linguistics

Τί μπορεί να κάνει το ανθρώπινο μυαλό...!!!

2011-09-03T00:09:00.000-07:00

TH15 M355463 53RV35 T0 PR0V3 H0VV 0UR M1ND5 C4N D0 4M4Z1N6 TH1N65! 1MPR3551V3 TH1N65! 1N TH3 B361NN1N6 1T VV45 H4RD BUT N0VV, 0N TH15 L1N3 Y0UR M1ND 1S R34D1N6 1T 4UT0M4T1C4LLY VV1TH0UT 3V3N TH1NK1N6 4B0UT 1T. B3 PR0UD! 0NLY C3RT41N P30PL3 C4N R34D TH15. R3P05T 1F U UND3R5T4ND TH15 M355463, 8UT D0N'T T377 4NY0N3 VVH4T 1T M34N5

Καταφέρατε να το διαβάσετε; Στην αρχή μπορεί να είναι δύσκολο, αλλά ήδη από τη δεύτερη σειρά αρχίζετε και διαβάζετε χωρίς προβλήματα, έτσι δεν είναι; Κάπου το "πήρε το μάτι μου" και είπα να το post-άρω και εδώ για μας!!

related article(s)

Η γλωσσική ικανότητα του ανθρώπου: Θέσεις και Αντιθέσεις

2011-08-16T07:10:00.000-07:00

Το ακόλουθο άρθρο μάς το έστειλε ο Μπάμπης Κυρίτσης, διαβάζοντάς το θα το βρείτε κι εσείς πολύ ενδιαφέρον.

Αριστερό-Δεξί ημισφαίριο και οι λειτουργίες τους

Μια πρόχειρη απάντηση που μπορεί να έρθει το μυαλό κάθε ανθρώπου όταν του θέσουν το ερώτημα "η γλώσσα είναι έμφυτη στον άνθρωπο ή γεννιέται μαζί με τον άνθρωπο κατά την ένταξή του στην κοινωνία;" έχει ως εξής: "Φυσικά και η γλώσσα δεν είναι έμφυτη. Γι' αυτό το λόγο άλλοι μιλάνε αγγλικά, άλλοι γαλλικά και άλλοι ρώσικα, λόγω του ότι το περιβάλλον στο οποίο ζουν καθορίζει και τις γλωσσικές δομές που χρησιμοποιούν σε όλη τους τη ζωή".

Σύμφωνα με την άποψη αυτή. το περιβάλλον είναι ο παράγοντας που καθορίζει τη γλωσσική συμπεριφορά του ατόμου, θέση που είχε υπερισχύσει και στην επιστήμη της Παιδαγωγικής μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, κυρίως χάρη στις εργασίες του Skinner. Η θεωρία του Skinner είναι γνωστή με τον όρο συμπεριφορισμός. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ο βαθμός της γλωσσικής κατάκτησης βρίσκεται σε συνάρτηση με τις εμπειρίες που αποκομίζει το άτομο από το περιβάλλον του, η μάθηση δηλαδή της γλώσσας είναι αποτέλεσμα της εξάρτησης ανάμεσα στα ερεθίσματα που δέχεται το άτομο από το περιβάλλον και στις αντιδράσεις του σε αυτά (ερέθισμα - αντίδραση).

Είναι ωστόσο η θεωρία αυτή σε τέτοιο βαθμό επαρκής ώστε να ερμηνεύει το πώς ένα παιδί από πολύ μικρή ηλικία κατακτά τόσο σύντομα (μέχρι την ηλικία των 5 ετών) και οργανωμένα τη γλώσσα παρά την αποσπασματικότητα των γλωσσικών δεδομένων στην οποία μέχρι εκείνη τη στιγμή εντάσσεται; Μήπως λοιπόν είμαστε "προγραμματισμένοι" εκ φύσεως να αναπτύσσουμε τη γλωσσική μας ικανότητα και το περιβάλλον απλά να αποτελεί παράμετρο της εγγενούς αυτής ιδιότητάς μας;

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα έρχεται το 1957, έτος κυκλοφορίας των Συντακτικών Δομών του Νόαμ Τσόμσκι, ενός συγγράμματος που οδήγησε την επιστήμη της Γλωσσολογίας σε εντελώς διαφορετικούς προσανατολισμούς σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Με τη μελέτη αυτή εγκαινιάζεται η Γενετική-Μετασχηματιστική θεωρία, η οποία αποτελεί την πιο επαρκή ερμηνευτική θεωρία περί γλώσσας. Σύμφωνα με την θεώρηση αυτή, η γλωσσική ικανότητα του ανθρώπου είναι γενετικά προκαθορισμένη και ο ρόλος του περιβάλλοντος είναι να ενεργοποιεί-παραμετροποιεί τις διάφορες μορφές της έτσι ώστε αυτή να ανταποκρίνεται στα εμπειρικά δεδομένα των διαφόρων γλωσσών. Το παιδί, κατά τη θεωρία του Τσόμσκι, είναι βιολογικά προγραμματισμένο (διαθέτει LAD - Language Αcquisition Device) να ανακαλύπτει τη βασική γραμματική δομή που είναι κοινή για όλες τις γλώσσες (καθολική γραμματική), δηλαδή ένα είδος αφηρημένης δομής-σκελετού που περιέχει στοιχεία και κανόνες. H έμφυτη γνώση της γραμματικής αυτής επιτρέπει στο παιδί να ανακαλύψει πολύ γρήγορα και με τη βοήθεια του περιβάλλοντος τη βαθεία δομή του γλωσσικού συστήματος. Έτσι, σύντομα φτάνει να κατακτήσει και την επιφανειακή δομή της γλώσσας του, τη δομή δηλαδή του εκφωνούμενου λόγου. Κατ' αυτόν τον τρόπο εξηγείται και πώς το παιδί μπορεί να παράγει και να κατανοεί πολύ μεγάλο αριθμό προτάσεων που δεν έχει ακούσει πριν. Τα καθολικά δηλαδή χαρακτηριστικά (κοινά δομικά στοιχεία που απαντούν σε όλες τις γλώσσες) αποτελούν το κλειδί για τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο επιτυγχάνεται η γλωσσική κατάκτηση.

Σε πολύ γενικές γραμμές σκιαγραφήθηκαν οι δύο "πόλοι" σύμφωνα με τους οποίους ερμηνεύεται η φύση της ανθρώπινης γλώσσας ως μηχανισμού αντίληψης και γλωσσικής κατάκτησης. Από τη μία έχουμε την εμπειριοκρατική αντίληψη της Παιδαγωγικής και από την άλλη την καθαρά "εσωστρεφή" προσέγγιση της σύγχρονης Γλωσσολογίας προς την ίδια τη γλώσσα. Ο διάλογος ανάμεσα στις δύο αυτές τάσεις μόνο γόνιμα αποτελέσματα μπορεί να έχει ως προς τη διερεύνηση των γλωσσικών και των νοητικών μηχανισμών του ατόμου.

...του ποιοτικού!!!

2011-08-09T07:44:00.000-07:00

απόσπασμα από τη σειρά "Υπέροχα Πλάσματα" της Μυρτώς Κοντοβά (Alpha, 2007-'08).

Κάποια στιγμή στη διάρκεια των προπτυχιακών μου σπουδών, ξέρετε... σε διάφορα γλωσσολογικά μαθήματα γίνεται λόγος για το φαινόμενο της "συνίζησης", άρχισα να αναρωτιέμαι πώς θα ήταν ο κόσμος μας -ο γλωσσικός δηλαδή- αν δεν "την" είχαμε ανάμεσά μας...
Σαν από τύχη, την ίδια ακριβώς περίοδο, γνώρισα μία συμφοιτήτριά μου η οποία "επί τούτου" είχε αποφασίσει να "πετάξει" τη συνίζηση από πάνω της. Και ομολογώ αυτό είχε πάρα πολύ πλάκα...
Είχε δημιουργήσει από μόνη της μία γλώσσα που δεν είναι ακριβώς η γλώσσα που ακούμε και μιλάμε...και αυτό γιατί δεν της άρεσε ο ήχος [ʎ] και [ ɲ]. Πίστευε πως έτσι ήταν πιο σωστή η προφορά της γλώσσας και πως με τον τρόπο αυτό μιλούσε "σωστά" ελληνικά -κατά τη γνώμη της πάντα... Η αλήθεια είναι πως δεν τη διόρθωσα ποτέ, όχι γιατί συμφωνώ με αυτή τη λογική, αλλά διασκέδαζα με τον περίεργο ήχο που έβγαζε όταν μου έδινε συνταγή για κέικ και τη γνωστή βανίλια /va'niʎa/ την έλεγε βανίλι-α /va'nilia/ ή όταν την ενοχλούσε ο ήλι-ος ['ilios] αντί ο ήλιος ['iʎos] ή όταν τα μαλλι-ά ήθελαν κούρεμα... ή όταν έκαναν φασαρία τα παιδι-ά που έπαιζαν στη γειτονι-ά της... Γενικά σε ό,τι έλεγε πάντα μου δημιουργούσε μία... χαρούμενη διάθεση.
Για να πω την αλήθεια την πρώτη φορά που την άκουσα μου φάνηκε πολύ περίεργο και σε όσους το λέω το ίδιο περίεργο τους φαίνεται. Βέβαια, τόσο εγώ όσο και οι υπόλοιποι συμφοιτητές μας, κάποια στιγμή τη συνηθίσαμε, αλλά ευτυχώς δεν μας κόλλησε...!!
Κάποτε, σε παλιά ρομαντικά τραγούδια (βλ. Δάκης , Γ. Βογιατζής κ.ά.) το φαινόμενο αυτό ήταν πολύ σύνηθες... Το γιατί δεν το ξέρω ακριβώς, ίσως φάνταζε πιο ρομαντικό, πιο ποιοτικό... δεν έχω ιδέα.
Το σίγουρο πάντως είναι πως χωρίς τη "συνιζησούλα" μας όλα θα ήταν πολύ πολύ διαφορετικά από ότι τα'χουμε συνηθίσει. Καλό λοιπόν είναι, τις φωνητικές ή οποιεσδήποτε άλλες αλλαγές να τις αφήνουμε να έρχονται από μόνες τους και με το... μαλακό και όχι με το "έτσι θέλω"!!!

Κ.Π.

Η γλωσσική ποικιλια και η διδακτική της προσέγγιση

2011-08-09T07:22:00.000-07:00

Ο Μπάμπης Κυρίτσης, αναγνώστης του blog, μας έστειλε το παρακάτω πολύ ενδιαφέρον άρθρο του. Διαβάστε το!

Βασικό αξίωμα της σύγχρονης γλωσσολογικής επιστήμης είναι ότι η γλώσσα πρέπει να περιγράφεται και όχι να ρυθμίζεται. Η άποψη αυτή έρχεται σε αντίθεση με την τακτική της παραδοσιακής γραμματικής, η οποία προσπαθεί να διδάξει κάποια μορφή της γλώσσας που έχει εξιδανικευτεί για ποικίλους κοινωνικούς ή αισθητικούς λόγους. Η ρύθμιση αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα παραδοσιακών γραμματικών προσεγγίσεων, όπου αποκλείονται μορφολογικοί τύποι και σημασιοσυντακτικά σχήματα ως λανθασμένες χρήσεις της Νέας Ελληνικής με την πρόφαση ότι κάθε απόκλιση ή μεταβολή της λαμβανόμενης ως πρότυπης γλώσσας, έστω και αν προήλθε αβίαστα από φυσική εξέλιξη της ίδιας της γλώσσας, θεωρείται καταδικαστέα. Η έννοια «λανθασμένη χρήση» οδηγεί σε σημαντικό περιορισμό της γλωσσικής ποικιλίας και δημιουργεί μια τεχνητή γραμματική ανάλυση, προϊόν αυθαίρετων –χωρίς καθορισμένο θεωρητικό πλαίσιο– αφαιρετικών διαδικασιών, που αντιμετωπίζει τον ανισομορφισμό της γλώσσας ως μη συστηματικό.

Οι κανονιστικές αυτές τάσεις αίρονται από τη σύγχρονη γλωσσολογική επιστήμη μέσα από την περιγραφή. Όποια δομή ή λειτουργία χαρακτηριζόταν παραδοσιακά ως «λανθασμένη», λόγω του ότι μικρό πλήθος ομιλητών την προέκρινε, τώρα οφείλει να αντιμετωπίζεται ως παράλληλη ή εναλλακτική. Ο δυναμικός χαρακτήρας της Νέας Ελληνικής επιτρέπει να διαφανεί η γλωσσική ποικιλία της. Φωνολογικά τεμάχια, σημασιολογικές κατηγορίες, μορφολογικές δομές και συντακτικά σχήματα χαρακτηρίζονται από εναλλακτικότητα, η οποία επιβάλλεται να περιγράφεται ως βάση της νόρμας της Νέας Ελληνικής και όχι ως εσφαλμένη απόκλισή της. Η παραδοσιακή έννοια του «λάθους» τείνει ορθώς να αντικατασταθεί από «συνήθεις» ή «λιγότερο συνήθεις» χρήσεις, οι οποίες πρέπει να τίθενται δίπλα στις συνηθέστερες προφορικές και γραπτές κανονικότητες, που αποτελούν τη βάση της γραμματικής της γλώσσας μας. Εξάλλου γραμματική μιας γλώσσας δεν είναι μόνο η γραπτή πραγμάτωση του εσωτερικευμένου σε κάθε ομιλητή συστήματος, αλλά πρωτίστως η προφορική έκφανσή του. Πολλές εναλλακτικές δομές είναι προϊόντα προφορικής επικοινωνίας και πρέπει να περιγράφονται σε μια γραμματική ανάλυση.

Οι σύγχρονες περιγραφικές αναλύσεις της Νέας Ελληνικής έχουν σαφή προσανατολισμό. Οι D. Ηolton, P. Mackridge και η Ειρ. Φιλιππάκη-Warburton στον πρόλογο της Γραμματικής της Ελληνικής Γλώσσας αναφέρουν: «Η εργασία αυτή στοχεύει σε μια συγχρονική ερμηνευτική και περιγραφική ανάλυση της σύγχρονης Ελληνικής […] Η γλωσσική ποικιλία που περιγράφεται είναι κατά κύριο λόγο…». Η περιγραφή λοιπόν και η ερμηνεία αναδεικνύουν τη γλωσσική ποικιλία ως κύριο γνώρισμα της Νέας Ελληνικής. Επίσης, στον επίλογο της Νεοελληνικής Γλώσσας του P. Mackridge αναφέρονται τα εξής: «Πρόκειται για έρευνα […] με μια περιγραφική ανάλυση που καλύπτει όλα τα επίπεδα της γλωσσικής λειτουργίας...».

Η περιγραφική και η διδακτική προσέγγιση της γλωσσικής ποικιλίας δεν είναι παράλληλοι άξονες. Η διδακτική προσέγγιση πρέπει να έχει ως βάση την περιγραφή της ποικιλίας, ώστε ο διδασκόμενος τη Νέα Ελληνική να έχει επίγνωση των δυνατοτήτων επιλογής που του παρέχει το γλωσσικό σύστημα.

