Γυναικεία Πνευματικότητα

2014-07-28T08:48:00.004-07:00

ΒΡΙΤΟΜΑΡΤΙΑ
Τα Βριτομάρτια ήταν γιορτή προς τιμή της Βριτομάρτυος στην Ολούντα της Κρήτης, όπου απoδίδετο λατρεία στο πανάρχαιο ξόανο της Θεάς που σύμφωνα με την παράδοση είχε κατασκευαστεί από τον Δαίδαλο.

Η Βριτόμαρτυς με την παράδοση ήταν κόρη του Διός και της Κάρμης, κόρης του Ευβούλου, την οποία ερωτεύθηκε και καταδίωξε ο Μίνως. Επί εννέα μήνες την κυνηγούσε ενώ αυτή κρυβόταν στα δάση και τις χαράδρες. Κάποια στιγμή – συνεχίζει ο μύθος – Ο Μίνως κόντεψε να την πείσει και η νύμφη στην απόγνωσή της πήδηξε από ένα βράχο στη θάλασσα, αλλά την έσωσαν κάποιοι ψαράδες με τα δίχτυα τους, μετά την παρέμβαση της Αρτέμιδος, η οποία μετά την προσπάθεια της βριτομάρτυος για να προστατεύσει την αγνότητά της, την εξύψωσε σε θεότητα.

Σημειώνεται επίσης ότι:

1) Ο Στράβωνας, σχετικά με τη Δίκτη, αναφέρει και τα εξής: «Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο Ιδαίο όρος. Η Δίκτη από την Ίδη απέχει 1000 στάδια. Βρίσκεται στα ανατολικά της, κι απέχει και χίλια επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερσόνησο ήταν χτισμένη η Πράσος, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα στάδια. Την κατέστρεψαν οι Ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις καταφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο ». (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 479, ΙV, 12)

Η ως άνω περιγραφή του Στράβωνα, σχετικάμε τη Δίκτη, είναι λάθος ως προς τις ακριβείς αποστάσεις, αφού από τη μια αναφέρει ότι στην Ίδη περιλαμβάνεται και ο λόφος Πύτνα όπου η πόλη Ιεράπυτνα και από την άλλη ότι η Δίκτη απέχει 1000 στάδια από την Ίδη και μόνο 100 στάδια από το ακρωτήριο Σαμώνιο. Σωστά όμως λέει ότι η Δίκτη δεν βρίσκεται στην Κυδωνία, όπως λέει ο Καλλίμαχος, αλλά στην ανατολική Κρήτη. Ο Καλλίμαχος λέει ότι η Δίκτη βρίσκεται στην Κυδωνία, επειδή έχει παραλλάξει το μύθο της Θεάς Βριτόμαρτης, για τους λόγους που θα δούμε σε άλλο μέρος.

2) Στα αρχαία κείμενα με την ονομασία «η Ιδαία » λέγεται η Κρήτη και μια από τις κόρες ενός από τους Κουρήτες, του Κουρήτη Κρήτα, η οποία ήταν και γυναίκα του Δία. Επίσης με την ονομασία Ίδη λέγεται μια από τις κόρες του Κουρήτη

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΒΡΙΤΟΜΑΡΤΗΣ Ή ΔΙΚΤΥΝΝΑ

Η ΠΡΟΣΤΑΤΙΔΑ ΤΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ

Η θεά Βριτόμαρτη εν ζωή ήταν μια κρητικά κοπέλα, η οποία εκεί που έπαιζε έπεσε από απροσεξία στη θάλασσα και την έσωσαν με τα δίκτυα τους οι ψαράδες. Αυτή από ευγνωμοσύνη έγινε στο εξής φίλη τους και βοηθός τους σε ό,τι της ζητούσαν. Ετσι μετά το θάνατο και τη μετάστασή της στους ουρανούς ανακηρύχθηκε ως θεά προστάτιδα των Ψαράδων. Ωστόσο ο Καλλίνικος λέει ότι η Βριτόμαρτυς δεν ήταν θεά παρά μια κοινή κοπέλα που την κυνηγούσε ο Μίνωας για να τη βιάσει και στην προσπάθειά της να τον αποφύγει έπεσε στη θάλλας, κάτι που ο Στράβωνας και ο Διόδωρος τον διαψεύδουν, πρβ:

<<Η Βριτόμαρτη που ονομάζεται και Δίκτυννα, σύμφωνα με το μύθο που αναφέρουν, γεννήθηκε στην Καινώ της Κρήτης, από το Δία και την Κάρμη, του Εύβουλου του γιου της Δήμητρας. Αυτή που ανακάλυψε τα δίχτυα που χρησιμοποιούνται στο κυνήγι ονομάστηκε Δίκτυννα και περνούσε τις μέρες της με την Άρτεμη, αιτία για την οποία μερικοί πιστεύουν πως η Δίκτυννα είναι ίδια με την Άρτεμη. Οι Κρήτες καθιέρωσαν θυσίες κι έκτισαν ναούς προς τιμή ετούτης της θεάς. Εκείνοι που διηγούνται την ιστορία ότι ονομάστηκε Δίκτυννα, επειδή κατέφυγε στα δίχτυα των ψαράδων, όταν την κυνηγούσε ο Μίνωας, για να τη βιάσει, κάνουν λάθος, γιατί ούτε πιθανό να βρέθηκε σε τέτοια αδυναμία η θεά, ώστε να χρειαστεί τη βοήθειά των ανθρώπων, θυγατέρα ούσα του μέγιστου των θεών, ούτε είναι σωστό να προσάπτουμε στο Μίνωα μια τέτοια ασέβεια, καθόσον η παράδοση μας λέει ρητά ότι ήταν προσκολλημένος στις αρχές του δικαίου κι έζησε ζωή παινεμένη.>> (Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική βιβλιοθήκη 5η, 77),

<<Λένε επίσης ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτη αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίο, αλλά το Δικτύνναιο…..( Στράβων, Γεωγραφικά Ι, IV 12).

Ο Παυσανίας αναφέρει πως στην αρχαία Ολούντα (σημερινή Ελούντα), υπήρχε ξόανο της θεάς φτιαγμένο από το Δαίδαλο, “τοσαύτα δε (έργων Δαιδάλου) έτερα ξόανα εν Κρήτη, Bριτόμαρτις εν Ολούντι και Αθηνά παρά Κνωσσίοις” (Παυσανίας Θ΄ 40, 3).

Ο Ευρυπίδης λέει για τη Bριτόμαρτη «ω παι τας Λατούς Δίκτυνν’ ουρεία” (Ευρ. Ιφιγ. εν Ταύρ. 126) = ω! θυγατέρα της Λητούς, Δίκτυννα βουνίσια».

Σύμφωνα με το Στράβωνα (Γεωγραφικά Ι, IV 12) ιερά της Δίκτυννας υπήρχαν στην Κυδωνία της δυτικής Κρήτης και στην Χερσόνησο, επίνειο της Λύττου, στην ανατολική Κρήτη.

Σημειώνεται ότι:

1) Ο Καλλίμαχος, σχετικά με το Βριτόμαρτη, στο ποίημά του «Ύμνος εις Άρτεμιν αναφέρει τα εξής: «Αγάπησες πάρα πολύ, απ΄ τις άλλες νύμφες, τη Γορτυνίδα Bριτόμαρτη, την οξυδερκή, που σκοτώνει τα ελάφια. Για την οποία κάποτε ο Μίνωας χτυπήθηκε από έρωτα και τριγυρνούσε πάνω στα κρητικά βουνά. Αυτή όμως πότε κρυβόταν σε πυκνές βελανιδιές και πότε σε μέρη χαμηλά. Κι αυτός τριγυρνούσε εννιά μήνες σε μέρη δύσβατα και σε γκρεμούς. Και δεν σταμάτησε την καταδίωξη παρά μόνο όταν αυτή, που παρά λίγο να πιαστεί, πήδησε στη θάλασσα από βράχο ψηλό. Κι έπεσε μέσα σε δίχτυα ψαράδων, τα οποία την έσωσαν. Γι΄ αυτό αργότερα οι Κύδωνες ονόμασαν τη νύμφη Δίκτυννα και το βουνό απ΄ όπου έπεσε η νύμφη, Δικταίο. Και έστησαν βωμούς όπου έκαναν θυσίες. (Καλλίμαχος, Ύμνος εις Άρτεμιν 191-202)

2) Ο Καλλίμαχος στους ύμνους «Εις Άρτεμιν» και «Εις Δίαν» αποκαλεί τους Κρητικούς ψεύτες και παραφράζει-παραποιεί το μύθο γέννησης και ανατροφής του Δία και στη συνέχεια τον μεταφέρει από τη πόλη Λύκτο της Δίκτης της Κρήτης στο όρος Λύκαιο της Αρκαδία, επειδή οι Κρήτες την περίδο της παρακμής της Θρησκείας των Ολύμπιων Θεών είπαν ότι «ο Δίας πέθανε και το θάψανε στην Κρήτη» και αυτός δεν ήθελε να παραδεχθεί το θάνατό του. (Περισσότερα βλέπε «Ψεύδη που λέγονται για το μέρος γέννησς του Δία».)

Ο Διόδωρος (Βιβλιοθήκη 3, 74-76) λέει και ότι σύμφωνα με τα τους Κρήτες, ο Απόλλωνας ήταν ο εφευρέτης της λύρας και της μουσικής, αυτός που εισήγαγε την γνώση της ιατρικής που γίνεται μέσω της μαντικής τέχνης, καθώς και ότι βρήκε το τόξο, δίδαξε στους κρητικούς την τοξοβολία, αιτία που οι Κρήτες επιδόθηκαν με ζήλο στην τοξοβολία και το τόξο ονομάστηκε κρητικό. Από τον Απόλλωνα και Κορωνίδα γεννήθηκε ο Ασκληπιός, που έμαθε πολλά πράγματα για την ιατρική από τον πατέρα του, όπως την χειρουργική, τα φάρμακα κ.α. Λέει επίσης ότι αν και ο Απόλλωνας ονομάστηκε Δήλιος, Λύκιος και πύθιος, είχε γεννηθεί στην Κρήτη.

Πιο νοτικά πολύ ακόμη, στην Ελούντα, ήταν ή αρχαία Ολούς και πέρα προς την Kριτσά η Λατώ. Αυτηνών οι κάτοικοι κρατούσαν συμμαχία στο όνομα της θεάς αυτής.

Από την αρχαία Δρήρο ανεδειάζει κανείς προς τα πάνω, προς τα όρη του Λασηθιού, και ξανοίγει το μεγάλο βουνό της Ανατολικής Κρήτης, τη Δίκτη. Εκεί βρίσκεται το πολυφημισμένο σπήλιο, που λένε πως εκεί μέσα γεννήθηκε ο Δίας. Ο κρητικός Δίας. Έχει και το βουνό αυτό σχέση με τη Βριτόμαρτη, καθώς λέει ένα παρακλάδι του μύθου της. Από κει πάνω πήδηξε απελπισμένη και τρομαγμένη ή Βριτόμαρτις και έπεσε στη θάλασσα, καλύτερα, παρά να την πιάσει ό Μίνως, ο μεγάλος ο δοξασμένος ή κάποιος άλλος τρανός, δεν έχει σημασία, που την κυνηγούσε πολύ καιρό, όχι βέβαια με καλό σκοπό, αφού αυτή δεν τον ήθελε. Σε ποιά της θάλασσα άραγε; Να ήταν ο Κόρφος της Ελούντας, στα βορεινά του κόλπου του Μεραμπέλλου; Εκεί βέβαια είναι απάνεμα τα νερά, κατάλληλα για ψάρεμα. Κι έχουν κάτι ψάρια και θαλασσινά! Σκεφτείτε στ’ αλήθεια, να ήταν οι κάτοικοι της Ολούντος οι ψαράδες αυτοί (ίδιοι σαν τους σημερινούς μαυριδερούς ψαράδες), που στα δίχτυα τους μπλέχτηκε η Βριτόμαρτις! Αυτό – λένε – το πήδημά της και το μπλέξιμό της στα δίχτυα ήταν αφορμή να ονομαστεί Δίκτυννα, ενώ αυτή καταγόταν από τη Γόρτυνα, και το ψηλό βουνό απ’ όπου πήδηξε Δικταίον. Παραΰστερα το είπαν Δίκτη. Από πού ξεκινήσαμε, αλήθεια, και που βρεθήκαμε! Ας είναι. Έτσι είναι πάντα του ο λαός, που τα πλάθει όλα, όσα λέγονται και όσα πιστεύονται. Λέει ό,τι ορίζει η καρδιά του…

"Ίσαμε τελευταία, πριν να μαθευτούν τα ευρωπαϊκά πράματα,
οι Κρητικοί λάτρευαν τέτοιες γυναίκες. Δεν ήσαν βέβαια πια
θεές, μα ηρωίδες η απλές λεβεντοκόρες".

Τι ήταν, το λοιπόν, η Βριτόμαρτις; Μια θεά, κυρά των αγριμιών, των θεριών. Να ήταν ακόλουθη της Αρτέμιδος; Να ήταν όνομα της ίδιας της θεάς του κυνηγιού; Να ήταν σύμβολο της σελήνης σαν και την Άρτεμη, που όλο χάνεται πέφτοντας στη θάλασσα και πάλι ξαναφαίνεται σύμβολο δηλαδή του χαμού και του ξαναγεννημού;

Μπορεί όλα αυτά. Και το όνομά της; Βριτύ θα πει γλυκύ. Και μάρπησσα ή μάρπις ήταν η μυθική κόρη του βασιλιά των Αιτωλών Ευήνου. Άρα Βριτόμαρτις, γλυκιά κόρη. Με τα μυαλά τα δικά μας δεν ήταν βέβαια θεά. Όμως και εμάς η καρδιά μας χτυπά, σαν ακούσομε τέτοιες ιστορίες γιατί είναι εντελώς ανθρώπινες. Δεν έχει σημασία, αν τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Σημασία έχει που οι άνθρωποι είχαν από παλιά σπουδαίες ιδέες που τις έκαναν πρόσωπα. Χιλιάδες χρόνια παραΰστερα, στα ίδια χώματα και με παρομοιαστή ζωή, οι παπουδογιαγιάδες μας εκτυποκάρδιαζαν για ιστορίες παρόμοιες κι αληθινές αυτή τη φορά, που τα πρόσωπά τους δεν ήσαν θεές μα ηρωικές γυναίκες. Κατά τη μεγάλη περίσταση του Εικοσιένα, τότε που βγήκαν οι Αιγύπτιοι Τούρκοι και ρήμαζαν την Κρήτη, τα γυναικόπαιδα του Μεραμπέλλου για να γλυτώσουν τα βάσανα, τις ατιμίες και το θάνατο, εκουμιάστηκαν κρυφά στο σπήλαιο της Μιλάτου. Ένας Τουρκοκρητικός όμως το σφύριξε στους Αιγυπτίους κι αυτοί πήγαν κι έπιασαν τα γυναικόπαιδα αυτά και μερικούς άντρες, που ήσαν μαζί τους, αφού με πολύ πρόστυχα μέσα τους εξεσπήλιωσαν. Τούρκος και άντρας; Ας είναι. Αφού τους έπιασαν τους έσερναν προς τη Νεάπολη, ανάμεσα από πετροβούνια και φαράγγια, από τον κακόβολο τόπο, που είπαμε στην αρχή. Όλοι ήξεραν πια τι τους περίμενε. Τότε μια κοπέλα απελπισμένη και τρομαγμένη, επήδηξε, σαν άλλη Βριτόμαρτυς, σε μια στέρνα και επνήγηκε καλύτερα, παρά να πάθει από κάποιον αυτό που δεν ήθελε. Η καταπάτηση της ελευθερίας είναι σκλαβιά. Τι κι αν είναι Τούρκος ο καταπατητής ή Μίνωας!....

Η ιστορία της Αρτέμιδος είναι περίπλοκη. Όταν οι Έλληνες μετανάστευσαν στη χώρα τους, στη δεύτερη χιλιετία π.Χ., έφεραν μαζί τους μερικές θεές της υπαίθρου, που τις έλεγαν Ενοδία, Εύκλεια και Άγρα. Απο το άλλο μέρος, βρήκαν, στην ηπειρωτική Ελλάδα ή στην Κρήτη, μια Μινωική θεά των ζώων, που είχε το προελληνικό όνομα Βριτόμαρτυς (Γλυκιά νέα) και Άρτεμις. Παράλληλα υπήρχαν θεότητες του τοκετού, η Ιφιγένεια, η Καλλιγένεια και η Ειλείθυια, που σιγά σιγά απορροφήθηκαν απο την Αρτέμιδα. ίσως η μορφή της Αρτέμιδος να πλουτίστηκε και απο ασιατικά στοιχεία, γιατί στη Μικρά Ασία υπήρχε η λατρεία της Κυβέλης, μιας θεάς που επίσης δεν μπορούσε να ανεχθεί το ανδρικό στοιχείο, αφού όσοι έρχονταν σε επαφή μαζί της έπρεπε να ευνουχιστούν ή να πεθάνουν. Όπως ο αδελφός της, ο Απόλλων, η Άρτεμις φέρνει, με τα βέλη της, γρήγορο θάνατο, κυρίως στις γυναίκες (σκοτώνει τις κόρες της Νιόβης και ο Απόλλων τους γιούς της). Όταν ο Ακταίων έχει την ατυχία να τη συναντήσει γυμνή, τον μεταμορφώνει σε ελάφι και οι πενήντα σκύλοι του τον κατασπαράζουν.
Γενικά η Άρτεμις είναι η θεά του απαγορευμένου στους άρρενες χώρου, θεά των αποκλειστικά γυναικείων υποθέσεων και, ταυτόχρονα, θεά της παρθενίας της φύσεως. Προστατεύει τα έγκυα και τα νεαρά ζώα, και περιμένει απο τον κυνηγό να κάνει το ίδιο. Προστατεύει τα δέντρα, τις λίμνες και τα ποτάμια. Γι΄αυτό τα επίθετα της είναι 'Αρτεμις Ποταμία, Λιμνάτις, Ελαφία, Ελαφηβόλος, Εκαέργη, Κυνηγέτις, Κεδρεάτις, Καρυάτις, Παιδοτρόφος, Λυσίζωνος, Εύλοχος, Αγνή, Παρθένος κ.λ.π. Της είχαν αφιερώσει την 6η μέρα κάθε μήνα, και ιδίως τη νύχτα της εαρινής ισημερίας. σύμβολά της ήταν το τόξο, η ημισέληνος και το ελάφι. Είναι γνωστή η αδυναμία της προς το ζώο αυτό, αφού η απαίτηση της θυσίας της Ιφιγένειας δημιουργήθηκε όταν ο Αγεμέμνονας σκότωσε στην Αυλίδα την ιερά της έλαφο. Άλλα επίθετά της είναι Λαφρία (στη Φωκίδα όπου της θυσίαζαν πολλά ζώα κάθε είδους, Αργοτέρα (που δεχόταν κάθε χρόνο 500 αίγες απο τους Αθηναίους για τη βοήθειά της στη μάχη του Μαραθώνα), Ταυροπόλος (που δεχόταν σταγόνες ανδρικού αίματος ως θυσία).
Στη Βραυρώνα της Αττικής, κοπέλες ντυμένες με δέρματα αρκούδας χόρευαν προς τιμήν της θεάς. Οι ιέρειες της Αρτέμιδος ήταν παρθένες, και η θεά τιμώρησε με θάνατο την ιέρειά της Καλλιστώ, που έμεινε έγκυος άθελά της. Η Βριτόμαρτις, η Όπις, η Δάφνη, έμειναν όλες αγνές. Χαρακτηριστική είναι η ιστορία του Ιππολύτου, που ορκίζεται αιώνια αγνότητα, αφιερώνοντας τον εαυτό του στη θεά. Ο Ευριπίδης τον παρουσιάζει να περιφρονεί τις γυναίκες, γιατί πιστεύει πως το μόνο που τις ενδιαφέρει είναι ο έρωτας.
Τον ασιατικό τύπο της Αρτέμιδος συναντά κανείς στην Εφέσια Αρτέμιδα, που τη λάτρευαν στον λαμπρό ναό που πυρπόλησε ο Ηρόστρατος τη νύχτα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος. Το περίφημο άγαλμά της με τους πολλούς μαστούς δείχνει πως τη θεωρούσαν θεά μητέρα και θεά τροφό. Στη Μαγνησία την έλεγαν Λευκοφρυνή (απο την πόλη Λεύκοφρυν, όπου βρισκόταν θαυμάσιος ναός της) και η λατρεία της ήταν ανάλογη προς της Εφέσου. Παρόμοια ήταν η λατρεία της στην Πέργη της Παμφυλίας, στις Σάρδεις, στην Καππαδοκία, στην Περσία (Άτεμις Αναίτις), στη Θράκη (Βένδις), όπου τη θεωρούσαν θεά της γονιμότητας.

Η Φεραία Άρτεμις είναι χθονία θεά, που ταυτίζεται με την Εκάτη ή την Περσεφόνη. Η Αλφειωνία Άρτεμις είναι επωνυμία που δόθηκε στη θεά επειδή, καθώς την κατεδίωκε ο Αλφειός, αυτή και οι νύμφες της άλειψαν τα πρόσωπά τους με πηλό, για να μην τις αναγνωρίσει. Προς τιμήν της Αμαρυσίας Αρτέμιδος, στο σημερινό Αμαρούσιο της Αττικής, γίνοντα αγώνες προς τιμήν της θεάς, τα Αμαρύσια. Παραστάσεις της Αρτέμιδος υπάρχουν σε αγγεία, αγάλμτα, ανάγλυφα κ.λ.π. που δείχουν τη θεά με τόξο, με πυρσό, με ελάφια ή άλλα ζώα (κυνηγός). Ο Πραξιτέλης την απεικόνισε να συνοδεύεται απο τον κυνηγετικό της σκύλο, και να κρατάει στο ένα χέρι τον πυρσό και στο άλλο το τόξο. Σε αγγεία και σε νομίσματα υπάρχουν παραστάσεις της θεάςσχετικές με γνωστές σκηνές της μυθολογίας, όπως λ.χ. με τον Μελέαγρο, που λησμόνησε να θυσιάσει στη Αρτέμιδα, με αποτέλεσμα να εμφανιστεί ο Καλυδώνιος Κάπρος, την ιστορία του Τιτύου, που αποπειράθηκε να βιάσει τη Λητώ και τιμωρήθηκε απο την Αρτέμιδα και τον Απόλλωνα.
Στη ρωμαϊκή μορφή της, η Άρτεμις λεγόταν Διάνα (Φωτεινή), και ήταν πάντα θεά της Σελήνης. Είχε ενα περίφημο ιερό στο όρος Τίφατα, κοντά στην Καπύη, κι ένα άλλο στην Αρικία, όπου σύντροφός της ήταν ο μυστηριώδης θεός Βίρμπιος, και ιερέας της ένας φυγάς δούλος, ο Ρέξ Νεμορένσις, που έπρεπε να είχε σκοτώσει τον προκάτοχό του.

2014-07-28T08:44:00.004-07:00

Δύο Σημασίες τού Ανθρωπομορφισμού

Τής Κάρολ Κράιστ

Mάιος 2014

«Το λάθος τού ανθρωπομορφισμού» ορίζεται ως «η πλάνη τής απόδοσης ανθρώπινων ιδιοτήτων στη θεότητα». Κάποιες πρόσφατες συζητήσεις με φίλες, - ους με έσπρωξαν να αναρωτηθώ με ποιόν τρόπο είναι λάθος ο ανθρωπομορφισμός.

Οι Έλληνες φιλόσοφοι υπήρξαν μάλλον οι πρώτοι που ονομάτισαν τον ανθρωπομορφισμό ως φιλοσοφικό σφάλμα όταν σκεφτόμαστε την/ τονΘεό. Νοιώθοντας αμηχανία από τις ιστορίες τών κατακτήσεων τού Δία και τών άλλων θεών και θεαινών, διαχώρισαν τον Μύθο, τον οποίο θεώρησαν ευφάνταστο και ψευδή, και την αληθινή κατανόηση τής θεότητας που παρέχεται από την λογική ενατένιση και από την λογική σκέψη. Για τον Πλάτωνα, ο «Θεός» ήταν το αύταρκες, υπερβατικό Ον που δέν είχε σώμα και οριζόταν από τη σχέση του με ό,τι άλλο. Για τον Αριστοτέλη, ο Θεός ήταν ο ακίνητος κινητής.

Οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί θεολόγοι υιοθέτησν τη διάκριση μεταξύ μυθικής και φιλοσοφικής σκέψηες για να ερμηνεύσουν(ή διά τής ερμηνείας να απαλλαγούν από) τις αντιφάσεις που διέκριναν ανάμεσα στην απεικόνιση τού Θεού στη Βίβλο και τη φιλοσοφική τους αντίλιψη για την θεϊκή δύναμη. Ενώ ορισμένοι φιλόσοφοι θα προτιμούσαν να καταργήσουν τον Μύθο, οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί στοχαστές δέν μπορούσαν να καταργήσουν τη Βίβλο, ούτε και ήθελαν να απαγορεύσουν τη χρήση της στη λειτουργία.

Οι θεολόγοι ανάπτυξαν μια μέθορο αλληγορικής ερμηνείας συμφωνα με την οποία ο ανθρωπομορφισμός στη Βίβλο εθεωρείτο ότι συμβόλιζε υψηλότερες αλήθειες. Ως εκ τούτου, ο Θεός δέν «περπατούσε» αληθινά στον Κήπο τής Εδέμ, ούτε «θύμωσε» με τους ανθρώπους του∙ η υψηλότερη αλήθεια που βρίσκεται ενσωματωμένη εδώ είχε να κάνει με την αγάπη τού Θεού για τον κόσμο. Για ορισμένους θεολόγους, ακόμη και η αντίληψη περί της αγάπης τού Θεού για τους ανθρώπους έπρεπε να προσδιορι-στεί μέσω τής διαβεβαίωηση ότι αυτή η «αγάπη» ήταν αποστασιοποιημένη και δέν υπονοούσε πως ο Θεός είχε ανάγκη τον κόσμο.

Όταν αρχίσαμε να συζυτάμε με την Τζούντιθ Πλάσκοου, που είναι η σύντροφός μου περί τα θεολογικά, πώς κατανοούμε τη Θεά και τον Θεό, έγινε προφανές ότι μια από τις βασικές μας διαφορές ήταν το αν έχει νόημα να σκεφτόμαστε τη Θεά και τον Θεό ως «πρόσωπο» που «νοιάζεται» και «αγαπά» τον κόσμο. Η Τζούντιθ επικαλέστηκε τις παραδοσιακές αντιλήψεις τής ανθρωπομορφικής πλάνης για να υποστηρίξει την γνώμη της ότι η Θεότητα είναι μια απρόσωπη δημιουργική δύναμη που είναι η βάση τού όντος. Άσκησε κριτική στην αντίληψή μου ότι η Θεά ή ο Θεός ορίζονται από μια σχέση φροντίδας, ελέου και αγάπης για τον κόσμο, με μιαν ανθρωπομορφική μορφή.

Απαντώντας στη Τζούντιθ, υπερασπίστηκα τον ανθρωπομορφισμό. Υποστήριξα ότι, αν τιμάμε εμείς οι ίδιες την αγάπη και την κατανόηση μέσα μας, τότε έχει νόημα να «αποδίδουμε» αυτές τις «προσωπικές» ιδιότητες στη θεότητα που γνωρίζουμε από την εμπειρια μας.

Στη «σχεσιακή» φιλοσοφία τού Τσαρλς Χάσθορν (Charles Hartshorne) βρίσκω φιλοσοφική υποστήριξη στο πώς βιώνω τη θεότητα ως δύναμη και ως παρουσία που αγαπά και έχει κατανόηση για μένα και όλα τα άλλα πλάσματα στον κόσμο. Ο Χάσθορν θεώρησε πως ήταν το αποκορύφωμα τής ανοησίας η αντίληψη τής (δυτικής) φιλοσοφικής και θεολογικής παράδοσης ότι ο Θεός είναι αποστασιοποιημένος (χωρίς αισθήματα) και ότι δέν έχει ανάγκη ούτε αυτόν ούτε άλλον κόσμο.

Αντιθέτως υποστήριξε ότι ο Θεός πρέπει να θεωρείται ότι είναι η πλέον «σχεσιακή» από όλες τις «σχεσιακές» υπάρξεις, η ύπαρξη με την περισσότερη ενσυναίσθηση και με την περισσότερη αγάπη. Μια τέτοια θεότητα ορίζεται από τη σχέση της με τον κόσμο, και η σχέση της με τον κόσμο κατανοείται καλύτερα ως αγάπη και κατανόηση, που περικλείεται στην αντίληψη τού Χάρτχορν για την «θεία εμπάθεια» προς τον κόσμο. Έτσι λοιπόν – απάντησα στη Τζούντιθ - αν η βίωση τών θεϊκών «αισθημάτων» για τον κόσμο είναι ανθρωπομορφισμός, τον αποδέχομαι και δέν τον θεωρώ πλάνη.

Την ίδια στιγμή όμως δέν θεωρώ ότι η Θεά έχει «αληθινά» ανθρωπόμορφο σόμα, όπως αυτά που απαθανατίστηκαν στα ελληνικά αγάλματα, ούτε καν εκείνα που απεικονίζονται στη φεμινιστκή τέχνη. Στην πραγματικότητα, οι μόνες εικόνες που βρίσκουν ανταπόκριση μέσα μου είναι εκείνες στις οποίες παίρνει ζωικές, φυστικές αλλά και ανθρώπινες μορφές. Για μένα ο κόσμος είναι το σώμα τής Θεάς.

Πρόσφατα, μια φίλη μού είπε πως βρήκε απελευθερωτική την καινούρια γι’ αυτήν βουδιστική άσκηση, επειδή δέν την ανάγκασε να φαντάζεται τη Θεά με «θηλυκή» ή όποια άλλη μορφή. Επί πλέον, όπως είπε, στην βουδιστική της πραχτική είχε σταματήσει να «προσεύχεται στη Θεά για πράγματα». Αυτή η συζήτηση με προκάλεσε να ξανασκεφτώ τις «θεώρηση και βεβαίωση» τού ανθροπωμορφισμού – και αναμφίβολα θα οδηγήσει σε αναθεωρήσεις τού χειρογράφου τού βιβλίου.

Αν και έχω απεικονίσεις τής Θεάς στο σπίτι μου – ιδίως τις πρώιμες μισοζωικές, μισοανθρώπινες – η «άσκησή» μου ποτέ δέν συνεπαγόταν το να «φαντάζομαι» μια θηλυκή Θεά και μετά να προσεύχομαι σε αυτή. Όπως είπα στη φίλη μου, περισσότερο «νοιώθω» και «διασθάνομαι» τη Θεά και λιγότερο τη «βλέπω».Για μένα, η παρουσία τής Θεάς είναι μια αίσθηση – την οποία μερικές φορές νοιώθω να μπαίνει μέσα από τους πόρους τού δέρματός μου – μιας παρουσίας που αγαπά και φροντίζει εμένα και κάθε άλλο ον στον κόσμο.

Στ’ αλήθεια μερικές φορές βιώνω αυτή την παρουσία σε μέρη που έχουν άλλες, - οι θεωρήσει ιερά, όπως κάποιες σπηλιές και βουνά στην Κρήτη, και την έχω βιώσει στις εικόνες τής Παναγίας σε ιερούς τόπους στην κρήτη. Όμως «προτιμώ» τις θεάσεις τής θείας παρουσίας με ανθρώπινη μορφή. Επίσης βιώνω καθημερινά τη «χάρη τής Θεάς» στα πουλιά που κάνουν μπάνιο στην κρήνη του κήπου μου, στις πεταλούδες και στις μέλισσες που πετουν εκεί.

Κάποιαν εποχή προσευχόμουν έντονα στη Θεά «για πράγματα» - έναν έρωτα, την ελληνική μου υπηκοότητα, για την επιτυχία τών προσκυνημάτων μας. Συχνά απογοητευόμουν όταν δέν λάβαινα αυτό για το οποίο προσευχόμουν. Αυτό με οδήγησε σε διαφοροποίηση τη μορφή τών προσευχών μου. Τώρα τείνω να ζητώ από τη Θεά να είναι μαζί μου σες εποχές ανάγκης – και όχι για συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Συμπεραίνω από αυτό eceive πως είναι σημαντικό αν διαχωρίζουμε τουλάχιστον δύο μορφές ανθρωπομορφισμού. Αν «ανθρωπομορφισμός» σημαίνει πως η θεότητα έχει συγκεκριμένη ανθρώπινη μορφή (θηλυκή, αρσενική, τρανς ή κάτι άλλο), τότε συμφωνώ πως αυτό είναι λάθος και πρέπει να αποφεύγεται.

Όμως αν ο ανθρωπομορφισμός σημαίνει πως η θεότητα έχει ανθρωποειδή (και φυτική, μεταλλική, ζωική) συνειδητότητα και αισθήματα, τότε μπορώ να υποστηρίξω πως αυτή η δεύτερη μορφή ανθρωπομορφισμού δέν είναι λάθος.

Να προσθέσω ότι όταν προσευχόμαστε σε μια Θεά ή έναν Θεό που νοιάζεται για τον κόσμο, δέν πρέπει να υποθέτουμε πως όλες μας οι προσευχές για «πράγματα» μπορουν να εισακουστούν. Το είδος τής απάντησης στις προσευχές μου, το οποίο σήμερα βρίσκω γεμάτο νόημα, είναι η βίωση τής θεϊκής παρουσίας στην εαυτή μου και σε όλα τα άλλα όντα. Η Θεά είναι η χάρις τής ζωής μέσα μου και βρίσκετια μαζί μου σε ό,τι και να κάνω, με αγαπά και με κατανοεί όπως δέν μπορεί κανείς άλλος να κάνει. Με εμπνέει πάντα να αγαπώ και να καταλαβαίνω περισσότερο τον κόσμο και ολόκληρη τη ζωή.

Carol is a founding mother in feminism and religion and women’s spirituality. Her books include She Who Changes and Rebirth of the Goddess and the widely-used anthologies Womanspirit Rising and Weaving the Visions

η Λέιν Ρέιμοντ ταξίδεψε

2013-10-30T01:06:00.000-07:00

Πέθανε η Λέιν Ρέιμοντ στις 28 Οκτωβρίου 2013. Έπασχε από καρκίνο.
Τώρα παίζει το τύμπανό της στην αγκαλιά τής Θεάς
Σχεδίασε την κηδεία της οικολογικά και
https://www.google.gr/search?q=Layne+Redmond&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=R7xwUsu9N6fo7Aby2IHQDA&ved=0CD0QsAQ&biw=1280&bih=892

Layne Redmond, a leader of frame drum revival, a Sacred Feminine advocate and a teacher – in person and by her DVDs and CDs of so many frame drummers – has published a statement about her last frame drum retreat. She has moved to a hospice and is planning her eco-funeral.
It is with great sadness that I read this statement. However, a member of Todmorden Frame Drum Group said that she as inspired by Layne’s attitude and actions, and by her being able to speak about end of her life in positive terms.
Here is a quote from the statement: “I’m really at peace, busy eating anything I want and looking back over my life with true pleasure. It has been so great to meet so many of you who love the frame drum, and it has been really amazing to see how the simple desire for wanting to learn to play the drums has unfolded in my life.”
I can only say that I benefitted enormously from Layne’s life work, and that I will continue drumming and sharing Layne’s teaching and gifts with others. I am so sorry I did not meet Layne in person in this lifetime.

Εδώ http://www.youtube.com/watch?v=AnOMFl0H2Xw ακούμε την Λέιν να παίζει το τύμπανό της

Ο Χορός είναι Ιερός;

2013-10-29T10:16:00.003-07:00

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού χορού. Αρχικά, ένας συνδυασμός προφορικών και μη όψεων, κατόπιν η μιμητική του διάσταση και τέλος η ιδιαίτερα παιχνιδιάρικη φύση τούτης της πιο σοβαρής μορφής τελετουργικής επικοινωνίας. Η χορεία, ο όρος που χρησιμοποιείται διαρκώς από τον Πλάτωνα για τη χορική δραστηριότητα στην πόλη, αντιπροσωπεύει τις συνδυασμένες δραστηριότητες του τραγουδιού και του χορού. Οι ουσιαστικοί δεσμοί ανάμεσα στο τραγούδι και το χορό είναι ο ρυθμός και η κίνησις. 'Οπως υπάρχει φωνητική κίνηση, όταν η φωνή υψώνεται ή πέφτει ανάλογα με τον τόνο, (μέλος), έτσι και το σώμα ανταποκρίνεται με κινήσεις και χειρονομίες στο ρυθμό. Στη χορική εκτέλεση το σώμα και η φωνή βρίσκονται σε απόλυτη αρμονία, στο δε συνδυασμό του προφορικού και μη προφορικού βρίσκεται η ουσία της λέξης μουσική.
Για την Ελλάδα η λέξη μουσική σήμαινε σχεδόν αποκλειστικά μουσική, τραγούδι, ποίηση και ρυθμική κίνηση, όπως φαίνεται σε αγγεία της ύστερης Γεωμετρικής περιόδου. Η ρυθμική κίνηση με τη σειρά της συνδέεται με τη χειρονομία, ένα είδος μουσικής σημειολογικής γλώσσας που θυμίζει τις ινδικές μούντρα. Το δεύτερο μείζον χαρακτηριστικό της χορείας είναι η μιμητική της φύση. Σύμφωνα με την Τζέιν Έλεν Χάρισον η μίμηση είναι στην προκειμένη περίπτωση έκφραση της επιθυμίας για επανάληψη της αρχέτυπης ιερής πράξης^[1]. Ο θρησκευτικός χρακτήρας της διαγράφεται σαφέστερα, όταν η πράξη εκτελείται εκ των προτέρων, ως συμπαθητική μαγεία που προσδοκά αποτελέσματα μέσα στον κόσμο της ύλης. Η φυλή που ετοιμάζεται να πολεμήσει, θα χορέψει πολεμικό χορό και θα προ-απεικονίσει την έκβαση της μάχης. Οι κυνηγοί, με τη σειρά τους, θα πιάσουν το θήραμά τους με παντομίμα. Στα έργα του Πλάτωνα η έννοια της μίμησης έχει πολλά και διαφορετικά νοήματα. Ωστόσο, μέσα στο μουσικό πλαίσιο, δεν είναι προσπάθεια αναδημιουργίας εξωτερικών φαινομένων, αλλά αναπαράσταση διαφορετικών χαρακτήρων (τρόπων), καλών ή κακών. Συνεπώς, η μιμητική ικανότητα στη χορική δραστηριότητα έχει τη δύναμη να ενισχύει την ηθική εκπαίδευση. Η ιδέα της μιμήσεως, βέβαια, δεν είναι προϊόν του Πλάτωνα. Αναφέρεται καταρχήν στο εδάφιο για τις μιμητικές ικανότητες των παρθένων της Δήλου, στον ομηρικό ύμνο για τον Απόλλωνα.
Στο έργο του Η Μίμηση στην Αρχαιότητα, ο Χέρμαν Κόλερ υποθέτει ότι πριν από τον Πλάτωνα ο όρος αποδιδόταν στη δυνατότητα της μουσικής και του χορού να απεικονίζουν με δραματικό τρόπο την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και την έκφραση των ανθρώπων και των ζώων. Ο Πλάτωνας ήταν εκείνος που μετατόπισε την ιδέα από την έννοια της «αναπαράστασης» στην πιο αφηρημένη έννοια της «ομοιότητας ή προσομοίωσης». Οι μιμητικές ικανότητες του χορού οδηγούν στο τρίτο και και πιθανώς δυναμικότερο χαρακτηριστικό του χορού, την παιχνιδιάρικη φύση του και την ευχαρίστηση που παρέχει Ο Πλάτωνας αποκαλεί το ανθρώπινο πλάσμα παίγνιον των θεών. Η ικανότητα για παιχνίδι είναι, σύμφωνα με την άποψη του μεγάλου φιλόσοφου, το καλύτερο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης, αφού οδηγεί στις πιο κατάλληλες μορφές λατρείας. Επίσης, δίνει έμφαση στις ευχάριστες και παιχνιδιάρικες όψεις του χορού με ετυμολογικούς όρους. Οι θεοί εφηύραν τη λέξη χορός εξαιτίας της χαράς που προσφέρει. Τοποθετώντας τη χορεία στο πλαίσιο της ηθικής εκπαίδευσης, ο φιλόσοφος μας δίνει τη δυνατότητα και για ένα άλλο ετυμολογικό συνδυασμό ανάμεσα στις λέξεις παιδεία και παιδιά, οι οποίες συνδέονται με το ρήμα παίζω^[2].
Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός του χορού ως μορφή μίμησης για σοβαρούς θρησκευτικούς και ηθικούς σκοπούς είναι το κατάλληλο θεμέλιο για να εξετάσουμε τον τελετουργικό χορό στην αρχαία Ελλάδα. Ουσιαστικά πρόκειται για μια υψηλή μορφή ομαδικής λατρείας. Η δραστηριότητα του χορού είναι μια πολιτισμική μορφή παιχνιδιού, η οποία σε συνδυασμό με το τραγούδι και τη θυσία γίνεται τελετουργική δραστηριότητα, απαραίτητη για κάθε μέλος της κοινότητας. Αν και η ικανότητα για χορό και τραγούδι ξεπηδά αρχικά από την παρόρμηση της αδιαμόρφωτης ακόμη ανθρώπινης ύπαρξης να χοροπηδήσει τριγύρω και να φωνάξει, η χορεία, η συνειδητοποίηση της εσωτερικής παρόρμησης, είναι η πλέον εξευγενισμένη μορφή ηθικής και θρησκευτικής συμπεριφοράς, η οποία ελέγχεται από πολύπλοκους ψυχολογικούς μηχανισμούς. Εδώ υπάρχει μια παραγωγική αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ακατέργαστη φυσική ώθηση της παραγωγής ήχου και τον πνευματικό έλεγχο που μετουσιώνει τον ήχο και τον μετατρέπει σε ρυθμό και αρμονία.
Το μεγαλύτερο κοινωνικό και θρησκευτικό πλαίσιο για το παιχνίδι και το συναγωνισμό είναι η συγκέντρωση της κοινότητας. Πρόκειται για μια συνάθροιση που έχει ως χαρακτηριστικό της τον όρο αγών, (από τη ρίζα «aγ-», που σημαίνει συγκεντρώνω). Ο αγών είτε είναι ο ίδιος ο συναγωνισμός, ή περιέχεται μέσα σταγεγονότα ενός εορτασμού. Για παράδειγμα, τα Δήλια περιελάμβαναν αγώνες τραγουδιού και χορού^[3]. Επίσης, τα Παναθήναια ή άλλοι εορτασμοί των Αθηνών της κλασικής περιόδου είχαν το χαρακτήρα των αγώνων, με κεντρικό θέμα τους τους χορικούς διαγωνισμούς. Οι Ολυμπιακοί αγώνες, που έμειναν στην ιστορία για τα φυσικά τους αθλήματα, ήταν μια ευκαιρία για χορικούς διαγωνισμούς σε πανελλαδική βάση. Συνεπώς, ο χορός ως ιδέα διαθέτει μια ανταγωνιστική φύση, η οποία βρίσκεται σε απόλυτη αρμονία με την ομαδική μορφή του. Είναι η ευκαιρία του κύκλου για ομαδική λατρεία και του ατόμου για παράθεση των καλύτερων ικανοτήτων του.

Η Παρουσία των Θεών

Υπάρχει διάχυτη η πεποίθηση στην αρχαία Ελλάδα πως ο χορός είναι μια ευκαιρία για παρεμβολή της θεϊκής θέλησης στα ανθρώπινα πράγματα. Τούτη η διασταύρωση των θεϊκών αρχετύπων και των ανθρώπινων πραγματώσεων μέσω του χορού είναι δυνατόν να γίνει κατανοητή, αν συνειδητοποιήσουμε το σκοπό της γιορτής ως θεμέλιου για τη θρησκευτική εμπειρία. Όπως και ο Πλάτωνας, έτσι και ο Αριστοτέλης συνδέει τον εορτασμό με την παιδιά και τα δύο μαζί με το γέλιο. Αναφέρει πως στα πρώιμα χρόνια οι θυσίες και οι εορταστικές εκδηλώσεις ξεκινούσαν μετά το θερισμό, όταν οι άνθρωποι ήταν κουρασμένοι από τις αγροτικές εργασίες και ήθελαν να ξεφαντώσουν. Ο Θουκυδίδης δίνει έμφαση στο γεγονός ότι οι γιορτές ήταν κοινωνικοί μηχανισμοί που βοηθούσαν στην εξισορρόπηση περιόδων παραγωγικής δραστηριότητας.
Όμως, το νόημα του παιχνιδιού των ανθρώπων θα μπορούσε να χαθεί, δίχως το θεϊκό ακροατήριο προς το οποίο απευθύνεται. Για τους λυρικούς ποιητές, τον Ηρόδοτο και τον Αριστοφάνη η εορτή είναι γιορτασμός προς τιμήν κάποιου θεού, όπως, για παράδειγμα, τα αττικά Βραυρώνια ή τα αθηναϊκά Ανθεστήρια. Ο Πλάτωνας συνδυάζει την κοινωνική και τη θρησκευτική άποψη. Για αυτόν το παιχνίδι είναι μια σοβαρή θρησκευτική δραστηριότητα, που αντανακλά το κοσμικό παιχνίδι των θεών. Άλλωστε η θρησκευτική εστίαση των ελληνικών εορτασμών φαίνεται στην εστίασή τους σε συγκεκριμένα γεγονότα, στην κεντρική τελετή προς τιμήν του θεού, δηλαδή στη θυσία ή τα ιερά, στον αγώνα, στην πομπή ή το χορό.
Η ερμηνεία του θεϊκού και του ανθρώπινου στο χορό είναι εμφανής στην ουσία της λέξης χορός και του σχετικού ρήματος χορεύω, που σημαίνει χορεύω χορικό ή κυκλικό χορό. Ο χορός και τα παράγωγά του συνήθως χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τη χορογραφική δραστηριότητα θεοτήτων όπως ο Διόνυσος, ο Απόλλων ή η Άρτεμις. Στο ανθρώπινο πλαίσιο περιγράφουν έναν ιδιαίτερο τύπο συλλογικών χορών που συνήθως εκτελούνται σε κύκλο. Ενώ η γενική λέξη για το χορό στα αρχαία Ελληνικά είναι ορχούμαι και περιλαμβάνει όλους τους τύπους του χορού, δραματικούς, λατρευτικούς κ.λπ., το ρήμα χορεύω έχει μια περιορισμένη έννοια σύμφωνα με τον Μ. Βέγκνερ, στο έργο του Μουσική και Χορός^[4]. Ο Πίνδαρος περιορίζει ακόμη περισσότερο τη λέξη και την απευθύνει μόνο σε θεϊκά αρχέτυπα, όπως ο Απόλλων ή οι Μούσες. Όταν αναφέρεται σε ανθρώπινα επιτεύγματα, προτιμά τη λέξη κώμος^[5]. Επιπλέον, στην Αθήνα του 5ου αιώνα ο κυκλικός χορός ονομάζεται ιερά, ενώ οι συμμετέχοντες αναφέρονται ως όσιοι^[6].
Η λέξη χορός στην πρώιμη εξάμετρη ποίηση πολύ συχνά προσδιορίζει τον τόπο στον οποίο τελείται η λατρεία και τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Οι Μούσες έχουν το δικό τους τόπο για χορό δίπλα στα θαυμαστά τους δώματα, στον Όλυμπο ή στον Ελικώνα^[7]. Οι Νύμφες χορεύουν σε κρυμμένους τόπους μέσα στις σπηλιές, όπως και η Ηώς στο νησί της, εκεί που ανατέλλει ο ήλιος^[8]. Χορευτικοί τόποι ήταν αφιερωμένοι σε διάφορες θεότητες, ανάμεσά τους και στην Αρτέμιδα. 'Ηταν τόποι συνάντησης για τους θνητούς και τους αθάνατους. Από έναν τέτοιο τόπο αφιερωμένο στην Αρτέμιδα ο Ερμής απήγαγε την Πολυμήλη, «την όμορφη στο χορό»^[9]. Όμως, η ιδέα ενός τόπου αφιερωμένου ειδικά στο χορό φαίνεται να έχει μινωική προέλευση. Αν και η μινωική Κρήτη ήταν πολύ διαφορετική ως προς τα πολιτισμικά της στοιχεία από την ηπειρωτική Ελλάδα, εντούτοις απόηχοι του μινωικού χορού στην ελληνική λογοτεχνία υπονοούν κάποια επίδραση^[10]. Μινωικές τοιχογραφίες της εποχής του ορείχαλκου δείχνουν πως οι χοροί στην Κρήτη γίνονταν σε τόπους φυσικής ομορφιάς, μέσα και γύρω από σπηλιές, σε συγκεκριμένα δέντρα, βωμούς και άλλα ιερά αντικείμενα κατάλληλα για την ιερή επιφάνεια μιας θεότητας. Η δύναμη του χορού να ελκύει μια ουράνια παρουσία φαίνεται στο χάραγμα του λίθου ενός δακτυλιδιού από την Κνωσσό. Ο τόπος του χορού είναι ένας αγρός με κρίνα. Τέσσερις θηλυκές μορφές έχουν τα χέρια υψωμένα σε χαιρετισμό και φαίνονται να κινούνται σε κυκλικό χορό. Ψηλά, πάνω από το έδαφος, μια πολύ μικρότερη θηλυκή μορφή υπερίπταται του χώρου. Τούτη η μορφή θεωρείται γενικά ως η θεά που ανταποκρίνεται στον επικλητικό χορό^[11].

