Η ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τα ανθρωποειδή ρομπότ ετοιμάζονται...

2026-01-31T19:22:00.006+02:00

Η εικόνα ενός ανθρωπόμορφου μηχανήματος που περπατά, σηκώνει αντικείμενα ή ακόμη και χορεύει, παύει πλέον να ανήκει στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και δείχνουν ότι η βιομηχανία των ανθρωποειδών ρομπότ εισέρχεται σε φάση βίαιης επιτάχυνσης, με το παγκόσμιο κέντρο βάρους να μετατοπίζεται οριστικά στην Ασία. Οι πωλήσεις εκτοξεύονται, το κόστος συρικνώνεται σημαντικά και η μαζική παραγωγή είναι προ των πυλών. Η «εποχή των ρομπότ» έρχεται ολοταχώς, με την Κίνα να κρατά τα ηνία και τη Morgan Stanley να αναθεωρεί θεαματικά τις προβλέψεις της. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι έως το 2036 θα λειτουργούν περίπου 25,4 εκατομμύρια ανθρωποειδή ρομπότ (2% της αγοράς), ποσοστό που θα εκτιναχθεί στο 42% έως το 2044. Το 2050, ο πλανήτης ενδέχεται να φιλοξενεί 1 δισεκατομμύριο ανθρωποειδή!!

Σύμφωνα με νέα έκθεση της Morgan Stanley, η Κίνα αναδεικνύεται στον αδιαμφισβήτητο πρωταγωνιστή, καθώς οι πωλήσεις ανθρωποειδών ρομπότ στη χώρα αναμένεται να αυξηθούν κατά 133% το 2026, αγγίζοντας τις 28.000 μονάδες. Πρόκειται για μια θεαματική αναθεώρηση της προηγούμενης εκτίμησης (14.000 μονάδες), την οποία η τράπεζα αναγκάστηκε να διπλασιάσει βλέποντας τους φρενήρεις ρυθμούς ανάπτυξης του κλάδου.

Το κρίσιμο στοιχείο που αλλάζει τα δεδομένα δεν είναι μόνο η τεχνολογική πρόοδος, αλλά τα οικονομικά μεγέθη. Η Κίνα, ως η «καρδιά» της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, πιέζει το κόστος προς τα κάτω. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι το κόστος υλικών για την παραγωγή ρομπότ θα μειωθεί κατά 16% εντός του 2026.

Την ίδια στιγμή, η συμβουλευτική Bain & Co προβλέπει μια ακόμα πιο δραστική πτώση: οι τιμές των εξαρτημάτων αναμένεται να υποχωρήσουν περίπου 70% παγκοσμίως έως το 2035. Αν αυτό επαληθευτεί, τα ανθρωποειδή ρομπότ θα μετατραπούν σύντομα από «ακριβό θαύμα της τεχνολογίας» σε προσιτό αγαθό.

Η διαδρομή των τιμών, όπως τη σκιαγραφεί η Morgan Stanley, είναι εντυπωσιακή:

Στην Κίνα (και χώρες μεσαίου εισοδήματος): Το μέσο κόστος ενός ρομπότ από τα 50.000 δολάρια (2024) αναμένεται να προσγειωθεί στα 21.000 δολάρια έως το 2050.
Στις ΗΠΑ (και πλούσιες χώρες): Η τιμή θα πέσει από τα 200.000 δολάρια σήμερα, στα 75.000 δολάρια το 2050.

Πρώτα στα εργοστάσια, μετά στα σπίτια!

Πότε όμως θα δούμε τα ρομπότ στην καθημερινότητά μας; Η Bain & Co δίνει έναν πρακτικό οδικό χάρτη. Αρχικά, η ανάπτυξη θα είναι ραγδαία στη βιομηχανία: αυτοκινητοβιομηχανία, εξόρυξη και κατασκευές θα είναι οι πρώτοι κλάδοι υποδοχής, καθώς εκεί η αυτοματοποίηση φέρνει άμεσο οικονομικό όφελος.

Η είσοδος στην καταναλωτική αγορά και τα νοικοκυριά τοποθετείται χρονικά μετά το 2035. Τότε αναμένεται να δούμε ρομπότ σε ρόλους κοινωνικής υποστήριξης, εκπαίδευσης και οικιακών εργασιών. Μέχρι τότε, τα μη-ανθρωποειδή ρομπότ (πιο απλές κατασκευές) θα αναλαμβάνουν τις επαναλαμβανόμενες εργασίες, ενώ τα ανθρωποειδή θα προορίζονται για καθήκοντα που απαιτούν ευελιξία σε περιβάλλοντα σχεδιασμένα για ανθρώπους.

1 δισεκατομμύριο ρομπότ έως το 2050

Οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις ζαλίζουν. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι έως το 2036 θα λειτουργούν περίπου 25,4 εκατομμύρια ανθρωποειδή ρομπότ (2% της αγοράς), ποσοστό που θα εκτιναχθεί στο 42% έως το 2044. Το 2050, ο πλανήτης ενδέχεται να φιλοξενεί 1 δισεκατομμύριο ανθρωποειδή, με τα μισά εξ αυτών να βρίσκονται σε χώρες ανώτερου/μεσαίου εισοδήματος και την Κίνα στον πυρήνα των εξελίξεων.

Ήδη, η Counterpoint Research αναφέρει ότι η Κίνα κατείχε πάνω από το 80% των εγκαταστάσεων ανθρωποειδών ρομπότ το 2025. Εταιρείες όπως η Unitree Robotics (με πάνω από 5.500 αποστολές το 2025) και η AgiBot (που στοχεύει σε δεκάδες χιλιάδες το 2026), επιβεβαιώνουν την εκθετική ανάπτυξη.

Ο φόβος του Elon Musk και το τηλεοπτικό μάρκετινγκ

Η κυριαρχία της Κίνας δεν αφήνει αδιάφορη τη Δύση. Ο Elon Musk, CEO της Tesla και πρωταγωνιστής στον τομέα με το ρομπότ Optimus, παραδέχτηκε πρόσφατα ότι «ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός θα έρθει από την Κίνα», εξαιτίας της ικανότητάς της στη βιομηχανική παραγωγή και την τεχνητή νοημοσύνη.

Πέρα από τα εργοστάσια, η μάχη δίνεται και στο πεδίο του πολιτισμού και του μάρκετινγκ. Το Spring Festival Gala, το δημοφιλέστερο τηλεοπτικό σόου της Κίνας, έχει μετατραπεί σε πασαρέλα τεχνολογίας. Εταιρείες όπως η Unitree, η Magiclab και η ByteDance χρησιμοποιούν την τηλεοπτική αυτή πλατφόρμα για να εξοικειώσουν το κοινό με τη νέα πραγματικότητα, παρουσιάζοντας ρομπότ να χορεύουν και να αλληλεπιδρούν, περνώντας το μήνυμα ότι η τεχνολογία είναι ήδη εδώ.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: Τα ανθρωποειδή ρομπότ ετοιμάζονται να γίνουν η επόμενη μεγάλη πλατφόρμα αυτοματοποίησης. Όχι σε κάποιο μακρινό μέλλον, αλλά σύντομα. Και όπως δείχνουν όλα, η μάχη δεν θα κριθεί μόνο στα εργαστήρια, αλλά στη γραμμή παραγωγής και στην τελική τιμή του προϊόντος.

Χριστούγεννα 2025: Το φως αγγίζει τα βλέφαρα σαν ευλογία. Κι όμως η γη αρνείται να ησυχάσει..

2025-12-24T20:57:00.005+02:00

Χριστούγεννα και πάλι. Σαν μια ανάσα, μια μικρή παύση. Μια πρόσκληση να κοιτάξουμε τον κόσμο με τρυφερότητα, να αναγνωρίσουμε μέσα μας την ανάγκη για φως, για λίγο περισσότερο ανθρωπιά.

Η οικογένεια, οι φίλοι, οι απώλειες που θυμόμαστε, οι παρουσίες που αναζητούμε, το τραπέζι που στρώνεται όχι επί σκοπού για εντυπωσιάσει αλλά για να ενώσει.

Έγραφε ο Σεφέρης ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1948 «Το φως αγγίζει τα βλέφαρα σαν ευλογία. Κι όμως η γη αρνείται να ησυχάσει..»

Όντως έτσι είναι, σαν να μην πέρασε μια μέρα. Ο κόσμος προσπαθεί τούτες τις μέρες να αισθανθεί το άγγιγμα της χάριτος, όμως η σκληρότητα που κάποιοι ονομάζουν ρεαλισμό δεν παύει ούτε αυτές τις άγιες μέρες.

H φρενίτιδα της ΑΙ και οι πόλεμοι της γεωπολιτικής δεν μας αφήνουν να γαληνέψουμε ούτε λεπτό. Κι αν κάποιοι τους νιώθουν μακρινούς είναι γιατί το πρόβλημα της επιβίωσης προέχει γι’ αυτούς..

Όμως φίλοι μου, φτάνει μια μικρή πράξη να γίνει σύμβολο, ένα βλέμμα να γίνει υπόσχεση, μια συγγνώμη να γίνει αρχή. Όχι μόνο στη λογοτεχνία του Ντίκενς και του Παπαδιαμάντη, αλλά σε μας τους ίδιους, στη δική μας μικρή πραγματικότητά των γιορτών.

Aς αφεθούμε έστω και για λίγο στη μαγεία και το μεταμορφωτικό πνεύμα των Χριστουγέννων, το έχουμε τόσο ανάγκη! Ας μεταμορφωθούμε σας τον Σκρουτζ μέσα σε μια νύχτα που τα πάθη γαληνεύουν και οι ψυχές σκιρτούν...

Ας κρατήσουμε αυτή τη μικρή σπίθα από το φως που έρχεται ως ευλογία. Ας σώσουμε και τα φετινά Χριστούγεννα..

Σας εύχομαι Χρόνια Πολλά, ας γιορτάσουμε με αυτά που έχουμε, όχι αυτά που θα θέλαμε να έχουμε!

Π. Τζ.

https://elladitsamas.blogspot.com/2008/12/blog-post_15.html

https://elladitsamas.blogspot.com/2011/12/blog-post_25.html

Η Αστική Δυστοπία

2025-08-03T08:07:00.010+03:00

Το μέτωπο των υπό ανέγερση κατοικιών στο Ελληνικό, που αποκλείει το θαλάσσιο μέτωπο από την πόλη

του Αντ. Καπετάνιου*

Η δομή της σύγχρονης πόλης, όπως και τα μέσα και υλικά κατασκευής της, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερες ξηροθερμικές συνθήκες του λεκανοπεδίου και την αυξημένη ρύπανση, με την κυριάρχηση του γνωστού σε όλους φωτοχημικού νέφους, συνθέτουν κείνα τα στοιχεία που διαμορφώνουν το δυσκολοκατοίκητο έως δυστοπικό αστικό περιβάλλον της πρωτεύουσας, το τόσο επιβαρυμένο, που απαιτεί ειδική διαχείριση για ν’ ανακάμψει έστω.

Η μεγάλη θερμοαγωγιμότητα και θερμοχωρητικότητα των χρησιμοποιούμενων σήμερα υλικών (άσφαλτο, σκυρόδεμα, γυαλί κ.λπ.), τα μετατρέπουν σε τεράστιους θερμοσυσσωρευτές που κάμνουν, κατά τη θερινή περίοδο, το κλίμα της Αθήνας (της σύγχρονης πόλης γενικότερα) εξόχως βασανιστικό, αφού αυτή ομοιάζει κυριολεκτικά με καμίνι. Η λυτρωτική αύρα του καλοκαιριού δε φτάνει πια στο εσωτερικό της πρωτεύουσας, εξαιτίας της δομής της πόλης, της διάταξης και του ύψους των κτιρίων της, καθώς και της κοντινής μεταξύ τους απόστασης, όπως και της ύπαρξης δρόμων μικρού πλάτους, οι οποίοι δεν καταλαμβάνονται από πράσινο. Οι συνθήκες ζωής, λοιπόν, με βάση τα παραπάνω, καθίστανται αβίωτες.

