ώστε με κάθε του βήμα να συνθλίβει τους εχθρούς του.

Το άτομο AY5 βρέθηκε θαμμένο μεταξύ δύο δαπέδων, με το κατώτερο να έχει τροποποιηθεί ώστε να υποδεχθεί το σώμα του, με το πρόσωπό του στο επίπεδο του εδάφους και με μια λίθο στο στόμα. Είχε ύψος περίπου 1,63 μ. και η σκελετική ανάλυση δείχνει ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του δεν εκτελούσε βαριά σωματική εργασία. [Credit: UAB-ASOME]

Δεν επρόκειτο μόνο για προπαγάνδα. Οι Αιγύπτιοι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο ως μια πάλη μεταξύ της τάξης και του χάους, και ο φαραώ, ως ζωντανή ενσάρκωση του θεού Ώρου, ήταν επιφορτισμένος με τη διατήρηση της πρώτης έναντι του δεύτερου. Τα Κείμενα των Πυραμίδων, τα αρχαιότερα γνωστά αιγυπτιακά θρησκευτικά κείμενα, το αποδίδουν παραστατικά. Στη μετάφραση του Raymond Faulkner που παραθέτει ο Robert Ritner (2008), ο θεός της γης Γκεμπ (γνωστός και ως Κεμπού, Σίμπου και Σίβου) τοποθετεί το σανδάλι του πάνω στο κεφάλι του εχθρού του βασιλιά, ο οποίος συρρικνώνεται μπροστά του, ενώ ο Ώρος αρπάζει τον Σεθ, τον αντίπαλο θεό, και τον τοποθετεί κάτω από τον βασιλιά, ώστε να τον σηκώσει και να τον κάνει να τρέμει κάτω από αυτόν.

Στους αιγυπτιακούς ναούς πραγματοποιούνταν τελετουργίες εξόντωσης εναντίον μορφών του Σεθ και του Απόφιδος, του φιδιού που προσπαθούσε κάθε νύχτα να καταβροχθίσει τον Ήλιο. Τα ομοιώματα φτύνονταν, χτυπιούνταν, βράζονταν σε ούρα ή καταπατούνταν. Στη Μεσοποταμία, οι μάγοι κατασκεύαζαν ειδώλια των θυμάτων τους, ενώ τα θύματα έκαναν το ίδιο με τις μάγισσες που τα βασάνιζαν. Τα ειδώλια σπάζονταν ή θάβονταν μέσα σε τοίχους ή κάτω από σημεία με έντονη διέλευση, ώστε οι άνθρωποι να τα πατούν, και τα κείμενα προέβλεπαν ότι έπρεπε να τα πατούν τρεις φορές με το αριστερό πόδι. Τα στόματά τους επίσης σφραγίζονταν με ξόρκι, καθώς πίστευαν ότι ένας κακοποιός χωρίς φωνή έχανε τη δύναμή του.

Εδώ αποκτά σημασία η πέτρα στο στόμα του AY5. Στο Hasanlu, στο Ιράν, ένας άνδρας που χρονολογείται μεταξύ 1450 και 1250 π.Χ. βρέθηκε με μια κυλινδρική σφραγίδα, έναν μικρό λαξευμένο λίθινο κύλινδρο που χρησιμοποιούνταν ως σφραγίδα υπογραφής, ανάμεσα στα χείλη του, γεγονός που η ερευνήτρια Michelle Marcus συνέδεσε με αυτές τις πρακτικές. Ο Mazón αναφέρει επίσης έναν άνδρα από τη νεολιθική θέση της Νέας Νικομήδειας, στην Ελλάδα, με μια μεγάλη πέτρα στο στόμα. Οι Μεσοποτάμιοι φοβούνταν βαθιά τα πνεύματα όσων είχαν στερηθεί την κατάλληλη ταφή, τα etemmu, και η αντίληψη ότι τους άκουγαν να μιλούν συγκαταλεγόταν στις πιο τρομακτικές εμπειρίες που μπορούσε να φανταστεί κανείς. Μια πέτρα στο στόμα θα εμπόδιζε τον AY5 να μιλήσει, είτε στη ζωή είτε μετά τον θάνατο.

Μια αίθουσα κατασκευασμένη ως ο Κάτω Κόσμος

Εάν η ταφή ήταν τελετουργική, τότε ο χώρος πρέπει να είχε σημασία. Ο Mazón υποστηρίζει ότι ο H9 ήταν ιερός χώρος και όχι πολιτική αίθουσα. Μια κλίμακα οδηγεί προς τα κάτω και επιβάλλει στροφή 90 μοιρών πριν μπορέσει κανείς να δει τη φωτιά και το βάθρο, μια διάταξη που επαναλαμβάνεται σε ναούς της Μεσοποταμίας και της χιττιτικής Ανατολίας, στη σημερινή Τουρκία.

Η αίθουσα δεν ήταν ορατή από τον κεντρικό δρόμο του οικισμού. Η πρόσβαση γινόταν αρχικά μέσω ενός άλλου χώρου (H8) και, μετά το κλείσιμό του, μέσω τουλάχιστον δύο χώρων του Συγκροτήματος 2. Ήταν επίσης η μεγαλύτερη αίθουσα της θέσης και εκείνη με το λιγότερο φυσικό φως.

Η εστία είναι επίσης ασυνήθιστη. Είναι η μοναδική κοίλη εστία στην τρίτη φάση του οικισμού. Ορισμένοι μελετητές έχουν συνδέσει τις βυθισμένες εστίες με θεότητες του Κάτω Κόσμου, ενώ μελέτη του 2023 για την Κνωσό υποστήριξε ότι οι ημιυπόγειοι χώροι παρέπεμπαν σε κάθοδο στη χώρα των νεκρών. Εάν ο άνδρας είχε ταφεί με το μισό σώμα του κάτω από τη φωτιά, θα μπορούσε να είχε εκτεθεί στην εξαγνιστική της δύναμη και να είχε συμβολικά περιοριστεί στον Κάτω Κόσμο. Στη Μεσοποταμία, θεοί της φωτιάς όπως ο Nusku και ο Girra επικαλούνταν εναντίον μάγων.

Οι ανασκαφείς θεωρούν την αίθουσα χώρο συνελεύσεων και πολιτικών αποφάσεων, ενώ ο Mazón διαφωνεί. Σε ηλεκτρονικό μήνυμά του προς τη La Brújula Verde ανέφερε ότι η ομάδα του Lull θεωρεί πως επρόκειτο για έναν «αυστηρά» πολιτικό χώρο, αλλά ότι εκείνη την περίοδο τίποτα δεν ήταν αμιγώς πολιτικό, καθώς η θρησκεία και το κοσμικό στοιχείο ήταν στενά συνδεδεμένα, και αμφιβάλλει ότι ο El Argar αποτελούσε εξαίρεση.

Ένας ιερέας που έπεσε σε δυσμένεια;

Η υπόθεση έχει ένα αδύναμο σημείο. Εάν ο H9 ήταν ιερός χώρος, γιατί να ταφεί εκεί ένας καταραμένος άνδρας; Ο Mazón προτείνει ότι το χάος δεν καταστράφηκε αλλά τέθηκε υπό έλεγχο, και ότι ο AY5 ενδέχεται να ήταν αρχιερέας ή αξιωματούχος υψηλού κύρους, ο οποίος έπεσε σε δυσμένεια για άγνωστους λόγους.

Υπενθυμίζει ότι στην Εγγύς Ανατολή ορισμένοι εχθροί που τιμωρούνταν με ιδιαίτερη σκληρότητα παρουσιάζονταν όχι ως βάρβαροι αλλά ως κατάλοιπα μιας παλαιότερης, ανατραπείσας τάξης, σύμφωνα με τον ειδικό Mehmet-Ali Ataç. Αναφέρει επίσης μια μειοψηφική άποψη του αρχαιολόγου Oswaldo Arteaga, σύμφωνα με την οποία ο El Argar ήταν θεοκρατικό κράτος, δηλαδή κράτος που κυβερνούνταν από θρησκευτικούς ηγέτες.

Η ίδια η μελέτη είναι επιφυλακτική. Χαρακτηρίζει το τελετουργικό «εύλογο, αν και αυστηρά υποθετικό» και δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε ποιος ήταν ο AY5, τι έκανε ή αν πράγματι μίλησε εναντίον της ιερής τάξης ή την αμφισβήτησε. Οι άνθρωποι του Argar δεν άφησαν γραπτά κείμενα, επομένως κάθε παραλληλισμός προέρχεται από πολιτισμούς που βρίσκονταν μακριά και, σε πολλές περιπτώσεις, χωρίζονταν μεταξύ τους από αιώνες. Ο Mazón επισημαίνει επίσης ότι η ομάδα της Βαρκελώνης δεν έχει δημοσιεύσει τίποτε περισσότερο σχετικά με το συγκεκριμένο άτομο.

Το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: αν αυτό που συνέβη στον AY5 ήταν πράξη μαγείας, τελετουργική εκτέλεση ή τιμωρία με σκοπό τον εξευτελισμό ενός εσωτερικού αντιπάλου, σε μια αίθουσα όπου συγκεντρώνονταν επίσης τα ισχυρότερα πρόσωπα του El Argar.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Mazón Gomariz, M. (2026). Trampling the Enemy: A possible Magical Ritual of Annihilation in El Argar. ’Ilu. Revista de Ciencias de Las Religiones, 31, e97805. doi.org/10.5209/ilur.97805

Πηγή: LBV Magazine

Η Μυτιλήνη τιμά τον Παύλο Τριανταφυλλίδη με το κλειδί της πόλης

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 06:03:20 +0000

Σε ειδική εκδήλωση την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2026, στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, ο Δήμος Μυτιλήνης θα τιμήσει τον Δρ. Παύλο Τριανταφυλλίδη για το έργο και την προσφορά του στην ανάδειξη της ιστορίας και της πολιτιστικής ταυτότητας της Λέσβου. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλέπεται η απονομή ειδικής αναμνηστικής πλακέτας και του συμβολικού κλειδιού της πόλης, σε συνέχεια της απόφασης ανακήρυξής του σε επίτιμο δημότη.

Η απόφαση αναγνώρισης της προσφοράς του

Η ανακήρυξη του Παύλου Τριανταφυλλίδη σε επίτιμο δημότη είχε εγκριθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο Μυτιλήνης στη συνεδρίαση της 2ας Ιουνίου 2025, με την απόφαση 176/2025. Όπως υπενθυμίζεται στην εισήγηση του Γραφείου Δημάρχου, η συγκεκριμένη διάκριση αποτελεί έκφραση τιμής, αναγνώρισης και ευγνωμοσύνης για τη συμβολή του στην ανάδειξη της ιστορίας και της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού.

Με την ίδια απόφαση είχαν προβλεφθεί τόσο η απονομή της αναμνηστικής πλακέτας και του κλειδιού της πόλης όσο και η διοργάνωση ειδικής εκδήλωσης για την απόδοση των τιμών. Η τελετή της 23ης Οκτωβρίου έρχεται να υλοποιήσει αυτή την απόφαση, θέτοντας στο επίκεντρο το έργο του τιμώμενου.

Πηγή: Στο Νησί

Ανθρωποθυσίες στην αρχαία Αίγυπτο; Τα κατάγματα σε κρανία υπηρετών φέρνουν νέα στοιχεία

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 05:43:54 +0000

Οι αυλικοί και οι τεχνίτες που υπηρετούσαν τους πρώιμους βασιλείς της Αιγύπτου ενδέχεται να θυσιάζονταν όταν πέθαινε ο ηγεμόνας τους, σύμφωνα με νέα μελέτη που εξετάζει κατάγματα σε αρχαία κρανία.

Η βασιλική νεκρόπολη του Ουμ ελ-Καάμπ, κοντά στην Αβυδο, περιλαμβάνει τους τάφους των πρώτων βασιλέων της Πρώτης Δυναστείας της Αιγύπτου και χρονολογείται περίπου στο 3.000 π.Χ.

Στον χώρο δεν θάβονταν μόνο μέλη της βασιλικής οικογένειας. Γύρω από τα βασιλικά ταφικά κτίσματα βρίσκονται πολυάριθμοι τάφοι που πιστεύεται ότι ανήκουν σε ανθρώπους οι οποίοι συνδέονταν με τους βασιλικούς οίκους, μεταξύ των οποίων γυναίκες, αξιωματούχοι, επιθεωρητές και τεχνίτες.

Όπως σημειώνει στη μελέτη της, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Frontiers in Environmental Archaeology», η δρ. Ρόζελιν Κάμπελ από το Πανεπιστήμιο Purdue των ΗΠΑ, ενώ ο Αχά, ο ηγεμόνας της Πρώτης Δυναστείας, φαίνεται να είχε μόνο λίγες δευτερεύουσες ταφές, οι διάδοχοί του είχαν εκατοντάδες δευτερεύοντες τάφους γύρω από τα ταφικά μνημεία τους.

Οι τάφοι των υπηρετών και η παλιά θεωρία του Πίτρι

Οι τάφοι των υπηρετών ανασκάφηκαν τη δεκαετία του 1920 από τον κορυφαίο Άγγλο αιγυπτιολόγο Φλάιντερς Πίτρι, ο οποίος είχε υποστηρίξει ότι αποτελούσαν πιθανό παράδειγμα ανθρωποθυσίας. Την άποψη αυτή υιοθέτησαν και ορισμένοι μεταγενέστεροι ειδικοί.

Υπήρχε, ωστόσο, ένα σημαντικό κενό στα ευρήματα. Ο Πίτρι δεν εντόπισε ίχνη τραύματος στα ανθρώπινα λείψανα. Ο ίδιος είχε διατυπώσει την υπόθεση ότι τα συγκεκριμένα άτομα μπορεί να είχαν ταφεί ζωντανά, ενώ άλλοι επιστήμονες υποστήριζαν ότι οι υπηρέτες είχαν πεθάνει από φυσικά αίτια και στη συνέχεια, όταν πέθανε ο βασιλιάς τους, επαναταφιάστηκαν στην Αβυδο.

Η Κάμπελ επανεξέτασε 46 κρανία υπηρετών από τάφους που είχαν ανασκαφεί γύρω από τους ταφικούς χώρους τριών διαφορετικών μελών της βασιλικής οικογένειας: του Τζερ, τρίτου βασιλιά της Πρώτης Δυναστείας της Αιγύπτου, του Τζετ, τέταρτου βασιλιά, και της συζύγου του, βασίλισσας Μερνεΐτ. Τα κρανία προέρχονται από τις Συλλογές Ντάκγουορθ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ.

«Το ζήτημα του αν εφαρμόζονταν ή όχι θυσίες υπηρετών στην Αίγυπτο αποτελεί αντικείμενο συζήτησης για πάνω από έναν αιώνα, αλλά αυτή είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει τα ανθρώπινα λείψανα από τους ίδιους τους τάφους», δήλωσε η Κάμπελ στον Guardian.

Τα κατάγματα που αλλάζουν τα δεδομένα

Σύμφωνα με την Κάμπελ, 18 από τα κρανία παρουσίαζαν σημάδια ενδεχομένως θανατηφόρου τραυματισμού. Μεταξύ αυτών εντοπίστηκαν κατάγματα, ενώ σε μία περίπτωση διαπιστώθηκε τραύμα από αιχμηρό αντικείμενο στο μάτι.

Η ίδια εκτιμά ότι ο Πίτρι μπορεί να είχε παρατηρήσει τα κατάγματα στα κρανία, αλλά δεν είχε αντιληφθεί ότι επρόκειτο για τραύματα που προκλήθηκαν κατά τη στιγμή του θανάτου και όχι για βλάβες που είχαν προκληθεί μεταγενέστερα.

Τα κατάγματα, σύμφωνα με την ερευνήτρια, είναι απίθανο να προκλήθηκαν από ρόπαλο, ένα όπλο που συχνά απεικονίζεται στην αρχαία αιγυπτιακή τέχνη ως μέσο με το οποίο ο βασιλιάς συντρίβει τον εχθρό του. Αντίθετα, θεωρεί πιθανότερο να προκλήθηκαν από επίπεδα και πλατιά αντικείμενα, κατασκευασμένα από ξύλο ή κέρατο.

Η ίδια, πάντως, υπογραμμίζει ότι τα ευρήματα δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα πως όλοι οι υπηρέτες θυσιάστηκαν.

«Όσον αφορά τα κρανία ατόμων χωρίς τραύματα, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θυσιάστηκαν. Είναι πολύ πιθανό ορισμένοι από τους υπηρέτες να θυσιάστηκαν, ενώ άλλοι όχι», δήλωσε. «Με ένα τόσο μικρό δείγμα του αρχικού πληθυσμού των νεκροπόλεων, δεν μπορούμε να διαπιστώσουμε την πλήρη έκταση των ταφικών αυτών τελετουργιών ούτε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτό το δείγμα είναι πραγματικά αντιπροσωπευτικό όλων των υπηρετών».

Η πρακτική φαίνεται να εγκαταλείφθηκε

Ένα ακόμη στοιχείο που εξετάζουν οι επιστήμονες αφορά τον αριθμό των δευτερευόντων τάφων. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, ο αριθμός τους μειώθηκε ραγδαία και φαίνεται να εξαφανίστηκε με την έναρξη της Δεύτερης Δυναστείας.

Η Σαλίμα Ικράμ, καθηγήτρια στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου, επισημαίνει ότι, αν και η ιδέα της θυσίας υπηρετών δεν είναι εντελώς νέα, η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται αυστηρές σύγχρονες μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων ευρημάτων.

Η ίδια εκτιμά ότι ορισμένοι ή ακόμη και όλοι οι υπηρέτες μπορεί να θεωρούσαν τη θυσία τους ευλογία, πιστεύοντας ότι θα απολάμβαναν αιώνια ζωή υπηρετώντας τον θεό-βασιλιά. Από την άλλη πλευρά, όπως σημειώνει, είναι πιθανό κάποιοι να απεχθάνονταν αυτή την προοπτική, να είχαν τρομοκρατηθεί και να είχαν προσπαθήσει να ξεφύγουν από τη μοίρα τους.