Ο Χορός του Πολέμου και η Τελετή της Ενηλικίωσης

Ο χορός είναι τόσο παλιός όσο και ο πόλεμος. Από αρχαιοτάτων χρόνων υπήρξε μια αμοιβαία επιρροή ανάμεσα σε αυτές τις δύο σφαίρες δραστηριότητας. Υπάρχουν πολλοί τύποι πολεμικών χορών σε όλο τον κόσμο για όλων των ειδών τις δραστηριότητες. Ο χορός στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να είναι μια φυσική και ψυχολογική προετοιμασία για τον πόλεμο. Μπορεί να είναι ευχαριστία για τη νίκη, μυητική τελετή ενηλικίωσης των εφήβων, αποτροπαϊκός ή μαγικός. Πολλές από αυτές τις ιδέες ενυπάρχουν στους ελληνικούς πολεμικούς χορούς. Οι Κουρήτες με το χορό τους έκρυβαν τα κλάματα του νήπιου Δία, αποτρέποντας το θάνατό του. Ο πυρρίχειος με τη σειρά του ήταν μια έκφραση της πολεμικής δραστηριότητας και έπαιζε σημαντικό ρόλο στην πολεμική εκπαίδευση ή τη λατρεία πολεμικών θεοτήτων.
Σε όλο τον ελληνικό κόσμο η αποφασιστική μετάβαση από την παιδική ηλικία στον ανδρισμό γινόταν μέσω της πολεμικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, οι μουσικές ασκήσεις ήταν σημαντικές για την εκπαίδευση ενός στρατιώτη από την αρχαϊκή ακόμη περίοδο. Ο Έκτωρ στην Ιλιάδα καυχάται για τον τρόπο που χειρίζεται τα όπλα αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο πλέκει τα μέτρα για τον Άρη στη μισητή μάχη. Η λέξη που χρησιμοποιεί είναι μέλπεσθαι, από τη μολπή, το χορικό τραγούδι και το χορό^[12]. Με τη σειρά του ο Τυρταίος στη Σπάρτη και άλλοι ποιητές της αρχαϊκής περιόδου έγραψαν ελεγειακά ποιήματα με στίχους που βοηθούσαν στην εξύψωση του μαχητικού πνεύματος των στρατιωτών στο πεδίο της μάχης^[13].
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η απόδοση των όπλων στους έφηβους ήταν μια ιεροφάνεια. Τα όπλα ήταν ιερά και ανήκαν στην πολιτεία, η οποία αποδίδοντάς τα τελετουργικά στους έφηβους, τους αναγνώριζε πλέον ως ενήλικες με όλα τα δικαίωματα και τις υποχρεώσεις που απέρρεαν από μια τέτοια διαδικασία. Ανάμεσα στις υποχρεώσεις των νεαρών εφήβων ήταν η εκτέλεση του πυρρίχειου, ενός πολεμικού χορού με όπλα, κατά τη διάρκεια του οποίου ο έφηβος κρινόταν για την ικανότητά του στο χειρισμό των όπλων που του πρόσφερε η πολιτεία^[14]. Αφέντρα του πυρρίχειου ήταν η θεά Αθηνά, εκείνη που γεννήθηκε αρματωμένη. Βέβαια όπλα δεν έφερε μόνον η Αθηνά. Οι Κύκλωπες παρείχαν στο Δία τα όπλα για την πρώτη πολεμική του πράξη. Η Γαία έδωσε στον Κρόνος το δρεπάνι, ενώ ο Άρης και η Άρτεμις εμφανίζονται κατά κανόνα αρματωμένοι. Συνεπώς, τα όπλα και η μάχη εμπλέκονται στον κοσμογονικό μύθο των Ελλήνων, γεγονός που ερμηνεύει τη θρησκευτική τους ένδυση σε τελετουργικά χορικά δρώμενα. Τα όπλα είναι τα μέσα για την προστασία του ιερού τόπου στον οποίο διεξάγεται ο χορός. Ωστόσο, αυτός ο ιερός τόπος είναι μεταφορικά η ίδια η πόλις ως ιδέα και ως πραγματικός τόπος.
Οι έφηβοι είναι γεννήματα της πόλης και ως τέτοια χρειάζεται να μυηθούν στα μυστικά της εύρρυθμης λειτουργίας της. 'Ενα από τα μυστικά είναι το γεγονός ότι είναι χτισμένη με βάση κάποια μουσικά μέτρα που θεμελιώνουν τις λειτουργίες της. 'Ενα άλλο μυστικό είναι η προάσπιση –με κάθε θυσία- της ύπαρξής της. Και ένα τελευταίο ότι συνδέεται θρησκευτικά με μια προστάτιδα θεότητα. Σημαντικό κομμάτι της λατρείας αυτής της θεότητας είναι ο χορός. Στον πυρρίχειο, λοιπόν, που ξεδιπλώνει την τελετουργία της ενηλικίωσης, ο έφηβος δεν έχει μόνον την υποχρέωση να επιδείξει τις φυσικές του ικανότητες, αλλά και τη λατρευτική του πρόθεση.
Βέβαια ανάλογες τελετές ενηλικίωσης υπάρχουν και για τις γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα. Η σημαντικότερη ίσως ήταν τα Αρκτεία, ένας τελετουργικός γιορτασμός κατά τη διάρκεια του οποίου τα νεαρά κορίτσια, οι άρκτοι, με χορό και συλλογικές δραστηριότητες τελούσαν το μυστήριο της άρκτου, στην αττική λατρεία της Αρτέμιδας Βραυρωνίας. Εδώ ο χορός είναι το κεντρικό θέμα και δεν μπορεί να απομονωθεί ως μοναδιαίο στοιχείο. Στο χορό στηρίζονται οι μιμητικές όψεις του τελετουργικού παιχνιδιού, οι ρόλοι τους οποίους υποδύονται με προσωπεία τα κορίτσια, καθώς και η τελική μεταμόρφωση, που είναι ο απώτατος στόχος της τελετουργίας. Η αρχαιολόγος Χρ. Σουρβίνου-Ίνγουντ σε μια εικονογραφική μελέτη υποδεικνύει το γεγονός ότι σύμφωνα με τις εικόνες που μελέτησε οι «άρκτοι», τα νεαρά κορίτσια, δεν ήταν μικρότερα των πέντε ετών και μεγαλύτερα των δέκα. Τα μικρά κορίτσια εμφανίζονται ντυμένα, ενώ τα μεγαλύτερα γυμνά από τη μέση και πάνω. Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στην απεικόνιση του εφηβικού στήθους, ως ενδεικτικού σημείου της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην έμμηνο ρύση και τη βιολογική γονιμότητα^[15]. Έτσι, τα Αρκτεία ερμηνεύονται ως τελετουργία που αναπαριστά το τέλος της παιδικής ηλικίας και τη μετάβαση σε μια ηλικία στην οποία τα κορίτσια δείχνουν σημάδια πως είναι έτοιμα για το γάμο^[16].

Ο Νεκρικός Χορός

Όντας βιολογική μετάβαση, ο θάνατος είναι μια στιγμιαία διακοπή του κοσμικού και του κοινωνικού ρυθμού. Ο θάνατος δεν προβάλλει στη σκηνή ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που το κάνει και η ζωή. Δεν είναι κάτι που ελέγχεται, όπως ο γάμος ή άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις. Το ίδιο το γεγονός υπονοεί έναν αποχωρισμό ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς. Επιπλέον, η φθορά του υλικού σώματος κάνει το χάσμα ανάμεσα στους θνητούς ανθρώπους και τους θεούς ακόμη μεγαλύτερο. Συνεπώς, υπάρχει κάτι το απροσδιόριστο, το μυητικό, στη διαδικασία της κηδείας, μια διακοπή του χωροχρονικού συνεχούς, από την οποία επέρχεται σχετική αταξία, εξαιτίας των κληρονομικών ανταγωνισμών που πληγώνουν την κοινότητα. Ωστόσο, η έκφραση της θλίψης στην αρχαία Ελλάδα είναι ελεγχόμενη. Δεν είναι ένα αυθόρμητο ξέσπασμα συναισθημάτων. Υπάρχει ειδικά σχεδιασμένη και τελετουργικά εκφραζόμενη συμπεριφορά σε κάθε στάδιο του θρήνου για τους συγγενείς και τις επαγγελματίες –όπως αναφέρεται στον Πλάτωνα- θρηνωδούς^[17]. Η διακοπή του συνεχούς φαίνεται και στη χορική έκφραση. Στον τελετουργικό θρήνο δεν παρασύρεται όλο το σώμα σε ρυθμική κίνηση. Η κίνηση επικεντρώνεται στο άνω τμήμα του σώματος, στο στήθος και το κεφάλι, γενόμενη έτσι περισσότερο χειρονομία παρά πραγματικός χορός^[18]. Η διακοπή της τάξης αποδίδεται περισσότερο από τις γυναίκες, οι οποίες στην έκφραση του θρήνου τους συγκρίνονται με τη φρενίτιδα του οργιαστικού χορού των μαινάδων. Η Ανδρομάχη, μαθαίνοντας το θάνατο του συζύγου της μάνιασε σαν μαινάδα^[19]. Σε αρκετές αναπαραστάσεις από αγγεία προσφορών απεικονίζονται γυναίκες σε χειρονομίες θρήνου, οι οποίες συνδέονται εικονογραφικά με την κίνηση των μαινάδων, οι οποίες εμπλέκονται στη βίαιη δραστηριότητα του σπαραγμού ενός ζώου.
Διαφορετική είναι η εικόνα στην τελετουργική ταφή του ηρωικού νεκρού. Ο Αχιλλέας διατάζει τους Μυρμιδόνες να κυκλώσουν το σώμα του νεκρού αρχηγού^[20]. Ο ίδιος τοποθετεί το χέρι του στο στήθος του συντρόφου του και ξεκινά το θρήνο^[21]. Ιδιαίτερα εντέλλει να μη λύσουν τα άλογά τους από τα πολεμικά άρματα, αλλά να έρθουν όσο κοντύτερα γίνεται μαζί με τα άλογα και να κυκλώσουν το σώμα του Πάτροκλου τρεις φορές. Τούτη η διαδικασία είναι γενικά μια μαγική πράξη εξαγνισμού. Καθώς περιφέρονται, γίνονται όλοι ένας κύκλος, μία ενότητα με τον Αχιλλέα επικεφαλής. Ο κυκλικός χορός είνqι εδώ μια υπενθύμιση της συντροφικότητας των πολεμιστών, αλλά και μια πράξη καθιέρωσης συνόρων, τα οποία κανείς δεν μπορεί να διαβεί και να ατιμάσει το νεκρό. Αν και στην Ιλιάδα τούτη η πράξη δεν περιγράφεται ως χορός, εντούτοις ο Αριστοτέλης αναφέρει πως ο πυρρίχειος στην πραγματικότητα προήλθε από τον Αχιλλέα, που χόρεψε ένοπλος γύρω από το νεκρό σύντροφό του.

Διόνυσος, Παν, Απόλλων

Ο Διόνυσος, ο Παν και ο Απόλλων είναι τρεις θεότητες με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ο Πάνας είναι φιλόκροτος^[22], του αρέσουν δηλαδή οι κρότοι. Ο Απόλλωνας είναι προσωποποίηση της ηρεμίας και της θεϊκής υπεροχής. Ο Διόνυσος με τη σειρά του διαθέτει μια οργιαστική φύση. Ωστόσο και οι τρεις έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Λειτουργούν ως χορηγοί για τις οντότητες που τους περιβάλλουν. Ο Διόνυσος με τις Μαινάδες του, ο Απόλλων με τις Μούσες και ο Πάνας με τις Νύμφες αντιπροσωπεύουν τρεις διαφορετικές εκφράσεις του χορού. Ο Πίνδαρος αποκαλεί τον Πάνα χορευτάν τελειότατον^[23], δηλαδή τον πιο ολοκληρωμένο χορευτή. Ο Πλάτωνας βλέπει στον Διόνυσο ένα μυητή και εξαγνιστή και ο Αριστοτέλης στον Απόλλωνα ένα χορηγό της ζωής. Τρεις διαφορετικοί θίασοι με διαφορετικό προορισμό. Η διονυσιακή χορική φρενίτιδα φέρνει στο προσκήνιο της συνείδησης όλες τις κρυμμένες δυνάμεις του ασυνείδητου κόσμου, για να εξαγνιστούν στο ηλιακό φως και να γίνουν τμήματα μιας ολοκληρωμένης ύπαρξης. Η απολλώνεια ηρεμία του κέντρου αντανακλάται στο χορό των Μουσών, ενώ ο Πάνας εκφράζει το φυσικό του βασίλειο, από τα λειβάδια ως τις μακρινές κορυφές, απ' όπου μπορεί να εποπτεύει το κοπάδι του.
Με βάση τα παραπάνω αρχέτυπα μπορούμε να διακρίνουμε και διαφορετικά μονοπάτια της κοσμικής εξέλιξης, αντανάκλαση των οποίων ήταν οι γήινοι χοροί που τελούνταν χάριν των μυστηρίων, της ιδιωτικής ζωής και της προστασίας της κοινωνικής τάξης μέσα στα όρια μιας πόλης. Ο Πάνας είναι συμμέτοχος. Αρνείται να μείνει έξω από το χορό, αντιπροσωπεύοντας έτσι την καθολική ουσία της ζωής που βρίσκεται σε κάθε μορφή του εκδηλωμένου κόσμου. Ο Διόνυσος φέρνει σε επαφή την ύπαρξή μας με τα δυσθεώρητα βάθη της, μυώντας τον άνθρωπο στα μυστηριακά παιχνίδια των θεών. Ο Απόλλωνας στέκει απόμακρος στον Όλυμπο, δείχνοντας το δρόμο στους θνητούς. Το δρόμο που οδηγεί στην αθανασία και την ολοκλήρωση.

^ Jane Elen Harison, Τελετουργικά Δρώμενα στην Αρχαία Ελληνική Θρησκεία, (μτφρ. Ε. Παπαδοπούλου), Ιάμβλιχος, Αθήνα 1997: 45-47.
^ Πλάτωνος Νόμοι, 673a, 803e.
^ Ομηρικός Ύμνος είς Απόλλωνα, 149-150
^ Περισσότερα για το όρχησις και το μολπή βλ. Wegner M., Music und Tanz, Gottingen, 1968:40-44
^ Πίνδαρου Ωδαί, 14,9. Επίσης, Heath M. “ Receiving the Komos: The Context and Performance on Epinician”, στο AJA, 109 (1988):183-4.
^ Ευριπίδη, Τρωάδαι, 328, όπου η Κασσάνδρα αποκαλεί τον χορό όσιο.
^ Ησίοδου, Θεογονία, 2-8, 63.
^ Ομήρου, Οδύσσεια, 12.318.
^ Ομήρου, Ιλιάδα, 18.183.
^ Στο ίδιο, 18.592.
^ Περισσότερα βλ. Cain C.D., “Dancing in the Dark: Deconstructing an Narrative of Epiphany on the Isopata Ring” στο AJA, 105 (2001): 27-49
^ Ομήρου, Ιλιάδα, 7.237-41.
^ Τυρταίου, αποσπ. 11W.
^ Bλ. επίσης Connor W.R., “Early Greek Land Warfare as Symbolic Expression”, στο P&P, 119 (1988): 3-29.
^ Sourvinou-Inwood C., Studies in Girls Transitions, (Athens, 1968): 15-20.
^ Στο ίδιο 60-61.
^ Πλάτωνος, Νόμοι, 800de.
^ Στο ίδιο, 814e.
^ Ομήρου, Ιλιάδα, 22.460
^ Στο ίδιο, 23.7-8, 13-14
^ Στο ίδιο 23.16-17
^ Αισχύλου, Πέρσαι, 448.
^ Πίνδαρου, αποσπ., 99SM

τα κεριά στις τελετές μας

2013-10-29T10:13:00.002-07:00

Οι λίθοι στην αστρολογία

Οι λίθοι έχουν παίξει ένα σημαντικό ρόλο στην αστρολογία δίνοντας θετική και αρνητική επιρροή, σύμφωνα με τον πλανήτη τους. Η επιλογή των λίθων γίνεται με προσεκτική εκτίμηση του γενέθλιου χάρτη. Ο κανόνας είναι πως ένας καλά επιλεγμένος λίθος θα δώσει τη μέγιστη θετική επίδρασή του μέσα από τις κοσμικές ακτίνες του.
Η επίδραση των διάφορων οργανικών πολύτιμων λίθων στο ανθρώπινο σώμα ερευνήθηκε τα παλιά χρόνια από τους αστρολόγους. Από τότε που έχουν βρεθεί ακόμα και θεραπείες με λίθους. Η επίδρασή τους είναι κατά βάση μέσω των ενεργειακών δονήσεων που δημιουργούν όταν φοριούνται στο σώμα και επίσης μέσω του χρώματός των, κάτι που έχει αποδειχθεί επιστημονικά και τεκμηριωθεί με τις διάφορες συχνότητες των ενεργειακών δονήσεων που εκπέμπονται από τα οργανικά πετρώματα των πολύτιμων και ημιπολύτιμων λίθων. Ποικίλλουν από τους λίθους σε λίθους οι ενεργειακές δονήσεις, οι οποίες αντισταθμίζουν τη δυσαναλογία του ανθρώπινου σώματος, λόγω ανεπάρκειας ή έλλειψης ισορροπίας των βασικών στοιχείων, δηλαδή της Γης, του Αέρα, του Πυρός, του Ύδατος και του Αιθέρα.
Ακολουθούν πίνακες, οι οποίοι προέκυψαν από προσωπική μου πείρα και εκτενή πρακτική εφαρμογή, για τους πλανήτες και τα στοιχεία και για τα ζώδια και τους μήνες.

Οι πλανήτες

Ήλιος
Είναι χρήσιμος στα νομικά θέματα, τη θεραπεία, την προστασία, την επιτυχία, τη μαγική ενέργεια και τη φυσική ενέργεια.
Οι λίθοι είναι: ήλεκτρο, πορτοκαλί καλκίτης, καρνεόλιο, ορεία κρύσταλλος, μάτι της τίγρης, τοπάζιο.

Σελήνη
Είναι χρήσιμη στις εργασίες που περιλαμβάνουν τον ύπνο, τα προφητικά όνειρα, την κηπουρική, την αγάπη, τη θεραπεία, τη θάλασσα, το σπίτι, τη γονιμότητα, την ειρήνη, τον οίκτο και την πνευματικότητα.
Οι λίθοι είναι: ακουαμαρίνα, βήρυλλος, χαλκηδόνιος, ορεία κρύσταλλος, σεληνόλιθος, φίλντισι.

Αφροδίτη
Είναι για εργασίες που προωθούν την αγάπη, την πίστη, τη συμφιλίωση, τις ανταλλαγές, την ομορφιά, τη νεολαία, τη χαρά, την ευτυχία, την ευχαρίστηση, τη φιλία, τον οίκτο, την περισυλλογή. Επίσης για έργα που περιλαμβάνουν τις γυναίκες.
Οι λίθοι είναι: Αζουρίτης, γαλάζιος ή ροζ ή πράσινος καλκίτης, μάτι της γάτας, χρυσοπράσιο, μαλαχίτης, περίδοτο, σοδάλιθος, τουρμαλίνης, τουρκουάζ,

Άρης
Είναι χρήσιμος για το θάρρος, την επιθετικότητα, για θεραπεία μετά από τη χειρουργική επέμβαση, τη σωματική δύναμη, την πολιτική, τη σεξουαλική ενέργεια, τον εξορκισμό, την προστασία, την αμυντική μαγεία και τα τελετουργικά που περιλαμβάνουν άνδρες.
Οι λίθοι είναι: άσβεστος, ηλιοτρόπιο, γρανάτης, κόκκινος ίασπις, όνυχας, ρουμπίνιο, σαρδόνυξ, κόκκινος τουρμαλίνης.

Δίας
Είναι καλός για την πνευματικότητα, την περισυλλογή, τον ψυχισμό και τα θρησκευτικά τελετουργικά.
Οι λίθοι είναι: αμέθυστος, σαγιλίτης.

Κρόνος
Οι λίθοι είναι καλοί για να στηρίξουν, να θεμελιώσουν, να κεντράρουν, να προστατεύσουν, να καθαρίσουν και να φέρουν τύχη.
Οι λίθοι είναι: οψιδιανός, αιματίτης, καστανός ίασπις, γαγάτης, όχυχας, σερπεντίνης, μαύρος τουρμαλίνης.

Ερμής
Είναι χρήσιμος για την ενίσχυση των διανοητικών δυνάμεων, της ευγλωττίας, της μαντικής, της μελέτης, της βελτίωσης του Εγώ, της επικοινωνίας, των ταξιδιών και της φρόνησης.
Οι λίθοι είναι: αχάτης, αβεντουρίνης, ποικιλόχρωμος ίασπις.

Τα Στοιχεία

Αέρας
Ο αέρας είναι το στοιχείο της επικοινωνίας, του ταξιδιού, και της διάνοιας.
Οι λίθοι είναι: αβεντουρίνης, ποικιλόχρωμος ίασπις, ελαφρόπετρα.

Πυρ
Οι λίθοι του πυρός χρησιμοποιούνται για την προστασία, την αμυντική μαγική, τη σωματική δύναμη, τη μαγική ενέργεια, το θάρρος, την τροφοδότηση (όπως η δίαιτα), και τον καθαρισμό.
Οι λίθοι είναι: ραβδωτός αχάτης, μαύρος αχάτης, καφετί αχάτης, κόκκινος αχάτης, ήλεκτρο, οψιδιανός, άσβεστος, ηλιοτρόπιο, καρνεόλιο, κιτρίνης, ορεία κρύσταλλος, αιματίτης, κόκκινος ίασπις, όνυχας, ρουμπίνιο, σαρδόνυχας, σερπεντίνης, μάτι της τίγρης, τοπάζιο, κόκκινος τουρμαλίνης.

Ύδωρ
Οι λίθοι αυτού του στοιχείου χρησιμοποιούνται στα τελετουργικά αγάπης και σε εκείνα για τη θεραπεία, τον οίκτο, τη συμφιλίωση, τη φιλία, τον καθαρισμό, την ηρεμία ενάντια στο άγχος, την ειρήνη, τον ύπνο, τα όνειρα και τον ψυχισμό.
Οι λίθοι είναι: αμέθυστος, ακουαμαρίνα, αζουρίτης, βήρυλλος, κυανός καλκίτης, χαλκηδόνιος, χρυσόκολλα, ορεία κρύσταλλος, νεφρίτης, λαζούριος, σεληνόλιθος, σοδάλιθος, κυανός τουρμαλίνης, πράσινος τουρμαλίνης και ροζ τουρμαλίνης.

Γη
Οι σχετικοί λίθοι αυτού του στοιχείου είναι χρήσιμοι στην προώθηση της ειρήνης, στη στήριξη και στο κεντράρισμα των ενεργειών, της γονιμότητας, των χρημάτων, της επιχειρησιακής επιτυχίας, της σταθερότητας, της κηπουρικής και της γεωργίας.
Οι λίθοι είναι: πράσινος αχάτης, βρυώδης αχάτης, πράσινος καλκίτης, μάτι της γάτας, χρυσοπράσιο, σμάραγδος, καφετί ίασπις, πράσινος ίασπις, μαλαχίτης, περίδοτο, μαύρος τουρμαλίνης, πράσινος τουρμαλίνης, τουρκουάζ.

Τα ζώδια
Κριός. Τυχερός λίθος το Καρνεόλιο. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν μεγάλη εκτίμηση στο λίθο αυτό. Στη Βίβλο των Νεκρών αναφέρεται πως τον έβαζαν μαζί με το νεκρό σαν προστασία στο ταξίδι του. Συνδέεται με την τύχη και την προστασία. Επίσης με το σημείο της Ανατολής.

Ταύρος. Τυχερός λίθος είναι ο Ροδόχρωμος Χαλαζίας, που φέρνει αγάπη και ζεστασιά. Οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι τον χρησιμοποιούσαν στους όρκους της αγάπης και του έρωτα. Φέρνει σε επαφή τις ανθρώπινες υπάρξεις και δίνει αρμονία στην επικοινωνία.

Δίδυμοι. Τυχερός λίθος είναι το Μάτι της Τίγρης. Οι Άραβες και οι Έλληνες τίμησαν πολύ τούτον το λίθο. Φέρνει ζωή σε όσους ανήκουν στο νερό. Ακόμα, φέρνει τύχη στο σπίτι.

Καρκίνος. Τυχερός λίθος είναι ο Νεφρίτης. Φέρνει τύχη, φρόνηση και δικαιοσύνη.

Λέων. Τυχερός λίθος είναι η Ορεία Κρύσταλλος. Προστατεύει τα παιδιά από κάθε κακό. Ακόμα βοηθά στο διαλογισμό και την αυτοσυγκέντρωση. Εξασφαλίζει προστασία από κακοτυχία απομακρύνοντάς την.

Παρθένος. Τυχερός λίθος είναι ο Κιτρίνης. Διασώζει όποιον τον φορά από ξαφνικούς κινδύνους στη ζωή αναφορικά στη σωματική ακεραιότητα.

Ζυγός. Τυχερός λίθος είναι ο Οψιδιανός. Εξομαλύνει τους καυγάδες και τις έριδες. Βοηθά και ελευθερώνει τα συναισθήματα αγάπης.

Σκορπιός. Τυχερός λίθος είναι ο Αιματίτης. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι θαύμαζαν τον Αιματίτη σαν ένα λίθο που δίνει ειρήνη και φανερώνει τα απόκρυφα. Για αυτό έβαζαν στον τάφο ένα σκαραβαίο από Αιματίτη. Εκτιμάται σαν πολύ σπουδαίος λίθος. Δίνει εκτός των άλλων, επιτυχία, καλή τύχη στο σπίτι και φίλους.

Τοξότης. Τυχερός λίθος είναι ο Σοδάλιθος. Στην αρχαία Ελλάδα έλεγαν πως ήταν από σόδα και πέτρα. Ο λίθος προσφέρει υγεία και ευαισθησία. Εναρμονίζει το ενεργειακό πεδίο του ανθρώπου.

Αιγόκερως. Τυχερός λίθος είναι ο Βρυώδης Αχάτης. Οι Άραβες του προδίδουν την ικανότητα της διάκρισης της αληθινής από την ψεύτικη φιλία, μεταξύ των ανθρώπων. Εκτιμάται πως φέρνει σε όποιον τον φορά τύχη στους αριθμούς και στα τυχερά παιχνίδια.

Υδροχόος. Τυχερός λίθος είναι ο Αμαζωνίτης. Φέρνει πλούτο και αφθονία.

Ιχθείς. Τυχερός λίθος είναι ο Σαγενίτης. Παρέχει ενέργεια σε όλα τα Κέντρα. Λέγεται πως δίνει τρεις φορές τύχη την ημέρα.

Οι μήνες
Για τους μήνες του έτους και σε συνοπτική αναφορά λειτουργούν οι λίθοι:

Ιανουάριος. Τυχερός λίθος είναι ο μαύρος Όνυχας. Στη μέση ηλικία δίνει αίσθηση της ευθύνης. Αντιπροσωπεύει την ισχύ και την προώθηση ενός υγιούς εγωισμού.

Φεβρουάριος. Τυχερός λίθος είναι ο Αραγωνίτης. Προωθεί μια γρήγορη διανοητική ανάπτυξη.

Μάρτιος. Τυχερός λίθος είναι ο Αμέθυστος. Ενισχύει την αίσθηση της δικαιοσύνης και φέρνει τιμιότητα.

Απρίλιος. Τυχερός λίθος είναι ο Ίασπις. Ενισχύει και ενδυναμώνει το θάρρος και τη δύναμη της θέλησης.

Μάιος. Τυχερός λίθος είναι ο Αβεντουρίνης. Προωθεί τη χαλάρωση και την αποκατάσταση.

Ιούνιος. Τυχερός λίθος είναι το Μάτι της Τίγρης. Βοηθά στη διατήρηση της μνήμης.

Ιούλιος. Τυχερός λίθος είναι το Ροζ Χαλαζίας. Βοηθά στην προώθηση της δυνατότητας για ρομαντισμό.

Αύγουστος. Τυχερός λίθος είναι η Ορεία Κρύσταλλος. Ο αγνός και καθαρός Χαλαζίας. Προάγει την αντίληψη, την ενόραση και την κατανόηση.

Σεπτέμβριος. Τυχερός λίθος είναι το Καρνεόλιο. Δίνει θάρρος και σταθερότητα.

Οκτώβριος. Τυχερός λίθος είναι ο Σερπεντίτης (Οφίτης). Βοηθά ενάντια στο άγχος. Χρησιμοποιείται στην αυτοσυγκέντρωση και το διαλογισμό.

Νοέμβριος. Τυχερός λίθος είναι ο Οψιδιανός (Οψιανός). Χρησιμοποιείται σαν βοήθημα στις μαγικές ενέργειες και εργασίες. Ζωηρεύει και εκτείνει τη συνείδηση και την επίγνωση.

Δεκέμβριος. Τυχερός λίθος είναι ο Σοδάλιθος. Προάγει το αληθινό στήριγμα της ζωής. Επίσης κάνει σταθερά τα προσωπικά συναισθήματα και βοηθά την έκφρασή τους.

Ανεξάρτητα από τα πιο πάνω, καθολικά, ο λίθος Τουρκουάζ επιδρά σε κάθε μήνα και ζώδιο, θετικά. Επίσης το Ήλεκτρο χαρακτηρίζεται σαν το κατ’ εξοχήν φυσικό φυλακτό για την παιδική ηλικία. Ακόμα, το μαύρο Κοράλλι είναι για προστασία ενάντια σε κάθε είδους μαγείας και πιο συγκεκριμένα της «μαύρης» μαγείας.

Πώς και γιατί επηρεάζει ακόμα τον κόσμο μας η πρώιμη διάκριση τής Εκκλησίας σε βάρος τών γυναικών

2013-10-15T23:18:00.000-07:00

http://www.religionandgender.org/index.php/rg/article/view/URN%3ANBN%3ANL%3AUI%3A10-1-114486/pdf_1
Πώς και γιατί επηρεάζει ακόμα τον κόσμο μας η πρώιμη διάκριση τής Εκκλησίας σε βάρος τών γυναικών; Παρουσίαση καινούριου βιβλίου

2013-10-15T23:15:00.000-07:00

Catachresis in Côte d’Ivoire: Female Genital Power in Religious Ritual and Political Resistance

Laura S. Grillo

URN:NBN:NL:UI:10-1-114481

Abstract

Ivoirian women vehemently protest the violence and calamity of civil war by deploying an embodied rhetoric of ritual, appealing to the traditional religious concept of “Female Genital Power”. I propose that their imagistic resistance to the postcolonial state represents a catachresis, with a few interesting twists. Most salient is that what women reinscribe onto the political scene is not as a feature of the imperial culture but the concept-metaphors of indigenous religion, and especially the image of Woman as the source of moral and spiritual power from which proceeds all political, religious, and juridical authority. Whereas the logocentrism of the academy, and postcolonial theory in particular, leads to aporia, ritual remands scholars into the situation of the actual world, where women are actively engaged in self-representation that both defies projected depictions of them and rejects their absence from state conceptions of power.

Καινούρια σπουδαία ταινία

2013-10-07T23:45:00.003-07:00

24th October 2013, 6.30pm
Lighthouse Cinema, Smithfield, Dublin 7

You are warmly invited to a free film screening of

Weapon of War

The screening will be followed by a panel discussion, Q&A and reception.

Panel will include:

Femke van Velzen: Documentary film-maker; Director of numerous award winning documentaries including ‘Weapon of War’.
Dearbhla Glynn: Documentary film-maker; Director of the award winning ‘The Value of Women in the Congo’.
Salome Mbugua: CEO, AkiDwA.

Weapon of War

Weapon of War is an award-winning film honored by Amnesty International. It journeys to the Democratic Republic of Congo (DRC) where after decades of conflict between rebels and government forces, Congolese women and girls have fallen victim to rape on a massive scale; with the numbers continuing to rise. The film journeys to the heart of the crisis, where through personal interviews with soldiers and former combatants we meet the perpetrators and hear their shocking testimony about rape. One of the first things that becomes apparent from the confessions of these men is that, as was the case before the war, discrimination against women and girls underlies the violence towards them. Please note: This film contains scenes some viewers may find disturbing.

2013-09-19T03:21:00.002-07:00

How can sexuality lead to slavery?

How does our society treat the victims of human trafficking?

What is freedom and what is exploitation? Where do we draw the line?

What can our reaction as Christian students be?

Are you willing to take a risk to be in solidarity with the victims?

Human trafficking is the second biggest and the fastest growing sort of organised crime. Each year, much more than 100,000 women, men and children are trafficked in Europe and billions of Euros are made of the forced labour of these victims of human trafficking. Yet there is still little awareness on the topic.

Therefore let’s investigate answers and find more questions! Join students from across Europe under the shade of the beautiful Austrian Alps for six days!

We will discuss topics including:

Sexuality and society
Forced labour
Sex trafficking around Europe
Prostitution and legality
Our responsibility

Through lectures, bible study, an excursion, workshops and story-telling we will approach the sensitive and diverse theme of human trafficking in Europe. We will learn more about the scale of the problem and its different forms in different regions in Europe. Further, we will meet with members of local charity organisations and victims of human trafficking, to understand the topic as a concrete experience.

During the conference we will create a campaign to raise awareness among our local communities and officials. The programme will also allow to experience and integrate the information learnt with innovative techniques like walking meditation and biblio-drama.

Students from all faith backgrounds are welcome to join our conference. There will be Christian prayer and worship each day that everyone is welcome to participate in as they feel comfortable. Check the draft agenda of the conference!

Deadline for applications is PROLONGED till 27 September!

Please see the Financial Policy BEFORE Applying. Tips on Fundraising for your travel and participation fee can be found here.

Support young people coming to the conference by donating WSCF-E now!

WSCF Europe Tragerverein e.V.
Name of the Bank: Evangelische Kreditgenossenschaft Kassel e.G.
Place of the Bank: Kassel
Bankleitzahl (BLZ) (= Bank Identification Number): 520 604 10
Account Number: 000 660 1383
IBAN: DE03520604100006601383
BIC: GENODEF1 EK1

2013-08-30T08:33:00.001-07:00

Στοιχειώδης Βιβλιογραφία για τη Θεά

Ευρώπη

      Campbell Joseph. Oriental Mythology. 1973 London
      Driver Godfrey. Canaanite Myths and Legends. 1956-71; T&T Clark Edinburgh
      Graves, Robert. The White Goddess. 1961. Faber & Faber London
      Monaghan Patricia. Women in Myth and Legend. 1981 Junction Books London
      New Larousse Encyclopaedia of Mythology. 1973. Book Club Associates, London
      Walker Barbara .The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets. 1981.
      Harper & Row. San Francisco
      © Asphodel P. Long (unpublished, 1999)
Ορφικοί Ύμνοι

      1. M.J.Vermaseren. Cybele and Attis. The Myth and the Cult. Thames & Hudson, London 1977 p.186.
      2. See W.K.C.Guthrie. Orpheus and the Greek Religion. Methuen, London,       1935/52. p. 257ff.
      3. The Hymns of Orpheus. Μετάφραση by Thomas Taylor and collected in   "Thomas Taylor the Platonist", επιμέλεια Kathleen Raine και G.M. Harper,     RKP, London, 1969 (Taylor lived 1758-1835)
      4. Vermaseren όπως παραπάνω, σελ. 10
      5. ,, ,, p. 11 quoting Callimachus Hymn to Demeter, επιμέλεια E. Cohen.
      6. ,, ,, P. 10
      }7. Apostolos N. Athanassakis. The Homeric Hymns, John Hopkins University       Press. Baltimore & London. 1976.
      © Asphodel P. Long (Arachne 9, 1989)

Η Λευκή Θεά Πρόκληση ή Έμπνευση; Η Λευκή Θεά στον σύγχρονο φεμινισμό και τις γυναικείες σπουδές

Επιλεγμένη Βιβλιογραφία
Billington, Sandra & Green, Miranda The Concept of the Goddess Routledge 1996
Christ, Carol P. The Rebirth of the Goddess Harper Collins San Francisco 1997
Conkey, Margaret & Tringham, Ruth Archaeology & the Goddess : in Feminisms in the Academy. Stanton D.C. & Stewart A.J. (επιμέλ.) Univ of Michigan 1995:199-247
Davidson, Hilda E. The Role of the Northern Goddess. Routledge 1998
Davis, Elizabeth G. The First Sex. Penguin . London 1975
Eller, Cynthia Living in the Lap of the Goddess. Beacon Press, Boston, 1993/1995
Firla, Ian Foreword to White Goddess Conference Programme, Sept. 1998.
Frymer-Kensky, Tikva In the Wake of the Goddesses. Free Press NY 1992
Gimbutas, Marija The Language of the Goddess Harper & Row San    Francisco ,1989
____ The Civilisation of the Goddess Harper & Row SF 1991      Goldenburg, Naomi Changing of the Gods. Beacon Press Boston. 1979
Graves, Robert & Patai, Raphael Hebrew Myths: the Book of Genesis.       Doubleday NY 1963
Hurtado, Larry (ed) Goddesses in Religions and Modern Debate. Scholars Press Atlanta 1990
Hutton, Ronald The Neolithic great goddess: a study in modern tradition.     in Antiquity 1997 :91-99
LaMonte, Willow (ed) Goddessing Regenerated, Malta. Spring 1998      Long, Asphodel P. In a Chariot Drawn by Lions:the search for the female in deity The Womens Press 1992
Long, Asphodel P. The One and The Many: the Great Goddess Revisited:Feminist Theology :May 1997:13-29
____ The Goddess Movement in Britain Today Feminist Theology .Jan 1994:11-39
   _____ Asherah, The Tree of Life and the Menorah BISFT Sophia Paper no. 1 Neath 1998
Matthews, Caitlin Sophia Goddess of Wisdom: the divine feminine from black goddess to world soul. Mandala London 1991
McCance, Dawne Understandings of "The Goddess" in contemporary feminist scholarship . in: Hurtado , L. (ed) 1990
McCrickard, Janet Eclipse of the Sun: an investigation into sun and moon myths. Gothic Image Publications. Glastonbury 1990
Monaghan ,Patricia O Mother Sun! a new view of the Feminine. Crossing     Press Freedom CA 1994
Matriarchy Study Group Goddess Shrew. London 1977 ---- The Politics of Matriarchy London 1978
Olson, Carl The Book of the Goddess Past and Present Crossroad NY 1995
Pearson, J., Roberts, R. & Samuels, G.(επιμέλ.) Nature Religion Today      Edinburgh Univ. Press 1998
Raphael, Melissa Thealogy & Embodiment Sheffield Academic Press 1997
Ruether, Rosemary R. Sexism and God Talk SCM Press 1983
Schussler Fiorenza, E. In Memory of Her Crossroad NY 1983
---- But She Said Beacon Boston 1992

Arthur, Rose H. The Wisdom Goddess: feminine motifs in eight Nag Hammadi Documents. University Press of America. 1984.
Ashe, Geoffrey. The Virgin. 1976
Bernal, Martin. Black Athena: The Afro-Asiatic Roots of classical       civilisation. τόμοι 1 & 2. 1987/1991
Durdin-Robertson, Lawrence. The Goddesses of Chaldea, Syria and Egypt. Cesara Publications Eire. 1975
Engelsman, Joan C. (γιά τη μετάφραση του Ύμνου της Ίσιδος σχετικά με την αυτοεκτίμηση) The   Feminine Dimension of the Divine. 1979
Fox, Matthew. Original Blessing: a primer in Creation Spirituality. 1987
Gadon, Elinor. The Once and Future Goddess. 1989
Gage, Matilda J. Woman, Church and State. Persephone Press ανατύπωση . 1980
Gimbutas, Marija. Goddess and Gods of Old Europe. 1982 (και άλλα της ίδιας συγγραφέως)
      Gleason, Judith. Oya: In Praise of an African Goddess. 1987
      Graves, Robert. The White Goddess. Faber. 1948.
      Graves, Robert. (μετάφρ.) The Golden Ass. (Lucius Apuleius) Penguin.
      1950
      Grey, Mary. The Wisdom of Fools? Seeking Redemption for Today. 1989
      Griffin, Susan. Woman and Nature. 1978
      Idowu, E.B. African Traditional Religion. SCM. 1973
      King, Ursula. Women and Spirituality. 1989,1993
      Long, A.P. In a Chariot Drawn by Lions. The Womens Press.1992
      Matthews, Caitlin. Sophia, Goddess of Wisdom: the divine feminine from black goddess to world soul. Mandala. 1991
      Meyerowitz Eva. Akan Traditions of Origin. 1952
      Meyerowitz Eva. And yet Women Once Ruled Supreme. Pamphlet Press. 1986
      Meyerowitz Eva. The Akan of Ghana, Their Ancient Beliefs. 1958
      Meyerowitz Eva. The Divine Kingship in Ghana and Ancient Egypt. Faber. 1960
      Meyerowitz Eva. The Sacred State of the Akan. Faber. 1951
      Pagels Elaine. Adam, Eve and the Serpent .1988
      Pagels Elaine. The Gnostic Gospels. 1979
      Parrinder, E.G. West African Religions. 1949/61
      Patai Raphael. The Hebrew Goddess. 1967, 1978, 199O
      Pirani A. The Absent Mother: Restoring the Goddess to Judaism and
      Christianity. Mandala. 1991
      Plant, Judith (επιμέλεια). Healing the Wounds: the promise of Eco- feminism. 1989
      Pritchard, J. B. The Ancient Near East. Τόμοι 1 & 2. 1958
      Rattray R.S. Religion and Art in Ashanti. OUP. 1927/59.
      Robinson James (επιμέλεια). The Nag Hammadi Library in English. 1977, 1988.
      Robinson, James. The Future of our Religious Past. SCM. 1964
      Sandars, Nancy (μετάφραση). Poems of Heaven and Hell from Ancient
      Mesopotamia. Penguin. 1971.
      Sandars, Nancy (μετάφραση). The Epic of Gilgamesh. London. 1960.
      Scholem Gershom. Kabbalah. 1974
      Schussler Fiorenza Elisabeth. Bread Not Stone: the challenge of feminist biblical interpretation. 1984
      Schussler Fiorenza Elisabeth. Searching the Scriptures, τόμοι1 & 2. 1993 & 1995.
      Shiva, Vandana. Staying Alive: women, ecology and development. 1988
      Teish, Luisah. Jambalaya. 1987
      Trible, Phyllis God and the Rhetoric of Sexuality. PA. 1978
      von Kellenbach, Katharina. Anti-Judaism in Feminist Religious Writings. Scholars Press. 1994.
      West. Martin L. The Orphic Hymns. Clarendon. 1984
      Wilken, Robert (επιμέλεια). Aspects of Wisdom in Judaism and Early Christianity. 1975
      Winton Thomas D. Documents from Old Testament Times. 1961
      Witt Reginald. Isis in the Graeco-Roman World. Thames & Hudson London. 1971
      Wolkstein Diane & Kramer S.N. Inanna, Queen of Heaven and Earth. 1983
      Course Outline © Asphodel P. Long 1995

Ασερά, το Δέντρο της Ζωής και η Μενορά: Συνέχεια μιάς Θεάς; Ιουδαϊκό Σύμβολο;