Πιο συγκεκριμένα, τα υλικά κατασκευής των σύγχρονων κτιρίων, ακτινοβολούμενα από τον ήλιο, θερμαίνονται, με την επιφάνειά τους να φτάνει σε μια θερμοκρασία της τάξης των 50-60οC, η οποία, συνδυασμένη με τις συνθήκες θερμοχωρητικότητας και θερμοαγωγιμότητας που προαναφέραμε, διαμορφώνουν την κατάσταση του θερμοσυσσωρευτή και τη δημιουργία της αποκαλούμενης θερμικής νησίδας (Heat Island). Η λειτουργία του φυσικού θερμοσυσσωρευτή έγκειται στην αποταμίευση θερμότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας από τα υλικά της πόλης (μπετόν, άσφαλτος, γυαλί κ.λπ.) και στην απόδοσή της κατά τη διάρκεια της νύχτας. Έχει διαπιστωθεί ότι οι περιοχές της υπαίθρου αποβάλλουν τη θερμότητα που απέκτησαν κατά τη διάρκεια της ημέρας του θέρους το πολύ σε τρεις ώρες από τη δύση του ήλιου, ενώ οι αστικές περιοχές σε επτά τουλάχιστον ώρες. Τούτου δεδομένου και έχοντας σε λειτουργία τον φυσικό θερμοσυσσωρευτή, υπολογίστηκε από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ ότι η θερμοκρασία των πόλεων μπορεί ν’ αυξηθεί κατά 3οC κατά τη νύχτα του θέρους, ενώ υπολογίστηκε ότι αυξήθηκαν σε πέντε από δύο ώρες οι περίοδοι που δεν υποφέρεται η ζέστη κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Θερμική νησίδα νοείται όταν στο αστικό περιβάλλον καταγράφονται θερμοκρασίες αέρα τουλάχιστον κατά 2οC υψηλότερες σε σχέση με τις κανονικές τιμές, ενώ το φαινόμενο συνδέεται με τον υψηλό βαθμό δόμησης της περιοχής και επικάλυψης της επιφάνειας του εδάφους (υπολογίστηκε ότι όταν το 30% της επιφάνειας του εδάφους είναι καλυμμένο από δομικά υλικά, αρχίζει να υφίσταται πρόβλημα με τη θερμική νησίδα), όπως και με την κατανάλωση ενέργειας, κυρίως από τ’ αυτοκίνητα, αλλά και με τις μικροκλιματικές αλλαγές που πραγματοποιούνται από τη λειτουργία των κλιματιστικών μηχανημάτων. Η θερμική νησίδα διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα, συνήθως σε όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, αν και το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερο προς το τέλος της θερινής περιόδου, διότι τότε έχει ήδη συσσωρευτεί στα υλικά η μεγαλύτερη ποσότητα θερμότητας. Η παραπάνω κατάσταση εξυπηρετείται από την μειωμένη κίνηση του αέρα μέσα στην πόλη, που δε βοηθά στην πτώση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος, καθώς και από τα σωματίδια της ρύπανσης, τα οποία με τον εγκλωβισμό τους για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ατμόσφαιρα, λόγω των θερμοκρασιακών αναστροφών που προκαλούνται από τις υψηλές θερμοκρασίες, συντελούν στη μείωση της διαφάνειας του αέρα.
(…)
Η λειτουργία του φυσικού θερμοσυσσωρευτή, όπως το έχουμε ξαναπεί, έγκειται στην αποταμίευση θερμότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας από τα υλικά της πόλης (μπετόν, άσφαλτος, γυαλί κ.λπ.) και στην απόδοσή της κατά τη διάρκεια της νύχτας (οι περιοχές που επηρεάζονται από τη θερμική νησίδα είναι λιγότερο ψυχρές το χειμώνα και πολύ περισσότερο ζεστές το καλοκαίρι). Η θερμότητα που ακτινοβολείται κατά τη νύχτα, δημιουργεί ανοδικά ρεύματα θερμού αέρα, που απλώνονται πάνω από την αστική περιοχή και παραμένουν. Εκεί λοιπόν που θα περίμενε κανείς, όπως παλιά, να έλθει το βραδάκι για να δροσίσει, σήμερα, όχι απλώς δε δροσίζει, αλλά η ζέστη, συνδυασμένη και με την άπνοια, εμφανίζεται εντονότερη και μας τρελαίνει -ανεξάρτητα εάν είναι ημέρα ή νύχτα, η θερμοκρασία πλέον διατηρείται σε υψηλές τιμές.

Σημείο καθοριστικό ως προς τα παραπάνω, αποτελεί το γεγονός ότι η λυτρωτική αύρα του καλοκαιριού, δε φτάνει πια στο εσωτερικό της πρωτεύουσας. Και αυτό οφείλεται στο τείχος των κτηρίων που υψώθηκε μπρος από τη θάλασσα, σταματώντας την πορεία της, στους στενούς, κακώς χωροθετημένους και χωρίς πράσινο δρόμους που «τεμαχίζουν» την πόλη, και στα ψηλά και επίσης κακώς χωροθετημένα κτήριά της. Καθώς και στο γεγονός, ότι το πράσινο και τα ρέματα, που θα διευκόλυναν την πορεία αυτή ως φυσικοί αεραγωγοί και εξισορροπιστικοί παράγοντες του κλίματος, κατά το μάλλον ή ήττον δεν υπάρχουν.

Το πρόβλημα φαίνεται πως έχει πάρει πολύ κακό δρόμο, αφού ουσιαστική λύση στο αδιέξοδο δεν φαίνεται να επιζητείται. Είδαμε, π.χ., την ευεργετική προσφορά του πρασίνου στο θέμα αυτό. Η λύση τούτη όμως, παραδόξως δεν επιδιώκεται, και τούτο συνιστά πρόβλημα, που μάλλον απαιτεί τη χείρα ειδικού επί των ψυχικών νόσων για την εξήγησή του. Η διαχείριση του προβλήματος, από την άλλη πλευρά, για την άμβλυνση των αρνητικών συνεπειών από τη συγκεκριμένη κατάσταση, προβάλλεται ως λύση. Δεν αποτελεί λύση όμως, παρά συντήρηση μιας παθολογικής κατάστασης, η οποία έτσι επιδεινώνεται, αφού δεν επιδιώκονται μέτρα ανατροπής του προβλήματος.

Κατά την εν λόγω πρακτική, λοιπόν, μόνη λύση σ’ αυτή την τρέλα, φαίνεται να είναι «μια άλλη τρέλα». Η τεχνητή δροσιά, ο ενεργοβόρος κλιματισμός. Ο οποίος, όχι μόνο δεν απομακρύνει τη θερμική ενέργεια, αλλά αντίθετα την ενισχύει, δημιουργώντας επιπλέον προβλήματα στο περιβάλλον, λόγω του ότι έτσι συντηρείται και επιτείνεται το φαινόμενο της θερμικής νησίδας. Τα κλιματιστικά λειτουργούν ως αντλίες θερμότητας, την οποία μεταφέρουν, αυξημένη κατά το ποσό που δαπανούν για τη λειτουργία τους, στον εξωτερικό χώρο. Φαύλος κύκλος δηλαδή…

*από το βιβλίο του “Αθήνα, ζεις; Η πόλη που έφυγε, η πόλη που μένει”, εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα 2006.

Παρουσίαση της Επετειακής Έκδοσης " 𝝜 «𝝖𝝦𝝘𝝪𝝦𝝞𝝩𝝞𝝨 𝝘𝝜» 𝝩𝝤𝝪 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝞𝝤𝝪 𝝟𝝖𝝞 𝝜 «𝝚𝝢 𝝨𝝖𝝠𝝖𝝡𝝞𝝢𝝞» 𝝢𝝞𝝟𝝜𝝫𝝤𝝦𝝞𝝖. 𝝜 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝚𝝮𝝩𝝞𝝟𝝜 𝝖𝝠𝝠𝝤𝝩𝝚 𝝟𝝖𝝞 𝝩𝝮𝝦𝝖

2025-03-30T18:55:00.010+03:00

Για την επιμελημένη επετειακή έκδοση μίλησαν τόσο ο Δήμαρχος Λαυρεωτικής κ. Δημήτρης Λουκάς, ο οποίος απεύθηνε χαιρετισμό τονίζοντας την ανιδιοτέλεια των συντελεστών όσο και οι δύο συντονιστές της έκδοσης κ.κ. Π. Τζεφέρης και Δ. Μπίτζιος. Ο κ. Τζεφέρης μίλησε για την στοχοθεσία και τον αντίκτυπο του βιβλίου αλλά και για τον πολυθεματικό χαρακτήρα και την πολυπρόσωπη αρθρογραφία που ταιριάζουν στο πολυεπίπεδο χαρακτήρα του γεω-μεταλλευτικού Λαυρίου. Ο κ. Μπίτζιος έκανε την «φυλλομέτρηση» του βιβλίου με συνοπτική παρουσίαση των επιμέρους άρθρων. Επίσης σχολίασαν ορισμένοι από τους επιστήμονες-συντελεστές του βιβλίου καθώς και καλεσμένοι οι οποίοι σε κάθε περίπτωση υπερθεμάτισαν υπέρ της επανέκδοσης του βιβλίου και διακίνησής του στην εκπαίδευση και γενικότερα στη νεότερη γενιά.

Ας μην υποτιμούμε το γεγονός ότι η λέξη Καινοτομία συνδέθηκε με την Λαυρεωτική και την πραγματική άνθιση τεχνολογικών και λοιπών καινοτομιών θεσμικού χαρακτήρα που προσέφερε η Λαυρεωτική Γη. Τέτοιο αντίκτυπο είχε στη σκέψη των Αθηναίων ο σημαντικός πλούτος του μεταλλευτικού Λαυρίου ώστε η έννοια της καινούργιας τομής (καινο - τομώ) στη γη (άνοιγμα νέου ορυχείου) για την ανεύρεση ορυκτού πλούτου συνδέθηκε σιγά σιγά με έννοιες προερχόμενες από διαφορετικά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας που ωστόσο δύναται να φέρουν την προσδοκία της εξέλιξης. Η περίοδος που εξετάζουμε, ήταν η περίοδος που η ιδιωτική καινοτομική πρωτοβουλία όχι μόνο γίνονταν πράξη αλλά παράλληλα κατάφερνε να δημιουργήσει δημόσια αξία , μια έννοια που συσχετίζεται με το δημόσιο συμφέρον και είναι αρκετά παρεξηγημένη στη σημερινή περίοδο. Π. Τζεφέρης

Σε μια λιτή εκδήλωση στον φιλόξενο χώρο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης του Λαυρίου (κτίριο του 19 ου αι.), παρουσιάστηκε χθές το βιβλίο "Η «ΑΡΓΥΡΙΤΙΣ ΓΗ» ΤΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΚΑΙ Η «ΕΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙ» ΝΙΚΗΦΟΡΙΑ.Η ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ", μία επιμελημένη έκδοση υπό την αιγίδα του Δήμου Λαυρεωτικής. Στην εκδήλωση , που οργανώθηκε από τον Δήμο και το Γεωπάρκο Λαυρεωτικής -UNESCO, παρευρέθησαν οι συντελεστές-αρθρογράφοι και ενα πλήθος ενδιαφερομένων και πολιτών του Λαυρίου. Το βιβλίο σηματοδοτεί την καθοριστική συνεισφορά του ορυκτού πλούτου της Λαυρεωτικής γης στην ιστορική, περίλαμπρη Νίκη της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας και αργότερα στη στήριξη της πρώτης βαριάς βιομηχανίας του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους του 19ον αιώνα. Παράλληλα, μέσα από τα σχετικά άρθρα του βιβλίου αυτού αναδεικνύεται η μοναδική παγκοσμίως υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά που αποτελεί πρόκληση για αξιοποίηση από τις σύγχρονες γενιές.

Για το βιβλίο μίλησαν τόσο ο Δήμαρχος Λαυρίου κ. Δημήτρης Λουκάς, ο οποίος απεύθηνε χαιρετισμό όσο και οι δύο συντονιστές της έκδοσης κ.κ. Π. Τζεφέρης και Δ. Μπίτζιος. Ο κ. Τζεφέρης μίλησε για την στοχοθεσία και τον αντίκτυπο του βιβλίου αλλά και για τον πολυθεματικό χαρακτήρα και την πολυπρόσωπη αρθρογραφία που ταιριάζουν στο πολυεπίπεδο χαρακτήρα του γεω-μεταλλευτικού Λαυρίου. Ο κ. Μπίτζιος έκανε την «φυλλομέτρηση» του βιβλίου με συνοπτική παρουσίαση των επιμέρους άρθρων. Επίσης σχολίασαν ορισμένοι από τους επιστήμονες-συντελεστές του Λαυρίου καθώς και καλεσμένοι οι οποίοι σε κάθε περίπτωση υπερθεμάτισαν υπέρ της επανέκδοσης του βιβλίου και διακίνησής του στην εκπαίδευση και γενικότερα στη νεότερη γενιά.

