Q koorts

Rijksoverheid.nl Documenten en publicaties over het onderwerp Q-koorts

2011-06-21T05:11:00.001-07:00

Rijksoverheid.nl - Documenten en publicaties over het onderwerp Q-koorts

Q Koorts Nieuws Tweets

2011-06-21T04:56:00.001-07:00

Q Koorts Search news Tweets

Q koorts Actueel Nieuws

2011-05-03T18:18:00.001-07:00

View RSS feed

Q koorts Actueel Nieuws

Q koorts preventie advies

2011-05-03T18:13:00.000-07:00

Q koorts Maatregelen

• Was uw handen met zeep en veel water na contact met dieren.

• Was uw handen vóór het eten.

• Eet niet tussen de dieren.

• Eet geen voedsel dat op de grond is gevallen.

• Kom niet bij zieke dieren of dieren die jongen krijgen.

• Neem geen mest onder uw schoenen mee naar huis.

• Draag een overall en laarzen bij het contact met dieren op een
boerderij en laat de overall en laarzen op het bedrijf achter.

• Beperk het contact met hooi, stro, mest, vruchtwater en
moederkoek van geiten en schapen en doodgeboren dieren.

• Beperk het contact met kleding en schoenen die op melkgeiten-
en melkschapenbedrijven zijn gedragen als u tot een
risicogroep behoort. Was dus bijvoorbeeld deze kleding niet.

Wanneer loop ik risico op qkoorts

2011-05-03T18:12:00.000-07:00

Wanneer loop ik Risico?

Als ik op vakantie ga in een natuurgebied loop ik dan risico?

Als u tijdens de lammerperiode (februari tot en met mei) en als u dichtbij een besmet bedrijf verblijft (binnen een cirkel van 5 kilometer) geldt dat hoe langer u in een gebied waar de Q-koorts voorkomt bent, u meer risico loopt om besmet te raken met de q koorst bacterie.

Neem altijd contact op met uw huisarts als u na een bezoek aan een gebied waar Q-koorts voorkomt klachten heeft als koorts met hoofdpijn of hoesten.

Zwangere vrouwen, hartpatiënten of mensen met een afweerstoornis moeten extra alert zijn op klachten.

Mag ik wel kamperen op het erf van de boer?

Op een veehouderij en met name met melkgeiten en melkschaapjes is de besmetting nooit uit te sluiten.
Zorg bij contact met de dieren voor een goede algemene hygiëne zoals de handen wassen n dier contact en omdat dieren ook andere ziekteverwekkers bij
zich kunnen dragen.

Mag ik op de dieren-boerderij melkgeiten of ook melk-schapen bezoeken?

Alle besmette melkgeiten- en melkschapenbedrijven mogen geen bezoekers toelaten maar het woongedeelte van een bedrijf valt niet onder het bezoekers-verbod.

Op een bedrijf dat niet als besmet is aangemerkt, kan een enkel dier toch al Q-koorts bij zich hebben voordat dit met onderzoek aan het licht komt. Het risico is dan zeer klein, maar niet nul.

Het is daarom af te raden melkgeiten of melk-schapen te bezoeken als u zwanger of hartpatiënt bent of als u een afweer-stoornis heeft.

In ieder geval raden we u aan om te zorgen voor een goede algemene hygiëne als u in contact komt met dieren, ook omdat dieren andere ziekteverwekkers bij zich kunnen dragen.

Welke dieren kunnen besmet zijn met de Q-koorts?

Melkgeiten en melk-schapen zijn in Nederland de belangrijkste bron van Q-koorts. Besmette geiten en schapen kunnen dode jongen of vroeggeboortes krijgen. Hierbij komen veel bacteriën vrij. Let op: vooral vruchtwater en de moederkoek zijn besmettelijk, en in mindere mate urine, ontlasting en melk. Maar ook andere dieren zoals koeien en kleine huisdieren kunnen besmet zijn. Ze hebben dan geen ziekteverschijnselen en kunnen toch de infectie overdragen op mensen, maar in Nederland is dit nog niet of nauwelijks aangetoond.

Mag ik een melk of kinderboerderij bezoeken?

U kunt een kinderboerderij bezoeken zonder dat u of uw kinderen een grote kans lopen op besmetting met Q-koorts. De kans om op een kinderboerderij Q-koorts op te lopen is namelijk erg klein.

Dieren op kinderboerderijen hebben zelden Q-koorts en zeker door de maatregelen zoals vaccinatie van dieren en afzondering van drachtige geiten en schapen, neemt de kans dat u in aanraking komt met de Q-koortsbacterie verder af maar de kans is dus niet nul.

Op de kinderboerderij kunnen ook andere ziekten voorkomen dan bij bij dieren en door zelf hygiënemaatregelen te nemen, verkleint u de kans dat u Q-koorts of een andere ziekte oploopt op een kinderboerderij. U kunt de folder voor bezoekers van kinderboerderijen
raadplegen via de website www.rivm.nl/q-koorts.

Kan ik Q Koorts besmetting voorkomen?

Nee, u kunt besmetting niet voorkomen want u kunt de bacterie namelijk, in een gebied waar Q-koorts voorkomt, via de lucht inademen maar u kunt wel maatregelen nemen als u indirect in contact met dieren:

Hoe kan ik Q-koorts oplopen?

2011-05-03T18:03:00.001-07:00

Q-koorts kunt u oplopen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit.

De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen vanaf februari tot en met mei. Vooral het vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren bevatten grote hoeveelheden bacteriën.

De q koorts bacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap. Andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen ook besmet zijn en de infectie overdragenop mensen. In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd. De q koorts bacterie kan maanden tot jaren overleven in de omgeving.

Wanneer kan ik Q-koorts oplopen?

Met name gedurende de lammerperiode van februari tot en met mei.

De tijd tussen besmetting en het ontstaan van klachten is gemiddeld 2-3 weken, oplopend tot 6 weken. Daarom worden de meeste mensen ziek van maart tot en met juli. Buiten deze periode is het risico om Q-koorts op te lopen gering.

Hoe kan ik Q-koorts oplopen?

Q-koorts kunt u oplopen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit. De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen vanaf februari tot en met mei. Vooral het vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren bevatten grote hoeveelheden bacteriën. Debacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap. Andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen ook besmet zijn en de infectie overdragen op mensen. In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd. De bacterie kan maanden tot jaren overleven in de omgeving.

Wanneer kan ik Q-koorts oplopen?

U loopt het meeste risico op besmetting tijdens de lammerperiode van februari tot en met mei. De tijd tussen besmetting en het ontstaan van klachten duurt gemiddeld 2-3 weken, oplopend tot 6 weken. Daarom worden de meeste mensen ziek van maart tot en met juli en buiten deze periode is het risico om Q-koorts op te lopen vrij gering.

Q-koorts bij mensen

2011-05-03T18:00:00.001-07:00

Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een infectieziekte die van dieren kan overgaan op mensen.
In Nederland zijn besmette melkgeiten en melkschapen de belangrijkste bron van de ziekte bij mensen.
De meeste mensen lopen Q-koorts op door het inademen van lucht waar de bacterie in zit, tijdens de lammerperiode van geiten en schapen.

Waar komt de naam vandaan?

De letter Q komt van het woord ‘Query’ dat ‘vraag(teken)’ betekent. De bacterie die Q-koorts veroorzaakt, Coxiella burnetii, was namelijk lang onbekend. De ziekte is voor het eerst vastgesteld bij slachthuispersoneel in Queensland, Australië.

Hoe herken ik Q-koorts?

Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft nagenoeg geen klachten. Mensen die wel klachten hebben, krijgen meestal (aanhoudende) koorts en heftige hoofdpijn en andere klachten kunnen zijn: hoesten, spierpijn, gewrichtspijn, koude rillingen, nachtelijk zweten, malaise en vermoeidheid. Bij
een ernstig verloop krijgen mensen een longontsteking met droge hoest en pijn op de borst. Sommige mensen krijgen een leverontsteking.

Mannen hebben vaker last van Q-koorts dan vrouwen en ook mensen die roken worden vaker ziek. Q-koorts komt weinig voor bij kinderen en baby`s. Veel mensen die Q-koorts hebben gehad, zijn daarna nog lange tijd moe.

Hoe lang duurt het voordat je ziek wordt na de besmetting?

Ruim de helft van de mensen die besmet zijn met Q-koorts, wordt helemaal niet ziek. Krijgt u wel last, dan is dat gemiddeld 2-3 weken na de besmetting, oplopend tot 6 weken.

Wat kan ik doen als ik klachten heb?

Ga naar de huisarts als u koorts heeft met hoofdpijn of hoesten,vooral als u in een gebied woont of bent geweest waar Q-koorts voorkomt. De huisarts beslist of bloedonderzoek nodig is. Ga naar de huisarts als u denkt dat u Q-koorts heeft en als u zwanger bent, een hartklepafwijking heeft of een hartoperatie heeft gehad in het verleden, of als u een afweerstoornis heeft, bijvoorbeeld door kanker of door medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken moet u naar de arts om u te laten onderzoeken.
Deze groepen mensen kunnen ernstig ziek worden na besmetting.