Η σχολική γραμματική καθιστά την εκμάθηση των γλωσσικών μηχανισμών δύσκολη, δεδομένου ότι πολλοί εκπαιδευτικοί οργανώνουν τις διδακτικές τους ενότητες τηρώντας τη διάταξη των σχολικών εγχειριδίων. Ας δούμε, για παράδειγμα, πώς περιγράφει η Νεοελληνική Γραμματική του Αγαπητού Τσοπανάκη την κλίση της οριστικής Ενεστώτα και Παρατατικού του ρήματος γελάω.

Ενεστώτας Παρατατικός

Γελώ γελούσα

Γελάς γελούσες

γελά γελούσε

γελούμε γελούσαμε

γελάτε γελούσατε

γελούν γελούσαν

αντί για Ενεστώτας Παρατατικός

                  γελώ / γελάω               γελούσα / γέλαγα
                  γελάς                             γελούσες / γέλαγες
                  γελά / γελάει                   γελούσε / γέλαγε
                  γελούμε / γελάμε             γελούσαμε / γελάγαμε
                  γελάτε                            γελούσατε / γελάγατε
           γελούν(ε) / γελάν(ε)          γελούσαν(ε) /γελάγαν(ε)/
                                                        γέλαγαν

Τα προβλήματα από τον αυθαίρετο αποκλεισμό τέτοιου είδους «λανθασμένων» δομών έχουν τόσο παιδαγωγικές (ελλιπής κατάρτιση) όσο κυρίως ψυχολογικές επιπτώσεις για το παιδί (επίπληξή του από τον καθηγητή ή τους συμμαθητές του αν χρησιμοποιήσει τις «λανθασμένες» δομές).

Είναι λοιπόν απαραίτητη η εφαρμογή ενός προτύπου γλωσσικής διδασκαλίας που θα παρέχει στο μαθητή ελευθερία επιλογής. Οι ποικιλίες δεν θα αποκλείονται προς όφελος της νόρμας και οι διαφοροποιημένες χρήσεις δεν θα στιγματίζονται ως λάθη, αλλά θα τίθενται εναλλακτικά δίπλα στις συνηθέστερες δομές. Η μέθοδος διδασκαλίας που παρέχει αυτή την ελευθερία στο μαθητή είναι η επικοινωνιακή: μέσα από τη χρηστική διάσταση της γλώσσας μπορεί ο μαθητής να κατανοεί ευκολότερα τις εναλλακτικές κανονικότητες της Νέας Ελληνικής. Ένας τύπος άσκησης επικοινωνιακού προσανατολισμού έχει ως εξής:

Στο παρακάτω κείμενο να εντοπίσετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς του χρόνου και να τους κατατάξετε στις αντίστοιχες κατηγορίες. Στη συνέχεια, α) να μετασχηματίσετε τις χρονικές προτάσεις που βρήκατε σε προθετικές και μετοχικές φράσεις και β) να αναλύσετε τις χρονικές μετοχές σε αντίστοιχες προτάσεις:

Όταν επέστρεψε στο σπίτι, έπεσε αμέσως για ύπνο. Το απόγευμα ξύπνησε ξεκούραστος και γεμάτος όρεξη για διάβασμα. Μόλις διαπίστωσε ότι είχε αφήσει αδιάβαστες μπόλικες σελίδες από το Αμάρτημα της μητρός μου το περασμένο βράδυ, φόρεσε τα γυαλιά του και βούτηξε στις σελίδες του βιβλίου. Κάθε σελίδα που γύριζε φανέρωνε και ένα δάκρυ παραπάνω στο κόκκινα μάτια του. Η συγκίνησή του ήταν τόσο μεγάλη που το ταξίδι στο βιβλίο ήθελε να διαρκέσει για πάντα. Όλα τα παραμύθια όμως έχουν ένα τέλος και ο Πέτρος, ολοκληρώνοντας το ταξίδι του νωρίς τα χαράματα, αναφώνησε: «…το δικό μου αμάρτημα είναι που δεν διάβαζα όλη μου τη ζωή…»

ΧΡΟΝΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ: αμέσως, νωρίς

ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ: όταν επέστρεψε στο σπίτι του, μόλις διαπίστωσε

ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΟΧΕΣ: ολοκληρώνοντας

ΠΡΟΘΕΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ: για πάντα

ΕΠΙΡΡ. ΠΤΩΣΕΙΣ: το απόγευμα, το περασμένο βράδυ, τα χαράματα, όλη μου τη ζωή

όταν επέστρεψε στο σπίτι = με την επιστροφή στο σπίτι, επιστρέφοντας στο σπίτι

μόλις διαπίστωσε = μετά (από) τη διαπίστωσή του, διαπιστώνοντας

ολοκληρώνοντας = μόλις ολοκλήρωσε

Με την άσκηση αυτή ο μαθητής διαπιστώνει ότι υπάρχουν ισοδύναμες δομές και ότι ο ίδιος είναι ελεύθερος να επιλέξει τη δομή που επιθυμεί ανάλογα με το επικοινωνιακό του περιβάλλον. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες τα σχολικά βιβλία της Νεοελληνικής Γλώσσας ακολουθούν την εξέλιξη της γλωσσολογικής επιστήμης και οργανώνονται κατά τέτοιον τρόπο: το βάρος πέφτει στο κείμενο, ενώ οι λεξιλογικοί, οι μορφολογικοί και οι συντακτικοί κανόνες ακολουθούν. Έτσι, η παραδοσιακή δασκαλοκεντρική μέθοδος διδασκαλίας, της στείρας απομνημόνευσης κλιτικών πινάκων και ρυθμιστικών κανόνων, δίνει τη θέση της στη μαθητοκεντρική, εκεί όπου ο μαθητής καλείται να καλλιεργήσει τη γλωσσική του δεξιότητα μέσα από διαδικασίες ελεύθερου, αβίαστου διαλόγου και προφορικής άσκησης. Μέσω των διαδικασιών αυτών ο μαθητής αντιλαμβάνεται τη λειτουργία της μίας ή της άλλης δομής, βλέποντας την εφαρμογή της σε πραγματικές συνθήκες επικοινωνίας. Συνεπώς, η κατανόηση των γλωσσικών μηχανισμών γίνεται πιο ευχάριστη και δημιουργική, ενώ αποτυπώνεται σε ικανοποιητικό βαθμό η γλωσσική ποικιλία.

Βιβλιογραφία

Holton D. – Mackridge P. – Filippaki-Warburton I., 1997: Greek. A Comprehensive Grammar of the Modern Language. London: Routledge. [ελληνική μετάφραση από τον Σπυρόπουλο Β., 1999: Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: εκδ. Πατάκη].

Mackridge P., 1985: The Modern Greek Language. Oxford: Oxford University Press. [ελληνική μετάφραση από τον Πετρόπουλο Κ., 1990: Η Νεοελληνική Γλώσσα. Αθήνα: εκδ. Πατάκη].

Τσοπανάκης Α., 1994: Νεοελληνική Γραμματική. Αθήνα: εκδ. Εστία.

Φιλιππάκη-Warburton Ειρ., 1992: Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία. Αθήνα: εκδ. Νεφέλη.

Νέες Λέξεις!!!

2010-12-22T23:59:00.000-08:00

Πληθώρα νέων λέξεων κατακλύζουν καθημερινά το λεξιλόγιο μας!!!

Άλλες από αυτές γίνονται εύκολα κατανοητές γιατί χρησιμοποιούνται ευρέως ενώ άλλες που χρησιμοποιούνται σε μια περιορισμένη γεωγραφική περιοχή δεν γίνονται κατανοητές από τους περισσότερους Έλληνες!!!!Στα πλαίσια της γλωσσολογικής έρευνας ενδιαφερόμαστε να εντοπίσουμε όσο το δυνατό περισσότερες τέτοιες λέξεις και να τις καταγράψουμε. Ενδιαφέρον αποτελούν και οι διαδικασίες σχηματισμού αυτών των λέξεων. Αν λοιπόν έχετε ακούσει κάποιες τέτοιες λέξεις και δεν ξέρατε τι σημαίνουν ή αν έχετε χρησιμοποιήσει εσείς τέτοιες λέξεις και δεν γίνατε αντιληπτοί από τους άλλους, ο παρών ιστότοπος είναι διαθέσιμος να ακούσει τις εμπειρίες σας και να μάλιστα να συμπεριελάβει τις λέξεις σε περαιτέρω ερευνητική μελέτη.

ΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ: Η Φεμινιστική Γλωσσολογία

2010-09-13T12:54:00.000-07:00

το παρακάτω άρθρο είναι του Μιχάλη Πιτσιλίδη και δημοσιεύθηκε στην kathimerini.

"κυρία γιατρίνα μου..σβήνω"

Δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά υπάρχει κλάδος της γλωσσολογίας με τον τίτλο φεμινιστική γλωσσολογία (femi-nistische Linguistik). Ο επιστημονικός αυτός κλάδος εξετάζει, γενικώς ειπείν, τις σχέσεις ανάμεσα στο φύλο και τη γλώσσα, για να ανακαλύψει βεβαίως ότι και η γλώσσα έχει φύλο, και μάλιστα αρσενικό! Θα δούμε παρακάτω παραδείγματα της «αρσενικής» γλώσσας, αφού πρώτα σημειώσουμε ότι έχουν υπάρξει στην ιστορία της επιστήμης σημαντικοί γλωσσολόγοι, οι οποίοι κατέληξαν σε αφοπλιστικού μισογυνισμού «επιστημονικά» πορίσματα. Για παράδειγμα, ο Edward Sapir (1884-1939), σπουδαίος και διάσημος Αμερικανός γλωσσολόγος, μελετώντας ως παράδειγμα τη γλώσσα nootka, κατέταξε την ομιλία των γυναικών στους... ανώμαλους τύπους ομιλίας που εμφανίζονται σε «χοντρούς, νάνους, καμπούρηδες, κουτσούς, μωρά και γυναίκες»!

Στη γλώσσα μας, έχουμε αρσενικό και θηλυκό γένος, τόσο γραμματικό όσο και φυσικό. Η διάκριση του γένους γίνεται είτε με λεξιλογικό τρόπο (πατέρας-μητέρα), είτε με τις καταλήξεις (κομμωτής-κομμώτρια), είτε με το άρθρο (ο/η γιατρός). Βέβαια, η σχέση ανάμεσα στο φυσικό και στο γραμματικό γένος είναι εν πολλοίς αυθαίρετη: το φεγγάρι είναι ουδέτερο στην ελληνική γλώσσα, αρσενικό στη γερμανική (der Mond), θηλυκό στη γαλλική (la lune) κ.ο.κ. Όμως, από την άλλη πλευρά, μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι η γη είναι θηλυκού γένους σχεδόν σε όλες τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, αφού συμβολίζει πάντα τη Μητέρα Γη, η οποία γεννά και παράγει. Ωστόσο, ο ήλιος είναι σχεδόν πάντα αρσενικού γένους...

Ας ρίξουμε, όμως, μερικές ματιές σε γλωσσικά σημάδια που υποδηλώνουν υπεροχή του αρσενικού, από την καθημερινή χρήση της γλώσσας. Ζώα δυνατά και επιβλητικά είναι συχνότερα αρσενικού γένους (ο λέων, ο ελέφαντας, ο καρχαρίας, ο αετός, ο βόας), ενώ τα πιο μικρά και θεωρούμενα απεχθή, πονηρά ή μοχθηρά είναι συχνότερα θηλυκά (η αλεπού, η ύαινα, η σουπιά, η αράχνη, η κατσαρίδα, η οχιά). Αρσενικοί, επίσης, είναι οι περισσότεροι ισχυροί άνεμοι (βοριάς, νοτιάς, σιρόκος) αλλά και οι ποταμοί (Αλιάκμονας, Πηνειός, Αξιός, Αχελώος), ενώ τα δέντρα που γεννούν καρπούς είναι συνήθως θηλυκά (λεμονιά, πορτοκαλιά) όπως και τα περισσότερα λουλούδια. Ως «σκύλος» προσδιορίζεται ο σκληρός, εργατικός άντρας, ενώ η «σκύλα» αποτελεί βρισιά για κάθε γυναίκα.

Πολλά επαγγέλματα θεωρούνται εκ φύσεως αρσενικά κι επομένως υπάρχουν μεγάλες γλωσσικές δυσκολίες στον προσδιορισμό τους, όταν ασκούνται από γυναίκες. Ετσι, ενώ λέμε πλέον η γιατρίνα, η δικαστίνα, η βουλευτίνα, η στρατιωτίνα, ακόμα δεν έχουν ωριμάσει γλωσσικά η φιλολογίνα, η υπαλληλίνα, η πιλοτίνα και πάρα πολλά άλλα. Θα χρειαστεί ακόμα χρόνος για να καταλήξει η γλωσσική ζύμωση σε μία από τις μορφές: η συγγραφέας, η συγγράφισσα (πρόταση Κριαρά), η συγγραφέας, η συγγραφίνα. Προς το παρόν, τα τρία τελευταία μάς φαίνονται αστεία ή γλωσσικοί βαρβαρισμοί.

Λεξιλογικά, τώρα, έχουμε πολλά και εντυπωσιακά παραδείγματα όπου γυναίκες… δεν υπάρχουν. Π.χ. λέγοντας «όλοι οι Έλληνες είναι στο πλευρό σας» εννοούμε τους Έλληνες και τις Ελληνίδες, ομολογώντας ότι είναι περιττή η ρητή αναφορά -με το θηλυκό γένος- στις γυναίκες. Τη διάκριση κάνουν μόνον οι πολιτικοί, στις δημόσιες ομιλίες τους, για ψηφοθηρικούς λόγους. Ενα πλοίο βυθίζεται πάντα «αύτανδρο», έστω κι αν οι μισοί επιβάτες είναι γυναίκες. Μια δημόσια υπηρεσία «επανδρώνεται» ακόμα κι όταν προσλαμβάνει γυναίκες. Εξ άλλου, μια εφεύρεση, μια ιδέα ή μια θεωρία, έχουν πάντα «πατρότητα», έστω κι αν προέρχονται από γυναίκα, ενώ στα πανεπιστήμια «οι φοιτητές αγωνίζονται...» ωσάν οι φοιτήτριες να έχουν εξαφανιστεί. Όταν χτυπά το τηλέφωνο ρωτάμε «ποιος είναι στο τηλέφωνο;» είτε είναι άντρας είτε γυναίκα. Αν ρωτήσουμε «ποια είναι στο τηλέφωνο;» υπονοείται ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι είναι γυναίκα, διαφορετικά ελλοχεύει η παρεξήγηση. Λέμε «ο Γιάννης και η Αννα ήταν πολύ ευτυχισμένοι» και ποτέ «ο Γιάννης και η Άννα ήταν πολύ ευτυχισμένες» γιατί το δεύτερο είναι επιβαρυντικό για τον Γιάννη.