Από το Δήμο Λαυρεωτικής εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση:

Εκδήλωση – Παρουσίαση της Επετειακής Έκδοσης " 𝝜 «𝝖𝝦𝝘𝝪𝝦𝝞𝝩𝝞𝝨 𝝘𝝜» 𝝩𝝤𝝪 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝞𝝤𝝪 𝝟𝝖𝝞 𝝜 «𝝚𝝢 𝝨𝝖𝝠𝝖𝝡𝝞𝝢𝝞» 𝝢𝝞𝝟𝝜𝝫𝝤𝝦𝝞𝝖. 𝝜 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝚𝝮𝝩𝝞𝝟𝝜 𝝖𝝠𝝠𝝤𝝩𝝚 𝝟𝝖𝝞 𝝩𝝮𝝦𝝖." Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 28 Μαρτίου στον φιλόξενο χώρο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης του Λαυρίου μια ιδιαίτερη εκδήλωση προς τιμήν των αρθρογράφων, επιμελητών και επιστημονικών υπευθύνων που συνέβαλαν στην ολοκλήρωση της επετειακής έκδοσης " 𝝜 «𝝖𝝦𝝘𝝪𝝦𝝞𝝩𝝞𝝨 𝝘𝝜» 𝝩𝝤𝝪 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝞𝝤𝝪 𝝟𝝖𝝞 𝝜 «𝝚𝝢 𝝨𝝖𝝠𝝖𝝡𝝞𝝢𝝞» 𝝢𝝞𝝟𝝜𝝫𝝤𝝦𝝞𝝖. 𝝜 𝝠𝝖𝝪𝝦𝝚𝝮𝝩𝝞𝝟𝝜 𝝖𝝠𝝠𝝤𝝩𝝚 𝝟𝝖𝝞 𝝩𝝮𝝦𝝖."Σε μια βραδιά αφιερωμένη στην ιστορία, την επιστήμη και τον πολιτισμό, τιμήσαμε όλους εκείνους που με το έργο, τη γνώση και την αφοσίωσή τους ανέδειξαν τον μοναδικό γεω-μεταλλευτικό χαρακτήρα της Λαυρεωτικής, προβάλλοντας την πλούσια πολιτιστική και φυσική κληρονομιά του τόπου μας.Αυτή η τιμητική έκδοση, διαθέσιμη τόσο σε πολυτελή σκληρόδετο τόμο όσο και σε ηλεκτρονική μορφή (e-book), τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Λαυρεωτικής και εντάσσεται στους εορτασμούς για τη συμπλήρωση 2.500 ετών από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, μία από τις πιο ένδοξες στιγμές της αρχαίας Ελλάδας και του Ελληνισμού.Ο Δήμαρχος Λαυρεωτικής Δημήτρης Λουκάς, στον χαιρετισμό του, εξέφρασε τις θερμές του ευχαριστίες στους επιστήμονες-αρθρογράφους και τους επιστημονικούς υπεύθυνους - συντονιστές της έκδοσης Δρ. Πέτρο Τζεφέρη & Δρ. Δημήτρη Μπίτζιο που δημιούργησαν ένα επιστημονικά και αισθητικά άρτιο έργο που θα μείνει παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Δείτε το Video της εκδήλωσης: https://www.youtube.com/watch?v=eWvEAuoHoAI&ab_channel=%CE%94%CE%97%CE%9C%CE%9F%CE%A3%CE%9B%CE%91%CE%A5%CE%A1%CE%95%CE%A9%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%97%CE%A3

Δείτε το ηλεκτρονικό βιβλίο (e-book) της επετειακής έκδοσης: https://www.lavreotiki.gr/epeteiaki-ekdosi-dimoy/

Παραθέτουμε αποσπάσματα από την ομιλία του συντονιστή της έκδοσης κ. Π. Τζεφέρη:

Ας μας επιτραπεί να κάνουμε μία μικρή αναδρομή στο παρελθόν και συγκεκριμένα όταν πριν από 5 χρόνια μας ζήτησε ο Δήμαρχος να συγγράψουμε ένα βιβλίο με ένα διττό στόχο. Από τη μία να τιμήσουμε την επέτειο του εορτασμού των 2500 ετών από την Ναυμαχία της Σαλαμίνας, την ιστορική, περίλαμπρη Νίκη που αποτελεί αναντίρρητα μία από τις πλέον ένδοξες σελίδες της αρχαίας Ελλάδος και του Ελληνισμού. Αλλά και να σηματοδοτήσουμε από την άλλη, την καθοριστική συνεισφορά του ορυκτού πλούτου της Λαυρεωτικής γης στην κλασική Αθηναϊκή Πολιτεία και αργότερα στη στήριξη της πρώτης βαριάς βιομηχανίας του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους του 19^ον αιώνα.

Να σας θυμίσω ότι οι εκδηλώσεις για το γεγονός αυτό έλαβαν χώρα το 2020 σε μια κατά προσέγγιση εκτίμηση της ημερομηνίας που σχετιζόταν με το 480 πΧ. Προφανώς αν προσθέσεις στο 2020 το 480 προκύπτει το 2500, όμως ο χρόνος για να τιμήσουμε το γεγονός θεωρώ ότι δεν είναι περιοριστικός αλλά θα τολμούσα να πω διαρκής και συχνά επανέρχεται στο προσκήνιο. Υπενθυμίζω ότι το 2020 έγιναν εκδηλώσεις για το γεγονός πχ. το ΤΠΠΛ σε συνεργασία με την ΕΜΕΛ και το ΕΜΠ με ευθείες αναφορές στο θέμα μας, εντούτοις το βιβλίο διατηρεί ακόμη μια σημειολογία και μια ιδιαιτερότητα ως προς την αντοχή του στο χρόνο αλλά και την αξιοπιστία του. Μπορούμε να επισημάνουμε ότι η αρχική εκτίμηση ήταν για την δημιουργία ενός ηλεκτρονικού βιβλίου (σε μορφή e-book ) για ένα σύνολο από λόγους ωστόσο, η ανταπόκριση των πολιτών ήταν σημαντική και αυτό σηματοδότησε και την πρώτη έντυπη έκδοση και ευελπιστούμε ίσως σύντομα και σε μια δεύτερη έκδοση.

Δυο πράγματα για το βιβλίο αυτό:

1) Ο βασικός στόχος ήταν η συσχέτιση του μεταλλευτικού Λαυρίου με τη ναυμαχία της Σαλαμίνας αλλά και γενικότερα με την κλασική Αθήνα και την πρωτοφανή ανάπτυξη της εποχής εκείνης. Ήταν όντως τόσο σημαντικός ο πλούτος που προσέφεραν οι εξορύξεις στα μεταλλεία του Λαυρίου που εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους κατοίκους της Αθηναϊκής Δημοκρατίας σφραγίζοντας ειδικότερα την κλασσική περίοδο. Ουδείς πλέον αγνοεί ή διαφωνεί ότι ο λεγόμενος αργυρούς αιώνας του Λαυρίου απετέλεσε την βάση για τον χρυσό αιώνα του Περικλέους (βλ. και Δερμάτη Γ. 2023 : Λαυρεωτική, από τις πηγές του Αργύρου στα μεταλλεία πολιτισμού). Ας μην υποτιμούμε το γεγονός ότι η λέξη Καινοτομία (αναφέρω εδώ ως πηγή τα κείμενα του Αριστοτέλη Πολιτ., του Πλατ. Νομ., του ρήτορα Υπερείδη κ.α) συνδέθηκε με την Λαυρεωτική και την πραγματική άνθιση τεχνολογικών και λοιπών καινοτομιών θεσμικού χαρακτήρα που προσέφερε η Λαυρεωτική Γη. Τέτοιο αντίκτυπο είχε στη σκέψη των Αθηναίων το γεγονός αυτό ώστε η έννοια της καινούργιας τομής (καινο-τομώ) στη γη (άνοιγμα νέου ορυχείου) για την ανεύρεση ορυκτού πλούτου συνδέθηκε σιγά σιγά με έννοιες προερχόμενες από διαφορετικά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας που ωστόσο δύναται να φέρουν την προσδοκία της εξέλιξης. Η περίοδος που εξετάζουμε, ήταν η περίοδος που η ιδιωτική καινοτομική πρωτοβουλία όχι μόνο γίνονταν πράξη αλλά παράλληλα κατάφερνε να δημιουργήσει δημόσια αξία συμβάλοντας στο δημόσιο συμφέρον, μια έννοια αρκετά παρεξηγημένη στη σημερινή περίοδο. Και φυσικά δεν εννοώ μόνο τα έσοδα από τα μισθώματα των μεταλλείων που εισέπραττε το κράτος από τα μεταλλευτικά δικαιώματα που εκμίσθωνε. Και σήμερα η καινοτομία που αποτελεί το Άγιο Δισκοπότηρο της σύγχρονης εποχής μας, έλκει την καταγωγή από το τεχνολογικό -για την εποχή- θαύμα του Λαυρίου. Όπου, ας μην ξεχνάμε, ότι "οι μιναδόροι είχαν ένα λυχνάρι από μολύβι ή από πηλό και δούλευαν πάνω από δώδεκα ώρες μέσα σε γαλαρίες που σπάνια ήταν ψηλότερες από ένα μέτρο". Μόνο που σήμερα παρόλα αυτά και παρά το παράδειγμα του αρχαίου Λαυρίου, αλλά και τα νέα εργαλεία που διαθέτουμε, πελαγοδρομούμε να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε δημόσια αξία με βάση τους φυσικούς μας πόρους.

Από τις αρκετές αναφορές των ιστορικών (Ηρόδοτου, Θουκυδίδη κ.α) αλλά και των αρχαίων τραγωδών (και του Αριστοφάνη) για το θέμα τα συσχέτισης της «αργυρίτιδας γης» δηλ. του αρχαίου μεταλλευτικού Λαυρίου με τη νικηφόρο έκβαση της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας (480 π.Χ.) αλλά και γενικότερα με την κλασική Αθήνα, επιτρέψτε μου μόνο δύο λιτές πλην σαφείς αναφορές που θεωρώ ότι πρέπει να επισημάνω.

Η αναφορά από τον Αριστοτέλη, Αθηναίων Πολιτεία 22.7 είναι απολύτως σαφής και δεν απαιτεί σχολιασμό: «ἔτει δὲ τρίτῳ μετὰ ταῦτα Νικοδήμου ἄρχοντος, ὡς ἐφάνη τὰ μέταλλα τὰ ἐν Μαρωνείᾳ, και περιεγένετο τῇ πόλει τάλαντα ἑκατὸν ἐκ τῶν ἔργων…” που ερμηνεύεται από τους ιστορικούς ότι κατά το 483 π.Χ. , δηλ. μόλις 2-3 χρόνια πριν από το κορυφαίο ιστορικό γεγονός, εντοπίστηκαν τα μεταλλεία της “Μαρώνειας” (της σημερινής Καμάριζας) και μάλιστα της λεγόμενης 3^ης επαφής, που η εκμετάλλευσή τους απέφερε έσοδα 100 τάλαντα για το κράτος των Αθηνών (βλ. και Δερμάτη Γ., 2006: “Ως εφάνη τα μέταλλα τα εν Μαρώνεια. Τα Μεταλλεία της Καμάριζας στο Λαύρειο”) .

Εκτός από την αναφορά αυτή που χρονολογείται αρκετά χρόνια μετά το γεγονός (Η Αθηναίων Πολιτεία χρονολογείται τη δεκαετία του 320 π.Χ.), θεωρώ απαραίτητο να κάνω άλλη μία πιο κοντινή ως προς τον χρόνο αναφορά για το θέμα αυτό η οποία προέρχεται από το αρχαίο θέατρο και τους Πέρσες του Αισχύλου. Τραγωδία που έγραψε ο Αισχύλος και διδάχθηκε (παίχτηκε) το 472 π.Χ και θεωρείται η παλαιότερη σωζόμενη τραγωδία. Συγκεκριμένα ο κορυφαίος του Χορού των γερόντων λίγο πριν ο αγγελιαφόρος των Περσών αναγγείλει το «θλιβερό» νέο της ήττας του Ξέρξη στη Σαλαμίνα, απευθύνεται στην Άτοσσα (η βασίλισσα, η βασιλομήτωρ) για τους πόρους των Ελλήνων, με μια φράση που υπονοεί τα αρχαία μεταλλεία του Λαυρίου. Πιο συγκεκριμένα (στ.237-238):

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ

καὶ τί πρὸς τούτοισιν ἄλλο; πλοῦτος ἐξαρκὴς δόμοις;

Κι άλλο εξόν αυτά; μην έχουν κι άφθονο στα σπίτια βιος;

ΧΟΡΟΣ

ἀργύρου πηγή τις αὐτοῖς ἐστι, θησαυρὸς χθονός.

Μια ασημόφλεβα στα σπλάχνα της γης έχουν θησαυρό. (μεταφρ. Ι.Ν.Γρυπάρη)

Θησαυρός χθονός… δύο λέξεις-μια ιστορική παρακαταθήκη, ένας τεχνολογικός πολιτισμός! Μια φράση που έρχεται και ξανάρχεται και μας στοιχειώνει καθημερινά σε όσους ασχολούνται και σήμερα με τα ζητήματα του ορυκτού και ειδικότερα του υπόγειου πλούτου… για να σηματοδοτήσει και τις δύο λέξεις (θησαυρὸς χθονός). Κι ενώ σήμερα προσπαθούμε να εκλογικεύσουμε τον όρο «θησαυρός» , ο οποίος δεν είναι αποδεκτός με τεχνικά και οικονομικά κριτήρια και εν γένει επιστημονικά κριτήρια, έρχονται οι κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες (ΣΚΟΠΥ) και τον επαναφέρουν διαρκώς στο προσκήνιο. Οπως ορίζει ο νέος κανονισμός για τις Κρίσιμες και Στρατηγικές Πρώτες Ύλες (CRM act, άρθρο 10), χορηγείται σε αυτές το καθεστώς της ύψιστης εθνικής σημασίας, εάν υπάρχει τέτοιο καθεστώς στο εθνικό δίκαιο του κάθε Κ-Μ .