Ongeveer 20% van alle patiënten met Q-koorts wordt in het ziekenhuis opgenomen voor behandeling. In de voorgaande jaren zijn er ook mensen overleden aan de gevolgen van Q-koorts. Deze mensen waren allen al zeer ernstig ziek voordat zij Q-koorts kregen.

Wanneer u klachten heeft, zoals koorts, hoofdpijn of hoesten en u denkt Q-koorts te hebben, bezoek dan uw huisarts.

Welke medicijnen zijn er tegen Q-koorts?

Als bij u Q-koorts is vastgesteld en u heeft klachten, dan krijgt u een antibioticumkuur. Let wel, ook na de Q-koorts kunt u lang last houden van vermoeidheid. Deze vermoeidheid is niet te behandelen maar zal uiteindelijk wel verdwijnen.
Bij chronische Q-koorts is vaak jarenlang behandeling met antibiotica noodzakelijk.

Kan ik anderen besmetten?

Nee, u kunt geen andere mensen besmetten als u Q-koorts heeft. U kunt dus gewoon naar uw werk of school gaan als u zich niet meer ziek voelt.

Kan ik Q-koorts meerdere keren krijgen?

Voor zover we weten niet; als u Q-koorts hebt gehad, bent u langdurig beschermd.

Wat is de chronische Q-koorts?

Chronische Q-koorts is een zeldzame vorm van Q-koorts (komt voor bij ongeveer 1-3% van alle patiënten) die jarenlang kan duren. Chronische Q-koorts begint sluimerend. U kunt last
krijgen van benauwdheid, koorts, transpireren, vermoeidheid en vermageren. De meeste mensen met chronische Q-koorts hebben een ontsteking aan de hartkleppen (endocarditis).

Chronische Q-koorts komt meestal voor bij patiënten met een afweerstoornis en hartpatiënten.
Bij zwangere vrouwen kan een eerder doorgemaakte Q-koortsinfectie tot chronische Q-koorts
leiden.

Veelgestelde vragen over Q-koorts

2011-05-03T17:52:00.000-07:00

Veelgestelde vragen over Q-koorts

Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een infectieziekte die van dieren kan overgaan op mensen.

In Nederland zijn besmette melkgeiten en melk-schapen de bron van de ziekte bij mensen.

De meeste mensen lopen Q-koorts op door het inademen van lucht waar de bacterie inzit en dat gebeurt met name
tijdens de lammer- periode van geiten en schapen.

De letter Q komt van het woord ‘Query’ dat ‘vraagteken’ betekent en de bacterie die Q-koorts veroorzaakt, Coxiella burnetii,
deze bacterie was lang onbekend.

De q koorts werd voor het eerst vastgesteld bij slachthuis-personeel in Queensland te Australië.

Waaraan herken ik de Q-koorts?

Q-koorts is niet altijd te herkennen. Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft geen klachten en de mensen die wel klachten hebben,
hebben vaak een griepachtig ziektebeeld.

Soms verloopt Q-koorts veel ernstiger en dan begint de ziekte in korte tijd met heftige hoofdpijn, hoge koorts en een longontsteking met
droge hoest en pijn op de borst.

De bacterie kan een leverontsteking veroorzaken.

Deze klachten komen echter ook bij andere ziektebeelden voor.

Mannen hebben vaker last van Q-koorts dan vrouwen en ook mensen die roken worden vaker ziek.

Veel mensen die Q-koorts hebben gehad, zijn daarna nog lange tijd moe.

Hoe lang duurt het voordat je ziek wordt?

Meer dan de helft van de mensen die besmet zijn met Q-koorts worden helemaal niet ziek.

Krijgt u wel last, dan duren de verschijnselen gemiddeld 2-3 weken na de besmetting maar soms duurt het wel 6 weken.

Wat kan ik doen als ik q koorts klachten heb?

Als u klachten heeft ga dan naar de huisarts als u koorts heeft met hoofdpijn of hoesten, vooral als u in een gebied woont of bent
geweest waar Q-koorts voorkomt. De huisarts beslist da of er verder bloedonderzoek nodig is.

Zijn er effectieve medicijnen tegen Q-koorts?

Als Q-koorts is vastgesteld en u heeft klachten, dan krijgt u een antibioticum-kuur maar let wel, ook na de
Q-koorts kunt u lang last houden van vermoeidheid.

Die vermoeidheid is niet te behandelen maar zal uiteindelijk wel verdwijnen.

Bij chronische Q-koorts is vaak jarenlang behandeling met antibiotica nodig.

Wat is chronische Q-koorts?

Chronische Q-koorts is een zeer zeldzame vorm van Q-koorts en deze (komt voor bij ongeveer 1-3% van alle
patiënten en die jarenlang kan duren.

Chronische Q-koorts begint sluimerend en u kunt last krijgen van benauwdheid, koorts, transpireren, vermoeidheid en vermageren.

De meeste mensen met chronische Q-koorts hebben een ontsteking aan de hartkleppen (endocarditis).

Chronische Q-koorts komt meestal voor bij patiënten met een afweer-stoornis en hartpatiënten.

Bij zwangere vrouwen kan een eerder doorgemaakte Q-koorts-infectie tot chronische Q-koorts leiden.

Hoe kun je met Q- koorts besmet raken?

Kan ik besmetting met de bacterie voorkomen?

Nee, u kunt besmetting niet voorkomen want u kunt de bacterie namelijk via de lucht inademen.

Bent u zwanger? Bent u een hartpatiënt of heeft u een afweerstoornis? Vermijd dan in ieder geval direct contact
met melkgeiten en melk-schapen. De meeste mensen worden ziek van maart tot en met juli dus wees in deze maanden extra
alert op klachten die passen bij Q-koorts en ga tijdig naar de huisarts.

Hoe kan ik Q-koorts oplopen?

Q-koorts kunt u oplopen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit.

De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen vanaf februari tot en met mei.

Vooral vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren bevatten grote hoeveelheden bacteriën.

De bacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap.

Andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen ook besmet zijn en de infectie overdragen op mensen.

In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd.

De bacterie kan maanden tot jaren overleven in de omgeving.

Wanneer kan ik Q-koorts oplopen?

U loopt het meeste risico op besmetting tijdens de lammerperiode van februari tot en met mei.

De tijd tussen besmetting en het ontstaan van klachten is gemiddeld 2-3 weken, oplopend tot 6 weken en daarom
worden de meeste mensen ook ziek van maart tot en met juli.

Waar kan ik Q-koorts oplopen?

U kunt Q-koorts overal oplopen want de bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten en
schapen.

U kunt Q-koorts ook oplopen door contact met geiten en schapen.

De bacterie kan op kleding en schoenen zitten, bijvoorbeeld van iemand die heeft geholpen bij de bevalling van schapen of geiten.

Als u in aanraking komt met die kleding kunt u besmet raken.

Kan ik anderen besmetten?

Nee, u kunt geen andere mensen besmetten als u Q-koorts heeft. U kunt dus gewoon naar uw werk of
school gaan als u zich niet meer ziek voelt.

Kan ik mijn kind besmetten?als ik zwanger ben?

Nee, tijdens de zwangerschap kunt u uw kind niet besmetten met Q-koorts.

In zeer zeldzame gevallen kan dit wel gebeuren tijdens de bevalling of bij het geven van borstvoeding.

Kan ik Q-koorts vaker achterelkaar krijgen?

Voor zover we weten niet; als u Q-koorts hebt gehad, bent u langdurig beschermd.

Hoe weet ik waar een gebied met Q-koorts is?
Op de website van de VWA en het RIVM staat een kaartje van Nederland en op dit kaartje ziet u alle
gebieden waar Q-koorts bij melkgeiten- en melkschapenbedrijven voorkomt.

Mag ik nog wel een boerderij met melkgeiten of melk-schapen bezoeken?

Besmette melkgeiten- en melkschapen-bedrijven mogen geen bezoekers in de stal toelaten.

Op een bedrijf dat niet als besmet is aangemerkt, kan een enkel dier toch al Q-koorts bij zich hebben voordat dit met
melk-onderzoek uit de melktanks aan het licht komt.

Het risico is dan wel zeer klein, maar niet nul.

Het is af te raden om een melkgeiten- of melk-schapen-bedrijf te bezoeken als u zwanger bent, hartpatiënt bent of als u een
afweer-stoornis heeft.

In ieder geval raden we u aan om te zorgen voor goede algemene hygiëne als u in contact komt met dieren en ook omdat dieren
andere ziekteverwekkers bij zich kunnen dragen.

Mag ik een kinderboerderij bezoeken?

Ja, dieren op kinderboerderijen hebben zelden Q-koorts. Bovendien worden vanaf 2010 alle schapen en
geiten op kinderboerderijen in Nederland gevaccineerd.

In het zuiden van Nederland zijn schapen en geiten op kinderboerderijen alreeds in 2009 gevaccineerd.