Επιλεγμένη Βιβλιογραφία
Ackroyd, Peter. 'Goddesses,Women and Jezebel' in A. Cameron & A. Kuhrt (eds) Images of Women in Antiquity. Croom Helm, London, 1983
Albright, W. F. Goddess of Life and Wisdom. Hebraica 36, 1920 pp 258-394.
Beck. P. The Drawings from Horvat Teiman (Kuntillet Ajrud) . Tel Aviv 9. (1982:3-86)
Binger, Tilde Asherah: the Goddess in the Texts from Ugarit, Israel and the Old Testament. 1997. Sheffield Academic Press. Sheffield.
Cook Roger The Tree of Life. 1974 Thames and Hudson, London
Cross F,M. Canaanite Myth and Hebrew Epic 1973 Harvard Univ. Press. Harvard.
Dahoo, D. M. Ancient Semitic Deities in Syria and Palestine. in Moscati, S. (ed) Le Anticho Divinita semitiche 1958:65-94
Danby, H. The Mishnah. Oxford Univ. Press 1933
Day, John. Asherah in the Hebrew Bible & North Semitic Literature. Journal of Biblical Studies, (JBL) vol. 5, no. 3 pp 395-408
Delcor, M. Religion d'Israel et Proche Orient Ancien. Brill, Leiden. 1976
Dever, William Asherah, Consort of Jahweh? New Evidence from Kuntillet Ajrud. Bull. of American Schools of Oriental Research. no 255.1984:21-37 Women’s Popular Religion, suppressed in the bible, now revealed by archaeology. Biblical Archaeological Review (BAR) Mar/April 1991
Driver, G. R. Canaanite Myths and Legends. 1956 T&T Clark, Edinburgh
Edwards, I.E.S. A Relief of Qudshu Astarte. in Journal of Near Eastern Studies. 1955. Vol 14: 49-51
Emerton, J.A. New Light on Israelite Religion: the implications of the inscription from Kuntillet Ajrud.in : Zeitschrift fur alt-testamentliche Wissenschaften, 94. (1982) :2-20
Encyclopaedia Judaica ; The Jewish Encyclopaedia ;
The Bible, Revised Standard Version
Fiorenza, E.Schussler Bread Not Stone 1984 Beacon Press Boston
Goodenough, E.R. Jewish Symbols in the Greco-Roman Period 1965 Bollingen Series XXXVII, Pantheon Toronto.
Gray, John Ugarit. in Winton Thomas, D. (ed) 1967 Archaeology and Old Testament Study. Clarendon Press. Oxford
Freedman D. N. Bib. Arch. Review. 1987 Dec. :241-249
Gray, John The Canaanites. Thames & Hudson London 1964
Hadley, J. M. Evidence for a Hebrew Goddess: the cult of Asherah in ancient Israel and Judah. Cambridge Univ. Press 1997
Hadley, Judith The Khirbet El Qom Inscription. Vetus Testamentum, Vol.XXXV11 No. 1 1987 pp 50-62
Halevi Ze'ev B.S. The Tree of Life Gateway Books, Bath 1991
Hestrin, Ruth The Lachish Ewer and the Asherah. Israel Exploration Journal 37 (1987) :212-23
Hestrin, Ruth Understanding Asherah: exploring Semitic Iconography. BAR Vol XVII no. 5 1991: 50-59
Hestrin, Ruth The Cult Stand from Taanach and its Religious Background. in 1987 Studia Phoenicia V. U.Peeters. Leuven.
Korsak, M.P. At the Start : the Story of Genesis. Sheffield Academic Press 1994
Long, A. P. The One or the Many: the Great Goddess Revisited. Feminist Theology, no. 15, May 1997: 13-29 Sheffield Academic Press Sheffield
In a Chariot Drawn by Lions. The Womens Press, London 1992.
The Goddess in Judaism, a historical perspective. in: Pirani, A. (ed) 1991
Margalit, Baruch The Meaning and Significance of Asherah Vetus Testamentum 40(1990):264-97.
Meshel, Ze'ev.Did Jahweh have a Consort? Biblical Archaeology Review vol 5/2 1979 :24-36 Kuntillet Ajrud:and Israelite religious centre from the time of the Judean Monarchy. 1978 Museum Catalogue 175, Israel Museum, Jerusalem
Meyers, Carol,L. The Tabernacle Menorah. Scholars Press Missoula, 1976
Oden, Robert. A.The Persistence of the Canaanite Religion. Bib. Archaeology. Vol 39 1976 :31-36
Olyan, S.M. Asherah and the Cult of Yahweh in Israel. 1988 Scholars Press Atlanta.
Patai, Raphael The Hebrew Goddess. Wayne Univ. Press Detroit 1990
Perlman, A. Asherah and Astarte in the Old Testament. Ph.D. Dissertation, Univ. of California. (available through University Microfilms,Ann Arbor)

Pettey, R. Asherah, Goddess of Israel. Peter Lang. NY 1990
Pirani, Alix. The Absent Mother. Restoring the Goddess to Judaism and Christianity. 1991. Mandala London
Primavesi Anne From Apocalypse to Genesis: ecology , feminism and Christianity. 1991. Burns and Oates, Tunbridge Wells.
Ruether , Rosemary R. Sexism and God Talk.1983. SCM Press London
Scholem Gershon The Kabbalah and its Symbolism. 1969. Schocken. NY
Scholem, Gershon Merkabah Mysticism and Talmudic Tradition.1960.The Jewish Theological Seminary of America. New York
Smith, Mark S.The Early History of God : Jahweh and the other deities in Ancient Israel. Harper & Row San Francisco 1990
Smith,, Morton. Palestine Parties and Politics that shaped the Old Testament. Columbia Univ. Press. NY & London 1971
Taylor, Joan E. The Asherah, the Menorah and the Sacred Tree. in Journal for the Study of the Old Testament. 66 (1995) 29-54
Trible, Phyllis God and the Rhetoric of Sexuality. 1978 Fortress Press, PA.
Wallace, H.N. The Eden Narrative. Scholars Press Atlanta 1985
Wiggins, S. A Re-assessment of Asherah. Verlag Butzen & Bercker 1993 .
Yarden,L. The Tree of Light: a Study of the Menorah. Cornell Univ. Press. Ithaca. 1971

Για την προγόνισσα Λίλιθ

2013-08-28T07:57:00.000-07:00

Από τη Βικιπαίδεια:
Η Λίλιθ είναι μυθικός θηλυκός Μεσοποτάμιος νυχτερινός δαίμονας που σχετίζεται με τον άνεμο και πιστεύεται ότι βλάπτει τα παιδιά. Στο Ταλμούδ και το Μιδράς, η Λίλιθ εμφανίζεται σαν νυχτερινός δαίμονας. Σύμφωνα με κάποια απόκρυφα κείμενα της καθολικής εκκλησίας, η Λίλιθ ήταν η πρωτόπλαστη γυναίκα και φτιάχτηκε όπως ο Αδάμ από χώμα, οπότε ήταν ίση του, σε αντίθεση με την Εύα.
Όταν ο Αδάμ προσπάθησε να την καθυποτάξει, η Λίλιθ πρόφερε το ιερότερο από τα ονόματα του Θεού και υψώθηκε στον ουρανό. Ο Αδάμ παραπονέθηκε στον Θεό, ο οποίος της έδωσε την επιλογή ή να υποταχθεί στον Αδάμ είτε να φύγει από τον Κήπο της Εδέμ και πολλά από τα παιδιά που θα κάνει να πεθαίνουν. Η Λίλιθ, για να μπορέσει να έχει ελεύθερη βούληση, διάλεξε να εγκαταλείψει τον Κήπο της Εδέμ. Έπειτα από τη φυγή της, ο Αδάμ νιώθοντας μοναξιά παρακάλεσε το Θεό και του έδωσε μια γυναίκα πιο υποτακτική, την Εύα.
Το όνομά της κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από την Σουμεριανή Λιλλάκε και σημαίνει (σε ελεύθερη μετάφραση) «η Θεϊκή Γυναίκα». Εμφανίζεται για πρώτη φορά σε αρχαία Σουμερικά μυστικιστικά γραπτά και φυλαχτά ως Λιλλάκε, που είναι το απόκρυφο όνομα της Θεάς Μπελίλι. Την ξανασυναντάμε με το όνομα Μπααλάτ (που είναι παράφραση του «Μπελίλι») στους καναΐτες.
Λίγο αργότερα την ξανασυναντάμε στις Εβραϊκές δοξασίες ως δαιμόνισσα της ερήμου και η πρώτη «επίσημη» εμφάνισή της στο Εβραϊκό και Χριστιανικό δόγμα με το όνομα Λίλιθ γίνεται με μια πολύ σύντομη αναφορά στην Βίβλο αναφέροντάς την και πάλι ως δαιμόνισσα, καθώς και στα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Κατά την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο χαρακτήρας της Λίλιθ ξεκινά πλέον να έχει «πρωταγωνιστικό ρόλο» στις δοξασίες που σχετίζονται με το Σκότος και η πρώτη σοβαρή αναφορά της γίνεται στο Εβραϊκό Ταλμούδ.
Πριν όμως από όλες τις προαναφερόμενες γραπτές παρουσίες της, συναντάμε και πολλές ταυτίσεις της στις λαϊκές δοξασίες με διάφορες αρχαίες Θεότητες όπως η Εκάτη, η Περσεφόνη, η ινδική Κάλι και άλλες.
Με όλες αυτές τις προ-Εβραϊκές εμφανίσεις της, γεννιέται η απορία για το κατά πόσο η ιστορία της Λίλιθ ως πρωτόπλαστης προϋπήρξε και κρίθηκε απόκρυφη ή προστέθηκε αργότερα. Πάντως σίγουρα λύνει τον γρίφο που δημιουργεί το πρώτο με το δεύτερο Βιβλίο της Γένεσης, αναφέροντας αρχικά στο πρώτο ότι ο Θεός έπλασε τον άνδρα και την γυναίκα ενώ αργότερα στο δεύτερο παρουσιάζοντας τον άνδρα μόνο και με ανάγκη για συντροφιά.
Στα Καμπαλιστικά γραπτά η Λίλιθ αναφέρεται κυρίως ως σύντροφος του Σαμαήλ και ως η θηλυκή έκφρασή του. Αναφέρεται επίσης και ως η προσωποποίηση του πειρασμού, καθώς και ως το πρώτο σούκουμπους που επιτίθετο στον Αδάμ ενώ αυτός κοιμόταν.
Την ξανασυναντάμε στην Μεσαιωνική θρησκευτική ζωγραφική, όπου αναπαριστάται ως ο πειρασμός του Αδάμ και της Εύας (ο απαγορευμένος καρπός) είτε ως φίδι με γυναικείο κεφάλι είτε ακόμα μερικές φορές ως κανονική γυναίκα που τους προσφέρει τον καρπό. Αυτό είναι κάτι που μας οδηγεί στο να συνδέσουμε τον Όφι του κήπου της Εδέμ με την Λίλιθ.
Φτάνοντας στον 19ο αιώνα, η Λίλιθ απολαμβάνει για άλλη μια φορά την διασημότητα μέσω του ψυχολόγου Καρλ Γιουνγκ, που την χρησιμοποιεί ως έκφραση και προσωποποίηση του αρσενικού άνιμους, δηλαδή την καταπιεσμένη θηλυκή πλευρά του κάθε άνδρα.
Κατά τον ίδιο αιώνα, η Λίλιθ ξεκινά αργά αλλά σταθερά να μεταλλάσσεται από πλάσμα δαιμονικό σε σύμβολο θηλυκότητας. Πάμπολλες φεμινίστριες την λατρεύουν ως το αυθεντικό θηλυκό ίνδαλμα που απαρνείται ακόμα και τον κήπο της Εδέμ για χάρη της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας της και η δαιμονική και παιδοκτόνος πλευρά της παραμερίζεται και απορρίπτεται.
Τα νεοπαγανιστικά κινήματα (όπως το Wicca) αποδέχονται την Λίλιθ ως Θεότητα-Προστάτιδα της σκοτεινής γυναικείας πλευράς αλλά και του γυναικείου ερωτισμού, θέλοντας έτσι να δείξουν ότι αντιτίθενται στην φαλλοκρατική καθημερινότητα. Λατρεύεται όμως μέχρι τις μέρες μας και από διάφορα σκοτεινά τάγματα με την αρχική της μορφή, ως Αρχόντισσα του Σκότους δηλαδή, καθώς και ως η Ηγέτιδα των άυλων Βαμπίρ (incubi & succubi).
Η Λίλιθ είναι η μυθολογική πρώτη σύζυγος του Αδάμ. Όπως και ο Αδάμ, δημιουργήθηκε από τον Θεό ^[1] ως πρώτη αναφορά ανθρώπινης ζωής στην Βίβλο. Η Εύα έρχεται μετά, δημιουργημένη από το πλευρό του Αδάμ καθώς κοιμόταν:

...και θα ονομαστεί Γυναίκα, αφού αυτό πάρθηκε από Άνδρα (Γένεσις 2:24)

Αυτή η φανερή αντίθεση μπορεί να εξηγηθεί μόνο με την προϋπόθεση της ύπαρξης θηλυκού ανθρώπου πριν την Εύα. Και αφού μόνο η Εύα αναφέρεται στον κήπο της Εδέμ, η πρoκάτοχός της θα πρέπει να έφυγε πριν το όλο σκηνικό. Η απουσία της Λίλιθ από την Βίβλο εξηγείται λόγω της πατριαρχικής αντίληψης και επικράτησης των Ιουδαίων/Χριστιανών.
Ο σημιτικός θρύλος περιγράφει την Λίλιθ να αρνείται την επιβολή του Αδάμ (σεξουαλικά κατά το να είναι "από κάτω"), και σε στιγμή πικρίας ξεστόμισε το ιερότερο των ονομάτων του Θεού και πέταξε στον αέρα, με αποτέλεσμα να διωχτεί από τον Θεό στην έρημο. Η μόνη αναφορά στις τωρινές γραφές τις Βίβλου είναι κατά Ιεζεκιήλ, όπου μιλάει για την ζωή της στην έρημο. Η Λίλιθ περιγράφεται με διάφορες μορφές, που επισκέπτεται τα όνειρα ανδρών και συνευρίσκεται μαζί τους.

Άλλοι μύθοι και μορφές

Το Φίδι που δελέασε την Εύα με τον Καρπό του Δέντρου της Γνώσης.
Ερωμένη του Εωσφόρου στην κόλαση: αποδείχτηκε να είναι ανυπόταχτη ακόμα και στον Πρίγκιπα του Σκότους, ο οποίος την έδιωξε στην έρημο για άλλη μια φορά.
Το πρώτο Βαμπίρ, που ήρθε στον Κάιν αφού αυτός εγκαταλείφθηκε από τον Θεό για τον φόνο του Άβελ
Μητέρα των Λίλουμ, των Γήινων δαιμόνων.
Στην αρχαία Σουμερία, η Λίλιθ ήταν Θεότητα και βοηθός της Ινάννα.
Στους Σημιτικούς λαούς της Μεσοποταμίας ήταν αρχικά μορφή παρόμοια με αυτήν της Λιλ, Σουμέριας Θεά των καταστροφικών ανέμων και καταιγίδων. Αργότερα στην Ανατολή παρομοιάστηκε με την Λαμαστού, ένα δαιμονικό θηλυκό πνεύμα γνωστό στην Συρία ως η δολοφόνος των βρεφών. Εδώ απέκτησε και τους χαρακτηρισμούς ως φτερωτός γυναικείος δαίμονας της νύχτας (Talmud), ως επικίνδυνο Βαμπίρ και Succubus (Ζοχάρ), ως η μητέρα των Incubi και Succubi και ως νυχτερινής κουκουβάγιας (Βίβλος).

↑ "από το χώμα της Γης... κατ' εικόνα του Θεού Αυτός τους δημιούργησε, άνδρα και γυναίκα τους δημιούργησε" (Γένεση 1:27)

Και από το youtube
http://www.youtube.com/watch?v=BsCxOo2V_m4 H ιστορία τής Λίλιθ

και το πανέμορφο τραγούδι τής Νένας Βενετσάνου από τα μεγάλα χρόνια τών φεμινισμών
http://www.youtube.com/watch?v=tnmfbLr7RAQ

2013-08-27T10:25:00.000-07:00

Μία πρώτη, πρόχειρη, αδούλευτη παρουσίαση μορφών της Μεγάλης Θεάς

Πλευρές της Θεάς Η Θεά είναισ ένα θεϊκό ον με υπερφυσικές δυνάμεις και ιδιότητες την οποία πιστεύουν και λατρεύουν πολλοί άνθρωποι. Είναι για πάρα πολλούς ανθρώπους η πηγή της ζωής και λατρεύεται ως βασική θεότητα σε πολλές θρησκείες.
Η Λευκή Θεά
Εγώ, που υπήρξα πριν υπάρξει το σύμπαν
εγώ που θα υπάρχω όταν το σύμπαν πάψει να υπάρχει
εγώ που υπάρχω εκεί όπου γεννιούνται τα πάντα
εγώ από την οποία τα πάντα εκπορεύονται και στην οποία τα πάντα επιστρέφουν
εγώ, η Λευκή Θεά, έχω αποκαλύψει τα Μυστήρια.

Νταϊάνα, Θεά του κυνηγιού – η ελληνίδα αντίστουχή της ήταν η Άρτεμις με την οποία έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά.

Οι κέλτικες λέξεις dianna και diona σημαίνουν “θεϊκή” και “λαμπρή” αντιστοίχως.

Στη βόρεια πλευρά της Λίμνη Νέμι¹, κοντά στη Ρώμη, υπήρχε το ιερό άλσος και ο ναός της Νταϊάνας.

Η Νταϊάνα είναι η Κυνηγός και η Θεά της γονιμότητας, της γέννας και της άγριας φύσης . Σχετίζεται με τον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου, με τις γιορτές της πυράς. Το προσωνύμιό της Βέστα μαρτυρά πως στο Ιερό της υπήρχε άσβεστη φωτιά. Η ετήσια γιορτή της, στις 13-14 Αυγούστου, συμπίπτει με το κατακαλόκαιρο. Γίνονται επικλήσεις τής Νταϊάνας για την προστασία της σοδειάς.

Συχνά εικονίζεται με πυρσό, που συμβλίζει τη φλογερή της φύση.

Εκτός από την Ηγερία και την Κυρά της Λίμνης, άλληθεότητα που σχετίζεται με την Νταϊάνα είναι ο Βίρμπιους, που συγγενεύει με τον Ιππόλυτο. Από τους ακολούθους της ήταν και ο Βασιλέας των Τελετουργιών, που είχε την υποχρέωση να κόβει ένα κλαδί από ένα ορισμένο δέντρο, που συχνά ταυτίζεται με τον Χρυσό Κλώνο του Βιργιλίου, και να σκοτώνει τον προκάτοχό του πριν πάρει τη θέση του, οπότε γίνεται Ιερέας – Σύνευνος -Εραστής της Θεάς. Διατηρεί αυτό το αξίωμα μέχρι να έρθει η ώρα του για την τελετουργική θανή, από τα χέρια ενός ικανότερου διαδόχου -πρόκειται για μεταφορά στην ανθρώπινη ζωή του Κύκλου της Ζωής, δηλαδή της Γέννησης, του Θανάτου και της Αναγέννησης.

Αντιστοιχίες

Ζώο: Σκύλος

Ημέρα: Παρασκευή, Δευτέρα

Γιορτές: 12 Φεβρουαρίου, 13 Αυγούστου, 22 Νοεμβρίου
Μήνας: Νοέμβρης

Tree: Όπλο: Τόξο

[Image: Correggio]

Χάθορ – Οφθαλμός τού Ρα

Η Χάθορ ήταν κόρη του Ρα, Θεού του Ήλιου. Ονομάζεται και “Οφθαλμός του Ρα” και ταυτίζεται με τη Σεκμέτ, την εκδικητική θεότητα που έχει τη μορφή λέοντα.

Εκτός από Ὁφθαλμός του Ήλιου, η Χάθορ είχε κι τους τίτλους Κυρά της Δύσης, Κυρά των Ουρανών, Κυρά των Άστρων, Χρυσάφι, Κυρά της Συκομουριάς, Χρυσή.

Την στέλνει ο Ρα με τη μορφή ενός παντεπόπτη οφθαλμου για να παρακολουθεί την ανθρωπότητα. Σε ώρες μεγάλης ενοχλησης, γινόταν άγρια και καταστροφική. Το Ανκ ² λέγεται πως είναι αποτύπωμα του Οθφαλμού της Χάθορ και είναι σύμβολο καλής τύχης .

Η Χάθορ ήταν μία αγελάδα – θεά που ερμηνεύται ως Κυρά των Ουρανών: ως ουράνια αγελάδα στηρίζει με τα τέσσερα πόδια της τον θόλο του ουρανού, ενώ η έναστρη γαστέρα της ήταν ο ίδιος ο ουρανός.

Είναι, επίσης, και μητέρα – θεά και σχετίζεται στενά με τους βασιλείς και τους φαραώ. Στον ναό τού Deir el-Bahri, απεικονίζεται ως ουράνια αγελάδα που θηλάζει τον φαραώ. Οι κυρίες των βασιλικών τίτλων συχνά υιοθετούσαν τον τίτλο “Ιέρεια της Χάθορ” προς τιμήν της.

Προστάτευε τις γυναίκες στην εγκυμοσύνη και στη λοχεία. Ως Θεά της γονιμότητας και της .... υγρασίας, σχετιζόταν με την πλημμυρίδα στον Νείλο. Με τη μορφή αυτή, σχετίζεται με το άστρο -σκύλο, τον Σοπντέντ, ή Σόθι στα ελληνικά, δηλαδή τον Σείριο. του οποίου η άνοδος στον ορίζοντα προμήνυε την ετήσια πλημμύρα του Νείλου.

Κυριαρχούσε στον μήνα Αθύρ, δηλαδή από τις 17 Σεπτεμβρίου (γενέθλια της Χάθορ) ως τις 16 Οκτωβρίου, που ήταν ο τρίτος μήνας της πλημμύρας.

Ως θεά της μουσικής, σύμβολό της ήταν το σείστρο. .

Στα κιονίκρανα των ναών της, η Χάθορ συχνά απεικονίζεται με κεφάλι αγελάδας και στέμμα που αποτελείται από κέρατα που στηρίζουν τον δίσκο του Ήλιου. Το σύμβολο του ήλιου αργότερα υιοθετήθηκε από την Ίσιδα. Απεικονίζεται επίσης και ως στέλεχος παπύρου (τελείτο μιά τελετουργία προς τιμήν της, όπου έκοβαν πάπυρους), ως φίδι ή ως σείστρο.

Η συκομουριά ήταν ιερή για τη Χάθορ. Η συκομουριά ήταν δέντρο ιερό, που χάριζε στους νεκρούς σκιά και τροφή όταν ξεκινούσαν το ταξίδι τους για τον άλλο κόσμο. Η σχέση με το δέντρο αυτό αργότερα μετατέθηκε στην Ίσιδα στην οποία αποδόθηκαν και οι περισσότερες ιδιότητες της Χάθορ.

Η είσοδος στον κάτω κόσμο εθεωρείτο πως βρικόσταν στον δυτικό ορίζοντα, τον τόπο του δύοντος ηλίου, και το βασίλειο των νεκρών είχε ονομαστεί “Χώρα των Δυτικών”: από εδώ προέρχεται ο τίτλος τής Χάθορ: Κυρά της Δύσης. Στη Βίβλο των Νεκρών αναφέρεται ως Κυρά των Δυτικών Βουνών ή των Δυτικών Κορυφών και εκεί συναντιέται με τον Ρα που βυθίζεται κάτω από τον ορίζοντα. Η προστασία της απλώνεται στους νεκρούς με τη μορφή ενδύματος που λέγεται τζέστεν και προσφέρει ασφάλεια στον δρόμ αι προστασία από τους εχθρούς που ζουν στη Νήσο του Πυρός.

Η Χάθορ ως Θεά τού Έρωτα, της Μουσικής και του Χορού

Στην Αρχαία Αίγυπτο η Χάθορ θεωρείται υπέρτατη Θεά του έρωτα, της Ουράνιας Γοητείας. Είναι, λοιπόν, προφανές το πώς οι Έλληνες τη συνέδεσαν με την Αφροδίτη. Στην ερωτική ποίηση περιγράφεται ως “χρυσή” ή “Κυρά των Ουρανών”.

Έχτισα ένα σπίτι για τη Θεά

φτιαγμένο από το ξύλο της συκομουριάς.

Κάτω από τα φύλλα της φοινικιάς

Τρώω ψωμί για να τήν τιμήσω.

Χάθορ, Γερακίνα των Ουρανών,

Ξεκουράσου στα μέλη τού δέντρου μου.

Χάθορ, Οίκε του Ήλιου,

Ζήσε στο σπίτι μου γιά πάντα.

Ο Οφθαλμός του Ρα³

1Η Λίμνη Νέμι βρίσκεται στα ανατολικά της Ρώμης. Στα αρχαία χρόνια ηταν γνωστή ως Κάτοπτρο της Νταϊάνας, επειδή η αντανάκλαση της σελήνης στα νερά της φαινόταν τέλεια από τον ναό

Από το κοντινό ιερό σπήλαιο, έρεε ένας χείμαρος ως τη λίμνη. Αυτός ο χείμαρος σχετιζόταν με τη νύμφη Ηγερία. Τόσο η Ηγερία όσο και η Νταϊάνα είναι πρώιμες μορφές της Κυράς της Λίμνης, που σχετιζόταν στενά με τον φύλακα του ιερού άλσους της Νταϊάνας, που ήταν γνωστός ως Rex Nemorensis, δηλαδή Βασιλέας των Δασών.

Στα Γαελικά η λέξη neimed σημαίνει άδυτο ή άσυλο και προέρχεται από τη λατινική λέξη nemus που σημαίνει ιερό άλσος .

2he ankh appears frequently in Egyptian tomb paintings and other art, often at the fingertips of a god or goddess in images that represent the deities of the afterlife conferring the gift of life on the dead person's mummy; this is thought to symbolize the act of conception.[citation needed] Additionally, an ankh was often carried by Egyptians as an amulet, either alone, or in connection with two other hieroglyphs that mean "strength" and "health" (see explication of djed and was, above). Mirrors of beaten metal were also often made in the shape of an ankh, either for decorative reasons or to symbolize a perceived view into another world.[citation needed]
Mika Waltari, who wrote the fictionalized documentary/novel "The Egyptian" in 1949, wrote of the origin of monotheistic culture in ancient Egypt, where the ankh first appeared as the symbol of this following. The first pharoah to take on the name "ankh" within his own was the well known boy king, Tut-ankh-amon. According to this young king, Amon was the only God, symbolized by the sun resting on the horizon; thus the circle resting on a horizontal bar. It is also alleged that Tutankhamon did not die a natural death, but was challenged in to a situation which brought about his injury and death. This, allegedly, (and quite possibly, through romantized fiction) was performed by those against this early monotheism.
A symbol similar to the ankh appears frequently in Minoan and Mycenaean sites. This is a combination of the sacral knot (symbol of holiness) with the double-edged axe (symbol of matriarchy)[4] but it can be better compared with the Egyptian tyet which is similar. This symbol can be recognized on the two famous figurines of the chthonian Snake Goddess discovered in the palace of Knossos. Both snake goddesses have a knot with a projecting loop cord between their breasts.[5] In the Linear B (Mycenean Greek) script, ankh is the phonetic sign za.[6]

Ankh symbol

Crux ansata in Codex Glazier
The ankh also appeared frequently in coins from ancient Cyprus and Asia Minor (particularly the city of Mallus in Cilicia).[7] In some cases, especially with the early coinage of King Euelthon of Salamis, the letter ku, from the Cypriot syllabary, appeared within the circle ankh, representing Ku(prion) (Cypriots). To this day, the ankh is also used to represent the planet Venus (the namesake of which, the goddess Venus or Aphrodite, was chiefly worshipped on the island) and the metal copper (the heavy mining of which gave Cyprus its name).
David P. Silverman notes how the depiction of the ancient Egyptian ankh was preserved by the Copts in their representation of the Christian cross, the coptic cross.[8]

3Για χιλιάδες χρόνια, ως και σήμερα, όταν οι Αιγύπτιοι θέλουν να πουν "φαίνεται"ή "διακρίνεται" ή "βλέπω" χρησιμοποιούν τη ρίζα "ρα". Η προφορά "ραα" στα αιγυπτιακά σημαίνει "φαίνεται" ενώ το ρήμα "αραου" σημαίνει "βλέπω". "Αουρ", πάλι στα αραβικά, σημαίνει βουνό. Ο παραπάνω συλλογισμός σίγουρα μας θυμίζει το αρχαιοελληνικό ρήμα "οράω", που σημαίνει ακριβώς το ίδιο πράγμα, δηλαδή "βλέπω". Μας θυμίζει επίσης το αρχαιοελληνικό " όρος". Το όρος, δηλαδή το βουνό. Σημείο σε μεγάλο υψόμετρο, από το οποίο μπορούμε να έχουμε ορατότητα. Σημείο που τόσο στην αρχαία Ελλάδα όσο και στην αρχαία Αίγυπτο, αποτελούσε κατοικία θεών. Το "όρος" είναι φυσικό "όριο". Δηλαδή ορίζει, καθορίζει, περιορίζει μία περιοχή. Μία πολύ γνωστή μας ονομασία πόλεως, η Ιερουσαλήμ, στα αραβικά προφέρεται και γράφεται με την αραβική γραφή "αουρουσαλίμ" και περιλαμβάνει, ως πρώτο συνθετικό της, τη ρίζα "ρα", (αουρ)μεταφραζόμενη ως " το όρος", και δεύτερο συνθετικό, το "σαλίμ" ή "σαλάμ" που σημαίνει "ειρήνη".(Έχετε ακούσει το αραβικό " σαλάμ αλαίκομ"; Σημαίνει "ειρήνη σε εσάς"). Συνεπώς, η ονομασία της πόλεως σημαίνει στην ελληνική " το όρος της ειρήνης". Από την ιστοσελίδα:http://www.e-telescope.gr/el/spirituality/142-ra-sun-god

2013-08-23T06:45:00.001-07:00

Ορφικός ύμνος Εκάτης

Την οδοσύχναστη εξυμνώ Eκάτη, την τρίστρατη, την ερασμία,
την ουρανία, τη γήινη και τη θαλασσινή, κροκόπεπλη,
την επιτάφια, που με τις ψυχές νεκρών οργιοβακχεύει,
την Πέρσεια, την μοναχική, που με τα ελάφια αγάλλεται,
νυχτερινή, σκυλοσυνόδευτη, αήττητη βασίλισσα,
ουρλιαχτική, ξαρμάτωτη, αυτή που ακαταμάχητη έχει όψη,
την ταυροπόλο, την κλειδούχο όλου του κόσμου άνασσα,
ηγεμονίδα, νύμφη, παιδοτρόφο, ορεισύχναστη, την κόρη αυτή θερμοπαρακαλώντας να βρεθεί στις όσιες τελετές
ευμενική προς τον ποιμένα πάντοτε με χαρούμενη διάθεση.

Η Εκάτη είναι αρχαία ελληνική θεότητα. Από γλωσσολογικής άποψης το όνομά της φαίνεται ότι είναι ελληνικό και σχετίζεται πιθανώς με το επίθετο Εκατηβόλος που αποδιδόταν στον Απόλλωνα. Υπάρχουν τίτλοι της όπως το Άγγελος και το φωσφόρος. Με τον δεύτερο τίτλο πολλές φορές ονομάζεται «φορέας του φωτός» (βλ. Ευριπίδου, Ελένη ).

Ο ποιητής της Θεογονίας Ησίοδος αναγνωρίζει στο πρόσωπό της την πανίσχυρη Κυρία των τριων βασιλείων: γης, ουρανού και θάλασσας. Λέει, ακόμη, πως η θεά ασκούσε την κυριαρχία της από την εποχή των Τιτάνων πριν πάρει την εξουσία ο Ζευς και η τάξη του. Ο νέος κυβερνήτης του κόσμου την τίμησε, αφήνοντάς τη στο αρχικό μεγαλείο της.

Η Εκάτη βοηθά τους πολεμιστές στον πόλεμο και τους βασιλείς στην απονομή της δικαιοσύνης. Φέρνει τιμές στους αθλητικούς αγώνες, παραστέκει τους κυνηγούς και τους ψαράδες και μαζί με τον Ερμή, προστατεύει τα κοπάδια. Τέλος αποκαλείται κουροτρόφος.

Aς εστιαστούμε τώρα στον περίφημο μύθο της «αρπαγής της Περσεφόνης». Εδώ η Εκάτη φαίνεται ωσάν δίδυμο της ίδιας της Δήμητρας. Όπως και η Δήμητρα, ακούει τη φωνή του θύματος. Τη συναντά «με ένα φως στο χέρι της» και ρωτάει τον απαγωγέα με λόγια που, σύμφωνα με μια ορφική απόδοση ομηρικού ύμνου, ανήκουν στη Δήμητρα. Ο ποιητής μας λέει πως και οι δύο πηγαίνουν να βρουν τον Ήλιο, τον αυτόπτη μάρτυρα.

Πάντως, υπάρχουν δύο αποδόσεις του μυθολογήματος. Στη μία πρωταγωνιστεί η Δήμητρα και στην άλλη η Εκάτη, που πηγαίνει μάλιστα και στον Κάτω Κόσμο για να αναζητήσει την Περσεφόνη. Αφού συναντηθούν η μητέρα με την κόρη, η Εκάτη εμφανίζεται για άλλη μια φορά στον ύμνο, για να παραλάβει την Κόρη και να μείνει για πάντα μαζί της. Η Εκάτη και η Περσεφόνη είναι το ίδιο αδιαχώριστες, όπως η Περσεφόνη και η Δήμητρα. Σύμφωνα με τον ύμνο, η Γαία, η Μητέρα Γη, δεν έχει καμία σχέση με τη Δήμητρα^ είναι συνένοχη του απαγωγέα. ΄Ετσι, ο στενός σύνδεσμος της Εκάτης με τη δίδυμη μορφή της Δήμητρας και της Κόρης γίνεται όλο και πιο έντονος. Συνεπώς, ο Κόσμος της Εκάτης θα μπορούσε να οριστεί ως σεληνιακή όψη του κόσμου της Δήμητρας.

Ο πυρσός που μεταφέρει η Εκάτη περιγράφεται στον ύμνο ως σέλας, «φως». Αναμφίβολα, η «μεταφορά του φωτός» αποτελεί ένα ουσιαστικό τμήμα της φύσης της θεάς, αλλά ο πυρσός δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό γνώρισμα της Εκάτης –παίζει επίσης έναν εξίσου σημαντικό ρόλο στη λατρεία της Δήμητρας και της Περσεφόνης.

Στον ίδιο ύμνο, η Δήμητρα παρουσιάζεται κρατώντας δύο αναμμένους πυρσούς. Αν εμβαθύνουμε περισσότερο, πέρα από τα σύνορα του αυστηρά ομηρικού κόσμου του Δία, θα πεισθούμε πως μάλλον είναι σωστό το συμπέρασμά μας ότι η Εκάτη είναι μια δεύτερη Δήμητρα.

Ο Αισχύλος πάλι, τη συνδέει με τη Σελήνη και την παρουσιάζει ως ΄Αρτεμι-Εκάτη, ενώ ο Ευριπίδης τη θεωρεί κόρη της Λητούς, και πρώτος (στη «Μήδεια») την παρουσιάζει ως θεά προστάτιδα των μαγισσών. Η Εκάτη λοιπόν συνδέεται και συνταυτίζεται με τη Δήμητρα, την Περσεφόνη, τον Ερμή και τον Κάτω Κόσμο, τη Γη, τον Πάνα, την Κυβέλη και τους Κορύβαντες, τις Χάριτες στη μορφή που έχει ως προστάτις των καλλιεργειών και της γης. Ως ΄Αρτεμις Ευπλοία, εξάλλου, η Εκάτη παίρνει θαλάσσιο χαρακτήρα.

Η σχέση της Εκάτης με την Άρτεμι γίνεται φανερή από ένα μύθο της Εφέσου. Επειδή η γυναίκα του Εφέσου υποδέχθηκε άσχημα τη θεά και της αρνήθηκε τη φιλοξενία, η Άρτεμις τη μεταμόρφωσε για λίγο σε σκύλο. Όταν όμως πήρε πάλι την ανθρώπινη μορφή της, η γυναίκα του Εφέσου ένιωθε τόσο ντροπιασμένη ώστε κρεμάστηκε. Αλλά η θεά την επανέφερε στη ζωή και τότε αυτή πήρε το όνομα της Εκάτης. ΄Αγαλμα της Εκάτης είχε στηθεί κοντά στο ναό της Εφεσίας Αρτέμιδος.

Στα ύστερα χρόνια, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη χθόνια υπόστασή της και στις μαγικές της ιδιότητες^ τότε εμφανίστηκε με τρομακτική μορφή όπως η Μέδουσα και οι Ερινύες. Με την εκδοχή αυτή συνδέονται οι οικιακοί καθαρμοί, τα οξυθύμια, με τα οποία διώχνονταν από το σπίτι τα κακά πνεύματα. Αφιερωμένος στην Εκάτη ήταν ο χώρος που βρισκόταν μπροστά από την πύλη του ναού, της πόλης ή του σπιτιού. Λατρευόταν για τις μαγικές της κυρίως ιδιότητες, για τη δύναμη που είχε να κρατάει μακριά από την καθημερινή ζωή το κακό.

Στον ελληνικό κόσμο η κλασσική μορφή της Εκάτης στέκει αυστηρή και παράξενη, ανάγλυφη πάνω σε ένα τρίγωνο, με τα πρόσωπά της στραμμένα σε τρεις κατευθύνσεις. Προσπάθησαν να απαλλαγούν από την αυστηρότητα αυτών των αγαλμάτων διασπώντας την τρισυπόσταση θεότητα σε τρεις παρθένες χορεύτριες. Στις μεταγενέστερες εποχές, επέμειναν εντονότερα στο χαρακτηριστικό αριθμό 3 από ό,τι στην κλασσική εποχή του Ησίοδου. Το γεγονός πως τα Εκάτεια τελούνταν σε τρίστρατα και πως αυτοί οι τόποι ήταν ειδικά αφιερωμένοι στην Εκάτη δεν αντιστρατεύεται στην ησιοδική ή κοσμική σύλληψη του αριθμού 3. Όλα τα τρίστρατα προβάλλουν ξεκάθαρα τη δυνατότητα διαίρεσης του κόσμου σε τρία μέρη. Ταυτόχρονα η Εκάτη, σαν Κυρία των Πνευμάτων, προειδοποίησε τους ΄Ελληνες πως μια τριπλή διαίρεση θα δημιουργούσε αναγκαστικά δίπλα στον οργανωμένο κόσμο του Δία μια χαοτική περιοχή, στην οποία θα συνέχιζε να υπάρχει το αμορφοποίητο μέρος του αρχέγονου κόσμου σαν Κάτω Κόσμος. Οι ΄Ελληνες θεώρησαν πως η τριπλότητα της Εκάτης ήταν κάτι υποχθόνιο.

Σε προγενέστερους καιρούς, όμως, πριν ακόμη απολιθωθούν τα τρία πρόσωπα της Εκάτης στα πασίγνωστα Εκάτεια, αυτές οι τρεις όψεις φαίνεται πως αποτελούσαν πολλές μορφές ή βασίλεια του κόσμου, πολλές δυνατές εξελίξεις της μιας και ίδιας συμπαγούς ιδέας. ΄Ετσι, στη μορφή αυτής που προφανώς είναι η μικρότερη των θεαινών, η κατώτερη από τις τρεις, βλέπουμε μια εσώτερη σχέση ανάμεσα στη Δήμητρα, την Κόρη και την Εκάτη. Από εδώ πηγάζει και η προφανής ιδέα του μυθολογήματος, όπως ξεδιπλώνεται στον ύμνο.

Στην ιδέα της Εκάτης, εκτός από την ιδιότητα της Κόρης, ανήκει ακόμη ένα είδος μητρικότητας, η συγγένειά της με το φεγγάρι και τον πρωτόγονο κόσμο των φαντασμάτων όπως η ΄Αρτεμις ή η ίδια η Μητέρα Γη, ήταν και αυτή κουροτρόφος, παραμάνα και τροφός όλων όσων γεννήθηκαν μετά από αυτήν. Στον ύμνο, εμφανίζεται σεαυτό το ρόλο η Δήμητρα σαν παραμάνα του νεότερου γιου του βασιλιά της Ελευσίνας. Και με τη δική της μορφή καθοδηγεί το ενδιαφέρον μας για την Εκάτη. Πέρα από όσα ήδη αναφέρθηκαν, μέσα της περιέχονται όλα εκείνα τα στοιχεία που συνιστούν τη θεμελιακή ιδέα του ύμνου. Δεν πρέπει να λησμονήσουμε ούτε για μια στιγμή πως δεν είναι η ιδέα της κλασσικής ή της μεταγενέστερης Εκάτης που προσεγγίζει περισσότερο αυτή τη θεμελιώδη ιδέα, αλλά η αρχική μορφή μιας Δήμητρας και μιας Εκάτης σε ένα πρόσωπο.

Βιβλιογραφία

C. J. Jung-C. Kerenyi, Η Επιστήμη της Μυθολογίας, Ιάμβλιχος, 1989.

L.R. Farnell, The Cultures of the Greek States, Chicago, 1971
The Kraus, Hekate, 1961

Myth. Lexikon, 1885

για τις ιερωμένες και την ηγεσία τής Εκκλησίας

2013-08-07T08:34:00.000-07:00

Tuesday, August 6, 2013

Pope Francis and the theology of women: some concerns

by Ivone Gebara (English translation by Rebel Girl)
Adital (Español / Português)
8/2/2013

In view of the general acclaim and positive evaluation of the first visit of Pope Francis to Brazil on the occasion of World Youth Day (WYD), any critical essay may not be welcome. But, after so many years of struggle, "woe to me if I keep silent!". So, here are a few lines and brief reflections to share some insights from the place of women.

I don't want to comment on Pope Francis' speeches or the joy that many of us had when we felt the friendliness, affection, and closeness of Francis. I don't want to talk about some of the coherent positions announced in relation to the structures of the Roman Curia. I just want to knit together two brief commentaries. The first is about the Pope's interview on the plane returning to Rome, when he was asked about the ordination of women and answered that the question was closed, so NO. And he added that a "theology of women" needed to be done and that the Virgin Mary was superior to the apostles, so nothing of longing for a different place for women.

The second comment has to do with the identification of the new youth Catholicism with a certain charismatic trend very much in style in the Catholic Church today. This should lead us to very serious questions apart from our thirst to have inspired leaders who speak to our hearts and dispense with the rationalistic dogmatic theological discourses of the past.

How can Pope Francis simply ignore the strength of the feminist movement and its expression in Catholic feminist theology for more than thirty or forty decades, depending on the place? It also amazes me that he stated that we can even have more spaces in ministry when, in fact, in all the Catholic parishes, it's women for the most part who are carrying out the many missionary projects. I am aware that these words about women -- few words certainly, limited to a trip back home -- can not and should not overshadow such a successful visit. However, it's our stumbling, our faulty acts which reveal the hidden side, the dark side that is also in us. It is these small acts that open the doors of reflection to try to go a little beyond first impressions.

Feminist theology has a long history in many countries in the world and a long history of marginalization in Catholic institutions, especially Latin American ones. Publications in Biblical Studies, Theology, Liturgy, Ethics, History of the Church, have populated the libraries of many schools of theology in different countries. They have also circulated in many secular environments interested in the novelty so full of new meanings. But these texts are not studied in the major schools of theology, especially by the future clergy in training, or in the institutes of consecrated life. Church officialdom doesn't give them citizenship rights because women's intellectual production is still considered inappropriate for male theological rationality. And besides, it's a threat to male power existing in the churches. Most people don't know what alternative publications and organized training exist, just as they don't know the new paradigms proposed by these diverse contextual theologies. They don't know their inclusive strength or the call to historical responsibility for our actions. Most of the men of the Church and the faithful still live as if theology were an eternal science based on eternal truths and taught mainly by men and, secondarily, by women according to established male science. They deny the historicity of the texts, the contextuality of positions and reasons. They're unaware of the new philosophies that inform feminist theological thought, biblical hermeneutics and new ethical approaches.

Pope Francis, please, inform yourself through Google about some aspects of feminist theology, at least in the Catholic world. Perhaps your possible interest could open up other paths to noticing the diversity of genders in theological production!

As far as saying, perhaps as a sort of consolation, that the Virgin Mary is greater than the apostles, it is, once again, a male theological expression of abstract consolation. One loves the distant Virgin focused on personal intimacy, but doesn't hear the cries of flesh and blood women. It is easier to write poems to the Virgin and kneel before Her image than to pay attention to what is happening to women in many corners of our world. Meanwhile, if men want to affirm the excellence of the Virgin Mary, they ought to fight for the rights of women to be respected through the eradication of the many forms of violence against women. They even ought to be aware of the religious institutions and the theological and moral content they convey that might not only strengthen, but generate other forms of violence against women.

I fear that many faithful and pastoralists needing the figure of the good Pope, the spiritual father, the Pope who loves everyone, are yielding to the friendly and loving figure of Francis and reinforcing a new male clericalism and a new form of adulation of the papacy. Pope Ratzinger led us to a critique of clericalism and the institution of the papacy through his rigid stances. But, now with Francis, it seems that our ghosts of the past are returning, mellowed now by the simple and strong figure of a pope able to give up the luxury of the palaces and privileges of his state. A pope who seems to put a new public face on this institution that has made history, and not always a beautiful history, in the past. The moment calls for prudence and critical alertness, not to discredit the Pope, but to help him be more and more with us, the Church, a diverse Church, respectful of its many faces.

My second brief commentary is with respect to the need to identify the majority of the groups of young people present at World Youth Day and warmly acclaiming the Pope. What Gospel and what theology are they being trained in? Where are they coming from? What are they looking for? I don't have any clear answers. Only suspicions and intuitions with respect to the marked presence of a trend that is more charismatic, more conservative and celebratory along "Gospel" lines. The demonstrations of passion for the Pope, the sudden intense love that leads to tears, wanting to touch him, to experience sudden miracles, to dance and shake the body, are also common in the neo-Pentecostal movement in its many manifestations. Without wanting to engage in sociology of religions, I think we know that these movements seek social stability apart from political change regarding rights and justice for all citizens. I think it matches the current times in which we're living and responds to some of the immediate needs of the people. However, there's another face of Christianity that almost wasn't able to manifest itself during World Youth Day. The Christianity that still inspires the struggle of the social movements for housing, land, LGBT rights, the rights of women, children, the elderly, etc...The Christianity of the base communities (BCCs), of the initiatives inspired by liberation theology and feminist liberation theology. The latter, though present, was almost suffocated by the force of what the press wanted to strengthen and therefore was in their interest. All this invites us to think.

It hasn't been a week since the Pope traveled here and already the newspapers and the TV networks talk little about him. And what has been happening in the Catholic communities after this apotheosis? How are we continuing our daily journeys?

Beyond the Pope's visit and Francis' possible new form of papacy, we are being invited to think about life, to think about the current course of our history and regain what is most precious and strong in the liberating ethical tradition of the Gospels. It's not enough to say that Jesus loves us. We need to figure out how we love one another and what we are doing to grow in building more just and supportive relationships.