2) Διεύρυνση της θεματολογίας -μετάβαση σε μια πολυπρόσωπη αρθρογραφία

Το δεύτερο ζήτημα ήταν η διεύρυνση της θεματολογίας, να μην παραμείνουμε σε ένα βιβλίο ιστορικής τεκμηρίωσης (άλλωστε εχουν προηγηθεί καταλληλότεροι ημών για το θέμα), αλλά να πάμε σε έναν ευρύτερο στόχο που συμπεριλαμβάνει τη δραστηριότητα αλλά και την προοπτική των νεότερων χρόνων, κοντολογίς που έρχεται στο σήμερα αντλώντας δεδομένα από την αρχαία παρακαταθήκη. Ο ευρύτερος στόχος σχετίζεται με την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, υλικής και άυλης, την οποία μας κληροδότησε το αρχαίο καθώς και το νεότερο μεταλλευτικό Λαύριο. Αυτός ο ευρύτερος στόχος είναι η πρόκληση για αξιοποίηση από τις σύγχρονες γενιές. Έτσι προέκυψε ο δεύτερος θεματικός άξονας από το σύνθετο τίτλο του πονήματος: Η ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

Έτσι διευρύναμε την αρθρογραφία ώστε να περιλαμβάνει ένα σπονδυλωτό σύνολο από ενδιαφέροντα άρθρα, που ανταποκρίνονται στον συνδυασμό των δύο θεματικών αξόνων του τίτλου και τα οποία συντάχθηκαν από μία πολυπρόσωπη συμμετοχή 29 έγκριτων διακεκριμένων Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, ερευνητών, μελετητών και σκαπανέων της Λαυρεωτικής.

Πράγματι, μετά από ένα εισαγωγικό κεφάλαιο-άρθρο που αφορά στο χρονικό της ιστορικής διαδρομής της Λαυρεωτικής , των 6000 και πλέον ετών, ακολουθεί μία σειρά από πρωτότυπα άρθρα (17 συνολικά) που ομαδοποιούνται σε διακριτές θεματικές γνωστικές ενότητες όπως: Γεωλογία – Ορυκτολογία, Ιστορία, Αρχαιολογία, Αρχαία και Νεότερη υλική και άυλη Μεταλλευτική κληρονομιά , Πολιτιστική και Βιομηχανική κληρονομιά και οι οποίες αντιστοιχούν στο πολυεπίπεδο χαρακτήρα του γεω-μεταλλευτικού Λαυρίου.

Να τονιστεί σε κάθε περίπτωση το ανιδιοτελές ενδιαφέρον και η ανταπόκριση από τους 29 αυτούς -ας επιτραπεί ο όρους- λάτρεις του Λαυρίου που ορισμένους τους έχουμε σήμερα εδώ με σκοπό να τους ευχαριστήσουμε και να τους τιμήσουμε. Επίσης μεγάλη ήταν και η ανταπόκριση που ακολούθησε από το αναγνωστικό κοινό, όπως αποδεικνύεται από το πλήθος των θετικών και επαινετικών σχολίων που συγκέντρωσε η ηλεκτρονική έκδοση του βιβλίου τον Νοέμβριο του 2023. Αλλά και η ζήτηση του έντυπου εγχειρήματος που θεωρείται ήδη συλλεκτική έκδοση.

Δεν οδηγούν όλοι οι δρόμοι κάπου!

2025-03-20T18:21:00.002+02:00

Όλοι μιλάνε για συναίνεση ως βάση για τη συνύπαρξη, διαβούλευση και συζήτηση ως βάση για την πρόοδο και τη δημοκρατία, όμως ας πούμε κάτι. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια δημιουργική συζήτηση και μια άσκοπη συζήτηση. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα καλοπροαίρετο τραπέζι με δεδομένα που οι άνθρωποι κοιτιούνται στα μάτια από ένα τραπέζι που οι καθήμενοι κοιτάνε αλλού... Πιστεύω ότι όλοι το έχουμε βιώσει αυτό, είτε στην προσωπική μας ζωή είτε στον δημόσιο βίο. Πριν προσπαθήσεις να πείσεις ή να "λογικέψεις" κάποιον, αναρωτήσου, αν αυτό το άτομο είναι αρκετά "ώριμο" ή αν διαθέτει τα "δεδομένα" ώστε να αντιληφθεί την έννοια μιας διαφορετικής προοπτικής.

Γιατί αν όχι, δεν υπάρχει απολύτως κανένα νόημα. Μερικές φορές, ανεξάρτητα από το πόσο καθαρά εκφράζεσαι, ο άλλος δεν ακούει για να καταλάβει - ακούει για να αντιδράσει. Εχει τη δική του γωνία και αρνείται να δει πέρα από τις πεποιθήσεις του. Μην φανταστείς ότι θα τις αλλάξει, όσο κι αν ασχοληθείς προσπαθώντας να δώσεις διαφορετική οπτική. Ανεξάρτητα από το πόση λογική ή αλήθεια παρουσιάζεις, θα είναι απρόθυμος να σκεφτεί μια άλλη άποψη και η ενασχόληση μαζί του απλά θα σε εξαντλεί. Είναι έτοιμος να διαστρεβλώσει, να εκτρέψει ή να απορρίψει ευθέως τα λόγια σου, όχι επειδή κάνεις λάθος, αλλά επειδή δεν θέλει ή δεν μπορεί να δει μια άλλη πλευρά. Δεν υπάρχει άλλη πλευρά εκτός από τη δική του... το έχει προαποφασίσει.. ή ακόμη κι αν προσπαθεί δεν καταφέρνει να συντονιστεί.. το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο...

Η ωριμότητα δεν έχει να κάνει με το ποιος κερδίζει από μια διαφωνία -προσωπική ή δημόσια- αλλά με το να ξέρεις πότε ένας "καυγάς" δεν αξίζει. Δεν χρειάζεται να δοθεί κάθε μάχη. Δεν αξίζουν όλοι οι άνθρωποι ή οι ομάδες τους την εξήγησή σου. Δεν οδηγούν όλοι οι δρόμοι κάπου. Είναι κι αυτό μέσα στους δημοκρατικούς κανόνες και τους κανόνες τις ισότητας και της ελευθερίας λόγου και σκέψης. Μερικές φορές, το πιο δυνατό πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να αποσυρθείς από το τοπίο - όχι επειδή δεν έχεις τίποτα να πεις- αλλά επειδή αναγνωρίζεις ότι κάποιοι άνθρωποι ή ομάδες τους δεν είναι έτοιμοι να ακούσουν. Δυστυχώς, ο στόχος της συνύπαρξης ή της αμοιβαίας ωφέλειας από τη συνύπαρξη πάνε περίπατο, πρέπει όμως να το αποδεχτείς. Η ειρήνη, αν καταφέρεις να την εξασφαλίσεις ποτέ, είναι πιο πολύτιμη από το να αποδεικνύεις κάτι σε κάποιους που έχουν ήδη αποφασίσει ότι δεν θα αλλάξουν γνώμη...

Προς τον κ. Μ. Τζόρνταν...

2025-03-08T11:19:00.006+02:00

Επέτυχα δια της αποτυχίας ή απέτυχα δια της επιτυχίας… Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε….

[του κ. Πέτρου Τζεφέρη]

“Έχω χάσει πάνω από 9000 σουτ στην καριέρα μου.

Έχω χάσει πάνω από 300 παιχνίδια. Είκοσι έξι φορές με εμπιστεύτηκαν να πάρω το τελευταίο σουτ και το έχασα.

Έχω αποτύχει ξανά και ξανά στη ζωή μου.

Και γι’ αυτό πέτυχα.”

Μάικλ Τζόρνταν , o οποίος σήμερα γίνεται 62 ετών.

Διαβάζεται και ανάποδα…

Έχω πάρει έπαινο από όλους που μου ανέθεσαν κάτι, κατόπιν σκληρής δουλειάς και εστίασης στον στόχο.

Έχω πάρει τα εύσημα διότι ποτέ δεν είπα όχι, ποτέ δεν αρνήθηκα, δεν είπα ότι αυτό δεν είναι για μένα..

Έχω πετύχει σε όλα τα θεματικά εργασιακά πεδία που….ασχολήθηκα…

όχι γιατί μου άρεσαν, αλλά γιατί έπρεπε, γιατί μπορούσα, γιατί πιέστηκα για να μπορώ…

Έκλαψα τις ελάχιστες φορές που αποδόθηκε σε μένα η επιτυχία…

Δεν έβγαλα χρήματα. Δεν είμαι μπασκετμπολίστας, ούτε ποδοσφαιριστής, ούτε αθλητής, ούτε καλλιτέχνης. Είμαι επιστήμονας.

Σπατάλησα χιλιάδες ανθρωποώρες στη μελέτη και στην επιμονή-εμμονή ώστε να μην αποτύχω…

Και γι΄ αυτό απέτυχα… και παίρνω χάπια για να υφίσταμαι…

Απέτυχα δεν της επιτυχίας… κύριε Μ. Τζόρνταν.

Σήμερα γίνομαι και εγώ 62 ετών… αλλά δεν σου μοιάζω.. είμαι μάλλον ένα φυσικό ερείπιο, αποτέλεσμα των στερεοτύπων της εμμονής και της επιτυχούς μου πορείας….

Καλημέρα σας…. ας το διαβάσουν και οι εκκολαπτόμενοι νέοι επαγγελματίες...

Η Νέα ...Παιδαγωγική

2025-02-15T21:16:00.004+02:00

Στην Τετάρτη Τάξη βασίλευε και κυβερνούσε ο Διευθυντής του Δημοτικού. Κοντοπίθαρος, μ' ένα γενάκι σφηνωτό, με γκρίζα πάντα θυμωμένα μάτια, στραβοπόδης. «Δε θωράς, μωρέ, τα πόδια του», λέγαμε ο ένας στον άλλο σιγά να μη μας ακούσει, «δε θωράς, μωρέ, πώς τυλιγαδίζουν τα πόδια του; και πώς βήχει; Δεν είναι Κρητικός». Μας είχε έρθει σπουδασμένος από την Αθήνα κι είχε φέρει, λέει, μαζί του τη Νέα Παιδαγωγική. Θαρρούσαμε πως θα 'ταν καμιά νέα γυναίκα και την έλεγαν Παιδαγωγική• μα όταν τον αντικρίσαμε για πρώτη φορά ήταν ολομόναχος• η Παιδαγωγική έλειπε, θα 'ταν σπίτι. Κρατούσε ένα μικρό στριφτό βούρδουλα, μας έβαλε στη γραμμή κι άρχισε να βγάζει λόγο.

Έπρεπε, λέει, ό,τι μαθαίναμε να το βλέπαμε και να το αγγίζαμε ή να το ζωγραφίζαμε σ' ένα χαρτί γεμάτο κουκκίδες. Και τα μάτια μας τέσσερα• αταξίες δε θέλει, μήτε γέλια, μήτε φωνές στο διάλειμμα• και σταυρό τα χέρια. Και στο δρόμο, όταν δούμε παπά, να του φιλούμε το χέρι. «Τα μάτια σας τέσσερα, κακομοίρηδες, γιατί αλλιώς, κοιτάχτε εδώ!», είπε και μας έδειξε το βούρδουλα. «Δε λέω λόγια, θα δείτε έργα!» Κι αλήθεια είδαμε• όταν κάναμε καμιά αταξία ή όταν δεν ήταν στα κέφια του, μας ξεκούμπωνε, μας κατέβαζε τα πανταλονάκια και μας έδερνε κατάσαρκα με το βούρδουλα• κι όταν βαριόταν να ξεκουμπώσει, μας έδινε βουρδουλιές στ' αυτιά, ωσότου έβγαινε αίμα.

Μια μέρα έδεσα κόμπο την καρδιά μου, σήκωσα το δάχτυλο:

— Πού είναι, κυρ δάσκαλε, ρώτησα, η Νέα Παιδαγωγική; γιατί δεν έρχεται στο σκολειό;
Τινάχτηκε από την έδρα, ξεκρέμασε από τον τοίχο το βούρδουλα.
— Έλα εδώ, αυθάδη, φώναξε, ξεκούμπωσε το πανταλόνι σου.
Βαριόταν να το ξεκουμπώσει μόνος του.
— Να, να, να, άρχισε να βαράει και να μουγκρίζει.
Είχε ιδρώσει, σταμάτησε.
— Να η Νέα Παιδαγωγική, είπε, κι άλλη φορά σκασμός!

Ήταν όμως και πονηρούτσικος ο σύζυγος τής Νέας Παιδαγωγικής. Μια μέρα μας λέει: «Αύριο θα σας μιλήσω για το Χριστόφορο Κολόμβο, πώς ανακάλυψε την Αμερική. Μα για να καταλάβετε καλύτερα, να κρατάει καθένας σας κι από ένα αυγό• όποιος δεν έχει αυγό, ας φέρει βούτυρο!».

Νίκος Καζαντζάκης - Αναφορά στον Γκρέκο, Εκδόσεις Καζαντζάκη

Mία ευχή για το 2025: έλεος, όχι άλλo brainrot!