Het risico op besmetting is daardoor veel kleiner, maar niet nul dus zorg voor goede hygiëne als u een kinderboerderij bezoekt.

Kinderboerderijen hebben een hygiënecode en sinds kort is er ook een keurmerk zoönosen (dierziekten) voor
kinderboerderijen.

Kan iemand met Q-koorts gewoon naar dagverblijf, school of werk?

Alle patiënten met Q-koorts of mensen die contact hebben gehad met een patiënt met Q-koorts mogen
gewoon naar werk of school omdat Q-koorts niet van mens op mens overdraagbaar is.

Waarom worden mensen niet gevaccineerd?

In Australië is een vaccin beschikbaar voor mensen maar dit vaccin kan ernstige bijwerkingen veroorzaken bij
mensen die eerder besmet zijn geweest met de Coxiella burnetii bacterie die de Q-koorts veroorzaakt.

Mensen moeten voordat het vaccin wordt toegediend eerst worden getest of zij eerder Q-koorts hebben gehad.

Het vaccin is ook nog niet geregistreerd in Nederland. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
bekijkt de mogelijkheden om het vaccin beschikbaar te krijgen in Nederland.

Waarom worden niet alle dieren geruimd?

Bij andere dierziekten (zoals mond en klauwzeer) werden alle dieren geruimd.

Bij deze ziekten was het mogelijk om de bacterie uit te roeien maar bij Q-koorts kan dat niet.

Coxiella burnetii, komt voor bij vele diersoorten zoals geiten, schapen, koeien, honden, katten, ratten, vogels, etc

Het is onmogelijk om de bacterie uit te roeien maar dat hoeft ook niet want de bacterie komt al sinds jaar en dag in
Nederland voor, zonder grote problemen te veroorzaken.

Deskundigen denken dat de grote hoeveelheid bacteriën die vrijkomt uit melkgeiten- en melk-schapen-bedrijven de oorzaak is van het grotere aantal zieke
mensen en daarom neemt de overheid maatregelen op deze bedrijven.

Waarom moet er geruimd worden?

In de afgelopen maanden zijn al veel maatregelen ingezet om de risico’s voor de volksgezondheid te beperken.

Een belangrijke maatregel is de verplichte vaccinatie van melkgeiten en melk-schapen.

In 2010 worden de vaccinaties van melkgeiten en melk-schapen voortgezet.

Daarnaast werkt het vaccin niet bij dieren die al besmet waren voor de vaccinatie.
Er is een nieuwe test beschikbaar om snel te kunnen achter halen of een bedrijf besmet is.

Het gaat om de zogenaamde tank-melk-test waarbij onderzoek wordt gedaan in de melk in de melk-tanken.
Met hulp van deze test is gebleken dat er veel meer bedrijven besmet zijn dan werd verwacht.

Extra ingrijpen is daarom noodzakelijk om te voorkomen dat er nog veel meer mensen ziek worden.

Volgens de deskundigen komen er tijdens het lammeren van geiten en schapen de meeste bacteriën vrij,
die een gevaar vormen voor de volksgezondheid.

Als een geit of schaap een abortus doormaakt komen er nog meer bacteriën vrij.

Toolkit Q-koorts

2011-05-03T17:30:00.000-07:00

Deze toolkit gaat over Q-koorts en het herkennen en voorkomen van deze ziekte. Hij ondersteunt (communicatie)professionals die werken op het gebied van publiekscommunicatie over gezondheid. De toolkit is zorgvuldig samengesteld met medewerking van een multidisciplinaire werkgroep.

Gebruik

Met behulp van de toolkit kan communicatie met publieksdoelgroepen ingevuld worden, bijvoorbeeld in de regio. In de handleiding leest u meer over het gebruik en de achtergronden.

Materialen

Voor de toolkit Q-koorts zijn verschillende soorten materialen beschikbaar:

Middelen
De middelen van de toolkit bestaan uit onder andere een brochure, folder, poster, banner en presentatie.
Bekijk de middelen

Teksten

De platte teksten zijn geschikt voor bijvoorbeeld vragen & antwoorden, een folder, website en persberichten.

Bekijk de teksten

Afbeeldingen

De afbeeldingen van de toolkit kunnen gebruikt worden in verschillende communicatiemiddelen, zoals presentaties en websites.

Bekijk de afbeeldingen

Grafische bestanden

Diverse grafische bestanden worden aangeboden als hogeresolutie- en bronbestanden.
Bekijk de grafische bestanden