Η δρ. Ντον Μακόρμακ, αιγυπτιολόγος στο Πανεπιστήμιο Σάμφορντ της Αλαμπάμα, υπογραμμίζει ότι παρόμοιες θυσίες είχαν πραγματοποιηθεί σε διαφορετικούς πολιτισμούς και σε διαφορετικές εποχές. Προσθέτει, ωστόσο, ότι δεν είναι βέβαιο πως όλοι όσοι βρίσκονταν στον συγκεκριμένο αιγυπτιακό αρχαιολογικό χώρο ήταν πρόθυμοι να συμμορφωθούν με αυτή την πρακτική.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Campbell RA (2026), New data from old bones: using bioarchaeology and forensics to reassess legacy data from ancient Abydos, Egypt. Front. Environ. Archaeol. 5:1858940. doi: 10.3389/fearc.2026.1858940

Πηγή: The Huffington Post

Ιταλία: Χάλκινο ξίφος 3.200 ετών ανασύρθηκε από ηφαιστειακή λίμνη

noreply@blogger.com (Zeus) — Wed, 07 Oct 2026 05:41:52 +0000

Αρχαιολόγοι ανασύρουν το ξίφος της Εποχής του Χαλκού. [Credit: Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per la provincia di Viterbo e per l’Etruria Meridionale]

Ένα χάλκινο ξίφος του 13ου αιώνα π.Χ., από την εποχή του Ραμσή Β΄, ανασύρθηκε από τον πυθμένα μιας ηφαιστειακής λίμνης στην κεντρική Ιταλία, και η κόψη του παραμένει ακόμη αιχμηρή. Πρόκειται για το τρίτο ξίφος που έχει εντοπιστεί στη θέση από τη δεκαετία του 1970, σε μια λίμνη όπου κάποτε βρισκόταν ένας ολόκληρος πασσαλόπηκτος οικισμός.

Ένα χάλκινο ξίφος που παρέμεινε για περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια κάτω από το νερό αναδύθηκε από μια ιταλική λίμνη με την κόψη του ακόμη αιχμηρή. Ενάλιοι αρχαιολόγοι της Soprintendenza του Viterbo, του κρατικού φορέα που είναι αρμόδιος για την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς σε κάθε ιταλική επαρχία, το ανέσυραν από τη λίμνη Mezzano, μια μικρή ηφαιστειακή λίμνη στο Lazio, την περιοχή γύρω από τη Ρώμη. Είναι το τρίτο ξίφος που έρχεται στο φως στη συγκεκριμένη θέση από τη δεκαετία του 1970.

Το ξίφος χρονολογείται στον 13ο αιώνα π.Χ., όταν ο Ραμσής Β΄ κυβερνούσε την Αίγυπτο (περίπου από το 1279 έως το 1213 π.Χ.). Αυτό σημαίνει ότι είναι περίπου πέντε αιώνες παλαιότερο από την παραδοσιακή ημερομηνία ίδρυσης της Ρώμης. Οι Ιταλοί αρχαιολόγοι το εντάσσουν στην Bronzo Recente, όπως ονομάζουν την ύστερη φάση της Εποχής του Χαλκού.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio για την επαρχία του Viterbo και τη Νότια Ετρουρία, υπό τη διεύθυνση της Margherita Eichberg, μέσω της Υπηρεσίας Ενάλιας Αρχαιολογίας. Η χρηματοδότηση έγινε στο πλαίσιο του τριετούς προγράμματος δημοσίων έργων της Ιταλίας. Το Nucleo Carabinieri Subacquei της Ρώμης, η μονάδα δυτών των Carabinieri (της εθνικής χωροφυλακής της Ιταλίας), συνέβαλε στην έρευνα, την τεκμηρίωση της θέσης και την ασφάλεια των καταδύσεων.

Ένα ξίφος που μπορεί ακόμη να κόψει

Το ξίφος προέρχεται από τη νότια όχθη της λίμνης, μια περιοχή που μέχρι σήμερα είχε ερευνηθεί ελάχιστα. Σύμφωνα με τη Soprintendenza, είναι τόσο καλά διατηρημένο ώστε διατηρεί ακόμη την αιχμηρή του κόψη.

Το ξίφος στον πυθμένα της λίμνης.
[Credit: Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per la provincia di Viterbo e per l’Etruria Meridionale]

Το σχήμα και η χρονολόγησή του αντιστοιχούν στα όπλα που κατασκευάζονταν στην κεντρική Ιταλία κατά το τέλος της Εποχής του Χαλκού. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι αυτό αποτελεί ένδειξη του βαθμού εξειδίκευσης των μεταλλουργών της περιοχής.

Η ίδια ερευνητική εκστρατεία έφερε στο φως πολλά ακέραια πήλινα αγγεία και άλλα χάλκινα αντικείμενα: πέλεκεις, αιχμές βελών, εγχειρίδια, αιχμές δοράτων, μακριές περόνες και μία λεπίδα. Η παρουσία τόσο πολλών ακέραιων αντικειμένων είναι ασυνήθιστη, καθώς μια θέση αυτής της περιόδου αποδίδει συνήθως κυρίως θραύσματα.

Ένας πασσαλόπηκτος οικισμός μέσα σε ηφαίστειο

Η λίμνη καταλαμβάνει τον κρατήρα ενός αρχαίου ηφαιστείου, μέσα στην καλδέρα της Latera, μια τεράστια κυκλική κοιλότητα που δημιουργήθηκε από παλαιότερες εκρήξεις. Βρίσκεται στο τμήμα της βόρειας Lazio που οι Ιταλοί αποκαλούν Tuscia, πολύ κοντά στη λίμνη Bolsena, εντός του δήμου Valentano, περίπου 34 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Viterbo. Είναι μικρή σε έκταση. Ο γεωλόγος Carlo Giraudi, του ιταλικού εθνικού οργανισμού ENEA, υπολογίζει την επιφάνειά της σε περίπου 0,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Κάτω από τα νερά της βρίσκεται ένας πασσαλόπηκτος οικισμός: ένα χωριό αποτελούμενο από κατοικίες υπερυψωμένες πάνω σε ξύλινους πασσάλους, οι οποίοι είχαν εμπήξει στον πυθμένα της λίμνης ή στην όχθη.

Η Soprintendenza αναφέρει ότι η θέση χρησιμοποιούνταν ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ., και συνέχισε να χρησιμοποιείται κατά τις μεταγενέστερες φάσεις της πρωτοϊστορίας, δηλαδή κατά τη μακρά περίοδο πριν από την εμφάνιση της γραφής στην περιοχή. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά και περιβαλλοντικά αρχεία της Tuscia, καθώς, εκτός από τα αντικείμενα, διατηρεί πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον της περιοχής κατά τη διάρκεια αυτών των αιώνων.

Η έρευνα του Giraudi, που δημοσιεύθηκε το 2004 στο περιοδικό Alpine and Mediterranean Quaternary, συμβάλλει στην εξήγηση του τρόπου με τον οποίο ο οικισμός βρέθηκε κάτω από το νερό. Η στάθμη της λίμνης αυξομειωνόταν κατά τη διάρκεια των χιλιετιών, κυρίως εξαιτίας των κλιματικών μεταβολών. Μόνο κατά τα τελευταία 2.000 χρόνια εμφανίζονται ενδείξεις ανθρώπινης επίδρασης, μέσω προσπαθειών ελέγχου της στάθμης του νερού.

Από τη δεκαετία του 1970 έως σήμερα

Η θέση εντοπίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 από τον γεωλόγο Lamberto Ferri Ricchi, ο οποίος είχε ήδη ερευνήσει την κοντινή λίμνη Bolsena. Τον χειμώνα του 1971 εντόπισε τα κατάλοιπα τριών πασσαλόπηκτων οικισμών στη Mezzano. Στη δική του περιγραφή κάνει λόγο για περίπου πενήντα αγγεία, τα περισσότερα από τα οποία ήταν ακέραια, καθώς και για τρεις χάλκινους πελέκεις: ένα σύνολο ευρημάτων που χαρακτηρίζει ως το σημαντικότερο στην κεντρική Ιταλία. Μέρος αυτού του υλικού εκτίθεται σήμερα στη Rocca Farnese στο Valentano και στο Μουσείο Προϊστορίας της Tuscia.

Το ξίφος, μετά την ανάσυρσή του από τη λίμνη.
[Credit: Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per la provincia di Viterbo e per l’Etruria Meridionale]

Ακολούθησε μια μακρά διακοπή. Οι καταδύσεις ξεκίνησαν και πάλι το 2025, και η ομάδα χαρτογράφησε περισσότερους από 600 ξύλινους πασσάλους που προεξείχαν από τον αργιλώδη πυθμένα της λίμνης, σε μόλις περίπου το ένα τρίτο της γνωστής έκτασης του οικισμού.

Ο οικισμός εκτείνεται σε βάθη μεταξύ 2,5 και 10 μέτρων, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι κατοικίες μετακινούνταν από σημείο σε σημείο καθώς η στάθμη του νερού αυξανόταν και μειωνόταν. Η συνολική χρονολόγηση της θέσης εκτείνεται περίπου από το 1700 έως το 1150 π.Χ., δηλαδή σε μια περίοδο μεγαλύτερη των πέντε αιώνων.

Οι καταδύσεις εκείνης της χρονιάς έφεραν επίσης στο φως περισσότερα από 25 χάλκινα αντικείμενα σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης. Η άργιλος που τα κάλυπτε τα προστάτευσε από τη διάβρωση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν πελέκεις, αιχμές δοράτων, περόνες, δακτύλιοι, ένα δρεπανοειδές εργαλείο και ένα διακοσμημένο εξάρτημα με ηλιακό μοτίβο.

Εντοπίστηκαν επίσης θραύσματα χάλκινων πλινθωμάτων, τα οποία υποδεικνύουν την ύπαρξη εργαστηρίων μεταλλουργίας μέσα στον οικισμό ή σε πολύ κοντινή απόσταση. Στα σημεία όπου το μέταλλο βρισκόταν κοντά στην επιφάνεια, οι δύτες χρησιμοποίησαν ανιχνευτές μετάλλων σε συνεργασία με τους Carabinieri, τόσο για τον εντοπισμό των αντικειμένων όσο και για την αποτροπή παράνομων ανασκαφών.

Προσφορά, ατύχημα ή πυρκαγιά;

Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί υπάρχουν τόσα πολλά όπλα στον πυθμένα μιας λίμνης. Η Soprintendenza επισημαίνει ότι ξίφη, πελέκεις, αιχμές δοράτων και άλλα μεταλλικά αντικείμενα εντοπίζονται σε λίμνες πολλών ευρωπαϊκών αρχαιολογικών θέσεων και ότι αυτό συχνά ερμηνεύεται ως σκόπιμη απόθεση, συνδεδεμένη με τελετουργίες που σχετίζονται με το νερό.

Όπλα της Εποχής του Χαλκού έχουν επίσης ανασυρθεί από ποταμούς, όπως ο Τάμεσης. Στην Ισπανία υπάρχει ένα χαρακτηριστικό παράλληλο εύρημα στις εκβολές του Huelva, όπου οι εργασίες εκβάθυνσης κατά τον 20ό αιώνα έφεραν στο φως ένα τεράστιο σύνολο χάλκινων αντικειμένων, μεταξύ των οποίων και ξίφη, από το τέλος της Εποχής του Χαλκού.

Στη Mezzano, ένα στοιχείο ενισχύει αυτή την ερμηνεία. Το ξίφος βρισκόταν κοντά σε μία λεπίδα, και αυτός ο συνδυασμός έχει καταγραφεί και σε άλλες θέσεις της Εποχής του Χαλκού σε συνάφεια με άτομα υψηλής κοινωνικής θέσης, πιθανότατα μέλη πολεμικών ελίτ.

Τα χάλκινα όπλα της περιόδου ήταν εργαλεία μάχης, αλλά αποτελούσαν επίσης σύμβολα κύρους, ταυτότητας και εξουσίας. Και μεταξύ του 13ου και του 12ου αιώνα π.Χ., οι κοινότητες της κεντρικής Ιταλίας συνδέονταν μέσω δικτύων επαφών που εκτείνονταν σε μεγάλο μέρος της ιταλικής χερσονήσου και της Μεσογείου.

Η ερευνητική εκστρατεία του 2025, ωστόσο, προσφέρει μια διαφορετική εξήγηση για ένα μέρος του υλικού. Σύμφωνα με την έκθεση, ορισμένα αντικείμενα ενδέχεται να έπεσαν ή να κύλησαν από μια ξύλινη κατασκευή που είχε καεί εν μέρει, ενώ αρκετά χάλκινα αντικείμενα φέρουν ίχνη πυρκαγιάς.

Οι δύο ερμηνείες δεν αλληλοαναιρούνται και, μέχρι στιγμής, οι υπεύθυνοι της έρευνας δεν έχουν επιλέξει μεταξύ τους. Ένα στοιχείο θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικό: τα μεταλλικά αντικείμενα βρίσκονται σε πολύ παρόμοια βάθη σε διαφορετικούς τομείς της ερευνηθείσας περιοχής. Η Soprintendenza θεωρεί το στοιχείο αυτό σημαντικό για την ανασύσταση του τρόπου με τον οποίο σχηματίστηκε η απόθεση και για τον έλεγχο των επιστημονικών μοντέλων που αναπτύσσονται σήμερα.

Για την περαιτέρω διερεύνηση της θέσης, η ομάδα θα επεκτείνει την υποβρύχια στρωματογραφική ανασκαφή, δηλαδή την αφαίρεση των στρωμάτων του πυθμένα διαδοχικά και την καταγραφή της θέσης κάθε ευρήματος, σε συνδυασμό με τρισδιάστατη τεκμηρίωση.

Οι συντηρητές της CSR Restauro Beni Culturali, εταιρείας που ειδικεύεται σε καταβυθισμένες αρχαιολογικές θέσεις, παρεμβαίνουν αμέσως κατά την ανάσυρση για τη σταθεροποίηση των αντικειμένων.

Η Soprintendenza έχει ανακοινώσει έκθεση των χάλκινων ευρημάτων της Mezzano, χωρίς να έχει οριστεί ημερομηνία, και αναφέρει ότι η έρευνα θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια σε συνεργασία με τον Δήμο Valentano.

Σύμφωνα με τον δήμο, ορισμένοι ιστορικοί έχουν ταυτίσει τη συγκεκριμένη λίμνη με τον Lacus Statoniensis, ο οποίος αναφέρεται από τον Σενέκα και τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, χωρίς όμως να υπάρχει κάποια επιβεβαίωση.

Όσο για το τι συνέβη στο ξίφος, η επίσημη ανακοίνωση δεν δίνει απάντηση. Δεν είναι ακόμη γνωστό αν ο ιδιοκτήτης του το έχασε, αν βυθίστηκε μαζί με την κατοικία του ή αν το προσέφερε σκόπιμα στη λίμνη.

Πηγή: LBV Magazine

Στο βυθισμένο λιμάνι της Κλεοπάτρας βρέθηκε χάλκινο δαχτυλίδι με τον Φάρο της Αλεξάνδρειας

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 12:48:02 +0000

Το δαχτυλίδι κατά τη στιγμή της εύρεσής του. [Credit: C. Gerigk / F. Goddio / Hilti Foundation]

Μια αρχαιολογική αποστολή έφερε στο φως ένα χάλκινο σφραγιστικό δαχτυλίδι με εγχάρακτη παράσταση του Φάρου της Αλεξάνδρειας από το βυθισμένο λιμάνι της πόλης της Κλεοπάτρας. Αιγύπτιοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι είναι η πρώτη φορά που η εικόνα αυτού του θαύματος του αρχαίου κόσμου εμφανίζεται σε δαχτυλίδι αυτού του τύπου.

Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας έχει χαθεί εδώ και περισσότερους από επτά αιώνες. Μια σειρά σεισμών, μεταξύ των οποίων εκείνοι του 1303 και του 1323, κατέρριψαν τον πύργο που καθοδηγούσε τα πλοία προς την πόλη επί περίπου δεκαέξι αιώνες. Το περίγραμμά του εμφανίστηκε τώρα και πάλι στον θαλάσσιο πυθμένα, συρρικνωμένο στο μέγεθος ενός δαχτυλιδιού.

Μια κοινή αποστολή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ενάλιας Αρχαιολογίας (IEASM) και της Γενικής Διοίκησης Ενάλιων Αρχαιοτήτων, που υπάγεται στο Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, εντόπισε ένα χάλκινο σφραγιστικό δαχτυλίδι με εγχάρακτη την παράσταση του Φάρου.

Η ανακοίνωση έγινε από τον Hisham El-Leithy, γενικό γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου, κατά τη διάρκεια επίσκεψης του υπουργού Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Sherif Fathy στις ανασκαφές στο Ανατολικό Λιμάνι της Αλεξάνδρειας, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου. Το δαχτυλίδι είχε βρεθεί λίγες ημέρες νωρίτερα στο βασιλικό νησί της Αντιρρόδου, μία από τις περιοχές των ανακτόρων της αρχαίας πόλης, στο εσωτερικό του μεγάλου λιμανιού που ήταν γνωστό ως Portus Magnus.

Το δαχτυλίδι φέρει εγχάρακτη παράσταση του Φάρου της Αλεξάνδρειας.
[Credit: C. Gerigk / F. Goddio / Hilti Foundation]

Ο El-Leithy αναφέρει ότι το σχέδιο θυμίζει παραστάσεις του Φάρου που είναι ήδη γνωστές από ορισμένα νομίσματα του 2ου αιώνα μ.Χ. Θεωρεί το εύρημα εξαιρετικό, επειδή, σύμφωνα με τα λόγια του, είναι η πρώτη φορά που ο Φάρος έχει βρεθεί εγχάρακτος σε σφραγιστικό δαχτυλίδι.

Ένα σφραγιστικό δαχτυλίδι λειτουργούσε ως προσωπική υπογραφή. Ένα σχέδιο χαρασσόταν στην επιφάνειά του έτσι ώστε, όταν πιεζόταν σε κερί ή μαλακό πηλό, να αφήνει ένα ανάγλυφο αποτύπωμα, παρόμοιο με τη σφραγίδα που χρησιμοποιούνταν για το κλείσιμο μιας επιστολής με κερί. Τα δαχτυλίδια αυτά χρησιμοποιούνταν για το κλείσιμο αλληλογραφίας, για τη σφράγιση αμφορέων, των μεγάλων πήλινων αγγείων που μετέφεραν κρασί, ελαιόλαδο και άλλα αγαθά, και για την επικύρωση εγγράφων. Η ανακοίνωση δεν αναφέρει ποιος φορούσε το δαχτυλίδι ούτε για ποιον σκοπό. Δεν αναφέρει ούτε το μέγεθός του ούτε την ακριβή χρονολόγησή του.