2024-12-25T10:43:00.004+02:00

Εκτός από την γενικόλογη ανησυχία και τις χλιαρές ψευτο-απαγορεύσεις χρήσης των κινητών στα σχολεία, γίνεται κάτι άλλο; Η εκ των υστέρων εκλογίκευση (απαγόρευση) της χρήσης φαντάζει μάλλον αστεία...Το brainrot ήρθε για να μείνει... εκείνο που δεν μπορώ να εκτιμήσω είναι αν πραγματικά πρόκειται για brainrot...ή για μια μια ακόμη πιο επικίνδυνη μετάλλαξη του σύγχρονου νέου ανθρώπου... H καθημερινή βία στα παιδικά και εφηβικά δρώμενα περνάει σήμερα στα φτηνά καθημερινά ρεπορτάζ της τηλεόρασης και μένει εκεί. Ομως δεν είναι τυχαία.. Μπορεί από τον παραπληγικό υπεράνθρωπο του Πωλ Βιριλιό που απλώς ασκούσε κριτική στον Κυβερνοκόσμο, να βαδίζουμε ολοταχώς σε κάτι άλλο ακόμη πιο δριμύ, βίαιο και απροσδόκητο που οδηγεί στην κοινωνική αποσύνθεση και που δεν τολμώ να κατονομάσω. Σε καλό να μας βγει... Χρόνια Πολλά!

Η φράση «brain rot» αποτυπώνει την επιρροή στην ψυχική ή πνευματική κατάσταση ενός ατόμου, από την υπερκατανάλωση περιεχομένου και δη διαδικτυακού περιεχομένου. Η φράση ανακηρύχθηκε για το 2024 ως «λέξη της χρονιάς» από το Oxford University Press. Οι γενιές Gen Z (η πρώτη που μεγάλωσε σε έναν πλήρως ψηφιακό κόσμο) και Gen Alpha (αλλά και τα millennials) ξέρουν τη φράση, ουδόλως όμως γνωρίζουν τους κινδύνους...Οι γονείς τους;

Οταν το 1854, ο αμερικανός συγγραφέας και νατουραλιστής φιλόσοφος Thoreau Henry-David (Χένρι-Ντέιβιντ Θορώ), ανέφερε για πρώτη φορά τη φράση «brain rot» στο εμβληματικό του έργο Walden, δεν μπορούσε φυσικά να φανταστεί ότι η φράση αυτή θα ήταν η φράση της χρονιάς του 2024.

Ο Thoreau στο έργο αυτό περιγράφει τις εμπειρίες του από τα δύο χρόνια (1845-1847) της παραμονής του σε μια καλύβα, στις όχθες της λίμνης Walden, κοντά στο Κόνκορντ της Μασαχουσέτης. Ο πρωτεργάτης -για πολλούς μελετητές- των σύγχρονων οικολογικών κινημάτων Thoreau ανακαλύπτει τη δύναμη της επαφής με τη Φύση και πρεσβεύει έναν εναλλακτικό, πιο λιτό και αντισυμβατικό τρόπο ζωής, σε σχέση με το πνεύμα εκβιομηχάνισης της εποχής του!!

«Η επικοινωνία λοιπόν, των παιδιών είναι μέσω οθονών. Επικοινωνούν, αλλά δεν είναι η επικοινωνία που είχε η ανθρωπότητα, η διά ζώσης επικοινωνία. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι εκλογίκευση της χρήσης. Εκεί λοιπόν, φαίνεται ότι η παρέμβαση θα είναι να χρησιμοποιούν όσο δυνατόν λιγότερο τα έξυπνα κινητά και τις ταμπλέτες και να μην τα χρησιμοποιούν στο σχολείο. Και σε πολλά σχολεία στην Αμερική, εκεί που το έχουν ψάξει το πράγμα έχουν σταματήσει. Δεν επιτρέπονται τα smartphones στα σχολεία. Και τώρα τα πιο μικρά παιδιά, η γενιά Άλφα, αυτά έχουν μεγαλύτερη ζημιά πάθει στον εγκέφαλό τους. Δηλαδή ποιο είναι το πρόβλημα εκεί; Ότι χάνουν την ικανότητα της προσοχής, που σημαίνει ότι δεν μπορούν να πάνε σε βάθος, να μάθουν κάτι σε βάθος και δεν μπορούν να δημιουργήσουν. Τα παιδιά λοιπόν, αυτά στην ουσία χάνουν ευφυΐα (…)».

Από το βιβλίο του κ. Πέτρου Τζεφέρη,
Εξορύσσοντας ένα Πράσινο Μέλλον, 2024.

Δεν είναι τυχαίο που το Προφητικό οικολογικό μανιφέστο του Thoreau επιστρέφει και σήμερα με έναν τρόπο άκρως αφοπλιστικό που μάλλον αποδεικνύει πόσο ουτοπικό ειναι το εγχείρημα της επιστροφής στη Φύση στη σύγxρονη ζωή, όπως την έχουμε επιλέξει και δομήσει.

Πάντως, ο κόσμος φαίνεται να ανησυχεί για το θέμα. Περισσότεροι από 37.000 άτομα ψήφισαν τη συγκεκριμένη φράση ανάμεσα σε άλλες πέντε λέξεις.

Πρόκειται για μια φράση που φαίνεται να αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ανησυχία στην κοινωνία ανακηρύχθηκε για το 2024 η «λέξη της χρονιάς» από το Oxford University Press. Από το «Rizz» που είχε επιλεγεί το 2023, επιτέλους σε κάτι πολύ πιο σημαντικό!

Ο λόγος για τη φράση «brain rot» ή διαφορετικά «σήψη εγκεφάλου». Η φράση «brain rot» αποτυπώνει την «επιρροή στην ψυχική ή πνευματική κατάσταση ενός ατόμου, από την υπερκατανάλωση περιεχομένου (και δη διαδικτυακού περιεχομένου.

Ο όρος έχει αποκτήσει νέα σημασία στην ψηφιακή εποχή, ειδικά τους τελευταίους 12 μήνες. Κερδίζοντας έδαφος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και του TikTok που χρησιμοποιείται περισσότερο από τις γενιές Gen Z και Gen Alpha, η φράση «σήψη του εγκεφάλου» χρησιμοποιείται για να εκφράσεις μια γενικευμένη ανησυχία για τον αρνητικό αντίκτυπο της υπερκατανάλωσης διαδικτυακού περιεχομένου. Δυστυχώς οι γενιές αυτές δεν είναι μόνο οι γενιές της της συμπερίληψης και της εξ αποστάσεως εργασίας αλλά και των παρενεργειών του brain rot ή demure που ορθώς αναδεικνύονται «λέξεις της χρόνιας».

Το 2024, το «brain rot» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τόσο την αιτία όσο και το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας και αφορά το περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας που βρίσκεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο διαδίκτυο.

Το brainrot ήρθε για να μείνει... και προφανώς να μετεξελιχθεί σε κάτι χειρότερο...

Η κρίση του ανθρώπου και η απώλεια του τόπου!

2024-08-22T09:34:00.004+03:00

«Εδώ ανθούσαν καρποφόρα δένδρα νερά κυλούσαν ως την παραλία κι ήταν ο τόπος ένα περιβόλι!Χρόνο το χρόνο φτάναν οι μπουλντόζες ξεκοίλιαζαν τη γη με τις δαγκάνες κι αναποδογυρίζανε τα δένδρα. Οι ρίζες τους στον ουρανό ριζώναν! Στους λάκκους φύτεψαν μπετοκολώνες:“Ενοικιάζονται δωμάτια, με θέα”!» («Χρονικό», Ιάκωβος Ψαρράς)

του Αντώνη Καπετάνιου*

Ο άνθρωπος σήμερα, ιδία ο Νεοέλληνας –ας τον στοχοποιήσουμε, όχι άδικα θαρρούμε...–, ως ολίγιστος και άγνωρος στο γύρω του καθώς είναι, υποβάλλει το σύστημα του κόσμου του στην ανισορροπία της ευτέλειας, σύμφωνα με την εκμεταλλευτική του λογική, υποβαθμίζοντάς το συνεχώς, χωρίς να διατηρεί τις θεμελιώδεις αξίες και ποιότητές του, και χωρίς, ως πλαστουργός και κτίστης, να δημιουργεί βάσει αυτών, ανάγοντάς τες ̇ κάτι που θα έδινε νόημα και προοπτική σε κείνο που προσδιορίζουμε ως ουσία της ύπαρξης. Ο σύγχρονος «Αρμαγεδδώνας», κατά την βιοτή της εξέλιξης, κάμνει τον άνθρωπο μικρόν, εν άθυρμα ̇ παρόλα ταύτα, εξουσιαστικό στον κόσμο του!

Η κρίση του ανθρώπου ως οντότητα επιφέρει την απώλεια του τόπου, δηλαδή της κατοικίας με την ευρύτερη έννοια, όπου ο άνθρωπος δραστηριοποιείται κι εκφράζεται –εξ ου κι ανέστιος είναι όποιος α(συ)ναίσθητα λειτουργεί...–, οδηγώντας τον κόσμο του σε περιβαλλοντική κρίση. Διότι, τόποι που προσβάλλουν το φυσικό οικοδόμημα, είναι μετέωροι/ξένοι με τον φύσει κόσμο, και αποσβένονται θνησιγενώς...

Η στάση ζωής του σύγχρονου Έλληνα προς το περιβάλλον του θ’ απογοήτευε τον ειλικρινή φιλέλληνα Πάτρικ Λη Φέρμορ, που το 1966 υποστήριζε: «Το τελευταίο από τα πανελλήνια χαρακτηριστικά, είναι ένας προσανατολισμός προς την αρετή, που μπορεί να έχει τις ρίζες του στα προτερήματα που εκτιμούσαν οι Αρχαίοι, είτε στην χριστιανική ηθική» [Fermor L. P., «Ρούμελη. Οδοιπορικό στη Βόρεια Ελλάδα», μετάφραση: Λίνα Κάσδαγλη, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2009 (πρώτη έκδοση εις την αγγλικήν το έτος 1966), σελ. 193].

Δυστυχώς, ως σύγχρονοι απογοητεύουμε ακόμα κι εκείνους που καλόγνωμα μάς έβλεπαν, όπως τον Λη Φέρμορ, κι επιζητούσαν στη χώρα μας τον ελληνικό τρόπο του ζην, το ελληνικό πρότυπο ζωής, όπως καλλιεργήθηκε διά των αιώνων του ελληνικού βίου. Το φως που έλειπε από την Εσπερία, το έβρισκαν οι ξένοι στην Ελλάδα, αναζητώντας το στον τρόπο ζωής του Έλληνα, όπως διαμορφώνονταν μέσα από τη σχέση του με τα φυσικά στοιχεία.

Ένας ακόμα τέτοιος ξένος, που στέκονταν καλόγνωμα προς την Ελλάδα και την έβλεπε σύμφωνα με τις αξίες της, ήταν και ο Αμερικανός συγγραφέας Χένρυ Μίλλερ, που σημείωνε στον «Κολοσσό του Μαρουσιού»: «Η ελληνική γη ανοίγει μπρος μου σα βιβλίο της Αποκάλυψης. Δεν τόξερα πως η γη έχει τόσα πολλά, περπατούσα με δεμένα τα μάτια, με διστακτικά, τρεμουλιάρικα βήματα, ήμουν περήφανος κι απόκοτος, μου έφτανε πως ζούσα μια ψεύτικια, περιορισμένη ζωή μέσα στην πόλη. Το φως στην Ελλάδα μού άνοιξε τα μάτια, μπήκε μέσα στους πόρους μου, ελευθέρωσε όλο μου το είναι. Γύρισα πίσω στον κόσμο, έχοντας βρει το πραγματικό κέντρο και το αληθινό νόημα της επανάστασης» [Μίλλερ X., «Ο κολοσσός του Μαρουσιού», τίτλος πρωτοτύπου: The Colossus of Maroussi (Νέα Υόρκη 1941), μετάφραση: Ανδρέας Καραντώνης, εκδόσεις Γαλαξίας, Αθήνα 1965, σελ. 56].

Όπως και ο Γαλλοελβετός εμβληματικός αρχιτέκτονας Λε Κορμπιζιέ, που σημείωνε: «Γιατί ξοδεύει κανείς το χρόνο, το χρήμα, τις δυνάμεις τού ενθουσιασμού του, εξερευνώντας το έργο τόσων πανέμορφων επαρχιών μας, που δεν είναι παρά οι συνέπειες της πρωταρχικής αιτίας, και να αγνοεί την Ελλάδα; Υποστηρίζω ότι, κάθε άνθρωπος που αγαπά τη ζωή και αγωνιά για το αργό ναυάγιο της συνείδησης μέσα στη θύελλα της πρώτης μηχανοκρατίας, πρέπει να επιβιβάζεται στο πλοίο από τη Μασσαλία και να βάζει πλώρη για την Ελλάδα. Εκεί βρίσκεται η αφετηρία της Δύσης μας» («Point de Depart», Charles Edouard Jeanneret ‐ Le Corbusier).