Μελετώντας διάφορα ζεύγη λέξεων (με εξαίρεση το «κυρίες και κύριοι»), διαπιστώνουμε ότι πάντα προηγείται το αρσενικό: Αδάμ-Εύα, γιος-κόρη, αδελφός-αδελφή, ως ισχυρότερο και σημαντικότερο. Πράγματι στα ζεύγη αντιθέτων συνηθίζουμε να βάζουμε πρώτο το θετικό: φως-σκοτάδι, πλούσιος-φτωχός, άσπρο-μαύρο. Όταν ο σύζυγος πεθάνει η σύζυγος ονομάζεται «Χ, χήρα του Ψ» ενώ, στην αντίθετη περίπτωση, βεβαίως δεν λέμε «ο Χ, χήρος της Ψ».

Τα παραπάνω δεν συνιστούν βεβαίως κάποιας μορφής ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας. Όπως προκύπτει από ένα πρόσφατο, μνημειώδες έργο (Hellinger, M. & Bussmann, H. Gender across Languages. Amsterdam: John Benjamins 2001-2003), τα δεδομένα από 30 γλώσσες αποκαλύπτουν ότι σε όλες η γυναικεία παρουσία δεν βαραίνει όσο η αντρική. Η γυναίκα προσδιορίζεται από την οπτική γωνία του άντρα και σε σχέση με αυτόν, ενώ, παράλληλα, οι γυναικείες ιδιότητες και δραστηριότητες προβάλλονται συνήθως ως κατώτερες των αντρικών.

Είδηση της μέρας: Καθολική Γραμματική και εξαφάνιση των γλωσσών

2010-09-09T17:02:00.000-07:00

το παρακάτω άρθρο αποτελεί μία κριτική του Φ. Παναγιωτίδη* για το σχετικό άρθρο της Kenneally, το οποίο αναρτήθηκε στο blog λίγες μέρες πριν.

related article(s)

Καθολική Γραμματική και εξαφάνιση των γλωσσών

Δεν άργησε να αναδημοσιευθεί στα ελληνικά (στο «Βήμα» της 22ης Αυγούστου 2010) το άρθρο της Christine Kenneally που παρουσιάζει πρόσφατους ισχυρισμούς των Λέβινσον και Εβανς (βασισμένους σε ήδη γνωστά δεδομένα) σχετικά με τη μη ύπαρξη της Καθολικής Γραμματικής, δηλαδή των κοινών δομικών χαρακτηριστικών όλων των ανθρώπινων γλωσσών.

"...βρίσκομαι στα εργαστήριά σας και εξετάζω
την υπόθεση της Καθολικής Γραμματικής..."

Για να μη μένουν με την απορία οι αναγνώστες της «Κ» και παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς, η Καθολική Γραμματική ως ένας πυρήνας δομικών αρχών και περιορισμών που διέπουν όλες τις ανθρώπινες γλώσσες εξηγεί με επάρκεια την κατά βάθος ομοιομορφία των ανθρώπινων γλωσσών. Παράλληλα, η γοητευτική αλλά περιορισμένη ποικιλομορφία τους οφείλεται σε δύο παράγοντες.

Πρώτον, κάποιες αρχές της Καθολικής Γραμματικής (όχι όλες τους) διακρίνονται από μιας μορφής ελαστικότητα: έτσι, όλες ανεξαιρέτως οι ανθρώπινες γλώσσες έχουν δομικού χαρακτήρα κανόνες, όμως μόνο μερικές από αυτές έχουν υποχρεωτικά υποκείμενα στις προτάσεις τους. Δεύτερον, οι γλώσσες διαφέρουν βεβαίως και εξαιτίας εξωγενών παραγόντων, τους οποίους με θέρμη επικαλούνται οι Λέβινσον και Εβανς και συζητάει η Kenneally στο άρθρο της: π. χ. σε κοινωνίες όπως οι δικές μας στις οποίες οι γενεαλογίες και τα κοινωνικά δίκτυα είναι απλά και περιορισμένα, δεν υπάρχει μονολεκτικός όρος για τα ξαδέρφια εξ αγχιστείας, όπως τα παιδιά αδερφών συννυφάδων.

Προς τι λοιπόν το ενδιαφέρον του άρθρου; Κατ' αρχήν στο ότι, αν και κακογραμμένο και μπερδεμένο, είναι λιγότερο ανακριβές απ' ό, τι ένα μέσο άρθρο του επιστημονικού ρεπορτάζ. Αυτό βεβαίως δεν είναι και ιδιαίτερα παρήγορο, αφού το λεγόμενο επιστημονικό ρεπορτάζ αποτελεί παγκοσμίως συνεπή πηγή αφάνταστης διαστρέβλωσης και ενίοτε σουρεαλιστικής παραπληροφόρησης για επιστημονικά ζητήματα - ρωτήστε τους φυσικούς ή τους γιατρούς…

Δεύτερον, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει της μόδας να δημοσιεύονται εκτενή άρθρα για τη γλώσσα που διαλαλούν την πτώση της θεωρίας της Καθολικής Γραμματικής, την τελική αναίρεση της θεωρίας της Γενετικής Γραμματικής, τη διάψευση του Τσόμσκυ και άλλα παρόμοια. Το άρθρο της Kenneally εντάσσεται σε αυτήν την τάση. Φυσικά είναι αναγκαίο να αμφισβητούνται επιστημονικές θεωρίες και να επανεξετάζονται οι προβλέψεις και οι ισχυρισμοί τους. Ετσι, οι πρόσφατες προτάσεις του Μάικλ Τομαζέλλο (τον οποίο το άρθρο αναφέρει ως «Τομασίνο») ότι η γλωσσική κατάκτηση των ρηματικών συνόλων μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά ως γενίκευση συγκεκριμένων μοτίβων έδωσε πολύτιμη ώθηση στις γλωσσικές σπουδές.

Αυτό που καταντάει κουραστικό στον χώρο των επιστημονικών άρθρων γύρω από τη γλώσσα είναι ότι οι αρθρογράφοι του ενδιαφέρονται κυρίως να υπερασπίσουν α πριόρι κάποιες πολιτικές ή ιδεολογικές θέσεις παρά να μιλήσουν για γλωσσολογικές ανακαλύψεις ή θεωρητικές προτάσεις για τη γλώσσα.

Ετσι, ούτε λίγο ούτε πολύ, το επιχείρημα της Kenneally πάει ως εξής: πρέπει να εγκαταλείψουμε τη θεωρία της Καθολικής Γραμματικής γιατί, αν όλες οι γλώσσες διέπονται κατά βάθος από τις ίδιες δομικές αρχές, τότε δεν υπάρχει λόγος να ανησυχούμε για τη μαζική εξαφάνιση γλωσσών: όλες ίδιες είναι στο κάτω-κάτω. Οι Λέβινσον και Εβανς είναι μόνο η αφορμή. Βεβαίως, η αντίληψη ότι θα πρέπει να διασώσουμε τις γλώσσες υπό εξαφάνιση μόνον αν αποτελούν ριζικά διαφορετικές λύσεις σε επικοινωνιακά προβλήματα μέσα σε συγκεκριμένα πολιτισμικά συμφραζόμενα, και όχι εάν αποτελούν παραλλαγές σε ένα γενετικά καθορισμένο θέμα, είναι σχεδόν παιδαριώδης. Αλλωστε αναιρείται και από την ίδια τη συντάκτρια στο τέλος του άρθρου της: οφείλουμε να διασώσουμε τις απειλούμενες με εξαφάνιση γλώσσες επειδή κάθε μία από αυτές «περιλαμβάνει ένα ολόκληρο ράφι βιβλιοθήκης με εθνολογικές πληροφορίες το οποίο κινδυνεύει να χαθεί χωρίς ποτέ να μάθουμε τι βιβλία περιείχε».

Στη μνήμη του αγαπητού συναδέλφου Παύλου Παύλου που χάσαμε νεώτατο στις 22 Αυγούστου, χτυπημένο από καρκίνο.

* Ο κ. Ευθ. Φοίβος Παναγιωτίδης είναι επ. καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

άρθρο δημοσιευμένο στην kathimerini.gr

Είδηση της μέρας: Κάθε γλώσσα έχει τη δική της ιστορία

2010-08-24T05:13:00.000-07:00

Η Άντι Κ., αναγνώστρια του blog, μας έστειλε το παρακάτω άρθρο για να το μοιραστεί μαζί μας και να ακούσει τα σχόλιά σας πάνω σ'αυτό. Τσομσκικοί και μή λοιπόν, ελάτε!

Κάθε γλώσσα έχει τη δική της ιστορία
Το χάος είναι ... η τάξη τους. Αποτελούν σύνθετο σύστημα βασισμένο στη διαφορετικότητα το οποίο έχει επηρεαστεί από πολλούς παράγοντες -πολιτισμό, ιστορία, γενετική. Αυτό προτείνουν δύο ερευνητές αμφισβητώντας την ύπαρξη καθολικών κοινών κανόνων των γλωσσών και επισημαίνουν ότι διάφορες τάσεις διαμορφώνουν τη δομή του εγκεφάλου, τη βιολογία της ομιλίας και τον βαθμό αποδοτικότητας της επικοινωνίας.

ΤΗΣ CHRISTINE KENNEALLY | Κυριακή 22 Αυγούστου 2010

Oι γλώσσες είναι υπέροχα ιδιόρρυθμες. Τα αγγλικά βάζουν το υποκείμενο μπροστά από το ρήμα. Τα φινλανδικά έχουν πολλές πτώσεις. Τα κινεζικά των μανδαρίνων είναι τονικά.

Παρά τις διαφορές τους όμως, μία από τις σημαντικότερες ιδέες στη μελέτη της γλώσσας είναι αυτή της καθολικής γραμματικής. Προτάθηκε από τον Νόαμ Τσόμσκι στη δεκαετία του 1960 και η γενική ερμηνεία της είναι ότι όλες οι γλώσσες είναι βασικά οι ίδιες και ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος γεννιέται «έτοιμος» για τη γλώσσα, με ένα ενσωματωμένο πρόγραμμα που μπορεί να αποκρυπτογραφεί τους κοινούς κανόνες στους οποίους βασίζεται οποιαδήποτε μητρική γλώσσα. Επί πέντε δεκαετίες η ιδέα αυτή κυριάρχησε στη γλωσσολογία, την ψυχολογία και τις γνωσιακές επιστήμες. Για να κατανοήσουμε τη γλώσσα, υποστήριζε, πρέπει να αφήσουμε κατά μέρος τη χαοτική πολυμορφία των γλωσσών και να βρούμε τον κοινό ανθρώπινο πυρήνα τους.

Μήπως όμως τελικά αυτή ακριβώς η πολυμορφία αποτελεί το κλειδί για να κατανοήσουμε την ανθρώπινη επικοινωνία; Αυτή την καινούργια ιδέα προωθούν δυο γλωσσολόγοι, ο Νίκολας Εβανς του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου της Κανμπέρα, και ο Στίβεν Λέβινσον του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ Ψυχογλωσσολογίας στο Ναϊμέγκεν της Ολλανδίας.

Κλειδί η ποικιλία
Πιστεύουν ότι οι γλώσσες δεν μοιράζονται κοινούς κανόνες. Αντιθέτως, υποστηρίζουν, αυτή καθαυτή η ποικιλία τους αποτελεί ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης επικοινωνίας- κάτι το οποίο δεν παρατηρείται σε άλλα ζώα. Και όχι μόνον αυτό. Η ποικιλία των γλωσσών αποτελεί το «βασικό γεγονός για την κατανόηση της θέσης της γλώσσας στην ανθρώπινη γνωσιακή λειτουργία» λένε οι δύο ερευνητές.

Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πολύς λόγος για την ιδέα ότι οι άνθρωποι διαθέτουν ένα «γλωσσικό ένστικτο»: τα μωρά μαθαίνουν εύκολα να μιλούν γιατί όλες οι γλώσσες ακολουθούν ένα σύνολο κανόνων που είναι ενσωματωμένοι στον εγκέφαλό τους. Παρ΄ ότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ανθρώπινη σκέψη επηρεάζει τη μορφή που παίρνει η γλώσσα, αν ο κ. Εβανς και ο κ. Λέβινσον έχουν δίκιο, η γλώσσα με τη σειρά της διαμορφώνει τον εγκέφαλό μας. Αυτό υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι παρουσιάζουν μεγαλύτερη πολυμορφία από ό,τι νομίζαμε και ότι οι εγκέφαλοί μας έχουν διαφορές ανάλογα με το γλωσσικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε. Οδηγεί επίσης σε ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: κάθε φορά που μια γλώσσα εξαφανίζεται, η ανθρωπότητα χάνει ένα σημαντικό κομμάτι από την πολυμορφία της.

Καθόλου καθολικοί οι «καθολικοί» κανόνες
Από τότε που προτάθηκε η θεωρία της καθολικής γραμματικής οι γλωσσολόγοι έχουν ανακηρύξει πολλούς γλωσσικούς κανόνες. Αν και υποτίθεται ότι είναι καθολικοί, σχεδόν πάντοτε έχουν εξαιρέσεις. Κάποτε, για παράδειγμα, θεωρείτο ότι καμία γλώσσα δεν έχει συλλαβές που αρχίζουν από φωνήεν και καταλήγουν σε σύμφωνο αν δεν έχει επίσης συλλαβές που αρχίζουν από σύμφωνο και καταλήγουν σε φωνήεν. Αυτός ο καθολικός κανόνας διήρκεσε ως το 1999, όταν οι γλωσσολόγοι έδειξαν ότι η Αρέμτε, την οποία μιλούν κάποιοι ιθαγενείς της Αυστραλίας, έχουν συλλαβές που αρχίζουν από φωνήεν και καταλήγουν σε σύμφωνο αλλά όχι συλλαβές που αρχίζουν από σύμφωνο και καταλήγουν σε φωνήεν.

Αλλες μη καθολικές «καθολικές» αρχές περιγράφουν τους βασικούς κανόνες της κατηγοριοποίησης των λέξεων. Ας πάρουμε τον κανόνα ότι κάθε γλώσσα περιλαμβάνει τέσσερις κατηγορίες λέξεων: ουσιαστικά, ρήματα, επίθετα και επιρρήματα. Ερευνες έχουν δείξει τις δύο τελευταίες δεκαετίες ότι αρκετές γλώσσες δεν έχουν μια «ανοιχτή» κατηγορία επιρρημάτων, κάτι το οποίο σημαίνει ότι ο αριθμός των διαθέσιμων επιρρημάτων είναι περιορισμένος. Δεν μπορεί δηλαδή κανείς να μετατρέψει σχεδόν οποιαδήποτε λέξη σε επίρρημα όπως στα αγγλικά ή τα ελληνικά (π.χ. απαλός- απαλά). Κάποιες, όπως η Λάο που ομιλείται στο Λάος, δεν έχουν καθόλου επίθετα. Ορισμένοι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν επίσης ότι πολύ λίγες γλώσσες, όπως η Σαλίς των Βόρειων Πορθμών, που ομιλείται από ιθαγενείς των βορειοδυτικών περιοχών της Βορείου Αμερικής, δεν έχουν διακριτά ονόματα και ρήματα: αντ΄ αυτού έχουν μια ενιαία κατηγορία λέξεων που καλύπτει γεγονότα, οντότητες και ιδιότητες.