2013-08-01T23:35:00.001-07:00

https://www.google.gr/search?q=Mosuo&oe=utf-8&rls=org.mozilla:el:official&client=firefox-a&gws_rd=cr&um=1&ie=UTF-8&hl=el&tbm=isch&source=og&sa=N&tab=wi&ei=1Ur7Uc-3HaWU7QbdooHgDw&biw=1280&bih=860&sei=2Er7Uc-iNcWTPbqWgWA#facrc=_&imgdii=_&imgrc=tUoFDTObxlxEgM%3A%3BR6b3w7Un_Tb5dM%3Bhttp%253A%252F%252Fimages.lightstalkers.org%252Fimages%252F1123538%252FMosuo_Lugu_Lake_Yunnan_China_large.jpg%3Bhttp%253A%252F%252Fwww.lightstalkers.org%252Fimages%252Fshow%252F1123538%3B800%3B531

2013-08-01T23:34:00.002-07:00

Οι Μοσούο είναι η τελευταία υπαρκτή μητριαρχική κοινωνία στον κόσμο

Οι Μοσούο είναι μια από τις 56 – επισήμως – εθνικές μειονότητες που ζουν στην Κίνα. τους είναι τα σύνορα μεταξύ των επαρχιών που λίγα βουνά τις χωριζουν από το Θιβέτ. Οι γυναίκες έχουν στην κοινωνία αυτή τον σημαντικότερο ρόλο. Η κοινότητα ζει ακόμα σύμφωνα με την αρχή ότι οι γυναίκες έχουν τον σημαντικότερο ρόλο στην κοινωνία. Ο πληθυσμός τους υπολογίζεται σε 5000 άτομα σήμερα.

Οι γυναίκες τής πρώτης γενιάς είναι μεταξύ 60 και 80 χρονών. Οι γυναίκες τής δεύτερης γενιάς είναι μεταξύ 40 και 60 χρονών. Μια γυναίκα κάθε οικογένειας εκλέγεται ματριάρχης και, με βοηθούμενη από τις αδελφές της, φροντίζει για τις οικονομικές και κοινωνικές υποθέσεις τής οικογένειας. Διαχειρίζεται όλη την ιδιοκτησία τού οικου της: το σπίτι, τα χωράφια, τα ζώα και την τροφή, καθώς και τα άλογα που χρησιμοποιούνται κυρίως από τούς άντρες τής ομάδας – τους αδελφούς και τους γιούς της.

Οι γυναίκες τής τρίτης γενιάς είναι μεταξύ 13 και 40 χρονών. Στα 13 τους χρόνια περίπου, μετά από μια μυητική τελετουργία, τα κορίτσια θεωρούνται πλήρη μέρη τής ομάδας και τούς δίνεται το κλειδί τού δωματίου τους. Αυτή η νέα γενιά κάνει τη βαριά δουλειά στα χωράφια και στα μποστάνια. Ασχολούνται επίσης με τον έρωτα, την εγκυμοσύνη και τη μητρότητα. Παραδοσιακά γίνονταν γάμοι ανάμεσα σε δύο οικογενειακές ομάδες, αλλά σήμερα οι κοπέλλες διαλέγουν ελεύθερα τους εραστές τους. Οι ερωτικές σχέσεις δημιουργούνται και διαλύονται εύκολα χωρίς προβλήματα για τις κοπέλλες και τα παιδιά τους, που ανήκουν στο σπίτι τής μητέρας και της γιαγιάς τους.

Μια φορά τον χρόνο οι νέες και οι νέοι τής περιοχής πάνε για προσκύνημα στο ιερό τους βουνό. Εκεί οργανώνουν ένα πανηγύρη με χορούς για να τιμήσουν τη μεγάλη θεά Γκαν μου (Gan mu) τη Μεγάλη Θεά τού Έρωτα. Με αυτή την ευκαιρία, οι κοπέλλες διαλέγουν τον καινούριο εραστή. Οι νέοι δέν ξεκινούν από μόνοι τους τηνεπιλογή. Ο εκλεγμένος εραστής έχει το δικαίωμα να επισκέπτεται τα βράδια την κοπέλλα στο δωμάτιό της, αλλά πρέπει να φεύγει το πρωί, επειδή δέν έχει δικαίωμα να μένει ή να τρώει στον οίκο της. Η παράδοση απαιτεί να τρώει κάθε άτομο στον τόπο τής δουλειάς του. Ο άντρας εργάζεται στον μητρικό του οίκο, επειδή εκεί είναι το σπίτι του. Έτσι κάθε βράδυ φεύγουν οι αδελφοί τού οικογενειακού οίκου και μπαίνουν οι εραστές, που φεύγουν το πρωί και επιστρέφουν οι αδελφοί. Αυτός είναι ο κλασικός μητριαρχικός γάμος που ισχύει ακόμα μεταξύ τών Μοσούο. Ο άντρας Μοσούο έχει δικαιώματα και υποχρεώσεις στο σπίτι τής μητέρας του, όχι τής εράστριάς του, όπου είναι επισκέπτης.

Η αρχαία θρησκεία τών Μοσούο επικεντρώνεται στην πίστη για τη θεϊκότητα τής Φύσης, που εκφράζεται με τη λατρεία τού Γκαν μου, τού ιερού βουνού που ταυτίζεται με την Θεά τού Έρωτα, και τού τής Σινάμι (Shinami), τής ιερής λίμνης που ταυτίζεται με τη Μητέρα Θεά. Η Φύση θεωρείται θηλυκή, η μεγάλη Δημιουργός. Οι μεθύστερες πατριαρχικές αντιλήψεις δέν μπόρεσαν να καταστείλουν αυτές τις βασικές αντιλήψεις.

Όταν οι Θιβετιανοί κατάχτησαν τούς Μοσούο, τούς ανάγκασαν να υιοθετήσουν την θιβετιανή παραλλαγή τού Βουδισμού, αλλά συνέχισαν να λατρεύτουν τη Θεά Γκαν μου ως σήμερα. Αργότερα η περιοχή τους κατελήφθη από την αυτοκρατορική Κίνα και έγινε τμήμα τής αυτοκρατορίας τής Κίνας. Όμως δέν υιοθέτησαν ποτέ τις πατριαρχικές αντιλήψεις τών κατακτητών που δέν θα κατάφερναν έτσι κι’ αλοιώς να υποχρεώσουν σε τέτοιες αλλαγές μιαν τόσο απομακρυσμένη κοινότητα.

Οι Μοσούο ζουν στην πεδιάδα Γιον Νινγκ (Yong Ning) κοντά στη λίμνη Λουγου (Lugu), περιοχές που σού κόβουν την ανάσα από την ομορφιά τους. Η περιοχή τριγυρίζεται από βουνά. Ένα από αυτά λέγεται Γκαν μου, δηλαδή «Μητέρα Βουνό» και ταυτίζεται με την προστάτρια θεά. Η λίμνη Λούγκου λέγεται στην τοπική γλώσσα Σινάμι (Yong Ning), που σημαίνει «Μητέρα Λίμνη». Οι Μοσούο που ζουν σε υψόμετρο 3000 μέτρων, ζουν από την καλλιέργεια τών μποστανιών και το ψάρεμα στην ιερή λίμνη.

H παραδοσιακή φορεσιά είναι φτιαγμένη από βελούδο και μετάξι, περιλαμβάνει μακριά φούστα μεταξωτή, βελούδινη κόκκινη πουκαμίσα και μαύρο κεφαλόδεσμο με μαργαριτάρια.

Οι ανθρωπολόγοι ισχυρίζονται ότι, επειδή οι άντρες δέν ελέγχουν τη γη, δέν κατέχουν εξουσία και έχουν υποτελή σεξουαλική θέση, γι’ αυτό και δέν έχουν λόγους να πολεμούν. Στη γλώσσα τών Μοσούο δέν υπάρχει λέξη που να σημαίνει «βιασμός», δέν συμβαίνουν βιασμοί ή φόνοι και στην περιοχή τους δέν υπάρχουν φυλακές.

Καινούριες Προσευχές

2012-08-05T05:42:00.000-07:00

I.

Μεγαλύνουμε τη Θεά τού Χάους, την ατίθαση Έριδα

Που πρώτη αναδύθηκε από το αδιαχώριστο σύμπαν

Την λαμπρή χορεύτρια τού κόσμου

Τού Μικρόκοσμου και τού Μακρόκοσμου

Τη Δημιουργό όλων τών φράκταλ διαστάσεων.

II.

Μεγαλύνουμε την Ήλιο Αματερασού

Δημιουργό τών Πλανητών

Εκείνην που χαιρετάμε με την πρώτη ανάσα τού ήλιου

Εκείνην που χαιρετάμε το μεσημέρι

Εκείνην που αποχαιρετάμε το δειλινό

III.

Ευλογημένη να είναι η πλατύστερνη Γαία

Η πλούσια πατρίδα μας

Από τον πύρινο πυρήνα της

Ως τις εξώτερες επιφάνειές της

Γέννησε και εξέλιξε τη ζωή

Άντεξε μαζικές καταστροφές

Γέννησε τα είδη ξανά και ξανά

Δέν θα πάψουμε να την υπερασπιζόμαστε

Όσο κι’ αν μάς χτυπά η πατριαρχία

IV.

Ευλογημένη να είναι η Μαρία

Η Θεά τών Ωκεανών

Η γαλαζοντυμένη, αφροντυμένηBlessed be Maria,
Φέρνει τη βροχή στην έρημο

Το τραγούδι της το τραγουδούν οι φάλαινες στα βάθη

Έθρεψε τη νηπιακή ζωή

Προστατεύοντας τη γέννα

V.

Ευλογημένη να είναι η αδελφή τής Μαρίας, η Σιωπηλή Σελήνη,

Που πάντα μάς συντροφεύει

Η Θεά τού αμνιακού σεληνιακού κύκλου

Στον σκοτεινό της κύκλο τήν περιμένουμε με πόθο

Στη νέα σελήνη τήν παρακολουθούμε με ελπίδα

Στη νέα σελήνη τήν χαιρετίζουμε χαρούμενα

Στην πανσέληνο κάνουμε έρωτα και τραγουδάμε τούς ύμνους της

Στη χάση της πενθούμε και διαλογιζόμαστε

VI.

Ευλογημένη να είναι η Αφροδίτη, Θεά τού Έρωτα,

Που τήν τιμάμε και ως φορέα τών ηδονών

Χαρά χωρίς όρια

Καλωσύνη που δέν χρειάζεται ανταμοιβή

Φύλαγέ μας από τη ζήλεια που μάς γυρνά συνεχώς στη ζωή

Και χάρισέ μας τον παράδεισο τής Θεάς

Ως επί της Γης και επί τού Ουρανού

VII.

Ευλογημένη να είναι η Αθηνά, Θεά τής Σοφίας

Που μάς δίδαξε στην αυγή τού χρόνου

Να μιλάμε, να φτιάχνουμε εργαλεία, να ανάβουμε φωτιά,

Να καλλιεργούμε τη γη με σοφία

Βλέπουμε μακριά και πάμε μπροστά στο όνομά της.

VIII.

Ευλογημένη να είναι η Δήμητρα

Που φέρνει τις εποχές και μάς δίνει καλά δώρα

Γευόμαστε τις θεϊκές σου τροφές;

Σπόρους, καρπούς, λαχανικά.

Υμνούμε την αφθονία σου σε κάθε γεύμα.

Στηρίζεις τα σώματά μας και χαροποιείς τις ψυχές μας.

IX.

Ευλογημένη να είναι η Κάλι,

Θεά τού Κάτω Κόσμου,

Στεφανωμένη με κρανία, τρομαχτική Θεά

Θάνατος, καταστροφέας συμπάντων.

Κάθεται στην πύλη τής αναγέννησης

I.

Μεγαλύνουμε τη Θεά τού Χάους, την ατίθαση Έριδα

Που πρώτη αναδύθηκε από το αδιαχώριστο σύμπαν

Την λαμπρή χορεύτρια τού κόσμου

Τού Μικρόκοσμου και τού Μακρόκοσμου

Τη Δημιουργό όλων τών φράκταλ διαστάσεων.

II.

Μεγαλύνουμε την Ήλιο Αματερασού

Δημιουργό τών Πλανητών

Εκείνην που χαιρετάμε με την πρώτη ανάσα τού ήλιου

Εκείνην που χαιρετάμε το μεσημέρι

Εκείνην που αποχαιρετάμε το δειλινό

III.

Ευλογημένη να είναι η πλατύστερνη Γαία

Η πλούσια πατρίδα μας

Από τον πύρινο πυρήνα της

Ως τις εξώτερες επιφάνειές της

Γέννησε και εξέλιξε τη ζωή

Άντεξε μαζικές καταστροφές

Γέννησε τα είδη ξανά και ξανά

Δέν θα πάψουμε να την υπερασπιζόμαστε

Όσο κι’ αν μάς χτυπά η πατριαρχία

IV.

Ευλογημένη να είναι η Μαρία

Η Θεά τών Ωκεανών

Η γαλαζοντυμένη, αφροντυμένηBlessed be Maria,
Φέρνει τη βροχή στην έρημο

Το τραγούδι της το τραγουδούν οι φάλαινες στα βάθη

Έθρεψε τη νηπιακή ζωή

Προστατεύοντας τη γέννα

V.

Ευλογημένη να είναι η αδελφή τής Μαρίας, η Σιωπηλή Σελήνη,

Που πάντα μάς συντροφεύει

Η Θεά τού αμνιακού σεληνιακού κύκλου

Στον σκοτεινό της κύκλο τήν περιμένουμε με πόθο

Στη νέα σελήνη τήν παρακολουθούμε με ελπίδα

Στη νέα σελήνη τήν χαιρετίζουμε χαρούμενα

Στην πανσέληνο κάνουμε έρωτα και τραγουδάμε τούς ύμνους της

Στη χάση της πενθούμε και διαλογιζόμαστε

VI.

Ευλογημένη να είναι η Αφροδίτη, Θεά τού Έρωτα,

Που τήν τιμάμε και ως φορέα τών ηδονών

Χαρά χωρίς όρια

Καλωσύνη που δέν χρειάζεται ανταμοιβή

Φύλαγέ μας από τη ζήλεια που μάς γυρνά συνεχώς στη ζωή

Και χάρισέ μας τον παράδεισο τής Θεάς

Ως επί της Γης και επί τού Ουρανού

VII.

Ευλογημένη να είναι η Αθηνά, Θεά τής Σοφίας

Που μάς δίδαξε στην αυγή τού χρόνου

Να μιλάμε, να φτιάχνουμε εργαλεία, να ανάβουμε φωτιά,

Να καλλιεργούμε τη γη με σοφία

Βλέπουμε μακριά και πάμε μπροστά στο όνομά της.

VIII.

Ευλογημένη να είναι η Δήμητρα

Που φέρνει τις εποχές και μάς δίνει καλά δώρα

Γευόμαστε τις θεϊκές σου τροφές;

Σπόρους, καρπούς, λαχανικά.

Υμνούμε την αφθονία σου σε κάθε γεύμα.

Στηρίζεις τα σώματά μας και χαροποιείς τις ψυχές μας.

IX.

Ευλογημένη να είναι η Κάλι,

Θεά τού Κάτω Κόσμου,

Στεφανωμένη με κρανία, τρομαχτική Θεά

Θάνατος, καταστροφέας συμπάντων.

Κάθεται στην πύλη τής αναγέννησης

Ζυγίζει την καρδιά μας στη ζυγαριά

Αν ζυγίζει λιγότερο από ένα σπυρί ροδιού,

Μάς στέλνει στα Ηλύσια

Αν είναι βαρύτερη, περιπλανιόμαστε

Μέχρι να ξαναγεννηθούμε και να βρούμε ξανά την αγάπη

Ζυγίζει την καρδιά μας στη ζυγαριά

Αν ζυγίζει λιγότερο από ένα σπυρί ροδιού,

Μάς στέλνει στα Ηλύσια

Αν είναι βαρύτερη, περιπλανιόμαστε

Μέχρι να ξαναγεννηθούμε και να βρούμε ξανά την αγάπη

Οι Μαύρες Παναγίες

2012-07-15T09:36:00.001-07:00

Ο πιό μεγάλος θησαυρός στη Γιάσνα Γκόρα της Πολωνίας θεωρείται η αποκαλούμενη θαυματουργή εικόνα Jasna Góra της Παναγίας. Η παράδοση τήν αποδίδει στον ίδιο τον Απόστολο Λουκά. Η Γιάσνα Γκόρα υπήρξε πάντα αγαπημένος τόπος γιά τους πολωνούς μονάρχες – και αυτό, σε συνδυασμό με τη φήμη της εικόνας, μετέτρεψε την περιοχή και την εκκλησία της σε διάσημο προσκύνημα. Η εκκλησία χτίστηκε μετά την παραδοσιακά θαυματουργή εύρεση της εικόνας. Είναι ζωγραφισμένη σε ξύλο 122.2 x 82.2 x 3.5 εκ. Τα μάτια της Παναγίας παρακολουθούν τον επισκέπτη παντού, ενώ του Ιησού είναι σταθερά προσκολλημένα σ’ ένα σημείο. Είναι του τύπου της Οδηγήτριας. Το χαρακτηριστικό της είναι οι ουλές στα μάγουλα και στον λαιμό .

Icon ‘Our Lady of Ostrobrama’ in the Chapel Royal, Falkland Palace. (με την άδεια του The National Trust for Scotland).

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά κυρίως στη Γαλλία και στην Ισπανία, υπάρχουν αρχαίοι τόποι λατρείας της Μαύρης Παναγίας που ανέκαθεν σχετίζονταν με τη Μαρία Μαγδαληνή και με τις αρχαίες θεές.

Μέχρι πρόσφατα, οι Μαύρες Παναγίες (Vierges Noirs) ήταν άγνωστες πέρα από τα κέντρα της λατρείας τους, που βρίσκονται κυρίως στη νότια Γαλλία και τη βόρεια Ισπανία, αν και υπάρχουν αρκετές στην Πολωνία και στη Σκωτία. Υπάρχει, όμως, ένα περίεργο φαινόμενο που συνδέεται με αυτά τα αγάλματα μαύρων γυναικών που κρατούν μαύρα βρέφη: παρά την λατρεία των πιστών τους, ο κλήρος δέν είναι καθόλου πρόθυμος να αγκαλιάσει τη λατρεία αυτή. Μάλιστα σε ένα συνέδριο το 1950, η αναφορά και μόνον των λέξεων Μαύρη Παναγία ήταν αρκετή γιά να αποχωρήσουν όλοι οι κληρικοί και αρκετοί λαϊκοί από το ακροατήριο. Και παρ’ όλο που ο πάπας Ιωάννης Παύλος είναι γνωστό ότι έκανε προσκυνήματα σε Μαύρες Μαντόνες της Ιταλίας και άλλού, υπάρχει αρκετή αβεβαιότητα και δισταγμός γύρω απ’ αυτές ως να είχαν κάτι αηδές. Η πηγή της απώθησης αυτής μοιάζει να είναι το χρώμα των αγαλμάτων. Και πολλοί ιερείς προσπαθούν με μεγάλο κόπο να το εξηγήσουν ικανοποιητικά.

Ο Βρετανός Ean Begg, συγγραφέας του κλασικού πλέον Η Λατρεία της Μαύρους Παρθένου ( The Cult of the Black Virgin, 1996), γράφει: ‘τείνουν να αγνοούν το μαύρο χρώμα των αγαλμάτων και των εικόνων της Παρθένου ενώ, όποτε το αναγνωρίζουν, το αποδίδουν στον καπνό των κεριών, σε ευκαιριακό θάψιμο (του αγάλματος ή της εικόνας) ή σε κάποια περαστική μόδα.» Φαίνεται περίεργη αυτή η προσπάθεια να αποδοθεί το μαύρο χρώμα στον χρόνο ή στην καπνιά, ενώ πολλά από τα αγάλματα αυτά είναι φτιαγμένα από μαύρο υλικό, όταν δέν βάφτηκαν εκ των υστέρων μαύρα. Έχει άλλωστε παρατηρηθεί ότι όποτε κάποιοι φανατικοί παπάδες έβαψαν τα αγάλματα με άλλο χρώμα, αυτά έχασαν τη γοητεία που ασκούσαν στις μάζες: οι αληθινά μαύρες Παναγίες θεωρούνται θαυματουργές , ενώ οι λευκές είναι απλώς ευσεβή γύψινα αντικείμενα.

Ενώ οι περισσότερες από τις διάσημες Μαύρες Μαντόνες της νότιας Γαλλίας – ιδίως στην περιοχή του Λανγκντόκ (Languedoc) χρονολογούνται από τον 12^ο και τον 13^ο αιώνα, βρίσκονται σε παγανιστικές τοποθεσίες, ή / και σε γνωστές προσκυνηματικές διαδρομές όπως του Σαντιάγκο της Κομποστέλλα στην Ισπανία, ή το παρεκκλήσι Ρόσλυν στη Σκωτία που τόσο γνωστό έγινε στο πλατύ κοινό από τον Κώδικα Ντα Βίντσι. Αυτοί οι τόποι ήταν κέντρα τεράστιας λατρείας και βρίσκονταν υπό την προστασία της μυστηριώδους και αμφιλεγόμενης οργάνωσης των Ναϊτών Ιπποτών. Αυτή η σχέση ίσως μάς δώσει κάποιες απαντήσεις στο μυστήριο των αντιφάσεων που σχετίζονται με τις Μαύρες Μαντόνες και τη Μαρία Μαγδαληνή με την οποία συνδέονται συχνά. Μετά την πλατιά δημοσιοποίηση θεμάτων όπως ο θρυλούμενος γάμος Ιησού – Μαρίας, δέν είναι πιά απαραίτητο να συνδέονται οι Μαύρες Μαντόνες με την Παναγία, με την οποία ταυτίζονταν επί χρόνια, με την ανοχή της επίσημης εκκλησίας, ή μάλλον με τη συνενοχή της.

Αν και έχει υποστηριχτεί ότι η Μαγδαληνή ήταν μαύρη, αυτό δέν είναι γενικότερα αποδεχτό, ούτε από την παράδοση ούτε από τους ιστορικούς και τους θρησκειολόγους. Άλλωστε υπάρχουν και άλλες παραστάσεις μαύρων αγίων , όπως είναι η Αγία Μαρία η Αιγυπτία, η Βασίλισσα του Σαβά που σε ορισμένες περιοχές θεωρείται αγία, η Σάρα, ένας από τους Μάγους Υπάρχουν ακόμη και μαύροι Χριστοί. Μήπως, αντί να μιλάμε γιά μιά μαύρη Παναγία ή μιά μαύρη Μαγδαληνή, θα πρέπει να στραφούμε στις αποκαλούμενες μαύρες θεές του παγανιστικού κόσμου;

Οι Μαύρες Θεές

Πολλοί από τους τόπους που είναι αφιερωμένοι στις Μαύρες Παναγίες παραδοσιακά σχετίζονται με αρχαίες Θεές όπως είναι η Κυβέλη, η Άρτεμις και η Ίσις, που συχνά απεικονίζονται ως μαύρες. Αυτές κα άλλες παρόμοιες θεότητες ήταν αρχικά Σεληνιακές θεές, θεϊκά θηλυκά αρχέτυπα που οι τρεις τους «επιφάνειες» (δηλαδή οι εμφανίσεις τους) αντιστοιχούν στις φάσεις της Σελήνης: την Νέα – ή Παρθενική – Σελήνη, την Πανσέληνο – την γόνιμη φάση της μητρότητας – και την Σκοτεινή - τη Χάση - Φάση, που ταυτίζεται με την αποθέωση της Θεάς, και συμβολίζει πιά τη σοφία ως Γραία.

Στην Εγκυκλοπαίδεια των Μύθων και των Μυστικών γιά τις Γυναίκες ( The Woman’s Encyclopedia of Myths and Secrets (1983) η Μπάρμπαρα Γουώκερ γράφει γιά την οικουμενικότητα της πίστης ότι η δύναμη της θηλυκής θεότητας ήταν ενσωματωμένη στη Σελήνη: «Οι Ασάντι είχαν έναν γενικό όρο γιά όλες τις θεότητες: Μπόσαμ που σημαίνει Φεγγάρι. Στη Βασκική γλώσσα υπήρχε μία και μόνη λέξη που σήμαινε «θεότητα» και «σελήνη». Οι Ινδιάνοι Ιροκουι τήν αποκαλούσαν «Αιώνια». Οι Ινδιάνοι Σιού την έλεγαν «Η Γριά που δέν πεθαίνει ποτέ». Οι ηγεμόνες της Ερυθραίας στην Αφρική έφεραν ως τίτλο τη λέξη»Σελήνη». Το Γαελικό όνομα της Σελήνης («gealach») προερχόταν από το όνομα της πρώτης Σελήνης – Μητέρας στις Κελτικές και τις Γαλατικές φυλές. Στην Βρετανία την αποκαλούσαν Albion, που σημαίνει Λευκή σαν το Γάλα Σελήνη- θεά. Οι Πέρσες την έλεγαν «Metra (μάτρα= μητέρα) που η αγάπη της διεισδύει παντού.»

Οι ιέρειες της Θεάς ανά τον κόσμο γιόρταζαν τα γυναικεία μυστήρια στις κατάλληλες φάσεις της Σελήνης, μοιράζονταν και αντάλλασσαν τα «μυστικά» της έμμηνης ρύσης, της ερωτικής πράξης , της γέννας – και του θανάτου, μιάς και οι γυναίκες, ως φύλακες της ζωής, ήταν πάντοτε γνωστό ότι αναγνωρίζονταν και ως φρουροί των μυστικών του θανάτου. Όπως η Μαρία η Μαγδαληνή με την λήκυθο των μύρων που θα άλειφαν το σώμα του νεκρού Χριστού, έτσι κι’ όλες οι γυναίκες παραδοσιακά φροντίζουν το θνητό σκήνωμα αυτών που αγαπούν και μοιρολογούν γιά την απώλειά τους, αν και γνωρίζουν ότι όπως η άνοιξη έρχεται πάντα μετά τον χειμώνα, έτσι θα επιστρέψει και η ζωή μετά τον θάνατο.

Είναι, λοιπόν, φανερό γιατί οι γυναίκες που φορούσαν ημισελήνους ήταν ακόλουθες και πιστές της Θεάς. Γι’ αυτό και ο προφήτης Ζαχαρίας κατήγγειλε τις γυναίκες της Σιών που φορούσαν σεληνιακά φυλαχτά (Ησαΐας, 3:18): το μισοφέγγαρο που φορούσε η Άρτεμη και χρησιμοποιήθηκε στη λατρεία και άλλων θεαινών (θεωρείται πως) είναι η Κιβωτός ή ένα δοχείο σε σχήμα πλοίου και περιέχει το σπέρμα κάθε ζωής. Είναι η ίδια Κιβωτός που μετέφερε τους Θεούς, όπως τον Όσιρη και άλλους, στον θάνατο…

Από όλες, όμως, τις σεληνιακές θεές, αυτές που έχουν πιό άμεση σχέση με τις Μαύρες Μαντόνες και, τελικά, με τη Μαγδαληνή, είναι η Ίσις και η Άρτεμις. Η Ίσις είναι η Αιγύπτια μητέρα – θεά που σχετιζόταν με τη γιατρειά και τις μαγικές τέχνες. Μέσα από στο ουράνιο πλεούμενό της, οδηγούσε τις ψυχές των ανθρώπων, αιώνια γυρεύοντας και θρηνώντας τον χαμένα της έρωτα, τον Όσιρη. Συχνά απεικονιζόταν ως νεαρή μαύρη και τα αγάλματά της φτιάχνονταν από μαύρη πέτρα.

Από την άλλη πλευρά η Εκάτη, που εμφανιζόταν μόνο τη νύχτα και που ιεροί της τόποι ήταν τα σταυροδρόμια, ήταν η θεά των ψυχών, του Επέκεινα, της μαγείας, αλλά και του καλού δρόμου, του αίσιου τέλους. Ήταν ταυτόχρονα παρθένα και γριά, μιάς και «παρθένος» ήταν τίτλος και όχι σεξουαλική ιδιότητα –στοιχείο που μάς φέρνει ξανά στην Ίσιδα.

Αν και η Ίσις λατρευόταν ως ιερά παρθένος, όπως η Παναγία, οι χιλιάδες πιστοί της κατανοούσαν ότι ήταν κάτι παραπάνω. Όλες οι αρχαίες θεές εθεωρούντο μυστηριώδης, ρευστή γυναικεία ουσία που μπορούσε να είναι παρθένα, ή παρθένα – μητέρα – στοιχείο που συμβολίζει την παράδοξη, οξύμωρη φύση του παντοδύναμου – αλλά μπορούσε και να είναι Γραία σοφή και αιώνια. Καμιά λάτρις της Θεάς δέν μπορούσε να λατρεύει ένα θηλυκό αρχέτυπο που να είναι αποκλειστικά παρθένα – μητέρα. Πώς μπορούσε η μέση γυναίκα να ταυτιστεί με τέτοιες μορφές, με όντα που ζούσαν δίχως να γνωρίζουν τον σωματικό έρωτα;

Σύντομη Βιβλιογραφία σχετική με τη Μαύρη Παρθένα και τις Θεές

Now Is the Time to Open Your Heart (Ώρα ν’ ανοίξεις την καρδιά σου) Της Alice Walker: ένα ταξίδι με την Kate Talkingtree (το όνομά της σημαίνει Ομιλών Δέντρο) που ξεκινά γιά ενός χρόνου πνευματική αναζήτηση, μετά από επίμονα όνειρα ξερών ποταμών. Η ηρωίδα ζει μιά σαμανική εμπειρία που την αποκαθαίρει και την γιατρεύει. Η σύντροφός της Γιόλο κάνει το δικό της ταξίδι ίασης την ίδια εποχή.

The Secret Life of Bees(Η Μυστική Ζωή των Μελισσών)της Sue Monk Kidd. Αυτό το συγκινητικό μυθιστόρημα περιγράφει την εξέλιξη ενός κοριτσιού που γίνεται γυναίκα. Γλυτώνει από έναν βίαιο πατέρα βρίσκοντας μιά δυνατή κοινότητα γυναικών που τιμούν την Παναγίων των Αλυσίδων, μιά Μαύρη Παναγία. Η δράση εκτυλίσσεται στον Νότο, την εποχή των αγώνων γιά τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα.

Feminine Divine (Μιά Θεός που Μού Μοιάζει: Η Ανακάλυψη της Γυναικείας Πνευματικότητας) της Patricia Lynn Reilly. Μιά αναγνώστρια περιέγραψε το βιβλίο αυτό ως «το ανάγνωσμα που άλλαξε τη ζωή μου». Ιδανική αφετηρία γιά όσες και όσους γυρεύουν τη Θηλυκή Θεϊκή Αρχή.

The Once and Future Goddess: A Symbol of Our Times (Η Θεά Νυν και Αεί) επιμέλεια της Elinor Gadon. Μιά συνοπτική ανασκόπηση της Θεάς μέσα στον χρόνο. Με ωραία εικονογράφηση αρχαίων και σύγχρονων Θεαινών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το Κεφάλαιο 10 με τίτλο «Η Εβραία Θεά και ο Μονοθεϊσμός» και το Κεφ. 11: « Είναι Θεά η Παρθένος;»

Virgin, Mother, Crone: Myths and Mysteries of the Triple Goddess (Παρθένος, Μητέρα, Γραία: Μύθοι και Μυστήρια της Τριπλής Θεάς) της Donna Wilshire. Ποίηση και σχόλια που συνδέουν απολαυστικά την αρχαία Θεά με τη χριστιανική εικονογραφία.
365 Goddesses : A Daily Guide to the Magic and Inspiration of the Goddess (365 Θεές: Καθημερινός Οδηγός στη Μαγεία και στην Έμπνευση της Θεάς), της Patricia Telesco. Θαυμάσιοι καθημερινοί διαλογισμοί που μάς γνωρίζουν σε μιά νέα θεά κάθε μέρα, αναλύουν τις ιδιότητές της και προτείνουν τρόπους να ενσωματωθεί στην καθημερινή μας ζωή.

The Women's Encyclopedia of Myths and Secrets (Η Γυναικεία Εγκυκλοπαίδεια των Μύθων και των Μυστικών) της Barbara G. Walker. Περιλαμβάνει τα πάντα! Ιδιαιτέρως καλά τα λήμματα γιά τη Μαγδαληνή και τον Ιησού.

The Power of Myth (Η Δύναμη του Μύθου) των Joseph Campbell και Bill Moyers. Συγκριτική μελέτη των μύθων από πολλούς πολιτισμούς. Θαυμάσιο περιεχόμενο και υπέροχη εικονογράφηση.

When God Was A Woman (Όταν ο Θεός ήταν Γυναίκα), του Merlin Stone. Έργο κλασσικό στην έρευνα της Θεάς.

The Chalice and the Blade: Our History, Our Future (Η Κύλιξ και το Ξίφος: Η Ιστορία μας, το Μέλλον μας) της Riane Eisler. Μιά εξερεύνηση του ιερού θηλυκού σε αρμονία με το ιερό αρσενικό. Τί χάσαμε και πώς μπορούμε να το ξανακερδίσουμε. Διάσημο και κλασσικό βιβλίο.

Inanna: Queen of Heaven and Earth (Ινάννα: Άνασσα του Ουρανού και της Γης) των D. Wolkstein και S.N. Kramer. Πρωτότυπα αρχαία κείμενα, μεταφρασμένα από τη σφηνοειδή γραφή. Περιλαμβάνει την Κάθοδο της Ινάννα και τον Ιερό Γάμο.)

SOPHIA: Goddess of Wisdom, Bride of God (Σοφία: Θεά της Σοφίας, Νύφη του Θεού) της Caitlin Matthews. Αποκαλύπτει την κρυμμένη Μαύρη Θεά και μάς οδηγεί στις κρυψώνες της των τελευταίων δεκάδων αιώνων. Η Μαύρη Θεά έχει επιζήσει αρκετών δυτικών θρησκειών, φιλοσοφιών και σχολών σε πολλές μορφές.
The Hebrew Goddess (Η Εβραία Θεά) των Raphael Patai και Merlin Stone. Πολύ πληροφοριακό. Απαραίτητο ανάγνωσμα γιά όσους και όσες ενδιαφέρονται γιά τον τρόπο με τον οποίο λατρευόταν η Θέα από τους αρχαίους Ισραηλίτες.

Lilith (Λίλιθ) του George MacDonald. Σημαντικό πρώιμο έργο γιά μιά συχνά παρεξηγημένη Θεά.

The Myth of the Goddess: Evolution of an Image (Ο Μύθος της Θεάς: Εξέλιξη μιάς Εικόνας) των Anne Barring και της Jules Cashford. Σε αυτό το πολύ πληροφοριακό βιβλίο, οι συγγραφείς αντλούν το υλικό τους από την ποίηση, τη μυθολογία, την τέχνη και τη λογοτεχνία γιά να αποκαλύψουν πώς ο μύθος της Θεάς χάθηκε από τις επίσημες εβραιο-χριστιανικές εικόνες του Θείου. Οι συγγραφείς εξηγούν τί συνέβη στην Θεά, πότε και πώς αποκλείστηκε από τη δυτική κουλτούρα και τί σημαίνει αυτή η απώλεια γιά τον κόσμο.

Ecplipse of the Sun: An investigation into Sun and Moon myths (Έκλειψη Ηλίου: Μία Έρευνα των Ηλιακών και των Σεληνιακών Μύθων) της Janet McCrickard. Αυτό το βιβλίο ανατρέπει τον μύθο των φυλετικών στερεότυπων που θέλουν τη σελήνη πάντα θηλυκή και τον ήλιο πάντα αρσενικό στους αρχαίους μύθους. Διαβάστε γιά τις ηλιακές θεές και τους σεληνιακούς θεούς από πολλές περιοχές του κόσμου.

Dark Mother: African Origins and Godmothers (Σκοτεινή Μητέρα: Αφρικανική Καταγωγή και Νονές) της Lucia Birnbaum. «Οι προϊστορικοί αφρικανοί μετανάστες πήραν μαζί τους την πίστη στη μαύρη μητέρα και τη μετέφεραν σε όλες τις ηπείρους, όπου διαπέρασε την τέχνη, τον λαϊκό πολιτισμό και τις πολιτικές ελπίδες κάθε υπόγειας κουλτούρας του κόσμου….. και ίσως και την υπόγεια μνήμη κάθε ανθρώπου.» Ανθρωπολογικές ενδείξεις γιά τις αφροκεντρικές απαρχές της Θεάς.

The Myth of Matriarchal Prehistory : Why An Invented Past Will Not Give Women a Future (Ο Μύθος της Μητριαρχικής Προϊστορίας: Γιατί το Ανεστραμμένο Παρελθόν δέν θα δώσει στις Γυναίκες το Μέλλον) της Cynthia Eller. Γραμμένο με βάση την άποψη ότι η λατρεία της Θεάς είναι μιά ευφάνταστη κατασκευή των σύγχρονων φεμινιστριών, το βιβλίο αυτό είναι ελαφρώς προσβλητικό στον τόνο του, αλλά σίγουρα πολύτιμο ανάγνωσμα. Αν και δέν ήταν αυτή η πρόθεση της συγγραφέως, προσέφερε πολύ περισσότερες αποδείξεις που υποστηρίζουν τη λατρεία της Θεάς ανά τους αιώνες παρά το αντίθετό τους. Κάθε λάτρις – και λάτρης – της Θεάς είναι καλό να γνωρίζει τα «αντίθετα» επιχειρήματα και να διαμορφώσει πλήρη γνώμη.

2012-07-12T05:02:00.004-07:00

Η Σοφία τού Ιουδαϊσμού

και οι αρχές τής Αγίας τού Θεού Σοφίας - Γιαχβέ, Σεκίνα και Εύα

Ο Γιαχβέ, η Εβραϊκή θεότητα – μοναδικός, αρσενικός και τέλειος – ήταν ξένο σώμα γιά τούς κατακτημένους λαούς τής Χαναάν: αυτοί είχαν συνηθίσει να λατρεύουν μία Μητέρα Θεά που επέτρεπε τή σεξουαλική ελευθερία και τήν θεωρούσε μάλιστα μέρος τής λατρείας της. Παρά τίς βίαιες επιθέσεις τών Εβραίων προφητών ενάντια στή Θεά, εκείνη έμεινε ζωντανή στη λαϊκή λατρεία, και μάλιστα παρεισέφρησε στά ιερά κείμενα και στίς παραδόσεις τού Ιουδαϊσμού. Η ανακάλυψη κειμένων που αποδίδονται «στόν Γιαχβέ και στήν Ασεράχ του» οδήγησαν τούς Εβραίους στοχαστές και μελετητές στήν επανεκτίμηση τών κειμένων στά οποία «ο» Θεός μιλά διά στόματος Εφραίμ λέγοντας: «Είμαι η Ανάθ κι’ η Ασεράχ του.», δηλαδή η θεότητα που φέρνει τήν αφθονία και τή γονιμότητα. Σαφέστατα η Ασεράχ επιζούσε στή λαϊκή πίστη μέχρι τουλάχιστον τό 621 π.Χ., (οπότε ο Βασιλιάς Ιωσίας μεταρρύθμισε τή θρησκευτική τής Ιερουσαλήμ) και είχε γίνει η σύντροφος τού Ιουδαίου Θεού. Αναφορές στή Θεά απαντιούνται στό Άσμα Ασμάτων και στό Βιβλίο τού Ησαΐα όπου, σε ένα σημείο ο Γιαχβέ αναφέρεται με μιά λέξη θηλυκού γένους. Υπάρχουν επίσης αναφορές στόν Γιαχβέ ως μητέρας, οι οποίες εξηγήθηκαν εκ τών υστέρων ως αντανάκλαση τής θέσης τού Θεού ως όντος που διαπερνά τό γένος. Ο Γνωστικισμός[i] προχωρά αυτή τήν υπόθεση ακόμη περισσότερο, προτείνοντας ότι η θεότητα συνδυάζει τό θηλυκό και τό αρσενικό και πως η πνευματική πορεία τής ανθρωπότητας έχει άμεση σχέση με τήν προσπάθεια τού ανθρώπινου γένους να συνδυάσει τά δύο στοιχεία.

Σε μια παρωδία τής ιερογαμίας, η αρχετυπική Θεά περιλήφθηκε στά ιερά κείμενα τών Εβραίων ως σύμβολο τού Ισραήλ και περιγραφόταν ως αμαρτωλή, πόρνη, καταστροφική μορφή που συνεχώς απατούσε τόν σύζυγό της, τόν Γιαχβέ.

Όμως η Ιουδαϊκή θηλυκή θεότητα με τήν μεγαλύτερη διάρκεια αναφέρεται, έστω και καλυμμένα, στίς Παροιμίες, όπου διαφαίνεται μία σκιώδης μορφή γυναικείας σοφίας – μία σύντροφος που είναι παρούσα από τήν αρχή, από τή δημιουργία δηλαδή τού κόσμου. Σαφέστατα πρόκειται γιά μιάν αναφορά στή Θεά, τή «σύζυγο» τού Γιαχβέ, που εμφανίζεται και σε άλλα ιερά κείμενα τών Εβραίων εκτός τής Βίβλου. Σύμφωνα με τό Ταλμούδ, η Θεά ήταν μία ξεκάθαρη εκδήλωση τού Θεού και η παρουσία της δεν ήταν απλώς αισθητή διά τού πνεύματος, αλλά συχνά τήν άκουγαν και τήν έβλεπαν. Τό Μιντράς τήν αναγνώριζε ως διάμεσο τών ανθρώπων στόν Θεό και τό Ταλμούδ επιβεβαίωνε αυτή τή θέση. Όμως αυτή η θηλυκή μορφή είχε θέση σπουδαιότερη από τίς υποστάσεις (τά πλάσματα που εκτελούσαν τά θελήματα τού Θεού και αποκάλυπταν τίς οδηγίες του): ως Σοφία – γνωστή και με τά ονόματα Σεκίνα και Χόκχμα - αντιμετώπιζε τόν Θεό ισότιμα, συμβουλεύοντάς τον και, μερικές φορές, επιτιμώντας τον έντονα.

Σύμφωνα με διάφορες περιγραφές, τό σώμα της εκτεινόταν εκατομμύρια μίλια και η λαμπρότητά της έκανε τούς αγγέλους να αποστρέφουν τά μάτια, όμως μπορούσε να γίνει μικροσκοπική και αόρατη. Ένα ραβίνος τήν σύγκρινε με τή θάλασσα, που δεν μειωνόταν αν έμπαινε σε μια σπηλιά και τή γέμιζε. Η Σεκίνα μπορούσε να ζει στό Ναό τής Ιερουσαλήμ, αλλά και κυκλοφορούσε και ανάμεσα στίς φυλές και συμβόλιζε τό Ισραήλ και τόν λαό του. Ήταν ορατή μόνο στά τέκνα τού Ισραήλ και ένα μέρος τού ρόλου της ήταν να γιατρεύει και να παρηγορεί.

Στήν Εβραϊκή Γνωστική παράδοση, η Σεκίνα δημιούργησε τόν κόσμο και τόν πρώτο άνθρωπο, αλλά, καθώς οι διαδοχικές γενιές τών ανθρώπων, από τόν Αδάμ ως τούς Σοδομίτες, ήταν όλο και πιο αμαρτωλές, υποχωρούσε σταδιακά μέχρι που κατέφυγε στόν έβδομο (τόν πιο μακρινό) ουρανό (όπως και η Ινάννα, η γνωστότατη Σουμεριακή θεά, που η λατρεία της είχε απλωθεί σε ολόκληρη τή Μέση Ανατολή, ταξίδεψε στήν έβδομη πύλη τού Άδη). Η προσωποποίηση τής Σεκίνα έχει εν μέρει αποδοθεί στην Αραμαϊκή Βίβλο τήν τιτλοφορούμενη Targum Onkelo , που αντικαθιστά τό ιουδαϊκό ρήμα «κατοικώ» σε όλες τους τίς κλίσεις με τήν έκφραση «Η Σεκίνα μου κατοικεί». Ουσιαστικά η Σεκίνα – Σοφία ήταν μία προβολή τής ανάγκης γιά μια θηλυκή θεότητα, που διέθετε όσα στοιχεία δεν είχε η αρσενική θεότητα. Έχει γραφτεί ότι ο Μωυσής έπαψε να κάνει έρωτα με τή γυναίκα τού διότι η Σεκίνα ήταν εράστριά του κι’ όχι διότι απλώς ήθελε να αποκαθαρθεί γιά να επικοινωνήσει μαζί της.

Ως Θεά λατρευόταν με τή μορφή τής Σοφίας που ήταν η ασώματη σύντροφος τού Γιαχβέ, οντότητα που δύσκολα οι άνθρωποι μπορούν να γνωρίσουν. Όμως όταν εκδηλώθηκε στή Γένεση ως αληθινή γυναίκα, ως Εύα, τής αφαιρέθηκε κάθε θεϊκό στοιχείο. Η ιστορία πως η Εύα δημιουργήθηκε από τό πλευρό τού Αδάμ είναι πιθανώς παραφθορά ενός αρχαίου Μεσοποτομιακού μύθου, όπου η Μητέρα Θεά Νινχουρσάγκ γιάτρεψε τό πλευρό τού νεροθεού Ένκι, καθώς δημιουργούσε τή Θεά Νιν-Τι (που σημαίνει Κυρά τού Πλευρού και Κυρά που Δίνει Ζωή). Η Νιν-Τι έγινε η προστάτισσα τής γέννας, δημιουργώντας βρέφη in utero από τά πλευρά των μελλοντικών τους μητέρων. Αν και η λέξη Εύα σημαίνει «Μητέρα κάθε Ζώντος», τήν αντιμετώπιζαν περιφρονητικά ως πηγή κάθε κακού και διαφθορέα τών αντρών, κι’ αυτές τίς ιδιότητές της πίστευαν πως τίς κληροδότησε σε όλες τίς θνητές γυναίκες. Είναι, όμως χαρακτηριστικό ότι στήν άλλη της Βιβλική μορφή, ως Σεκίνα, τό αμάρτημα τής Εύας είναι ο πόθος της γιά γνώση. Η Πτώση είναι τό σύμβολο τού εξανθρωπισμού της. Ήταν η πράξη τής Εύας που εισήγαγε τόν θάνατο όχι ως προοίμιο τής αναγέννησης, όπως θεωρείται στίς θρησκείες τής Θεάς, αλλά ως τρομαχτικό σταμάτημα τής ζωής. Και επειδή η Θεά είναι η ενσωμάτωση ολόκληρης τής Φύσης, εξέπεσε με τούτη τήν ερμηνεία τού θανάτου, και ολόκληρη η Φύση.

Πιο αποκαλυπτικός γιά τή μοίρα τής Σοφίας στήν πατριαρχία είναι ο ελληνικός μύθος: οι Τιτάνες, οι Γίγαντες και τά άλλα «τερατώδη» παιδιά τής Γαίας μπορούν να ερμηνευθούν ως προσωποποιήσεις τών καταστροφικών δυνάμεων τής Φύσης. Η μάχη ανάμεσα στά καταστροφικά και τά δημιουργικά στοιχεία ήταν αναγκαία γιά να υπάρξει αναγέννηση. Ο Δίας, απόγονος τής Γαίας, κατόρθωσε να πάρει τήν εξουσία βοηθούμενος από τήν πρώτη του σύζυγο, τή Μήτιδα ( Μήτις σημαίνει τήν εξυπνάδα, τή σοφία και τήν πονηριά), κατόπιν τήν κατάπιε και παντρεύτηκε τή Θέμιδα (τό Δίκαιο δηλαδή, που ήταν η Θεά τής φυσικής τάξης) και γέννησαν τίς Ώρες (που κρατούν τήν ισορροπία τού χρόνου), τή Δίκη (τή Δικαιοσύνη) και τήν Ειρήνη. Γιά τήν πατριαρχική και ανδροκεντρική θρησκεία που επικράτησε γιά λίγα χρόνια στήν κεντρική Ελλάδα, η Θεία Δίκη σήμαινε τήν επικράτηση τού Δία, τών Δωριέων και τών καινούριων οικονομικών σχέσεων που επέβαλλαν οι εισβολείς.