Το νησί των βασιλέων

Η Αντίρροδος είναι ένα μικρό νησί που σήμερα βρίσκεται λίγα μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, ανοικτά των ακτών της σύγχρονης Αλεξάνδρειας. Κατά την αρχαιότητα αποτελούσε τμήμα του Portus Magnus, του μεγάλου βασιλικού λιμανιού της πόλης, το οποίο οριοθετούνταν από τη μία πλευρά από το ακρωτήριο Λοχιάς και από την άλλη από το νησί του Φάρου, όπου βρισκόταν ο ίδιος ο Φάρος. Ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων, ο οποίος επισκέφθηκε την Αίγυπτο στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. (μεταξύ 29 και 25 π.Χ.), το περιέγραψε ως εξής:

«Κάτω από τα εσωτερικά ανάκτορα βρίσκεται το λιμάνι που έχει διανοιχθεί με ανθρώπινα χέρια και είναι κρυμμένο από τη θέα, ιδιωτική κτήση των βασιλέων, όπως είναι και η Αντίρροδος, ένα νησί που βρίσκεται απέναντι από το τεχνητό λιμάνι και διαθέτει βασιλικό ανάκτορο και μικρό λιμένα. Ονομάστηκε έτσι ως αντίπαλο δέος της Ρόδου. […] Σε αυτό το ακρωτήριο ο Αντώνιος πρόσθεσε έναν μόλο που εκτεινόταν ακόμη περισσότερο μέσα στο λιμάνι και στην άκρη του έχτισε ένα βασιλικό οίκημα, το οποίο ονόμασε Τιμώνειον».

Στράβων, Γεωγραφικά, XVII, 1, 9

Το όνομα σημαίνει περίπου «αντίπαλος της Ρόδου», του νησιού που ήταν διάσημο για τον Κολοσσό του, ένα ακόμη από τα Επτά Θαύματα. Το απόσπασμα αναφέρει επίσης μια γνωστή προσωπικότητα: τον Μάρκο Αντώνιο. Μετά την ήττα του στη Ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ., επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια και, σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, αποσύρθηκε από την κοινωνία κατά τον τρόπο του Τίμωνα, του Αθηναίου μισανθρώπου που εγκαταλείφθηκε από τους φίλους του και κατέληξε να αποφεύγει εντελώς τους ανθρώπους (του ίδιου Τίμωνα που ενέπνευσε ένα έργο του Σαίξπηρ). Ο Αντώνιος αυτοκτόνησε έναν χρόνο αργότερα.

Τα ύδατα αυτά ερευνώνται από το 1992 από τον Γάλλο αρχαιολόγο Franck Goddio, πρόεδρο του IEASM και επισκέπτη καθηγητή ενάλιας αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, σε συνεργασία με το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων. Η περιοχή της έρευνας καλύπτει περίπου 400 εκτάρια και μεγάλο μέρος όσων αναζητούσε η ομάδα βρισκόταν κάτω από τις προσχώσεις. Ως εκ τούτου, ξεκίνησαν με τη χαρτογράφηση του θαλάσσιου πυθμένα με ηλεκτρονικούς ανιχνευτές πριν προχωρήσουν σε οποιαδήποτε ανασκαφή. Το Hilti Foundation χρηματοδοτεί το έργο από το 1996.

Στην Αντίρροδο, η ομάδα έχει τεκμηριώσει τα κατάλοιπα ενός πτολεμαϊκού ανακτόρου, το οποίο έχει συνδεθεί με την Κλεοπάτρα Ζ΄, καθώς και ενός ναού της θεάς Ίσιδας, του Iseum. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν από το Oxford Centre for Maritime Archaeology. Στην απέναντι ακτή, η ομάδα εντόπισε το Τιμώνειον του Αντωνίου.

Τι μπορεί να μας πει το δαχτυλίδι για το νησί

Ο El-Leithy βλέπει στο δαχτυλίδι κάτι περισσότερο από μια απλή περιέργεια. Κατά την άποψή του, θα μπορούσε να σημαίνει ότι το ανάκτορο στην Αντίρροδο, το οποίο είδε ο Στράβων, παρέμεινε σε χρήση μέχρι τον 2ο αιώνα μ.Χ. για διοικητικούς σκοπούς, ενδεχομένως μεταξύ άλλων και για τη λειτουργία του Φάρου. Πρόκειται για υπόθεση και η ανακοίνωση του υπουργείου τη διατυπώνει υπό όρους.

Η ομάδα του Goddio έχει διαφορετική χρονολόγηση για τον ναό του νησιού. Αναφέρει ότι ο Ναός της Ίσιδας καταστράφηκε περίπου το 50 μ.Χ. από σεισμούς και τσουνάμι και ότι μια πολυτελής φορτηγίδα αναψυχής που βρέθηκε δίπλα του το 2025 θα είχε βυθιστεί κατά το ίδιο γεγονός. Το σκάφος αυτό, μία θαλαμηγός, ένα πλοίο με θαλάμους, κατασκευασμένο για γιορτές και πομπές, παρουσιάστηκε ως το πρώτο του τύπου του που έχει εντοπιστεί ποτέ.

Άλλες περιγραφές του νησιού, αντίθετα, κάνουν λόγο για κατοίκηση που συνεχίστηκε έως τη βασιλεία του Σεπτίμιου Σεβήρου και του Καρακάλλα, στις αρχές του 3ου αιώνα, και για τελική βύθιση κατά τον 4ο αιώνα, μετά τον μεγάλο σεισμό του 365 μ.Χ. που έπληξε την ανατολική Μεσόγειο. Οι χρονολογίες δεν συμφωνούν πλήρως και το δαχτυλίδι από μόνο του δεν επιλύει το ζήτημα.

Η ομάδα των αρχαιολόγων με ένα ακόμη ανακαλυφθέν αντικείμενο.
[Credit: C. Gerigk / F. Goddio / Hilti Foundation]

Ένας φάρος περισσότερο από δύο φορές ψηλότερος από τον Πύργο του Ηρακλή

Το οικοδόμημα που απεικονίζεται στο δαχτυλίδι ήταν τεράστιο. Οι αρχαίες πηγές τοποθετούν το ύψος του περίπου στα 120 μέτρα, δηλαδή περίπου όσο ένα σύγχρονο κτίριο 40 ορόφων. Η συγκεκριμένη αναφορά προέρχεται από τον Έλληνα συγγραφέα Αχιλλέα Τάτιο, κατά τον 2ο αιώνα μ.Χ., όπως αναφέρει ο ερευνητής Andrew Michael Chugg στο περιοδικό Ancient Egypt. Για σύγκριση, ο Πύργος του Ηρακλή στην Α Coruña, στη βορειοδυτική ακτή της Ισπανίας, είναι ο μοναδικός ρωμαϊκός φάρος που εξακολουθεί να στέκεται και να βρίσκεται σε λειτουργία. Έχει ύψος 55 μέτρα. Χρονολογείται επίσης στην ίδια περίοδο με τα νομίσματα με τα οποία συγκρίνεται το δαχτυλίδι, καθώς κατασκευάστηκε στα τέλη του 1ου ή στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ.

Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας είναι πολύ παλαιότερος. Κατασκευάστηκε μεταξύ 297 και 284 π.Χ. υπό τον Πτολεμαίο Α΄ και αρχιτέκτονάς του ήταν ο Σώστρατος ο Κνίδιος, ο οποίος, σύμφωνα με τον Στράβωνα, τον αφιέρωσε για την ασφάλεια των ναυτικών. Ο γεωγράφος περιγράφει έναν πύργο από λευκό μάρμαρο, με πολλούς ορόφους και θαυμαστά κατασκευασμένο. Οι σεισμοί του 1303 και του 1323 τον κατέστρεψαν ολοκληρωτικά και το 1477 στο σημείο ανεγέρθηκε το οχυρό Qaitbay.

Πώς έμοιαζε εξωτερικά; Οι αρχαίες απεικονίσεις βοηθούν. Ο Chugg επισημαίνει ότι νομίσματα που κόπηκαν στη ρωμαϊκή Αλεξάνδρεια, όπως εκείνα του Δομιτιανού (94 μ.Χ.) και του Αντωνίνου Πίου (142 μ.Χ.), απεικονίζουν τον Φάρο με ένα άγαλμα στην κορυφή και με μορφές Τριτώνων, ανδρών με ουρές ψαριών που φυσούν κοχύλι, στις γωνίες του πρώτου επιπέδου. Σύμφωνα με τον El-Leithy, το δαχτυλίδι ακολουθεί παρόμοιο εικονογραφικό σχήμα.

Τα κατάλοιπα του ίδιου του Φάρου βρίσκονται στην άλλη άκρη του λιμανιού, δίπλα στο οχυρό Qaitbay. Μια ξεχωριστή ομάδα εργάζεται εκεί: το Centre for Alexandrian Studies, στο πλαίσιο του προγράμματος PHAROS, το οποίο συντονίζεται από τον εθνικό ερευνητικό οργανισμό της Γαλλίας, το CNRS. Το 2025 ανέσυρε 22 μεγάλους λιθόπλινθους από το νερό, προκειμένου να τους σαρώσει και να ανασυνθέσει ψηφιακά το οικοδόμημα.

Τέσσερις θέσεις σε μία ανασκαφική περίοδο

Η φετινή ανασκαφική περίοδος επικεντρώνεται σε τέσσερις θέσεις στο Ανατολικό Λιμάνι. Ο Goddio τις παρουσίασε κατά την επίσκεψη του υπουργού: τον Ναό της Ίσιδας, το ανάκτορο και τον δυτικό λόφο της Αντιρρόδου, τα κατάλοιπα ενός οβελίσκου και το Τιμώνειον, το οποίο η ανακοίνωση αποκαλεί «ανάκτορο του Αντωνίου».

Τα ανακτηθέντα αντικείμενα περιλαμβάνουν κεραμική που καλύπτει περίπου οκτώ αιώνες, από τον 4ο αιώνα π.Χ., όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ίδρυσε την πόλη, έως τον 4ο αιώνα μ.Χ. Υπάρχουν αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως επιτραπέζια σκεύη, αμφορείς, αγγεία, φιάλες και λύχνοι, καθώς και θραύσματα γυαλιού. Ο Fathy τόνισε την αξία του έργου, το οποίο απαιτεί εξαιρετικά εξειδικευμένη τεχνική και ανασκαφική εμπειρία λόγω της δυσκολίας της υποβρύχιας ανασκαφής, και δήλωσε ότι κάθε εύρημα συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της ιστορίας της πόλης.

Όταν ολοκληρωθεί η φετινή περίοδος στο Ανατολικό Λιμάνι, η αποστολή θα μετακινηθεί στον Κόλπο του Αμπουκίρ, περίπου 30 χιλιόμετρα ανατολικά της Αλεξάνδρειας, όπου η ομάδα του Goddio ερευνά τις βυθισμένες πόλεις Κάνωπο και Θώνιδα-Ηράκλειον.

Το αν το δαχτυλίδι είναι πράγματι το πρώτο του είδους του εξαρτάται από το πώς ορίζεται ο όρος «σφραγιστικό δαχτυλίδι». Ο ίδιος ο Chugg αναφέρει μια ρωμαϊκή σφραγίδα από μπλε γυαλί στο Kunsthistorisches Museum της Βιέννης, η οποία απεικονίζει τον Φάρο με τα αγάλματά του, καθώς και έναν βυζαντινό σκαλιστό πολύτιμο λίθο στο Βρετανικό Μουσείο, με έναν πύργο που επιστέφεται από ανθρώπινη μορφή. Κανένα από τα δύο δεν είναι δαχτυλίδι ή, τουλάχιστον, κανένα δεν περιγράφεται ως τέτοιο, και ο ισχυρισμός του El-Leithy αφορά δαχτυλίδια. Θα πρέπει να περιμένουμε τη δημοσίευση του αντικειμένου για να δούμε πώς συγκρίνεται με αυτά.

Η ακριβής χρονολόγησή του, το μέγεθός του, το αν φέρει επιγραφή και το ποιος ήταν ο κάτοχός του παραμένουν άγνωστα. Επίσης δεν είναι σαφές αν η σφραγίδα ανήκε σε κάποιον που συνδεόταν με τη λειτουργία του Φάρου, όπως υποθέτει ο El-Leithy, ή σε έναν απλό κάτοικο του λιμανιού που ήθελε να φέρει στο δάχτυλό του το σύμβολο της πόλης του.

Πηγή: LBV Magazine

Γαλλία: Κλάπηκε από μουσείο η «Αποκάλυψη» του Ζοζέφ Φωρέ, ένα από τα πιο ακριβά βιβλία στον κόσμο

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 10:44:45 +0000

Το βιβλίο «Αποκάλυψη» του Ζοζέφ Φωρέ, ένα από τα πιο ακριβά βιβλία στον κόσμο, που ζυγίζει 150 κιλά και του οποίου το εξώφυλλο σχεδιάστηκε από τον Σαλβαντόρ Νταλί, κλάπηκε τη νύχτα της 4ης προς 5η Οκτωβρίου από το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης στο Ισουάρ, στην Ωβέρνη, αναφέρει το BFMTV, επικαλούμενο την Εισαγγελία του Κλερμόν-Φεράν.

Περιγραφόμενο ως «έργο τέχνης μεγάλης αξίας» και «εξαιρετικό κομμάτι», το εξώφυλλο αυτού του μοναδικού αντιγράφου του «Βιβλίου της Αποκάλυψης» σχεδιάστηκε από τον Σαλβαντόρ Νταλί. Κατασκευασμένο από μπρούντζο και διακοσμημένο με χρυσό, πολύτιμους λίθους και κοχύλια, ζυγίζει 150 κιλά.

Το έργο εμπνευσμένο από το κείμενο του Αγίου Ιωάννη, το οποίο ζυγίζει συνολικά 210 κιλά, δημιουργήθηκε από τον Ζοζέφ Φωρέ μεταξύ 1958 και 1961. Είναι εικονογραφημένο σε γιγαντιαίες περγαμηνές από δεκατέσσερις από τους μεγαλύτερους ζωγράφους και συγγραφείς του 20ού αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των Ζαν Κοκτό, Μπερνάρ Μπουφέ και Ζαν Ζιονό, ανέφερε η Εισαγγελία του Κλερμόν-Φεράν σε ανακοίνωση που έστειλε στο BFMTV.

Αφού αποτέλεσε θέμα σχεδόν 150 εκθέσεων σε όλο τον κόσμο μεταξύ 1961 και 1972, το εξώφυλλο του βιβλίου «Αποκάλυψη» εξαφανίστηκε από το κοινό για ένα διάστημα, φυλασσόταν στην Ελβετία και στη συνέχεια πουλήθηκε σε κάποιους Ιάπωνες.

Ενώ ετοιμάζονταν να το δημοπρατήσουν κομμάτι-κομμάτι, το βιβλίο αγοράστηκε το 2003 από τον γενικό διευθυντή μιας εταιρείας αποκατάστασης έργων τέχνης στη πόλη Ισουάρ , τον Christian Karoutzos.

Διακριτικός ως προς την τιμή αγοράς του έργου, δήλωσε στο AFP εκείνη την εποχή ότι, κατά τη στιγμή της έκδοσής του, το βιβλίο «αποτιμήθηκε σε δύο εκατομμύρια φράγκα (304.898 ευρώ), γεγονός που το καθιστούσε, εκείνη την εποχή, το πιο ακριβό βιβλίο στον κόσμο».

Επρόκειτο να εκθέσει το εξώφυλλο και μερικές περγαμηνές στο κέντρο σύγχρονης τέχνης του στο Ισουάρ μέχρι το φθινόπωρο και πρόσφατα είχε δώσει αρκετές συνεντεύξεις για το θέμα στον τοπικό τύπο.

«Είναι έργο ενός ιδιώτη που κατείχε ένα μικρό ιδιωτικό μουσείο σύγχρονης τέχνης, το οποίο στέγαζε επίσης και άλλα έργα μικρότερης αξίας», δήλωσε ο δήμαρχος του Ισουάρ, Μπερτράν Μπαρό , στο AFP. Η ζημιά είναι «ανεκτίμητη» και «αντιπροσωπεύει το έργο μιας ζωής», πρόσθεσε.

Ο δήμαρχος είπε ότι μίλησε με τον ιδιοκτήτη, «πολύ απογοητευμένος, ο οποίος του εξήγησε ότι είχε κλαπεί ένα περιουσιακό στοιχείο που αποτελεί μέρος της γαλλικής κληρονομιάς». Ο Bertrand Barraud ,δεν μπόρεσε να πει εάν η κλοπή διαπράχθηκε με διάρρηξη. Η έρευνα έχει ανατεθεί στην ανακριτική ομάδα της χωροφυλακής του Κλερμόν-Φεράν.

Πηγή: Μ. Λαμπρινίδου, ErtNews

«Αφηγήσεις της Ιστορίας»: Η 6η εκδήλωση του κύκλου επιστημονικών συναντήσεων από το ΠΙΟΠ

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 09:35:06 +0000

Στο πλαίσιο του κύκλου επιστημονικών συναντήσεων που οργανώνει το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς με τίτλο «Αφηγήσεις της Ιστορίας», η έκτη κατά σειρά συνάντηση, με θέμα «Μαθήματα Ιστορίας, και στην τηλεόραση» πραγματοποιείται την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026 (ώρα 17:30), στο κτήριο του Ιδρύματος στον Ταύρο.

Με στόχο την ενίσχυση του ιστορικού εγγραμματισμού, οι συναντήσεις παρουσιάζουν εναλλακτικούς τρόπους διάχυσης της Ιστορίας που μπορούν να συμβάλουν στον εμπλουτισμό της ιστορικής κουλτούρας.