Στον Αμαζόνιο χάθηκαν οι κανόνες...
Ακόμη και φαινομενικά αδιάσειστοι καθολικοί κανόνες έχουν αποδειχθεί ανεπαρκείς. Σε αυτούς περιλαμβάνεται η επαναδρομή, η ικανότητα της επ΄ άπειρον ενσωμάτωσης ενός θέματος σε ένα παρόμοιο θέμα, όπως το «ο Τζακ νομίζει ότι η Μαίρη νομίζει ότι... το λεωφορείο θα έρθει στην ώρα του». Θεωρείται ευρέως ότι αυτή αποτελεί ένα χαρακτηριστικό το οποίο διαχωρίζει την ανθρώπινη γλώσσα από τους τρόπους επικοινωνίας των άλλων ζώων. Παρ΄ όλα αυτά ο Νταν Εβερετ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Ιλινόι δημοσίευσε πρόσφατα μια μελέτη που προκάλεσε πολλές αντιδράσεις αποδεικνύοντας ότι η Πιράχα του Αμαζονίου δεν διαθέτει το χαρακτηριστικό της επαναδρομής.

Βασίλειο της διαφοράς, με κοινές τάσεις Οσο περισσότερα μαθαίνουμε γύρω από τις γλώσσες τόσο πιο εμφανείς γίνονται οι διαφορές τους. Αν και οι περισσότεροι γλωσσολόγοι ως τώρα είχαν μάθει με κάποιον τρόπο να ζουν με αυτές τις ανωμαλίες, ο κ. Εβανς και ο κ. Λέβινσον πιστεύουν ότι δεν μπορούμε να τις αγνοήσουμε. «Η ιδέα των ξεκάθαρων και εμπειρικά άψογων καθολικών κανόνων,ύστερα από δεκαετίες ερευνών,είναι αξιοθρήνητη» λέει ο κ. Εβανς. Ο ίδιος και ο κ. Λέβινσον υποστηρίζουν ότι η ιδέα της καθολικής γραμματικής έστρεψε τους ερευνητές σε ένα αδιέξοδο. Θα πρέπει να ενστερνιστούμε τη γλωσσική πολυμορφία, λένε, και να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε τις μορφές που παίρνουν τελικά οι γλώσσες. Με αυτόν τον στόχο δημοσίευσαν πέρυσι μια μελέτη που περιγράφει τη θεωρία τους στο έντυπο «Βehavioral and Βrain Sciences». Ο κ. Εβερετ τη χαρακτήρισε «σταθμό στην ιστορία της γλωσσολογικής θεωρίας».

Πώς γίνεται και συμπίπτουν οι κανόνες

Αν οι γλώσσες δεν υπακούουν σε ένα ενιαίο σύνολο κοινών κανόνων τότε πώς δημιουργούνται; «Αντί για καθολικούς κανόνες έχουμε τυποποιημένες μηχανικές λύσεις που οι γλώσσες υιοθετούν ξανά και ξανά και ύστερα έχουμε έκτοπα» εξηγεί ο κ. Εβανς. Μαζί με τον κ. Λέβινσον υποστηρίζουν ότι αυτό συμβαίνει επειδή οποιαδήποτε δεδομένη γλώσσα είναι ένα σύνθετο σύστημα που διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων του πολιτισμού, της γενετικής και της ιστορίας. Δεν υπάρχουν απολύτως καθολικά χαρακτηριστικά της γλώσσας, λένε, μόνο τάσεις. Ενα μείγμα ισχυρών και ασθενών τάσεων χαρακτηρίζει τελικά το «βιοπολιτισμικό» υβρίδιο που αποκαλούμε γλώσσα.

Σύμφωνα με τους δυο γλωσσολόγους οι ισχυρές τάσεις εξηγούν γιατί πολλές γλώσσες συγκλίνουν σε κοινά πρότυπα. Διάφοροι παράγοντες τείνουν να ωθούν τη γλώσσα προς μια παρόμοια κατεύθυνση: η δομή του εγκεφάλου, η βιολογία της ομιλίας και ο βαθμός αποδοτικότητας της επικοινωνίας, π.χ. Τα ευρέως κοινά γλωσσικά στοιχεία μπορεί επίσης να βασίζονται σε ένα ιδιαίτερα ανθρώπινο είδος κοινωνικής συλλογιστικής. Για παράδειγμα το γεγονός ότι προτού μάθουμε να μιλάμε βλέπουμε τον κόσμο σαν ένα μέρος γεμάτο από πράγματα που προκαλούν ενέργειες (πράττοντες) και πράγματα τα οποία υφίστανται ενέργειες (πάσχοντες) εξηγεί γιατί οι περισσότερες γλώσσες αναπτύσσουν αυτές τις δυο «φωνές», την ενεργητική και την παθητική.

Πώς μια λοίμωξη αλλάζει τη γλώσσα
Οι ασθενείς τάσεις, σε αντίθεση, εξηγούνται από τις ιδιαιτερότητες των διαφόρων γλωσσών. Ο κ. Εβανς και ο κ. Λέβινσον υποστηρίζουν ότι πολλές πλευρές της ιδιαίτερης φυσικής ιστορίας ενός πληθυσμού μπορούν να επηρεάσουν τη γλώσσα. Για παράδειγμα ο Αντι Μπούτσερ του Πανεπιστημίου Φλίντερς της Αδελαΐδας της Αυστραλίας έχει παρατηρήσει ότι τα παιδιά των αυστραλών ιθαγενών παρουσιάζουν με διαφορά το υψηλότερο ποσοστό χρόνιας λοίμωξης του μέσου ωτός από κάθε άλλο πληθυσμό στον πλανήτη και ότι οι περισσότερες ιθαγενείς αυστραλιανές γλώσσες δεν διαθέτουν πολλούς ήχους οι οποίοι είναι κοινοί στις άλλες γλώσσες αλλά είναι δύσκολο να τους ακούσει κανείς όταν έχει λοίμωξη του μέσου ωτός. Το αν η πάθηση αυτή διαμόρφωσε τα συστήματα ήχων αυτών των γλωσσών είναι άγνωστο, λέει ο κ. Εβανς, είναι όμως σημαντικό να εξετάσουμε την ιδέα.

Ο κ. Λέβινσον και ο κ. Εβανς δεν είναι οι πρώτοι που αμφισβητούν την παντοδυναμία της καθολικής γραμματικής (ΚΓ), κανείς όμως ως τώρα δεν είχε διατυπώσει τις αντιρρήσεις του με τόσο πειστικό τρόπο και σε τόσο ευρύ πεδίο. Ως αποτέλεσμα τα επιχειρήματά τους έχουν προκαλέσει ενθουσιασμό, ιδιαίτερα μεταξύ των γλωσσολόγων που έχουν κουραστεί να προσπαθούν να στριμώξουν τα ευρήματά τους στον στενό κορσέ των «απόλυτων καθολικών κανόνων». «Η καθολική γραμματική είναι νεκρή» λέει για παράδειγμα ο Μάικλ Τομασίνο , συνδιευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ Εξελικτικής Ανθρωπολογίας στη Λειψία της Γερμανίας, γνωστός πολέμιος της ιδέας ότι όλες οι γλώσσες υπακούουν σε ένα κοινό σύνολο κανόνων.

Είναι «νεκρή» η καθολική γραμματική;

Ο Στίβεν Πίνκερ του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, συγγραφέας του «Το ένστικτο της γλώσσας», συμφωνεί με πολλά επιχειρήματα των δυο ερευνητών, όπως το ότι τα πρότυπα ανάδειξης καθολικών κανόνων δεν ήταν αρκετά αυστηρά, το ότι η γλώσσα προκύπτει από τη συνδυασμένη εξέλιξη των γονιδίων και του πολιτισμού και το ότι είναι πολύ σημαντικό να καταγράψουμε την ποικιλία των γλωσσών. Παρ΄ όλα αυτά υποστηρίζει ότι όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται ένα έμφυτο κοινό σύνολο μηχανισμών για τη μάθηση της γλώσσας. Δέχεται ότι ο βαθμός στον οποίο οι διάφορες γλώσσες χρησιμοποιούν αυτούς τους μηχανισμούς μπορεί να διαμορφώνεται από την ιστορία του πολιτισμού τους, αλλά εξακολουθεί να πιστεύει ότι υπάρχουν πολλοί καθολικοί κανόνες οι οποίοι βρίσκονται στη βάση όλων των γλωσσών.

Αλλοι αντιτάσσουν ότι μόνο και μόνο επειδή ακόμη δεν έχουμε βρει τι ακριβώς συνιστά έναν καθολικό κανόνα στη γλώσσα αυτό δεν σημαίνει ότι τέτοιοι κανόνες δεν υπάρχουν. Ο Τεκούμσε Φιτς του Πανεπιστημίου της Βιέννης επισημαίνει ότι εξ αρχής ο ορισμός του Τσόμσκι ήταν αρκετά εκλεπτυσμένος. «Εισάγοντας τον όρο “ΚΓ” ο Τσόμσκι κατέστησε σαφές ότι αυτά τα χαρακτηριστικά είναι εξαιρετικά αφηρημένα».

«Αν καθολικός κανόνας σημαίνει “μια προκατάληψη που μπορεί να παραβιαστεί” τότε δεν έχω αντίρρηση να χρησιμοποιήσω τον όρο με αυτή την ειδική έννοια» λέει ο κ. Εβανς. «Δεν νομίζω όμως ότι αυτή ήταν η αρχική πρόθεση.Αν ωστόσο η ΚΓ καταλήξει να πάρει αυτή τη μορφή,τότε εντάξει, ας προχωρήσουμε σε πιο ενδιαφέροντα ζητήματα».

Η γλώσσα «χτίζει» τον εγκέφαλο
Ενα από τα πιο σημαντικά είναι το τι έχει να πει η προσέγγιση των δυο ερευνητών για το είδος μας. Η ποικιλία της ανθρώπινης γλώσσας την κάνει να ξεχωρίζει από τα συστήματα επικοινωνίας όλων των άλλων ζώων, τα οποία τείνουν να είναι τα ίδια για κάθε ομάδα σε κάθε είδος, ανεξάρτητα από το μέρος του πλανήτη όπου αυτή ζει. Βεβαίως ορισμένα ζώα, όπως κάποια ωδικά πτηνά και ανώτερα πρωτεύοντα θηλαστικά, έχουν μια σειρά επίκτητων εκφράσεων που μπορεί να διαφέρουν από πληθυσμό σε πληθυσμό, καμία όμως δεν παρουσιάζει τέτοια ποικιλία όπως η ανθρώπινη γλώσσα. Ο κ. Εβανς και ο κ. Λέβινσον αποδίδουν τη γλωσσική πολυμορφία μας στην πλαστικότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου και υποστηρίζουν ότι αυτό αλλάζει το πώς θα πρέπει να σκεφτόμαστε την ανθρώπινη σκέψη.

Η κλασική σύγχρονη μεταφορά για τη γνωσιακή ικανότητα είναι η «εργαλειοθήκη», στην οποία οι άνθρωποι μοιράζονται ορισμένα εργαλεία με άλλα ζώα αλλά διαθέτουν κατ΄ αποκλειστικότητα κάποια άλλα. Για τον κ. Εβανς και τον κ. Λέβινσον η γνωσιακή ικανότητα είναι περισσότερο σαν «ένα εργαλείο-μηχανή,ικανό να κατασκευάζει ειδικά εργαλεία για ειδικές δουλειές... όπως το να υπολογίζουμε,να παίζουμε πιάνο,να διαβάζουμε από δεξιά προς τα αριστερά ή να μιλάμε αραβικά». Με βάση αυτή την άποψη ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν έρχεται προγραμματισμένος εκ των προτέρων με αφηρημένους γλωσσικούς κανόνες. Αντιθέτως η αρχική ρύθμισή του είναι πολύ πιο απλή: η πρώτη δουλειά του εγκεφάλου είναι να κατασκευάσει έναν πιο πολύπλοκο εγκέφαλο. Αυτό το κάνει χρησιμοποιώντας οποιαδήποτε εισερχόμενη πληροφορία λαμβάνει, συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας. Αυτό ίσως σημαίνει ότι οι άνθρωποι που μιλούν πολύ διαφορετικές γλώσσες έχουν αρκετά διαφορετικούς εγκεφάλους, λέει ο κ. Λέβινσον.

Είναι όλες οι γλώσσες το ίδιο εύκολες;

Η αποδοχή της ποικιλίας δίνει επίσης στους γλωσσολόγους την ευκαιρία να επανεξετάσουν παλαιά δόγματα. Για παράδειγμα, θεωρείται ότι όλες οι γλώσσες είναι εξίσου εύκολες στην εκμάθησή τους, αυτό όμως δεν έχει εξεταστεί ποτέ. Ο κ. Εβανς πιστεύει ότι, δεδομένου του αριθμού των μεταβλητών παραγόντων που διαμορφώνουν τις γλώσσες, είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν διαφορές στο πόσο γρήγορα τα παιδιά φθάνουν σε συγκεκριμένα γλωσσικά ορόσημα ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της μητρικής γλώσσας τους. «Πρέπει να ξαναδούμε αυτή την ιδέα» λέει.

Ενα άλλο κλασικό δόγμα είναι ότι όλοι φθάνουμε να κατέχουμε τη θεμελιώδη δομή της μητρικής μας γλώσσας στα πρώτα παιδικά μας χρόνια. Πράγματι, μια από τις πιο εντυπωσιακές πλευρές της ιδέας ΚΓγλώσσα- ένστικτο ήταν ότι φαινόταν να εξηγεί πώς τα μωρά τα καταφέρνουν με τόση ευκολία. Παρ΄ όλα αυτά αποκαλύπτεται ότι σε ορισμένες γλώσσες κάποια στοιχεία μαθαίνονται πολύ αργότερα, όπως οι τριγωνικοί όροι συγγένειας της αυστραλιανής ιθαγενούς γλώσσας Μπινίντζ Γκουνγουόκ. Αυτοί καθιστούν τον ομιλούντα, τον ακροατή και ένα τρίτο πρόσωπο ταυτόχρονα συγγενείς. Για παράδειγμα «αλ ντόνγκου» σημαίνει «αυτή που είναι μητέρα μου και κόρη σου, αφού εσύ είσαι η γιαγιά μου από την πλευρά της μητέρας μου». Και αυτό δεν είναι παράδοξο, υπάρχουν εκατοντάδες τέτοιες δομές σε αυτή τη γλώσσα. Οσοι μιλούν τη Μπινίντζ Γκουν-γουόκ μόλις αρχίζουν να κατακτούν αυτό το μέρος της γλώσσας τους μετά τα είκοσι.

ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΛΑΛΙΑ

Η εστίαση της προσοχής στη γλωσσική πολυμορφία υπογραμμίζει επίσης την τραγωδία της εξαφάνισης των γλωσσών.Στο παλιό μοντέλο όλες οι γλώσσες αποτελούν απλώς παραλλαγές του ίδιου βασικού θέματος.Στο νέο μοντέλο όμως κάθε μία από τις περίπου 7.000 γλώσσες περιέχει τις δικές της μοναδικές ενδείξεις για ορισμένα από τα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης.

«Παρατηρήσεις σχετικά με τα ζωικά είδη,τη διαφορετικότητα,τη συμπεριφορά και τις οικολογικές σχέσεις που αποτυπώνονται στο λεξιλόγιο ορισμένων γλωσσών αποστάζουν χιλιετίες στενής παρατήρησης από αυτούς που τις μιλούν»λέει ο κ.Εβανς.Για παράδειγμα,ορισμένες γλώσσες που ομιλούνται στη Βόρεια Επικράτεια της Αυστραλίας έχουν λέξεις για πέντε είδη μέλισσας τα οποία ακόμη δεν έχουν περιγραφεί από την επιστήμη.«Μια τυπική γλώσσα αυτής της περιοχής περιλαμβάνει ένα ολόκληρο ράφι βιβλιοθήκης με εθνολογικές πληροφορίες το οποίο κινδυνεύει να χαθεί χωρίς ποτέ να μάθουμε τι βιβλία περιείχε»τονίζει. Στην ποικιλία των γλωσσών του κόσμου βρίσκουμε δεδομένα σχετικά με την αρχαία ανθρώπινη ιστορία,την πορεία των γλωσσών μέσα στον χρόνο και τη βαθιά γνώση του πλανήτη μας.Υπό αυτό το φως οι γλώσσες και οι ομιλητές τους προσφέρουν έναν επιστημονικό θησαυρό για όποιον προσπαθεί να κατανοήσει την ανθρώπινη εξέλιξη,τη συμπεριφορά και τη γνώση.

άρθρο δημοσιευμένο στη διεύθυνση : ΤΟ ΒΗΜΑonline

Είδηση της μέρας: Η «Ερωφίλη» µιλούσε σε... greekglish

2010-08-23T10:17:00.000-07:00

Ενα από τα πρώτα ελληνικά κείµενα γραµµένα µε λατινικούς χαρακτήρες είναι αυτό του Γεωργίου Χορτάτση. Με µία πρακτική που ακόµη ίσως να...

βοηθά - και όχι να πλήττει - τη γλώσσα.

Μira cachi chie adidhichi, tiragnismeni mira/ pia pathi apo ton Εrota, pies prichies dhen epira?... Sti dohudepsi chie ci caimus micri perrisa ebica/ c’ agapis ola ta caca chie pedhomes m’ eurica… Το κείµενο δεν είναι απόσπασµα µακροσκελούς SΜS που στέλνει κάποια σύγχρονη έφηβη στον καλό της ή στους φίλους της. Είναι µεταγραµµένο απόσπασµα του λογοτεχνικού κειµένου µε τον τίτλο «Ερωφίλη» του γνωστού κρητικού συγγραφέα Γεωργίου Χορτάτση. Το έργο έµεινε ζωντανό και χάρη στην προφορική παράδοση, αφού πολλά τµήµατά του διασκευάστηκαν και διαδίδονταν ως δηµοτικά τραγούδια ή εντάχθηκαν σε παροιµίες.

Παραστάθηκε συχνά στα Επτάνησα και διαδόθηκε και στον ηπειρωτικό χώρο και στην Κρήτη σε πολλές λαϊκές διασκευές θεατρικού χαρακτήρα.

Γράφηκε περίπου το 1595 και εκδόθηκε πρώτη φορά το 1637 στη Βενετία. Είναι γραµµένο σε δεκαπεντασύλλαβο οµοιοκατάληκτο στίχο, µε εξαίρεση τα χορικά, που είναι γραµµένα σε ενδεκασύλλαβους τρίστιχες στροφές, αλλά ο συγγραφέας του το κατέγραψε µε λατινικούς χαρακτήρες!

Το έργο διασώζεται σε τρία χειρόγραφα, ενώ υπάρχει µαρτυρία και για τέταρτο χειρόγραφο, χαµένο σήµερα. Το πρώτο είναι ένα ακέφαλο χειρόγραφο µε λατινικούς χαρακτήρες που ανήκει στον Ιmile Legrand και σήµερα βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Το δεύτερο είναι ένα χειρόγραφο του 17ου αι. από την Κεφαλονιά και βρίσκεται στην Βayerische Staatsbibliothek του Μονάχου και το τρίτο, επίσης του 17ου αι., είναι της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστηµίου του Μπέρµιγχαµ. Το χαµένο χειρόγραφο µνηµονεύεται από τον ιερέα Ματθαίο Κιγάλα, πρώτο εκδότη της «Ερωφίλης», ως αυτόγραφο του Χορτάτση γραµµένο µε λατινικούς χαρακτήρες.

«Είναι µάλλον πολυσυζητηµένη η αγωνία ορισµένων ότι η χρήση των greekglish, όπως λέγονται, µπορεί να απειλήσει τη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και να οδηγήσει στον θάνατο της ελληνικής γλώσσας. Η τραγωδία "Ερωφίλη", ένα από τα σπουδαιότερα έργα της κρητικής λογοτεχνίας από την εποχή της Βενετοκρατίας, γράφηκε από τον Γεώργιο Χορτάτση µε το αλφάβητο αυτό», λέει στα «ΝΕΑ» ο επίκουρος καθηγητής του τοµέα Γλωσσολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος του Ιδρύµατος Μανόλη Τριανταφυλλίδη - Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών του ΑΠΘ Γιώργος Παπαναστασίου.

«Η ελληνική γλώσσα και η γραφή της» ήταν το θέµα της διάλεξης που έδωσε ο καθηγητής στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Βιβλίου Θεσσαλονίκης µε αναφορές ουσιαστικά στο βιβλίο του ίδιου µε τίτλο «Νεοελληνική ορθογραφία: ιστορία, θεωρία, εφαρµογή» που εκδόθηκε το 2008 από το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.

«Χρήση του λατινικού αλφαβήτου έχουµε επίσης και στη Χίο τον 18ο αιώνα – τα λεγόµενα φραγκοχιώτικα – σε κείµενα θρησκευτικού περιεχοµένου, επιστολές κ.ά («Langue Francochiotica» όπως έλεγαν και έγραφαν και οι ίδιοι – αλλά και οι Λεβαντίνοι της Σµύρνης που µιλούσαν ελληνικά αλλά επειδή δυσκολεύονταν να µάθουν την ορθογραφία τους έγραφαν µε λατινικά ψηφία, ενώ έγινε απόπειρα να εκδοθεί τη ίδια περίοδο στην Σµύρνη κι ελληνική εφηµερίδα µε λατινικό αλφάβητο.

Γράφηκε το 1595 και εκδόθηκε πρώτη φορά το 1637 στη Βενετία. Είναι γραµµένο σε δεκαπεντασύλλαβο οµοιοκατάληκτο στίχο, αλλά ο συγγραφέας του το κατέγραψε µε λατινικούς χαρακτήρες

Τη χρησιµοποιεί το 43% των εφήβων

«Τα λατινοελληνικά - γνωστά ως greeklish - έκαναν την εµφάνισή τους στα τέλη της δεκαετίας του 1960 µε τις πρώτες απόπειρες να γραφεί η νέα ελληνική στο Δίκτυο πιθανόν µεταξύ ελληνόφωνων φοιτητών και ερευνητών σε πανεπιστήµια των Ηνωµένων Πολιτειών στο Αrpanet, στο δίκτυο ηλεκτρονικών υπολογιστών που προηγήθηκε του Ιnternet», σηµειώνει ο καθηγητής του ΑΠΘ Γιώργος Παπαναστασίου.

Επικαλούµενος δε υπό έκδοση βιβλίο συναδέλφου του, υπογραµµίζει ότι σε σχετικό ερωτηµατολόγιο το 43,3% των ερωτηθέντων εφήβων ηλικίας 14-16 ετών δήλωσε ότι χρησιµοποιεί για την ελληνική γλώσσα το λατινικό αλφάβητο, το 28,8% και τα δύο ανάλογα µε την περίπτωση και µόλις το 27,9% το ελληνικό.

της Βίκης Χαρισοπούλου,

δημοσιεύτηκε στο ΤΑ ΝΕΑ Οn-line

Διακοπή για διαφημίσεις...

2010-08-03T16:14:00.000-07:00

Δεν είναι λίγες οι φορές που παρακολουθώντας τηλεόραση, συλλαμβάνω τον εαυτό μου να γελάει με έξυπνες και εύστοχες διαφημίσεις! Πολλές από αυτές μάλιστα, μπορούν εύκολα να γίνουν αφορμή και για κάποιο γλωσσολογικό θέμα.

Αυτό τον καιρό, η πιο διαδεδομένη και επιτυχημένη διαφήμιση έχει και κάποιο γλωσσολογικό ενδιαφέρον... Νομίζω μπορείτε να μαντέψετε σε ποια αναφέρομαι, έτσι δεν είναι; Πράγματι... ΤΥΧΑΙΟ; ΔΕ ΝΟΜΙΖΩ... Αυτός ο δημοφιλέστατος, πλέον, αριθμολόγος και οι διαφημίσεις του 11888, έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον, πέρα από πελάτες και ακροατές, και των γλωσσολόγων επίσης... Οι μορφολόγοι φίλοι μας το έχουν σίγουρα υπόψη τους, αφού αυτές οι ετυμολογικές και μορφολογικές αναλύσεις είναι μοναδικές και άκρως ενδιαφέρουσες!!

"pizza + δώρο = πιτσαδόρος"

Δεν μπορώ να ξεχάσω την ανάλυση για την "πίτσα", από το Π (3,14) του κύκλου και το "τσα!!" που κάνει ο πιτσαδόρος όταν μας φέρνει τις πίτσες... ο "πιτσαδόρος" από την άλλη πλευρά, λέγεται έτσι γιατί στις δύο πίτσες φέρνει τη μία δώρο... Ο "υδραυλικός" βγαίνει από το ύδωρ + αυλικός κι άφησα τελευταίο, το καλύτερο απ'όλες τις διαφημίσεις αυτής της σειράς, το "βενζινάδικο", το οποίο λέγεται έτσι γιατί είναι άδικο που η βενζίνη έχει φτάσει στα ύψη...

"βενζίνη + άδικο = βενζινάδικο"

Πραγματικά, η ευφυΐα του κειμενογράφου αυτής της διαφήμισης είναι πρωτοφανής! Όμως, παρά το χιούμορ και την ευρηματικότητα των διαφημίσεων αυτών, θίγεται ένα ζήτημα ιδιαίτερα ακανθώδες για τα γλωσσολογικά πράγματα. Εκείνο της ετυμολογίας.

Η ετυμολογία, δεν είναι κάτι άλλο, πέρα από την αναζήτηση του ετύμου, της πραγματικής προέλευσης της μορφολογίας και της σημασίας των λέξεων. Όμως δεν είναι μία καθόλου εύκολη υπόθεση, και έχοντας υπόψη τους αιώνες γλωσσικής εξέλιξης που έχουν μεσολαβήσει, μπορούμε να καταλάβουμε το γιατί.

Προκύπτουν λοιπόν πολλές φορές, ανακριβείς και ασαφείς ετυμολογίες, ακόμη και από γνωστούς γλωσσολόγους... Η λεγόμενη παρετυμολογία, παρερμηνεία δηλαδή της προέλευσης των λέξεων, γίνεται άλλες φορές στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε τη ρίζα μιας λέξης, άλλοτε γιατί ο ήχος -ιδιαίτερα ξένων λέξεων - μοιάζει με μία γνώριμη σε εμάς λέξη ή φράση (π.χ. "τηλεκοντρόλ" (telecontrol) = τηλεκοντάρ' -από άλλη εύστοχη διαφήμιση-, "παντελόνι" = πάντα λιώνει). Επίσης, υπάρχουν περιπτώσεις που διαστρεβλώνουμε την προέλευση των λέξεων γιατί επηρεαζόμαστε από διάφορες εμπειρίες μας ή ακόμη γιατί θεωρούμε την εξέλιξη της μορφής μιας λέξης φθορά, και αναγάγουμε έτσι σε παλαιότερους τύπους και ερμηνείες. Ενώ, δεν είναι και λίγες οι περιπτώσεις που υποστηρίζεται μία συγκεκριμένη παρετυμολογία λέξεων για να εξυπηρετηθούν κάποιοι σκοποί... (π.χ. συμπακτωμένος δίσκος > compact disc, λάνδη > land...)

Για να αποφύγουμε, επομένως, τέτοιου είδους ατοπήματα και παγίδες, είναι προτιμότερο να δεχόμαστε ή να δημιουργούμε τέτοιου είδους ετυμολογικές πλάνες, στο πλαίσιο του χιούμορ και του σαρκασμού.Οι αστήρικτες αναλύσεις, δεν είναι και ότι πιο επιστημονικό και μερικές φορές μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνες. Ο εν λόγω αριθμολόγος των διαφημίσεων πάντως, παρά τις αβάσιμες ερμηνείες του, μας είναι πολύ συμπαθής. Δεν ξέρω βέβαια αν θα γινόταν το ίδιο σε διαφορετική περίπτωση...

Κ.Π.

Κάνε τη σωστή κίνηση!!!

2010-08-01T04:16:00.000-07:00

Το παρακάτω κείμενο μας έστειλε η Αλεξάνδρα Δ., αναγνώστρια του Blog μας.

related article(s)

     Η επικοινωνία είναι η μεταφορά πληροφοριών και ιδεών ανάμεσα στους ανθρώπους. Ο πιο διαδεδομένος τρόπος επικοινωνίας είναι σαφώς η γλώσσα, γι'αυτό άλλωστε αν θέλουμε να έρθουμε σε επαφή με άτομα από άλλες χώρες μαθαίνουμε την γλώσσας τους.

     Τί γίνεται όμως με την οπτική επικοινωνία, δηλαδή τις χειρονομίες, τις εκφράσεις που είναι ίδιον του κάθε πολιτισμού και σαφώς δεν μπορούμε να την μάθουμε στα θρανία μαζί με τους γραμματικούς κανόνες;
     Για παράδειγμα, το ανασήκωμα των φρυδιών ως ένδειξη άρνησης (απ' ότι καταγράφουν διεθνή blog που ασχολούνται με το θέμα) το βρίσκει κανείς μόνο στην Ελλάδα, όσο και αν σε εμάς ακούγεται απολύτως φυσιολογικό!