Ιστορικά αν δούμε το ζήτημα, διαπιστώνουμε ότι, αρχικά η πρόοδος του ανθρώπου στηρίζονταν στην εξέλιξη του πολιτισμού, δηλαδή των υλικών και άυλων αγαθών, όπως «συνεργάζονταν» κατά τη σχέση του με τη γη, στα πλαίσια της δημιουργίας. Ειδικά στα χρόνια του Διαφωτισμού υπήρχε προσπάθεια για την τήρηση των ισορροπιών μεταξύ υλικού και άυλου, κάτι που σημαίνει ότι λειτουργούσε το κριτήριο ως αρχή για τις ενέργειες των ανθρώπων –που σήμερα μόλις, ω τι τραγικό, επιχειρείται να επανεισαχθεί η σημασία του κριτηρίου με τη βιώσιμη ανάπτυξη, για τη συνεξέλιξη πολιτισμού και φύσης! Στα κατοπινά χρόνια όμως, το υλικό υπερίσχυσε του φυσικού, για να φτάσουμε στις μέρες μας, η πρόοδος της ανθρωπότητας να νοείται ως αυστηρά οικονομική και να έχει υποκατασταθεί με αυτήν της ανάπτυξης.

Ο άνθρωπος έτσι, αν και παρών, δε συμμετέχει, δεν αισθάνεται, απέχει από το όλον. Λειτουργεί μηχανικά σ’ ένα τεχνοκρατικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης, εικόνων κι εντυπώσεων, ανέσεων και απολαύσεων, ύλης και μάζας. Σε αυτό το μοντέλο ζωής αισθάνεται κυρίαρχος, αλλά κατά βάσιν είναι αδύναμος κι απροστάτευτος, μικρός και ουτιδανός. Είναι τραγικός διότι δε λογίζεται ως οντότητα, αλλά ως στοιχείο παραγωγής.

Ο υπερ‐πολιτισμός του ανθρώπου τον έχει απομακρύνει από τη γη και τις αξίες της. Αποτέλεσμα τούτων είναι να μην προσλαμβάνει ο άνθρωπος τα γύρα, να μην αισθάνεται «το» και «τους» γύρω, ν’ αγνοεί την ουσία των πραγμάτων. Η κουλτούρα του (με την έννοια της απόκτησης παιδείας πολιτισμού) δεν του επιτρέπει να δει πέρα από κείνα που φαίνονται, από τα προσφερόμενα. Βλέπει τα ορατά, αλλά αγνοεί τα αισθητά, για τα οποία δε νοιώθει υποβολή, δε νοιώθει έλξη, δε νιώθει δέος. Το βιοπεριβάλλον τού είναι ξένο, περιττό ̇ δεν έχει λοιπόν κανέναν ενδοιασμό να το θίξει! Οι πράξεις του αποτελούν αποτέλεσμα αντίδρασης ή μηχανικής λειτουργίας, κι όχι αίσθησης των κοινών, πρόσληψης των υπαρκτών, προσπάθειας για δημιουργία κι απόκτηση ποιοτήτων ̇ οι πράξεις του αποτελούν απότοκο σκοπιμοτήτων (για την εξυπηρέτησή του) κι όχι δημιουργικής αντίληψης του κόσμου. Ο τόπος, ο ανθρωπογενής χώρος αν θέλετε, δε βιώνεται και μηχανικά γίνεται αντιληπτός, με φονξιοναλιστικά/τεχνοκρατικά κριτήρια και μόνον, κι όχι συμμετοχικά, όπως συνέβαινε παλαιότερα, όταν ζούνταν. Αυτή, εξάλλου, είναι και η ουσιώδης διαφορά του χθες με το σήμερα, ως προς την εννόηση και βίωση του τόπου, που οδηγεί τελικά στην απώλειά του.

Η κατάρα του έκπτωτου λες, κάμνει τον άνθρωπο ξένο στον κόσμο του, τον κάμνει ανέστιο σε αυτόν. Είναι ύβρις η ασέβεια προς το φυσικό/κοσμολογικό δημιούργημα, καταστρατήγηση των αρχών και των κανόνων της κατοίκησης, έκπτωση και απόταξη από τη δημιουργία. Διότι, όπως ορθά-ορθότατα λέγει ο Γερμανός φιλόσοφος Μάρτιν Χάιντεγκερ: «το θεμελιώδες χαρακτηριστικό του κατοικείν, είναι το φείδεσθαι» (στο «Κτίζειν, κατοικείν, σκέπτεσθαι», σελ. 35). Η πρόσληψη του φείδεσθαι ως αρχή, μας προσανατολίζει σε οικονομία πόρων, δηλαδή σε οικονομία δυνάμεων –αφού η δυνατότητα του ανθρώπου να παράξει, είναι δυνατή σε μεγάλο βαθμό, αλλά απαιτείται λογισμός στην πράξη του.

Όμως, πρωτίστως πρέπει να σκεφτούμε το δημιούργημα, τους δυνάμενους πόρους του, τη δυνατότητά του δηλαδή ν’ αντεπεξέρχεται στην ανθρώπινη ενέργεια χωρίς να υποβαθμίζεται. Πρέπει να λογίζουμε, το όριό του, να σκεφτόμαστε και να φιλοσοφούμε πάνω στο πράγμα ως προς τις συνέπειες της πράξης μας, κι όχι μόνο να υπολογίζουμε, διότι τότε –λειτουργώντας αυστηρά τεχνοκρατικά– μετρούμε τις αντοχές του συστήματός μας σύμφωνα με τις προσφορές του και το εξαντλούμε με την εκμετάλλευσή του. Πρέπει να το «μετρούμε» σε σχέση με τις δυνατότητές του, με τις ποιότητες και τις αξίες του, για να συνεχίζει ως δημιούργημα στην εξέλιξή του να υφίσταται.

Είναι χαρακτηριστική, σε σχέση με τα παραπάνω, η σκέψη (πάλι) του Μάρτιν Χάιντεγκερ, ο οποίος λέγει: «Να είναι κανείς άνθρωπος σημαίνει να είναι πάνω στη γη ως θνητός: σημαίνει να κατοικεί». Το κτίζειν, δε, ως κατοικείν «εκδιπλώνεται προς την κατεύθυνση του κτίζειν το οποίο καλλιεργεί, συγκεκριμένα την ανάπτυξη –και προς την κατεύθυνση του κτίζειν το οποίο ανεγείρει κτίρια». Και το νόημα της κατοίκησης απορρέει από τη διαπίστωση ότι, «...κάθε κτίζειν είναι εν εαυτώ κατοικείν. Δεν κατοικούμε επειδή έχουμε κτίσει, αλλά κτίζουμε και έχουμε κτίσει, καθόσον κατοικούμε, δηλαδή είμαστε ως οι κατοικούντες. (...) Οι θνητοί κατοικούν, καθώς σώζουν τη γη (...) που σημαίνει: αφήνω κάτι ελεύθερο να εισέλθει στην καθαυτό (ιδιάζουσα, προσίδια) ουσία του» (στο «Κτίζειν, κατοικείν, σκέπτεσθαι», σελ. 29, 33 & 39 αντίστοιχα).

Αποτέλεσμα της «αποστασιοποίησης» του ανθρώπου από τον περιβάλλοντα κόσμο του, είναι να μην αισθάνεται το περιβάλλον στ’ οποίο λειτουργεί, να μην «κατοικεί» (σ)τη φύση, να μην έχει σχέση με αυτήν, να μη δημιουργεί τόπους, να μην έχει «ρίζες» στη γη, να μην «ανήκει» κάπου... Διότι, έχει χαθεί η επαφή με τη γη, με τη φύση, με το περιβάλλον, με τα γύρω. Και τούτο είναι φοβερό, καθότι ο άνθρωπος περιβάλλεται από τον κόσμο του χωρίς να τον νοιώθει! Λες κι ασύνδετα υπάρχει, λες κι ασυναίσθητα λειτουργεί, σε κοινωνίες ανάγκης, ασυνείδητες, χωρίς ταυτότητα, φτιάχνοντας ασυνάρτητα κόσμους εφήμερους, εγωιστικούς, μηχανικούς. Η κρίση του κατοικείν, είναι κρίση του δημιουργείν, που οδηγεί στην απώλεια του τόπου, κι οφείλεται στην κρίση του ανθρώπου, που έπαψε να σκέπτεται και να ενεργεί ως δημιουργός –αντίστροφα αν προσδιορίζαμε τη συνθήκη τούτη, θα μιλούσαμε για «γέννηση» του τόπου διά του «κτίζειν».

Λέγει ως προς τούτα ο Νορβηγός συγγραφέας, αρχιτέκτων και θεωρητικός της αρχιτεκτονικής Christian Norman‐Schulz: «Η περιβαλλοντική κρίση, σημαίνει κρίση της ανθρώπινης υπόστασης». Καθότι: «...η διαμόρφωση της ανθρώπινης ταυτότητας, γενικά εξαρτάται από την ανατροφή μας μέσα σ’ ένα περιβάλλον με τα ιδιαίτερα “χαρακτηριστικά” του γνωρίσματα». Καταλήγει δε σ’ αυτό, έχοντας πριν αναγνωρίσει την απώλεια του τόπου, που οδηγεί στη περιβαλλοντική κρίση: «Χάθηκε ο οικισμός ως ένας τόπος στη φύση, χάθηκαν οι “εστίες” της πόλης ως τόποι κοινωνικής ζωής, χάθηκε το κτήριο ως ένας μικρότερος τόπος με νόημα... (...) Τα περισσότερα σύγχρονα κτήρια μοιάζουν να υπάρχουν μέσα στο “πουθενά”. Δε σχετίζονται με το τοπίο, ούτε με ένα συνεκτικό αστικό σύνολο, αλλά ζουν την αφηρημένη ζωή τους σ’ ένα είδος μαθηματικού‐τεχνολογικού χώρου, όπου η διάκριση μεταξύ πάνω και κάτω (γης και ουρανού), είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η ίδια αίσθηση, του “πουθενά”, συναντάται και στα εσωτερικά των κατοικιών. Μια ουδέτερη, επίπεδη επιφάνεια έχει υποκαταστήσει τις αρθρωμένες οροφές του παρελθόντος, και το παράθυρο περιορίζεται σε μια τυποποιημένη συσκευή, που αφήνει να περάσει μια μετρήσιμη ποσότητα αέρα και φωτός. (...) Γενικά, χάνονται όλες οι ποιότητες, και μπορούμε να όντως να μιλάμε για μια “περιβαλλοντική κρίση”» (Norman‐Schulz Chr., «Genius loci: Το Πνεύμα του Τόπου. Για μια Φαινομενολογία της Αρχιτεκτονικής», επιστημονική επιμέλεια: Αναστασία Πεχλιβαδίνου‐Λιακατά, μετάφραση: Μίλτος Φραγκόπουλος, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Ε.Μ.Π., Αθήνα 2009, σελ. 205).

Ο Νίκος Καζαντζάκης, στο ταξίδι του στο Άγιον Όρος με τον Άγγελο Σικελιανό, αναθεωρεί ως προς τα νοούμενα συναισθανόμενος το μεγαλείο της φύσης μέσα από τη μικροχαρά της πρόσληψης μιας ανθισμένης αμυγδαλιάς, η οποία ανάγεται στην αίσθησή του ως βασικό στοιχείο για το ευ της ζωής. Λέγει σχετικά:

«Σαράντα μέρες περιδιαβάζαμε το Άγιον Όρος, κι όταν, τελεύοντας πια τον κύκλο, ξαναγυρίζαμε, παραμονή Χριστούγεννα, στη Δάφνη να φύγουμε, το πιο απροσδόκητο, το πιο αποφασιστικό θάμα μάς περίμενε: μέσα στην καρδιά του χειμώνα, σ’ ένα φτωχικό περβολάκι, μια μυγδαλιά ανθισμένη!

Άρπαξα το φίλο μου από το μπράτσο, του ‘δειξα το ανθισμένο δέντρο.

–Τυραννούσαν την καρδιά μας, Άγγελε, είπα, σε όλο μας ετούτο το προσκύνημα, πολλά και πολύπλοκα ρωτήματα ̇ και τώρα, να η απάντηση!

Ο φίλος μου κάρφωσε το γαλάζιο μάτι του απάνω στην ανθισμένη μυγδαλιά ̇ έκαμε το σταυρό του, σαν να προσκυνούσε άγιο ̇ θαματουργό κόνισμα, και κάμποση ώρα έμεινε άλαλος. Κι ύστερα, αργά:

–Ένα τραγούδι, είπε, ανεβαίνει στα χείλια μου ̇ ένα πολύ μικρό τραγούδι, ένα χαϊκάι.

Κοίταξε πάλι τη μυγδαλιά:

–Είπα στη μυγδαλιά: “Αδελφή, μίλησέ μου για το Θεό”. Κι η μυγδαλιά άνθισε».

Το δωμάτιο ως τόπος που εξυπηρετεί το κατοικείν προκύπτει από την πράξη και την αύρα του ανθρώπου σε αυτό, κατά το γίγνεσθαι. Τα στοιχεία του λογίζονται στη βάση της προσφοράς στο όλον.