Στο πρώτο μέρος της συνάντησης, η Μαρία Ευθυμίου, διακεκριμένη ιστορικός και ομότιμη καθηγήτρια Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, βραβευμένη με το Βραβείο Εξαίρετης Ακαδημαϊκής Διδασκαλίας, θα μιλήσει για την ανταπόκριση του κοινού στα ανοικτά μαθήματα Ιστορίας που παραδίδει επί σειρά ετών σε ολόκληρη τη χώρα, έχοντας προσφέρει χιλιάδες ώρες διδασκαλίας στο ευρύ κοινό, μεταξύ άλλων και στo Δίκτυο Μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς. Με την αμεσότητα, τη ζωντάνια και το χιούμορ που τα χαρακτηρίζουν, τα μαθήματά της έχουν συντελέσει ουσιαστικά στη διάδοση της ιστορικής γνώσης και στην ενίσχυση της ιστορικής κουλτούρας του κοινού.

Στο δεύτερο μέρος, η σκηνοθέτρια Μαρία Ντούζα θα απαντήσει στο ερώτημα πώς μια προφορική διδασκαλία σαν αυτή θα μπορούσε να μεταφερθεί στη μικρή οθόνη. Θα παρουσιάσει τη διαδικασία μεταφοράς των ανοικτών μαθημάτων στην τηλεόραση, κατά την οποία, υπό την καθοδήγηση της Μαρίας Ευθυμίου και ακολουθώντας πιστά το «σενάριό» της, τα ίδια τα μαθήματα, η προφορική αφήγηση πλαισιώθηκε από χάρτες, χρονολόγια, πίνακες, αρχειακό υλικό, επεξηγηματικά κείμενα και μουσική, δημιουργώντας ένα πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις του τηλεοπτικού μέσου.

Η συνάντηση θα ολοκληρωθεί με συζήτηση για την αφηγηματική λειτουργία του ιστορικού και αρχειακού υλικού στην τηλεόραση, όταν αυτό συνδέεται με την εξέλιξη της πλοκής και τη φιλοδοξία μιας παραγωγής να ανασυνθέσει την κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα. Η Ελένη Ζώντου, Τεκμηριώτρια στο Αρχείο της ΕΡΤ (Διάθεση αρχειακού υλικού) και υποψήφια διδάκτορας του Τμήματος ΕΜΜΕ του ΕΚΠΑ, θα προσεγγίσει το ερώτημα «Τηλεόραση και/ή Ιστορία; Το αρχείο στη μικρή οθόνη», ενώ η σκηνοθέτρια Ολγα Μαλέα θα εξηγήσει πώς μια εποχή ζωντανεύει στη μικρή οθόνη, με παράδειγμα την τηλεοπτική σειρά «Τα Καλύτερά μας Χρόνια», η οποία ανασύνθεσε τη ζωή στην Ελλάδα από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 έως τη δεκαετία του 1980.

*Η εκδήλωση υποστηρίζεται από το Bodossaki Lectures on Demand-BLOD, την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη διαλέξεων (blod.gr) του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Η συμμετοχή είναι δωρεάν.

Απαραίτητη η κράτηση θέσης στο τηλ. 210 3418062, Δευτ.-Παρ. 10:00-17:00.

Ιστορικό Αρχείο

Δωρίδος 2 & Λ. Ειρήνης 14, 17778,

Ταύρος Τ.: 210 3418051 |

www.piop.gr

Πηγή: Protagon

Μουσεία σε συναγερμό: Οι κλοπές αλλάζουν όσα βλέπουν οι επισκέπτες

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 06:58:15 +0000

Επισκέπτες φτάνουν κατά την επαναλειτουργία της Αίθουσας του Απόλλωνα για το κοινό, στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026. [Credit: Lou Benoist/Pool Photo μέσω AP]

Από το Λούβρο έως μικρότερα μουσεία της Ευρώπης, οι αλλεπάλληλες κλοπές πολύτιμων αντικειμένων οδηγούν σε αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας, απομάκρυνση αυθεντικών έργων και μεγαλύτερη παρουσία αντιγράφων.

Τα μουσεία είναι χώροι ανοιχτοί στο κοινό. Αυτή ακριβώς η αρχή, όμως, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα: μια σειρά από τολμηρές κλοπές σε μουσεία της Ευρώπης αναγκάζει τους υπεύθυνους να επανεξετάσουν όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο προστατεύουν τις συλλογές τους, αλλά και το τι τελικά μπορούν να βλέπουν οι επισκέπτες.

Όταν η Galerie d’Apollon στο Μουσείο του Λούβρου άνοιξε ξανά τον Ιούλιο του 2026, εννέα μήνες μετά την κλοπή των γαλλικών κοσμημάτων του Στέμματος, οι επισκέπτες βρέθηκαν μπροστά σε μια εντυπωσιακή αίθουσα με ζωγραφισμένες οροφές και γλυπτά, αλλά όχι στα εμβληματικά κοσμήματα που βρίσκονταν κάποτε στις προθήκες της.

Τα διασωθέντα πετράδια έχουν μεταφερθεί αλλού, ενώ το μουσείο εξετάζει πώς θα μπορέσει να τα εκθέσει ξανά με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Η υπόθεση του Λούβρου δεν είναι μεμονωμένη. Στις 27 Αυγούστου, διαρρήκτες μπήκαν στο Μουσείο της Βιγιένα στη νοτιοανατολική Ισπανία και μέσα σε μόλις τέσσερα λεπτά αφαίρεσαν αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού, ανάμεσά τους κύπελλα, αγγεία και βραχιόλια, που περιείχαν σχεδόν 10 κιλά χρυσού.

Λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, κλέφτες εισέβαλαν στο Μουσείο Ρενουάρ στο Κανιε-σιρ-Μερ της Γαλλικής Ριβιέρας και πήραν τέσσερις πίνακες. Δύο εγκαταλείφθηκαν σε κοντινούς κήπους καθώς οι δράστες διέφευγαν, ενώ δύο παραμένουν αγνοούμενοι.

Τον Ιούλιο, ένα ακόμη περιστατικό είχε προκαλέσει ανησυχία στη Γαλλία, όταν κλάπηκε από μουσείο της Βουργουνδίας το χρυσό περιδέραιο της Βιξ, ένα αντικείμενο ηλικίας περίπου 2.500 ετών. Οι δράστες εμφανίστηκαν ως απλοί επισκέπτες και κατάφεραν να αφαιρέσουν το αρχαίο κόσμημα από την προθήκη του.

Σύμφωνα με την Europol, οι κλοπές μουσείων έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ αρκετές από αυτές γίνονται πλέον με πιο επιθετικές μεθόδους. Οι δράστες έχουν χρησιμοποιήσει βαριοπούλες και τσεκούρια για να σπάσουν προθήκες, εκρηκτικά για να παραβιάσουν εισόδους και όπλα για να εκφοβίσουν εργαζομένους και επισκέπτες. Σε άλλες περιπτώσεις, υπάλληλοι μουσείων έχουν δεχθεί επίθεση ή έχουν κρατηθεί όμηροι.

Επισκέπτες φωτογραφίζουν το παράθυρο που έσπασε κατά τη διάρκεια της επαναλειτουργίας της Αίθουσας του Απόλλωνα για το κοινό, στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026.
[Credit: Lou Benoist/Pool Photo μέσω AP]

Ο Ζαν-Ιβ Γκοριού, επικεφαλής της Μονάδας Οργανωμένου Εγκλήματος της ΕΕ στην Europol, κάνει λόγο για «σαφή και απότομη αύξηση» των ληστειών μουσείων από περίπου το 2022-2023. Το πρόβλημα, όπως εξηγείται, συνδέεται εν μέρει και με την ίδια τη φύση των μουσείων: είναι χώροι σχεδιασμένοι για να είναι ανοιχτοί στο κοινό.

Για δεκαετίες, αυτό επέτρεπε στους επισκέπτες να στέκονται λίγα μόλις μέτρα από μια αιγυπτιακή σαρκοφάγο ή έναν πίνακα της Αναγέννησης. Τώρα, όμως, η ανάγκη προστασίας των αντικειμένων μπορεί να αλλάξει αυτή τη σχέση.

Όταν το αυθεντικό αντικαθίσταται από αντίγραφο

Η απώλεια ενός αντικειμένου μπορεί να έχει πολύ διαφορετικό βάρος ανάλογα με το μέγεθος και τον χαρακτήρα του μουσείου. Για το Λούβρο, η προσωρινή απουσία ορισμένων κοσμημάτων δεν στερεί από τους επισκέπτες τη δυνατότητα να δουν χιλιάδες άλλα έργα. Για ένα μικρότερο μουσείο, όμως, ένα και μόνο αντικείμενο μπορεί να αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο κάποιος ταξιδεύει μέχρι εκεί.

Ο λεγόμενος «Θησαυρός της Βιγιένα» δεν ήταν απλώς μία ακόμη συλλογή στο μουσείο της ισπανικής πόλης. Αποτελούσε κομμάτι της ίδιας της ταυτότητας της Βιγιένα: δεκάδες αντικείμενα από χρυσό, ασήμι, κεχριμπάρι και σίδηρο, τα οποία είχαν παραμείνει κρυμμένα μέσα σε ένα αγγείο για περίπου τρεις χιλιετίες, μέχρι να ανακαλυφθούν από αρχαιολόγο το 1963.

Αντίστοιχα, το περιδέραιο της Βιξ αποτελούσε το σημαντικότερο αντικείμενο του Musée du Pays Châtillonnais στη Βουργουνδία. Το χρυσό κόσμημα, βάρους 480 γραμμαρίων, είχε βρεθεί στον ταφικό θάλαμο μιας Κέλτισσας που πέθανε περίπου το 500 π.Χ. και αποτελούσε μια σπάνια υλική σύνδεση με τους τεχνίτες της Εποχής του Σιδήρου στην Ευρώπη.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δύο πιστά χρυσά αντίγραφα του περιδεραίου υπήρχαν ήδη όταν κλάπηκε το αυθεντικό. Το ένα μάλιστα είχε ταξιδέψει σε έκθεση άλλου γαλλικού μουσείου, ακριβώς επειδή το μουσείο της Βουργουνδίας δεν ήθελε να δανείσει το πρωτότυπο.

Τα αντίγραφα δεν είναι καινούργια πρακτική στα μουσεία. Χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια όταν ένα αντικείμενο είναι ιδιαίτερα εύθραυστο, πολύτιμο ή δύσκολο να μετακινηθεί. Οι πρόσφατες κλοπές, ωστόσο, φαίνεται να ενισχύουν τη συζήτηση για μια ευρύτερη χρήση τους.

Ένας επισκέπτης παρακολουθεί την επαναλειτουργία της Αίθουσας του Απόλλωνα για το κοινό, στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026.
[Credit: Lou Benoist/Pool Photo μέσω AP]

Στη Γαλλία, ένα νέο σχέδιο 33 σημείων για την ασφάλεια των μουσείων προβλέπει, μεταξύ άλλων, την προσωρινή απομάκρυνση ιδιαίτερα ευάλωτων αυθεντικών αντικειμένων έως ότου μπορούν να εκτεθούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Ορισμένα μουσεία έχουν ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Μετά από ένοπλη ληστεία στο Musée du Hiéron στη Βουργουνδία το 2024, η διευθύντρια Μαούντ Σιρόν σταμάτησε να εκθέτει τα πολυτιμότερα έργα του μουσείου. Στο Παρίσι, το Musée Cognacq-Jay αφαίρεσε ένα πολύτιμο ζευγάρι σκουλαρίκια από προγραμματισμένη έκθεση, ενώ το Musée Carnavalet αντικατέστησε ένα κόσμημα υψηλής αξίας με ένα σχέδιο και μια καρφίτσα με στρας.

Όμως η συζήτηση δεν αφορά μόνο την ασφάλεια. Αφορά και την ίδια την εμπειρία της επίσκεψης.

Η αυθεντικότητα παραμένει ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι επισκέπτονται ένα μουσείο. Η θέαση του αυθεντικού αντικειμένου δημιουργεί την αίσθηση ότι κάποιος άλλος άνθρωπος το κατασκεύασε, το χρησιμοποίησε ή το άγγιξε αιώνες πριν. Αυτή η σύνδεση είναι δύσκολο να αναπαραχθεί από ένα αντίγραφο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ταπισερί της Μπαγιέ, το οποίο, καθώς το μόνιμο σπίτι του στη Γαλλία βρίσκεται υπό ανακαίνιση, μεταφέρθηκε προσωρινά στο Βρετανικό Μουσείο. Η έκθεση του σχεδόν χιλιόχρονου κεντήματος προκάλεσε τεράστια ζήτηση, με την πρώτη παρτίδα εισιτηρίων να εξαντλείται μέσα σε μία ημέρα.

Η διαφορά ανάμεσα στο αυθεντικό και το αντίγραφο, επομένως, δεν είναι αμελητέα. Αν ένας επισκέπτης περιμένει να δει το πρωτότυπο και διαπιστώσει χωρίς εξήγηση ότι έχει αντικατασταθεί, η εμπειρία μπορεί να εκληφθεί ως υποβάθμιση. Αντίθετα, όταν το μουσείο εξηγεί με διαφάνεια γιατί χρησιμοποιεί αντίγραφο και τι επιτρέπει αυτή η επιλογή, η ίδια πρακτική μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό νόημα.

Περισσότερη απόσταση ανάμεσα στο έργο και τον επισκέπτη

Για τα πολύτιμα έργα που παραμένουν στις αίθουσες, η πιο άμεση αλλαγή μπορεί να είναι κυριολεκτικά η απόσταση.

Μεγαλύτερες αποστάσεις, παχύτερα προστατευτικά τζάμια, συναγερμοί και περισσότερο προσωπικό ασφαλείας ενδέχεται να γίνουν πιο συνηθισμένα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, οι κατευθυντήριες γραμμές του Government Indemnity Scheme προβλέπουν ότι φορητά πολύτιμα αντικείμενα, όπως χρυσός, ασήμι και κοσμήματα, πρέπει να βρίσκονται σε κλειδωμένες και προστατευμένες με συναγερμό προθήκες, ενώ για ορισμένα έργα απαιτείται απόσταση τουλάχιστον ενός μέτρου από τους επισκέπτες.

Η μεγαλύτερη απόσταση, όμως, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται ένα έργο. Όσο πιο μακριά βρίσκεται από αυτό, τόσο δυσκολότερο είναι να παρατηρήσει τις λεπτομέρειες ή να το δει από διαφορετικές γωνίες.

Επισκέπτες περπατούν στο εσωτερικό της πυραμίδας κατά την επαναλειτουργία της Αίθουσας του Απόλλωνα για το κοινό, στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026. [Credit: AP/Michel Euler]

Οι πρόσφατες κλοπές επηρεάζουν επίσης τα αντικείμενα που δανείζονται τα μουσεία. Ασφαλιστικές εταιρείες και πολιτιστικοί οργανισμοί εξετάζουν πλέον με μεγαλύτερη προσοχή τα μέτρα προστασίας γύρω από έργα υψηλού προφίλ που ταξιδεύουν από μουσείο σε μουσείο. Ο στόχος, ωστόσο, παραμένει να γίνονται οι δανεισμοί με ασφάλεια και όχι να σταματήσουν.

Και δεν είναι βέβαιο ότι κάθε πρόσθετο μέτρο ασφαλείας υποβαθμίζει αυτομάτως την εμπειρία.

Στο Rijksmuseum, για παράδειγμα, οι επισκέπτες μπορούν να παρακολουθούν ζωντανά τις εργασίες αποκατάστασης του «Νυχτερινή Περίπολος» του Ρέμπραντ. Το προστατευτικό γυαλί και η απόσταση που απαιτεί η διαδικασία δεν λειτουργούν μόνο ως εμπόδιο, αλλά μπορούν να γίνουν μέρος της ίδιας της μουσειακής εμπειρίας.

Αυτό είναι ίσως το νέο στοίχημα για τα μουσεία: όχι απλώς να προστατεύσουν τα έργα τους, αλλά να εξηγήσουν στο κοινό γιατί αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπει.

Καθώς οι κλοπές συνεχίζονται, οι επισκέπτες είναι πιθανό να συναντούν διαφορετικές λύσεις από μουσείο σε μουσείο. Άλλοτε θα βλέπουν αντίγραφα, άλλοτε άδειες προθήκες και αλλού αυθεντικά έργα πίσω από περισσότερο γυαλί ή μεγαλύτερες αποστάσεις.

Η πρόκληση παραμένει η ίδια: πώς προστατεύεις αντικείμενα που έχουν επιβιώσει για αιώνες χωρίς να τα απομακρύνεις τόσο από το κοινό, ώστε να χαθεί η ίδια η εμπειρία για την οποία οι άνθρωποι ταξιδεύουν για να τα δουν.

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN

Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα στην αρχαία Κραννώνα

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 06:16:32 +0000

Περατώθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία η φετινή περίοδος ανασκαφής στην αρχαία Κραννώνα που πραγματοποιήθηκε από ομάδα φοιτητών του Πανεπιστημίου Κρήτης και αλλοδαπούς φοιτητές, με επικεφαλής τον Δημήτρη Μποσνάκη καθηγητή κλασικής αρχαιολογίας. Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας με επικεφαλής την αρχαιολόγο Στέλλα Κατακούτα.

Το χώρο της ανασκαφής επισκέφθηκε ο δήμαρχος Κιλελέρ Θανάσης Νασιακόπουλος, επικεφαλής κλιμακίου, ο οποίος είχε την ευκαιρία να ενημερωθεί για την πορεία και την εξέλιξη των εργασιών. Ο δήμαρχος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Ο Δήμος Κιλελέρ, έχοντας ως βασική του προτεραιότητα την ανάδειξη του πλούσιου πολιτιστικού του αποθέματος συνέβαλε και φέτος με όλες του τις δυνάμεις στην ανάδειξη της Αρχαίας Κραννώνας. Βασικός στόχος του προγράμματος της ανασκαφής, εκτός όλων των άλλων, είναι να φέρει τους πολίτες σε επαφή με την πολιτιστική τους κληρονομιά και να δημιουργήσει μια όσο το δυνατόν πληρέστερη γνώση για τον αρχαιολογικό χώρο, να δώσει σημαντική ώθηση στην πολιτιστική ανάπτυξη της περιοχής αλλά και στην οργάνωση πολιτιστικών διαδρομών εντός του Δήμου. Ο Δήμος Κιλελέρ στέκεται αρωγός και συμπαραστάτης στις προσπάθειες της ομάδας ανασκαφής για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου. Γι’ αυτό και παρείχε στην ομάδα του κ. Μποσνάκη οτιδήποτε χρειάζεται για να έλθει σε πέρας αυτό το εγχείρημα».