Η ένδειξη V για τους περισσότερους λαούς του κόσμου είναι ένδειξη νίκης ή χαράς. Στην Αγγλία όμως, όταν γίνεται με την παλάμη στραμμένη προς τα μέσα σημαίνει ό,τι και η πρόταση του μεσαίου δάχτυλου.

Στην Αμερική, το να στέκεται κάποιος με τα χέρια στους γοφούς, σημαίνει ότι είναι χαλαρός και έχει τον έλεγχο. Αντιθέτως στο Μεξικό, στην Ινδονησία, την Ινδία, τη Σιγκαπούρη και τις Φιλιππίνες συνήθως τη χρησιμοποιούν όταν θέλουν να εκφράσουν θυμό ή να προκαλέσουν τον συνομιλητή τους.

Στις περισσότερες χώρες του πλανήτη, το να δείχνεις το δάκτυλο, υποδηλώνει τη θέση ενός αντικειμένου. Στην Ινδία όμως, το Ισραήλ και τη Σρι Λάνκα, είναι μεγάλη αγένεια. Αν θέλετε να δείξετε κάτι, προτιμήστε να χρησιμοποιήσετε το πιγούνι σας.

ΠΡΟΣΟΧΗ!

Βρες τη φράση!!

2010-07-31T07:30:00.000-07:00

Πρσπαθήστε να βρείτε την κρυμμένη φράση της εικόνας

     Είχατε κάποιο αγαπημένο τηλεπαιχνίδι, που βλέπατε τα μεσημέρια μετά το σχολείο και παίζατε παράλληλα κι εσείς από το σπίτι; Αυτό που δεν έχανα ποτέ ήταν το "βρες τη φράση", στο οποίο δίνονταν σκιτσαρισμένες εκφράσεις ή παροιμίες και έπρεπε οι παίκτες να βρουν τη ζητούμενη γνωστή έκφραση.

     Χαζεύοντας μια μέρα στο ίντερνετ - τώρα το καλοκαίρι που δεν έχουμε πολλές δουλειές - έπεσα πάνω στο συγκεκριμένο σκίτσο. Μπορείτε να βρείτε τη φράση;

Για να πώ την αλήθεια, κάποιος που δεν έχει ασχοληθεί ποτέ με τη γλωσσολογία και άρα δε γνωρίζει τη θεωρία του Chomky, ίσως δύσκολα να τα κατάφερνε. Για να προδώσω λοιπον το γρίφο, η φράση που ζητείται εδώ είναι: άχρωμες πράσινες ιδέες κοιμούνται μανιασμενα.

     Ξέρω πως αυτή τη στιγμή κάποιοι έχετε γουρλώσει τα μάτια και κοιτάτε με απορία, ενώ κάποιοι άλλοι γελάτε με νοημα. Αν ακούγατε από κάποιον κάτι τέτοιο, σίγουρα θα τον περνούσατε για τρελό ή πολλοί fun του αθλήματος, ίσως να έψαχναν τί θέλει να πει ο ποιητής. Γιατί όμως γίνεται αυτό;

     Στην πραγματικότητα, η φράση αυτή πρόκειται για τη γνωστή, στους γλωσσολογικούς κύκλους, μετάφραση της colorless green ideas sleep furiously την οποία χρησιμοποίησε ο Chomsky ως παράδειγμα για να αποδείξει πως πέρα από τη σωστή σύνταξη μιας πρότασης, είναι απαραίτητο να είναι και σημασιολογικά σωστή.

     Η παραπάνω πρόταση, με όποιον τρόπο και αν εκφωνηθεί, είτε ακόμη και κοιμούνται μανιασμένα άχρωμες πράσινες ιδέες, εξακολουθεί να μην είναι αποδεκτή. Το κύριο λάθος είναι η επιθετική φράση άχρωμες πράσινες ιδέες. Όχι γιατί δε μπορεί να υπάρξει μία άχρωμη ή μία πράσινη ιδέα - στο πλαίσιο της μεταφοράς, θα έβγαζε ίσως κάποιο νόημα - , αλλά γιατί δεν γίνεται η ... ιδέα να είναι συγχρόνως και άχρωμη και πράσινη. Σημασιολογικά, το πρώτο επίθετο δίνει την ιδιότητα της έλλειψης χρώματος στο ουσιαστικό, ενώ το δεύτερο επίθετο δίνει την ιδιότητα του πράσινου χρώματος (?). Άρα, το ένα επίθετο αναιρεί το άλλο και επομένως δε μπορούν να συνδυαστούν.

     Έτσι, για να μπορέσουμε να συνεννοηθούμε μεταξύ μας - εντάξει πέρα από το να θέλουμε πραγματικά να υπάρξει συνεννόηση, που παίζει καθοριστικό ρόλο πολλές φορές - θα πρέπει οι προτάσεις μας να είναι γραμματικά ορθές (αν και θα μπορούσαμε να καταλάβουμε τί θα ήθελε κάποιος λέγοντας: Η να έδωσε Αντώνης μήλα η Πέτρος ξεφλουδίσει για) θα πρέπει να είναι επισης και σημασιολογικά αποδεκτές. Να μην αντικρούουν τη λογική.

     Άλλο αντίστοιχο παράδειγμα τέτοιας φράσης είναι στα γαλλικά η φράση Le silence vertébral in dispose la voile licite καθώς και η Le cadavre exquis boira le vin nouveau. Αλλά νομίζω ο καθένας μπορεί να φτιάξει τέτοιου είδους προτάσεις... ειδικά αν θέλει να... τρελάνει κάποιον! Δοκιμάστε το αν και προειδοποιώ, μήν το παρακάνετε!!!

K.Π.

Είδηση της μέρας: "Τα ελληνικά είναι οικουμενικά"

2010-07-30T03:21:00.000-07:00

Π.Σουκάκος, καθηγητής Καθηγητής Ορθοπεδικής Ε.Κ.Π.Α., Διευθυντής Πανεπιστημιακής Ορθοπεδικής Κλινικής Γ.Ν.Α. «ΚΑΤ» & Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Παρατηρήστε την ομιλία του καθηγητή της ορθοπεδικής κ. Παναγιώτη Σουκάκου στο συμπόσιο του 5ου Πανευρωπαϊκού φόρουμ Ορθοπεδικής στη Ρόδο το 2001. Μπορεί το περιεχόμενο της ομιλίας να αφήνει αδιάφορο κάθε γλωσσολόγο όμως ο τρόπος γραφής σίγουρα θα προκαλέσει μεγάλη εντύπωση. Ο κ. Σουκάκος προσηλυτίστηκε στο κατάλογο με τα ελληνοαγγλικά γραφήματα και εξέδωσε έναν λόγο στα αγγλικά αποκλειστικά με ελληνικές λέξεις...

The Hellenic orthopaedic physicians have synchronized their dynamism and energy with the European Organization of Orthopaedics and Traumatology, to generate this symbiotic and not ephemeral synthesis of charismatic, academic scholars, and are enthusiastic with the atmosphere of euphoria and analogous ecstasy in Dodecanisa, Rodos. Rodos is a graphic Hellenic metropolitan center in the Aegean archipelagos, with myriads of archaeological and historical sites. Rodos is a geographical paradise of cryptic and chimerical icons of idyllic charm, amalgamated with Hellenic gastronomy of mousaka, souvlaki, ouzo emporia and euphoria of the rhyme and rhythm of bouzouki, Byzantine and Spanoudakis music. A plethora of basic and didactic themes in the sphere of orthopaedics and traumatology, such as trauma of the musculoskeletal system, arthroscopic and arthroplasty surgery, pediatric orthopaedics, poly-trauma, podiatric surgery, carpus and dactylic surgery with traumatic and genetic anomalies, microsurgery, spondylopathies like scoliosis, kyphosis and spondylolisthesis, osteoporosis and pharmacologic and prophylactic therapeutic policies with be emphasized. Diagnostic methods and etiological therapy of traumatic, non - physiological and pathological syndromes, therapeutic schemes and strategies, will be analyzed and synthesized at this academic symposium on the basis of a democratic climate and with the scope of a non-dogmatic and egocentric dialogue, which I prophesize will be an historic phenomenon and paradigm of dynamic synergy and harmony between polyethnic orthopaedic physicians of the European Epirus. To paraphrase, with the phobia and dilemma of being tautological, let me emphasize that the logistics and machinations in this academic symposium, will generate the scheme and type of our harmonic synergy and syndesmosis. Pragmatically, it is my thesis and not hypothesis that the next phase and programmed orthopaedic symposium in Helsinki, which I eulogize, will be as dynamic and with colossal kyros, as in Rodos, Hellas. I apologize for my eulogistic demagogy and if my etymological glossary is based on philosophic or symbolic metaphors and lexical hyperbole, please sympathize with me and I apologize for the idiosyncrasy of a zealous Hellenic, practicing orthopaedic physician who is also fanatically enthusiastic about the giant anode of European propaedutics and academics in orthopaedics and traumatology.

Είδηση της μέρας: "Επιβίωση ελληνικής διαλέκτου 2.000 χρόνων στη σημερινή Τουρκία"

2010-07-29T10:54:00.000-07:00

H I. Σιταρίδου (αριστερά) αγκαλιάζει τις πληροφορίες για τα Ρομέικα.

(άρθρο δημοσιευμένο στη σελίδα του Πανεπιστημίου του Cambridge )

Μτφ. Κ.Π.

"Η Ιωάννα Σιταρίδου (Παν. Cambridge) ερευνά μία απειλούμενη με εξαφάνιση, αρχαία ελληνική διάλεκτο 2000 χρόνων, στη σημερινή Τουρκία. Τη γλώσσα αυτή η ίδια τη χαρακτηρίζει "γλωσσολογικό χρυσωρυχείο"

Μέχρι τη Μεσαιωνική περίοδο, η περιοχή της Τραπεζούντας, στις τουρκικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας,ήταν το κέντρο του ελληνόφωνου κόσμου.Η γη του θρυλικού βασιλείου των Αμαζόνων αποικίστηκε από τους Έλληνες τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. και έγινε γνωστή μέσα από την ελληνική μυθολογία, ως η περιοχή από την οποία ο Ιάσονας και το πλήρωμά του των 50 Αργοναύτες ξεκίνησαν το ταξίδι τους σε όλη τη Μαύρη Θάλασσα, η εκστρατεία για το Χρυσόμαλλο δέρας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, παρά τις χιλιετίες της αλλαγής στην πολιτική και κοινωνικο-πολιτική ιστορία της ευρύτερης περιοχής, σε αυτή την ορεινή και απομονωμένη βορειο-ανατολική γωνιά της Μικράς Ασίας, οι άνθρωποι εκεί εξακολουθούν να μιλούν ελληνικά. Η μοναδικότητα της διαλέκτου - γνωστής ως Ρομέικα - παρέχει ένα συναρπαστικό παράθυρο για το γλωσσικό παρελθόν και παρόν, όπως ανακαλύπτει η Dr. Ioanna Sitaridou, Λέκτορας του Πανεπιστημίου στον τομέα Φιλολογίας στο Τμήμα Σύγχρονων και Μεσαιωνικών Γλωσσών και Διευθύντρια Σπουδών στη Γλωσσολογία στο Queens' College, ανακαλύπτει.

Στα πρόθυρα εξαφάνισης,
τα Ρομέικα είναι ένα γλωσσολογικό χρυσωρυχείο για την έρευνα,εξαιτίας του μεγάλου αριθμού αρχαϊκών χαρακτηριστικών που εμφανίζει, αντίστοιχα των χαρακτηριστικών τη Ελληνιστικής Κοινής, των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Τη γλώσσα αυτή μιλούσαν στο απόγειο της επιρροής της ελληνικής γλώσσας στη Μικρά Ασία, από τον 4ο π.Χ.- 4ο μ.Χ.

"Παρά το γεγονός ότι τα Ρομέικα μπορούν με δυσκολία να χαρακτηριστούν κάτι άλλο πέρα από νεο-ελληνική διάλεκτος" η Dr.Σιταρίδου εξηγεί πως "δίνουν ωστόσο έναν εντυπωσιακό αριθμό από γραμματικά χαρακτηριστικά τα οποία αφήνουν μία αίσθηση αρχαίων ελληνικών, ως προς τη δομή της διαλέκτου - αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν χαθεί εντελώς από τις υπόλοιπες ποικιλίες των νεο-ελληνικών διαλέκτων."

Ως αφοσιωμένοι μουσουλμάνοι, οι ομιλητές των ρομέικων στην περιοχή της Τραπεζούντας, εξαιρέθηκαν από τη μεγάλη ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στη Συνθήκης της Λοζάνης. Η οποία συνθήκη, χρησιμοποιούσε ως καθοριστικό κριτήριο τη θρησκεία για την εκ νέου διευθέτηση των Χριστιανών στην Ελλάδα και των Μουσουλμάνων στην Τουρκία. Ως αποτέλεσμα ήταν η ανταλλαγή περίπου 2 εκατομμυρίων ανθρώπων μεταξύ των δύο χωρών. Για τον Πόντο, το αποτέλεσμα ήταν να φύγουν οι ελληνόφωνοι Χριστιανοί, αφήνοντας μόνο κάποιους μικρούς θύλακες ελληνόφωνων Μουσουλμάνων στην Τουρκία.

Τα επαναλαμβανόμενα κύμματα μετανάστευσης από την Τραπεζούντα, σε συνδυασμό με την επιρροή της κυρίαρχης τουρκόφωνης πλειοψηφίας, είχαν ως αποτέλεσμα η διάλεκτος αυτή να απειλείται με εξαφάνιση (η UNESCO χαρακτήρισαν τα Ελληνικά Ποντιακά με "σίγουρη εξαφάνιση"). "Με τόσους λίγους, όσο 5.000, ομιλητές που έχουν απομείνει στην περιοχή, τα Ρομέικα θα μπορούσαν να είναι κάτι περισσότερο από μια γλώσσα κληρονομιάς από ένα ζωντανό ιδίωμα" λέει η Dr. Σιταρίδου. "Με την εξαφάνισή τους θα εξαφανιζόταν και μία μοναδική ευκαιρία να ξεκλειδώσουμε τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική γλώσσα έχει εξελιχθεί ως σήμερα"

Χαρτογράφηση της γλώσσας

Το ερευνητικό έργο της Dr. Σιταρίδου, αποκαλύπτει τα μυστικά αυτής της διαλέκτου που έχει μελετηθεί ελάχιστα. Γνωρίζει σε βάθος αφ'ενός τη Σύνταξη, που είναι η μελέτη των γραμματικών κανόνων μιας γλώσσας και της δομής της πρότασης, και αφ'ετέρου τον τρόπο και την αιτία των γλωσσικών αλλαγών. ¨"Με τα Ρομέικα, είχα την πλέον καταπληκτική εμπειρία να μελετήσω αυτά τα δύο πεδία παράλληλα. Αυτή η διάλεκτος όχι μόνο παρουσιάζει στοιχεία τα οποία αποδεικνύονται προβληματικά για την τρέχουσα γλωσσολογική θεωρία, αλλά ακόμη μας δίνει ένα ζωντανό παράδειγμα μιας γλώσσας που εξελίσσεται."