Qkoorts Literatuur

2011-05-03T17:25:00.000-07:00

Literatuur

1.         Raoult D, M.T., Mege JL., Natural history and pthophysiology of Q fever. Lancet Infect Dis, 2005. 5: p. 219-226.
2.         Bossi P, T.A., Baka A, et al. , Bichat guidelines for the clinical management of Q fever and bioterrorism-related Q fever.Eurosurveillance, 2004. 9: p. 12.
3.         Persoon, M., Q-koorts in Nederland: klinisch beeld, diagnostiek en therapie. Huisarts & Wetenschap, 2010. 53: p. 5.
4.         Nabuurs-Franssen MH, W.-P.G., Horrevorts AM, et al., Als de vraag Q-koorts is: diagnostiek en behandeling van Q-koorts.Ned Tijdschr Med Microbiol., 2008. 16(3): p. 20-25.
5.         Mandell, D.a.B.s., Principles and practices of infectious disease. 7th Edition Churchill Livingstone, Elsevier 2010
6.         Porten K, R.J., Tigges A, et al., A super-spreading ewe infects hundreds with Q fever at a farmers' market in Germany. BMC infectious diseases, 2006. 6: p. 147.
7.         Tigertt WD, B.A.G.W., Airborne Q-fever,. Bacteriol. Rev. , 1961. 25: p. 285-293.
8.         Limonard, G., Nabuurs-Franssen M, Wijkmans C, et al., Serological surveillance and cardiac screening during prospective clinical follow-up of a large Q fever outbreak in the Netherlands. submitted, 2010.
9.         Bernit E, P.J., Janbon F, et al., Neurological involvement in Acute Q fever. Arch. Intern. Med., 2002. 162: p. 693-700.
10.       Maurin M, R.D., Q fever. Clin Microbiol Rev, 1999. 12: p. 518-533.
11.       Marrie, T., Case report: pneumonia and meningo-encephalitis due to Coxiella burnetii. Journal of infection, 1985. II: p. 59-61.
12.       Parker NR, B.J., Bell Am., Q fever. Lancet 2006. `367: p. 679-688.
13.       Carcopino X, R.D., Brettelle F, et al., Q fever during pregnancy, a cause of poor fetal and maternal outcome. Ann. N.Y. Acad. Sci., 2009. 1166: p. 79-89.
14.       van der Hoek W, M.J., Leenders ACAP, et al., Q fever infection and pregnancy outcome during the 2007-2008 outbreaks in the Netherlands. Submitted, 2010.
15.       Gidding HF, W.C., Lawrence GL, et al., Australia's national Q fever vaccination program. Vaccine, 2009. 27(14): p. 2037-2041.
16.       McQuiston JH, H.R., McCall CL, et al., National surveillance and the epidemiology of human Q fever in the United States 1978-2004. Am J Trop Med Hyg, 2006. 75(1): p. 36-40.
17.       Pebody RG, W.P., Ryan MJ, et al., Epidemiological features of Coxiella burnetii infection in England and Wales: 1984 to 1994. Commun Dis Rep CDR Rev, 1996. 6(9): p. R128-132.
18.       Maltezou HC, R.D., Q fever in children. Lancet Infect Dis, 2002. 2(11): p. 686-691.
19.       Ruiz-Contreras J, G.M.R., Ramos Amador JT, et al., Q fever in children. Am J Dis Child, 1993. 147(3): p. 300-302.
20.       Hatchette TF, H.M., Merry H, et al., The effect of C. burnetii infection on the quality of life of patients following an outbreak of Q fever. Epidemiol. Infect., 2003. 130(3): p. 491-495.
21.       Marmion BP, S.O., Storm PA et al. , Q fever persistence of antigenic non-viable cell residues of Coxiella burnetii in the host implications for post Q fever infection fatigue syndrome and other chronic sequelae. .QJM, 2009. 102(10): p. 673-684.
22.       Limonard, G., Klinische Q koorts follow-up: vermoeidheid en plaats van screening. Presentatie tijdens Symposium Q-koorts: 'een complexe ziekte'. 's Hertogenbosch 5 november 2009.
23.       Raoult D, F.F., Stein A., Q-fever during pregnancy: diagnosis, treatment and follow-up. Arch. Intern. Med., 2002. 162: p. 701-704.
24.       Carcopino X, e.a., Managing Q fever during pregnancy: the benefits of long-term cotrimoxazol therapy..Clin. Infect. Dis., 2007. 45: p. 548-555.
25.       Raoult D, T.-D.H., Foucault C, et al., Q fever 1985-1998, Clinical and epidemiological features of 1383 infections. Medicine, 2000. 79: p. 109-123.
26.       Scola B, M.H., Legionella and Q fever community acquired pneumonia in children. Paediatr Respir Rev, 2004. 5: p. Suppl A: 171-177.
27.       Raoult D, L.P., Dupont HT, et al., Q fever and HIV infection. AIDS 1993. 7: p. 81-86.
28.       Schneeberger PM, H.M., van Hannen EJ, et al., Real-time PCR with serum samples is indispensable for early diagnosis of acute Q fever. Clin Vaccine Immunol 2010. 17: p. 286-290.
29.       Vaidya VM, M.S., Kaur S, et al., Comparison of PCR, Immunofluorescence assay, and pathogen isolation for diagnosis of Q Fever in humans with spontaneous abortions. J Clin Microbiol 2008. 46: p. 2038-2044.
30.       Botelho-Nevers E, F.P.-E., Richet H, et al., Coxiella burnetii infection of aortic aneurysms or vascular grafts: report of 30 new cases and evaluation of outcome. J Clin Microbiol Infect Dis 2007. 26: p. 635-640.
31.       Landais C, F.F., Constantin A, et al., Q fever osteoarticular infection: four new cases and a review of the literature. Eur J Clin Microbiol Infect Dis, 2007. 26: p. 341-347.
32.       Madariaga MG, R.K., Trenholme GM, et al., Q fever: a biological weapon in your backyard. Lancet Infect Dis, 2003. 3: p. 709-721.
33.       Langley JM, M.T., Leblanc JC, et al., Coxiella burnetii seropositivity in parturient women is associated with adverse pregnancy outcomes. Am J Obstet Gynecol, 2003. 189: p. 228-232.
34.       Schimmer B, t.S.R., Wegdam M, et al., The use of a geographic information system to identify a dairy goat farm as the most likely source of an urban Q-fever outbreak. Submitted, 2010.
35.       Hunink JE, V.T., van der Hoek W, et al., Q-fever transmission to humans and local environmental conditions. Report future water, 2010. 90.
36.       Cerf O, C.R., Coxiella burnetii and milk pasteurization: an early application of the precautionary principle. Epidemiol. Infect., 2006. 134(946-951).
37.       Anonymous, Ediotrial comment on Q fever transmitted by blood transfusion: United States.Canadian Disease Weekly, Report, 1977. 3: p. 210.
38.       Ossewaarde J, H.A., Een Q-koorts infectie, vermoedelijk veroorzaakt door een menselijke placenta. Ned Tijdschr Geneeskd, 1984. 128(48): p. 2258-2560.
39.       Milazzo A, H.R., Storm P, et al., Sexually transmitted Q fever. Clin Infect Dis, 2001. 33(3): p. 399-402.
40.       Kruszewska D, L.K., Tylewska-Wierzbanowska S., Possible sexual transmission of Q fever among humans. Clin. Infect. Dis., 1996. 22(6): p. 1087-1088.
41.       Micelli M, V.A., Anderson A, et al., A case of person to person transmission of Q fever from an active duty serviceman to his spouse. Vector Borne Zoonotic Disease, 2009.
42.       Collins CH, K.D., et al., Laboratoy acquired infections: History, Incidence, Causes and Preventions, fourth edition. Butterworth Heinemann, Oxford, 1999.
43.       Berri M, R.E., Champion J, et al., Goats may experience reproductive failures and shed Coxiella burnetii at two successive parturitions after a Q fever infection. Veterinary Science, 2007. 83: p. 47-52.
44.       Acha PN, S.B., Zoonoses and Communicable Diseases Common to Man and Animals. Pan American Health Organization Staff, 2003.
45.       Karakousis PC< Trucksis M, D.J., Chronic Q fever in the United States. Journal of Clinical Microbiology, 2006. 6: p. 2283-87.
46.      Canadian Centre for Occupational Health and Safety (CCOSH) february 1999. http://www.ccohs.ca/oshanswers/diseases/qfever.html.
47.       Health Protection Agency, H., Guidelines for action in the event of a deliberate release: Q fever. 2007.
48.       Raoult D, S.A., Q fever during pregnancy- A risk for women, fetuses and obstetricians. NEJM, 1994. 3(5).
49.       Arricau-Bouvery N, R.A., Is Q fever an emerging or re-emerging zoonosis?Vet. Res., 2005. 36: p. 327-349.
50.       Richardus, J., Q-koorts in Nederland: klinische, epidemiologische en immunologische aspecten. Proefschrift, Pijnacker: Dutch Efficiency Bureau., 1985.
51.       Somma-Moreira RE, C.R., Somma S, et al., Analysis of Q fever in Uruguay.Rev Infect Dis, 1987. 2: p. 386-387.
52.       Dupuis G, P.J., Peter O, et al. , An important outbreak of human Q fever in a Swiss Alpine valley.Int J Epidemiol, 1987. 2: p. 282-287.
53.       Van Dijk AA, Q-koorts en Midden-Holland: onderzoek naar de prevalentie van C. burnetii infecties in Midden Holland.SSG cahier nr. 21.
54.       Richardus JH, D.A., Dumas AM, et al., Q fever in the Netherlands: a sero-epidemiological survey among human population groups from 1968 to 1983.Epidemiol. Infect., 1987. 98: p. 211-219.
55.       Veterinair, M.D.L., Prevalentie van C. burnetii infectie bij honden en katten in Nederland en de regio Midden-Holland. 1992.
56.       van Steenbergen JE, R.H., Wijkmans CJ, et al., Q-koorts in Nederland: 2008 en verwachting voor 2009.Ned Tijdschr Geneeskd, 2009. 153: p. A370.
57.       Schimmer B, D.F., Vellema P, et al., Sustained intensive transmission of Q fever in the south of the Netherlands.Eurosurveillance, 2009. 14(19): p. 19210.
58.       Rijksinstituut, v.V.e.M., Meldingen Infectieziektenwet. . Infectieziekten Bulletin, 2005. 16: p. 3.
59.       Voedsel en waren Autoriteit, Protocol Q-koorts. 2005.
60.       Voedsel en Waren Autoriteit, Code voor hygiene op kinderboerderijen in Nederland, Ministerie van VWS en LNV. 2007.
61.       Stein A, R.D., Q fever during pregnancy: a public health problem in southern France.Clin Infect Dis, 1998. 27: p. 592-596.

Q-koorts overige informatie

2011-05-03T17:22:00.000-07:00

Meldingsplicht

Q-koorts is een meldingsplichtige ziekte groep C. Het laboratorium en de arts melden aan de GGD. De GGD meldt anoniem conform de Wet publieke gezondheid en levert gegevens voor de landelijke surveillance van meldingsplichtige ziekten. De interpretatie van de test geschiedt door het laboratorium dat de test heeft verricht.

Meldingscriterium

Elke persoon met ten minste 1 van de volgende 3 symptomen:
·        koorts,
·        pneumonie,
·        hepatitis,
en ten minste 1 van de volgende 4 laboratoriumcriteria:

·        aantonen van een seroconversie of viervoudige of grotere stijging van de IgG-antistoftiter tegen C. burnetii in een serumpaar (sera afgenomen in de acute fase en de herstelfase met een tussenpoos van 2 of meer weken) door middel van de indirecte immunofluorescentie of complementbindingsreactie (CBR);
·        aanwezigheid van IgM-antistoffen tegen fase II van C. burnetii;
·        aantonen van C. burnetii (door middel van PCR of kweek) in bloed(compartimenten) waaronder serum of in respiratoir materiaal;
·        aanwezigheid van antistoffen tegen fase I van C. burnetii (chronische infectie).

Voor melding in Osiris geldt dat het een acute infectie met een eerste ziektedag korter dan 90 dagen geleden moet zijn(gerekend vanaf datum vaststellen verwekker).

Indien de ziekte (waarschijnlijk) is opgelopen tijdens de beroepsuitoefening moet de casus door een geregistreerde bedrijfsarts worden gemeld bij het Nederlandse Centrum voor Beroepsziekten (NCvB, www.beroepsziekten.nl/).

Inschakelen van andere instanties

Melden aan de regionale Voedsel en Waren Autoriteit.

Andere protocollen en richtlijnen

-       Voedsel en Waren Autoriteit. Protocol Q-koorts 2001, www.vwa.nl

Landelijk beschikbaar voorlichtings- en informatiemateriaal

Informatie over infectieziekten in de werkomgeving:

Toolkit Q-koorts

Informatie van het ministerie van LNV over Q-koorts

Informatie van het ministerie van VWS over Q-koorts

Qkoortsmaatregelen naar aanleiding van een geval

2011-05-03T17:13:00.000-07:00

Bronopsporing

Bij alle gemelde Q-koortspatiënten met een recente infectie (eerste ziektedag korter dan 90 dagen) wordt brononderzoek gedaan door middel van het afnemen (laten invullen) van een vragenlijst. Op basis van de antwoorden in de vragenlijst en gerelateerd aan het aantal gemelde patiënten is bronopsporing zinvol.

Een gezamenlijke actie met de regionale Voedsel en Waren Autoriteit en GGD verdient aanbeveling. Bij clusters kan de afdeling Epidemiologie en Surveillance (EPI) van het RIVM worden ingeschakeld voor epidemiologische analyse van gemelde patiënten op basis van geografische gegevens gerelateerd aan de afstand tot mogelijke bronnen (veebedrijven).