Απευθυνόμενος δε στους ανασκαφείς τόνισε: « Σας συγχαίρω, και εκ μέρους των συνδημοτών μου, για το σημαντικό έργο το οποίο προσφέρετε καθοδηγούμενοι σωστά από τους εξαίρετους επιστήμονες, τον καθηγητή Δημήτρη Μποσνάκη, την επιτελική του ομάδα και την αρχαιολόγο Στέλλα Κατακούτα. Σας διαβεβαιώ ότι η δημοτική αρχή θα συνεχίσει να παρέχει την αρωγή της στην πολύτιμη προσπάθειά σας. Είμαι πεπεισμένος ότι η συνεργασία της ομάδας σας με τους συνεργάτες μου στο Δήμο, την επόμενη χρονιά, θα αποδώσει πιο σημαντικά επιτεύγματα».

Ο καθηγητής Δημήτρης Μποσνάκης έδωσε μία αναλυτική συνέντευξη σχετικά με τα ευρήματα της φετινής ανασκαφής:

Ενώ με τη σειρά του, ο καθηγητής Δημήτρης Μποσνάκης έκανε μια εκτενή αναφορά στη φετινή περίοδο της ανασκαφής. «Πριν από οκτώ χρόνια ξεκίνησε ένα φιλόδοξο και ενδιαφέρον πρόγραμμα τόσο για το Πανεπιστήμιο Κρήτης όσο και για την Τοπική Κοινότητα και τον Δήμο Κιλελέρ που αφορούσε στην ανάδειξη της αρχαίας Κραννώνας. Και φέτος σχεδιάσαμε με λεπτομέρεια το πρόγραμμα της ανασκαφής. Να τονίσω ότι φέτος, ύστερα από πρόσκλησή μου, συμμετείχε στην έρευνα και ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης ο κ. Μερκούριος Γεωργιάδης ο οποίος οργάνωσε με νέες μεθόδους, μαζί με τους φοιτητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, την επιφανειακή έρευνα, τη μη παρεμβατική δηλαδή αρχαιολογία η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική στην ολιστική παρέμβαση που πραγματοποιείται στο χώρο της αρχαίας Κραννώνας. Σε εκδήλωση που θα συνδιοργανώσουμε με τον Δήμο Κιλελέρ και την Τοπική Κοινότητα Κραννώνα τους προσεχείς μήνες, σχεδιάζουμε να παρουσιάσουμε συμπεράσματα σε σχέση με την αρχιτεκτονική διάταξη και εξέλιξη των αποκαλυφθέντων οικοδομημάτων και ερμηνευτικές προσεγγίσεις των πορισμάτων της ανασκαφικής και της επιφανειακής έρευνας. Στο πλαίσιο αυτό να αναφέρω ότι αξιοποιήθηκαν εκτός από τα αρχαιολογικά δεδομένα και τα αποτελέσματα των γεωφυσικών ερευνών που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στον αρχαιολογικό χώρο της Κραννώνος. Σκοπεύουμε στην εκδήλωση να κάνουμε μία επιλεκτική παρουσίαση των σημαντικότερων κατηγοριών ευρημάτων από τους ανασκαφικούς τομείς, καθώς και μία προσπάθεια ερμηνείας των αποκαλυφθέντων χώρων εύρεσης των διαφόρων αντικειμένων. Θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στο Δήμο Κιλελέρ, πρωτίστως στο Δήμαρχο αλλά και σε όλους τους συνεργάτες του για το υψηλό επίπεδο της συνεργασίας μας. Όλοι τους γενναιόδωρα και με κατανόηση στηρίζουν το εγχείρημά μας. Είμαι βέβαιος ότι με το ευρύ πνεύμα που τους διακρίνει, δυσεύρετο στις μέρες μας, μπορούν να οργανώσουν ένα μακροπρόθεσμο πλάνο και να δώσουν άλλες προοπτικές στην ανάδειξη της αρχαίας Κραννώνας. Ευχαριστίες οφείλω τέλος στους κατοίκους της τοπικής κοινότητας Κραννώνα και προσωπικά τον πρόεδρο Κώστα Τσιαγκλάνη για την άψογη φιλοξενία και τη θερμή υποστήριξη του προγράμματος της ανασκαφής».

Τον δήμαρχο συνόδεψαν στο χώρο της αρχαίας Κραννώνας οι αντιδήμαρχοι Σέβη Λαδοπύλου – Χατζητσοπάνη, Σωτήρης Νταφόπουλος, και Ευάγγελος Παπαγιαννούλης, ο Πρόεδρος της ΤΚ Κραννώνα Κώστας Τσιαγκλάνης και ο ειδικός συνεργάτης του Δημάρχου Στέλιος Καραφέριας.

Πηγή: Larisa New, Δ. Μποσνάκης

Αιγείρα: Από τον μυκηναϊκό οικισμό στο αρχαϊκό ιερό

noreply@blogger.com (Zeus) — Tue, 06 Oct 2026 06:00:26 +0000

Η άνω ακρόπολη από βορρά, στο βάθος το συγκρότημα κτιρίων του Σόλωνα και ο Κορινθιακός κόλπος στο βάθος (© ÖAW-ÖAI/M. Kräker)

Μια καταστροφική πυρκαγιά έπληξε τον μυκηναϊκό οικισμό της Αιγείρας περίπου στα μέσα του 12ου αιώνα π.Χ., καταστρέφοντας κτίρια τόσο στο κέντρο της ακρόπολης όσο και στον οικισμό που εκτεινόταν χαμηλότερα. Ωστόσο, η καταστροφή δεν έθεσε τέλος στη ζωή στην Αιγείρα. Σχεδόν αμέσως, η κοινότητα άρχισε να ανοικοδομεί και αυτή τη φορά η προστασία αποτέλεσε προτεραιότητα.

Ο νέος οικισμός αναπτύχθηκε ακριβώς πάνω από τα ερείπια και απέκτησε ένα ογκώδες τείχος οχύρωσης, ενώ οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι τμήματα της κάτω πόλης ενδέχεται επίσης να περιτειχίστηκαν. Η κλίμακα του έργου υποδηλώνει ότι η Αιγείρα διέθετε ακόμη την οργάνωση, το εργατικό δυναμικό και τους πόρους που απαιτούνταν για την υλοποίηση ενός σημαντικού αμυντικού οικοδομικού προγράμματος, ακόμη και μετά από μια καταστροφική συμφορά.

Μια πυρκαγιά που επεκτάθηκε πολύ πέρα από την ακρόπολη

Η Αιγείρα βρίσκεται ψηλά πάνω από τον Κορινθιακό κόλπο, στην Αχαΐα, στη βόρεια Πελοπόννησο. Οι αρχαιολόγοι έχουν ερευνήσει τη θέση επί δεκαετίες και οι ανασκαφές στην ακρόπολη κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 αποκάλυψαν αρκετές φάσεις υστερομυκηναϊκής κατοίκησης.

Ο τρέχων ανασκαφικός τομέας στους πρόποδες της άνω ακρόπολης· πορτοκαλί: οχύρωση· μπλε: λάκκος· κόκκινο: Ύστερη Αρχαϊκή/Πρώιμη Κλασική περίοδος· κυανό: αδιευκρίνιστο (Ύστερη Αρχαϊκή/Πρώιμη Κλασική ή παλαιότερο)· πράσινο: μυκηναϊκό / ΥΕ IIIC
[© ÖAW-ÖAI/Φωτογραφία: M. Kräker· επεξεργασία: W. Gauß]

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά ευρήματα ήταν ένα παχύ στρώμα καταλοίπων πυρκαγιάς, το οποίο σηματοδοτούσε την καταστροφή μιας πρώιμης φάσης του οικισμού. Μεταγενέστερες ανασκαφές, μεταξύ 2011 και 2016, έδειξαν ότι η καταστροφή ήταν πολύ μεγαλύτερης έκτασης από ό,τι είχε αρχικά γίνει αντιληπτό.

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν μια εκτεταμένη «κάτω πόλη» της Εποχής του Χαλκού στο οροπέδιο νότια και ανατολικά της ακρόπολης. Μαζί με τον οικισμό στην κορυφή του λόφου, η Αιγείρα ενδέχεται να καταλάμβανε έκταση έως και 12.000 τετραγωνικών μέτρων. Το ίδιο εκτεταμένο στρώμα πυρκαγιάς εντοπίστηκε και στον κάτω οικισμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι μεγάλο μέρος, ή πιθανώς το σύνολο, της Αιγείρας επλήγη από μία και μόνη μεγάλη πυρκαγιά.

Τα αρχαιολογικά τεκμήρια επομένως δεν παραπέμπουν στην καταστροφή ενός μεμονωμένου κτιρίου ή μιας γειτονιάς, αλλά σε μια καταστροφή που έπληξε μια σημαντικού μεγέθους μυκηναϊκή κοινότητα. Αυτό που συνέβη στη συνέχεια είναι εκείνο που καθιστά την Αιγείρα ιδιαίτερα ξεχωριστή.

Οχύρωση της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην ανατολική πλαγιά της Ακρόπολης της Αιγείρας, η οποία κατασκευάστηκε μετά από μια μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε μεγάλο μέρος του μυκηναϊκού οικισμού.
[Credit: OeAW-OeAI/W. Gauß]

Η ανοικοδόμηση άρχισε σχεδόν αμέσως

Σύμφωνα με το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, η ανοικοδόμηση άρχισε αμέσως μετά την καταστροφή. Ένας νέος οικισμός χτίστηκε ακριβώς πάνω από τα καμένα κατάλοιπα και η ακρόπολη περιβλήθηκε από ένα ογκώδες αμυντικό τείχος. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν επίσης ότι τουλάχιστον τμήματα της κάτω πόλης ενδέχεται να απέκτησαν νέες οχυρώσεις.

Το τείχος αποτελούσε κάτι περισσότερο από μια υλική αντίδραση στην καταστροφή. Η κατασκευή μιας τέτοιας οχύρωσης απαιτούσε σχεδιασμό, συντονισμένη εργασία και μια αρχή ικανή να οργανώσει ένα μεγάλο οικοδομικό έργο.

Για τους ερευνητές, αυτό υποδηλώνει ότι η κοινωνική δομή της κοινότητας είχε επιβιώσει από την πυρκαγιά. Αντί να καταρρεύσει μετά την καταστροφή, η Αιγείρα διατήρησε επαρκή βαθμό οργάνωσης ώστε να ανοικοδομηθεί σε σημαντική κλίμακα και να αναδιαμορφώσει τον οικισμό της με γνώμονα μια ενισχυμένη ανάγκη για ασφάλεια.

Η χρονολόγηση καθιστά την οχύρωση ακόμη σημαντικότερη. Σύμφωνα με το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, η Αιγείρα αποτελεί σήμερα τη μόνη γνωστή θέση στην Πελοπόννησο που απέκτησε νέες οχυρώσεις κατά τη συγκεκριμένη ύστερη φάση της Εποχής του Χαλκού.

Οικίες, εργαστήρια και ίχνη της καθημερινής ζωής

Οι παλαιότερες ανασκαφές στην ακρόπολη βοηθούν να κατανοήσουμε τι είδους κοινότητα ζούσε πίσω από αυτά τα τείχη. Η κατοίκηση της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ανήκει στη μετανακτορική μυκηναϊκή περίοδο, ιδιαίτερα στον 12ο αιώνα π.Χ. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει οικίες, αποθηκευτικούς χώρους και χώρους όπου παράγονταν και καταναλώνονταν αγαθά. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν κεραμική, πήλινα ειδώλια, χάλκινα μαχαίρια και σφονδύλια, ενώ τα αρχαιολογικά δεδομένα παραπέμπουν επίσης σε παραγωγή κεραμικής και πιθανώς σε κατεργασία χαλκού.

Μία από τις φάσεις περιλάμβανε ένα μεγάλο, πολυθάλαμο κτίριο που περιβαλλόταν από το τείχος οχύρωσης. Οι αρχαιολόγοι έχουν επίσης εντοπίσει έναν χώρο λατρείας, ο οποίος, σε συνδυασμό με τα στοιχεία για αποθήκευση, παραγωγή και συμποσιακές δραστηριότητες, υποδηλώνει ότι τουλάχιστον ορισμένοι κάτοικοι κατείχαν σχετικά υψηλή κοινωνική θέση.

Τα κατάλοιπα αυτά καθιστούν πιο απτή την ιστορία μετά την πυρκαγιά. Η ανοικοδομημένη Αιγείρα δεν ήταν απλώς ένα καταφύγιο περιβαλλόμενο από τείχη. Οι άνθρωποι συνέχισαν να αποθηκεύουν τρόφιμα, να παράγουν αγαθά, να συγκεντρώνονται και να οργανώνουν τη ζωή τους μέσα σε έναν οικισμό που είχε ανασχεδιαστεί σε σημαντικό βαθμό μετά την καταστροφή.

Η έρευνα στην κάτω πόλη παρέχει πλέον επίσης πληροφορίες σχετικά με τη χρήση των ζώων, τις οικιακές δραστηριότητες και την ευρύτερη οικονομία της Αιγείρας κατά την Εποχή του Χαλκού, διευρύνοντας την εικόνα πέρα από την ίδια την οχυρωμένη ακρόπολη.

Τρισδιάστατη αναπαράσταση της Ακρόπολης της Αιγείρας κατά την Ύστερη Αρχαϊκή έως την Πρώιμη Κλασική περίοδο, η οποία δείχνει πώς η θέση είχε μετασχηματιστεί αιώνες μετά το τέλος του μυκηναϊκού οικισμού.
[© ÖAW-ÖAI/Modell: D. Scahill]

Μια κοινότητα που τελικά εξαφανίστηκε

Ο οχυρωμένος οικισμός δεν διατηρήθηκε επ' αόριστον. Η μυκηναϊκή κατοίκηση της Αιγείρας συνεχίστηκε μέσα από αρκετές φάσεις και φαίνεται ότι έληξε περίπου το 1100 π.Χ.

Μέχρι σήμερα, οι αρχαιολόγοι δεν έχουν εντοπίσει υλικό που να χρονολογείται στην Υπομυκηναϊκή, την Πρωτογεωμετρική ή την Πρώιμη Γεωμετρική περίοδο. Αυτό το κενό δημιουργεί το ενδεχόμενο η θέση να έμεινε ακατοίκητη κατά τις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ., αν και οι αρχαιολόγοι παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς την ερμηνεία της απουσίας ευρημάτων ως οριστικής απόδειξης εγκατάλειψης.

Αιώνες αργότερα, η δραστηριότητα επέστρεψε στην ακρόπολη με μια εντελώς διαφορετική μορφή. Τα κεραμικά ευρήματα αυξάνονται αισθητά από το δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ., όταν εκεί αναπτύχθηκε ένα πρώιμο ελληνικό ιερό. Οι γεωφυσικές έρευνες υποδεικνύουν επίσης ότι ένας οικισμός συνδεδεμένος με το ιερό ενδέχεται να καταλάμβανε τμήματα του ίδιου οροπεδίου όπου βρισκόταν παλαιότερα η κάτω πόλη της Εποχής του Χαλκού.

Αυτή η μακρά ιστορία καθιστά το στρώμα πυρκαγιάς στην Αιγείρα κάτι περισσότερο από τεκμήριο μιας μεμονωμένης καταστροφής. Καταγράφει μια στιγμή κατά την οποία μια μυκηναϊκή κοινότητα αντιμετώπισε την καταστροφή μεγάλου μέρους του οικισμού της και αντέδρασε όχι εγκαταλείποντας τη θέση, αλλά ανοικοδομώντας την σχεδόν αμέσως και περιβάλλοντας τις σημαντικότερες περιοχές της με ισχυρότερες αμυντικές κατασκευές.

Για έναν οικισμό που ζούσε μέσα στον ασταθή κόσμο που ακολούθησε την κατάρρευση του μυκηναϊκού ανακτορικού συστήματος, τα νέα τείχη υποδηλώνουν ότι η ανοικοδόμηση της Αιγείρας σήμαινε επίσης προετοιμασία για οτιδήποτε θα μπορούσε να ακολουθήσει.

Πηγή: ArkeoNews, OeAW

Βρετανία: Η είσοδος στα μουσεία θα παραμείνει δωρεάν και για τους ξένους επισκέπτες

noreply@blogger.com (Zeus) — Mon, 05 Oct 2026 12:39:40 +0000

Η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η είσοδος στα εθνικά μουσεία θα παραμείνει δωρεάν για τους αλλοδαπούς επισκέπτες, αφού τον περασμένο Μάρτιο ανέφερε ότι εξέταζε την πιθανότητα να επιβάλει εισιτήριο μόνο σε αυτούς, ώστε να αυξηθούν οι οικονομικοί πόροι τους.

Από το 2001, η είσοδος και η πρόσβαση στις μόνιμες συλλογές των εθνικών μουσείων – όπως στο Βρετανικό Μουσείο ή την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου – είναι δωρεάν για όλους και εκατομμύρια ξένοι τουρίστες τα επισκέπτονται κάθε χρόνο. Οι επισκέπτες πληρώνουν εισιτήριο μόνο για τις προσωρινές εκθέσεις.

Η κυβέρνηση ανέφερε τον Μάρτιο ότι «εξέταζε» την ιδέα να επιβάλει εισιτήριο στους αλλοδαπούς, για να στηρίξει οικονομικά αυτά τα πολιτιστικά ιδρύματα. Τελικά, «όλος ο κόσμος θα εξακολουθεί να επωφελείται από τη δωρεάν είσοδο» ανακοίνωσε σήμερα το υπουργείο Πολιτισμού, υπενθυμίζοντας ότι τα εθνικά μουσεία προσελκύουν επισκέπτες απ’ όλον τον κόσμο και συνεισφέρουν στην οικονομία με «περισσότερες από 1 δισεκ. στερλίνες ετησίως».