Η Dr. Σιταρίδου συνεργάζεται με τον καθηγητή Peter Mackridge (Πανεπιστήμιο Oxford), ο οποίος έχει πραγματοποιήσει μία πρωτοποριακή έρευνα για τις Ποντιακές διαλέκτους από το 1980, επίσης με τον Dr. Hakan Özkan (Πανεπιστήμιο Münster), την καθηγήτρια Σταυρούλα Τσιπλάκου (Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου), το Δίκτυο Σύνταξης Ευρωπαϊκών Διαλέκτων (Ινστιτούτο Meertens) και τρεις μεταπτυχιακούς φοιτητές: Στέργιο Χατζηκυριακίδη, Πέτρο Καρατσαρέα και Δημήτρη Μιχελιουδάκη.

Στο επίκεντρο των εργασιών της είναι επιτόπια ταξίδια στα χωριά του Πόντου, για να χαρτογραφήσει τη γλώσσα - πώς λειτουργεί λειτουργεί, πόσο μικρές διακυμάνσεις υφίσταται (γνωστή ως συγχρονία) και πώς η μορφο-συντακτική δομή έχει αλλάξει μέσα στο χρόνο (διαχρονία). Οι πληροφορίες συλλέγονται μέσα από βίντεο και ηχογραφήση των κατοίκων των χωριών που λένε ιστορίες, καθώς επίσης και μέσα από ειδικά διαμορφωμένα ερωτηματολόγια, που έχει σχεδιάσει η Dr. Σιταρίδου για να συλλέξει τα σύνθετα δεδομένα που είναι απαραίτητα για να τεμαχιστεί η δομή μιας γλώσσας.

Παράθυρο στο παρελθόν

Η μελέτη της γλωσσικής αλλαγής είναι, σε γενικές γραμμές, εξαιρετικά δύσκολη εξαιτίας της έλειψης ζωντανών ομιλητών, οι οποίοι μπορούν να μας πουν αυθόρμητα τί θεωρούν αντιγραμματικό και τί όχι (σε αντίθεση με τα κείμενα, από τα οποία μπορούμε μόνο να ανακτήσουμε ό,τι είναι γραμματικό). Ερευνώντας την ιστορία της ελληνικής γλώσσας δε συναντά κανείς κάτι διαφορετικό, παρά την πληθώρα των κειμένων.

"Φανταστείτε αν μπορούσαμε να μιλήσουμε με άτομα, των οποίων η γραμματική είναι πιο κοντά στη γλώσσα του παρελθόντος. Όχι μόνο θα μπορούσαμε να χαρτογραφήσουμε μία καινούρια γραμματική μιας σύγχρονης διαλέκτου, αλλά επίσης θα μπορούσαμε να καταλάβουμε κάποιες μορφές της γλώσσας του παρελθόντος. Αυτή είναι η ευκαιρία που μας δίνουν τα Ρομέικα" λέει η Dr. Σιταρίδου, η οποία είναι επίσης μέλος του Συλλόγου για τις Απειλούμενες Γλώσσες και Πολιτισμούς, του Cambridge (CELC).

Τα τελευταία απαρέμφατα

Τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας παρέχουν αξιοσημείωτες ιδέες, όπως ανακοίνωσε η Dr.Σιταρίδου κατά τη διάρκεια του 1ου Συνέδριου Γλωσσολογίας για τα Ρομέικα, τον περασμένο Μάρτιο στο Queens’ College. Cambridge: "Σε αντίθεση με αρχαίες μορφές της ελληνικής, η χρήση του απαρεμφάτου έχει χαθεί σε όλες τις υπόλοιπες ελληνικές διαλέκτους που γνωρίζουμε σήμερα - συνεπώς οι ομιλητές της Νέας Ελληνικής λένε "θέλω να φύγω" αντί "θέλω φύγειν". Αλλά, στα Ρομέικα, όχι μόνο διατηρείται το απαρέμφατο, κάνοντά το ουσιαστικά το τελευταίο ελληνικό απαρέμφατο του ελληνόφωνου κόσμου, αλλά μπορούμε απίσης να βρούμε την ιδιαίτερη κατασκευή του απαρεμφάτου, που ποτέ δεν είχαν παρατηρηθεί ως τώρα - μόνο ίσως στις λατινογενείς γλώσσες υπάρχει αντίστοιχη δομή."

Όλα τα αποτελέσματα ως τώρα, φαίνεται να δείχνουν πως τα Ρομέικα είναι πιο κοντά στην Ελληνιστική Κοινή από οποιαδήποτε άλλη από τις νεοελληνικές διαλέκτους, που θεωρούνται γενικά ότι έχουν προκύψει από τη μεταγενέστερη Μεσαιωνική Ελληνική, που μιλιόταν τον 7ο με 13ο αιώνα μ.Χ.

Αλλαγή σε "πραγματικό χρόνο"

Τελευταία, η έρευνα της Dr. Σιταρίδου, προσπαθεί να εντοπίσει το πώς εξελίχθηκε η Ποντιακή ελληνική. "Γνωρίζουμε ότι τα ελληνικά μιλιούνταν αδιάκοπα στον Πόντο από τους αρχαίους χρόνους, και μπορούμε να υποθέσουμε ότι η γεωγραφική τους απομόνωση από τον υπόλοιπο ελληνόφωνο κόσμο, είναι ένας σημαντικός παράγοντας που η γλώσσα είναι έτσι όπως είναι σήμερα" λέει η Dr.Σιταρίδου. "Αυτό που ακόμη δε γνωρίζουμε, είναι αν τα Ρομέικα εμφανίστηκαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως οι υπόλοιπες διάλεκτοι, και αργότερα ανέπτυξαν τα μοναδικά τους χαρακτηριστικά που απλώς τυχαίνει να μοιάζουν με τα αρχαϊκά ελληνικά. Ή αν αναπτύχθηκαν από μία νεότερη εκδοχή των ελληνικών, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ελληνικές διαλέκτους, και σαν αποτέλεσμα αυτή της πιο άμεσης καταγωγής, καθώς και της απομόνωσής τους από τις άλλες διαλέκτους για αιώνες, ήταν η διατήρηση των αρχαϊκών χαρακτηριστικών.

Παρόλα αυτά, τα Ρομέικα, δείχνουν επίσης μία σημαντική καινοτομία, ειδικά ως αποτέλεσμα της επαφής με τα τουρκικά. Από αυτή την άποψη, η Dr. Σιταρίδου ενδιαφέρται να μοντελοποιήσει τί επέδρασε στην επαφή με τα τουρκικά και τις γλώσσες του Καυκάσου, ώστε να εξελιχθεί έτσι η διάλεκτος. Δεδομένου του γλωσσολογικού και κοινωνιο-ιστορικού πλαισίου των Ρομέικων, σημειώνει ότι "στον Πόντο, έχουμε σχεδόν άρτιες πειραματικές συνθήκες για να εκτιμήσουμε τί μπορεί να αποκτηθεί και μπορεί να χαθεί από τη γλωσσική επαφή". Είναι αυτά ακριβώς τα ερωτήματα που συνεχίσει περαιτέρω.

Οι επιπτώσεις της εν λόγω έρευνας είναι, ωστόσο, πολύ πιο διεισδυτικές, αφού η κατανόηση των γλωσσικών λειτουργιών θα μπορούσε να παράσχει κάποια διορατικότητα στην πολιτιστική ταυτότητα και αίσθησης των ανθρώπων για τους εαυτούς τους, καθώς επίσης και τι συμβαίνει όταν συνδέονται οι πολιτισμοί μεταξύ τους.

Η Dr Σιταρίδου, της οποίας οι προπαππούδες κατάγονταν από την περιοχή, πιστεύει οτι τα γλωσσολογικά αποδεικτικά στοιχεί θα βοηθήσουν στο να ξετυλιχτεί το νήμα της εξέλιξης της γλώσσας. Έχουμε ακόμη να δούμε εάν το νήμα μας παίρνει πίσω στην εποχή του Ιάσωνα και των Αργοναυτών και εάν μας περιμένουν περισσότερες εκπλήξεις.

Σύνταξη Ευρωπαϊκών Διαλέκτων(EdiSyn)

Το έργο του EdiSyn στο Ινστιτούτο Meertens στο Άμστερνταμ έχει καθιερώσει ένα ευρωπαϊκό δίκτυο συντακτών (των διαλέκτων), που χρησιμοποιούν παρόμοια πρότυπα όσον αφορά τη μεθοδολογία συλλογής δεδομένων, την αποθήκευση δεδομένων και το σχολιασμό, την ανάκτηση στοιχείων και χαρτογραφία.
Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τη διεύθυνση EdiSyn

Cambridge Group for Endangered Languages and Cultures (CELC)

Γλωσσολόγοι και ανθρωπολόγοι από όλο το Cambridge, δημιούργησαν το CELC, σαν ένα forum για ερευνητές με κοινά ενδιαφέροντα, όχι μόνο για να τεκμηριώσουν γλώσσες που βρίσκονται υπό την απειλή της εξαφάνισης, αλλά ακόμη και λογοτεχνίες και ιδέες για την πολιτισμική ταυτότητα που συμβάλλουν στη διατήρησή τους γλωσσών αυτών.
Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τη διεύθυνση CELC

Για περισσότερες πληροφορίες, επικοινωνήστε με τη Dr Ioanna Sitaridou e-mail."

Χειρονομίες (μη λεκτική γλώσσα)

2010-07-28T06:59:00.000-07:00

Η ομιλία και η γραφή είναι οι βασικότερες δραστηριότητες στις οποίες αναφέρεται κανείς με τον όρο γλώσσα. Ωστόσο ο όρος αυτός χρησιμοποιείται καταχρηστικά και σε άλλους τομείς της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Είναι δυνατόν ο Materazzi να εκφράσει την απογοήτευσή του μόνο με λόγια;

Όπως όλοι έχουμε παρατηρήσει όταν μιλάμε δε περιοριζόμαστε απλώς στη παραγωγή μηνυμάτων με τη μορφή ήχων, αλλά αντίθετα εμπλουτίζουμε το μήνυμα με την έκφραση του προσώπου μας, τον τόνο της φωνής μας, τη στάση ολόκληρου του σώματος και, κυρίως των χεριών μας. Όλα αυτά είναι γνωστά με τον συλλογικό όρο χειρονομίες.

Μπορεί κανείς να θεωρήσει πως οι χειρονομίες δε παίζουν σημαντικό ρόλο, ωστόσο φτάνει κανείς να αναλογιστεί πόσο λιγότερο εκφραστική είναι μία τηλεφωνική συνομιλία σε σχέση με μία συνομιλία πρόσωπο με πρόσωπο. Πόσες φορές έχει συμβεί να συνομιλούμε μέσω τηλεφώνου και να πραγματοποιούμε διάφορες εκφράσεις στο πρόσωπό μας ή να χαμογελάμε κ.ά., , ενώ ξαφνικά συνειδητοποιούμε ότι αυτό δεν είναι δυνατό να μεταδώσει τίποτα στο συνομιλητή που βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής;

Από την άλλη, ο ρόλος που παίζουν οι εκφράσεις του προσώπου, οι συνοδευτικές χειρονομίες και ο τόνος της φωνής είναι ικανά να αποδώσουν την ακριβή σημασία, ανεξάρτητα από τις λέξεις που χρησιμοποιεί ένας ομιλητής. Εκφράσεις, τις οποίες τις θεωρούμε καθαρά σαρκαστικές στηρίζονται ακριβώς στις δυνατές αντιθέσεις ανάμεσα στα λεγόμενα και στις παραγλωσσικές εκφράσεις και χειρονομίες. Εκφράσεις, των οποίων οι λέξεις προσδίδουν αρχικά εχθρική σημασία, όταν αποδίδονται με φιλικές χειρονομίες διαφοροποιούνται πλήρως.

Με τον τρόπο αυτό αναλογίζεται κανείς τη σημαντική βοήθεια που παρέχουν στην καθημερινή ομιλία οι χειρονομίες.

Μ.Α.

Τυρί ή φέτα;

2010-07-26T07:40:00.001-07:00

τυρί...cheese...fromage... fromagio... kaas...

Δεν είναι μία απλή γευστική προτίμηση… η , κατά άλλους, μοναχά γαστρονομική επιλογή, είναι για κάποιους θέση σε ένα θέμα που τείνει πολλές φορές να γίνει «υψίστου διαφωνίας»… κάτι περισσότερο από τα γνωστά «κυπριακό»… «μακεδονικό»… -φυσικά εν προκειμένω αναφέρομαι στα άλυτα εθνικά θέματα και όχι στην προέλευση του εκάστοτε τυριού… αν και σε λίγο καιρό και το ζήτημα του τυριού θα βρίσκεται στο φάκελο της κυβέρνησης ως θέμα προς συζήτηση και λύση.

…και ενώ σε μία παρέα όλα κυλούν ήσυχα –όσο ήσυχα μπορεί να κυλούν τα πράγματα σε μία ελληνική παρέα- έρχεται κάποιος να αναφέρει και να εξιστορήσει το όμορφο λουκούλλειο γεύμα που του προσέφεραν στο «τάδε» εστιατόριο…

-καλά μιλάμε είχανε ένα τυρί… θαύμα!!!όλα τέλεια, μα το τυρί μέσα στο μπιφτέκι ήταν όλα τα λεφτά!!

Και εδώ είναι το ζήτημα. Ο ανυποψίαστος τύπος, μόλις είπε τη λέξη-κλειδί για να ξεκινήσει ένας άτυπος, αλλά συνήθης πλέον, «πόλεμος» της ελληνικής πραγματικότητας.

- συγγνώμη, όταν λες ‘τυρί’ τι εννοείς; Αυτό το κίτρινο που βάζουν στο τόστ και λιώνει;

- όχι φυσικά. Όταν λέω ‘τυρί’ εννοώ το τυρί!!! Το άσπρο τυρί που συνήθως το συντηρούμε σε τενεκέδες άρμης…

- Μα αυτό λέγεται ‘φέτα’!!!

…και φυσικά αυτή είναι η αρχή του καβγά, στον οποίο θα συμμετέχει όλη η παρέα… τα διπλανά τραπέζια… ο σερβιτόρος …ίσως και κάποιος περαστικός που σίγουρα θα έχει γνώμη πάνω στο θέμα… Όλοι αυτοί τώρα, χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες, οι οποίες χαρακτηρίζονται και από … «τόπο προέλευσης» -εξακολουθώ να μην αναφέρομαι στα τυριά, αλλά στους …«οπαδούς» της κάθε ομάδας- ακόμη και γεωγραφικό προσανατολισμό αντιπροσωπεύουν, «Βόρειοι-Νότιοι».