Als door clusteranalyse een bron wordt gevonden, kunnen in overleg met de VWA eventuele aanvullende maatregelen worden overwogen.

Aangezien Q-koorts in Nederland vaker epidemische vormen aanneemt, bij veel dieren voorkomt en waarschijnlijk al uitgebreid verspreid is in het milieu, wordt het steeds moeilijker om nieuwe bronnen te vinden.

Toch is er extra aandacht voor nieuwe clusters. Bronopsporing blijft zinvol om eventuele lacunes in preventieve maatregelen op het spoor te komen en om eventueel extra in te zetten op voorlichting aan risicogroepen, curatieve sector en veehouders.

Contactonderzoek

Contactonderzoek is niet nodig. Q-koorts wordt alleen in bijzondere omstandigheden van mens op mens overgedragen, zoals bij een zwangere die tijdens de acute fase van haar besmetting zonder extra hygiënische maatregelen bevallen is.

Bij een melding van een Q-koortspositief bedrijf van kleine herkauwers inventariseert en informeert de GGD de risicocontacten

Maatregelen ten aanzien van patiënt en contacten

Isolatie van een opgenomen patiënt is niet nodig. Alleen rond bevallingen zijn extra hygiënemaatregelen noodzakelijk. Kraamvrouwen met een bewezen Q-koortsinfectie worden tijdensde bevalling opgenomen in druppelisolatie en alle algemene voorzorgsmaatregelen moeten goed worden uitgevoerd.

Dit houdt in dat tijdens de bevalling wanneer spetten wordt verwacht er altijd handschoenen en een schort wordt gedragen en een FFP1-masker.

Na de bevalling wordt de kamer gereinigd en gedesinfecteerd en aangezien dit enige tijd in beslag neemt zal de lucht dan vanzelf zijn gefilterd. De placenta wordt afgevoerd via de gebruikelijke weg, namelijk als specifiek ziekenhuisafval.

Profylaxe

Bij opzettelijke blootstelling aan bewezen positief materiaal is bij risicopersonen profylaxe aan te raden. De profylaxe bestaat uit doxycycline (2 dd 100 mg) gedurende 5 tot 7 dagen beginnend 8 tot 12 dagen na de besmetting.

Wering van werk, school of kinderdagverblijf

Wering is niet nodig omdatQ-koorts niet van mens op mens overdraagbaar is.

Uit bedrijfsgezondheidskundig oogpunt dienen zwangere werknemers (in het bijzonder zwangere dierenartsen) en werknemers behorende tot de medische risicogroepen, tijdens het geboorteseizoen (bijvoorbeeld lammertijd) niet in de directe omgeving van vee te verblijven.

Qkoorts behandeling en preventie

2011-05-03T17:10:00.000-07:00

Acute infecties

Acute Q-koorts verloopt mild met een spontaan herstel na 1 tot 2 weken. Therapie kan de ziekteduur bekorten en mogelijk de kans op complicaties verminderen. Het eerstekeus- antibioticum bij acute Q-koorts is doxycycline (1 dd 200 mg) gedurende 14 tot 21 dagen (14 dagen bij immunocompetente patiënten, 21 dagen bij immuungecompromitteerde patiënten). Als tweede keus zijn chinolonen een goed alternatief, bijvoorbeeld moxifloxacine 1x400 mg/dag, ciprofloxacin 2x750 mg/dag of levofloxacin 1x750 mg/dag per os gedurende 14 tot 21 dagen. Bij het ontbreken van studies die duidelijke superioriteit van andere middelen over doxycycline aantonen, blijft dit middel eerste keuze.

Zwangeren en kinderen met acute Q-koorts kan men behandelen met trimethoprim-sulfamethoxazol. De behandeling van zwangeren kan mogelijk een abortus of vroeggeboorte voorkomen, maar belangrijker is dat mogelijk een chronische infectie bij de moeder wordt voorkomen. Gedurende en na de zwangerschap moet daarom ook serologische controle plaatsvinden om de wenselijkheid van een langere behandeling gedurende de zwangerschap en een behandeling voor een chronische infectie na de zwangerschap aan te tonen.

Chronische infecties

Een algemene standaard voor de behandeling van patiënten met chronische Q-koorts ontbreekt. Het algemene beleid is dat een combinatie van twee middelen wordt aanbevolen, waaronder ten minste doxycycline.

De geadviseerde minimumduur van de behandeling varieert van 18 maanden tot 4 jaar. Doxycycline (1 dd 200 mg) plus hydroxychloroquine (3 dd 200 mg) is vooralsnog de eerste keus. De therapie wordt minimaal 1,5 jaar gegeven afhankelijk van de focus. Na een viervoudige titerdaling van de fase I-IgG-titer kan overwogen worden de antibiotica te stoppen.

Alternatieve behandeling is een combinatie van doxycycline (1 dd 200 mg) en een chinolon-antibioticum of rifampicine (2 dd 300 mg) of trimethoprim-sulfamethoxazol (2 dd 160 mg/800 mg) gedurende ten minste 2 jaar. Verder zijn ook succesvolle behandelingen met tetracycline, chloramphenicol en lincomycine bekend.

Naast antibiotische behandeling kan chirurgie (hartklepoperatie, vaatreconstructie) noodzakelijk zijn.

Primaire preventie

Algemene preventieve maatregelen De meest efficiënte preventie van Q-koorts is bestrijding van de ziekte bij de bron. Vaccinatie van geiten en schapen, meldplicht van symptomen die kunnen wijzen op Q-koorts, hygiënemaatregelen, fokverbod, vervoersverbod van mogelijk besmette dieren en ruimingen van dieren op besmette bedrijven kunnen onderdeel zijn van deze bestrijding. De huidige maatregelen met betrekking tot bestrijding van de ziekte bij dieren staan beschreven in bijlage I. Daarnaast wordt consumptie van rauwe melk of melkproducten afgeraden. Het organisme wordt geïnactiveerd door pasteurisatie of koken (er is een pasteurisatieplicht voor melk van besmette bedrijven).

De hygiënerichtlijnen voor publieksvoorzieningen adviseren algemene hygiënemaatregelen voor bijvoorbeeld kinderboerderijen of veebedrijven met een publieksfunctie, www.rivm.nl/cib/themas/hygiene-en-veiligheid/#index_18. Werknemers moeten op de hoogte zijn van de risico’s en de maatregelen die getroffen moeten worden. Bij de te nemen maatregelen moet de arbeidshygiënische strategie worden gehanteerd.

Dit houdt in dat in eerste instantie naar bronmaatregelen wordt gekeken zoals bronisolatie. Indien blootstelling niet is uit te sluiten, is goede hygiëne essentieel en moet geschikte werkkleding worden gebruikt. Voor adembescherming geldt minstens FFP2 en bij stofvormende werkzaamheden FFP3. Werkgevers dienen kwetsbare werknemers, zoals werknemers met hart- en vaatlijden, werknemers met verminderde immuunafweer en zwangeren, op te sporen en uit te sluiten van werkzaamheden bij positieve bedrijven.

Indien een bedrijf wordt verdacht van Q-koorts moet toegang tot de stallen worden beperkt tot werknemers die noodzakelijk aanwezig moeten zijn. Medewerkers van laboratoria die met materialen werken die mogelijk Coxiella burnetii bevatten, dienen beschermende maatregelen te nemen. Coxiella burnetii behoort tot de biologische agentia met risicoclassificatie 2. Echter in labortoria waar bewust gewerkt wordt met de coxiella’s : klasse 3! Laboratoriummedewerkers die kunnen worden blootgesteld, moeten beheersmaatregelen nemen die behoren bij beheersingsniveau 2.

Deze maatregelen zijn beschreven in bijlage V van Europese richtlijn 2000/54/EG L 262/21.

Maatregelen in Nederland

In Nederland is sinds 2009 verplichte vaccinatie ingevoerd voor geiten en schapen in getroffen gebieden in Nederland. In 2010 is deze verplichte vaccinatie uitgebreid over heel Nederland en naar bedrijven met een publieksfunctie. Tevens is een hygiëneprotocol ingevoerd voor alle melkgeiten- en melkschapenbedrijven met meer dan 50 dieren. Alle veehouders (dus ook hobbydierhouders, zorgboerderijen en bedrijven met minder dan 50 melkgeiten en -schapen) zijn verplicht afwijkende abortusaantallen te melden. VWA zal vervolgens onderzoek doen op het bedrijf.

C. burnetii is een van de bacteriën waarop onderzocht wordt. Bedrijven met geiten of schapen die abortusproblemen vertonen of bedrijven waar Q-koorts is vastgesteld, dienen goede hygiëne- en beschermingsmaatregelen te nemen Voor actuele informatie over maatregelen zie Q-koortspositief

Qkoorts besmetting en verspreiding

2011-05-03T17:04:00.000-07:00

Risicogroepen

Risicogroepen zijn mensen die in de nabijheid van dieren of bedrijven met abortus wonen of verblijven. Voor Nederland geldt datmensen die binnen een straal van 2 km van een besmet geitenbedrijf (> 400 dieren) wonen een veel hoger risico op Q-koorts hebben dan mensen die meer dan 5 km van dat bedrijf wonen.