Άλλη μία μορφή τής Σοφίας και τής Σεξουαλικότητας, μία μορφή δηλαδή που αναφαίνεται ξανά στήν εποχή τών Γνωστικών, είναι η Σουμεριακή Λιλιτού που εμφανίζεται στίς Ιουδαϊκές παραδόσεις ως Λίλιθ: δημιουργήθηκε είτε ως τό «έτερον ήμισυ» τού Αδάμ, είτε από τό σπέρμα του που ήταν, λένε οι παραδόσεις, βρωμερό, και όχι από χώμα. Έχασε τήν εύνοια τού Γιαχβέ όταν ζήτησε να «είναι από πάνω» όταν έκανε έρωτα με τόν Αδάμ και αρνήθηκε πως ήταν κατώτερή του. Επί πλέον – και ίσως αυτό να ήταν χειρότερο – ανακάλυψε τό κρυφό όνομα τού Γιαχβέ και έτσι μπόρεσε να απαιτήσει να έχει φτερά που θα τής επέτρεπαν να πετάξει μακριά από τόν παράδεισο και να ζήσει ελεύθερη σε μια θαλασσινή σπηλιά. Όμως τό τίμημα ήταν ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τά παιδιά της.

Με τήν καινούρια της μορφή έσμιξε με τόν θαλασσινό δαίμονα Ασμοδαίο και γεννούσε απ’ αυτόν εκατοντάδες τέρατα καθημερινά Χωνόταν και στά κρεβάτια τών αντρών τίς νύχτες και τούς έκανε να έχουν ρεύσεις στόν ύπνο τους κάνοντας έτσι τό σπέρμα τους να πηγαίνει χαμένο, ή έμενε από τό σπέρμα αυτό έγκυος και γεννούσε ακόμα περισσότερους δαίμονες γιά να εκδικηθεί γιά τήν απώλεια τών ουράνιων παιδιών της.

Η Εβραϊκή προσπάθεια να κατασταλεί η παρουσία τής Θεάς δεν σταμάτησε στήν εκμηδένισή της, που περνούσε μέσα από τήν εξίσωσή της με τό κακό. Χρειάστηκε, όπως και με τόν Χριστιανισμό αργότερα, να καταγγελθεί, όπως φαίνεται καθαρά και από τήν ιστορία τής Λίλιθ η σεξουαλική της πλευρά. Έτσι, όταν οι Εβραίοι εισέβαλαν στή Χαναάν, επέβαλαν νόμους που απογύμνωναν τήν ιερή πορνεία από τό παλιότερο κύρος της και τό δικαίωμα τής ιερής πόρνης στήν ατομική περιουσία και στή διάθεση τών αγαθών της σε όποιους κληρονόμους ήθελε, δικαίωμα που κατείχε, όπως μαρτυρούν τά διασωθέντα Σουμεριακά αρχεία, από πολύ παλιά. Έτσι, εκείνοι οι ναοί όπου υπηρετούσαν οι ιερές πόρνες έγιναν, από τόποι ελευθερίας και χαράς, ακριβώς τό αντίθετό τους. Οι άντρες πήγαιναν να προσευχηθούν γιά διεύρυνση τής πνευματικότητάς τους και γιά απελευθέρωση από τίς χαρές τίς σάρκας, στούς ίδιους χώρους όπου στό παρελθόν είχαν λατρέψει τή συνουσία. Η σεξουαλική δραστηριότητα τών γυναικών δεν αντιμετωπιζόταν πιά ως διαδικασία κάθαρσης και ένωση με τή θεια ουσία και οι ιερές πόρνες, οι αντιπρόσωποι τής Θεάς, θεωρούνταν πιά καταδικασμένες. (Εννοείται πως, σύμφωνα με τήν καινούρια κυρίαρχη αντίληψη, δέν διέθεταν οι ίδιες καμιάς μορφής πνευματικότητα και γι’ αυτό δέν ήταν απαραίτητη γι’ αυτές η αντίστοιχη προσευχή)

Έτσι οι Ιουδαϊκοί ναοί αποκαθάρθηκαν από τήν θηλυκή ενσάρκωση τής θεϊκότητας, αλλά ακόμη και μετά απ’ αυτόν τόν βίαιο εξοστρακισμό τους, παρέμειναν θηλυκά στοιχεία με τή μορφή τής Σοφίας που κάποτε ήταν γνωστή ως πορνική – κι’ αυτό εθεωρείτο ευλογία στά χρόνια πριν από τήν κατάκτηση τής Χαναάν. Στό βιβλίο τών Παροιμιών η Σοφία μιλά γιά τή δημιουργία τού κόσμου και θυμάται τή γειτνίασή της με τήν αρσενική θεότητα που «χαιρόταν στά κατοικήσιμα μέρη τής γης» και δηλώνει: « η απόλαυσή μου βρίσκεται στούς γιούς τών ανθρώπων.» Αυτό θα μπορούσε να είναι μια καλυμμένη αναφορά στήν ιερή πορνεία, αν και λίγο πιο κάτω στό ίδιο κείμενο η Ιστάρ αποκαλείται μεγάλη πόρνη, όπως και η Βαβυλώνα, η πόλη τήν οποία προστατεύει, και στιγματίζεται ως τό χείριστο είδος πειρασμού που πλανά τούς άντρες με σκληρότητα.

Η κατοχή τής σοφίας – τής μυστικής γνώσης, με άλλα λόγια – υπήρξε συχνά παρηγοριά γιά τούς κυνηγημένους. Ο εβραϊκός συμβολικός μυστικισμός που έγινε γνωστός ως Καμπάλα ανεφύη τόν Μεσαίωνα και έγινε μαζικό κίνημα μετά τόν διωγμό τών Εβραίων από τήν Ισπανία τό 1492. Η matronit, η Κυρά – Μητέρα, είχε ήδη εξελιχθεί στην πιο αγαπητή και δημοφιλή εκδήλωση τής Σεκίνα και, σαν τό alter ego της, τήν Παρθένο Μαρία, έκανε θαύματα και λατρευόταν γιά τή χάρη και τήν αφθονία που χάριζε στους πιστούς. Παραδιδόταν ότι ενώ ο Θεός αποσύρθηκε μετά από τήν καταστροφή τού Ναού τής Ιερουσαλήμ, η Κυρά-Μητέρα έμεινε με τά παιδιά της στή γη.

Σύμφωνα με τό Zohar, ένα εβραϊκό μυστικιστικό κείμενο τού 13^ου αιώνα, η Σεκίνα ήταν τό τέταρτο στοιχείο τού καβαλιστικού τετραγράμματος, που συμβολίζεται από τά τέσσερα γράμματα τού ονόματος τού Θεού, τά YHWH: τό Υ συμβολίζει τόν πατέρα -σοφία, τό Η τή μητέρα -κατανόηση, τό W τόν γιο -κάλλος και τή Η τήν κόρη -βασιλεία. Η ίδια η matronit ήταν μία μορφή με τέσσερις πλευρές -χαρακτήρες, που μπορεί να συγκριθεί με τήν Θεά τής Μέσης Ανατολής στις διάφορες μορφές της. Είναι παρθενική και πορνική, μητρική και καταστροφική. Οι περιγραφές τήν ανάγουν σε μυθική – συμβολική – φαντασιακή μορφή: αγνή, μέχρι ο ικέτης να τής ξυπνήσει τόν πόθο γιά πρώτη φορά και να τήν μετατρέψει σε πόρνη γιά να ικανοποιήσει τόν δικό του πόθο, αλλά εκείνη επιστρέφει στην αγνή της φύση όταν ο ικέτης δεν είναι παρών. Εκπληρώνει τόν πόθο του γιά παρηγοριά και τόν προστατεύει. Όμως η επίδραση τού τετραγράμματος και τού συμβολισμού του είναι ακόμη κυριαρχικά παρούσα στην κουλτούρα που επιβάλλει τήν γλυκύτητα στις γυναίκες, τήν εξουσία στις κόρες, όπως γινόταν μέχρι πρόσφατα με τό μητρογραμμικό κληρονομικό δίκαιο (δες Έλυμπος Καρπάθου και Νάξος), στην Χριστιανική Υμνολογία (ποιός δέν έχει ψάλλει τό θαυμάσιο Ο ωραίος κάλλει των Εγκωμίων τής Μεγάλης Παρασκευής που περιγράφει τόν Υιό;) και στην παντογνωσία τού πατέρα στην οικογένεια, που έφτανε να τόν κάνει – αυτόν και μόνον!- ειδικό ακόμη και στα ψώνια γιά τό σπίτι μέχρι πρόσφατα ακόμη.

Οπωσδήποτε ο Εβραϊσμός δεν ήταν τό μόνο θρησκευτικό κίνημα που θεώρησε τή Σοφία τού Θεού ως άλλη μια μορφή τής θεότητας, όπως φαίνεται και από τίς παραπάνω παρατηρήσεις. Η επίδραση αυτή δέν έχει σχέση με τήν καθημερινή ζωή μόνο και με τό κληρονομικό δίκαιο: η μεγάλη εκκλησία τής Κωνσταντινούπολης , η πιό διάσημη τής Ορθοδοξίας, είναι σ’ αυτήν αφιερωμένη. Είναι πολύ γνωστό εξ άλλου τό έργο τού Βοιήτιου, ρωμαίου φιλόσοφου (περίπου 470 – 524), με τίτλο Η Παρηγοριά τής Φιλοσοφίας. Σ’ αυτό περιγράφει πώς, καθώς ήταν φυλακισμένος και περίμενε να εκτελεστεί, τόν επισκέφθηκε η Σοφία, δηλ. η προσωποποίηση τής φιλοσοφίας, και τόν δίδαξε πως όλα τά πράγματα, ακόμη και ο θάνατος, εξυπηρετούν ένα μεγαλύτερο αγαθό.

Οι Φρύγες με λένε Πεσσινούντικα, μητέρα των Θεών, οι Αθηναίοι με φωνάζουν Κεκροπία Άρτεμη, γιά τούς νησιώτες τής Κύπρου είμαι η Παφία Αφροδίτη, γιά τούς τοξότες τής Κρήτης είμαι η Δίκτυννα, γιά τούς τρίγλωσσους Σικελούς είμαι η Περσεφόνη, και γιά τούς Ελευσίνιους είμαι η αρχαία Μητέρα τους τού Καλαμποκιού. Μερικοί με ξέρουν ως Ήρα, άλλοι ως Μπελλόνα των μαχών, άλλη ως Εκάτη… αλλά οι Αιγύπτιοι και οι Αιθίοπες, που ξέρουν καλά τήν αρχαία γνώση… με φωνάζουν με τό αληθινό μου όνομα, δηλαδή Βασίλισσα Ίσιδα.

Απουλήιου, Ο Χρυσός Γάιδαρος

(αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα με ήρωα τόν Λούκιο, στον οποίο

εμφανίζεται η Ίσις και τού λέει τά παραπάνω λόγια)

Από τά παλαιολιθικά χρόνια και μέχρι τήν άνοδο ΄τής πατριαρχίας, οι μύθοι γιά τήν κοσμογονία παραμένουν οι ίδιοι: σε όλες σχεδόν τίς κοσμογονίες, πριν ακόμα υπάρξει ο κόσμος, υπήρχε μόνον τό αρχέγονο υγρό (ίδιο, συχνά, με τό αμνιακό) και από κει η θεό δημιουργεί εαυτήν αρχικά και τόν κόσμο αμέσως μετά.

Οι περισσότερες κοσμογονίες βλέπουν τήν αρχή τού κόσμου ως χάος (που σημαίνει γιά τούς αρχαίους Έλληνες και τό σπήλαιο – δεν είναι σαφέστατη πιά η σχέση ανάμεσα στη μήτρα, τό χάος, τό κοσμικό και τό αμνιακό υγρό, αλλά και τό επέκεινα;), ή ως σκοτεινό, άμορφο, διάστημα, που συχνά αποκαλείται αρχέγονο υγρό.

Από κει ορθώνεται η πρώτη συνείδηση, που βάζει τάξη στον κόσμο: είναι η Θεά, τό Εν και τό Παν που συνυπάρχουν, η οντότητα που υπήρχε ανέκαθεν. Σώμα της είναι η γη, στην οποία μετέχει κάθε ύλη, ενόργανη ή ανόργανη.

- Η Θεά χορεύει πάνω στό χάος, όπως η δική μας Ευρυνόμη, και γεννά τό κοσμικό αυγό κι’ από τούτο πάλι δημιουργείται ο πρώτος Όφις που σμίγει μαζί της, γιά να φτιάξουν τόν υπόλοιπο κόσμο.

- η Όγια, θεά των Αφρικανών, που οι σκλάβοι τήν μετέφεραν στη Νότια και τή Βόρεια Αμερική, λατρευόταν σαν δημιουργός τού κόσμου στα ποτάμια και στις λίμνες

- η Αστάρτη, που τ’ όνομά της σημαίνει μήτρα (Αστορέθ στα Εβραϊκά) είναι η προστάτισσα τής Σιδώνας ως Παρθένα τής Θάλασσας, τήν πρωτοσυναντάμε σε Σουμεριακή επιγραφή τού 1750 π.Χ. αλλά και στις Εβραϊκές Γραφές, όπου τό όνομά της μεταφράζεται ως «άλσος» και τήν παριστούν ως Δέντρο τής Ζωής (όπως και τήν Παναγία τήν παριστούν ως Ρίζα Ιεσσαί) και ως Κυρά που Διασχίζει τή Θάλασσα, αλλά και ως Μητέρα των Θεών. Πραγματικά είχε τουλάχιστον 70 παιδιά, κι’ ανάμεσά τους ήταν και η Ασεράχ, που πολλοί μελετητές τήν θεωρούν άλλη μορφή τής ίδιας της τής μητέρας, ή συνώνυμο τής κόρης τής Ανάθ, που είχε σύζυγο τόν Βάαλ.

Μα είναι κι’ άλλες Θεές που κρατούν τή συνέχεια τού κόσμου όπου τό παν είναι ένα ζεύγος αντιθέτων: χάος και τάξη, σκοτάδι και φως, υγρό και ξηρό κ.λ.π., και όλα εμπεριέχονται στη δημιουργό, στη γενεσιουργό αιτία τού κόσμου. Και όλα είναι τρεις κόσμοι: τό εδώ, τό πάνω και ο άλλος κόσμος., όπως και η Θεά έχει τρία πρόσωπα: τής νέας, τής πανσέληνης ώριμης και τής γριάς που συμβολίζει ή/και προοιωνίζει τόν θάνατο. Συχνά η Θεά ταξιδεύει στον άλλο κόσμο γιά να σώσει τόν γιο ή τόν εραστή της και επιστρέφει έχοντας μάθει τή σημασία τής ισορροπίας, τής τάξης και τής συνέχειας: Η Χι’ άκα, γιά παράδειγμα, φέρνει στό φως τόν εραστή της Λόχιαου, που τόν έχει σκοτώσει η φοβερή Πέλε, θεά των ηφαιστείων. Στό ταξίδι της στον άλλο κόσμο, βλέπει τά κοσμικά νερά, που τά κρατά σε έλεγχο μια πύλη: αν ανοίξει τήν πύλη, τά νερά θα καταστρέψουν τά ηφαίστεια τού κόσμου. Μα δεν τό κάνει, γιατί η εκδίκηση διασπά τήν ισορροπία τού κόσμου. Αντίθετα οι αρσενικοί θεοί ή ήρωες παραβαίνουν τούς νόμους που διέπουν τόν κόσμο και χάνουν τό παν – αυτό παθαίνει ο δικός μας βάρδος Ορφέας κι’ ο Γιαπωνέζος θεός Ιζανάγκι.

Όλα γιά τή Θεά είναι συνέχεια αδιάσπαστη, ταξίδι αέναο, γι’ αυτό και ο θάνατος δεν είναι τέρμα, ούτε η γέννα αρχή, όλα είναι φάσεις τής ίδιας συνέχειας.

Καθώς είπαμε, ο κόσμος πλέει στα αρχέγονα νερά γιά τούς αρχαιότατους πολιτισμούς.

Τό ίδιο τό νερό, που είναι η Θεά, μερικές φορές φτιάχνει τόν κόσμο. Πιο σπάνια, μια δημιουργική ενότητα, που συνυπάρχει με τή Θεά, συμμετέχει στη δημιουργία του. Αυτό αντανακλάται στό χριστιανικό βάφτισμα, που συμβολίζει τήν αναγέννηση, τήν αδιάσπαστη συνέχεια τού κόσμου, ενώ η κολυμπήθρα συμβολίζει τή μήτρα τής Παναγίας – μια αναφορά ακόμα στην Αστάρτη και στη δική μας Αφροδίτη.

- στην Ιαπωνία, η θεά Ιζαμάνι και ο σύντροφός της Ιζανάγκι δημιουργούν τή γη και μετά γεννούν τά παιδιά τους, που είναι οι αστερισμοί και τά στοιχεία.

- στην Αριζόνα οι Ινδιάνοι Χόπι πιστεύουν πως δύο θεές, διαλογιζόμενες με τό ουράνιο τόξο, έφτιαξαν τή γη.

- στη Νιγηρία η Γεμενιά, θεά τού θαλασσινού και τού γλυκού νερού, κοιμήθηκε με τόν αδελφό της τό χώμα και γέννησε τόν ήλιο. στη Βραζιλία, ΄όπου μετέφεραν τή λατρεία τής θεάς οι μαύροι σκλάβοι, ακόμα τήν γιορτάζουν στό θερινό ηλιοστάσιο.

- Η Ακκάδια Τιαμάτ, που συμβολίζει (ή συμβολίζεται από) τό θαλασσινό νερό, και ο Αψού (τό γλυκό νερό) δημιουργούν τούς θεούς που έμειναν μέσα στό σώμα της( και κει πολεμούσαν γιά τήν κυριαρχία, μέχρι που ο Αψού αποφάσισε να τούς σκοτώσει. Όμως τά παιδιά τής Τιαμάτ έμαθαν τό σχέδιό του και ο Έα, που σημαίνει Γήινη Σοφία, τόν σκότωσε. )

- στις όχθες τού Νείλου η Ίσις περιγράφεται ταυτόχρονα ως μητέρα τού κόσμου και ως παιδί τού Θεού τής γης Γκεμπ.

Όμως, μιάς και κάθε στοιχεί τής φύσης έχει τό θεϊκό του πνεύμα, έτσι και τά ποτάμια έχουν τίς θεές τους που είναι ανεικονικές, ζωοδότειρες, και μερικές φορές μεταμορφώνονται σε θνητές γιά να σμίξουν με ανθρώπους – τέτοιες είναι η Γκάνγκα των Ινδιών (τί ομοιότητα με τόν μεγάλο ποταμό Γάνγκη!), η Μπόαν των Ιρλανδών, η Όα των Αφρικανών Γιορούμπα. Στους Κέλτες τά ποτάμια συμβολίζουν τή θεά επειδή δίνουν ζωή, γονιμοποιώντας τή γη, αλλά και παίρνουν τή ζωή με τίς πλημμύρες τους. Έτσι συχνά ρίχνονται στεφάνια κι’ άλλες προσφορές Στους ποταμούς γιά να τούς κατευνάσουν.

Τά ποτάμια δεν είναι μόνο σύμβολα τής θεάς. Γνωρίζουν ή/και κρατούν κρυμμένα τά μυστικά τής ζωής και τού θανάτου, είναι σοφά και ικανά να κρίνουν και να δικάζουν. Έτσι η Στύγα, πηγή και ποταμός, κόρη τού Ωκεανού και τής Τιθύος, χωρίζει τόν κόσμο των ζωντανών από τόν Άδη, αποκαθαίρει με πόνους και βάσανα τούς αμαρτωλούς και τούς αποδίδει καθαρούς στό επέκεινα.. παρόμοια, η Βαβυλωνιακή Νανσέ, ποταμοθεά, κρίνει και δικάζει κι’ αυτή και ερμηνεύει τά όνειρα. Γιά να τήν τιμήσουν τής αφιέρωναν το πανηγύρι τής Πρωτοχρονιάς.

Επειδή οι ποταμοθεές σχετίζονταν με τή γονιμότητα, συχνά παριστάνονταν με κέρατα ή/και συμβολίζονταν από αγελάδες, όπως η Ιρλανδή Μπόαν και η Σουηδή Αουθομπάλα , που μετέτρεψε τούς πάγους σε τέσσερις ποταμούς , η Αιγύπτια Χαθώρ και η δική μας Ιώ.

Όσο γιά τίς θαλασσινές θεές, οι πιο γνωστές είναι η Ίσις και η Αφροδίτη.

Η Ίσις είναι η ίδια η θάλασσα, ή, κατ’ άλλους, γεννήθηκε από τή θάλασσα όπως κι’ η Αφροδίτη.

Η σχέση ανάμεσα στη σελήνη και τίς παλίρροιες οδήγησε στον συσχετισμό των σεληνιακών θεαινών με τόν ωκεανό και τήν εξουσία πάνω του. Έτσι βλέπουμε τή θεά – μισοφέγγαρο, τή λευκή θεά, τή θεά με τά κέρατα, ή τή γελάδα – θεά να παντρεύονται τόν ωκεανό ή τόν ταύρο, που είναι σύμβολό του, που συχνά είναι γιός κι’ εραστής της ταυτόχρονα. Ο ταύρος είναι γιά μας σύμβολο τού Ποσειδώνα, που συχνά τού παίρνει τήν εξουσία απ’ τά χέρια ο Δίας: έτσι είναι αυτός σε έναν άλλο μύθο που παίρνει στην πλάτη του τή λευκή θεά Ευρώπη γιά να τήν παντρευτεί στα βάθη τής Ηπείρου που παίρνει τό όνομά της.

Από τήν άλλη πλευρά, η Αφροδίτη, που ίσως είναι συγγενής τής Κυράς τής Θάλασσας Ασεράχ, δημιουργήθηκε όταν τό σπέρμα τού ευνουχιζόμενου Κρόνου έπεσε στη θάλασσα και ούριοι άνεμοι τήν έφεραν στην Κύπρο ή στα Κύθηρα που ερίζουν γιά τήν καταγωγή της. Έμεινε πάντα ατίθαση σαν τή μάνα της, τή θάλασσα – μήτρα. Ίσως έγινε θεά τού πόθου επειδή κι’ αυτός είναι απρόβλεπτος, συντριπτικός και μυστηριώδης.

Με τά χρόνια οι θαλασσοθεές εκπίπτουν τού κεντρικού τους ρόλου στην κοσμογονία και στό παγκόσμιο πάνθεο και χάνουν τήν παντοδυναμία τους. Καταντούν σειρήνες, που βάζουν σε πειρασμό τούς ναυτικούς, ξωτικά των νερών και γοργόνες επικίνδυνες ή απλώς γοητευτικές, αλλά, όπως η γοργόνα Ραν των Τευτόνων και η Στύγα, συχνά κρατούν κάτι από τήν παλιά τους θεϊκότητα: υποδέχονται τίς ψυχές των πνιγμένων η πρώτη, των πεθαμένων γενικά η δεύτερη.

Από τίς θεές που έχασαν τήν παντοδυναμία τους, πιο γνωστή είναι η Μόργκαν Λε Φέυ, που σημαίνει Μοργκάνα η Μοίρα: όπως και τά Morgan, τά ξωτικά τής Βρετάνης και τής Βρετανίας, έχει πάρει τό όνομά της από τήν κελτική λέξη mor που σημαίνει θάλασσα. Εξέπεσε σε κακή μάγισσα όταν ο Αρθούρειος κύκλος των μύθων καταγράφηκε από Χριστιανούς. Μαζί της, λιγότερο γνωστή αλλά εξ ίσου ένδοξη, ζει Στους μύθους η Νιμιούε, Κυρά τής Λίμνης, που θεωρείται μερικές φορές προσωποποίηση τής Μοργκάνας. Αυτή ανέβασε στην εξουσία τόν Αρθούρο, κι’ αυτή φρόντισε τήν μετάβαση τού θανάτου του σύμφωνα με τήν παλιά παράδοση τής θρησκείας που εκπροσωπούσε.

Έτσι οι θεές των νερών, των θαλασσών, των ποταμών και τής δημιουργίας χάνουν τή δύναμή τους αρχικά με τήν επικράτηση τής πατριαρχίας και μετά με τόν χριστιανισμό. Αλλά η ανάμνηση τής εξουσίας τους απομένει ζωντανή στη Λατινική Αμερική και στη Νότια Αφρική, όπου γιορτάζεται με τά κατά τόπους ονόματά της, αλλά και στον τόπο μου: εκεί, ένα παλιό πολυβολείο χωμένο στη γη, μια τρύπα – μήτρα που βλέπει τήν ανατολή, έχει γίνει εκκλησία τής Αγίας Μαρίνας. Τήν έφτιαξαν οι πρόσφυγες τού τόπου μου, όταν τελείωσε ο πόλεμος, ως προσευχή ειρήνης. Από πάνω έχτισαν και μια μοναδικής ομορφιάς εκκλησία τού άλλου άγιου τής θάλασσας., τού Άη Νικόλα. Μα αυτός γιορτάζει χειμώνα και κανείς δεν τού δίνει σημασία. Η Άγια Μαρίνα, στό μεσοκαλόκαιρο, κρατά κάτι από τίς αρχαίες γιορτές τής ίδιας εποχής. Κι’ έτσι γίνεται ένα μικρό πανηγύρι γιά χάρη της. Οι πιστοί και οι πιστές πρέπει να κατεβούν τά σκαλιά τή μέρα τής γιορτής της, όπως κατέβαιναν γιά ένα μυητικό ταξίδι άλλοτε οι πιστοί τής Θεάς, και να προσκυνήσουν τήν εικόνα τής Αγίας που κρατά έναν χριστιανικό διάβολο από τά κέρατα. Μα όπως αρμόζει σε μια αρχαία θεά, ο διάβολος που τή συνοδεύει και που τόν ελέγχει εκείνη, δεν είναι παρά μια καρικατούρα χριστιανού διαβόλου, μιάς και τέτοιο πράμα σκοτεινό και απαίσιο ποτέ δεν τήν συντρόφεψε στα χρόνια τής δύναμής της. Σ’ αυτόν δεν δίνει κανείς σημασία.

Μπροστά από τήν τρύπα, που χρησίμευε άλλοτε γιά να αστυνονομεύεται ο Ευβοϊκός από τούς καταπατητές τού τόπου είναι σήμερα η Αγία Τράπεζα, άλλο απομεινάρι τού βωμού τής θεάς που πάντα βλέπει τήν ανατολή, τή φωτεινή στάση τού ήλιου στό αιώνιο ταξίδι του. Είναι μια καλή υπενθύμιση ότι δεν υπάρχει λόγος γιά πολυβόλα. Τό μήνυμα τής θαλασσινής κοσμογονικής θεάς παραμένει στην ελευθερία και τόν σεβασμό τής διαφορετικότητας.

[i] Ο Γνωστικισμός, αρχαία μυστικιστική φιλοσοφία, άντλησε τήν έμπνευσή του από τά Χριστιανικά κείμενα τού 2^ου και τού 3^ου π.Χ. αιώνα. Οι Γνωστικοί πίστευαν πως η Γνώσις ήταν ο μόνος τρόπος να προσεγγιστεί τό θείο. Γιά τόν Γνωστικισμό ή Μαρία Μαγδαληνή είναι κεντρική μορφή: ως μετανοούσα πόρνη, η Μαρία βυθίστηκε στή γνώση τών εγκοσμίων και ως έμπιστη ή, γιά άλλα κείμενα, ως ερωτική σύντροφος, τού Χριστού, ήταν γεμάτη και από πνευματική σοφία. Ο τιμητής τών αιρετικών Επιφάνιος (4^ος αι.) υποστήριξε πως ορισμένες αποσχισθείσες κοινότητες ες θεωρούσαν τή Μαρία Μαγδαληνή ισότιμη, τμήμα τής σεξουαλικής τριάδας που τήν αποτελούσαν αυτή, ο Ιησούς και μία ακόμα γυναίκα τήν οποία ο Μεσσίας είχε δημιουργήσει από ΄την πλευρά του. Στό κείμενο που τιτλοφορείται Πίστης Σοφία, τού 3^ου αιώνα, ο Ιησούς επανειλημμένα επαινεί τή Μαρία και τήν κατανόησή της και δηλώνει: « Η Μαρία η Μαγδαληνή και ο Ιωάννης ο παρθένος θα υψωθούν πάνω απ’ όλους τούς μαθητές μου και πάνω απ’ όλους τούς ανθρώπους που θα δεχτούν τά μυστήρια τού Αλάθητου.»

Ο στόχος τών Γνωστικών ήταν η ένωση με τόν Θεό μέσα από τήν εντατική μάθηση και τήν παθιασμένη αφοσίωση, που κατορθωνόταν με τήν σεξουαλική επαφή, τήν οποία οι Εκκλησιαστικοί Πατέρες καταδίκαζαν, αλλά οι Γνωστικοί τιμούσαν. Όσοι κατάφερναν να αγγίξουν τή Γνώση ήταν, γιά τούς Γνωστικούς, πνευματικοί και καλοί άνθρωποι. Όσοι ποθούσαν τήν ηδονή ως σκοπό καθ’ εαυτό ήταν υλιστές και κακοί. Τό άτομο με τή μεγαλύτερη πνευματική προοπτική ήταν εκείνοι που γύρευαν τήν ένωση με τό θείο μέσα από τήν βίωση τού φυσικού κόσμου. Η Μαγδαληνή ήταν τό αρχέτυπο αυτού τού είδους ανθρώπου.

Η Σοφία, η Σεκινά, η Εύα: μορφές τής Θεάς στην παράδοση τής Εγγύος Ανατολής

2012-07-12T05:02:00.001-07:00

Η Σοφία τού Ιουδαϊσμού

και οι αρχές τής Αγίας τού Θεού Σοφίας - Γιαχβέ, Σεκίνα και Εύα

Απουλήιου, Ο Χρυσός Γάιδαρος

(αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα με ήρωα τόν Λούκιο, στον οποίο

εμφανίζεται η Ίσις και τού λέει τά παραπάνω λόγια)

Καθώς είπαμε, ο κόσμος πλέει στα αρχέγονα νερά γιά τούς αρχαιότατους πολιτισμούς.

- στην Αριζόνα οι Ινδιάνοι Χόπι πιστεύουν πως δύο θεές, διαλογιζόμενες με τό ουράνιο τόξο, έφτιαξαν τή γη.

Όσο γιά τίς θαλασσινές θεές, οι πιο γνωστές είναι η Ίσις και η Αφροδίτη.

Η Ίσις είναι η ίδια η θάλασσα, ή, κατ’ άλλους, γεννήθηκε από τή θάλασσα όπως κι’ η Αφροδίτη.

Η Μαγδαληνή είναι μια από μάς

2012-07-12T01:37:00.002-07:00

SACRED UNION IN CHRISTIANITY

Celebrating the Archetypal Bride and Bridegroom

The Nuptials of the Lamb and His Bride

Revelation 21

Stained glass window by Stephan Adam, 1906

photo courtesy of John Shuster

Kilmore Church, Dervaig, Scotland

Isle of Mull

In Gaelic "Caell Muire" ("Kilmore") means "Church of Mary"

"Clasping right hands" is part of the Christian liturgy for Marriage

*************************************************************

". . . there came a woman with an alabaster jar of ointment, genuine nard of great value; and breaking the alabaster jar, she poured it on his head."

(Mark 14: 3)

Then Mary took a pound of ointment, genuine nard of great value, and anointed the feet of Jesus and wiped his feet dry with her hair. And the house was filled with the fragrance of her ointment."

(John 12:3)

"For the King's banquet, my nard spread its fragrance around him."

(Song of Songs 1:12)

*************************************************************

WAS JESUS MARRIED?

The truth behind the fiction encountered in The DaVinci Code

Starbird's "The Woman with the Alabaster Jar" is credited with having launched Dan Brown on his quest for Mary Magdalene, the "Lost Bride."

"Margaret Starbird's work is of particular interest to me because it fuses the diverse fields of symbolism, mythology, art, heraldry, psychology, and gospel history. Her research opens doors for each of us to further explore the rich iconography of our own spiritual history."

Dan Brown, author of "The Da Vinci Code" and "The Lost Symbol"

*************************************************************

RECLAIMING THE DIVINE COMPLEMENTS

The Christian Gospels say nothing specific about the marital status of Jesus, but the Hebrew language had no word for "bachelor" in the first century A.D., probably because marriage was a "cultural imperative" in their society. We must examine the available evidence that Jesus WAS married in light of the norms of the Jewish society in which he lived.

Strong evidence from the Judeo-Christian Scriptures, including the Gospels themselves, supports rather than denies, the claim that Jesus was married. Starbird's books reclaim the "Sacred Partnership" that was at the heart of the Christian story. Her research was a major source for Dan Brown's best-selling novel, The Da Vinci Code; two of her books are specifically cited in that book.

*************************************************************

MARGARET STARBIRD'S STORY

Margaret Starbird's theological beliefs were profoundly shaken when she first encountered the suggestion that Jesus Christ was married and that his blood-line had survived in Western Europe. Shocked by such heresy, this Roman Catholic scholar and former University instructor set out to refute it, but instead found compelling evidence in support of the forgotten Bride of Jesus.

Starbird's research traces the origin of the heresy of the Holy Grail, whose medieval adherents believed that Jesus and Mary Magdalene were married and that his wife and child emigrated to Gaul, fleeing persecutions of the Christain community in first-century Jerusalem. Numerous legends, works of art, and artifacts of medieval Europe clearly reflect a widespread "alternative Christian story" brutally suppressed by the Inquisition from the mid-13th Century. The heresy survived in an underground stream of esoteric wisdom guarded and passed down by generations of artists, artisans, poets, and alchemists.

Προσευχή και Επίκληση στην Πολύμορφη Θεά

2012-07-11T22:36:00.002-07:00

I.

Μεγαλύνουμε τη Θεά τού Χάους, την ατίθαση Έριδα

Που πρώτη αναδύθηκε από το αδιαχώριστο σύμπαν

Την λαμπρή χορεύτρια τού κόσμου

Τού Μικρόκοσμου και τού Μακρόκοσμου

Τη Δημιουργό όλων τών φράκταλ διαστάσεων.

II.

Μεγαλύνουμε την Ήλιο Αματερασού

Δημιουργό τών Πλανητών

Εκείνην που χαιρετάμε με την πρώτη ανάσα τού ήλιου

Εκείνην που χαιρετάμε το μεσημέρι

Εκείνην που αποχαιρετάμε το δειλινό

III.

Ευλογημένη να είναι η πλατύστερνη Γαία

Η πλούσια πατρίδα μας

Από τον πύρινο πυρήνα της

Ως τις εξώτερες επιφάνειές της

Γέννησε και εξέλιξε τη ζωή

Άντεξε μαζικές καταστροφές

Γέννησε τα είδη ξανά και ξανά

Δέν θα πάψουμε να την υπερασπιζόμαστε

Όσο κι’ αν μάς χτυπά η πατριαρχία

IV.

Ευλογημένη να είναι η Μαρία

Η Θεά τών Ωκεανών

Η γαλαζοντυμένη, αφροντυμένηBlessed be Maria,
Φέρνει τη βροχή στην έρημο

Το τραγούδι της το τραγουδούν οι φάλαινες στα βάθη

Έθρεψε τη νηπιακή ζωή

Προστατεύοντας τη γέννα

V.

Ευλογημένη να είναι η αδελφή τής Μαρίας, η Σιωπηλή Σελήνη,

Που πάντα μάς συντροφεύει

Η Θεά τού αμνιακού σεληνιακού κύκλου

Στον σκοτεινό της κύκλο τήν περιμένουμε με πόθο

Στη νέα σελήνη τήν παρακολουθούμε με ελπίδα

Στη νέα σελήνη τήν χαιρετίζουμε χαρούμενα

Στην πανσέληνο κάνουμε έρωτα και τραγουδάμε τούς ύμνους της

Στη χάση της πενθούμε και διαλογιζόμαστε

VI.

Ευλογημένη να είναι η Αφροδίτη, Θεά τού Έρωτα,

Που τήν τιμάμε και ως φορέα τών ηδονών

Χαρά χωρίς όρια

Καλωσύνη που δέν χρειάζεται ανταμοιβή

Φύλαγέ μας από τη ζήλεια που μάς γυρνά συνεχώς στη ζωή

Και χάρισέ μας τον παράδεισο τής Θεάς

Ως επί της Γης και επί τού Ουρανού

VII.

Ευλογημένη να είναι η Αθηνά, Θεά τής Σοφίας

Που μάς δίδαξε στην αυγή τού χρόνου

Να μιλάμε, να φτιάχνουμε εργαλεία, να ανάβουμε φωτιά,

Να καλλιεργούμε τη γη με σοφία

Βλέπουμε μακριά και πάμε μπροστά στο όνομά της.

VIII.

Ευλογημένη να είναι η Δήμητρα

Που φέρνει τις εποχές και μάς δίνει καλά δώρα

Γευόμαστε τις θεϊκές σου τροφές;

Σπόρους, καρπούς, λαχανικά.

Υμνούμε την αφθονία σου σε κάθε γεύμα.

Στηρίζεις τα σώματά μας και χαροποιείς τις ψυχές μας.

IX.

Ευλογημένη να είναι η Κάλι,

Θεά τού Κάτω Κόσμου,

Στεφανωμένη με κρανία, τρομαχτική Θεά

Θάνατος, καταστροφέας συμπάντων.

Κάθεται στην πύλη τής αναγέννησης

Ζυγίζει την καρδιά μας στη ζυγαριά

Αν ζυγίζει λιγότερο από ένα σπυρί ροδιού,

Μάς στέλνει στα Ηλύσια

Αν είναι βαρύτερη, περιπλανιόμαστε

Μέχρι να ξαναγεννηθούμε και να βρούμε ξανά την αγάπη

Μια καινούρια προσέγγιση για τη Μαγδαληνή

2012-07-11T22:08:00.002-07:00

Ποιά είναι η Μαρία η Μαγδαληνή; - Μιά Προσέγγιση

Η Μαρία η Μαγδαληνή αποτελεί ένα μυστήριο. Τα τελευταία χρόνια έχουν γραφτεί τόσα και τόσα γι’ αυτήν, που η εικόνα της μοιάζει πιά συσκοτισμένη, παρ’ όλες τις προσπάθειες να δοθεί μιά πειστική ερμηνεία. Γιά παράδειγμα, γιά τους Γνωστικούς η Μαρία είναι ένα από τα μυστήρια στην καρδιά της πίστης τους. Και αυτοί, όπως και πολύ άλλοι, τή θεωρούν Απόστολο των Αποστόλων. Όλοι δέχονται ότι αυτή ήταν η πρώτη και βασική μάρτυρας που παρέστη στη φυσική απόδειξη της μετάβασης του Ιησού από τούτη τη μορφή ύπαρξης στην επόμενη. Και άλλοι τήν βλέπουν ως τη μόνιμη σύντροφο, την Αγαπημένη ή/ και τη σύζυγο του Ιησού που ήταν η ενσάρκωση του Λόγου στον Κόσμου. Συχνά η Μαγδαληνή θεωρείται ενσάρκωση της Σοφίας, της θεάς που συμβολίζει τη Γνώση και τη Σοφία του κόσμου, με τον ίδιο τρόπο που θεωρούν την Παναγία ταυτόσημη με τη Σεκινά, που είναι η ψυχή του Θεού. Μαγδαληνή και Παναγία θεωρούνται από πολλούς δύο πλευρές της ίδιας θεότητας ή αλληλοσυμπληρούμενα σύμβολα. Έχει ειπωθεί, επίσης, ότι αν ο Χριστός είναι μιά τέλεια θυσία, η Μαγδαληνή είναι το τέλειο πρότυπο της σωτηρίας των αμαρτωλών, γι’ αυτό και είναι απαραίτητοι ο ένας γιά την άλλη, αλλιώς δέν μπορούν να υπάρξουν. Ίσως, λένε, αυτό να εξηγεί τον πόνο που της Μαρίας στον σταυρό: αποτελεί την αφοσίωση των αισθημάτων στη Θεότητα.

Τί είναι, τελικά, η Μαγδαληνή; Αρχέτυπο, θεά ή σύμβολο; Τί σημαίνει το όνομά της; Τον τόπο της καταγωγής της, πύργο ή ιερατικό τίτλο; Σε πολλά από αυτά τα ερωτήματα δέν μπορούμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα. Σε άλλα έχουν απαντήσει άλλες και άλλοι που ερευνούν τα θέματα αυτά εδώ και πολλά χρόνια. Γι’ αυτό λίγα μόνον θα αγγίξουμε από αυτά εδώ. Άλλωστε οι απαντήσεις που έχουν δοθεί δέν είναι πάντα πειστικές.

Μαρία Μαγδαληνή – μιά διαφορετική προσέγγιση

Η Μαρία η Μαγδαληνή αναφέρεται στα Ευαγγέλια μεταξύ των γυναικών που ακολουθούσαν τον Ιησού και τους μαθητές του. Ήταν παρούσα στη σταύρωση και στην ανάσταση και πήγε στον τάφο του την Κυριακή του Πάσχα γιά να μοιράνει το σώμα του. Ήταν η πρώτη που είδε τον αναστημένο Ιησού και ανακοίνωσε την ανάστασή του στους άλλους Αποστόλους γι’ αυτό και αποκαλείται από τους πρώτους Χριστιανούς ως «απόστολος των αποστόλων.»

Στις όχθες της λίμνης Γενησαρέτ (Γαλιλαία) ανάμεσα στις πόλεις Τιβεριάδα και Καπερναούμ βρισκόταν η κωμόπολη Μάγδαλα – τα ερείπιά της υπάρχουν και σήμερα. Τώρα στο σημείο αυτό βρίσκεται η αγροτική κοινότητα Μαγκτνάλ.

Τα Ευαγγέλια δέν μάς λένε τίποτα γιά τα νεανικά χρόνια της Μαρίας αλλά η παράδοση αναφέρει ότι η Μαρία από τα Μάγδαλα ήταν μιά όμορφη νέα που απομυζούσε τη χαρά της ζωής. Αν τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης μπορούν να γίνουν κατά λέξη πιστευτά, αυτή η χαρούμενη και ελεύθερη φύση είχε σχέση με τις παλαιότερες λατρείες της Μεγάλης Θεάς, που καταδικάζονται από όλους τους Προφήτες, αν και γι’ αυτό θα μιλήσουμε και πιό κάτω. Έτσι, δέν είναι παράξενη η περιγραφή που βρίσκουμε στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο της Καινής Διαθήκης: (8:2-4): «… γυναίκες ήταν συν αυτώ τεθεραπευμέναι από νόσων και μαστίγων και πνευμάτων πονηρών και ασθενειών. Μαρία, η καλουμένη Μαγδαληνή, αφ’ ής δαιμόνια επτά εξεληλήθει, και Ιωάννα γυνή Χουζά επιτρόπου Ηρώδου και Σουσάννα και έτεραι πολλαί, αίτινες διακόνουν αυτόν από των υπαρχόντων αυταίς.» Το νόημα του εδαφίου είναι ξεκάθαρο: η Μαρία η Μαγδαληνή ήταν σύντροφος του Ιησού και ότι τόν ακολουθούσε παντού μαζί με τους Αποστόλους., χρηματοδοτώντας συχνά την ομάδα τους, μαζί με την Σωσσάνα και άλλες, αφού πρώτα εκείνος τήν γιάτρεψε από τα «δαιμόνια» που σίγουρα ήταν αυτά που και στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρονται συχνά και σχετίζονται με παράλληλες με τον Ιουδαϊσμό λατρείες – της Ασερά και του Βάαλ γιά παράδειγμα.

Σίγουρα θα είχε και η Μαγδαληνή τα καθήκοντά της μαζί με τις άλλες γυναίκες και με τους αποστόλους, αλλά και το μερίδιό της στο κήρυγμα του Ιησού, όπως θα φανεί και πιό κάτω. Οι ευαγγελιστές απαριθμούν, εκτός από τη Μαρία, τη Σουσάννα και την Ιωάννα του εδαφίου που αναφέραμε, και άλλες γυναίκες – τη μητέρα του Ιησού, τη Σαλώμη και τη Μαρία του Κλεόπα. – αν και ο Ιωάννης την αναφέρει χωριστά, στοιχείο που δείχνει την ιδιαίτερη θέση της.

Γνωρίζουμε ότι όχι μόνον παρευρέθηκε στη Σταύρωση αλλά και ότι, όταν οι υπόλοιποι μαθητές κρύβονταν γιά τον φόβο των Ρωμαίων, εκείνη και οι άλλες μαθήτριες παρέμειναν μαζί του γιά να τον στηρίξουν μέχρι την τελευταία στιγμή.

Έμεινε, λοιπόν, πιστή στον δάσκαλό της όχι μόνον τις μέρες της δόξας του αλλά και τη στιγμή του θανάτου του, που έκρυβε κινδύνους γιά τους ακολούθους τους. Ο Ματθαίος αναφέρει ότι «ήταν παρούσα στην ταφή του Κυρίου.» Μπροστά στα μάτια της ο Ιωσήφ και ο Νικόδημος πήραν στον τάφο το άψυχο σώμα του όπου το εναπόθεσαν και έκλεισαν την είσοδο με μιά βαριά πέτρα.

Πιστή στον Νόμο με τον οποίο είχε ανατραφεί, η Μαρία, μαζί με άλλες γυναίκες, αφιέρωσαν την επόμενη ημέρα στην ανάπαυση καιν τη περισυλλογή, μιάς και ήταν Σάββατο, αλλά και συνέπιπτε με το Πάσχα. Αλλά φρόντισαν να αποθηκεύσουν τα υλικά - αρώματα και άλλα – που θα χρειάζονταν γιά την επόμενη μέρα, οπότε θα πήγαιναν να αλείψουν το σώμα του νεκρού δασκάλου τους όπως όριζαν οι ταφικές συνήθειες.

Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος γράφει ότι οι γυναίκες έφτασαν στον τάφο την αυγή, ή και νωρίτερα, μιάς και, κατά τον Ιωάννη, ήταν ακόμη σκοτάδι. Ο Ιωάννης συμπληρώνει ότι η Μαρία έφτασε μόνη στο σπήλαιο – τάφο κι’ αμέσως έτρεξε και κάλεσε τους αποστόλους Πέτρο και Ιωάννη που έσπευσαν στον τάφο κι’ αυτοί γιά τον βρουν έκπληκτοι άδειο με μόνα ίχνη της ταφής το σάβανο και τα υφάσματα που είχαν τυλίξει το νεκρό σώμα. Οι απόστολοι έφυγαν και δέν είπαν τίποτα σε κανέναν, αλλά η Μαρία, γυρεύοντας απόδειξη ότι ο τάφος ήταν αληθινά άδειος μπήκε μέσα κι’ εκεί αντίκρισε ένα απόκοσμο φως. Είδε δυό αγγέλους με λευκά ρούχα καθισμένους στην κεφαλή και στα πόδια του μνήματος. Τήν ρώτησαν γιατί κλαίει κι’ εκείνη επανέλαβε τα λόγια που είχε πει στους αποστόλους: «Πήραν τον Κύριό μου και δέν ξέρω πού τόν έβαλαν.» Όταν μίλησε έτσι στράφηκε και είδε μιά μορφή να στέκεται πλάι στον τάφο. Δέν τήν αναγνώρισε αμέσως. Η μορφή τήν ρώτησε γιατί κλαίει και η Μαρία, νομίζοντας πως μιλά με τον κηπουρό, ΄ζήτησε να μάθει πού πήγαν το σώμα.

Αλλά εκείνη τη στιγμή αναγνώρισε τη φωνή του Ιησού και αναφώνησε «Δάσκαλε!»

«Μή μού άπτου», τής απάντησε κείνος, «διότι ακόμη δέν αναλήφθηκα στον πατέρα μου, αλλά πήγαινε στους αδελφούς μου και πες τους ότι θα αναληφθώ στον πατέρα μου, θεό μου και θεό σου.»

Η Μαρία συνήλθε και έτρεξε ξανά στους αποστόλους, όρμησε στο σπίτι όπου κρύβονταν απελπισμένοι και ανάγγειλε, «Είδα τον Κύριο!». Αυτό ήταν το πρώτο αναστάσιμο κήρυγμα του χριστιανισμού.

Η Καινή Διαθήκη δέν μάς αναφέρει τί απόγινε η Μαρία η Μαγδαληνή μετά την ανάσταση, αλλά είναι αναμφισβήτητο ότι αφού βρέθηκε στην σταύρωση και ήταν η πρώτη μάρτυρας της ανάστασης, θα έμεινε μαζί τους και μετά την ανάληψη. Οι Πράξεις των Αποστόλων αναφέρουν ότι όλοι οι απόστολοι έμειναν ενωμένοι στην προσευχή και τη λατρεία, μαζί με ορισμένες γυναίκες, τη μητέρα του Ιησού κι τον αδελφό του Ιάκωβο. Δεν μπορεί ανάμεσά τους να μήν +ήταν και η Μαρία.

Οι παραδόσεις βεβαιώνουν ότι όταν οι απόστολοι έφυγαν από την Ιερουσαλήμ γιά να κηρύξουν, το ίδιο έπραξε και η Μαρία. Τολμηρή κι’ ενθουσιώδης, ταξίδεψε στην ειδωλολατρική Ρώμη και αλλού. Όπου κι’ αν πήγε, έφερνε το μήνυμα της ανάστασης με τη βεβαιότητα της προσωπικής γνώσης. Οι Χριστιανοί της Δύσης αποδίδουν στη Μαρία ακόμη περισσότερες περιπέτειες. Τήν ταυτίζουν με τη Μαρία της Βηθανίας και βεβαιώνουν ότι ο Λάζαρος και η Μάρθα ήταν αδέλφια της. Μαζί, λένε, έφυγαν γιά το Αιξ της Γαλλίας όπου ο Λάζαρος έγινε ο πρώτος επίσκοπος Μασσαλίας και η Μάρθα νίκησε έναν δράκο που λυμαινόταν την περιοχή, ενώ η Μαρία προσηλύτισε τον βασιλιά και τη βασίλισσα της Νότια Γαλατίας κι’ έγινε έτσι η πρώτη απόστολος μεταξύ των Φράγκων.

Βασισμένη – και εμπνευσμένη – απ’ αυτήν την παράδοση, αναπτύχθηκε μιά πλατειά λατρεία της Μαγδαληνής στη μεσαιωνική Γαλλία: χτίστηκαν εκκλησιές στη μνήμη της, πολλοί τόποι ισχυρίζονταν πως κατείχαν το λείψανό της και η μνήμη της αποτελούσε κέντρο πίστης, αν και η μεσαιωνική εκκλησία τήν εξίσωνε με μιά μετανοημένη πόρνη. Το βάρος, όμως δινόταν στην μετάνοιά της και τήν θεωρούσαν ιεροκήρυκα θεμελιακή γιά τη Δυτική Εκκλησία. Φαίνεται πως εν μέρει υπεύθυνος γι’ αυτό ήταν ο Πάπας Γρηγόριος, που τήν εξίσωσε με μιάν, ανώνυμη στη Βίβλο πόρνη, ενώ μιά άλλη ερμηνεία γιά τον συσχετισμό της με την πορνεία θα δώσουμε πιό κάτω.

Η θέση αυτή δέν υιοθετήθηκε ποτέ επίσημα από την εκκλησιαστκή παράδοση της Ανατολής, που τείνει να βλέπει τις γυναίκες με ελαφρώς θετικότερο φως, μιάς και όλες μπορούν, δυνητικά τουλάχιστον, να είναι μετανοημένες Εύες, άρα η ψυχή τους είναι πιό εύκολο να σωθεί. Αυτό μπορεί να οφείλεται και στην ερμηνεία του εκκλησιαστικού πατέρα Ιππόλυτου, που βλέπει τη Μαγδαληνή και τις άλλες μαθήτριες του Ιησού ως σύμβολα της Νέας Εύας, της πιστής δηλαδή που ανατρέπει το υποτιθέμενο αμάρτημα της Εύας. Αυτές είναι οι Νύμφες του Χριστού. Ο Ιππόλυτος στο σχόλιό του γιά το Άσμα Ασμάτων είναι ο πρώτος που αποκαλεί τη Μαγδαληνή «απόστολο των αποστόλων.»

Η μεγάλη εκτίμηση γιά τη Μαρία Μαγδαληνή συνεχίστηκε τον 4^ο και τον 5^ο αιώνα, όταν ήταν ακόμη ζωντανή η ανάμνηση της Μεγάλης Θεάς και της θηλυκής πλευράς της θεότητας. ο Επίσκοπος Αμβρόσιος, επίσκοπος Μιλάνου, συσχέτισε τη Μαρία με την Νέα Εύα που μένει προσκολλημένη στον Ιησού, το νέο Δέντρο της Ζωής, ενώ ο Αυγουστίνος υποστήριξε ότι η πίστη της ανέτρεψε το αμάρτημα της Εύας.

Λένε, ακόμη, οι παραδόσεις, ότι στην Ιταλία η Μαρία επισκέφθηκε τον αυτοκράτορα Τιβέριο και ακόμη και σ’ αυτόν κήρυξε το μήνυμά της. Τού πήγε ένα αυγό ως σύμβολο της Ανάστασης και της Καινούριας Ζωής και τού μίλησε γιά τη ζωή και το έργο του Ιησού, αλλά και γιά τον θάνατό του. Όταν ο Τιβέριος απάντησε ότι κανείς δέν μπορεί να αναστηθεί από τους νεκρούς, το αυγό άρχισε να γίνεται κόκκινο ως μαρτυρία της αλήθειας των λόγων της. Με παρότρυνση της Μαρίας, ο Τιβέριος λένε ότι μετέθεσε τον Πιλάτο από την Ιερουσαλήμ στη Γαλιλαία όπου ο Πιλάτος πέθανε μετά από μακριά και επώδυνη αρρώστια.

Αυτό το θαύμα της Μαρίας είναι η αρχή, λέει η παράδοση, των κόκκινων αυγών του Πάσχα. Λέγεται ακόμη ότι σε κάποιοι μοναστήρι της Θεσσαλονίκης υπάρχει ένα χειρόγραφο με μιά προσευχή σύμφωνα με την οποία ο ηγούμενος πρέπει να ευλογήσει τα αυγά και το τυρί καθώς τα μοιράζει στους μοναχούς, με τούτα τα λόγια: «έτσι μάς παραδόθηκε από τους άγιους πατέρες που διατήρησαν αυτό το έθιμο από την εποχή των αγίων αποστόλων, όταν η ισαπόστολη Μαρία Μαγδαληνή έδειξε τους πιστούς αυτήν την χαρούμενη προσφορά.»

Οι ίδιες παραδόσεις επιμένουν ότι η Μαρία συνέχισε να κηρύττει στην Ιταλία και στην ίδια τη Ρώμη – παραδόσεις που βασίζονται στα λόγια του Παύλου (Προς Ρωμαίους, 16:6) που βεβαιώνει ότι κάποια Μαρία (Μαριάμ) έχει κάνει πολλά γιά την υπόθεση του πρώιμου χριστιανισμού. Πολλοί είναι βέβαιοι ότι αυτή η Μαρία ήταν η Μαγδαληνή. Ακόμη κι’ αν δέν ήταν, πρέπει, πάντως, να υπηρέτησε την πρώτη εκκλησία και να μοιράστηκε τους κινδύνους και τον μόχθο των αποστόλων.

Έμεινε, λέγεται, στη Ρώμη μέχρι την άφιξη του Παύλου και γιά δύο χρόνια μετά την αναχώρησή του από κει, μετά από την πρώτη του δίκη. Από τη Ρώμη, ήδη σε προχωρημένη ηλικία, ταξίδεψε στην Έφεσο, όπου συνεργάστηκε με τον Ιωάννη – κατά την παράδοση μαζί έγραψαν τα πρώτα 20 κεφάλαια του Ευαγγελίου του. Μιά παραλλαγή αυτής της παράδοσης τήν θέλει να πηγαίνει στην Έφεσο μαζί με την Παναγία και τον Ιωάννη, όπου έγινε μάρτυρας, ή ότι τελείωσε τη ζωή της στην έρημο, ως υπόδειγμα ερημίτισσας.

Η πιό επίμονη παράδοση θέλει την Μαρία Μαγδαληνή να είναι θαμμένη στην Έφεσο. Το σκήνωμά της μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον 9^ο αιώνα. Στη διάρκεια των Σταυροφοριών μεταφέρθηκε στην Ιταλία και τοποθετήθηκε στην αγία τράπεζα του Λατερανού. Μέρος του σκηνώματός της λένε ότι υπάρχει στη Γαλλία, κοντά στη Μασσαλία, στα θεμέλια της βασιλικής του Αγίου Μαξίμου που χτίστηκε προς τιμήν της.

Σχεδόν τα πάντα γύρω από τη Μαρία χάνονται στη σφαίρα του μύθου. Στα ευαγγέλια αναφέρονται πέντε διαφορετικές Μαρίες. Συχνά η Μαγδαληνή Μαρία ταυτίζεται με τη γυναίκα που έπλυνε τα πόδια του Ιησού με ακριβά αρώματα, αν και αυτή δέν αναφέρεται πουθενά ονομαστικά. Από κεί ξεκινά η παράδοση γιά το αμαρτωλό παρελθόν της Μαγδαληνής, καθώς και από την αναφορά στα δαιμόνια που όμως δέν είναι αμαρτία σεξουαλικού τύπου: όπως είπαμε – αν και δέν υπάρχει εδώ αρκετός χώρος γιά περισσότερην ανάλυση – τα «δαιμόνια» είναι θρησκευτικές παραβάσεις , που σχετίζονται με αιρέσεις ή/και παράλληλες λατρείες της Παλαιάς Διαθήκης, θυμίζοντας και την κατηγορία ενάντια στον Σωκράτη περί «καινών δαιμονίων».

Πέρα από την Βιβλική ανάλυση στην οποία στηρίζεται αυτή η ερμηνεία των «δαιμονίων» και τις υποθέσεις γιά τις οποίες ακούμε τόσο συχνά στις μέρες μας γιά αμφίβολες δραστηριότητες της Μαγδαληνής, το μόνο βέβαιο είναι πως υπήρξε σημαντική προσωπικότητα, εξέχουσα μεταξύ των μαθητών και ηγετική φυσιογνωμία στο πρώιμο χριστιανικό κίνημα. Από κει και πέρα είναι σαφείς οι συγγένειές τη με προχριστιανικές παραδόσεις και πίστεις. Γιά παράδειγμα, είναι σχεδόν αυταπόδεικτο ότι ο Ιησούς, χαρισματικός, προικισμένος και με λαμπρές ηγετικές δυνάμεις, δέν θα μπορούσε να ηγηθεί πειστικά ενός τεράστιου, όπως φαίνεται κινήματος (που δέν αποτελείτο μόνον από τους γνωστούς δώδεκα μαθητές) αν δέν είχε και κάποιας μορφής συμμαχίες με τις υπάρχουσες στην εποχή του αιρέσεις και λατρείες. Μιά τέτοια συμμαχία ήταν με τις ιέρειες της Ασερά, θηλυκής μορφής της θεότητας μέσα στον Ιουδαϊσμό που μόνον μονοθεϊστικός δέν ήταν, παρ’ όλα όσα μάς βεβαιώνουν οι παραδοσιακοί θεολόγοι. Μιά τέτοια συμμαχία ήταν και με τη Μαγδαληνή. Ήδη κυκλοφορούν από το 1973 και μέχρι σήμερα πάνω από τριάντα βιβλία στο εξωτερικό από αρχαιολόγους, θεολόγους και άλλους επιστήμονες που αποδεικνύουν όχι μόνον ότι ο Ιουδαϊσμός δέν ήταν μονοθεϊστική θρησκεία, αλλά και ότι η Μαρία η Μαγδαληνή ήταν πολύ σημαντικότερη απ’ ό,τι μάς αφήνουν να υποθέσουμε οι παραδοσιακές ερμηνείες των Ευαγγελίων. Και αυτές οι προσεγγίσεις δέν έχουν σχέση με θεωρίες συνομωσιών ή με καμιά βασιλική γραμμή της Ευρώπης. Βασίζονται αποκλειστικά σε έγκυρα αρχαιολογικά ευρήματα και κειμενικές αναλύσεις των συγκριτικών αρχαιολόγων, των εθνολόγων και άλλων εξεχόντων ειδικών.

Γιά να επιστρέψουμε ξανά στη Μαρία: ήδη έχουμε αναφέρει μερικά δείγματα της πίστης και των τολμηρών της πρωτοβουλιών – όπως είναι η ανάληψη της υποχρέωσης γιά τη φροντίδα του νεκρού και άλλα. Ίσως πολύ σημαντικό να είναι και το στοιχείο ότι η μνήμη της γιορτάζεται από την ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία στις 22 Ιουλίου, μέρα των νεκρών γιά πολλούς λαούς της Εγγύος Ανατολής ως «Μαρία Μυροφόρος Μαγδαληνή». Στην Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζεται, χωρίς να διαφημίζεται και πολύ αυτό το στοιχείο, ως μαθήτρια του Ιησού, ισάξια με τους μαθητές, αλλά και γιάτρισσα, αν όχι και θαυματουργή, όπως φαίνεται και από τα τροπάρια που ψάλλονται τη μέρα της γιορτής της:

Χριστώ τω δι’ ημάς εκ Παρθένου τεχθέντα, σεμνή Μαγδαληνή ηκολούθεις, Μαρία, αυτού τα δικαιώματα και τους νόμους φυλάττουσα· όθεν σήμερον την παναγίαν σου μνήμην εορτάζοντες, αμαρτημάτων την λύσιν ευχαίς σου λαμβάνομεν.

Ο υπερούσιος Θεός εν τω κόσμω μετά σαρκός επιφοιτήσας, Μαρία, σέ αληθινήν μαθήτριαν προσήκατο, όλην σου την έφεσιν προς αυτόν κεκτημένην· όθεν κα ιάματα επετέλεσας πλείστα και μεταστάσα νυν εν ουρανοίς, υπέρ του κόσμου πρεσβεύεις εκάστοτε.

Από την άλλη πλευρά, έχουμε και μιά σημαντικότατη μαρτυρία γιά τον σπουδαιότατο ρόλο που έπαιξε η Μαρία στην πρώιμη ιστορία του Χριστιανισμού. Προέρχεται από τα χειρόγραφα του Ναγκ Χαμμάντι που βρέθηκαν στην έρημο και, σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την ανακάλυψή τους , είναι πιά προσιτά στο ευρύ κοινό. Τα πιό πολλά κείμενα που έχουν καταγραφεί εκεί πρέπει να ήταν εκείνα που απέρριψε η επίσημη εκκλησία και το χριστιανικό ιερατείο όταν προσπαθούσαν να δημιουργήσουν των κορμό των κειμένων που θα αποτελούσαν την Καινή Διαθήκη. Προσπάθησαν να δώσουν συνοχή, κατά την κρίση τους, στη νεοσύστατη θρησκεία, βγάζοντας από τη μέση όσα κείμενα δέν ταίριαζαν στην εικόνα που έπρεπε να έχει: απόρριψαν τις αναφορές στην ισότητα των φύλων, στην πολύμορφη φύση της Θεότητας, στην οργάνωση του κόσμου που δέν συμφωνούσε με την εξουσία που ήθελαν να έχουν οι επίσκοποι με τον τρόπο που οι ίδιοι είχαν ορίσει και που εξασφάλιζε την «ειρηνική» διαδοχή στον παπικό και στον πατριαρχικό θρόνο. Έτσι δέν περιέλαβαν, φυσικά, το Ευαγγέλιο της Μαρίας (η οποία είναι σαφές από το κείμενό του ότι είναι η Μαγδαληνή). Εδώ η Μαρία εμφανίζεται ως απολύτως έμπιστη του Ιησού που τής εξηγεί θέματα μάλλον πολύπλοκα. Η ίδια ρωτά πράγματα και λαβαίνει απαντήσεις που, αν βρίσκονταν στην επίσημη Καινή Διαθήκη, θα άλλαζαν τη μορφή του χριστιανισμού όπως τον ξέρουμε σήμερα, αν όχι και το περιεχόμενό του: η μορφή του θα άλλαζε, πιθανώς, από την αποδοχή ισαποστόλων γυναικών σε θέσεις λειτουργικές μέσα στον κορμό της Εκκλησίας, με συνέπεια να είναι το λειτούργημα και ο ρόλος τους το ίδιο σημαντικός με κείνον τον αντρών ιερέων. Στο περιεχόμενο, μπορεί να γινόταν δεχτή η σταδιακή μύηση της ψυχής και η πορεία της προς την τελείωση με όρους εντελώς διαφορετικούς απ’ αυτούς που σήμερα διδάσκουν οι οργανωμένες Εκκλησίες και πολύ κοντινότερους στις Γνωστικές Διδασκαλίες. Επίσης, είναι πιθανό να παίρναμε και κάποια διαφορετικά μηνύματα, που χρειάστηκαν 20 αιώνες να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία τους. Γιά παράδειγμα, ο Ιησούς συμβουλεύει: «αν αποθαρρύνεστε, να παίρνετε θάρρος από τις ποικίλες μορφές της φύσης.» Πού αλλού θα βρούμε να τιμάται η φύση και να θεωρείται πηγή θάρρους; Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει με τα «επίσημα» Ευαγγέλια που θεωρούν αμαρτωλό τον φυσικό κόσμο (γι’ αυτό και δέν έχουν ηθικό πρόβλημα από τα υπερκέρδη που αποκομίζει η εκμετάλλευσή του).

Η μεγάλη αγάπη του Ιησού γιά τη Μαγδαληνή μπορούμε να υποθέσουμε ότι οφειλόταν στην πνευματική της δύναμη και τη σοφία της. Ίσως γιατί και αυτή ήταν παιδί της Θεάς, που γνώριζε και μπορούσε να διεκδικεί τη θέση στον κόσμο; Όπως φαίνεται, πάντως, από το Ευαγγέλιό της, δέν είχε απολογητική θέση απέναντι στους άντρες – μαθητές του Ιησού. Επίσης εδώ η Μαρία η Μαγδαληνή αποκαλύπτεται όχι μόνον έμπιστή του, αλλά και μέτοχος μιάς μυστικής διδασκαλίας την οποία αποκαλύπτει μόνον όταν πρέπει να βγουν οι Απόστολοι στον κόσμο και να κηρύξουν. Φαίνεται πως είναι σε θέση να κρίνει, είτε από προσωπική πρωτοβουλία είτε επειδή αυτή την εντολή είχε, ποιά ώρα είναι κατάλληλη γιά κάθε καινούρια θεωρία και πότε είναι έτοιμος ο κόσμος γιά τα νέα στοιχεία του κηρύγματος της νέας θρησκείας. Είναι, όμως, αξιοπερίεργο το ότι αν και η Μαγδαληνή αποκαλύπτει εδώ μερικές από τις πιό προσωπικές διδασκαλίες του Ιησού που τής τίς αποκάλυψε προσωπικά, έχουν χαθεί τα πιό σημαντικά, ίσως, αποσπάσματά τους.

Κάποιοι μπήκαν στον κόπο να διασώσουν θεμελιακά κείμενα του πρώτου Χριστιανισμού: πιθανώς να ήταν μοναχοί του συμπλέγματος μοναστηριών του Αγίου Παχωμίου, που δημιούργησε ένα τεράστιο σύμπλεγμα όχι μόνον από μονές, αλλά και από βιβλιοθήκες και ιδρύματα όπου εύρισκαν βοήθεια οι αναξιοπαθούντες. Το μεγάλο αυτό έργο ήταν σε εξέλιξη την εποχή που το ιερατείο προσπαθούσε να «καθαρίσει» την αρχική εκκλησιαστική παράδοση από τις αιρέσεις που ξεφύτρωναν σαν μανιτάρια όπου υπήρχε χριστιανικό στοιχείο – όπως αναφέραμε, στόχος τους δέν ήταν η καθαρότητα μιάς «θεόσταλτης» πίστης, αλλά η εξασφάλιση της εξουσίας, της διαδοχής στον παπικό και στον πατριαρχικό θρόνο, αλλά και η κυριαρχία στις μεγάλες μάζες των χριστιανών που πλήθαιναν καθημερινά. Χρωστάμε στους ερημίτες και σε άλλους μοναχούς, που βρίσκονταν μακριά από τα παιχνίδια της εξουσίας, τη διάσωση αυτών των κειμένων. Είναι, όμως, κρίμα που οι δέκα πιό κρίσιμες σελίδες από το Κατά Μαρίαν Ευαγγέλιον δέν έχουν σωθεί, μιάς και θα έριχναν φως όχι μόνον σε δογματικά αλλά και σε πολλά άλλα σημαντικά ζητήματα.

Πιθανώς οι σελίδες που λείπουν να μήν έριχναν περισσότερο φως στην προσωπικότητα της Μαγδαληνής. Δέν μπορούμε να γνωρίζουμε πιά ποιά ακριβώς ήταν. Πιθανώς να προερχόταν από εύπορη οικογένεια, μιάς και ήταν από τις γυναίκες που χρηματοδοτούσαν την ομάδα του Ιησού. Πιθανώς, όπως δείξαμε, να ανήκε σε μιάν από τις παλιότερες λατρείες της Θεάς, που πάντα υπήρχαν παράλληλα με τη θρησκεία του Γιαχβέ μέσα στο Εβραϊκό έθνος – τουλάχιστον μέχρι τα τελευταία ρωμαϊκά χρόνια. Ίσως, πάλι, να ήταν μιά από αυτές που θεωρούνται «χαμένες ψυχές» από την πατριαρχική κουλτούρα, δηλαδή ίσως ήταν μιά γυναίκα που προσπαθούσε να ζήσει μόνη και να ορίσει τη μοίρα και τις σχέσεις της με το άλλο φύλο και τις οικονομικές – κοινωνικές σχέσεις που επιβάλλονται όταν μιά τάξη ή / και ένα φύλο κυριαρχούν στους υπόλοιπους ανθρώπους.

Όποια κι’ αν ήταν, η Μαγδαληνή πρέπει να είχε μεγαλύτερη σοφία και πιό πολύπλευρο χαρακτήρα απ’ αυτόν που μάς παρουσιάζουν οι παραδοσιακές αφηγήσεις γι’ αυτήν. Αυτό, τουλάχιστον, γίνεται φανερό από το όραμα που περιγράφεται στο Ευαγγέλιό της και από την τόλμη με την οποία μιλά στον Ιησού γι’ αυτό – αλλά και από το θάρρος της να βρίσκεται σε μέρη επικίνδυνα όπου ούτε και οι πιό πιστοί μαθητές του Ιησού δέν τολμούσαν να πάνε: στην σταύρωση και στον τάφο του.

Όσο γιά τον διαβόητο γάμο της με τον Ιησού, δέν παραδίδεται παρά μόνον σχετικά αργά στην Ιστορία. Θα ήταν αναμενόμενο να περιλαμβάνεται και αυτή η φήμη στην παράδοση με το κόκκινο αυγό του Τιβέριου, που αναφέραμε πιό πάνω, ιδίως αν σκεφτούμε ότι πρόκειται γιά μιάν ιστορία άκρως σημαντική: το Αυγό, Ορφικό – και όχι μόνον – σύμβολο ζωής, γονιμότητας, αναγέννησης και συνέχειας, συνδέεται εδώ με το κόκκινο χρώμα που, και αυτό, έχει σχέση με τη ζωή και τη γονιμότητα. Στα χέρια της Μαγδαληνής βάφεται κόκκινο: η φέρουσα έχει αυτή τη δύναμη επειδή η παράδοση τήν θέλει φωτισμένη και ενδυναμωμένη από το πνεύμα του αναστάντος Ιησού. Όμως κάθε γωνιά της γης θέλει το κόκκινο χρώμα και το αυγό να συνδέονται με τις Θεές που δημιουργούν τον κόσμο. Εδώ, αντί γιά μιάν αναφορά σε μιάν πιό ουσιαστική «συμμαχία», με άλλα λόγια έναν γάμο, έχουμε, μπροστά στην κοσμική εξουσία το αρχαιότατο σύμβολο της Θεάς που χορεύει στο χάος -και κάθε μυθολογία έχει μιά τέτοια Δημιουργό Θεά!

Υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που θέλει τη Μαγδαληνή να συνδέεται με τη Μεγάλη Θεά σε κάποια μορφή της. Έχει υποστηριχτεί ότι υπήρχαν γυναίκες που ζούσαν και δούλευαν στον Ναό της Ιερουσαλήμ, όπως ακριβώς γινόταν και σε πολλούς ειδωλολατρικούς ναούς όπου υπήρχαν ιερόδουλες. Η Ιερά Πορνεία έχει μακραίωνη παράδοση στην ιστορία του κόσμου, και ιδίως στην Εγγύς και τη Μέση Ανατολή. Κάποιοι ερευνητές, λοιπόν, υποστηρίζουν ότι οι δύο Μαρίες των Ευαγγελίων, δηλαδή η Μαγδαληνή και η μητέρα του Χριστού, υπηρέτησαν στον Ναό του Σολομώντα ως εκπρόσωποι ή ιέρειες της Θεάς, ή τουλάχιστον του θηλυκού στοιχείου που υπάρχει στην Εβραϊκή πίστη. Γνωρίζουμε ότι υπήρχε Αυλή Γυναικών στον Ναό του Σολομώντα και στον Δεύτερο Ναό. Γνωρίζουμε, ακόμα, ότι στέλνονταν εκεί γυναίκες νεαρές γιά να «δουλέψουν». Η Παναγία λέγεται ότι υπηρέτησε στον Ναό: ζούσε εκεί, ύφαινε, προσευχόταν κ.λ.π. Τα (Ευαγγέλιον της Γεννήσεως της Μαρίας, που γράφτηκε περί το 300 μ.Χ. υποτίθεται από τον Ματθαίο, το Πρωτευαγγέλιον του Ιακώβου, μάλλον αδελφού του Ιησού) μιλούν γιά τις περιπέτειές της υπό τον Αρχιερέα Ζαχαρία και επανειλημμένα τήν αποκαλούν Παρθένο του Ναού. Σε κάποιο σημείο, μάλιστα, ένας ιερέας θέλει να τήν παντρέψει με τον γιό του, γιατί είναι πολύ όμορφη και προικισμένη.

Ήταν σύνηθες οι κοπέλλες να παντρεύονται, μετά τα χρόνια της «υπηρεσίας» τους στον Ναό, με εξέχοντα μέλη της κοινότητας, ακόμη και ιερείς.. Ο Αρχιερέας που δέν ξέρει τί ακριβώς να πράξει, σ’ αυτήν την περίσταση, μιάς και η Μαρία δέν μπορεί να παντρευτεί τον πρώτο τυχόντα, αλλά και δέν θέλει τον γιό του, ζητά από τον Θεό να στείλει ένα σημάδι. Έτσι καταλήγει αυτή η Μαρία να παντρευτεί τον Ιωσήφ.

Λίγο πιό πάνω μιλήσαμε γιά την Ιερά Πορνεία. Δέν υπάρχει χώρος εδώ να αναλύσουμε το θέμα, που έχει άλλωστε αναλυθεί από πολλές σημαντικές προσωπικότητες. Αρκεί να τονίσουμε ότι και μόνον η λέξη ιερόδουλος δηλώνει τη σημαντική θέση αυτών των γυναικών: υπηρετούσαν τη θεότητα προσφέροντας το σώμα τους όχι γιά την σεξουαλική απόλαυση, αν κι’ αυτό δέν ήταν αμελητέο, αλλά γιά την ίαση και την υπέρβαση.

Έχει, λοιπόν, υποστηριχτεί, ότι η Μαγδαληνή ήταν μιά τέτοια ιερόδουλος, και ότι πίσω από την λαϊκή πίστη ότι ήταν «αμαρτωλή» βρίσκεται μιά μακρινή ανάμνηση αυτής της πλευράς του παρελθόντος της. Ο χριστιανισμός, με την υποτίμηση του υλικού κόσμου, συνέδεσε τη σεξουαλική πλευρά των ανθρώπων με την ύλη και την αμαρτία, ξεχνώντας την ανώτερη πνευματικότητα που έχει σχέση με την υπηρεσία που προσφέρει κανείς ακόμη και με ολόκληρο το σώμα του. Αυτού του είδους η διακονία, όπου το εγώ εκμηδενίζεται, γιά να υπηρετηθεί η θεότητα, δέν είχε πεθάνει στην εποχή του Ιησού, που ήξερε και τις κοινές πόρνες να δέχεται στον κύκλο του ισότιμα και τις ιερόδουλες να τιμά.

Έτσι, όταν στις αρχές της χριστιανικής ιστορίας η Μαγδαληνή θεωρήθηκε εταίρα, οι άνθρωποι πρέπει να κατανοούσαν γιά ποίας μορφής πορνεία μιλούσαν. Οι αιώνες που μεσολάβησαν, με την προσπάθεια καταστολής της σαρκικής ελευθερίας, οδήγησαν σε παρανοήσεις, σκόπιμες και μή, από το ιερατείο, που όμως δέν μπόρεσε να περιστείλει ούτε τις εκκλησίες που είναι αφιερωμένες στη Μαρία τη Μαγδαληνή ούτε και τη λατρεία της. Έτσι, η Μαρία η Μαγδαληνή, αν δέν ήταν μιά ελεύθερη και εύπορη γυναίκα πριν συναντήσει τον Ιησού, μπορεί να ήταν κι’ αυτή μιά ιερή πόρνη. Έτσι η επιλογή της να σμίξει τη μοίρα της με κείνην του καινούριου προφήτη, περιφρονώντας τις επιταγές γιά τον καλό γάμο που όφειλαν να κάνουν οι παρθένες του ναού, αποχτά εντελώς ιδιαίτερη σημασία - αν η υπόθεση αυτή είναι σωστή.

Αποσπάσματα από το Κατά Μαρίαν Ευαγγέλιον

[το Κοπτικό κείμενο από τη βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμμάντι είναι φθαρμένο και λείπουν οι πρώτες πέντε σελίδες. Αρχίζει, λοιπόν, από τη μέση αυτού του Ευαγγελίου.]

"...θα σωθεί, λοιπόν, ή όχι η ύλη;"

Ο Σωτήρ είπε: «Όλες οι φύσεις, όλα τα δημιουργήματα υπάρχουν το ένα μέσα στο άλλο και μαζί, θα διαλυθούν στις ρίζες τους, διότι η φύση της φύσης διαλύεται στις ρίζες της φύσης της μόνο. Όποιος έχει αυτιά γιά ν’ ακούει, ας ακούει. [1]

Ο Πέτρος τόν ρώτησε: «Αφού τώρα μάς εξήγησες τα πάντα, πες μας ποιό είναι το αμάρτημα του κόσμου;»). Ο Σωτήρ είπε: « Η αμαρτία καθ’ εαυτή δέν υπάρχει, αλλά αμαρτάνετε όταν κάνετε αυτό που είναι στη φύση της μοιχείας, που αποκαλείται «αμαρτία». Γι’ αυτό ήρθε το Καλό ανάμεσά σας[2], στην ουσία κάθε φύσης, γιά να την ξαναφέρει στη ρίζα της.» Και συνέχισε: « Γι’ αυτό γεννιέστε και πεθαίνετε (….) όποιος γνωρίζει μπορεί να ξέρει (…) ένα βάσανο που δέν έχει όμοιό του, που έχει αναφυεί από αυτό που είναι αντίθετο με τη φύση. Τότε αναφύεται ταραχή σε ολόκληρο το σώμα. Γι’ αυτό σάς είπα να έχετε θάρρος [3] και αν αποθαρρύνεστε, να παίρνετε θάρρος από τις ποικίλες μορφές της φύσης. Όπως έχει αυτιά, ας ακούει.» Όταν ο Ευλογημένος είπε αυτά, τούς χαιρέτησε όλους λέγοντας: « Ειρήνη μαζί σας. Να δεχτείτε την ειρήνη μου μέσα σας. Να προσέχετε, μήπως κάποιος σάς ξεστρατίσει με τα λόγια «Έλα εδώ!» ή «Έλα εκεί» [4]διότι ο Υιός του Ανθρώπου είναι μέσα σας. [5]Ακολουθείστε τον, όποιος τόν γυρεύει θα τον βρει. Πηγαίνετε, λοιπόν, κα κηρύξετε το Ευαγγέλιο της Βασιλείας. [6]Δέν έχω αφήσει εντολές άλλες από όσες σάς έδωσα, και δέν σάς έδωσα άλλον νόμο, όπως έκανε ο νομοθέτης, μήπως δεθείτε απ’ αυτόν.

Λυπήθηκαν και θρήνησαν πολύ, λέγοντας: «Πώς θα πάμε στους Άπιστους να κηρύξουμε το Ευαγγέλιο της Βασιλείας του Υιού του Ανθρώπου; Αν ακόμη κι’ αυτός δέν σώθηκε, εμείς πώς θα σωθούμε;»

Τότε η Μαρία σηκώθηκε και τούς χαιρέτησε όλους και είπε στους αδελφούς της: «Μήν θρηνείτε και μήν θλίβεστε και μήν είστε αναποφάσιστοι, διότι η χάρις του θα είναι με όλους σας και θα σάς προστατεύει. Καλύτερα να υμνήσουμε το μεγαλείου του, διότι μάς προετοίμασε και μάς έκανε ανθρώπους.» Όταν μίλησε έτσι η Μαρία, οι καρδιές τους ένοιωσαν καλύτερα και άρχισαν να συζητούν τα λόγια του Σωτήρα.

Ο Πέτρος είπε στη Μαρία: «Αδελφή, γνωρίζουμε ότι ο Σωτήρ σέ αγαπούσε περισσότερο από όλες τις άλλες γυναίκες[7]. Πες μας τα λόγια του Σωτήρα που έχεις στο μυαλό σου, αφού τα γνωρίζεις καλά κι’ εμείς δέν τα γνωρίζουμε διότι δέν τά ακούσαμε.»

Η Μαρία απάντησε με τα λόγια: «Όσα σάς έχουν μείνει κρυφά, θα σάς τά αποκαλύψω.» Κι’ άρχισε να τούς λέει ετούτα: «Είδα τον Κύριο σε όραμα και τού είπα, Κύριε, σέ είδα σήμερα σε όραμα. Μού απάντησε λέγοντας, Ευλογημένη είσαι, διότι δέν δείλιασες όταν μέ είδες. Διότι εκεί που είναι το πνεύμα σου εκεί και το βλέμμα σου. [8]Τόν ρώτησα, Κύριε, το μυαλό που βλέπει το όραμα, τό βλέπει με την ψυχή ή με το πνεύμα; Ο Σωτήρ απάντησε λέγοντας, Ούτε με την ψυχή ούτε με το πνεύμα, αλλά το μυαλό που είναι ανάμεσα στα δύο και είναι… "

"...και ο Πόθος είπε: δέν σέ είδα να κατεβαίνεις, αλλά τώρα σέ βλέπω να υψώνεσαι. Γιατί μιλά με πλάνα λόγια, αφού ανήκεις σε μένα;» Η ψυχή απάντησε και είπε: ¨Σέ είδα, αλλά δέν μέ είδες ούτε μέ αναγνώρισες. Σέ υπηρέτησα ως ρούχο και δέν μέ αναγνώρισες.» Κι’ αφού μίλησε έτσι, έφυγε χαρούμενα μακριά. Και πάλι ήρθε στην τρίτη δύναμη, την Άγνοια. Αυτή ρώτησε την ψυχή: «Πού πάς; Ήσουν δεμένη με την κακία, αληθινά ήσουν δεμένη. Μην κρίνεις. [9] Και η ψυχή είπε: ¨Γιατί μέ κρίνεις αφού εγώ δέν σέ έκρινα; Ήμουν δεμένη αλλά δέν έδεσα. Δέν μέ αναγνώρισαν αλλά εγώ αναγνώρισα ότι όλα θα ελευθερωθούν, όλα τα γήινα και τα ουράνια.» Και όταν η ψυχή άφησε πίσω της τρίτη δύναμη, υψώθηκε ψηλά και είδε την τέταρτη δύναμη που έχει επτά μορφές. Η πρώτη μορφή είναι το σκότος, η δεύτερη ο πόθος, η τρίτη η άγνοια, η τέταρτη το ξύπνημα του θανάτου, η πέμπτη είναι το βασίλειο της σάρκας , η έβδομη είναι η ορισμένη σοφία. Αυτές είναι οι τέσσερις που μετέχουν της οργής. Ρωτούν την ψυχή: "Από πού έρχεσαι, φονιά των ανθρώπων, ή πού πάς, κατακτήτρια του διαστήματος;» Η ψυχή απάντησε και είπε: «Ό,τι μέ αιχμαλωτίζει σκοτώνεται, ό,τι με αναποδογυρίζει νικιέται. Ο πόθος μου έφτασε στο τέλος του και η άγνοια είναι νεκρή. Σ’ έναν κόσμο σώθηκα από έναν κόσμο και σ’ έναν «τύπο» από έναν ανώτερο «τύπο» και από τις αλυσίδες τις αλυσίδες της ανικανότητας της γνώσης, που η ύπαρξή της είναι περαστική. Από τώρα πλέον θα φτάσω την αναψυχή στον χρόνο της στιγμής του Αιώνος μέσα στη σιωπή.»

Όταν η Μαρία τα είπε αυτά σώπασε, μιάς και ο Σωτήρ μέχρις εκεί είχε μιλήσει μαζί της. Αλλά ο Ανδρέας απάντησε και είπε στους αδελφούς: «Πείτε, ποιά είναι η γνώμη σας γιά όσα είπε; Διότι δέν πιστεύω ότι ο Σωτήρ τα είπε αυτά. Επειδή αυτές οι διδαχές είναι από αλλιώτικες ιδέες.»

Είχε και ο Πέτρος αντίρρηση σε σχέση μ’ αυτά τα ζητήματα κα και ρώτησε γιά τον Σωτήρα: «Μίλησε, λοιπόν, μυστικά με μιά γυναίκα [10]και την προτίμησε από μάς, και δέν μίλησε ανοιχτά;» Τότε η Μαρία εθλίβη και είπε: «Αδελφέ μου Πέτρο, τί πιστεύεις; Νομίζεις ότι εγώ τα σκέφτηκα αυτά από μόνη μου με το μυαλό μου ή ότι λέω ψέμματα σε σχέση με τον Σωτήρα;»

Ο Λεβή απάντησε και είπε στον Πέτρο: «Πέτρο, είσαι πάντοτε ευερέθιστος. Τώρα βλέπω πως ανταγωνίζεσαι τη γυναίκα όπως κάνουν οι αντίπαλοί μας. Αλλά αν ο Σωτήρ τήν έκανε άξια, ποιός είσαι εσύ που θα τήν απορρίψεις; Βέβαια ο Σωτήρ τή γνώριζε καλά. [11]Γιά τούτο και τήν αγαπούσε περισσότερο από, ότι εμάς. Και θα έπρεπε να ντρεπόμαστε και να (ενδυθούμε) τον Τέλειον Άνθρωπο γιά να μάς (διαμορφώσει) όπως μάς πρόσταξε και να κηρύξουμε το ευαγγέλιο δίχως να φτιάξουμε ούτε μιάν εντολή, ούτε έναν νόμο πέρα από κείνον που όρισε ο Σωτήρ.» Όταν μίλησε έτσι ο Λεβή, άρχισαν να βγαίνουν γιά να κηρύξουν Εκείνον και τον λόγο του.

Το Χρίσμα και το Λιβάνισμα της Παλαιάς Διαθήκης

Στη χριστιανική παράδοση, το χρίσμα γιά τους αρρώστους και στο μυστήριο της βάφτισης είναι μιά εξασφάλιση της σωτηρίας τους, ένα είδος συμφωνίας με τον Θεό γιά προστασία της ψυχής, εφ’ όσον και οι χρισμένοι τηρήσουν τις εντολές του. Η χριστιανική θρησκεία, βασισμένη, λίγο πολύ, και στην Παλαιά Διαθήκη, θεωρεί την ψυχή εξ ορισμού άρρωστη, δηλαδή αμαρτωλή, βεβαρημένη με το στίγμα του προπατορικού αμαρτήματος, και χρειάζεται την ευλογία του χρίσματος γιά να εξασφαλίσει την υγεία της. Έτσι η κοινωνία, το χρίσμα, η βάφτιση και άλλες παρόμοιες συνήθειες της χριστιανικής παράδοσης είναι ιερές. Γι’ αυτό δέν τελούνται από ανθρώπους που θεωρούνται ανάξιοι γι’ αυτό – πιό αρμόζον θα ήταν, εδώ, να πούμε ότι δέν τελούνται από ανθρώπους ανάξιες. Διότι μόνον οι γυναίκες δέν είναι θεωρούνται άξιες να τελούν αυτά τα μυστήρια.

Το χρίσμα με λάδι πρώτη μάλλον αναφέρεται πρώτη φορά σε γράμμα του Πάπα Ιννοκέντιου (416 μ.Χ.), που αναφέρει τα λόγια του Ιακώβου: «…. (ο άρρωστος) να καλέσει τους πρεσβύτερους γιά να προσευχηθούν …χρίζοντάς τον με λάδι στο όνομα του Κυρίου».

Φυσικά η παράδοση αυτή είναι πολύ παλιότερη. Στην Παλαιά Διαθήκη ήδη, στις Παροιμίες (27:9), αναφέρεται ότι το ……… και το άρωμα δίνουν ευχαρίστηση στην καρδιά. Παρόμοιες αναφορές θα βρούμε στο Άσμα Ασμάτων (3:6) και αλλού. Τα παρασκεύαζαν με μύρα, αλόη, κανέλλα και άλλα παρόμοια υλικά.

Ορισμένα από τα μπαχαρικά που αναφέρονται στις Γραφές βρίσκονταν στην Παλαιστίνη και άλλα εισάγονταν από τροπικές χώρες. Μιάς και ήταν σχετικά ακριβά, οι περισσότεροι άνθρωποι τα χρησιμοποιούσαν γιά ειδικές περιπτώσεις.

Το “γλυκό λιβάνι» (κυριολεκτικά: «λιβάνι των αρωμάτων» που καιγόταν στην τράπεζα των αρωμάτων του ναού ήταν φτιαγμένο από ίσα μέρη από διάφορα υλικά: «λάβε σεαυτώ ηδύσματα, στακτήν, όνυχα, χαλβάνην ηδυσμού και λίβανον διαφανή» (Έξοδος 30:7, 34-35).Το χρησιμοποιούσαν γιά ιερούς και μόνον σκοπούς, μιάς και ο Θεός της Βίβλου δέν επέτρεπε άλλη χρήση. (Έξοδος 30:37-38).

Η Βίβλος είναι σαφής: το λιβάνι είναι ένα είδος προσευχής που ανεβαίνει προς τον Θεό(Ψαλμοί, 41:2, Αποκάλυψη 5:8; 8:3-4). Όσο γιά το λάδι που αναφέρεται στη Βίβλο, είναι φυσικά το ελαιόλαδο, αφού οι ελιές είναι αυτοφυείς στη Μεσόγειο. ο μύρο με την έννοια του χρίσματος αναφέρεται 14 φορές στην Καινή Διαθήκη, και συχνότερα χρησιμοποιείται, στα ίδια συμφραζόμενα, η λέξη «μύρον», που πρέπει να είναι αιθέριο έλαιο. Το λάδι της ελιάς, από την άλλη πλευρά, χρησιμοποιείτο ανέκαθεν γιά το μαγείρεμα, ως καλλυντικό, στις κηδείες, ως φάρμακο, γιά τις λάμπες φωτισμού και στις τελετουργίες.

Η χρήση του ελαιόλαδου στον Ησαΐα (1:6) και στο κατά Λουκάν (10:34) είναι σαφώς ιαματική ενώ στο Κατά Μάρκον (6:13) συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα που έχει ιαματικές δυνάμεις. Είναι συνηθισμένο και ταιριαστό το χρίσμα με μιάν ουσία που διαθέτει τόσο καθαρκτικές και ιαματικές ιδιότητες.

Πολλά αρωματικά φάρμακα της Βίβλου είναι λάδι με ρετσίνι και αιθέρια έλαια. Στην Έξοδο (30:23-25) περιγράφεται το λάδι του χρίσματος που χρησιμοποιούσαν οι ιερείς: ήταν ελαιόλαδο, μύρο, κανέλλα, «γλυκομύριστο καλάμι» και κασσία. Όπως και το incense, απαγορεύεται να χρησιμοποιείται αυτό το μίγμα γιά χρήση άλλην από εκείνη που όρισε ο Θεός(Exodus 30:31-33).s

Τα περισσότερα από τα λάδια που αναφέρονται στη Βίβλο είναι αυτά που σήμερα ονομάζουμε αιθέρια έλαια - δηλαδή τα έλαια που παράγονται από την «ουσία» του φυτού από το οποίο προέρχονται.

Οι Γυναίκες Εθεωρούντο Ακάθαρτες

Σε ολόκληρη την ιστορία, ιδίως στη Δύση, οι γυναίκες εθεωρούντο ακάθαρτες, ιδίως όταν είχαν περίοδο.