Οι βόρειοι σχηματίζουν την ομάδα ΤΥΡΙ με επιχείρημα :Όταν λες τυρόπιτα, εννοείς το σφολιατοειδές έδεσμα με το τυρί-φέτα μέσα, ενώ όταν λες κασερόπιτα, εννοείς το αντίστοιχο έδεσμα με το κίτρινο τυρί που λιώνει. Οι Νότιοι, απαρτίζουν την ομάδα ΦΕΤΑ με το επιχείρημα: καλά, κάναμε τόσους αγώνες στο εξωτερικό για να παγιωθεί η «φέτα» ως ελληνικό προϊόν και τώρα εμείς θα τη λέμε τυρί, όπως ονομάζουμε όλα τα υπόλοιπα; …δύο στρατόπεδα για … μια τρύπα στο νερό!

Και να από εδώ τα παραδείγματα του ενός, και να τα αντιπαραδείγματα του άλλου από εκεί… και η «συζήτηση» εξελίσσεται σιγά-σιγά σε ποδοσφαιρική διαφωνία του τύπου «εμείς είμαστε καλύτεροι γιατί φέτος πήραμε το double»… «όχι εμείς είμαστε οι καλύτεροι γιατί δεν πληρώνουμε για τα κύπελλα…» και ούτω καθεξής…

Ούτε λίγο ούτε πολύ, η συζήτηση μετατρέπεται σε πραγματικό ποδοσφαιρικό αγώνα και μάλιστα χωρίς διαιτητή, αφού κανείς δεν μπορεί να μείνει αμέτοχος και ουδέτερος. Δεν ακούγεται τίποτα παρά μια χάβρα διαφωνιών και στην ουσία, αυτό που γίνεται δεν είναι να διατυπώνονται απόψεις πάνω στο συγκεκριμένο θέμα, αλλά να προσπαθεί ο καθένας να πείσει τους άλλους ότι αυτό που λέει αυτός είναι σωστό, και πολύ περισσότερο, ότι αυτό που λένε οι υπόλοιποι είναι εντελώς λάθος!!

Και πιο το αποτέλεσμα; Η συζήτηση – μάλλον αυτό που ξεκινάει ως συζήτηση- επαναλαμβάνεται άπειρες φορές, καί στην ίδια παρέα καί σε όλες τις υπόλοιπες -… ο σερβιτόρος με τους άλλους σερβιτόρους… ο περαστικός με έναν άλλο περαστικό… οι υπόλοιπες παρέες με τις δικές τους… - χωρίς βέβαια όλο αυτό να καταλήγει πουθενά… Ο καθένας υποστηρίζει αυτό που έχει μάθει και έχει συνηθίσει να ακούει και να λέει, και αφορίζει όλους τους υπόλοιπους που χρησιμοποιούν κάτι το διαφορετικό.

Το ζητούμενο όμως είναι, υπάρχει κάτι σωστό και κάτι άλλο λάθος; Είναι κάτι πιο σωστό από το άλλο; Αν ναι, πιο είναι αυτό; Και γιατί είναι αυτό και όχι το άλλο;

Ένα γεγονός είναι αναμφισβήτητο. Υπάρχουν δύο μεγάλες μερίδες του πληθυσμού που υποστηρίζουν αφ’ ενός το ένα και αφ’ ετέρου το άλλο… Από τη στιγμή που ένα αρκετά μεγάλο μέρος του κόσμου χρησιμοποιεί είτε τη μία είτε την άλλη εκδοχή, σημαίνει ότι δεν πρόκειται για λάθος. Διαφορετικά όλο αυτό το κομμάτι του πληθυσμού δεν θα ήξερε να μιλήσει. Και το « να μη ξέρει να μιλήσει κανείς» δεν έχει να κάνει καθόλου με το από ποιο μέρος κατάγεται (« … α, αυτοί είναι από χωριό, πού να ξέρουν να μιλήσουν σωστά…» ), σε ποια εκπαιδευτική βαθμίδα ανήκει («… αυτός είναι του Δημοτικού, αγράμματος δηλαδή…»).

Όλοι οι φυσικοί ομιλητές της ελληνικής, δηλαδή όσοι από την πρώτη στιγμή της ζωής τους ακούν , και κατ’ επέκταση επικοινωνούν, ελληνικά, ξέρουν όλοι ανεξαιρέτως να μιλήσουν. Άρα, θα πρέπει να αναζητήσουμε αλλού την αιτία που υπάρχουν αυτές οι δύο διαφορετικές εκδοχές για το ίδιο πράγμα και όχι στο τι σχολείο έχει τελειώσει κανείς… αν είναι της καλής κοινωνίας ή όχι… αν κατάγεται από χωριό ή από πόλη… αν είναι μικρός ή μεγάλος… κ.ο.κ.

τυρί... τυρί φέτα!!

Η προτίμηση μίας από τις δύο επιλογές χαρακτηρίζει και την καταγωγή του συγκεκριμένου ατόμου, όπως ανέφερα προηγουμένως «… τόπο προέλευσης» . Αυτό το αντιλαμβάνεται ο καθένας που έχει έστω και μία φορά συμμετάσχει σε μία ανάλογη συζήτηση. Συνήθως οι περιοχές κοντά στη Θεσσαλονίκη, χρησιμοποιούν τον όρο «τυρί» για να δηλώσουν αυτό που δηλώνουν οι περιοχές κοντά στην Αθήνα με τον όρο «φέτα». Υπάρχει όμως «γεωγραφική» αιτία γι’ αυτό; Πρόκειται δηλαδή για διαλεκτική ποικιλία;

Μία απλή , μα όχι ακριβώς επιστημονική απάντηση, δίνεται αν έχουμε υπόψη πως ο κάθε άνθρωπος στην ουσία, χρησιμοποιεί έναν πιο γενικευμένο όρο για οτιδήποτε χρησιμοποιεί κατά κόρον και είναι πολύ εύκολο να το βρει, έχει δηλαδή άμεση πρόσβαση.

Δε θα χωρίσω τις ομάδες γεωγραφικά, καθώς η παρατήρησή μου ισχύει για τον καθένα. Εκείνοι που χρησιμοποιούν σε καθημερινή βάση και με μεγάλη συχνότητα το τυρί-φέτα, είναι απόλυτα λογικό να το ονομάζουν «τυρί» και όλα τα υπόλοιπα να τα θεωρούν υποκατηγορίες του. Όσοι χρησιμοποιούν στη διατροφή τους και άλλα είδη τυριών, επιλεκτικά προτιμούν εκείνο το είδος με αυτό το φαγητό, το άλλο είδος με το άλλο, λογικό είναι πάλι να τα ονομάζουν το καθένα με το όνομα του –και κατ’ επέκταση το τυρί φέτα ‘φέτα’, για να είναι πιο ακριβείς και να μην μπερδεύονται.

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας -ή καλύτερα σε όλες- υπάρχει παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων. Η παλιά ελληνική παράδοση, θέλει την κάθε οικογένεια να παράγει το δικό της τυρί, τη φέτα (ποιο άλλο;) . Μιλούμε για τα δεδομένα της ελληνικής υπαίθρου πάντα, γιατί αλλιώς είναι στην Ολλανδία για παράδειγμα, στη Γαλλία ή στην Γερμανία. Εκεί θεωρούν τυρί το «γκούντα», το «ένταμ» ή το «ροκφόρ». Για τα ελληνικά δεδομένα λοιπόν, τυρί είναι η λεγόμενη φέτα. Γιατί με συγχωρείτε, ξέρει ο Έλληνας καλύτερα άλλο τυρί;

Συμπέρασμα; Είτε φέτα το πει κανείς είτε τυρί –και εννοώντας φέτα-, μιλάει για το ίδιο πράγμα. Υπάρχει σωστό και λάθος; Όχι φυσικά, αφού και οι δύο επιλογές είναι σωστές, μόνο που σε κάθε περίπτωση επιλέγεται άλλο κατηγορία και άλλο υποκατηγορία του. Οι διαφωνίες επομένως θα μπορούσαν να εστιάζονται στην επωνυμία ή την προέλευση της κάθε «φέτας» , για αυτό καθαυτό το προϊόν δηλαδή, και όχι στο πώς το ονομάζουν οι μεν και πώς οι δε. Παιδιά, ό, τι διαφορές έχουν να λύσουν οι Αθηναίοι και οι Θεσσαλονικείς μεταξύ τους, ας τα λύσουν μόνοι τους. Σίγουρα πάντως οι διαφορές αυτές δεν έχουν να κάνουν με γλωσσολογικές ανησυχίες…

Καλή όρεξη!!

Κ.Π.

Είδηση της μέρας: "To MIT ανασταίνει νεκρές γλώσσες"

2010-07-24T01:22:00.000-07:00

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ Επιστήμονες του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, του περίφημου ΜΙΤ, έφτιαξαν ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα για ηλεκτρονικούς υπολογιστές με το οποίο φιλοδοξούν να αποκωδικοποιήσουν και να μεταφράσουν νεκρές και άγνωστες γλώσσες. Η πρώτη δοκιμή έγινε σε μία γλώσσα της Μέσης Ανατολής η οποία είχε διαβαστεί ήδη από τη δεκαετία του 1930, αλλά στόχος των ερευνητών ήταν να εξακριβώσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος.

Το εγχείρημα στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία. Το πρόγραμμα μετέφρασε αυτόματα την αρχαία γραπτή ουγκαριτική γλώσσα μέσα σε λίγες μόνον ώρες. Η ουγκαριτική καταγράφηκε γύρω στο 2000 π.Χ. στην περιοχή της σημερινής Δυτικής Συρίας, με σημάδια πάνω σε πήλινες πλάκες. Ανακαλύφθηκε το 1920 και διαβάστηκε το 1932.

Το πρόγραμμα εντοπίζει τα κοινά σύμβολα που χρησιμοποιούνται σε τουλάχιστον δύο γλώσσες- μία γνωστή και μία άγνωστη- και κάνει προτάσεις ερμηνείας των γραπτών σημείων, καταλήγοντας σε πρόταση ερμηνείας ολόκληρων φράσεων. Εν προκειμένω οι ερευνητές του ΜΙΤ συσχέτισαν την ουγκαριτική με αρχαία εβραϊκά. Το σύστημα έκανε υποθέσεις για το πώς σχηματίζονται οι διαφορετικές λέξεις. Σύντομα, μέσω της επαναλαμβανόμενης ανάλυσης, συσχέτισε γράμματα και λέξεις και σχεδίασε λεπτομερώς σχεδόν όλα τα (ήδη γνωστά στους γλωσσολόγους) ουγκαριτικά σύμβολα βασιζόμενο σε αντίστοιχα εβραϊκά.

Το ουγκαριτικό αλφάβητο έχει 30 γράμματα. Το πρόγραμμα συσχέτισε επιτυχώς τα 29 με εβραϊκά. Ο υπολογιστής κατάφερε επίσης να αναγνωρίσει το 60% των λέξεων που μοιράζονται οι δύο γλώσσες. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι ανοίγει ο δρόμος για να αποκαλύψουν τα μυστικά τους αρχαίες γραπτές γλώσσες που παραμένουν ακόμη αδιάβαστες.

«Παραδοσιακά η αποκωδικοποίηση αντιμετωπιζόταν σαν ένα είδος ακαδημαϊκού παιχνιδιού και δεν δινόταν η απαραίτητη προσοχή στους υπολογιστές για αυτόν τον σκοπό» δήλωσε η καθηγήτρια και επιστημονική υπεύθυνη της έρευνας Ρετζίνα Μπαρζιλάι. Και τόνισε: « Στόχος μας είναι να αξιοποιήσουμε όλη τη δύναμη της σύγχρονης τεχνολογικής γνώσης και της στατιστικής για να έχουμε πρακτικό αποτέλεσμα». Αλλοι ερευνητές εξέφρασαν τις επιφυλάξεις τους για την απόδοση του προγράμματος. Είπαν μάλιστα ότι γίνεται περιορισμένη χρήση επειδή πολλά από τα κρυπτογραφημένα κείμενα δεν έχουν προς στιγμή δυνατότητα σύγκρισης με κάποια πρόγονό τους γλώσσα. Το πρόγραμμα επίσης θεωρεί δεδομένο ότι ο υπολογιστής διακρίνει την αρχή και το τέλος μιας λέξης, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει πάντοτε.

Ωστόσο η καθηγήτρια Μπαρζιλάι πιστεύει ότι το πρόγραμμα μπορεί να βελτιωθεί και να ξεπεράσει αυτό το εμπόδιο αν σκανάρει πολλές γλώσσες ταυτόχρονα για να εντοπίσει τις συγγενικές τους πληροφορίες. «Κάθε γλώσσα έχει τις δικές της προκλήσεις. Πιθανότατα, μια επιτυχημένη αποκρυπτογράφηση να χρειαζόταν κάποιον που να μπορεί να ρυθμίζει το πρόγραμμα κάθε φορά που συναντά ιδιόρρυθμα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας γλώσσας» σημείωσε.

Η αποκωδικοποίηση της ουγκαριτικής γλώσσας ολοκληρώθηκε έπειτα από χρόνια και βασίστηκε πάνω σε κάποιες ευτυχείς συμπτώσεις- όπως η ανακάλυψη ενός τσεκουριού που είχε πάνω του γραμμένη τη λέξη «τσεκούρι» στην Ουγκαριτική Για μια πιο διαδεδομένη σύγχρονη χρήση, ανάλογα προγράμματα θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αξιοπιστία των λογισμικών αυτόματης μετάφρασης σελίδων του Διαδικτύου. Σήμερα αυτού του είδους η μετάφραση παρουσιάζει ακόμη σοβαρά προβλήματα ακυριολεξίας και ασυνταξίας, ακόμη και διαστρέβλωσης του νοήματος.

Διαβάστε περισσότερα:Το ΒΗΜΑ

Έρευνα: Ο αθρνώνιοπς εκέγαφολς δε δαβιάεζι κθάε γάμρμα λξέης ξωχειρτσά, αλλά τη λξέη ώς οκόληρλη ετόνητα

2010-07-22T07:21:00.000-07:00

Ακόμη και ο εγκέφαλος του
Homer Simpson έτσι επεξεργάζεται τις λέξει

Aoccdrnig to a rscheearch at Cmabrigde Uinervtisy, it deosn’t mttaer in waht oredr the ltteers in a wrod are, the olny iprmoetnt tihng is taht the frist and lsat ltteer be at the rghit pclae. The rset can be a toatl mses and you can sitll raed it wouthit porbelm. Tihs is bcuseae the huamn mnid deos not raed ervey lteter by istlef, but the wrod as a wlohe.

Or rather

According to a researcher (sic) at Cambridge University, it doesn’t matter in what order the letters in a word are, the only important thing is that the first and last letter be at the right place. The rest can be a total mess and you can still read it without problem. This is because the human mind does not read every letter by itself but the word as a whole.