Q-koorts is hoofdzakelijk bekend als een beroepsziekte waarbij mensen die beroepsmatig met vee in aanraking komen, zoals veehouders, dierenartsen en laboratoriummedewerkers die werken met geïnfecteerde dieren of weefselkweken, risico lopen op besmetting.

Ook veehandelaren en medewerkers in dierentuinen, kinderboerderijen en dierenwinkels behoren tot deze groep. In 2009 bleek 83% van de geitenhouders en hun gezinsleden in Nederland een C. burnetii-infectie te hebben doorgemaakt (Q-Vive, RIVM).

Werknemers kunnen ook worden blootgesteld door contact met besmette materialen, zoals stof, grond, huid van dieren, wol, bont en ongepasteuriseerde melkproducten. Dit betreft bijvoorbeeld medewerkers in een abattoir, in de vleesverwerkende industrie en de wolbewerkingsindustrie.

Verschillende uitbraken hebben uitgewezen dat verspreiding plaats kan vinden via kleding, hooi, stro, verontreinigde schoenen en bouwmaterialen.

Aangezien het niet uitgesloten is dat Q-koorts ook via besmet bloed kan worden overgedragen, dienen (humane) verloskundigen (tijdens de bevalling) en laboratoriumpersoneel alert te zijn op de mogelijkheid van besmetting.

Voor een uitgebreide lijst van beroepen die in aanraking kunnen komen, zie www.kiza.nl

Verspreiding in de wereld

Q-koorts komt wereldwijd voor, behalve in Nieuw-Zeeland. De incidentie van Q-koorts varieert van regio tot regio.

Er zijn 53 Q-koortsepidemieën beschreven in de periode 1981 tot 2007.

Verder is de uitbraak in Uruguay in 1956 noemenswaardig.

De uitbraak trad op onder het personeel van een vleesfabriek waarvan 814 van de 1358 klinisch verdachte patiënten serologisch bevestigd werden. Een andere grote uitbraak vond plaats in Zwitserland in 1987.

Deze uitbraak werd duidelijk drie weken nadat ongeveer 900 schapen vanuit de alpiene weilanden naar de vallei waren afgedaald. Geografisch bereikte de epidemie alle plaatsen die langs deze route lagen. In totaal ontwikkelde 21,1% van de populatie in deze dorpen Q-koorts gedurende deze periode. In Duitsland raakten 229 mensen geïnfecteerd door een besmet schaap dat net gelammerd had op een veemarkt.

Q-koorts werd een meldingsplichtige ziekte in 1978 en sindsdien varieerde het aantal meldingen tussen 1 en 32 per jaar met een gemiddelde van 17 patiënten per jaar.In 1983 en 1985 werden onderzoeken gedaan naar de seropositiviteit voor C.burnetii in Nederland. Hieruit bleek dat de seroprevalentie in de gewone bevolking (via de bloedbank) varieerde van 31.3% tot 72.8% (mannen) en 13.9% tot 64.2% (vrouwen) afhankelijk van de woonplaats. In risicogroepen was het percentage veel hoger, namelijk variërend van 58% voor wolspinsters tot 83% bij dierenartsen. Een kanttekening bij dit onderzoek is dat de serologiebepaling met een zelf ontwikkelde immuunfluorescentie gebeurde, die niet te repliceren is.

De PIENTER 2-studie in 2006 toonde een seroprevalentie in de Nederlandse bevolking van 2,7%.

Daarnaast is er in de jaren 90 onderzoek gedaan naar het voorkomen van Q-koorts bij dieren. Daaruit bleek dat C.burnetii enzootisch voorkomt bij honden (13,2% seropositief) en katten (10.4%). Kanttekening bij dit onderzoek was dat de serologiebepaling op basis van een zelfontwikkelde ELISA was.

Q-koorts is de afgelopen jaren in Nederland een belangrijk volksgezondheidsprobleem geworden met een voor de wereld ongekende omvang.[56]Na de uitbraak in 2007 met de focus rond het dorp Herpen in Noord-Brabant met in totaal 168 gevallen, werden in 2008 in Nederland 1000 patiënten gemeld en in 2009 zelfs 2368 (www.rivm.nl/cib/themas/Q-koorts/).

De enorme toename en de duidelijke epidemiologische relatie met melkgeitenbedrijven in hun lammerperiode heeft geleid tot steeds verder gaande veterinaire maatregelen om het risico op transmissie van de bacterie C. burnetii van geiten naar mensen te voorkomen. Veterinaire vaccinatie was tot 2010 beperkt beschikbaar (het vaccin was nog niet geregistreerd en onvoldoende).
Daarom is in december 2009 gestart met het op grote schaal ruimen van drachtige geiten op met Q-koorts besmette bedrijven. Ondanks deze ingrijpende maatregelen zal naar verwachting het Q-koortsprobleem niet op korte termijn uit Nederland verdwijnen, onder andere wegens de langdurige overleving van de bacterie in het milieu en het vóórkomen van de bacterie bij andere diersoorten dan geiten.

In de periode 2001-2007 werden zeven arbeidsgerelateerde ziektegevallen gemeld, waarbij in ten minste drie gevallen contact met dieren of dierlijke producten als bron wordt genoemd.

Na de uitbraak in 2007 zijn beroepsmatigmeer personen blootgesteld. Uit de gegevens van het RIVM kwam naar voren dat in 2008 en 2009, respectievelijk 31 en 80 personen de ziekte heeft opgelopen tijdens de beroepsuitoefening in Nederland. Het merendeel van deze personen is werkzaam in de agrarische sector of betrokken bij verzorging van dieren.

Besmetting met q koorts

2011-05-03T17:00:00.000-07:00

Besmetting Reservoir

Q-koorts is een zoönose.

Herkauwers en met name kleine herkauwers zoals schapen en geiten, zijn de primaire bron in Nederland voor de mens.Koeien, huisdieren, wild en vogels kunnen op grote schaal geïnfecteerd zijn. C. burnetii kan zich in teken handhaven en deze ectoparasieten infecteren mogelijk landbouwhuisdieren, andere dieren en mensen. In Nederland is echter nog nooit in teken C. burnetii aangetoond. Zonder klinische symptomen te vertonen kunnen dieren chronisch geïnfecteerd zijn en de bacterie uitscheiden in onder andere urine, feces, placentair weefsel en vruchtwater.

4.2 Besmettingsweg

Na indrogen van uitscheidingsproducten wordt het micro-organisme (soms nog na maanden of jaren) aerogeen verspreid via fijne stofpartikels afkomstig uit placenta en vruchtwater. C. burnetii overleeft in stallen, weilanden, ruwe wol, huiden en kleding. Besmetting van de mens ontstaat door inhalatie van aerosolen. Dit kan gebeuren bij direct contact (wanneer men zich in de buurt van een geïnfecteerd dier bevindt of indirect, aangezien C.burnetii door de wind in de omgeving terecht kan komen. Onderzoek in Nederland laat zien dat gebieden in een straal van 5 km rond de bron de hoogste besmettingsgraad laten zien.

Verder is omgevingscontaminatie afhankelijk van de windrichting en factoren zoals begroeiing en de droogte in het gebied.

Besmetting zou via gastro-intestinale route kunnen plaatsvinden, door middel van consumptie van besmette rauwmelkse producten maar er is nauwelijks bewijs dat deze route daadwerkelijk klinische ziekte veroorzaakt.

De route van de blootstelling zou mogelijk de ziektepresentatie kunnen bepalen (aerogene blootstelling zorgt voor een pneumonie en gastro-intestinale blootstelling voor hepatitis). Er is echter geen verband gevonden tussen de besmettingsroute en de uiting van de ziekte.

Incidenteel is er besmetting van mens op mens gemeld, eenmaal via bloedtransfusie, eenmaal via placentamateriaal tijdens de partus en driemaal via sperma.

Aangezien C. burnetii bijzonder resistent is tegen chemische en fysische invloeden, de infectie via inhalatie plaatsvindt en een enkel organisme in een vatbaar persoon mogelijk ziekte kan veroorzaken, zou dit organisme theoretisch als een biologisch wapen kunnen worden gebruikt.

Wereldwijd is sinds de jaren 80 het aantal laboratoriuminfecties (infecties op een laboratorium opgelopen bij het kweken) met C. burnetii afgenomen, maar ze worden nog steeds gemeld. De meeste laboratoria rapporteerden meer dan één geval.

Besmettelijke periode

Dieren zijn besmettelijk zolang zij de bacterie bij zich dragen.

De uitscheiding door geïnfecteerde dieren varieert in het verloop van het jaar: tijdens de dracht wordt bij sommige dieren een toename en reactivatie van infectie gezien en begint de uitscheiding aan het einde van de dracht. Vooral tijdens de partus kunnen miljarden bacteriën vrijkomen.