Το δωμάτιο ανήκει στην οικία κι αυτή στην πόλη (την κοινότητα). Η εφαρμογή της αρχής αυτής επιτυγχάνεται όταν ο άνθρωπος εκφράζεται εν τω όλω, καθώς κι όταν τα στοιχεία της φύσης «συνομιλούν» σε μια συμμετοχική πράξη ζωής του ανθρώπου με το γύρω. Δέστε το τούτο στα λόγια του Χάιντεγκερ, ο οποίος αναφέρεται σ’ έναν ελληνικό ναό: «Το στίλβωμα και η λάμψη της πέτρας, αν και αυτή φαινομενικά αστράφτει μόνο χάρη στον ήλιο, αποκαλύπτει ωστόσο πρώτη στο φως, το φως της ημέρας, το εύρος του ουρανού, το σκοτάδι της νύχτας» (στο «Κτίζειν, κατοικείν, σκέπτεσθαι», σελ. 59).

Κατά βάσιν τούτο συμβαίνει: Ο άνθρωπος, με τα τεχνικά έργα του και τις ενέργειες διοργανισμού του φυσικού «άμορφου» χώρου, διαμορφώνει την τάξη που νομίζει ότι αρμόζει, και που τον εξυπηρετεί στη ζωή του. Η τάξη αυτή αποτελεί την αρνητική εντροπία του συστήματος της ζωής, αφού τούτο υπόκειται σε έντονες και φορές μη αναστρέψιμες διεργασίες, που, για να μπορεί ως φυσικό σύστημα να τις δεχτεί, θα πρέπει οι ενέργειες ν’ ακολουθούν τους νόμους της φύσης, προασαρμοσμένες στην ανάγκη ή το μέτρο του ανθρώπου. Οι αλλαγές που επέρχονται με την ανθρώπινη ενέργεια –ότι προσδιορίζουμε ως νέα φύση, ως μεταλλαγή κ.ά.–, γίνονται θετικά αποδεκτές εάν δημιουργούν ολότητες (με την ουσιαστική σημασία της έννοιας, που εμπερικλείει την πληρότητα και την ισορροπία), εάν δημιουργούν/συντηρούν τόπους κι ακολουθούν τη φυσική νομοτέλεια.

Η διά του χρόνου συνεχής κι επαυξανόμενη χαώδης αταξία, που εκλαμβάνεται ως ασκήμια, ως υπερβολή, ως αναρχία, ως αποδιοργάνωση ή διαταραχή, δημιουργεί αστάθεια και τελικά κατάρρευση του ανθρώπινου οικοδομήματος –και του φυσικού εννοείται, στη γενικότερη θεώρησή του, με τον άνθρωπο εν αυτώ, στη βάση εννόησης της ανθρωπογενούς φύσης–, λόγω της μη εναρμόνισής του με τους αέναους φυσικούς νόμους και κανόνες, που θα του έδιδαν τη δυνατότητα (τη δυναμική) της προσαρμογής, της θεραπείας, της αποκατάστασης, της συνέχειας. Η αυτο‐οργάνωση του συστήματος της ζωής επέρχεται διά της ανθρώπινης πράξης, κι όχι διά της ανατροπής ή της αποχής του ανθρώπου από το όλον.

Από την άλλη πλευρά, η φυσική τάξη στο χώρο, που εκλαμβάνεται ως το «άμορφο» και προκύπτει από την εγγενή, τη θετική, εντροπία του συστήματος, εξυπηρετεί την αναγέννηση και τη συνέχειά του, όμως λείπει η δυναμική της έξωθεν επέμβασης, που εναλλαγή, (πολυ)ποικιλότητα κι ανανέωση χαρίζει, και δημιουργεί εξέλιξη. Η κατάσταση αυτή δίδει στο σύστημα χαρακτηριστικά οικολογικής σταθερότητας (προσπάθεια δημιουργίας κοινωνίας climax), ακριβώς επειδή η δυναμική του ακολουθεί τους κανόνες της προκαθορισμένης βραδείας φυσικής εξέλιξής του.

Ο άνθρωπος συνεπώς, για χάρη του εφικτού που δεν προσβάλλει και της δυνατότητας διά της ενέργειάς του να δημιουργεί ισορροπίες, λειτουργώντας στα πλαίσια της εντροπίας του συστήματος ζωής, οφείλει να δημιουργεί φύση ζωής όταν αυτή απόλλυται, ή να τη συντηρεί, να τη βελτιώνει και να την αυξάνει, στα πλαίσια της δυναμικής της, προσαρμόζοντας/εντάσσοντας τα έργα του στη λογική της φυσικής συνέπειας, που θέλει τον άνθρωπο –καθότι ον της φύσης ο ίδιος...– να δρα στο φυσικό χώρο χωρίς να χαλνά και ν’ ασχημονεί, χωρίς να υποβαθμίζει και να καταστρέφει –και πάντως, όταν συμβαίνει αυτό (όχι κατά σύστημα, αλλά κατ’ ανάγκη), να έχει τη δυνατότητα να θεραπεύει.

*από το βιβλίο του «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ», έκδοση ιδίου, Αθήνα 2020, https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=55012).

5/6/2024: Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος

2024-06-05T07:54:00.003+03:00

«Κύριε, Μη μου λογαριάσεις που αγάπησα τη Γη
περισσότερο από τους ουρανούς,
μη μου λογαριάσεις που η ψυχή μου
είναι βαριά από τη συνείδηση της Γης…»
(«Το τραγούδι της Γης», Στρατής Μυριβήλης)

Η ΕΓΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ, ΕΓΝΟΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗ
Ο άνθρωπος, πολίτης της γης
«Αυτός λοιπόν ο Κόσμος πάει να γίνει Ωραίος
ο άπειρα ωραίος, ο άφταστος, ο απαράμιλλος,
άριστος των δυνατών Κόσμων,
όλων των δυνατών Κόσμων, των ενδεχόμενων, των πιθανών,
που θα μπορούσαν να γίνουν μ’ ένα “γενηθήτω”
και δεν έγιναν,
έμειναν πίσω από τη δυνατότητά τους,
ξεπεράστηκαν».
(«Το περιστέρι και τα Επτά Αναστάσιμα Θαύματα», Γιώργος Θέμελης)

Μικρές του ανθρώπου εποχές. Μικρές του κόσμου προσμονές. Μικρές της ζήσης αντοχές. Εγκλωβισμένος θαρρείς στο τέλμα του ο άνθρωπος, ένα τέλμα που ο ίδιος δημιούργησε για να άγει, αφήνεται να δεινοπαθεί στις πλάνες του, βαυκαλιζόμενος με την εφήμερη ευτυχία της απόλαυσης των ελαφρών της ζήσης˙ που –αλί!– ανεπαισθήτως τον βαραίνουν και τον ακινητούν. Παράλληλα, σισύφειοι μόχθοι και επίμοχθοι κόποι κρατούν σφαληχτό το βίο˙ δεν τον αφήνουν ν’ απλωθεί, να πράξει, να παράξει , να δώσει . Μα τούτο κατ ’ ουσίαν συμβαίνει: στη νυξ του βίου του ο άνθρωπος παραδέρνει, αναλισκόμενος στα μικρά της ύλης, που τον αποσκληρούν και τον καταστέλλουν. Τη γη χρησιμοποιεί εκμεταλλευτικά για να εκπληρώσει το άγονο πολιτισμικό του ιδεώδες στα πλαίσια της νεοζωής, το ιδεώδες της ευμάρειας και της παραθεωρημένης ευζωίας, μη λογίζοντας μολοντούτο τις αντοχές της.

Ξένος με το περιβάλλον του ο άνθρωπος, με τον κόσμο του, με την ύπαρξή του, δεν (επι)κοινωνεί με τη γη (με τη «μάνα», τη γεννήτορά του) και δεν «ποιεί ζωή». Οι πανανθρώπινες αξίες αγνοούνται, το ίδιο και οι κλασικές ελληνικές αρετές –του μέτρου, της λιτότητας, της δικαιοσύνης , της ευδαιμονίας, της ευσέβειας, της ελευθερίας, της αιδούς , της άμιλλας , της φιλίας , του έρωτα , της συμπόνιας (του ελέους), της αυτάρκειας, της εργασίας (για το ευ ζην), της ευγένειας, της ισονομίας και της ισοπολιτείας, της αξιοκρατίας, της ουσιαστικής και βαθιάς παιδείας, της καλοκαγαθίας, της φρόνησης, της ευβουλίας, της σοφίας, της φιλοσοφίας, της ομορφιάς, της αισθητικής. Τ’ αρχέτυπα, ξένα με τα σύμβολα της νεοζωής, δε συγκινούν και ανέγνωστα χάνονται.

Μπρος στον «Αρμαγεδδώνα» της εξέλιξής του ο άνθρωπος οφείλει να δει την Αποκάλυψη της ζωής του, όπως με την απομείωσή του ως οντότητα τού φανερώνεται, και να στραφεί στα πηγαία που έθιξε και τ’ απόδιωξε από το κοινωνικό του γίγνεσθαι , από το «επί» και «περί» του, επαναπροσδιορίζοντας τη ζωή του. Η νοιάξη της γης και η επιστροφή του στο αξιακό της σύστημα, είναι βασικό απαιτούμενο για την επιτέλεση της πράξης της ζωής δημιουργικά, αφού από τη γη, από τη φύση, ξεκινούν όλα˙ και σε αυτήν , με τον έναν ή άλλον τρόπο, καταλήγουν. Η συνέχεια, το μέλλον της ανθρωπότητας, συναρτώνται με την κατάσταση της γης και το πώς η φύση αντιμετωπίζεται από τον άνθρωπο. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος εξαρτά το μέλλον του, που είναι το μέλλον της γης, ο οποίος ως διαχειριστής, λειτουργός και συμμέτοχος στο φυσικό όλον, οφείλει για τη γη να πράττει συνετά και με συνείδηση. Το κτίζειν, ως έκφραση του δημιουργείν, «ποιεί φύση» στα πλαίσια της δημιουργίας. Οφείλουμε εν προκειμένω να διαχωρίσουμε τη σημασία της έννοιας «δημιουργία», από την έννοια «παραγωγή». Διότι, το «παράγω» αναφέρεται στο ενέργημα, ενώ το «δημιουργώ» στην ενέργεια. Το «παράγω» παραπέμπει στο γέννημα, ενώ το «δημιουργώ» στη γέννηση –δε λέμε, λ.χ., «δημιουργώ προϊόντα», αλλά «παράγω προϊόντα». Το δημιούργημα σε αυτή του τη διάσταση αποτελεί αξία διότι εμπεριέχει την έννοια της φύσης του πράγματος στη θεώρησή του. Η φύση του πράγματος, είναι το «Είναι» του . Είναι αυτό που εισάγεται ως πνεύμα όταν δημιουργείς, ως έμπνευση και σπουδή όταν «ποιείς φύση». Διά τούτο και ο άνθρωπος πράττει φυσικώς όταν δημιουργεί, όταν φτιάχνει «ποιήματα» ζωής –όταν δηλαδή ποιεί στη γη και δεν παραποιεί, όταν κατά φύσιν κι όχι παρά φύσιν λειτουργεί!

(από το βιβλίο του Α. Καπετάνιου «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΙ Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ», έκδοση ιδίου, Αθήνα 2020, https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=55012).

ΤΟ ΑΡΚΑΔΙΚΟ ΙΔΕΩΔΕΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΙΔΑΝΙΣΜΟΥ

2024-02-13T06:46:00.007+02:00

του Αντώνη Καπετάνιου*

Et in Arcadia ego (1637-1638). Louvre, Paris. Nicolas Poussin (“Οι Βοσκοί της Αρκαδίας”)

Οι Ευρωπαίοι ρομαντικοί, θεριεμένοι από τον πόθο τους γι’ αγνή κι ανόθευτη φύση, αναζήτησαν και βρήκαν τον τόπο των ιδανικών τους στην Ελλάδα, στην Αρκαδία, στη γη του Πάνα και της Μέλαινας Δήμητρας, ως τόπο έκφρασης του αισθητικού, κοινωνικού, αλλά και πολιτικού τους προτύπου. Στον τόπο αυτό θεώρησαν ότι επικρατεί η κοινωνική αρμονία, η ειδυλλιακή φύση, η ευσέβεια, ο αγνός έρωτας και η καρποφορία. Η ζωή στην αρκαδική γη συμβόλιζε τον εξιδανικευμένο τρόπο ζωής, οπού οι άνθρωποι ζουν απλά ως βοσκοί σε αρμονία με τη φύση κι αφιερώνουν τον χρόνο τους στην ποίηση, τη μουσική, τον έρωτα, την ανεμελιά. Ο φανταστικός τούτος τόπος τοποθετείται, όπως προείπαμε, στην ελληνική Αρκαδία. Ήταν η Ευδαίμων Αρκαδία.