Η Εβραϊκή παράδοση δέν επέτρεπε στις γυναίκες να πλησιάζουν τους ιερούς τόπους είτε εντελώς είτε μόνον όταν είχαν έμμηνη ρύση. Το ίδιο συνέβαινε και σε ορισμένες περιπτώσεις στους αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίου. Οι Πατέρες της Εκκλησίας έκαναν τα πράγματα χειρότερα θεωρώντας ότι οι γυναίκες μπορεί να μολύνουν τους ναούς, ιδίως το Ιερό και την Αγία Τράπεζα. Πολλοί θεολόγοι υποστήριξαν ότι οι γυναίκες δέν είχαν το δικαίωμα να αναλαμβάνουν το ιερό έργο της διακονίας του Θεού.

Ένα αποκαλυπτικό κείμενο γιά τις αρχές αυτής της προκατάληψης βρίσκεται στο Λευιτικόν (15,19-30) της Παλαιάς Διαθήκης:

«Όταν μιά γυναίκα αιμορραγεί… η ακαθαρσία της μηνιαίας της περιόδου θα διαρκέσει επτά ημέρες.»

«Όποιος τήν αγγίξει θα είναι ακάθαρτος μέχρι το βράδυ».

Σε όποιο κρεβάτι και αν καθίσει, θα είναι ακάθαρτο, κάθε κάθισμα στο οποίο θα καθίσει θα είναι ακάθαρτο. Όποιος αγγίξει το κρεβάτι της πρέπει να πλύνει το σώμα και τα ρούχα του και θα είναι ακάθαρτος μέχρι το βράδυ. Αν υπάρχει κάτι στο κρεβάτι ή στο κάθισμα στο οποίο κάθισε, θα είναι ακάθαρτο μέχρι το βράδυ.

Αν ένας άντρας κοιμηθεί μαζί της, θα τον προσβάλει η ακαθαρσία της περιόδου της. Θα είναι ακάθαρτος γιά επτά ημέρες. Και το κρεβάτι του θα είναι ακάθαρτο.

Αν μιά γυναίκα έχει αιμορραγία περισσότερες από τις μέρες τις περιόδου της, ή άλλες μέρες, όσο διαρκεί η ροή η γυναίκα θα είναι βρώμικη όπως και στην περίοδό της.

Όταν γιατρευτεί, θα αφήσει να περάσουν επτά ημέρες, και τότε θα είναι καθαρή. Την όγδοη ημέρα πρέπει να πάρει δύο περιστέρια … και να τά φέρει στον ιερέα, στην είσοδο… με το ένα ο ιερέας πρέπει να προσφέρει θυσία γιά την αμαρτία, και με το άλλο ένα ολοκαύτωμα. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο θα τελέσει ο ιερέας την τελετουργία της atonement της προ του Γιαχβέ, γιά τη ροή που προκάλεσε την ακαθαρσία της.

Τα Τέκνα του Ισραήλ προειδοποιούνται γιά να μήν μιάνουν τον ναό…»

Αυτοί οι νόμοι έγιναν ακόμη πιό πολύπλοκοι από τις ραβινικές παραδόσεις. Οι συνέπειες γιά τις γυναίκες ήταν αρκετές και σοβαρότατα αρνητικές, μιάς και γιά επτά μέρες κάθε μήνα οι γυναίκες θεωρούνταν ακάθαρτες. Επί πλέον, η γυναίκα που γεννούσε αγόρι εθεωρείτο ακάθαρτη γιά 40 ημέρες, ενώ το διπλό διάστημα , αν γεννούσε κορίτσι. (Λευτικόν, 12,1-8).

Ο Ιησούς όχι μόνον δέχτηκε, αλλά και γιάτρεψε τη γυναίκα που αιμορραγούσε γιά χρόνια. Αυτό όμως δέν εμπόδισε τους Εκκλησιαστικούς Πατέρες να θεωρήσουν την έμμηνο ρύση ταμπού. Τα πρώτα 500 χρόνια οι Έλληνες και οι Σύριοι χριστιανοί δέν θεωρούσαν ακάθαρτη τη γυναίκα που είχε περίοδο. Στη Συρία ιδίως οι ιερείς προστάτευαν τις γυναίκες από τις πιό αρνητικές πλευρές του ταμπού της περιόδου. Η Διδασκαλία, ιερό κείμενο του 3^ου αιώνα, εξηγεί ότι οι γυναίκες δέν είναι ακάθαρτες στη διάρκεια περιόδου τους, ότι δέν χρειάζεται να υποβάλλονται σε καθαρμούς και ότι οι σύζυγοί τους δέν χρειάζεται να τις εγκαταλείπουν σε κείνη την περίοδο. Η Apostolic Constitutions, εντολές της δυτικής Εκκλησίας λίγο αργότερα, επαναλαμβάνει τις ίδιες εντολές. Ο Πάπας Γρηγόριος 1^ος το 601 τονίζει με τη σειρά του την ίδια στάση: οι γυναίκες δέν πρέπει σε καμιά φάση της ζωής τους να αναγκάζονται σε αποχή είτε από τη λειτουργία είτε από την θεία κοινωνία. Αυτή η θέση όμως επικαλύφθηκε από την προκατάληψη. Οι Χριστιανοί Πατέρες ξανάβαλαν την υστερία σε βάρος των γυναικών στη χριστιανική ηθική. Η υστερία ξανάρχισε με τον Τερτυλλιανό (155 – 245) που δήλωνε ότι ακόμη και οι νόμιμοι γάμοι είναι μολυσμένοι. Ο άγιος Ιερώνυμος(347-419) προχώρησε περισσότερο: η διαφθορά, έλεγε, ενυπάρχει σε κάθε σεξουαλική πράξη. Ο γάμος, με το «βρώμικο σεξ» του, δημιουργήθηκε μετά την πτώση και την έξοδο από τον παράδεισο. Δέν είναι, λοιπόν, περίεργο που και ο Ιερώνυμος θεωρούσε τα «υγρά των εμμήνων» ως βρωμερά και ακάθαρτα. Ο άγιος Αυγουστίνος (354-430) δέν ήταν καλύτερος. Κήρυττε ότι η ευχαρίστηση της σεξουαλικής πράξης ισοδυναμούσε σχεδόν με το προπατορικό αμάρτημα. Ακόμη και στον γάμο το σεξ ήταν θανάσιμο αμάρτημα, γιατί αυτή είναι ο βασικός τρόπος με τον οποίο μεταβιβάζεται το αμάρτημα αυτό, εφ’ όσον ο ανθρώπινος σπόρος είναι πιά διεφθαρμένος. Είναι σαφές ότι γι’ αυτόν οι γυναίκες δέν μπορούν να γίνουν ιερείς ούτε καν να υπηρετούν με άλλε ιδιότητες στο Ιερό.

Η σεξουαλική επαφή στον γάμο επιτρέπεται μόνον λόγω της ανθρώπινης αδυναμίας ή γιά την τεκνοποιία.

Αν ο Αδάμ και η Εύα δέν είχαν αμαρτήσει, ο Θεός ίσως να δημιουργούσε παιδιά γι’ αυτούς χωρίς την σεξουαλική πράξη που είναι θανάσιμο αμάρτημα αν δέν γίνεται γιά την αναπαραγωγή και μόνον. Άλλωστε και ο Ιησούς δέν γεννήθηκε από τις αμαρτίες της σάρκας. Η ντροπή γιά τη σεξουαλική πράξη αποδεικνύει ότι προέρχεται από το προπατορικό αμάρτημα. Λόγω του αμαρτήματος αυτού είναι διεφθαρμένος ο ανθρώπινος σπόρος. Έτσι η «αδιάντροπη λαγνεία», δηλαδή η ευχαρίστηση της σεξουαλικής επαφής, είναι αρρώστια. Ο καλός χριστιανός μισεί στη σύζυγό του την πλευρά αυτή των συζυγικών του υποχρεώσεων. Το τέλειο χριστιανικό ζευγάρι ζει αδελφικά.

Η Εκκλησιαστική Πρακτική τους επόμενους Αιώνες

Ήδη από το 241 ο Διονύσιος, αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας, έγραφε ότι οι γυναίκες, όταν έχουν περίοδο, δέν πρέπει να πλησιάζουν την Αγία Τράπεζα, ή να αγγίζουν τα Άγια των Αγίων, ούτε να μπαίνουν στις εκκλησίες, αλλά να προσεύχονται αλλού. Αυτή ήταν η εξαίρεση στην Ανατολική Εκκλησία, όπου οι γυναίκες γίνονταν διακόνισσες. Το πρόβλημα προερχόταν από τη Δύση, από τις λατινόφωνες χριστιανικές περιοχές της Βόρειας Αφρικής, της Ιταλίας της Γαλατίας και της Βρετανίας.

Η Σύνοδος της Καρχηδόνας από το 345 επέβαλε νόμους αποχής στους επίσκοπους, τους ιερείς και τους διακόνους.

Άλλες σύνοδοι στη Γαλλία το 441 και το 517 αποφάσισαν ότι δέν θα υπήρχαν πλέον διακόνισσες σε ορισμένες περιοχές – και ο λόγος ήταν προφανής: επρόκειτο γιά τον φόβο μήπως μολύνουν τους ναούς οι γυναίκες με περίοδο.

Το 494 ο Πάπας Γελάσιος 1^ος δήλωσε πως είχε αντίρρηση να υπηρετούν οι γυναίκες στην Αγία Τράπεζα.

Η Σύνοδος της Auxerre (588) όρισε ότι οι γυναίκες έπρεπε να καλύπτουν τα χέρια τους με ειδικό ιερό ύφασμα γιά να δέχονται την κοινωνία.

Η Σύνοδος της Royen (65) απαγόρευε στους ιερείς να δίνουν σε γυναίκες το δισκοπότηρο ή να τίς αφήνουν να βοηθούν στο μυστήριο της Κοινωνίας.

Ο επίσκοπος Τιμόθεος της Αλεξανδρείας (680) όρισε ότι οι παντρεμένοι δέν έπρεπε να κάνουν έρωτα τα Σάββατα, τις Κυριακές και την παραμονή της κοινωνίας. Όσες γυναίκες είχαν περίοδο δέν μπορούσαν να βαφτιστούν ή να μπουν στην εκκλησία το Πάσχα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στις μέρες μας βάζει επισήμως ακόμη μεγαλύτερους περιορισμούς.

Ο επίσκοπος Θεόδωρος του Καντέρμπουρυ (690), αγνοώντας το γράμμα του Πάπα Γρηγορίου στον προκάτοχό του, απαγόρευσε στις γυναίκες να μπαίνουν στην εκκλησία ή να κοινωνούν όταν είχαν περίοδο. Οι μητέρες έμμεναν ακάθαρτες γιά σαράντα μέρες μετά τη γέννα.

Ο επίσκοπος Θέοντουλφ (Theodulf) της Ορλεάνης (820) απαγόρευε στις γυναίκες να μπαίνουν στο ιερό και πρόσθετε: «Οι γυναίκες πρέπει να θυμούνται την αδυναμία και την κατωτερότητα του φύλου τους. Επομένως πρέπει να φοβούνται να αγγίζουν όποια ιερά αντικείμενα βρίσκονται στη φροντίδα της Εκκλησίας.»

Σχολαστικοί Θεολόγοι και η Τελετουργική Ακαθαρσία των Γυναικών

Η ίδια φανατική θέση γιά την ακαθαρσία των γυναικών συνεχίστηκε και στον Μεσαιωνα.

« Οι γυναίκες δέν επιτρέπεται να επιτρέπεται να επισκέπτονται την εκκλησία στη διάρκεια των εμμήνων τους ή μετά τη γέννα. Διότι η γυναίκα είναι ένα ζώο που αιμορραγεί. Με το άγγιγμα οι καρποί δέν ωριμάζουν. Η μουστάρδα σαπίζει, η χλόη ξεραίνεται και τα δέντρα χάνουν τους καρπούς πριν την ώρα τους. Το σίδερο σκουριάζει και ο αέρας σκοτεινιάζει. Όταν τρώνε (το αίμα της) τα σκυλιά, εκδηλώνουν λύσσα.» [12]

Οι γυναίκες δέν μπορούν να δώσουν την Αγία Κοινωνία στους αρρώστους και μένουν μακριά από την Εκκλησία μετά τη γέννα. Η αιτία; Το αίμα τους είναι βδελυρό, μολυσμένο. Γι’ αυτό και θεωρείται πολύ επικίνδυνη η σεξουαλική επαφή στη διάρκεια της περιόδου.

Οι γυναίκες δέν έχουν επισήμως δικαίωμα να αγγίζουν τα ιερά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στη λειτουργία. Οι παλιότεροι Βιβλικοί νόμοι απαγόρευαν την είσοδο στον Ναό στις λεχώνες: η απαγόρευση ίσχυε γιά σαράντα μέρες, αν η γυναίκα είχε γεννήσει αγόρι, και ογδόντα μέρες αν είχε γεννήσει κορίτσι. Λόγος; η σύλληψη του παιδιού γίνεται με μιά πράξη που θεωρείται καθ’ εαυτή βρώμικη. Παράλληλα το θηλυκό παιδί, μιάς και θα είχε περίοδο μεγαλώνοντας, ήταν προφανώς πιό ακάθαρτο από το αρσενικό παιδί, που δέν βαρυνόταν εξ άλλου από το προπατορικό αμάρτημα. Πιστευόταν άλλωστε ότι τα θηλυκά έμβρυα χρειάζονταν διπλό χρόνο από τα αρσενικά γιά να διαμορφωθούν. [13]

Η υποτιθέμενη απουσία τελετουργικής καθαρότητες από τις γυναίκες οδήγησε σε πολλές απαγορεύσεις από την Εκκλησία. Ενώ έχουν γίνει πολλές σχετικές μελέτες γιά την Καθολική Εκκλησία, δέν έχουμε τίποτα επίσημο γιά την Εκκλησία της Ελλάδας, που όμως δέν είναι και πολύ περισσότερο προοδευτική από τις άλλες Χριστιανικές Εκκλησίες. Παραμένει ανοιχτό το αίτημα της μελέτης και της καταγραφής αρχικά και κατόπιν και της ερμηνείας των απαγορεύσεων.

[1] Η φράση επναλαμβάνεται συχνά στα Ευαγγέλια

[2] στο Κατά Ιωάννην 1:29, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής βλέποντας τον Ιησού αναφωνεί: Ιδε ο Αμνός το Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου

[3] Κατά Ματθαίον 28, 19:20: πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς….εγώ μεθ’ ημών ειμι πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος και πιό πάνω, 28:9: Μή φοβείσθε, υπάγετε απαγγείλατε τοις αδελφοίς μου ίνα απελθώσιν εις την Γαλιλαίαν κακεί μέ όψονται

[4] Ματθ. 24:5, 23: πολλοί γαρ ελεύσουσι επί τω ονόματί μου λέγοντες, εγώ ειμι ο Χριστός και υμάς πλανήσουσι και Λουκ. 17:21) : ουδέ ερούσιν, ιδού ώδε ή ιδού εκεί. ιδού γαρ η βασιλεία του Θεού εντός υμών εστι

[5] Λουκ. 17:1

[6] Μαρκ. 4:2: και εδίδασκεν αυτούς εν παραβολαίς πολλά και 9:15 Επίσης Μαρκ. 16:15: Και είπεν αυτοίς, πορευθέντες εις τον κόσμον άπαντα κηρύξατε το Ευαγγέλιον εις τον κόσμον άπαντα

[7] Ιωαν. 11:5 ηγάπα δε ο Ιησούς την Μάρθαν και την αδελφήν αυτής και τον Λάζαρον

Λουκ. 10:38-42: Εγένετο δε εν τω πορεύεσθε αυτούς και εισήλθεν εις κώμην τινά. Γυνή δέ τις ονόματι Μάρθα υπεδέξατο αυτόν εις τον οίκον αυτής. Και τήδε ην αδελφή καλουμένη Μαρία, ή και παρακαθήσασα παρά τους πόδας του Ιησού ήκουε τον λόγον αυτού. Η δέ Μάρθα περιεσπάτο περί πολλήν διακονίαν. Επιστάσα δε είπε: Κύριε, ού μέλλει σοι ότι η αδελφή μου μόνην μέ κατέλιπεν διακονείν; Ειπέ ουν αυτή ίνα μοι συναντιλάβηται. Αποκριθείς δέ είπεν αυτή ο Ιησούς: Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζη περί πολλά. Ενός δε έστι χρεία. Μαρία δέ την αγαθήν μερίδα εξελέξατο, ήτις ουκ αφαιρεθήσεται εξ αυτής.

[8] Ματ. 6:21: όπου γαρ έσται ο θησαυρός υμών, εκεί έσται και η καρδία υμών.

[9]. Ματθαίον 7:11: εί ουν υμείς, πονηροί όντες, οίδατε δόματα αγαθά διδόναι τοις τέκνοις υμών, πόσω μάλλον ο πατήρ υμών ο εν τοις ουρανοίς δώσει αγαθά τοις αιτούσιν αυτόν;

[10] Ιωάννην 4:27: ο Ιησούς βρίσκεται στη Σαμάρεια, στην πόλη Συχάρ και συναντά μιά Σαμαρείτιδα κοντά στο πηγάδι. Τής ζητά να τού δώσει νερό κι’ αυτή απορεί, μιάς και Ιουδαίοι και Σαμαρείτες είχαν παλιά θρησκευτική και εθνική έχθρα και δέν μιλιόνταν καν. Ο Ιησούς τής λέει ότι μπορεί αυτός να τήν κάνει να ξεδιψάσει γιά πάντα με τη διδασκαλία και το μήνυμά του. Έρχονται οι μαθητές και απορούν: (και επί τούτο ήλθαν οι μαθηταί αυτού) και εθαύμασαν ότι μετά γυναικός ελάλει. Ουδείς μέντοι είπεν, τί ζητείς ή τί λαλείς μετ’ αυτής; Αφήκεν ουν την υδρίαν αυτής η γυνή και απήλθεν εις την πόλιν και λέγει τοις ανθρώποις: δεύτε ίδετε άνθρωπον ός ειπέ μοι πάντα όσα εποίησα. Μήτι ούτος εστίν ο Χριστός; Εδώ, εκτός από την ομοιότητα του Κατά Ιωάννην με το Κατά Μαρίαν Ευαγγέλιο, έχουμε μιάν ακόμη εκπληχτική λεπτομέρεια: η ανώνυμη Σαμαρείτις είναι αυτή που πρώτη ανακοινώνει στους ανθρώπους ότι συνάντησε τον Μεσσία. Θα αρκούσε μιά λίγο πιό προσεχτική ματιά στα Ευαγγέλια γιά να βεβαιωθούμε ότι η θέση των γυναικών ως αποστόλων και ιερειών είναι πολύ σημαντικότερη απ’ αυτήν που μάς δίνουν οι παραδοσιακοί αναλυτές στα σχολεία και στους άμβωνες.

[11] Λουκά, 10:30-42 Εδώ αναφέρεται ξανά η ιστορία της Μάρθας και της Μαρίας με έμφαση, όμως, στην παλιά φιλία των γυναικών αυτών με τον Ιησού.

[12] Paucapalea, Summa, Dist. 5, pr. § 1 v.

[13] Sicardus of Cremona, Mitrale V, κεφ. 11

τα χειρόγραφα τού Ναγκ Χαμάντι: μιά σπουδαία Γνωστική ανακάλυψη

2012-07-11T22:06:00.001-07:00

Η ανακάλυψη της βιβλιοθήκης του Νάγκ Χαμμάντι είναι μιά εκπληκτική περιπέτεια που χάρισε στην ανθρωπότητα έναν θησαυρό χαμένο από καιρό και φώτισε κάποιες από τις κρυφές κα συσκοτισμένες πλευρές της ανθρώπινης σκέψης.

Το Ναγκ Χαμμάντι είναι το όνομα μιάς τοποθεσίας στην έρημο της Αιγύπτου και έγινε γνωστός από την ανακάλυψη εκεί δώδεκα κωδίκων με πάνω από πενήντα κείμενα μέσα σε ένα σφραγισμένο πήλινο σκεύος.

Τα κείμενα των κωδίκων είναι γραμμένα στην Κοπτική[1] και αποτελούνται από Γνωστικές πραγματείες, τρία έργα που προέρχονται από το Corpus Hemeticum, καθώς και μιά μετάφραση αποσπάσματος της Πολιτείας του Πλάτωνα. Το σύνολο των κωδίκων θεωρείται ότι είναι μέρος της βιβλιοθήκης ενός μοναστηριού από εκείνα που διοικούσε ο Άγιος Παχώμιος, ο οποίος θέλησε να διασώσει μερικά από τα κείμενά τους όταν η Καθολική Εκκλησία μεγάλωσε τις διώξεις των αιρετικών. Τα περισσότερα, αν όχι όλα, από τα κείμενα του Ναγκ Χαμμάντι είναι μεταφράσεις Ελληνικών κειμένων – με πιό διάσημα ανάμεσά τους το Ευαγγέλιο του Θωμά και τις πραγματείες περί Ψυχής. Μετά την πλήρη δημοσίευση των κειμένων πολλά από τα κείμενα του Ναγκ Χαμμάντι που αποδίδονται στον Ιησού ταυτίστηκαν με κείμενα του παπύρου Οξυρρύγχου[i], που είχε ανακαλυφθεί το 1898, ενώ άλλα αποσπάσματα αναγνωρίστηκαν ως πρώιμες Χριστιανικές πηγές. Υπό το φως των λίγων που ήδη είπαμε, γίνεται φανερό ότι η Βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμμάντι είναι ένα μνημείο που φωτίζει όχι μόνον τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια, αλλά και τη Γνωστική Σκέψη που ζει και ανθεί, παρ’ ό,τι υπόγεια, εδώ και τουλάχιστον δεκαπέντε αιώνες.

Το σημείο της ανακάλυψης των χειρογράφων

Η Ανακάλυψη

Κάθε Δεκέμβρη οι αγρότες στο Ναγκ Χαμμάντι της Άνω Αιγύπτου συλλέγουν φυσικά λιπάσματα γιά χωράφια τους από το έδαφος της ευρύτερης περιοχής τους

Ναγκ Χαμμάντι

Τον Δεκέμβρη του 1945 δύο αδέλφια, ο Μοχάμεντ και ο Κάλλφα Αλί πήγαν με τα ζώα τους στην νότια πλευρά του πεσμένου βράχου της περιοχής και, όταν άρχισαν να σκάβουν στη βάση του γιά λίπασμα, βρήκαν ένα θαμμένο πήλινο σκεύος. Ο Μοχάμεντ αναφέρει πως στην αρχή δίστασε να τό ανοίξει, από φόβο μήπως υπήρχε κρυμμένο μέσα του κάποιο τζίνι. Σκέφτηκε, όμως, ότι το κανάτι μπορεί να έκρυβε κάποιον θησαυρό. Το έσπασε με την αξίνα του και, όταν κατακάθισε η χρυσή σκόνη, είδε έναν άλλου είδους θησαυρό που δέν ήταν σε θέση να εκτιμήσει. Ήταν οι πάπυροι που έγιναν γνωστοί ως Βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμμάντι. Τούς τύλιξε στην κελεμπία του και πήγε στο σπίτι του, που βρισκόταν σ’ έναν φτωχό οικισμό, τον αλ-Κασρ, στην περιοχή της αρχαίας Χηνοβοσκίας.

Γιά να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε την περιπέτεια των παπύρων που βρήκε ο Μοχάμεντ, πρέπει να ανατρέξουμε στα γεγονότα που τάραζαν την οικογένειά του τους τελευταίους έξι μήνες.

Tον Μάη του 1945 ο πατέρας των δύο αδελφών , νυχτοφύλακας που φρουρούσε τον εξοπλισμό ύδρευσης των χωραφιών, είχε σκοτώσει έναν επίδοξο κλέφτη. Αυτό ήταν η αρχή μιάς άγριας βεντέτας – το επόμενο πρωί βρέθηκε και ο ίδιος σκοτωμένος. Έναν μήνα περίπου μετά την ανακάλυψη των χειρογράφων, ένας χωρικός ονόματι Αχμάντ αποκοιμήθηκε στον δρόμο κοντά στο σπίτι του Μοχάμεντ. Αυτός, επειδή κάποιος γείτονας τόν πληροφόρησε ότι ο κοιμισμένος ήταν ο δολοφόνος του πατέρα του, φώναξε όλη την οικογένεια και τόν κομμάτιασαν. Στο τέλος τού ξερίζωσαν την καρδιά και έφαγαν όλοι από ένα της κομμάτι. Ο Αχμάντ ήταν γιός του αστυφύλακα Ισμαήλ Χουσείν, ανθρώπου με δύναμη αλλά και με αντιπάθειες στο χωριό, κυρίως διότι ανήκε σε μιά φυλή τόσο αποξενωμένη από τον κεντρικό κορμό της κοινωνίας που θεωρούσαν εαυτούς άμεσους απογόνους του Προφήτη αλλά μή Άραβες. Το χωριό βρίσκεται στους πρόποδες υψωμάτων σε αρκετά ερημική περιοχή, γι’ αυτό και ο Μοχάμεντ φοβόταν να επιστρέψει εκεί όπου είχε ανακαλύψει τους παπύρους, μιάς και υπήρχε πάντα ο κίνδυνος αντεκδίκησης[2]. Έτσι αρνιόταν πεισματικά να δείξει πού ακριβώς είχε βρει τους παπύρους, μέχρι που πείστηκε χάρις σε μιά καλή μεταμφίεση και σε ακόμα καλύτερη αμοιβή.

Δέν βρέθηκαν μάρτυρες να καταθέσουν στη δίκη γιά τον φόνο του Αχμάντ, μιάς και ο αστυφύλακας ήταν αντιπαθής στο χωριό. Όμως, λόγω της γνωστής έχθρας μεταξύ των δύο οικογενειών, η αστυνομία έκανε συχνές έρευνες στο σπίτι του Μοχάμεντ γιά να βρει όπλα. Εκείνος υπέθετε, όπως και άλλοι, που είχε ζητήσει τη γνώμη τους, ότι τα κείμενα των κωδίκων ήταν χριστιανικά, επειδή ήταν γραμμένα στην Κοπτική. Έτσι αποφάσισε να ζητήσει από τον ντόπιο Κόπτη ιερέα να τα φυλάξει στο σπίτι του, μιάς και εκεί έρευνα αποκλειόταν να γίνει.

Το σημείο της ανακάλυψης των χειρογράφων

Η Περιπέτεια των Χειρογράφων

Η σύζυγος του ιερέα είχε έναν αδελφό, ονόματι Ραγκίμπ, που δίδασκε αγγλικά και ιστορία σε διάφορα ενοριακά σχολεία της περιοχής. Μιά φορά την εβδομάδα δίδασκε στο αλ-Κουάστ και έμενε στο σπίτι της αδελφής του. Όταν είδε ένα μέρος των Κωδίκων, κατάλαβε ότι επρόκειτο γιά κάτι πολύ σημαντικό και κατάφερε να πάρει τον Κώδικα ΙΙΙ στο Κάιρο, γιά να τον δείξει σε έναν Κόπτη γιατρό που ενδιαφερόταν γιά την ιστορία της γλώσσας του. Ο γιατρός επικοινώνησε με το υπουργείο αρχαιοτήτων, στο οποίο και παρέδωσε το βιβλίο πληρώνοντας τον Ραγκίμπ 300 λίρες, από τις οποίες 50 παρέδωσε στο Κοπτικό Μουσείο όπου κατατέθηκε ο εν λόγω Κώδικας.

Στο μεταξύ η σύζυγος του Μοχάμεντ Αλί, θεωρώντας τους Κώδικες ασήμαντους και πιθανή πηγή κακοτυχίας, έκαψε ένα μέρος τους στον φούρνο – και ίσως σ’ αυτό να οφείλεται η ελλειπτική κατάσταση ορισμένων κειμένων. Διάφοροι αναλφάβητοι μουσουλμάνοι γείτονες αντάλλαξαν ή αγόρασαν ό,τι απόμενε γιά ψιχία. Ένας από αυτούς είχε ένα από τα χειρόγραφα και το εμπιστεύθηκε σε έναν έμπορο χρυσού από το Ναγκ Χαμμάντι Αυτός το πούλησε στο Κάιρο και μοιράστηκαν τα κέρδη. Ένας άλλος έμπορος[3], εξασφάλισε ένα χειρόγραφο και το πούλησε στο Κάιρο σε τόσο υψηλή τιμή που άνοιξε εκεί μαγαζί.

Τα περισσότερα χειρόγραφα κατέληξαν στα χέρια ενός μονόφθαλμου μικροαπατεώνα, κάτοικου του αλ-Κασρ που πήγε στο Κάιρο συνοδευμένος από γνωστό έμπορο αρχαιοτήτων, πούλησε ό,τι είχε φέρει μαζί του στον Φωκίωνα Τάνο, παλαιοπώλη και ξαναγύρισε στο χωριό να φέρει και ό,τι άλλο μπορούσε.

Το μεγαλύτερο μέρος του Κώδικα Ι μεταφέρθηκε εκτός Αιγύπτου από έναν Βέλγο έμπορο αρχαιοτήτων που προσπάθησε επανειλημμένα να τον πουλήσει στις ΗΠΑ. Αργότερα η χήρα του πούλησε τον Κώδικα στο Ινστιτούτο Γιούνγκ της Ζυρίχης γι’ αυτό και ετούτος είναι γνωστός ως Κώδικας Γιούνγκ. Επιστράφηκε στο Κάιρο κατά τμήματα μετά την δημοσίευσή του, γιά φύλαξη στο Κοπτικό Μουσείο. Στο μεταξύ το αιγυπτιακό Υπουργείο Αρχαιοτήτων κατέσχεσε την συλλογή Τάνο, γιά να εμποδίσει την πώλησή της εκτός της χώρας. Όταν πήρε την εξουσία ο Νάσερ, ολόκληρη η συλλογή εθνικοποιήθηκε, με αντίτιμο, συμβολικά, 4000 λιρών. Σήμερα πλέον η Βιβλιοθήκη Ναγκ Χαμμάντι, με όλους της τους Κώδικες, φυλάσσεται στο Κοπτικό Μουσείο.

Η Έκδοση

Ο Τόγκο Μίνα, διευθυντής του Κοπτικού Μουσείου εκείνη την εποχή, είχε σπουδάσει στο Παρίσι, υπό τον αβά Ντριοτόν, που διηύθυνε το Υπουργείο Αρχαιοτήτων Ο Μίνα είχε υπάρξει συμμαθητής της κυρίας Ντορες, που ο σύζυγός της έφτασε στην Αίγυπτο γιά να μελετήσει τα Κοπτικά μοναστήρια. Ο Μίνα τού επέτρεψε την πρόσβαση στον Κώδικα ΙΙΙ και συμφώνησε μαζί του να ετοιμάσουν την έκδοση των χειρογράφων του Ναγκ Χαμμάντι με γαλλική μετάφραση αλλά πέθανε, όμως, το 1949. Το 1956 συστάθηκε μιά επιτροπή και μερικά μέλη της συναντήθηκαν στο Κάιρο. Το αποτέλεσμα της συνάντησης ήταν η έκδοση του Ευαγγελίου του Θωμά το 1959. Από το 1956 είχε αρχίσει η έκδοση του Κώδικα Γιούνγκ που ολοκληρώθηκε το 1975. Στο μεταξύ ο νέος διευθυντής του Κοπτικού Μουσείου έκανε σχέδια με μιά ομάδα Γερμανών ειδικών να εκδώσουν το μεγαλύτερο μέρος της Βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμμάντι.

Ο γενικός διευθυντής της Ουνέσκο την ίδια περίοδο[4], ο Ρενέ Μαχέ, προωθούσε μιά συμφωνία με τον υπουργό πολιτισμού και εθνικής καθοδήγησης των ηνωμένων αραβικών δημοκρατιών (;)γιά να γίνει μιά ολοκληρωμένη έκδοση μέσω μιάς διεθνούς επιτροπής που θα είχε επιλεγεί από κοινού. Όταν όμως διαπίστωσαν πως τα καλύτερα αποσπάσματα είχαν ήδη δημοσιευθεί, άλλαξαν το σχέδιό τους σε μιά φωτογραφική έκδοση, που όμως δέν προχώρησε μέχρι το 1970, οπότε δημιουργήθηκε τελικά η διεθνής επιτροπή και οι Κώδικες του Ναγκ Χαμμάντι άρχισαν να δημοσιεύονται από το 1972 ως το 1984. κυκλοφορούν πλέον και πλήρεις εκδόσεις του συνόλου των Κωδίκων στα Αγγλικά, τα Γερμανικά και τα Γαλλικά, βασισμένα στην δεκαεπτάτομη αγγλική πρώτη έκδοση που τιτλοφορείται Η Κοπτική Γνωστική Βιβλιοθήκη (Τhe Coptic Gnostic Library).

Η δημοσίευση της βιβλιοθήκης σημαδεύει μιάν καινούρια εποχή στην έρευνα και στις πνευματικές αναζητήσεις των ανθρώπων, ιδίως όσων ξέρουν να ανιχνεύουν τα υπόγεια ρεύματα που επιζούν επί αιώνες. Εδώ και πάνω από έναν αιώνα, υπάρχουν μελετητές και μελετήτριες του Γνωστικισμού, του πρώιμου Χριστιανισμού και των παράλληλών τους κινημάτων, που κατηγορήθηκαν ως αλλόδοξα και αιρετικά, αλλά που προσφέρουν έναν εναλλακτικό τρόπο γιά την κατανόηση της ύπαρξης και της βίωσης του ταξιδιού της ψυχής. Έχει αρχίσει, λοιπόν, η μελέτη των «επίσημων» ιερών κειμένων του Δυτικού Κόσμου σε διάδραση με τον Γνωστικισμό. Η μελέτη αυτή επιβάλλει τόσο την κατάκτηση και την εξερεύνηση των αρχαίων πηγών, όσο και των νοημάτων και των κινημάτων της σκέψης που αναβιώνουν μετά από αιώνες υπόγειας ύπαρξης. Ως τώρα οι πηγές γι’ αυτού του είδους τις μελέτες ήταν ισχνές. Η Βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμμάντι καλύπτει ένα τεράστιο κενό.

To Περιεχόμενο

Η Βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμμάντι είναι μιά συλλογή κειμένων που διαφέρουν πολύ μεταξύ τους τόσο ως προς τον χρόνο της συγγραφής όσο και ως προς το περιεχόμενο. Οι μελετητές διαφωνούν ακόμη και ως προς αν οι συγγραφείς τους ήταν μέλη μιάς ή διαφορετικών ομάδων ή κινημάτων. Όμως αυτά τα τόσο διαφορετικά μεταξύ τους χειρόγραφα πρέπει να είχαν κάτι κοινό γιά να αποθηκευτούν μαζί , και μάλιστα με τόσην προσοχή. Μιά προσεχτική ανάγνωση αποκαλύπτει με βεβαιότητα την πρόθεση των μεταφραστών, των αντιγραφέων και των συλλεκτών της Βιβλιοθήκης: πρέπει να ανακάλυπταν ή/και να απέδιδαν κρυμμένα νοήματα στο σύνολο των κειμένων που διάλεξαν, ακόμη και αν αυτά τα νοήματα δέν ανταποκρίνονταν πάντα στις προθέσεις των συγγραφέων τους.

Ένα από κείμενα της Βιβλιοθήκης, το Ευαγγέλιο του Θωμά, αρχίζει με τούτα τα λόγια: «Όποιος βρει την ερμηνεία αυτών των λόγων, δέν θα γνωρίσει θάνατο.» Επομένως το περιεχόμενο της Βιβλιοθήκης μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους, και σε περισσότερα από ένα επίπεδο: εκτός από το μήνυμα που ήθελε να μεταβιβάσει ο/η συγγραφέας, υπάρχει και το επίπεδο των νοημάτων που θεωρήθηκε αργότερα ότι διαθέτουν τα έργα αυτά. Πρόκειται γιά μερικές κοινές ιδέες που διατρέχουν το σύνολο της Βιβλιοθήκης: μιάν αίσθηση αποξένωσης από τον κόσμο, ή τουλάχιστον από τις κοινωνίες όπως είχαν όταν διαμορφώθηκε η συλλογή, ο πόθος γιά μιάν ιδανική τάξη που υπερβαίνει την καθημερινή ζωή και, τέλος, έναν τρόπο ζωής ολότελα διαφορετικό από κείνον του μεγάλου πλήθους των ανθρώπων – ένα τρόπο ζωής που απαιτούσε την απάρνηση των υλικών αγαθών και τον αγώνα γιά απελευθέρωση Πρόκειται, λοιπόν, γιά ένα είδος επανάστασης που προϋποθέτει την άρνηση των τρεχουσών αξιών και την «αναχώρηση» σε άλλους ρυθμούς και αξίες. Με αυτή την έννοια, τα κείμενα αυτά έχουν σχέση με τον πρωτόγονο Χριστιανισμό, με το είδος της αγιότητας που ποθούν πολλοί και πολλές στις μέρες μας, καθώς και με κάποιες πλευρές των ανατολικών θρησκειών. Η αδιαφορία γιά τα αγαθά της καταναλωτικής κοινωνίας, η απόσυρση σε κοινότητες με δικούς τους κανόνες, μακριά από την ταραχή και τον θόρυβο της πόλης, η άρνηση συμμετοχής στα μικροπολιτικά παιχνίδια, η συμμετοχή όλων των μελών σε όλη τη γνώση της ομάδας – αυτά τα στοιχεία που και σήμερα βλέπουμε να αποτελούν ανάγκη πολλών ανθρώπων, είναι από τις δυνάμεις εκείνες που οδήγησαν μιάν ομάδα ανθρώπων να μεταφράσει, να αντιγράψει, να συλλέξει και να κρύψει τα κείμενα που αποτελούν τη Βιβλιοθήκη.

Φυσικά, το νόημα και το μήνυμά τους δέν μάς έχει παραδοθεί ακέραιο, μιάς και η ιστορία των ίδιων των χειρογράφων υπήρξε, όπως είδαμε, περιπετειώδης. Από την άλλη πλευρά, στην εποχή της καταγραφής τους, η ανθρωπότητα εκφραζόταν με μύθους, με θρησκευτικούς όρους, με σύμβολα διαφορετικά από τα σημερινά, αλλά και δέν είχε ακόμη ένα νέο λεξιλόγιο γιά να εκφράσει στάσεις και αντιλήψεις καθόλου παραδοσιακές. Η κυρίαρχη άποψη που αναδύεται από αυτά τα κείμενα εξ άλλου ήταν τόσο ριζοσπαστική στην εποχή της, ώστε δέν μπορούσε να χωρέσει στα τότε πνευματικά – θρησκευτικά ή φιλοσοφικά – ρεύματα και τις οργανωμένες θρησκείες. Γι’ αυτό και δέν μπορούσε να εκμεταλλευτεί τον λεκτικό, έστω, πλούτο των εκπαιδευτικών θεσμών, γιά να διατυπώσει έναν εντελώς καινούριο λόγο μέσα στα πλαίσιά τους. Άρχισαν, φυσικά, να εμφανίζονται Γνωστικές σχολές μέσα στον Χριστιανισμό και τον Νεοπλατωνισμό, οι οποίοι αποφάσισαν, κάποια στιγμή, ότι αυτό το ρεύμα ήταν αιρετικό και προσπάθησαν να τό αποκλείσουν. Έτσι οι τόσο εύγλωττοι μύθοι και οι φιλοσοφικές προτάσεις των Γνωστικών κατάντησαν θολές παραδόσεις που υιοθετήθηκαν αργότερα από ελάσσονες συγγραφείς γιά να μιλήσουν με τον δικό τους, συγχυσμένο και θολό τρόπο γιά τα μεγάλα Γνωστικά θέματα. Γι’ αυτό στη Βιβλιοθήκη βρίσκουμε τόσο πρωτότυπα και μεγαλειώδη κείμενα, όσο και τέτοια θολά προϊόντα.

Τα κείμενα του Ναγκ Χαμμάντι γράφτηκαν αρχικά στα Ελληνικά και μεταφράστηκαν στα Κοπτικά από μεταφραστές που δέν κατανοούσαν πάντα το βάθος ή το μεγαλείο τους. Γιά παράδειγμα, υπάρχει εδώ και ένα σύντομο απόσπασμα της πλατωνικής Πολιτείας[5], μεταφρασμένο από κάποιον που δέν κατανοούσε το νόημά της, αλλά που θεώρησε ότι ήταν σχετικό με τα υπόλοιπα κείμενα. Φυσικά τα περισσότερα από τα υπόλοιπα κείμενα είναι μεταφρασμένα καλύτερα, αλλά ακόμη κι’ έτσι δέν υπάρχει καμιά βεβαιότητα γιά την ποιότητα της μετάφρασης ή της αντιγραφής. Όπου μεσολάβησαν περισσότεροι του ενός αντιγραφείς ο κίνδυνος λαθών μεγαλώνει, όπως είναι αναμενόμενο, και δέν είναι καθόλου εύκολο να υπολογιστούν. Το πρόβλημα της πιστότητας μεγαλώνει από την κατάσταση των ίδιων των κειμένων που θάφτηκαν γύρω στο 400 μ.Χ. και έμειναν σε συνθήκες επισφαλείς θαμμένα μέχρι το 1945, γιά να παραδοθούν στην ασφάλεια και την φροντίδα του μουσείου τριάντα χρόνια αργότερα.

Όλα αυτά δέν μειώνουν τη σημασία των κειμένων καθ’ εαυτων: εδώ έχουμε να κάνουμε με μιά κατανόηση της ύπαρξης, μιάν απάντηση στο ανθρώπινο δίλημμα, μιά κριτική στάση που ανοίγουν δρόμους ξεχασμένους αλλά πάντα επίκαιρους και σημαντικούς. Οι δρόμοι και οι τρόποι αυτοί μάς παρουσιάζονταν μέχρι σήμερα μέσα από κοντόφθαλμους κυνηγούς «αιρέσεων», που αναφέρονταν στα Γνωστικά – και στα παρόμοιά τους – κείμενα γιά να χλευάσουν και να ανασκευάσουν. Σήμερα έχουμε ένα εργαλείο στα χέρια μας σημαντικό.

Αυτοί που συνέλεξαν τα κείμενα αυτά ήταν Γνωστικοί. Πολλά από τα ίδια τα κείμενα ήταν αρχικά Χριστιανικής προέλευσης, πράγμα διόλου εκπληκτικό, μιάς και ο πρωτόγονος Χριστιανισμός ήταν αρχικά κι’ αυτός ένα ριζοσπαστικό κίνημα, που, σύμφωνα με τις επιταγές του ίδιου του Ιησού, απαιτούσε ανατροπή των παραδοσιακών αξιών, μιάς και ένα από τα βασικά του κηρύγματα ήταν το τέλος του κόσμου στη μέχρι τότε μορφή του και η αντικατάστασή του με έναν πιό αυθεντικό κόσμο. Ο Ιησούς, όπως και οι Γνωστικοί, στάθηκε ενάντιος στις πολιτικές αρχές και στους παλιωμένους θεσμούς, γιά τούτο και εκτελέστηκε πολύ σύντομα. Γιά όσους τόν ακολούθησαν συμβόλιζε αυτόν τον στόχο της ανατροπής των θεσμών και των αξιών που πλέον δέν είχαν ουσιαστικό νόημα. Υπήρξαν, όμως, ανάμεσά τους και μερικοί που επέλεξαν έναν πιό συμβατικό τρόπο όχι μόνον ζωής αλλά και επικράτησης. Έτσι ο κύκλος τους αποτέλεσε σιγά σιγά έναν κατεστημένο που ήθελε να διατηρήσει τους τίτλους του, την τάξη που είχε κατορθώσει να αποχτήσει, και να επιβάλλει τη συνέχειά του. Αυτή η προσπάθεια ήταν εντελώς αντίθετη όχι μόνον με τον τελικό στόχο της ανατροπής, όπως είχε αρχικά εκφραστεί από τον Ιησού, αλλά και με όσους ακόμη είχαν το ίδιο όνειρο. Αυτοί αποτελούσαν σοβαρή απειλή γιά την οργάνωση και την επικράτηση των συντηρικότερων που είχαν επιλέξει τον συμβατικό τρόπο της επιβίωσης και της επιβολής.

Παράλληλα άλλαζε η πολιτική και η πολιτιστική κατάσταση – και μαζί μ’ αυτές μεταβαλλόταν και η γλώσσα που μπορούσε να εκφράσει τον υπερβατικό ριζοσπαστισμό. Ο Ιησούς και οι πρώτοι του πιστοί προέρχονταν από ένα συντηρητικό Εβραϊκό περιβάλλον όπου γιά κάποιο διάστημα κυριάρχησε η φωνή του Ιωάννη του Βαπτιστή, συμβόλου της μετάβασης από τον παλιό στον καινούριο κόσμο και λόγο. Σε κείνον τον κόσμο της απλής ευσέβειας και, ταυτόχρονα, του νέου οράματος, το Κακό που διατρέχει την Ιστορία εθεωρείτο ως συμφορά λίγο πολύ ξένη προς τον κόσμο, που ήταν εγγενώς καλός. Γιά ορισμένους όμως ο κόσμος άρχισε να μοιάζει όλο και πιό σκοτεινός, ενώ στο Κακό αποδόθηκε ο ρόλος του υπέρτατου ηγεμόνα, όχι απλώς ενός στοιχείου που οικειοποιήθηκε ή πολέμησε την θεϊκή εξουσία. Έτσι η μόνη ελπίδα έμοιαζε να είναι η απόδραση από τούτον τον κόσμου του Κακού Δημιουργού, μιάς και οι άνθρωποι, ή τουλάχιστον ορισμένοι άνθρωποι, είναι δημιουργήματα όχι αυτής της παράλογης κατάστασης που κυριαρχεί στον κόσμο, αλλά τέκνα αυτού του στοιχείου που οραματίζεται το καλό ή το υπέρτατο, ή που ταυτίζεται μ’ αυτό. Η δυστυχία τους είναι ότι πλανήθηκαν, πέφτοντας στην παγίδα της ηδονής μέσα σε έναν αφόρητο και απίθανο κόσμο και αποξενώθηκαν από την αληθινή εστία. Γιά ορισμένους, αυτό σήμαινε ότι, μέσω της ολοένα και μεγαλύτερης επίγνωσης, μακριά από τους εξωτερικούς παράγοντες που θα μπορούσαν να τούς διασπάσουν, μπορούσαν και όφειλαν να κερδίσουν την Αναψυχή, την ένωση με το Παν, που είναι το πεπρωμένο όσων έχουν μέσα τους μιά θεία σπίθα.