Το 2025, 7,1 εκατομμύρια άνθρωποι επισκέφθηκαν το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και 6,4 εκατομμύρια το Βρετανικό Μουσείο. Σύμφωνα με στοιχεία της κυβέρνησης για το οικονομικό έτος 2023-24, το 43% των επισκεπτών ήταν αλλοδαποί.

Από τις αρχές του έτους η Γαλλία έχει αυξήσει την τιμή των εισιτηρίων για το Λούβρο και άλλα πέντε μουσεία και μνημεία, όπως είναι οι Βερσαλλίες, για τους επισκέπτες που προέρχονται από χώρες εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΕ + Ισλανδία, Λιχτενστάιν και Νορβηγία). Καταβάλλουν 32 ευρώ για να περιηγηθούν στο Λούβρο, 10 ευρώ περισσότερα από τους Γάλλους και τους άλλους Ευρωπαίους επισκέπτες.

Πηγή: ErtNews, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

30 χρόνια ΣΕΚΑ: Μιλώντας για το χθες - Σκιαγραφώντας το αύριο

noreply@blogger.com (Zeus) — Mon, 05 Oct 2026 08:46:49 +0000

Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την ίδρυσή του, ο ΣΕΚΑ πραγματοποιεί στις 7 και 8 Νοεμβρίου 2026 στην Αθήνα τη Β΄ Επιστημονική Συνάντηση Εκτάκτων Αρχαιολόγων, στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων, Ακαδημίας 50, Αμφιθέατρο «Αντώνης Τρίτσης».

Από τη γέννησή του το 1996 μέχρι σήμερα, ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων λειτούργησε σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, στο οποίο προσπάθησε να παρέμβει με θετικό τρόπο: μέσα από τους συλλογικούς αγώνες κατέθεσε τη δική του συμβολή στη διαμόρφωση αξιοπρεπών όρων εργασίας, προασπίζοντας τα δικαιώματα των επί συμβάσει αρχαιολόγων, αλλά και διεκδικώντας παράλληλα την αναβάθμιση της επιστημονικής πρακτικής και την ανάδειξη της σωστικής αρχαιολογίας ως δυναμικής παραγωγής γνώσης. Με τη σταθερή του παρουσία στον δημόσιο διάλογο, ο Σύλλογος επιθυμεί να συνεχίσει να βαδίζει στη συλλογική προσπάθεια υπεράσπισης του Πολιτισμού ως δημόσιου αγαθού, των μνημείων και των εργαζομένων, αναδεικνύοντας τον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς και την επιστημονική και ανθρωπιστική διάσταση της αρχαιολογίας.

Η φετινή επέτειος αποτελεί το έναυσμα για να συζητηθούν αυτές οι κατακτήσεις, οι σύγχρονες προκλήσεις αλλά και οι αναγκαιότητες της αρχαιολογίας και των αρχαιολόγων στην Ελλάδα σήμερα. Οι εργασίες της Συνάντησης κατηγοριοποιούνται στους παρακάτω θεματικούς άξονες:

Α. Η Σωστική Αρχαιολογία σήμερα:

Το θεσμικό και εργασιακό πλαίσιο.

Η επιστημονική μεθοδολογία και η διαδικασία παραγωγής νέας γνώσης.

Διεθνής εμπειρία και συγκριτικές προσεγγίσεις.

Β. Αρχαιολογία και Κοινωνία:

Προσλήψεις του αρχαιολογικού παρελθόντος από το κοινό στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

Η κοινωνική προσφορά της αρχαιολογίας και ο ρόλος της ως ανθρωπιστικής επιστήμης.

Η σχέση της αρχαιολογίας με τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα.

Γ. Τι θα συνέβαινε αν…;

Προτάσεις/σκέψεις για μία «σωστική αρχαιολογία του μέλλοντος»

Τι επιθυμούμε να αλλάξει στην καθημερινή αρχαιολογική πρακτική;

Πώς φανταζόμαστε μια «άλλη», διαφορετική αρχαιολογία;

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τον μετασχηματισμό της επιστήμης μας;

Σημείωση: Στο πλαίσιο της τελευταίας ενότητας θα λάβει χώρα εργαστήριο με μορφή στρογγυλής τράπεζας, που θα αναζητήσει απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα μέσα από έναν ανοιχτό διάλογο.

Το πρόγραμμα της Β΄ Επιστημονικής Συνάντησης Εκτάκτων Αρχαιολόγων

ΣΑΒΒΑΤΟ

09:00-10:00 (συντονίζει η Δήμητρα Αντωνίου)

Χαιρετισμοί εκπροσώπων σωματείων Πολιτισμού

Α΄ Θεματική - Η Σωστική Αρχαιολογία σήμερα

(συντονίζει η Δήμητρα Αντωνίου)

10:00 Βενέδικτος Λανάρας, «Το ημερολόγιο της ανασκαφής τήρησε ο αρχαιολόγος Γ.Χ.»: Οι έκτακτοι αρχαιολόγοι μέσα από τις αναφορές του Αρχαιολογικού Δελτίου (1975-2015)
10:15 Χρήστος Ν. Μηλιώνης, «Υπερσυμβασιούχοι»
10:30 Ελένη Βασιλιά, Μαρία Κοκκοσάλη, Γιάννης Έρης, Νένα Χατζηθεοδωρίδου, Καλλιόπη Γίδη, Η σχέση της αρχαιολογικής επιστήμης με την αγορά εργασίας υπό το πρίσμα της απαξίωσης των ανθρωπιστικών επιστημών
10:45 Κλέα Δαραβίγκα, Μία ιδέα για το πώς γίναμε «έκτακτοι»
11:00 Γιάννης Σταυριδόπουλος, Οι έκτακτοι αρχαιολόγοι στη σωστική αρχαιολογία της Ευρώπης: εργασιακές πρακτικές και συνθήκες απασχόλησης μέσα από επιλεγμένες χώρες-μελέτες περίπτωσης
11:15 Συζήτηση
11:30-12:00 σύντομο διάλειμμα

Α΄ Θεματική - Η Σωστική Αρχαιολογία σήμερα

(συντονίζει η Χρύσα Μπελέκου)

12:00 Μαρία Τσονοπούλου, Στεφανία Μαυρωνά, Σωστική Αρχαιολογία: Ιστορία, νομικό πλαίσιο και μεθοδολογία στην Ελλάδα του σήμερα
12:15 Μαγδαλίνα Φέκου, Από τη σωστική ανασκαφή στην παραγωγή αρχαιολογικής γνώσης: η μετανασκαφική επεξεργασία του νεκροταφείου Αναργύρων Φλώρινας, από την μέση έως την ύστερη βυζαντινή περίοδο
12:30 Θεοφανία Τσεμπερά, Βιοαρχαιολογία στη Σύγχρονη Ελληνική Αρχαιολογική Πρακτική: αναγκαιότητα, πρόκληση ή ουτοπία;
12:45 Ρίτα Χατζή, Έλσα Οικονομάκη, Γιόρια Παναγοπούλου, Ηλέκτρα Φραντζή, Ο χαρακτήρας της σύγχρονης αρχαιολογίας και η θέση του σύγχρονου αρχαιολόγου
13:00 Χρυσάνθη Σμυρνιούδη, Ελένη Βασιλιά, Χρύσα Λεμπέση Πάκου, Αργυρώ Τσούμαρη, Η αρχαιολογία στο «θαύμα» του Ελληνικού
13:15 Συζήτηση

13:30-15:30 Κύριο διάλειμμα

Β΄ Θεματική - Αρχαιολογία και Κοινωνία

(συντονίζει η Δέσποινα Μαρκάκη)

15:30 Δημήτρης Κλουκίνας, Παναγιώτης Πλωμαρίτης, Η αρχαιολογία του περιθωρίου και η αρχαιολογία στο περιθώριο
15:45 Ελένη Κουτσοπούλου, Μαργαρίτα Αρβανιτάκη, Σοφία Δουλκερίδου, Παύλος Λαθήρας, Λυδία Τσιαπλέ, Διαχείριση της Ιστορικής Μνήμης: Ιστορικοί Τόποι, Αρχαιολογία του Σύγχρονου Παρελθόντος και Πολιτική της Λήθης
16:00 Ελπινίκη Όροβα, Σωστική αρχαιολογία και τοπική κοινωνία: προσλήψεις του παρελθόντος στην Αχλάδα Φλώρινας
16:15 Δανάη Σοφία Γεροντοπούλου, Αφάνεια, αδράνεια, υπερηφάνεια: κοινωνική πρόσληψη και επανανοηματοδότηση στο Όρραον της Ηπείρου
16:30 Συζήτηση

16:45-17:15 Σύντομο διάλειμμα

Β΄ Θεματική - Αρχαιολογία και Κοινωνία

(συντονίζει ο Δημήτρης Κλουκίνας)

17:15 Αναστασία Κουτσουδάκη, Εκείνοι, εμείς και τα αρχαία γραφήματα (graffiti): αρχαίες και σύγχρονες αναγνώσεις
17:30 Ρεβέκκα Μαντά, Μαρία Χατζηδάκη, Νικόλαος-Αλέξιος Στεφανής, Δημήτριος Χατζηγιάννης, Η τεκμηρίωση και διαχείριση γκραφίτι σε κτήρια υπό προστασία: η περίπτωση της εξωτερικής όψης του Ιλίου Μελάθρου
17:45 Μαρία Δήμητρα Μανωλίδου, Ποια αρχαιολογία χρειάζεται σήμερα η κοινωνία; Η αρχαιολογία ως πεδίο καλλιέργειας ιστορικής και κοινωνικής ενσυναίσθησης αλλά και συμπερίληψης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων
18:00 Luigi Lafasciano, Η αρχαιολογία της κατοχής στην Παλαιστίνη
18:15 Συζήτηση

18:30 Λήξη εργασιών πρώτης ημέρας

ΚΥΡΙΑΚΗ

Β΄ Θεματική - Αρχαιολογία και Κοινωνία

(συντονίζει η Μαρία Ασλανίδου)

10:00 Βασίλειος Τσελέντης, Δήμητρα Βήνη, Ακτομηχανική Μελέτη ως προϋπόθεση για την προστασία του Ταφικού Μνημείου του Θεμιστοκλή στην Πειραϊκή
10:15 Κώστας Νικολάου, «9,50 μέτρα από το μνημείο». Όταν η αρχαιολογία συναντά τις μεγάλες επενδύσεις: κοινωνική παρέμβαση και προστασία στο Νημποριό Στύρων
10:30 Κωνσταντίνα Μπουμπουλάκη, Πριν οι επιλογές γίνουν μονόδρομος. Η Παπούρα, η αρχαιολογία και η κοινωνία
10:45 Συζήτηση

11:00-11:30 Σύντομο διάλειμμα

Γ΄ Θεματική - Τι θα συνέβαινε αν…;

(συντονίζει η Μαργαρίτα Αρβανιτάκη)

11:30 Δημήτρης Κουφοβασίλης, Ένα διαφορετικό ταξίδι στην αρχαία ιστορία: η αναβίωση των μεσαιωνικών τίτλων και προνομίων στον Πολιτισμό, σήμερα
11:45 Ευαγγελία Κυριαζή, Μαζί στο σκάμμα ενάντια στη φθορά της ύλης: Ο συντηρητής ως ισότιμος συνεργάτης του αρχαιολόγου στη σωστική αρχαιολογία του μέλλοντος
12:00 Κατερίνα Σπυροπούλου, Η κρίση των ανθρωπιστικών σπουδών στην Ελλάδα και τρόποι ανάκαμψής της
12:15 Δέσποινα Μαρκάκη, Αρχαιολογία υπό αίρεση. Επιστημονική εργασία σε ένα προδιαγεγραμμένο πλαίσιο
12:30 Σαβίνα Λίτση, Κική Ευθυμίου, Ασημίνα Παπαθανασίου, Ζωρζέτα Θεοφίλου, Εύα Πολύζου, Πολιτιστική Κληρονομιά: μία σύγχρονη Ιφιγένεια στο βωμό του κέρδους
12:45 Συζήτηση

13:00-13:30 Σύντομο διάλειμμα

13:30-15:30, ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

(συντονίζει ο Κώστας Νικολάου)

Στάθης Γκότσης (ιστορικός, συγγραφέας), Δημήτρης Πλάντζος (Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ), Κώστας Ράπτης (Επίκουρος Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ) «Από τον εντοπισμό του ευρήματος, στην απόδοσή του στην κοινωνία. Πώς φανταζόμαστε μια “άλλη”, διαφορετική αρχαιολογία;»

15:30 Κλείσιμο εργασιών

Πηγή: Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων

Σελινούντας Κιλικίας: Οι αρχαιολόγοι χαρτογραφούν την πόλη όπου πέθανε ο αυτοκράτορας Τραϊανός

noreply@blogger.com (Zeus) — Mon, 05 Oct 2026 08:26:11 +0000

Το λεγόμενο κενοτάφιο ή ναός του Τραϊανού μπορεί να είναι ο χώρος όπου βρισκόταν η νεκρική πυρά του. [Credit: Philipp Pilhofer / Wikimedia Commons]

Το λεγόμενο κενοτάφιο ή ναός του Τραϊανού μπορεί να είναι ο χώρος όπου βρισκόταν η νεκρική πυρά του.

Μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο Alanya Alaaddin Keykubat πέρασε δύο εβδομάδες τον Σεπτέμβριο καταγράφοντας ταφικά μνημεία στις πλαγιές, στα αμυντικά τείχη και τις κλιτύες του λιμανιού στον Σελινούντα Κιλικίας, το αρχαίο λιμάνι στη νότια Μικρά Ασία, όπου πέθανε ο αυτοκράτορας Τραϊανός το 117 μ.Χ. Επρόκειτο για αρχαιολογική επιφανειακή έρευνα, όχι για ανασκαφή.

Τον Αύγουστο του 117 μ.Χ., ένα πλοίο που μετέφερε τον Ρωμαίο αυτοκράτορα έφτασε στις ακτές της Κιλικίας, στη σημερινή νότια Τουρκία. Ο σημαντικότερος επιβάτης του ήταν πολύ άρρωστος για να συνεχίσει το ταξίδι. Ο Τραϊανός είχε κυβερνήσει επί δεκαεννέα χρόνια και υπό την εξουσία του η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έφτασε στη μεγαλύτερη εδαφική της έκταση. Είχε γεννηθεί στην Ιτάλικα, κοντά στη σημερινή Σεβίλλη. Τώρα μεταφέρθηκε στην ξηρά, σε μια μεσαίου μεγέθους λιμενική πόλη που ονομαζόταν Σελινούντας, και εκεί πέθανε.

Περισσότερα από 1.900 χρόνια αργότερα, οι αρχαιολόγοι επέστρεψαν στον χώρο. Η πόλη βρισκόταν στον σημερινό δήμο Gazipaşa, στην επαρχία της Αττάλειας. Από τις 7 έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026, μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο Alanya Alaaddin Keykubat (ALKÜ) διέσχισε τις πλαγιές της με σαφή στόχο: να δημιουργήσει μια πλήρη και αξιόπιστη καταγραφή των σωζόμενων καταλοίπων, σύμφωνα με το δελτίο Τύπου του πανεπιστημίου.

Η εκστρατεία ήταν μια αρχαιολογική επιφανειακή έρευνα, κάτι διαφορετικό από την ανασκαφή. Κανείς δεν έσκαψε. Οι ερευνητές διέσχισαν το έδαφος, εντόπισαν κάθε ορατό κατάλοιπο, στη συνέχεια το μέτρησαν, το φωτογράφισαν και το κατέγραψαν. Με αυτόν τον τρόπο, όποιος έρθει αργότερα θα γνωρίζει ακριβώς τι υπάρχει και σε ποια κατάσταση διατήρησης βρίσκεται, πριν αποφασιστεί πού θα τοποθετηθεί μια ανασκαφική τομή.

Η εργασία πραγματοποιήθηκε με άδεια της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Μουσείων του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, το οποίο έστειλε και δικό του εκπρόσωπο, τον αρχαιολόγο Ferhat Alpaslan. Επικεφαλής του προγράμματος είναι ο αναπληρωτής καθηγητής Tuna Akçay από τη Σχολή Τουρισμού του ALKÜ. Η ομάδα πεδίου του αποτελούνταν από επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων: τη φιλόλογο Sehriye Şahin, τους αρχαιολόγους Asena Köybaşı και Can Berk Meriç, τις αρχιτέκτονες Pelin Halisipek και Zeynep Başkök και την αρχιτέκτονα εσωτερικών χώρων Gamze Arslan. Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, ο καθένας συνέβαλε με διαφορετικές δεξιότητες στον ίδιο στόχο: την τεκμηρίωση του Σελινούντα Κιλικίας με σύγχρονες μεθόδους και τη δημιουργία μιας αξιόπιστης βάσης δεδομένων για το μέλλον.

Το πανεπιστήμιο επενδύει εδώ και αρκετό καιρό στην αρχαιολογία. Το πρόγραμμά του «Κληρονομιά για το Μέλλον» χρηματοδοτεί ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες σε αρκετές αρχαίες πόλεις της περιοχής, ενώ το ALKÜ διευθύνει επίσης τις ανασκαφές στη Σύεδρα, μια ακόμη αρχαία πόλη στις ακτές. Το δελτίο Τύπου δεν διευκρινίζει εάν το 2026 ήταν η πρώτη ερευνητική περίοδος στον Σελινούντα ή αν αποτελούσε μέρος μιας παλαιότερης σειράς ερευνών.

Αεροφωτογραφία του αρχαιολογικού χώρου τoy Σελινούντα Κιλικίας.
[Credit: Πανεπιστήμιο Alanya Alaaddin Keykubat]

Ταφικά μνημεία στις πλαγιές, τείχη και λιμένας

Ο Akçay αναφέρει ότι η φετινή εργασία επικεντρώθηκε σε πέντε περιοχές: τα ταφικά μνημεία στις πλαγιές, την ακρόπολη (το υψηλότερο και οχυρωμένο τμήμα της πόλης), τα αμυντικά τείχη, τις κλιτύες που βλέπουν προς το λιμάνι και την περιοχή γύρω από τον λεγόμενο Ναό του Τραϊανού.