De uitscheiding neemt na de partus af (vaginaal en melk) en start de volgende zwangerschap/dracht weer rond de partus.

Een maand na het lammerseizoen (van februari tot mei) wordt het hoogste aantal menselijke besmettingen gemeten (vooral in de omgeving van een geitenkoppel met klinische verschijnselen in de vorm van een abortusstorm). Door overleving in de omgeving komen gedurende andere perioden van het jaar besmettingen met Q-koorts voor, maar in veel mindere mate.

Besmettelijkheid

Het organisme is resistent tegen warmte en droogte en voor de meeste desinfectantia. Deze eigenschappen maken het voor het organisme mogelijk om langdurig in de omgeving te overleven, variërend van enkele weken tot zelfs meer dan een jaar.

Dierproducten (inclusief excreta) kunnen door de grote resistentie tegen omgevingsinvloeden van C. burnetii langdurig besmettelijk zijn. Een inoculum van slechts enkele organismen volstaat om infectie en ziekte te veroorzaken. Infectie door middel van een enkel organisme is beschreven bij cavia’s.

Qkoorts diagnose

2011-05-03T16:55:00.000-07:00

Microbiologische diagnostiek

Serologische/bacteriologische diagnostiek

Antistoffen tegen C. burnetii ontwikkelen zich vanaf circa de 10^de-14^de ziektedag(gerekend vanaf datum eerste ziektedag)waarbij in de regel achtereenvolgens fase II-IgM-, fase II-IgG-, fase I-IgM- en fase I-IgG-antistoffen verschijnen. De diagnose Q-koorts wordt serologisch bevestigd met behulp van de indirecte immunofluorescentie (IF)-methode of de complementbindingsreactie (CBR). De fase II-IgM ELISA is te gebruiken als screeningsmethode voor acute Q-koorts. De IF-methode is de referentiemethode.

Bij acute Q-koortsinfecties zijn de IgM- en IgG-antistoftiters in de IF-methode tegen fase II-antigeen hoger dan tegen fase I-antigeen. Pas 4 maanden na de infectie bereiken de fase I-antistoffen hun hoogste waarde. IgM-antistoffen kunnen lang persisteren (tot langer dan 6 maanden) en zijn in een eenmalig afgenomen serum van beperkte waarde voor de diagnostiek. Een seroconversie of viervoudige titerstijging van fase II-IgG-antistoftiters (IF en CBR) is bewijzend voor een acute infectie.

Een fase II-IgM-antistoftiter hoger dan de fase II-IgG-antistoftiter (IF) wijst in de regel ook op een acute infectie.De serologie dient altijd in samenhang met de klinische verschijnselen en de eerste ziektedag te worden geïnterpreteerd. Als de eerste test niet conclusief is, dient na 14 dagen een vervolg-sample ingestuurd te worden.

Bij een chronische Q-koortsinfectie is de fase I-IgG-antistoftiter sterk verhoogd en hoger dan of gelijk aan de fase II-IgG-antistoftiter. Na het vaststellen van de acute Q-koortsinfectie kan het vervolgen van de antistoftiters, met name bij risicopatiënten, nuttig zijn in het tijdig onderkennen van een chronische infectie.
Serologische bevindingen bij langdurig vermoeide Q-koortspatiënten zijn identiek aan die bij restloos genezen Q-koortspatiënten.

C. burnetiikan uit bloed en uitscheidingsproducten worden geïsoleerd en gekweekt in een conventionele weefselkweek (Vero-cellen, monkeykidney-cellen). Door het hoge infectierisico voor laboratoriumpersoneel wordt dit alleen in gespecialiseerde laboratoria (BSL-3) in het kader van wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd.

Moleculair-biologische diagnostiek

Tijdens de eerste 10-14 dagen van acute Q-koorts is de antistofproductie nog niet of nauwelijks op gang gekomen. In deze vroeg-acute fase kunnen moleculair-diagnostische technieken worden gebruikt om C. burnetii-DNA aan te tonen in serum dan wel EDTA-plasma. Met de ontwikkeling van de verschillende antistoffen tegen C. burnetii vanaf circa de 10^de-14^de ziektedag neemt de gevoeligheid van de PCR voor het aantonen van acute Q-koorts af.

Het is ook mogelijk om C. burnetii–DNA aan te tonen in respiratoire materialen (sputum, keeluitstrijk). Moleculair-diagnostische technieken kunnen tevens worden gebruikt om C. burnetii-DNA aan te tonen in zwangerschapsproducten, in het bijzonder placentaweefsel en vruchtwater.

Chronische Q-koorts kan in de regel in het laboratorium worden vastgesteld met het hierboven beschreven serologische profiel in combinatie met door middel van PCR aantoonbare hoeveelheden C. burnetii-DNA in serum dan wel EDTA-plasma. Bij patiënten met chronische Q-koorts kan C. burnetii-DNA door middel van PCR ook worden aangetoond in vasculaire structuren zoals hartkleppen en (mycotische) aneurysmata

Moleculair-diagnostische methoden zijn ook bruikbaar om C. burnetii-DNA aan te tonen in Q-koortsgerelateerde granulomateuze (lever) en osteoarticulaire afwijkingen.

Overige diagnostiek

Aangezien klachten en symptomen van Q-koorts niet specifiek zijn, is het moeilijk om een diagnose te stellen zonder microbiologische laboratoriumtest. In patiënten met hepatitis kunnen de typische ‘doughnut granuloma’ (fibrine en ontstekingscellen rondom een centrale opheldering) in een leverbiopsie worden gezien.
Een screenings-echocardiogram maakt geen deel meer uit van de standaard work-up na acute Q-koorts omdat het voorkomen van chronische Q-koorts, ook bij (echoscopisch aangetoonde) klepgebreken, zeldzaam is.

Qkoorts ziektebeeld

2011-05-03T16:48:00.000-07:00

Verwekker

Q-koorts wordt verwerkt door de Coxiella burnetii, een pleomorfe coccobacil met een gramnegatieve celwand uit de orde Rickettsiales. Deze bacterie vertoont een ontwikkelingscyclus met verschillende morfologische stadia. Er is een kleincellige en een grootcellige variant en dat verklaart waarschijnlijk de hoge resistentie van C. burnetii tegen fysische en chemische invloeden, inclusief desinfectantia.

De bacterie is een intracellulair groeiend micro-organisme dat in staat is fagolysosomen van de gastheercel te overleven, waar de lage pH het metabolisme en de vermenigvuldiging stimuleert.

Een belangrijke eigenschap van C. burnetii is de antigene variatie ten gevolge van gedeeltelijk verlies van het lipopolysaccharide (LPS). Dit fenomeen is belangrijk voor de serologische differentiatie tussen de acute en de chronische Q-koorts.

In principe zijn er twee antigene fases (die bepaald worden door de variatie van het lipopolysaccharide op het membraan). Bij infectie van de gastheercel treedt een verandering op van fase I-antigeen naar fase II-antigeen.

Fase I is infectieuzer, wordt moeilijker in de cel opgenomen en overleeft langer. Fase II-antigeen wordt beter gefagocyteerd en daarom stijgen de IgM-fase II-antistoffen eerder dan de fase I-antistoffen.[3]Bij een acute of recente infectie staan de fase-II antistoffen op de voorgrond en is de titer daarvan hoger dan die van de fase I-antistoffen. De IgM-antistoffen komen als eerst op. Fase II-antistoffen kunnen langer dan een jaar persisteren. Bij een chronische infectie staan fase I-antistoffen op de voorgrond met een hogere titer dan die van de fase
Antistoffen.

Pathogenese

Na aerogene overdracht vermenigvuldigt het micro-organisme zich in de longen en vervolgens vindt via het bloed de verspreiding door het lichaam plaats. De daarop volgende systemische symptomen en klinische manifestaties zijn afhankelijk van de geïnhaleerde dosis en zijn waarschijnlijk ook van de karakteristieken van de infecterende stam. In de gezonde gastheer wordt de vermenigvuldiging van C. burnetii door macrofagen onder controle gebracht en worden granulomen gevormd.

In sommige personen is de macrofaag niet in staat C. burnetii te doden. De pathogenese vanC. burnetii is nog niet volledig bekend, maar het bacteriële lipopolysaccharide speelt een belangrijke rol. Ook de interactie van C. burnetii met het immuunsysteem is complex en nog minimaal in kaart gebracht. Van belang is depotentievan het organisme om te groeien en zich te vermenigvuldigen in het fagolysosoom.Dieren die geïnfecteerd zijn met C. burnetii hebben in het algemeen geen symptomen, met uitzondering van abortus.

Incubatieperiode

De incubatieperiode varieert van 2 tot 48 dagen, met een gemiddelde periode van 14 tot 24 dagen.
Een hogere dosis resulteert in een kortere incubatieperiode.