Έτσι δημιουργήθηκε ο Χριστιανικός Γνωστικισμός: ως μια καινούρια διατύπωση και εξερεύνηση του «παλιού» αυτού μηνύματος. Αυτοί οι Γνωστικοί θεωρούσαν τους εαυτούς τους γνήσια συνέχεια του αυθεντικού Χριστιανισμού, μέσα στις καινούριες συνθήκες που θεωρούσαν ότι αλλοίωνε το αρχικό νόημα. Όμως οι «καινούριες συνθήκες» προϋπόθεταν και διαφορετικές διατυπώσεις, ορίζοντας ταυτόχρονα και τις παρεκκλίσεις από τις οργανωμένες εκκλησίες, που, μέσα από την απομάκρυνσή τους από τους αρχικούς όρους του πρώιμου Χριστιανισμού, προσπαθούσαν να διατηρήσουν μιά συνοχή επιβεβλημένη εκ των άνω. Άλλωστε από την εποχή του Παύλου ακόμη υπήρχαν διενέξεις μέσα στις τάξεις των Χριστιανών, που εκφράζονταν από το κίνημα των «ελληνιζόντων» και όσους χριστιανούς που τηρούσαν τις ιουδαϊκές παραδόσεις και χαρακτηρίζονταν αιρετικοί.

Μερικά από τα Γνωστικά κείμενα του Ναγκ Χαμμάντι, όμως, δέν έχουν στοιχεία από την χριστιανική παράδοση, αντλώντας την έμπνευσή τους από τα ιουδαϊκά κείμενα, και ιδίως την Παλαιά Διαθήκη, όπως άλλωστε και ο Χριστιανισμός. Πολλοί θεωρούν οξύμωρο αυτόν τον συνδυασμό Γνωστικισμού – Ιουδαϊσμού, ξεχνώντας ότι ακόμη ένας από τους πρώτους διάσημους Γνωστικούς, ο Σίμων ο Μάγος, ήταν Γνωστικός και Σαμαρείτης[6]. Φυσικά τα λίγα που γνωρίζουμε γιά τους Ιουδαίους Γνωστικούς προέρχονται από τα κείμενα των πολεμίων τους, όπως συνέβαινε μέχρι τώρα και με τους Χριστιανούς Γνωστικούς. Η ανακάλυψη των κειμένων της Νεκρής Θάλασσας είχε ήδη ρίξει κάποιο φως[7] σ’ αυτές τις πλευρές και τους φαινομενικά αντιφατικούς όρους Γνωστικός- Εβραίος ή Χριστιανός - Γνωστικός, αποκαλύπτοντας έναν πνευματικό πλουραλισμό της εβραϊκής κοινωνίας άγνωστον μέχρι τότε[8].

Οπωσδήποτε οι Χριστιανοί δέν συμπαθούσαν τους Γνωστικούς. Η απόρριψη ήταν αμοιβαία, μιάς και οι – σύμφωνα με τους Χριστιανούς – ως αιρετικοί περιγράφονται οι «ορθόδοξοι» Χριστιανοί, στην Αποκάλυψη του Πέτρου, ένα από τα κείμενα του Ναγκ Χαμμάντι, όπου και ασκείται κριτική στους συμβατικούς Χριστιανούς. Άλλωστε και μερικά από τα στοιχεία που ως τώρα θεωρούσαμε ότι αποτελούν μέρος του Χριστιανικού Γνωστικισμού αποδείχτηκε πλέον με τούτους τους Κώδικες ότι είναι εξω- χριστιανικά, αν και με ορισμένα ιουδαϊκά στοιχεία. Το ίδιο ισχύει και γιά μερικές από τις κυρίαρχες Γνωστικές αντιλήψεις, όπως είναι η απόσυρση από τον κόσμο, η κριτική των θεσμών, η υπέρβαση, η καταγωγή του κόσμου και το ταξίδι της Ψυχής, ή ο κλασικός Γνωστικός δυισμός, που πηγές τους μπορούν να ανιχνευθούν στον αρχαίο Ελληνικό κόσμο, στις Μεσοποταμικές κοσμογονίες και σε Ιουδαϊκές πηγές. Γιά παράδειγμα ο Ειρηναίος παρουσιάζει τον Βarbello ως κυρίαρχο μυθικό στοιχείο των Χριστιανών αιρετικών, ενώ Οι Τρεις Στύλοι του Σηθ, κείμενο χωρίς κανένα χριστιανικό στοιχείο, τού δίνει κυρίαρχη θέση. Γενικά τα κείμενα που σχετίζονται με τον Σηθ[9] θεωρούνται ότι αποτελούν τον κρίκο μεταξύ Γνωστικού και μή Γνωστικού Χριστιανισμού, ενώ μόνον ελάχιστα από τα κείμενα της Βιβλιοθήκες έχουν ουσιαστικά χριστιανικά στοιχεία.[10] Πολλά από τα κείμενα έχουν νεοπλατωνικές θέσεις, αν και γνωρίζουμε ότι ο Πλωτίνος μιλούσε απαξιωτικά γιά τους Γνωστικούς της Σχολής του. [11] Μιά έστω και πρόχειρη ματιά στα περιεχόμενα της Βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμμάντι θα αποκάλυπτε ευκολότατα την ευρύτατη πνευματική έκταση που καλύπτει ο Γνωστικισμός και τη φώτιση που μπορεί να προσφέρει.

Όμως όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ασπάστηκε τον Χριστιανισμό στην πιό συμβατική μορφή του, ο Γνωστικισμός δέν είχε πιά πολλές ελπίδες επιβίωσης. Γιά αιώνες φάνηκε να σβήνεται οριστικά, εκτός από ορισμένες υπόγειες επιβιώσεις στον Μεσαίωνα και στον Αγγλικό Ρομαντισμό. Πέρα από τα όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας επέζησε στο Ιράν και στο Ιράκ με τη θρησκεία των Μανδαίων [12]. Στις μέρες μας, φωτισμένα πνεύματα όπως ο Γιούνγκ και παλιότερα ο Γητς και ο Ουίλιαμ Μπλέικ έφεραν στο φως μερικές από τις πλευρές αυτού του κινήματος που τόσο προσεχτικά φρόντισαν κάποιοι να ταφεί όχι μόνον στην άμμο του Ναγκ Χαμμάντι αλλά και μακριά από τη μνήμη και τη γνώση των ανθρώπων. Αλλά αυτή η απώλεια φάνηκε πιά ότι ήταν αναστρέψιμη.

Τα Περιεχόμενα της Βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμμάντι

Κώδικας I ( Κώδικας Γιουνγκ)

1. Η Προσευχή του Αποστόλου Παύλου

2. Το Απόκρυφον του Ιακώβου

3. Το Ευαγγέλιο της Αληθείας

4. Πραγματεία περί Αναστάσεως

5. Η Τριμερής Πραγματεία

Κώδικας ΙΙ

1. Το Απόκρυφον του Ιωάννου

2. Το Ευαγγέλιον του Θωμά

3. Το Ευαγγέλιον του Φιλίππυ

4. Η Υπόστασις των Αρχόντων

5. Περί της Καταγωγής του Κόσμου

6. Η Εξήγησις της Ψυχής

7. Βιβλίο Θωμά του Διαδόχου

Κώδικας ΙΙΙ

1. Το Απόκρυφον του Ιωάννου (σύντομη εκδοχή)

2. Το Ευαγγέλιον των Αιγυπτίων

3. Εύγνωστος ο Ευλογημένος

4. Η Σοφία του Ιησού Χριστού

5. Ο Διάλογος του Σωτήρος

Κώδικας IV

1. Το Απόκρυφον του Ιωάννου (εκταταμένη εκδοχή)

2. Το Ευαγγέλιο των Αιγυπτίων*

Κώδικας V

1. Εύγνωστος ο Ευλογημένος

2. Η Αποκάλυψις του Παύλου

3. Η (Πρώτη) Αποκαλυψις του Ιακώβου

4. Η (Δεύτερη) Αποκάλυψις του Ιακώβου

5. Η Αποκάλυψις του Αδάμ.

Κώδικας VI

1. Οι Πράξεις του Πέτρου και των Δώδεκα Αποστόλων

2. Ο Κεραυνός, Τέλειον Πνεύμα

3. Αποκαλυπτική Έγκυρη Διδαχη

4. Το Ευαγγέλιο της Μεγάλης μας Δύναμης

5. Πλάτωνος Πολιτεία

6. Πραγματεία περί της Ογδόης και της Ενάτης

7. Η Προσευχή των Ευχαριστιών.

8. Ασκληπιός 21 – 29

Κώδικας VII

1. Η Παράφρασις του Σημ (απσσπάσματα)

2. Η Δεύτερη Πραγματεία του Μεγάλου Σηθ

3. Η Αποκάλυψις του Πέτρου

4. Η Διδασκαλία του Συλβανού

5. ΟΙ Τρεις Στύλοι του Σηθ

Κώδικας VIII

1. Ζωστριανός

2. Η Επιστολή του Πέτρου στον Φίλιππο

Κώδικας IX

1. Μελχισεδέκ

2. Ο Στοχασμός του Νορήα

3. Μαρτυρία περί Αληθείας

Κώδικας X

Μαρσάνης

Κώδικας XI

1. Η Ερμηνεία της Γνώσεως

2. Μία Βαλεντινιανή Παρουσίασις
2^αΠερί Χρίσματος
2β. Περί Βαπτίσεως :Α
2γ Περί Βαπτίσεως Β
2δ Περί Μεταλήψεως Α
2α. Περί Μεταλήψεως Β

3. Αλλογενής

4. Υψιφρόνη

Κώδικας XII

1. Οι Προτάσεις του Σέχτου

2. Το Ευαγγέλιο της Αληθείας

3. Αποσπάσματα

Κώδικας XIII

1. Τριμορφική Πρωτόννοια

2. Περί της Καταγωγής του Κόσμου

[1] Η Κοπτική είναι το τελευταίο στάδιο της Αιγυπτιακής γλώσσας. Γραφόταν στο Κοπτικό αλφάβητο που βασίζεται στο Ελληνικό με την προσθήκη ορισμένων χαρακτήρων που δηλώνουν ήχους μή υπαρκτούς (;) στα Ελληνικά. Η Κοπτική γλώσσα επέζησε της κατάκτησης της Αιγύπτου από τους Άραβες (7^ο αι. μ.Χ) αλλά έχασε βαθμιαία έδαφος όταν τα Αραβικά είχαν πλέον καθιερωθεί ως επίσημη γλώσσα, Συνέχισε να χρησιμοποιείται ως ομιλούμενη μόνον και ως Εκκλησιαστική γλώσσα των Χριστιανών Αιγυπτίων μέχρι τον 13^ο αιώνα, οπότε άρχισε να περιορίζεται στην Άνω Αίγυπτο ΄μέχρι να εξαφανιστεί τον 17^ο αιώνα, εκτός από ορισμένες απομονωμένες περιοχές. Σήμερα οι Κόπτες είναι αραβόφωνοι , χρησιμοποιούν την Κοπτική στις λειτουργίες της εκκλησίας. Από τις πέντε κοπτικές διαλέκτους που υπήρχαν (Sahidic Bohairic Akhmimic Lycopolitan (Subakhmimic) και Fayyumic μόνον η δεύτερη επιζεί καθώς χρησιμοποιείται στις λειτουργίες.

[2] Πράγματι αργότερα η αντίπαλη οικογένεια σκότωσε δύο από τα μέλη της δικής του πατριάς. Ακόμη και δέκα χρόνια αργότερα ο γιός του Αχμάντ παραφύλαξε και πυροβόλησε μιά κηδεία μέλους της οικογένειας του Μοχάμεντ και σκότωσε αρκετούς ανθρώπους. Ο Μοχάμεντ Άλι επεδείκνυε περήφανα ένα τραύμα που έφερε από αυτό το περιστατικό

[3] Οι Χωρικοί του αλ-Κασρ λένε πως πρόκειται γιά τον έμπορο Φικρί Τζαμπρα-ιλ, ιδιοκτήτη του μαγαζιού σπόρων «Κατάστημα Ναγκ Χαμμάντι», ο ίδιος όμως αρνείται κάθε ανάμιξη στην υπόθεση των Κωδίκων.

[4] Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960

[5] Το απόσπασμα αυτό προέρχεται από το 9^ο βιβλίο της Πολιτείας και είναι μιά παραβολή όπου η ψυχή παρομοιάζεται με ένα τριχοτομημένο υβρίδιο: ένα πολυκέφαλο τέρας, που συμβολίζει τα κατώτερα πάθη, ένα λιοντάρι που συμβολίζει το θάρρος, ως ανώτερο πάθος, και έναν άνθρωπο, που συμβολίζει την πιό ευγενή ιδιότητα, τη λογική. Πρόκειται γιά ένα απόσπασμα αγαπητό μεταξύ των Νεοπλατωνικών. Η Κοπτική αυτή εκδοχή διαφέρει αρκετά από το πρωτότυπο τόσο που οι αρχικοί επιμελητές της Βιβλιοθήκης Ναγκ Χαμμάντι δέν αναγνώρισαν περί τίνος επρόκειτο. Η μεγάλη αυτή παρέκκλιση αποδόθηκε σε ανικανότητα του μεταφραστή, ή σε Γνωστική διασκευή. Φυσικά οι δύο αυτές ερμηνείες δέν αλληλοαποκλείονται. Εξ άλλου η Κοπτική δέν μπορεί να αποδώσει την πολυπλοκότητα της πλατωνικής Ελληνικής. Ο αρχικός συγγραφέας της Κοπτικής εκδοχής μπορεί να ήταν, κατά τους μελετητές, κάποιος με Ερμητικές γνώσεις, μιάς και μεταξύ αυτών των ομάδων οι «αναχωρητικές» τάσεις και η άρνηση του κόσμου ήταν ιδιαιτέρως έντονες. Πάντως στην εκδοχή αυτή της πλατωνικής παραβολής αφθονούν οι αναφορές στις «εικόνες» και στην αδύναμη φύση των ανθρώπων που καλούνται εδώ να νικήσουν τις «εικόνες», στοιχείο κατ’ εξοχή Γνωστικό.

[6] Οι Σαμαρείτες ήταν Εβραίοι, φυσικά, αλλά «αιρετικοί» γιά την πλειοψηφία του Εβραϊκού κόσμου. Ακόμη και σήμερα οι λίγοι εναπομείναντες θεωρούνται διαφορετικοί. Είναι γνωστή, εξ άλλου, η συνάντηση του Ιησού με τη Σαμαρίτειδα, την πρώτη εκτός του κινήματός του που τόν αναγνώρισε ως Μεσσία, αν και οι μαθητές του απόρησαν με την καθόλου μισαλλόδοξη στάση του να κουβεντιάσει επί ίσοις όροις με μιάν εκπρόσωπο του αιρετικού ιουδαϊκού χώρου.

[7] Έτσι μάθαμε περισσότερα και ουσιαστικά γιά την ύπαρξη και τη δράση των Εσσαίων

από το Διαδίκτυο παίρνουμε γι’ αυτούς τις ακόλουθες πληροφορίες: Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και ο Χριστιανισμός

Γράφει ο ΣΑΒΒΑΣ ΑΓΟΥΡΙΔΗΣ

ΤΟ 1947 στην οροσειρά Kirbet Qumran, πλάι στη Νεκρά Θάλασσα, βρέθηκε ολόκληρη βιβλιοθήκη της ιουδαϊκής μοναστικής κοινότητας που είχε τον καταυλισμό της εκεί πλησίον. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις της εποχής μας. Όχι μόνο γιατί πλουτίστηκαν έτσι οι γνώσεις μας σχετικά με το ιουδαϊκό θρησκευτικό κόμμα των Εσσαίων της εποχής του Χριστού, αλλά και γιατί ορισμένες αντιλήψεις αυτής της θρησκευτικής κοινότητας μοιάζουν αρκετά προς τις χριστιανικές, με άλλα λόγια προέρχονται πιθανώς από τους Εσσαίους.

Από παλαιότερες πηγές ξέρουμε για τους Εσσαίους ό,τι γι' αυτούς παραδίδει ο Ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος και ο Φίλωνας, Ιουδαίος φιλόσοφος στην Αλεξάνδρεια. Σχετικώς λίγα πράγματα και αυτά παραποιημένα. Ο Ιώσηπος π.χ. αμιλλώμενος προς τις ελληνικές φιλοσοφικές σχολές, παρουσιάζει και τους Εσσαίους, μαζί με τους Σαδδουκαίους και τους Φαρισαίους, όχι ως θρησκευτικοπολιτικές παρατάξεις, όπως πράγματι ήσαν, αλλά ως φιλοσοφικές σχολές. Στην εποχή μας, ο Ed. Schure στους "Μύστες" μάς έδωσε μια εικόνα γι' αυτούς ως "μύστες" κάποιας εσωτερικής παράδοσης, ενώ ήταν κυρίως μια βαθιά έκφραση ενός θρησκευτικοπολιτικού κόμματος.

Την εκτίμηση αυτή περί των Εσσαίων επιβεβαιώνουν τα κείμενα της βιβλιοθήκης της εσσαϊκής ιερής κοινότητας στο Qumran, που ανακαλύφθηκαν τυχαία το 1947: ένα κατσίκι ξέφυγε από μικρό κοπάδι που έβοσκε στην περιοχή και χώθηκε σε τρύπα του βράχου που οδηγούσε προφανώς σε σπηλιά. Το τσοπανόπουλο έριξε πέτρες για να υποχρεώσει το κατσίκι να βγει: αντί γι' αυτό όμως άκουγε στάμνες ή κιούπια να σπάνε και πήγε το μυαλό του σε θησαυρό. Ετσι κινητοποιήθηκε η οικογένεια και η φυλή. Στο πρώτο αυτό σπήλαιο υπήρχαν αληθινοί αρχαιολογικοί θησαυροί. Οι πρώτοι που εισέβαλαν κατέστρεψαν αρκετά, έμειναν όμως και ορισμένα κείμενα σχεδόν άθικτα. Ετσι άρχισε η περιπέτεια των χειρογράφων του Qumran. Αρχαιολογικές σχολές, υπουργεία Εξωτερικών και ΟΗΕ κινητοποιήθηκαν: άλλα δέκα σπήλαια βρέθηκαν στην ίδια περιοχή, ανακαλύφθηκαν χειρόγραφα και στα νοτιότερα της ίδιας περιοχής, μελετήθηκαν από τους ειδικούς και σήμερα είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου σε πολλές γλώσσες, ακόμα και στην ελληνική (Τα κείμενα της Νεκράς Θάλασσας, Αθήνα 1988).

Σε άλλο άρθρο μπορεί να γίνει λόγος για την ιστορία της εσσαϊκής κοινότητας, όπως βγαίνει από τα κείμενά της, να δοθεί κάποια ανάλυση των κειμένων αυτών για να εκτιμηθεί η αξία τους καθ' αυτή: σ' αυτό όμως εδώ το άρθρο λόγος θα γίνει για την πιθανή επίδραση των χειρογράφων αυτών από θεολογική, οργανωτική και λατρευτική άποψη επί του αρχικού χριστιανισμού, δηλαδή στις συλλήψεις του, τη θεολογική του γλώσσα και στην εκκλησιαστική οργάνωση. Αυτό θα κάνουμε στη συνέχεια, αφού σημειώσουμε το εξής ενδιαφέρον: τα Ευαγγέλια αναφέρουν Φαρισαίους, Σαδδουκαίους, Ζηλωτές, Ηρωδιανούς, Μαθητές του Ιωάννη του Βαπτιστή, πουθενά όμως δεν αναφέρουν Εσσαίους. Αυτό κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, γιατί οι Εσσαίοι δεν ήσαν μόνο οι πολυάριθμοι κοσμοκαλόγεροι -αγρότες στο Qumran, αλλά, όπως μας πληροφορεί το χειρόγραφο της Δαμασκού, υπήρχαν Εσσαίοι παντρεμένοι με οικογένειες και σε άλλες περιοχές της Παλαιστίνης. Έπειτα, σήμερα, δεν υπάρχει κανείς ειδικός μελετητής των χειρογράφων που να αμφιβάλλει ότι ο Παύλος είχε επηρεαστεί από τη θεολογία της κοινότητας, πως ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, πριν γίνει χριστιανός, υπήρξε κατά πάσα πιθανότητα Εσσαίος, και πως η προς Εβραίους επιστολή γράφτηκε προς χριστιανούς που προηγουμένως ήταν Εσσαίοι. Το ερώτημα γίνεται ακόμη οξύτερο: γιατί πουθενά στην Καινή Διαθήκη δεν αναφέρονται Εσσαίοι, ενώ οι ιδέες τους είναι σχεδόν παντού; Δεν έχουμε ακόμα ικανοποιητική απάντηση στο ερώτημα αυτό. Πιθανό είναι πως αφομοιώθηκαν μετά το 67 μ.Χ. τόσο γρήγορα με τις χριστιανικές παραφυάδες στην Παλαιστίνη, έτσι που οι μετά το 70 μ.Χ. συγγραφείς της Κ. Διαθήκης δεν τους ξεχωρίζουν από τους χριστιανούς, ενώ αναφέρουν άλλα θρησκευτικά κινήματα.

Όταν εξερράγη η μεγάλη ιουδαϊκή επανάσταση το 66 μ.Χ., οι Εσσαίοι, καθώς κατέβαινε ο ρωμαϊκός στρατός από τη Συρία και περικύκλωνε τα Ιεροσόλυμα, εγκατέλειψαν τον καταυλισμό τους στο Qumran, αφού τακτοποίησαν μέσα στις γύρω σπηλιές ό,τι πολύτιμο είχαν, ιδίως τα ιερά κείμενα της κοινότητάς τους, με την ελπίδα πως, όταν περάσει η πολεμική καταιγίδα, θα επέστρεφαν στον ίδιο τόπο για να επανασυστήσουν την οργάνωσή τους. Από τα πράγματα όμως φαίνεται πως δεν επέστρεψαν ποτέ. Άλλωστε, από τον Ηγήσιππο, χριστιανό συγγραφέα του 2ου αι. μ.Χ., μας πληροφορεί ο ιστορικός Ευσέβιος πως και οι χριστιανοί των Ιεροσολύμων, ως ειρηνιστές αυτοί, έκαναν περίπου το ίδιο. Πριν η Ιερουσαλήμ περισφιχτεί από το ρωμαϊκό κλοιό, η χριστιανική κοινότητα των Ιεροσολύμων εγκατέλειψε την πόλη και ήρθε στην Πέλλα, πέραν του Ιορδάνη. Μερικοί ερευνητές, με το άγχος της δυσκολίας του προβλήματος γιατί δεν μνημονεύονται οι Εσσαίοι στην Κ.Δ., κάνουν ένα άλμα και, τελικά τους ταυτίζουν με τους "Ζηλωτές", από τους οποίους προέρχονταν δύο από τους δώδεκα μαθητές του Ιησού. Φυσικά, δεν θίγουμε εδώ καθόλου το θέμα της σχέσης του Ιωάννη του Βαπτιστή και των Μαθητών του προς τους Εσσαίους.

Τι λοιπόν προσφέρουν τα κείμενα αυτά στην από ιστορική άποψη πληρέστερη αντίληψη του χριστιανισμού; Όσα ακολουθούν αποτελούν μια πολύ συνοπτική και αποσπασματική απάντηση στο ερώτημα αυτό: 1) Ο Εσσαϊσμός ήταν προϊόν πολιτικοθρησκευτικών αντιθέσεων μέσα στον Ιουδαϊσμό του τέλους του α' ή των αρχών του β' αιώνα προ Χριστού. Πνευματικός ηγέτης της κοινότητος, συγγραφέας ασφαλώς κάποιων από τα εσσαϊκά κείμενα, ήταν ο Διδάσκαλος της Δικαιοσύνης, ο ευσεβής ιερέας τον οποίο οι εχθροί της κοινότητας σκότωσαν πιθανότατα κατά την ημέρα του Εξιλασμού στο Qumran. Οι Εσσαίοι όμως πίστευαν πως γρήγορα η μορφή του κόσμου αλλάζει ένας μεγάλος πόλεμος θα γίνει μεταξύ των Υιών του Φωτός εναντίον των Υιών του Σκότους (έχουμε κείμενο εσσαϊκό με αυτόν τον τίτλο), όπως ακριβώς γίνεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, θα έρθει η Ανάσταση και η Κρίση, οπότε και ο διδάσκαλος της δικαιοσύνης θα αναστηθεί θριαμβευτής, θρησκευτικός αρχηγός, ίσως Μεσσίας των Ααρών, αρχιερέας του Ισραήλ και παραπέρα, όλου του κόσμου. Για τα πολιτικά όμως πράγματα ο Θεός θα στείλει να τα ρυθμίσει τον Μεσσία του Ισραήλ, αυτόν που υπόσχονται οι Προφήτες και η μεσσιανική παράδοση του Ισραήλ.

2) Η εσσαϊκή κοινότητα στο Qumran, όχι παντού, ήταν οργανωμένη κομμουνιστικά στην παραγωγή και στην κατανάλωση. Τη διοικούσαν η ολομέλεια και συμβούλια από 12 μέλη, τη γενική όμως εποπτεία στα οικονομικά αλλά και σε πνευματικά είχε ο Mebaquer, επόπτης ή "επίσκοπος". Όλα τα κείμενα, εξάλλου, αποπνέουν την αντίθεση προς κάθε ηθική ακαθαρσία, αποστροφή προς τα πλούτη και πνεύμα αδελφοσύνης μεταξύ των μελών.

Ας σταθούμε για λίγο εδώ. Πρέπει να είναι κανείς εντελώς άσχετος για να μην αντιλαμβάνεται τα κοινά που παρουσιάζουν μεταξύ τους η εσσαϊκή και η πρώτη χριστιανική κοινότητα, όπως και τις διαφορές.

Σήμερα ξέρουμε με βεβαιότητα πως ο Ιησούς γνώριζε τον εσσαϊσμό, χωρίς να είναι ο ίδιος Εσσαίος. Είχε ο ίδιος και οι μαθητές και οπαδοί του ως προς την ιστορία την ίδια με τους Εσσαίους, εσχατολογική εικόνα για το παρόν και το μέλλον, περί εσχατολογικού πολέμου, περί αναστάσεως και ριζικής αλλαγής του κόσμου και της ανθρώπινης ζωής με τον ερχομό του Μεσσία. Ο ίδιος ο Ιησούς, οι μαθητές του και οι αρχικοί χριστιανοί στα Ιεροσόλυμα, ζούσαν κοινοκτημονικά, με αγνότητα, ομοψυχία και αποστροφή στα πλούτη. Δεν είναι ίσως σύμπτωση που οι άμεσοι Μαθητές του Ιησού είναι Δώδεκα, που η ολομέλεια των χριστιανών σε συνέλευση ονομάζεται από τις Πράξεις των Αποστόλων "το πλήθος" (4,32, 6,2, 15,12, 30) όπως και στα κείμενα του Qumran, και για πρώτη φορά εμφανίζεται κατά τις Πράξεις πάντοτε, γύρω στα 44-45 μ.Χ. ο Ιάκωβος, ο αδελφός του Ιησού, ως "επίσκοπος" στα Ιεροσόλυμα.

Είναι φανερό ευθύς εξαρχής στη σύγκριση των δύο μεγεθών ότι ο εσσαϊσμός ήταν προφητικό, αλλά και ιερατικό κίνημα, με μίσος προς το ιεροσολυμιτικό ιερατείο, ενώ στο χριστιανισμό μόνο ο Ιησούς και οι "ελληνιστές εξ Ιουδαίων χριστιανοί", όπως π.χ. ο Στέφανος, κοντά στην τελική καταστροφή και άλλων θεσμών, περίμεναν και την καταστροφή του Ιερού. Ο Ιησούς και το κήρυγμά του δεν έχουν ιερατικό χαρακτήρα, ούτε η νομική καθαρότητα και οι αγνισμοί ενδιέφεραν τον Ιησού όπως τους Εσσαίους. Επίσης, οι Εσσαίοι περίμεναν στο τέλος να μας έρθουν δύο Μεσσίες, ένας για τα θρησκευτικά και άλλος για τα πολιτικά κι ο Δάσκαλος της Δικαιοσύνης που αναμένεται να έρθει ως πνευματικός αρχηγός του νέου κόσμου πιστεύεται πως θα έρθει επικεφαλής της τελικής ανάστασης, ενώ η χριστιανική Εκκλησία στηρίχτηκε πάνω στο σταυρό, αλλά και την άμεση ανάσταση του Ιησού -την ανάσταση του Ιησού ως πρώτο και θεμελιώδες δείγμα του νέου κόσμου που φέρνει ο Θεός από τούδε. Είναι σαφείς οι διαφορές, αλλά είναι επίσης φανερές και οι ομοιότητες ως προς τα χρησιμοποιούμενα γλωσσικά θρησκευτικά σύμβολα.

3) Κεντρική διδασκαλία στη θεολογική σκέψη του Παύλου είναι πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να δικαιωθεί, να σωθεί, από τα ίδια του τα έργα το μπορεί μόνο με την πίστη και την ελπίδα στον Θεό: "δικαιοσύνη γαρ Θεού εν αυτώ (τω ευαγγελίω) αποκαλύπτεται εκ πίστεως εις πίστιν, καθώς γέγραπται 'ο δε δίκαιος εκ πίστεως ζήσεται'". (Ρωμ., 1,17). Σε εσσαϊκό υπόμνημα στον Αββακούμ διαβάζουμε: "Ότι κανείς δεν δικαιούται με τον νόμο ενώπιον του Θεού είναι φανερό γιατί ο δίκαιος θα ζήσει διά της πίστεως. Αυτό αναφέρεται σε όσους τηρούν το νόμο στον οίκο του Ιούδα, τους οποίους ο Θεός θα γλυτώσει από την Κρίση εξ αιτίας των παθημάτων τους και της πίστεώς τους στο Διδάσκαλο της Δικαιοσύνης". Φαίνεται πολύ καθαρά ο όμοιος τρόπος σκέψης.

4) Στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη έχουμε, στο υπόβαθρο, όλη την ηθική διαρχία των Εσσαίων του Qumran: Φως - σκοτάδι, ζωή - θάνατος, αλήθεια - ψεύδος, πνεύμα - σαρξ, πίστη - απιστία. Ο Ιωάννης γνωρίζει τη διδασκαλία των Εσσαίων. Π.χ. πως μέσα στον άνθρωπο παλεύουν δύο πνεύματα, της Αλήθειας και της Πλάνης: "Εδημιούργησε τον άνθρωπο να κυβερνάει τον κόσμο, και όρισε γι' αυτόν δύο πνεύματα για την πορεία του μέχρι τον χρόνο της επισκέψεώς του: τα πνεύματα της αλήθειας και της πλάνης. Αυτοί που γεννιώνται από την αλήθεια προέρχονται από την πηγή του φωτός, αυτοί όμως που γεννιώνται από την πλάνη προέρχονται από την πηγή του σκότους" (Εγχειρίδιο Πειθαρχίας ΙΙΙ). Αλλά και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης γράφει: "Ημείς εκ του Θεού εσμέν, ο γινώσκων τον Θεόν ακούει ημών, ος ουκ έστιν εκ του Θεού ουκ ακούει ημών. Εκ τούτου γινώσκομεν το πνεύμα της αληθείας και το πνεύμα της πλάνης" (Α'Ιωάνν:4,6).

Το θέμα είναι απέραντο. Τα παραπάνω όμως είναι αρκετά για να αντιληφθεί κανείς πως ο χριστιανισμός χρωστάει αρκετά πράγματα στους Εσσαίους του Qumran.

http://www.greekhelsinki.gr

Αποκαλύψεις για την αρχαία αίρεση των Εσσαίων

Φιλανδοί αρχαιολόγοι δημοσίευσαν σε βιβλίο (Archaeology of the Hidden Qumran) τα πορίσματα από τις έρευνες τους στο Κουμράν, από το 1992 έως το 1997, που αφορούν την Εσσαϊκή κοινότητα, αλλά και τα χειρόγραφα του Κουμράν. Οι δύο Φιλανδοί αρχαιολόγοι Minna και Kenneth Lonnqvist, είναι από τους λίγους που εξέτασαν τα πρωτότυπα Χειρόγραφα της Νεκράς θάλασσας.

Μία φωτογραφία που τραβήχτηκε το καλοκαίρι του 1996, μέσα στην μεγάλη αίθουσα των χειρογράφων του Κουμράν, αποκάλυψε στους αρχαιολόγους ότι η αίθουσα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ως "αίθουσα δείπνου", ήταν ιερό του Ήλιου.

Οι αρχαιολόγοι εξηγούν ότι το δωμάτιο είναι έτσι τοποθετημένο κατά την καλοκαιρινή Ισημερία σε σχέση με τις ακτίνες του Ήλιου, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα Αιγυπτιακά ιερά που ήταν αφιερωμένα στην Ηλιακή λατρεία. Τα μέλη των Εσσαίων χρησιμοποιούσαν Ηλιακά ημερολόγια, παρότι η βίβλος ενθάρρυνε την χρήση σεληνιακών.

Οι ταφικές συνήθειες των κατοίκων του Κουμράν δεν ήταν ούτε Εβραϊκές ούτε Χριστιανικές αλλά Αιγυπτιακές. Παρόμοιοι τάφοι στους οποίους οι νεκροί είχαν θαφτεί, με το πρόσωπο να κοιτά την ανατολή, προς τον ανατέλλοντα ή Ήλιο, έχουν βρεθεί στην Γκίζα, και στην Λεοντόπολη.

Παρόμοιες ενδείξεις δεν είχαν ληφθεί σοβαρά υπόψιν σε προηγούμενες μελέτες ή είχαν παραβλεφθεί.

Τόσο οι Ιώσηπος και ο Φίλων, αλλά και η Φιλανδή αρχαιολόγος Mina Lonnqvist, υποστηρίζουν ότι οι Εσσαίοι χρησιμοποιούσαν μυστικιστικές αρχαιό-Ελληνικές, θρησκευτικές πρακτικές. Ακόμα και οι πιο πρόσφατες εργασίες θεωρούσαν τους Εσσαίους, είτε ως Εβραϊκές ή προ Χριστιανικές αδελφότητες. Και αυτό διότι τα χειρόγραφα που άφησαν οι Εσσαίοι έχουν Βιβλικό και αποκαλυπτικό χαρακτήρα, που οδηγούν αναπόφευκτα στο συμπέρασμα για τον χαρακτηρισμό όλης της κοινότητας ως "Χριστιανικής". Χειρόγραφα και μαγικά κείμενα γραμμένα με το ίδιο κόκκινο μελάνι που βρέθηκαν στο Κουμράν, βρέθηκαν επίσης στην Αίγυπτο.

Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία, παρότι οι Εσσαίοι θεωρούνται ως "ασκητές", τα αρχαιολογικά ευρήματα αποκάλυψαν υπέροχα γυαλικά, κεραμικά, και αρκετά χρήματα, που αποδεικνύουν την ύπαρξη εμπορίου στην περιοχή. Το Κουμράν σήμερα είναι έρημος αλλά πρίν 2000 χρόνια υπήρχαν αγροκαλλιέργειες όπως υποστηρίζουν οι Φιλανδοί αρχαιολόγοι.

Σύμφωνα με τα πορίσματα των εργασιών, η κοινότητα εγκατέλειψε την περιοχή γύρω στο 31 π.Χ. Ο Ιώσηπος υποστηρίζει ότι η Γη κουνήθηκε έως την Ιερουσαλήμ. Είναι φυσικό λοιπόν ο σεισμός να επηρέασε και τις ακτές της Νεκράς Θάλασσας, που απέχουν 20 χιλιόμετρα. Είναι πολύ πιθανόν νερά να κατέκλυσαν τις σπηλιές, μιας και κομμάτια από ύφασμα που βρέθηκαν σε χειρόγραφα περιέχουν αλάτι.

http://www.helsinki-hs.net

Σημειώσεις Καταλόγου:

Εσσαίος, από την Ελληνική λέξη όσιος, Eσσαίοι: πιθανότατα Έλληνες, που ομιλούσαν την Ελληνική γλώσσα του Διογένη, στην περιοχή της Παλαιστίνης.

Η Ελληνιστική Περίοδος, μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, με την τεράστια εξάπλωση του Ελληνιστικού Πνεύματος από την Αίγυπτο μέχρι την Ινδία, οι Σελεύκιοι Βασιλείς, η διάδοση των Στωικών στις περιοχές Κύπρου, Παλαιστίνης και Συρίας και οι περιπλανώμενοι Έλληνες Κυνικοί Φιλόσοφοι, είχαν πιθανότατα βάλει και τα θεμέλια της Μοναστικής Κοινότητας των Εσσαίων στην περιοχή της Νεκράς θάλασσας.

· Τα παιδιά του Φωτός δεν μπορεί να είναι άλλα από τα παιδιά του Απόλλωνος, Αγαμέμνονα, και Σωκράτη.

[8] Οι Χριστιανοί θεωρούσαν τον Γνωστικισμό προδοσία, όπως φαίνεται από την δεύτερη επιστολή του Παύλου προς Τιμόθεον (16 –18): τας δέ βεβήλους κακοφωνίας περιίστασο. Επί πλείον γαρ προκόψουσιν ασεβείας, και ο λόγος αυτών ως γάγγραινα νομήν έξει. . Ων έστιν Υμέναιος και Φιλητάς. Τα ονόματα που αναφέρονται είναι γνωστών την εποχή του Παύλου Γνωστικ

[9] Οι Τρεις Στύλοι του Σηθ, Μαρσάνης, Αλλογενής, Ο Στοχασμός το Νορήα

[10] Γιά παράδειγμα Η Τρίμορφος Πρωτόννοια και το Ευαγγέλιο των Αιγυπτίων έχουν ελάχιστα χριστιανικά στοιχεία, ενώ Η Υπόστασις των Αρχόντων, ο Μελχισεδέκ και Το Απόκρυφον του Ιωάννου βρίσκονται κοντά στον Χριστιανικό Γνωστικισμό ενώ ένα κείμενο εμπνέεται άμεσα από τις διδασκαλίες του Ζωροάστρη: πρόκειται γιά το κείμενο που τιτλοφορείται Ζωστριανός που εκτός από το παιχνίδι του τίτλου περιέχει και κρυπτογραφημένο το όνομα του ίδιου του Ζωροάστρη.

[11] ΄Όπως αναφέρεται από τον Πορφύριο στον Βίο του Πλωτίνου.

[12] Εδώ μπορεί να μπει υλικό από το δεύτερο αρχείο που επισυνάπτω

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

[i] Ο Οξύρρυγχος βρίσκεται 160 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Καΐρου και δυτικά από την κύρια πηγή του Νείλου, πολύ κοντά στην όαση του Φαγιούμ. Αρχικά ήταν μιά ασήμαντη πόλη που μεγάλωσε, αλλάζοντας και όνομα (από το ψάρι Οξύρρυγχο που αφθονεί εκεί και που λατρευόταν από τους Αιγυπτίους) όταν κατακτήθηκε από τον Μεγάλο Αλέξανδρο το 332 π.Χ.. Στα Ελληνιστικά χρόνια εξελίχθηκε σε πλούσια περιφειριακή πρωτεύουσα, τρίτη σε πλούτο και σπουδαιότητα πόλη της Αιγύπτου. Στα χριστιανικά χρόνια ήταν διάσημη γιά τις πολλές εκκλησίες της. Στις επόμενες περιόδους παρήκμασε γιά να εγκαταλειφθεί μετά την αραβική κατάκτηση (641), όταν παραμελήθηκε εντελώς το σπουδαίο της αποχετευτικό σύστημα. Σήμερα η πόλη el-Bahnasa βρίσκεται πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της αρχαίας πόλης.
Γιά 1000- χρόνια οι κάτοικοι του Οξυρρύγχου πετούσαν τα σκουπίδια τους σε συγκεκριμένα σημεία πέρα από τα όρια της πόλης, στην έρημο. Αυτό το γεγονός, καθώς και το ότι η πόλη ήταν χτισμένη σε κανάλια και όχι κοντά στον ίδιο τον Νείλο, διέσωσαν πολλά από τα «σκουπίδια» και την ίδια την πόλη που δέν πλημμύριζε κάθε χρόνο. Όταν τα κανάλια ξεράθηκαν, το επίπεδο του νερού κατέβηκε γιά πάντα. Η δυτικά του Νείλου περιοχή σπάνια γνωρίζει βροχές, κι’ έτσι οι χωματερές του Οξυρρύγχου καλύφθηκαν σταδιακά με άμμο και ξεχάστηκαν γιά τα επόμενα χίλια χρόνια. Όταν άρχισαν οι ανασκαφές στην περιοχή, οι αρχαιολόγοι βρήκαν άφθονους παπύρους, γεγονός που τούς έκανε να ελπίζουν ότι θα βρουν και τα χαμένα έργα της αρχαιοελληνικής λογοτεχνίας. Βρέθηκαν, όμως, πολύ λίγα πράγματα – ποιήματα του Πινδάρου, αποσπάσματα της Σαπφώς και του Αλκαίου και άλλα, μεταξύ των οποίων τα σημαντικότερα ήταν ένα μεγάλος τμήμα των Ιχνευτών του Σοφοκλή και της Υψιπύλης του Ευριπίδη, καθώς και μεγάλο μέρος των έργων του Μενάνδρου και της Ευκλείδειας Γεωμετρίας, μία βιογραφία του Ευριπίδη γραμμένη από τον Σάτυρο, και μιά επιτομή μερικών χαμένων βιβλίων του Λϊβιου, προσθήκη πολύ σημαντική γιά την Λατινική γραμματολογία.

Ένα πολύ σημαντικό εύρημα ήταν το έργο που έγινε γνωστό ως Hellenica Oxyrhynchus άγνωστου συγγραφέα. Από την πλευρά που μάς ενδιαφέρει εδώ, σημαντικά είναι τα χριστιανικά έργα του Οξυρρύγχου: πρόκειται γιά το Ευαγγέλιο του Θωμά, γνωστό και ως Λόγοι του Ιησού, του 2^ου ή του 3^ου Αι. Μ. Χ., που θεωρείται ότι συντηρεί ή /και απηχεί μιά προφορική παράδοση των μέσων του 1^οι αι. Το πλήρες κείμενο του Ευαγγελίου του Θωμά βρέθηκε στο Ναγκ Χαμμάντι και θεωρείται από ορισμένους χριστιανούς ότι αποτελεί μέρος της αυθεντικής χριστιανικής παράδοσης γιά τον Βίο του Ιησού και ότι είναι παλιότερο από την Καινή Διαθήκη. Άλλα τμήματα του πιο διάσημου αυτού παπύρου από τον Οξύρρυγχο περιλαμβάνουν τμήματα της Αποκάλυψης του Βαρούχ (Κεφάλαια 12 – 14, 4^ος ή 5^ος αι.), το Κατά Εβραίους Ευαγγέλιο (3^ος αι.), τον Ποιμένα του Ερμά, (3^ος ή 4^ος αι.), ένα έργο Ειρηναίου (3^ος αι.) και ύμνους, προσευχές και επιστολές.

Ταινία για την Σιμόν Βάιλ στην Ιρλανδία και ζωντανή σύνδεση με skype

2012-06-19T00:46:00.001-07:00

The Irish Feminist Network will be screening a film on the famous political activist, mystic, and philosopher, Simone Weil in the Sugar Club on July 4th, to be followed by a post-screening live Skype Q&A session with the filmmaker, Julia Haslett.

The film tells the story of French philosopher, activist, and mystic, Simone Weil (1909-1943) - a woman Albert Camus described as 'the only great spirit of our time.' On her quest to understand Simone Weil, filmmaker Julia Haslett confronts profound questions of moral responsibility both within her own family and the larger world. From the battlefields of the Spanish Civil War to anti-war protests in Washington DC, from intimate exchanges between the filmmaker and her older brother who struggles with depression to captivating interviews with people who knew Simone Weil, the film takes us on an unforgettable journey into the heart of what it means to be a compassionate human being.

Weil asked us this question: How do we respond to human suffering? The filmmaker, in turn, wants to know: How do we remain engaged without ultimately destroying ourselves as Weil did when she died from self-starvation at age 34?

Drawing on current news and observational footage, Haslett's narration draws provocative comparisons between Weil’s insight and the world today. The result is a deeply moving film that not only challenges us to think and to feel, but encourages us to initiate important political, psychological, and interfaith dialogue.

The screening will be followed by a live Skype Q and A session with the filmmaker, Julia Haslett.
Further details and trailer are available from here:
http://www.linestreet.net/

Tickets costing 7 Euro and 4 Euro for students/unwaged, are available from here:
http://entertainment.ticketsolve.com/shows/873482545/events

Γυναικεία Πνευματικότητα

η Λέιν Ρέιμοντ ταξίδεψε

Ο Χορός είναι Ιερός;

Η Παρουσία των Θεών

Ο Χορός του Πολέμου και η Τελετή της Ενηλικίωσης

Ο Νεκρικός Χορός

Διόνυσος, Παν, Απόλλων

τα κεριά στις τελετές μας

Πώς και γιατί επηρεάζει ακόμα τον κόσμο μας η πρώιμη διάκριση τής Εκκλησίας σε βάρος τών γυναικών

Catachresis in Côte d’Ivoire: Female Genital Power in Religious Ritual and Political Resistance

Abstract

Καινούρια σπουδαία ταινία

24th October 2013, 6.30pm Lighthouse Cinema, Smithfield, Dublin 7

Weapon of War

Weapon of War

Για την προγόνισσα Λίλιθ

Άλλοι μύθοι και μορφές

Χάθορ – Οφθαλμός τού Ρα

για τις ιερωμένες και την ηγεσία τής Εκκλησίας

Iglesia Descalza

Tuesday, August 6, 2013

Pope Francis and the theology of women: some concerns

Καινούριες Προσευχές

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

Οι Μαύρες Παναγίες

Η Σοφία, η Σεκινά, η Εύα: μορφές τής Θεάς στην παράδοση τής Εγγύος Ανατολής

Η Μαγδαληνή είναι μια από μάς

SACRED UNION IN CHRISTIANITY

Προσευχή και Επίκληση στην Πολύμορφη Θεά

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

Μια καινούρια προσέγγιση για τη Μαγδαληνή

Ποιά είναι η Μαρία η Μαγδαληνή; - Μιά Προσέγγιση

Η Εκκλησιαστική Πρακτική τους επόμενους Αιώνες

τα χειρόγραφα τού Ναγκ Χαμάντι: μιά σπουδαία Γνωστική ανακάλυψη

Κάθε Δεκέμβρη οι αγρότες στο Ναγκ Χαμμάντι της Άνω Αιγύπτου συλλέγουν φυσικά λιπάσματα γιά χωράφια τους από το έδαφος της ευρύτερης περιοχής τους

Η Περιπέτεια των Χειρογράφων

Η Έκδοση

To Περιεχόμενο

Τα Περιεχόμενα της Βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμμάντι

από το Διαδίκτυο παίρνουμε γι’ αυτούς τις ακόλουθες πληροφορίες: Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και ο Χριστιανισμός

Αποκαλύψεις για την αρχαία αίρεση των Εσσαίων

Σημειώσεις Καταλόγου:

Ταινία για την Σιμόν Βάιλ στην Ιρλανδία και ζωντανή σύνδεση με skype

24th October 2013, 6.30pm
Lighthouse Cinema, Smithfield, Dublin 7