Πρώτα εξετάστηκαν τα ταφικά μνημεία. Η ομάδα χώρισε την πλαγιά σε τομείς, σαν να χώριζε έναν χάρτη σε τετράγωνα, και κατέγραψε τη θέση, την αρχιτεκτονική και την κατάσταση διατήρησης κάθε τάφου. Συνδυάστηκαν διάφορες τεχνικές. Μία από αυτές ήταν η τοπογραφική αποτύπωση CORS, η οποία βασίζεται σε ένα δίκτυο σταθερών δορυφορικών σταθμών για τον εξαιρετικά ακριβή προσδιορισμό ενός σημείου στο έδαφος, πολύ ακριβέστερα από το GPS ενός τηλεφώνου. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης φωτογραφίες και βίντεο από drones, τα οποία παρέχουν θέα που είναι αδύνατο να επιτευχθεί με τα πόδια σε μια απότομη πλαγιά. Σε αυτά προστέθηκαν αρχιτεκτονικά σχέδια, καταγραφή των επιγραφών που είναι χαραγμένες στην πέτρα και ένα ψηφιακό αρχείο όπου καταχωρίζονται όλα τα δεδομένα.

Για τον Akçay, ο στόχος υπερβαίνει την απλή καταγραφή των μνημείων. Τα δεδομένα θα πρέπει να βοηθήσουν τους ερευνητές να κατανοήσουν συνολικά την ταφική λατρεία της πόλης (τα ταφικά έθιμα και τις σχετικές πεποιθήσεις), την τοπογραφία της, το οδικό της δίκτυο και την ιστορία της. Η έμφαση στα ταφικά μνημεία συνδέεται με το ίδιο το επιστημονικό υπόβαθρό του. Σύμφωνα με βιογραφικό που δημοσιεύθηκε με αφορμή ομιλία του στο TEDx, ο Akçay υποστήριξε το 2016 τη διδακτορική του διατριβή σχετικά με την ταφική λατρεία στην Όλβα, μια ακόμη πόλη στις ορεινές ακτές της νότιας Ανατολίας. Ένα νεκροταφείο μπορεί να αποκαλύψει πολλά για έναν τόπο, από το ποιοι μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά ένα μνημειακό ταφικό μνημείο έως τον τρόπο με τον οποίο οργανωνόταν το τοπίο γύρω από τα τείχη.

Ο Akçay ολοκλήρωσε την αποτίμησή του με μια ευρύτερη παρατήρηση: κατά την άποψή του, η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να προστατευθεί μόνο όταν οι δημόσιοι φορείς, οι επιστήμονες και η τοπική κοινωνία ενεργούν από κοινού.

Η πόλη όπου πέθανε ένας αυτοκράτορας

Ο Σελινούντας βρισκόταν σε αυτό που οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν Τραχεία Κιλικία, την ορεινή παράκτια ζώνη της Μεσογείου ανάμεσα στην Ανατολία και τη Συρία. Ήταν ένα λιμάνι χτισμένο πάνω σε βράχο, σχεδόν περιτριγυρισμένο από τη θάλασσα, γεγονός που το καθιστούσε πολύ δύσκολο να προσβληθεί. Ορισμένες πηγές της αποδίδουν έκταση μεγαλύτερη των 40 εκταρίων στην ακμή της, γεγονός που θα την καθιστούσε μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της δυτικής Τραχείας Κιλικίας. Τα κατάλοιπά της βρίσκονται περίπου 180 χλμ. ανατολικά της πόλης της Αττάλειας.

Η πόλη πέρασε στην ιστορία εξαιτίας ενός γεγονότος τον Αύγουστο του 117 μ.Χ. Ο Τραϊανός επέστρεφε από μακρά εκστρατεία εναντίον των Παρθών, του μεγάλου αντιπάλου της Ρώμης στα ανατολικά, όταν ασθένησε βαριά. Οι σύγχρονες αναφορές συχνά κάνουν λόγο για εγκεφαλικό επεισόδιο και ο αυτοκράτορας αποβιβάστηκε στο πλησιέστερο κατάλληλο λιμάνι. Πέθανε εκεί περίπου στις 8 ή 9 Αυγούστου, οι συγγραφείς διαφωνούν ως προς την ακριβή ημέρα, σε ηλικία 63 ετών. Για ένα διάστημα η πόλη μετονομάστηκε σε Τραϊανόπολη προς τιμήν του, αν και η παλαιά ονομασία επανήλθε σε χρήση, όπως δείχνουν τα νομίσματα.

Οι αρχαιολόγοι εξέτασαν τους τάφους.
[Credit: Πανεπιστήμιο Alanya Alaaddin Keykubat]

Ο θάνατός του δημιούργησε ένα λεπτό ζήτημα: ποιος θα τον διαδεχόταν; Ο Τραϊανός δεν είχε παιδιά. Η επίσημη εκδοχή υποστήριζε ότι, στο νεκροκρέβατό του, είχε υιοθετήσει τον Αδριανό, έναν μακρινό εξάδελφο, του οποίου η οικογένεια καταγόταν επίσης από την Ιτάλικα. Ο Ρωμαίος ιστορικός Κάσσιος Δίων διηγείται διαφορετικά τα γεγονότα. Ο πατέρας του, ο Απρωνιανός, ήταν τότε κυβερνήτης της Κιλικίας και του είπε ότι ο θάνατος του Τραϊανού κρατήθηκε μυστικός για αρκετές ημέρες, ώστε πρώτα να ανακοινωθεί η υιοθεσία (Roman History, 69.1).

Σύμφωνα με την αφήγηση του Δίωνα, η χήρα του Τραϊανού, η Πλωτίνα, και ο έπαρχος των πραιτωριανών, Αττιανός, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Η Historia Augusta, μια μεταγενέστερη συλλογή βιογραφιών αυτοκρατόρων, αφηγείται την ιστορία με τον δικό της τρόπο. Οι ιστορικοί εξακολουθούν να διαφωνούν σχετικά με το κατά πόσο υπήρξε οποιαδήποτε χειραγώγηση των γεγονότων.

Ένα κτήριο, δύο ερμηνείες

Ανάμεσα στα ερείπια βρίσκεται ένα μεγάλο ορθογώνιο κτήριο γνωστό σήμερα ως Şekerhane Köşkü. Η τουρκική ονομασία αναφέρεται στη χρήση του κατά τη σελτζουκική περίοδο ως κυνηγετικού καταλύματος. Για μεγάλο χρονικό διάστημα θεωρούνταν κενοτάφιο του Τραϊανού, δηλαδή συμβολικός τάφος που ανεγέρθηκε στη μνήμη ενός προσώπου του οποίου το σώμα δεν βρίσκεται στο εσωτερικό του. Μεγάλο μέρος της σημερινής μορφής του ανάγεται στους Σελτζούκους, οι οποίοι το ανακατασκεύασαν στις αρχές του 13ου αιώνα χρησιμοποιώντας αρχαίο οικοδομικό υλικό, περίπου έντεκα αιώνες μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα.

Το 2016, ο αρχαιολόγος Michael Hoff του University of Nebraska–Lincoln αμφισβήτησε αυτή την ερμηνεία σε μελέτη του στο Journal of Ancient Egyptian Interconnections. Σημείωσε ότι οι παλαιότεροι ανασκαφείς είχαν ήδη περιγράψει την κατασκευή ως ναόμορφη και υποστήριξε ότι πιθανότατα επρόκειτο για ναό αφιερωμένο στη λατρεία του Τραϊανού μετά τη θεοποίησή του, καθώς οι Ρωμαίοι θεοποιούσαν τους νεκρούς αυτοκράτορες. Ενδέχεται επίσης να σηματοδοτούσε τον χώρο όπου είχε στηθεί η νεκρική πυρά του. Η πρόταση του Hoff είναι λεπτομερής, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική άποψη και η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.

Το δελτίο Τύπου του ALKÜ αναφέρει εργασίες γύρω από τον «Ναό του Τραϊανού», ονομασία που πιθανότατα αναφέρεται στο ίδιο κτήριο. Το κείμενο δεν το διευκρινίζει και δεν διατυπώνει κανένα συμπέρασμα σχετικά με τη χρήση του κτηρίου.

Τι παραμένει άγνωστο

Το πανεπιστήμιο δεν έχει δημοσιεύσει συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία, όπως πόσα ταφικά μνημεία καταγράφηκαν, ποιοι είναι οι τύποι τους ή σε ποιους αιώνες χρονολογούνται. Επίσης, δεν έχει ανακοινώσει ημερομηνία για ανασκαφή, αν και ο Akçay αναφέρει ότι οι εργασίες «τα επόμενα χρόνια» θα καταστήσουν την ιστορία του Σελινούντα της Κιλικίας περισσότερο κατανοητή.

Αυτό που προτείνεται είναι να μετατραπούν τα αποτελέσματα σε μουσειακές παρουσιάσεις, πολιτιστικές διαδρομές, ψηφιακό περιεχόμενο και εκθέσεις. Η ομάδα έχει επίσης προσφερθεί να πραγματοποιήσει ομιλίες στα σχολεία της Gazipaşa, ώστε οι μαθητές να γνωρίσουν την πόλη μέσα από επιστημονικά δεδομένα.

Ένα ερώτημα παραμένει, το οποίο ούτε οι αρχαίες γραπτές πηγές ούτε η αρχαιολογία έχουν επιλύσει. Οι πηγές δεν διευκρινίζουν εάν το σώμα του Τραϊανού αποτεφρώθηκε στον Σελινούντα Κιλικίας ή στο λιμάνι της Σελεύκειας Πιερίας, πολύ ανατολικότερα, κοντά στην Αντιόχεια, προτού οι στάχτες του μεταφερθούν στη Ρώμη, όπου τελικά τοποθετήθηκαν στη βάση της στήλης του.

Μια επιφανειακή έρευνα στις πλαγιές του Σελινούντα μπορεί να μην δώσει απάντηση σε αυτό. Ωστόσο, όσο καλύτερα γίνεται γνωστή η πόλη, τόσο ευκολότερο θα είναι να τοποθετηθεί κάθε κομμάτι της τελευταίας διαδρομής του αυτοκράτορα.

Πηγή: LBV Magazine

Λαμπερό, εξωτικό, σπάνιο: Ένα αιγυπτιακό αγγείο στην καρδιά της Θεσσαλονίκης

noreply@blogger.com (Zeus) — Mon, 05 Oct 2026 08:01:24 +0000

Αιγυπτιακό αγγείο από φαγεντιανή με την θεά Άρτεμη

Άνθη, πουλιά, ρόδακες και μία Άρτεμη που κυνηγά στο δάσος. Η γυαλιστερή γαλαζοπράσινη επιφάνεια αυτού του αγγείου είναι καλυμμένη ολόκληρη από θαυμάσια διακόσμηση, ένα εκπληκτικό δείγμα της αρχαίας αιγυπτιακής τέχνης φτιαγμένο από λαμπερή φαγεντιανή. Μόνο που το συγκεκριμένο βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη. Μία ακόμη απόδειξη των σχέσεων της πόλης με την Αίγυπτο και ασφαλώς του κοσμοπολίτικου χαρακτήρα της τον 3ο π.Χ. αιώνα, ένα εύρημα σε πλούσιο γυναικείο τάφο του δυτικού νεκροταφείου της πόλης –στην περιοχή της σημερινής Νεάπολης- , που δικαιωματικά αναδεικνύεται ως έκθεμα του μήνα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της.

Στο 275 π.Χ. χρονολογείται αυτή η ταφή, αλλά σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, όπως μαρτυρούν τα ίχνη χρήσης αυτού του «εξωτικού» αγγείου, η κατασκευή του θα πρέπει να έγινε περί το 325-300 π.Χ. Που σημαίνει ότι μπορεί να φυλασσόταν, όπως και του άξιζε ασφαλώς, ως πολύτιμο αντικείμενο σε κάποιο σπίτι ώσπου να συνοδέψει τη γυναίκα στην ταφή της.

Με περίτεχνη διακόσμηση σε χαμηλό ανάγλυφο, οργανωμένη σε τρεις ζώνες διαχωρισμένες με ταινίες με σπειρομαίανδρο είναι επιφάνεια του το αιγυπτιακού κάλαθου, όπως αναφέρει η αρχαιολόγος Άννα Αρβανιτάκη, προϊσταμένη του Τμήματος Κεραμικής, Πηλοπλαστικής και Οργανικών Υλικών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Η κατώτερη ζώνη φέρει σειρά από ρόδακες, ενώ η μεσαία διακοσμήθηκε με υδρόβια πουλιά μπροστά σε άνθη λωτού, τα οποία αποτελούν αγαπημένο θέμα στην αιγυπτιακή τέχνη και συμβολίζουν την αναγέννηση.

Σημαντικότερη είναι όμως η ανώτερη ζώνη, καθώς σε αυτήν απεικονίζεται σκηνή κυνηγιού σε δάσος, με τη θεά Άρτεμη φορώντας κοντό χιτώνα και μπότες να κρατάει το τόξο της με βέλη και το ακόντιο. Η θεά άλλωστε, κυνηγάει, έχοντας δίπλα της σκύλους αλλά και άγρια ζώα, όπως ελάφια, ζαρκάδια, λαγούς και αγριογούρουνο.

Αιγυπτιακό αγγείο από φαγεντιανή με την θεά Άρτεμη

Πολυτέλεια και μοναδικότητα

Σημαντικότερη από την σημερινή θεωρείται εξάλλου, ότι θα ήταν η αρχική όψη του αγγείου, καθώς χρυσά ελάσματα και κομβία, που δυστυχώς δεν έχουν διασωθεί, θα πρέπει να ήταν επικολλημένα σε διάφορα σημεία του. Όπως στο εσωτερικό του κυματίου κάτω από το χείλος, στο κέντρο των ανθέων και στις διαχωριστικές ταινίες, καθώς αυτή τη μορφή έχουν αντίστοιχα φαγεντιανά αγγεία στα οποία έχουν διατηρηθεί ανάλογα, χρυσά στοιχεία.

Πέρα όμως, από την πολυτέλεια, αυτό το αγγείο ξεχωρίζει και για τη σπανιότητά του. Συγκεκριμένα, το σχήμα του, το θέμα της παράστασης, καθώς και οι τεχνικές του λεπτομέρειες το καθιστούν μοναδικό ανάμεσα στα αιγυπτιακά φαγεντιανά δείγματα. Η χρήση κόκκινης υαλώδους επίστρωσης σε μία από τις διαχωριστικές ταινίες, στις μπότες και τα μαλλιά της θεάς είναι μεταξύ αυτών των ιδιαίτερων στοιχείων.

Να σημειωθεί ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν τη φαγεντιανή ήδη από την Προδυναστική περίοδο (5500-3000 π.Χ.) έχοντάς της δώσει την εύστοχη ονομασία «tzehenet», που σημαίνει «εκθαμβωτικό» και «λαμπερό». Κονιορτοποιημένος χαλαζίας με γαλάζια ή πρασινωπή επίστρωση ήταν αυτή η αιγυπτιακή φαγεντιανή, η οποία πάντως, οφείλει το σύγχρονο όνομά της στην πόλη Faenza της Ιταλίας, όπου κατά τον 16ο αιώνα μ.Χ. παράγονταν κεραμικά σκεύη με παρόμοια, υαλώδη εξωτερική εμφάνιση.

Και ο θεός Τούτου

Ο αιγυπτιακός κάλαθος παρουσιάζεται στην μόνιμη εκθεσιακή ενότητα «Θεσσαλονίκη, Μακεδονίας Μητρόπολις» του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης ενώ στην ίδια ενότητα αναδεικνύεται και ένα ακόμη αιγυπτιακό εύρημα, μία μικρή σφίγγα από μαύρο βασάλτη. Με χρονολόγηση στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. το αγαλμάτιο που θεωρείται ότι απεικονίζει τον αιγυπτιακό θεό Τούτου είχε βρεθεί το 1921 στο κέντρο της Θεσσαλονίκης (Καραολή και Δημητρίου των Κυπρίων), όπου είχε εντοπισθεί το σημαντικό και μεγάλης εμβέλειας ιερό των Αιγυπτίων θεών της πόλης, με μεγάλη διάρκεια ζωής αφού λειτούργησε από τις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. έως τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.

Μικρή σφίγγα από βασάλτη με τη μορφή του θεού Τούτου

Πρόκειται, όπως σημειώνει η αρχαιολόγος Εύη Παπαδοπούλου, προϊσταμένη του Τμήματος Ψηφιακών Εφαρμογών και Καινοτόμων Υπηρεσιών του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης για μια σπάνια μαρτυρία για τη λατρεία του θεού Τούτου εκτός Αιγύπτου. Στον ελλαδικό χώρο, ένα μόνον ακόμα παράδειγμα είναι γνωστό, και συγκεκριμένα ένα ανάγλυφο από την Αμφίπολη, που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης.

Πιθανότατα ως αφιέρωμα κάποιου πιστού που είχε επαφές με την Αίγυπτο ή ίσως και κάποιου αιγύπτιου έμπορου έφθασε εξάλλου, η σφίγγα στο ιερό της Θεσσαλονίκης. Και αυτό γιατί κατά τους ελληνιστικούς χρόνους η Θεσσαλονίκη και η Αλεξάνδρεια είχαν αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με ανθρώπους, προϊόντα, ήθη, έθιμα και ιδέες να ταξιδεύουν από το ένα μεγάλο λιμάνι στο άλλο.

Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews

Ο βασιλιάς κάτω από τα τέσσερα ξίφη: Όταν οι Μυκηναίοι μετέτρεπαν τους νεκρούς τους σε χρυσά γλυπτά

noreply@blogger.com (Zeus) — Mon, 05 Oct 2026 05:14:44 +0000

Η υποτιθέμενη ανδρική ταφή στον Λάκκο I στον θολωτό τάφο του μυκηναϊκού νεκροταφείου των Δενδρών. Ορισμένα αντικείμενα διακρίνονται in situ πάνω στον σκελετό. [Credit: Swedish Institute at Athens / Υπουργείο Πολιτισμού – Ελληνικός Οργανισμός Πολιτιστικών Πόρων και Ανάπτυξης]

Ένας αρχαιολόγος του Cambridge υποστηρίζει ότι οι πλουσιότερες ταφές στον μυκηναϊκό τάφο των Δενδρών, που κατασκευάστηκε πριν από περίπου 3.400 χρόνια, είχαν οργανωθεί ως οπτικές συνθέσεις. Σε αυτές, σώματα καλυμμένα με χρυσό, ασήμι και γυαλί μετατρέπονταν σε έργα τέχνης.