Ziekteverschijnselen

Bij een primaire Q-koortsinfectie heeft ongeveer 60% van de patiënten een asymptomatisch beloop. De overige 40% krijgt verschijnselen die variëren van een milde griepachtige ziekte tot een ziekte met een ernstig beloop(2-5%).[8]De verschijnselen van een Q-koortsinfectie zijn niet specifiek. Aangezien het een gegeneraliseerde infectieziekte is met hematogene verspreiding, kunnen symptomen zich in principe in alle orgaansystemen voordoen. Q-koorts is over het algemeen een zelflimiterende ziekte; er zijn echter een aantal complicaties op de lange termijn die significante gezondheidsconsequenties hebben.

Na een primaire Q-koortsinfectie kunnen maanden tot jaren later symptomen van een chronische Q-koortsinfectie optreden, ook wanneer de primaire infectie asymptomatisch is verlopen.

Acuut ziektebeeld

De mildste vorm van Q koorts is die van een griepachtige periode met koorts. Het ziektebeeld gaat vaak samen met een pneumonie en/of een, subklinisch verlopende, hepatitis. Bij klinisch manifeste gevallen is er een acuut begin met heftige hoofdpijn en hoge, vaak remitterende koorts (temperatuur schommelend tussen 38.5 en 40.5ºC). Verder komen koude rillingen, spierpijn, anorexie, misselijkheid, braken, diarree en relatieve bradycardie regelmatig voor. In de zeldzame gevallen komen in het acute stadium ook de neurologische afwijkingen voor, zoals meningitis, meningo-encephalitis, verwardheid, extrapiramidale stoornissen, dementie en multiple hersenzenuwafwijkingen.

Niet-productieve hoest en thoracale pijn wijzen dan vaak zonder duidelijke afwijkingen bij lichamelijk onderzoek op een pneumonie.

Bij Q-koorts zijn ook beschreven: pericarditis (< 1%), myocarditis (0,5-1%) en huiduitslag (5-21%). Meer zeldzame manifestaties zijn een pancreatitis, orchitis, neuritis optica, vasculaire infectie en osteo-articulaire infectie.[10, 11] Meestal geneest een acute Q-koorts spontaan na 1 à 2 weken. Zelden is er sprake van een dodelijke afloop (sterfte < 1% van de onbehandelde klinische gevallen). 6 maanden na de eerste verschijnselen is ongeveer de helft van de patiënten met klinische symptomen klachtenvrij. Veel patiënten beschrijven na de acute episode nog een periode van vermoeidheid (post-infectieuze vermoeidheid). Dit gaat in een groot deel van de gevallen binnen 6 maanden over en na een jaar is 76% klachtenvrij. Dit is een ander ziektebeeld dan een chronische Q-koortsinfectie.[8] Acute Q-koorts kan complicaties geven in de zwangerschap. De kans op een vroeggeboorte, miskraam of intra-uteriene vrucht-dood is veel hoger dan bij een normale zwangerschap. Een studie (n=53) beschrijft abortus in 13,5% van de gevallen, intra-uteriene groeivertraging in 27% van de gevallen en vroeggeboorte in 27% van de symptomatische acute Q-koortsgevallen. In Nederland is in een kleine groep zwangeren (n=50) onderzocht of dit ook geldt voor een asymptomatische Q-koortsinfectie; dit lijkt echter niet het geval. Het risico van asymptomatische zwangeren op het ontwikkelen van chronische Q-koorts is nog niet bekend. Bij kinderen verloopt de Q-koortsinfectie vaker asymptomatisch dan bij volwassenen.Indien symptomatisch is de klinische presentatie bij kinderen vergelijkbaar met volwassenen: een zelf-limiterende ziekte met koorts. Sporadisch zijn bij kinderen bijzondere complicaties beschreven zoals hepatitis, pneumonie, myocarditis, pericarditis, hemofagocytosis, osteomyelitis en bij grote uitzondering overlijden. Chronische klachten zijn bij kinderen nog niet gezien.

Chronische infectie

Chronische Q- koorts ontwikkelt zich bij 1 tot 3% van de patiënten na een acute Q-koortsinfectie. Chronische Q-koorts kan zich ontwikkelen na een asymptomatische infectie. Bij 60-70% van de patiënten met chronische Q-koorts wordt een endocarditis gevonden en 9% van de chronische patiënten heeft een vasculaire infectie.

Zeldzame manifestaties zijn osteo-articulaire infectie, chronische hepatitis en chronische longafwijkingen in de vorm van pseudotumoren en longfibrose.

De chronische vorm van Q-koorts wordt gedefinieerd door middel van de interpretatie van het serologische profiel in combinatie met de uitslag van de PCR en de kliniek. Bij de chronische vorm kunnen de genoemde symptomen maanden tot 10 jaar na de eerste besmetting optreden.

Endocarditis ontstaat vooral bij patiënten die bekend zijn met ernstige hartafwijkingen (klepgebreken of een prothese), mycotisch aneurysma en vasculaire prothesen. Daarnaast kunnen neurologische afwijkingen optreden in de vorm van cerebrale embolieën van geïnfecteerde kleppen. Zwangere vrouwen hebben ook een verhoogd risico op het ontwikkelen van een chronische Q-koortsinfectie.

Post-Q-koortsvermoeidheid (Q-fever fatigue syndrome, QFS)

Het symptomencomplex dat de naam ‘post-Q-koortsvermoeidheid’ kreeg, komt voor in 10% tot 40% van alle patiënten (afhankelijk van welke criteria worden gehanteerd).In Nederland ligt dat percentage rond de 25%[8]. In Nederland wordt als definitie gehanteerd dat patiënten langer dan een jaar na het doormaken van een acute infectie nog steeds vermoeidheidsklachten hebben. Behalve abnormale vermoeidheid en/of vermoeibaarheid kunnen overmatig (nacht)zweten, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijnen, dyspnoe en concentratie- en slaapproblemen voorkomen. Deze klachten kunnen een sterk belemmerende invloed hebben op kwaliteit van leven, dagelijkse activiteiten en werk.

Diagnostische criteria voor het stellen van een QFS-diagnose zijn er tot op heden niet.

Vaak wordt Q-koorts niet herkend en als griep gezien. Bij een acute infectie kunnen er zoveel symptomen en klachten zijn, dat de patiënt arbeidsongeschikt is. Bij de chronische vorm is er sprake van een (sterk) verminderde fysieke belastbaarheid door endocarditis en hartklepaantasting. Ook kan er sprake zijn van chronische vermoeidheid. Omdat granulomateuze leverontsteking vaak voorkomt, is ook de belastbaarheid voor toxische stoffen verminderd (www.kiza.nl).
Werknemers met Q-koorts kunnen alleen via hematogene weg anderen mogelijk besmetten.

Verhoogd risico op ernstig beloop

Personen met een verminderde weerstand (als gevolg van bijvoorbeeld transplantatie, kanker, chronische nierziekte of zwangerschap) lopen meer risico ziek te worden na besmetting.[1]

Zwangere vrouwen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van chronische Q-koorts. Het lijkt er op dat de belangrijkste risicofactor het moment van de zwangerschap ten tijde van de infectie is (hoe eerder in de zwangerschap, hoe groter het risico op chronische Q-koorts).Bij een volgende zwangerschap is het risico op een relaps van de Q-koorts-infectie aanwezig, waardoor serologische monitoring aangewezen is.

Over het algemeen hebben mannen een grotere kans om ziek te worden door C.burnetii . Daarnaast lopen mensen in de leeftijdsgroep 30 tot 69 jaar het grootste risico op ziekte. Waarschijnlijk komt dit doordat zij ook het grootste risico op blootstelling hebben.

Immuniteit

Immuniteit is na een infectie meestal levenslang. Eradicatie van de C. burnetii-infectie treedt op door T-celgemedieerde immuunmechanismen en is waarschijnlijk niet compleet.[1]Na een initiële immuunrespons van het lichaam op de bacterie kan een relaps van de infectie optreden die chronisch kan worden. De immuunrespons bij een chronische infectie is ineffectief en dysregulatie van de cytokinerespons lijkt een centrale rol te spelen.

Verder is uit onderzoek gebleken dat in dieren reactivatie van C. burnetii gedurende de zwangerschap plaatsvindt; waarschijnlijk is dit ook bij de mens van betekenis. Mogelijke reactivatie van Q-koorts is gedocumenteerd bij patiënten met verworven suppressie van de immuniteit (waaronder patiënten met kanker, lymfomen of hivinfectie) en bij zwangeren. Ook blijkt dat onder hivgeïnfecteerde personen vaker patiënten met Q-koorts worden gediagnosticeerd en deze personen ook vaker symptomen hebben dan de algemene populatie.

Algemeen

2011-05-03T16:36:00.001-07:00

Algemeen

Q-koorts is een zoönose. In Nederland zijn geiten en schapen de belangrijkste besmettingsbron voor de mens . Ook andere dieren zoals koeien , honden, katten, knaagdieren en vogels kunnen voor besmetting zorgen. Teken worden als vector voor besmetting van dier naar dier beschouwd. De 'Q' in Q-koorts verwijst naar het woord 'Query', wat vraag of vraagteken betekent. Tot 1937 was de verwekker van de ziekte namelijk onbekend.