Στα τέλη Ιουλίου του 1926, ο Σουηδός αρχαιολόγος Axel Persson και η ομάδα του έσκαβαν επί τρεις εβδομάδες τον θολωτό, κυψελόσχημο τάφο στα Δενδρά, στη νότια Πελοπόννησο, και ήταν κουρασμένοι. Το δάπεδο του θαλάμου αποδείχθηκε ότι είχε συληθεί, κι έτσι στράφηκαν προς τους τέσσερις λάκκους που είχαν ανοιχτεί κάτω από αυτό. Στον ανατολικό, σε βάθος περίπου 1,5 μέτρου, ήρθε στο φως ένα ανθρώπινο μηριαίο οστό.

Χρυσοί ρόδακες ακολούθησαν σύντομα, τοποθετημένοι δίπλα στον λαιμό και το στήθος του σκελετού. Βρίσκονταν κάτω από τους σπονδύλους που συνδέουν το κρανίο με τη σπονδυλική στήλη, γεγονός που σημαίνει ότι αποτελούσαν περιδέραιο και ότι το σώμα το φορούσε όταν τοποθετήθηκε στον λάκκο. Γύρω από τον κορμό υπήρχαν σπειροειδή χρυσά εξαρτήματα, τα οποία σήμερα ανασυντίθενται ως ζώνη.

Ο Persson περιέγραψε τον ένοικο ως μια μικρή πριγκίπισσα. Στη συνέχεια άνοιξε τον δυτικό λάκκο, όπου βρίσκονταν δύο ακόμη εκτεταμένοι σκελετοί, ένας άνδρας και μία γυναίκα, περιβαλλόμενοι από εκατοντάδες αντικείμενα κατασκευασμένα από πολύτιμα μέταλλα και λίθους.

Τα οστά μελετήθηκαν από τον Carl Fürst, ο οποίος ταύτισε τους δύο του δυτικού λάκκου ως ενήλικες και εκείνον του πρώτου λάκκου ως έφηβο. Από εκεί προέρχονται τα ονόματα που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται: ο βασιλιάς, η βασίλισσα και η πριγκίπισσα. Θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη, καθώς τα κατάλοιπα δεν έχουν επανεξεταστεί ποτέ με σύγχρονες οστεολογικές μεθόδους.

Η υποτιθέμενη γυναικεία ταφή στον Λάκκο I στον θολωτό τάφο του μυκηναϊκού νεκροταφείου των Δενδρών. Το μεταλλικό κύπελλο και ο σφραγιδόλιθος από καρνεόλη διακρίνονται in situ πάνω στον σκελετό. [Credit: Swedish Institute at Athens / Υπουργείο Πολιτισμού – Ελληνικός Οργανισμός Πολιτιστικών Πόρων και Ανάπτυξης]

Ένας τάφος από την εποχή του Τουταγχαμών

Ο τάφος ανήκει στη φάση που οι αρχαιολόγοι αποκαλούν Ύστερη Ελλαδική IIIA1, γύρω στο 1400 π.Χ., αν και το άρθρο της Rachel Emma Phillips σημειώνει ότι η χρονολόγηση εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Αυτό θα τον καθιστούσε λιγότερο από έναν αιώνα παλαιότερο από τον Τουταγχαμών και σύγχρονο με μια Αίγυπτο που διατηρούσε τους νεκρούς της μέσω μουμιοποίησης. Στο Αιγαίο, τα σώματα απλώς αφήνονταν να αποσυντεθούν υπόγεια.

Το μνημείο διαθέτει έναν θολωτό θάλαμο διαμέτρου περίπου 7,30 μέτρων, έναν δρόμο μήκους 17,90 μέτρων και ένα άνοιγμα εισόδου ύψους 3,40 μέτρων. Φαίνεται ότι συνδέεται με τον μυκηναϊκό οικισμό της Μιδέας.

Η Phillips είναι ερευνήτρια στη Βρετανική Σχολή Αθηνών και στη Faculty of Classics του Πανεπιστημίου του Cambridge. Δημοσιεύει την ανάλυσή της στο Cambridge Archaeological Journal και το σημείο εκκίνησής της είναι εύκολο να διατυπωθεί, αλλά ασυνήθιστο για τη νεκρική αρχαιολογία: ότι η ταφή κάποιου αποτελούσε μια δημιουργική πράξη.

Τα Δενδρά δεν αποτελούσαν εξαίρεση. Στην ηπειρωτική Ελλάδα, μεταξύ 2100 και 1700 π.Χ., οι περισσότερες ταφές πραγματοποιούνταν σε κιβωτιόσχημους τάφους ή απλούς λάκκους επενδεδυμένους με λίθους, με λίγα αντικείμενα, συνήθως ένα συνεσταλμένο σώμα και ένα ή δύο αγγεία δίπλα στο κεφάλι. Η πρώιμη μυκηναϊκή περίοδος (1700–1400 π.Χ.) άλλαξε αυτό το πρότυπο. Τα σώματα τοποθετούνταν σε πλήρη έκταση, οι τάφοι έγιναν συλλογικοί και τα κτερίσματα πολλαπλασιάστηκαν. Η εξέλιξη εκτείνεται από τους περίφημους λακκοειδείς τάφους των Μυκηνών έως τους θαλαμωτούς και θολωτούς τάφους που είναι διάσπαρτοι σε ολόκληρη την περιοχή.

Η ταφική πολυτέλεια εκείνων των αιώνων δεν περιοριζόταν ούτε στο Αιγαίο. Γύρω στον 17ο αιώνα π.Χ., στη νοτιοανατολική Ισπανία, ένας άνδρας και μία γυναίκα της κοινωνίας του El Argar τάφηκαν κάτω από το δάπεδο ενός μεγάλου κτιρίου στη La Almoloya (Μούρθια), και εκείνη φορούσε ένα ασημένιο διάδημα. Αυτή η παράλληλη περίπτωση βρίσκεται εκτός του άρθρου της Phillips, αλλά βοηθά στην τοποθέτηση του φαινομένου σε έναν ευρύτερο χάρτη της Εποχής του Χαλκού.

Χρυσό περιδέραιο με χάντρες σε σχήμα ρόδακα από τον Λάκκο III του θολωτού τάφου των Δενδρών. [Credit: Φωτογραφικό Αρχείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, Αθήνα / Υπουργείο Πολιτισμού]

Από σύμβολο κοινωνικής θέσης σε σκηνοθετημένη σκηνή

Μέχρι σήμερα, εξηγεί η Phillips, η έρευνα για τα Δενδρά έχει επικεντρωθεί στην κοινωνικοοικονομική πλευρά. Ο Persson θεωρούσε τους νεκρούς μέλη της βασιλικής οικογένειας της Μιδέας. Νεότεροι μελετητές ερμηνεύουν την απόθεση αντικειμένων, πολλά από τα οποία είχαν εισαχθεί από την Κρήτη ή την ανατολική Μεσόγειο, ως επιδεικτική κατανάλωση: έναν τρόπο απομάκρυνσης «εξωτικών» αντικειμένων από την κυκλοφορία και ανάδειξης της κοινωνικής θέσης των νεκρών.

Η Phillips προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση, βασισμένη σε δύο έννοιες. Η πρώτη είναι η επιμέλεια, την οποία ορίζει ως το σύνολο της επιλογής των αντικειμένων και της τοποθέτησής τους. Η δεύτερη είναι η αισθητική, η οποία νοείται ως η επίδραση που έχουν οι φυσικές ιδιότητες των αντικειμένων στις αισθήσεις.

Σύμφωνα με την ερμηνεία της, ο τάφος θα αποτελούσε ένα υβριδικό έργο που συνδύαζε το πτώμα με άλλα υλικά. Η ίδια παραδέχεται ότι οι περισσότεροι προϊστοριολόγοι δεν θα αποδέχονταν αυτή την περιγραφή.

Γιατί μέταλλο και γιατί λάμψη

Το πρώτο της στοιχείο είναι μια απουσία. Στους λάκκους I και III δεν υπάρχει ούτε ένα κεραμικό αγγείο, παρόλο που η κεραμική ήταν συνήθης στους πρώιμους μυκηναϊκούς τάφους της Πελοποννήσου και εμφανίζεται πράγματι σε έναν άλλο λάκκο και στο δάπεδο του θαλάμου. Στη θέση της υπάρχουν μεταλλικά αγγεία.

Ασημένιο κύπελλο με εσωτερική επένδυση χρυσού από τον Λάκκο I του θολωτού τάφου των Δενδρών. [Credit: Φωτογραφικό Αρχείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, Αθήνα / Υπουργείο Πολιτισμού]

Βρέθηκαν επίσης καρνεόλη, αχάτης και γυαλί. Τα περισσότερα από αυτά τα υλικά ήταν εισηγμένα, όπως ο χρυσός και το ασήμι, αν και η προέλευση του υλικού από τα Δενδρά δεν έχει ποτέ προσδιοριστεί μέσω εργαστηριακής ανάλυσης. Εάν ο στόχος ήταν απλώς η επίδειξη εξωτικών αγαθών, υποστηρίζει η Phillips, τα εισαγόμενα κεραμικά θα ήταν εξίσου κατάλληλα, καθώς ήταν διαθέσιμα και αναγνωρίσιμα ως ξένα. Η επιλογή του μετάλλου υποδηλώνει ότι οι οπτικές ιδιότητες είχαν σημασία.

Μία από αυτές τις ιδιότητες είναι η λάμψη. Σύμφωνα με τις μελέτες της Gillis στα νεκροταφεία των Μπερμπατιών, της Ασίνης και των Δενδρών, η φωτεινότητα είχε μεγαλύτερη βαρύτητα από το χρώμα κατά την επιλογή των αντικειμένων που θα αποτεθούν. Τα αντικείμενα των Δενδρών συνδυάζουν επίσης συνεχώς διαφορετικά υλικά: ένα ξύλινο κιβώτιο καλυμμένο με χαλκό, ξίφη με λαβές από ελεφαντόδοντο ή αχάτη, ή με χρυσό έλασμα και ένθετα από γυαλί, δύο κύπελλα που είναι εξωτερικά ασημένια και εσωτερικά χρυσά, και τρία δακτυλίδια κατασκευασμένα από στρώσεις σιδήρου, χαλκού, μολύβδου και αργύρου, από τα οποία μόνο το ασήμι ήταν ορατό. Για τη συγγραφέα, αυτά τα μείγματα αποκαλύπτουν ένα ενδιαφέρον για τη μετατροπή του συνηθισμένου σε λαμπερό και επιτρέπουν να διαμορφωθεί μια ιεραρχία, με τον χαλκό πάνω από το ξύλο και τον χρυσό πάνω από τον χαλκό.

Ο βασιλιάς κάτω από τα ξίφη

Ο υποτιθέμενος βασιλιάς αποτελεί την πιο ακραία περίπτωση. Βρισκόταν ξαπλωμένος με τα χέρια πάνω στη λεκάνη του. Στο στήθος του υπήρχε ένα χρυσό κύπελλο διακοσμημένο με χταπόδια, το οποίο περιείχε έξι σφραγίδες και τέσσερα δακτυλίδια, ενώ δίπλα του υπήρχαν τρία ασημένια αγγεία και πάνω από τη λεκάνη του ένα χάλκινο κιβώτιο. Το πιο εντυπωσιακό από όλα ήταν ότι τέσσερα ξίφη είχαν τοποθετηθεί με τις λαβές τους πάνω στους ώμους του. Στα πόδια του βρίσκονταν τέσσερις αιχμές δοράτων, δύο χάλκινα μαχαίρια, ένα ζεύγος μολύβδινων κεράτων και ένα μικρότερο ξίφος.

Ο Persson σημείωσε ότι μετά βίας μπορούσε να διακρίνει τα οστά κάτω από τόσο πολλά αντικείμενα. Οι δύο γυναίκες, με πολύ λιγότερα κτερίσματα, παρέμεναν πολύ περισσότερο ορατές. Η μία είχε ένα χρυσό και ασημένιο κύπελλο με βουκράνια στο στήθος της, έναν σφραγιδόλιθο από καρνεόλη φορεμένο ως βραχιόλι και ένα μικροσκοπικό χρυσό κιβώτιο ως κόσμημα που κρεμόταν από τον λαιμό. Η έφηβη είχε το περιδέραιο με τους ρόδακες και τη ζώνη της.

Πάνω από το κεφάλι του άνδρα βρίσκονταν γυάλινα κοσμήματα σε σχήμα βοστρύχων και πινακίδων, τα οποία ο Persson ανασύνθεσε ως κράνος με χαυλιόδοντες κάπρου, ένα γνωστό έμβλημα της μυκηναϊκής πολεμικής ελίτ. Η Ιλιάδα του Ομήρου περιγράφει ένα τέτοιο κράνος στην Ραψωδία Κ. Εδώ δεν υπάρχουν πραγματικοί χαυλιόδοντες, αλλά μόνο κατασκευασμένα κομμάτια σε έντονα χρώματα, αντί για το λευκό του ζωικού ελεφαντόδοντου. Ήδη από το 1932, ο αρχαιολόγος Alan Wace είχε προειδοποιήσει ότι δεν επαρκούσαν για να καλύψουν ολόκληρο το κράνος. Ως εκ τούτου, η Phillips προτείνει ότι μπορεί να είχαν ραφτεί πάνω σε δέρμα ή ύφασμα μόνο στο τμήμα που ήταν ορατό από πάνω, δηλαδή στο τμήμα που θα έβλεπε κάποιος κοιτάζοντας μέσα στον λάκκο.

Μια άλλη ειδικός, η Ελένη Κωνσταντινίδη-Συβρίδη, ανασυνθέτει τα κομμάτια ως διάδημα ή κάλυμμα κεφαλής και όχι ως κράνος, ενώ η Phillips ακολουθεί τον Persson λόγω της ομοιότητάς τους με χαυλιόδοντες. Οι πινακίδες παρουσιάζουν επίσης ανθρώπινες μορφές, μεταξύ των οποίων μία πάνω σε ταύρο και ένα λιοντάρι απέναντι από ένα πρόσωπο, τα οποία ο Persson θεώρησε ότι απεικονίζουν την Ευρώπη και τον Βελλεροφόντη. Η συγγραφέας θεωρεί αυτές τις ταυτίσεις απίθανες.

Ένα θέαμα για μια χούφτα πενθούντων

Το περιβάλλον έχει επίσης σημασία. Οι λάκκοι είναι βαθιοί και στενοί, της πριγκίπισσας έχει μήκος 2,3 μέτρα, πλάτος 0,8 μέτρα και βάθος 1,7 μέτρα, και ο θάλαμος ήταν σκοτεινός. Η Phillips φαντάζεται τους πενθούντες να κοιτούν προς τα κάτω υπό το φως των πυρσών, αντικρίζοντας σώματα που λαμπύριζαν με χρυσό και ασήμι. Σχεδόν σίγουρα άγγιζαν τα αντικείμενα ενώ τα τοποθετούσαν, αλλά μόλις όλα βρίσκονταν στη θέση τους μπορούσαν μόνο να τα κοιτούν, μέχρις ότου οι λίθινες πλάκες σφράγιζαν τους λάκκους.

Ο ιδανικός θεατής, επομένως, βρισκόταν μέσα στον τάφο: μια μικρή ομάδα, ίσως στενοί συγγενείς, των οποίων ο πλούτος υποδηλώνει ότι ανήκαν στη μυκηναϊκή ελίτ. Τα τέσσερα ξίφη, με τις λαβές στους ώμους και τις λεπίδες κατά μήκος των βραχιόνων, αναπαράγουν το περίγραμμα του σώματος σε μέταλλο και παίρνουν τη θέση εκείνου που θα βρισκόταν σε κατάσταση αποσύνθεσης.

Στους λακκοειδείς τάφους των Μυκηνών ή στους θολωτούς τάφους του Ρουτσιού, στη Μεσσηνία, οι ταφές ανοίγονταν ξανά και η σάρκα εξαφανιζόταν μπροστά στα μάτια των ζωντανών, ενώ τα αντικείμενα εξακολουθούσαν να λάμπουν. Οι λάκκοι I και III δεν φαίνεται να ανοίχθηκαν ξανά. Η Phillips θεωρεί ότι εκείνοι που τους προετοίμασαν εξακολουθούσαν να υπολογίζουν στην αποσύνθεση. Αυτό που παρέμεινε στη μνήμη, υποστηρίζει, ήταν το πτώμα μετασχηματισμένο σε χρυσό, και αυτή η εικόνα στεκόταν ανάμεσα στη φρίκη του σώματος και τον πόνο της απώλειας. Σε μια περίοδο χωρίς γλυπτική παράδοση, προτείνει να διαβάσουμε αυτές τις ταφές ως υβριδικά γλυπτά.

Η ίδια η συγγραφέας επισημαίνει τους περιορισμούς. Ο Persson δεν καταγράφει τη θέση αρκετών αντικειμένων, ούτε καν εάν τα κύπελλα βρίσκονταν σε όρθια ή ανεστραμμένη θέση. Τα υφάσματα, εάν υπήρχαν, δεν έχουν διασωθεί και ο Persson δεν περιγράφει κανένα. Δύο από τους τέσσερις λάκκους παραλείπονται από την ανάλυση, επειδή το μικτό περιεχόμενό τους καθιστά αδύνατη τη σύνδεση των σωμάτων με τα αντικείμενα. Και πρόκειται για μια περίοδο με άφθονες ταφές και χωρίς γραπτά κείμενα. Ποιοι κατέβαιναν για να κοιτάξουν μέσα σε αυτούς τους λάκκους, αναγνωρίζει η συγγραφέας, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Phillips RE. Towards an Artistic Approach to Burial: Curation and Aesthetics in the Early Mycenaean Mortuary Sphere. Cambridge Archaeological Journal. Published online 2026:1-16. doi:10.1017/S0959774326100766

Πηγή: LBV Magazine