Ο προσδιορισμός της Αρκαδίας ως τόπου συμβολικού προέκυψε αφενός λόγω της δρυμώδους και πλούσιας φύσης της, αφετέρου λόγω του γεγονότος ότι οι Αρκάδες, που είναι από τα αρχαιότερα ελληνικά φύλα, δεν υποτάχθηκαν στους Δωριείς κατά την κάθοδο των τελευταίων στην Ελλάδα, και διατήρησαν την ανεξαρτησία τους ζώντας απομονωμένοι και ξέγνοιαστοι στο ειδυλλιακό φυσικό περιβάλλον της χώρας τους, χωρίς πολέμους και καταστροφές, βόσκοντας τα κοπάδια τους κι απολαμβάνοντας τις ομορφιές του τόπου τους. Τούτη η κατάσταση δημιούργησε την ιδεατή θεώρηση της ζωής στους ευρωπαίους, που συνδύαζε την ανεξαρτησία του πνεύματος και την ελευθερία της ζωής, μέσα στην αγνή κι ανόθευτη φύση. Έτσι προέκυψε το αρκαδικό ιδεώδες, τ’ οποίο έκρυβε συμβολισμούς που εξίταραν τους ευρωπαίους και τους ωθούσαν σε υπερβολές κι εξιδανικεύσεις.
Έφτιαξαν με τον τρόπο αυτό οι ρομαντικοί έναν ιδεατό τόπο αναφοράς, τον οποίο μνημόνευαν ως προορισμό στο λόγο και τα έργα τους, στα πλαίσια της κοσμοθεωρίας τους.

Το «Et in Arcadia ego», που αποδίδονταν ως «κι εγώ στην Αρκαδία ανήκω», υποδήλωνε την επιθυμία που ανήχθη σε αξία, και συνιστάτο σε ταξίδι στον ιδανικό τόπο −ο οποίος, από συμβολικός προορισμός γίνηκε επίγειος παράδεισος κι αναζητήθηκε στην Αρκαδία της Ελλάδας. Ήταν μια φράση που αρχικώς χρησιμοποιήθηκε από τον Βιργίλιο στα βουκολικά ποιήματά του, ενώ το έτος 1622 έγινε πίνακας του Ιταλού ζωγράφου Τζοβάννι Φραντσέσκο Γκουερτσίνο, και στη συνέχεια εμβληματικός πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Νικολά Πουσσέν –για την ακρίβεια, ο Πουσσέν δημιούργησε δύο τέτοιους πίνακες, τον έναν το 1627 και τον άλλον το 1639. Ο τελευταίος πίνακας, που είναι ιδιαίτερα συμβολικός και ο πιο γνωστός της σχετικής θεματογραφίας, αναπαριστά δύο βοσκούς της Αρκαδίας να περιεργάζονται την περίφημη επιγραφή «Εt in Arcadia ego», που είναι χαραγμένη στον τάφο βοσκού και τη διαβάζει περαστικός έφηβος, ενώ τους παρατηρεί υψίκορμη κόρη. Με τον τρόπο αυτόν ο Πουσσέν προσδιόρισε τον ιδανικό τόπο οπού καταλήγει η ζωή, δηλαδή την Αρκαδία, που αποτελεί (ή πρέπει ν’ αποτελεί) τον συμβολικό προορισμό του ανθρώπου.

Παρά τους όποιους συμβολισμούς της φράσης «Et in Arcadia ego», μένουμε στο γεγονός τής ύπαρξης πλούσιας φύσης στην Αρκαδία, όπως την ήξερε (λόγω της φήμης της) και με βουκολική διάθεση την απέδωσε ο Βιργίλιος στις απλοϊκές «Εκλογές του» (γράφτηκαν το 42 π.Χ.), μια σειρά ποιημάτων που προσδιορίζονται τοπικά στην αρκαδική γη, από τα οποία και ξεκίνησε ο κατοπινός μύθος του αρκαδικού τοπίου –«…μα εγώ τραγούδησα βοσκούς, αγρούς και ηγεμόνες», αναφέρεται στο επιτύμβιο επίγραμμα στον τάφο του Βιργίλιου. Η Αρκαδία ήταν βεβαίως ένα υπαρκτό τοπίο, αλλά ανήχθη σε πνευματικό, συνιστώντας την ιδανική χώρα του ζην, στην οποία κυριαρχούσε η φύση και ο άνθρωπος εμπνεόταν από αυτήν και λειτουργούσε ως μέρος της˙ ως ο ίδιος φύση. Σύμφωνα με το μύθο του αρκαδικού τοπίου, στη δρυμώδη Αρκαδία έβρισκες το ιδανικό, την ουσία της ύπαρξης. Ο Ρωμαίος ποιητής Βιργίλιος στις «Εκλογές» άντλησε την έμπνευσή του από τους ελληνικούς μύθους και από τους Έλληνες βουκολικούς ποιητές –ιδιαίτερα από τον Θεόκριτο.

Οι βουκολικοί ποιητές έγραφαν βουκολικά ποιήματα, τα επονομαζόμενα «Ειδύλλια», που ήταν ύμνοι της φύσης και της υπαίθριας ζωής. Ξεκίνησαν από έμμετρους διαγωνισμούς των βουκόλων, δηλαδή των ποιμένων βοσκών, οι οποίοι είχαν σημαντική θέση στις κοινωνίες των Λακώνων, των Αρκάδων και των Σικελών, λόγω της ζηλευτής τους θέσης νάναι σ’ επαφή με τη φύση. Αυτοί περιέγραφαν τον τρόπο της ζωής τους στην ύπαιθρο ποιητικά, και τιμούσαν δι’ αυτού του τρόπου τη φύση για την προσφορά της. Τ’ αυτοσχέδια άσματα που συνέθεταν ονομάζονταν αρχικά «βουκολισμοί» και παρουσιάζονταν ως άτυποι διαγωνισμοί, δηλαδή ως αμοιβαίες ωδές μεταξύ των βουκόλων, με θεατές τους ανθρώπους της υπαίθρου (σήμερα θα λέγαμε ότι αυτή η κατάσταση σώζεται, π.χ. με τις μαντινάδες στην Κρήτη, που όμως έχουν ποικίλη θεματολογία και δεν αναφέρονται αποκλειστικά στη ζωή στη φύση). Ο Θεόκριτος ανέδειξε το συγκεκριμένο είδος ποίησης γράφοντας τριάντα ειδύλλια, στα αποία περιγράφονται ειδυλλιακές εικόνες της ελληνικής φύσης, που συνθέτουν την ομορφιά της, καθώς και την απλοϊκή ζωή των κατοίκων της υπαίθρου. Δέστε ένα χαρακτηριστικό ειδύλλιό του:

«Χαρούμενοι ξαπλώσαμε σε μυρωδάτα σκίνα
και πάνου σ’ αμπελόφυλλα που ‘ταν φρεσκοκομμένα.
Επάνωθέ μας σείονταν πολλές φτελιές και λεύκες
και το νερό το ιερό, που έτρεχε κοντά μας
απ’ των νυμφών το σπήλαιο κελάριζε κυλώντας.
Οι σταχτεροί οι τζίτζικες μεσ’ στη σκιά των δένδρων
δεν έπαψαν το άσμα τους, μα όλο τραγουδούσαν.
Ο βάτραχος ξεφώνιζε απ’ τα πυκνά τα βάτα,
τραγούδι λεν οι κορυδαλλοί, λαλούν οι καρδερίνες.
Κλαίν’ οι τρυγόνες κι οι ξανθές οι μέλισσες πετάνε
γύρω και πάνου απ’ τα νερά στη γη π’ αναπηδούσαν,
το καλοκαίρι ευώδιαζε πλούσιο γύρωθέ μας
και το φθινόπωρο μαζί μοσχοβολούσε ισάξια».

Η επιρροή του Βιργίλιου στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή λογοτεχνία (βλπ. για παράδειγμα τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη), είχε ως αποτέλεσμα η Αρκαδία να γίνει σύμβολο του βουκολικού ποιήματος. Σε οποιαδήποτε μορφή τέχνης, η έννοια της Αρκαδίας συνδέεται με αγροτικά θέματα, όπως τα χωριά και τα ειδυλλιακά τοπία της φύσης, που απεικονίζονται με τρόπο μη ρεαλιστικό και με υπερβολική απλότητα. Αργότερα, στα χρόνια της Αναγέννησης, αλλά και του Διαφωτισμού, η Αρκαδία δεν έπαψε ν’ απασχολεί και να εμπνέει. Το όνομά της συνδέθηκε με οποιοδήποτε ειδυλλιακό τοπίο ή με παράδεισο. Με την καθιέρωση της έννοιας της ουτοπίας (Utopia) από τον Τόμας Μορ (Thomas More) το έτος 1516, η Αρκαδία δεν υποδήλωνε κάποιον ανθρωπογενή πολιτισμό, αλλά τον παρθένο φυσικό τόπο. Λέγεται ότι το βουκολικό ειδύλλιο «Arcadia» του Ιταλού δραματουργού Τζιάκοπο Σανατζάρο (Jacopo Sanazaro) (1457–1530), που γνώρισε μεγάλη επιτυχία στην εποχή του, ενέπνευσε τον θαλασσοπόρο Τζοβάννι, και ο τελευταίος ονόμασε Arcadia κάποιες αμερικανικές ακτές του Ατλαντικού, ενώ ονομάστηκαν κατόπιν έτσι και κάποιες τοποθεσίες στο Νέο Κόσμο που θύμιζαν τον παράδεισο του μύθου της Αρκαδίας.

Ο αρκαδικός τόπος ενέπνεε, δημιουργούσε αύρα κι αίσθηση πηγαίας, αγνής κι αμόλυντης φυσικής ζωής. Τ’ όλον της δημιουργίας, στους δρυμούς της Αρκαδίας έβρισκε νόημα. Αλλού στον κόσμο, τούτο το υψηλόν δε θα μπορούσε να πραγματωθεί, γιατί στην Αρκαδία η ζωογόνος ενέργεια της κοσμογονίας ζυμώθηκε με τη μαγιά του αρχαιοελληνικού πνεύματος και πολιτισμού, και βρήκε τόπο να διαπλαστεί στους δρυμούς της. Το αρκαδικό ιδεώδες ανύψωνε και με συναίσθημα και Ιδέα συγκροτούνταν, διαμορφούμενο σ’ ένα περιβάλλον που το χαρακτήριζε η ομορφιά, η ισορροπία, η αρμονία, καθώς και η ποθούμενη φυσική πληρότητα. Στην πραγματική Αρκαδία διαμορφώθηκε ο μύθος της πνευματικής Αρκαδίας, συνιστώντας τον ιδανικό τόπο προορισμού του ανθρώπου, εκεί οπού διαπλάθονται, καλλιεργούνται και προσλαμβάνονται οι πρωταρχικές του αξίες. Τούτο καταδείχνεται και από το γεγονός ότι δεν ενέπνεε η πλούσια φύση του κέντρου ή του βορρά της Ευρώπης, αλλά η λιγώτερη πληθωρική μα δρυμώδης της Αρκαδίας, λόγω του πνεύματος του τόπου, που συνδεόταν με το ιδεατό παρελθόν του και του έδινε μοναδική ιδιαιτερότητα. Ήταν οπωσδήποτε εξιδανικευμένο το φυσικό τοπίο της Αρκαδίας, πλην όμως εμπεριείχε τα ζωογόνα σπέρματα του παρελθόντος του, για να καθορισθεί ως ιδεατός προορισμός του ανθρώπου. Ο ρόλος τούτος του αρκαδικού τοπίου στην ιστορική του σημασία οριοθετεί την εξιδανίκευση της απλοϊκής ομορφιάς και της ποιότητας των εσωτερικών ενδείξεων της ελληνικής ψυχής, που δίνουν το φυσικό ένδυμα στα σκιρτήματά της.
Μάλιστα, ο πνευματικός κόσμος της Ευρώπης είχε αναγάγει την Αρκαδία ως τη βασική πηγή των εμπνεύσεών του. Δέστε μερικές περιπτώσεις: Ο Άγγλος ποιητής Φίλιπ Σίντεϋ έγραψε το έπος Arcadia, που αν και ημιτελές αποτελεί το καλύτερο αγγλικό πεζό του XVI αιώνα˙ ο σημαντικότερος ίσως Γερμανός ποιητής Γκαίτε παρουσίασε την Αρκαδία στον «Φάουστ», αναφέροντας «και εγώ στην Αρκαδία»˙ ο επίσης σημαντικός Γερμανός ποιητής Σίλλερ συνέθεσε το ποίημά του «Resignation» υποτάσσοντας τον εαυτό του στη μοίρα λέγοντας: «κι εγώ γεννήθηκα στην Αρκαδία».

Είχε το λοιπόν η Αρκαδία πλούσια φύση, που τη συγκροτούσαν οι περίφημοι δρυμοί της. Οι αρκαδικοί δρυμοί ήταν γνωστοί ανά τον κόσμο για το πλούσιο φυσικό τους περιβάλλον, που παρέπεμπε στη μορφή του παραδείσου, η δε ζωή των Αρκάδων σ’ αυτούς θεωρείτο ειδυλλιακή και ήταν ζηλευτή. Μάλιστα, το ρομαντικό κίνημα στην Ευρώπη κατά τον 17ο αιώνα κυρίως, είχε επηρεαστεί σε τέτοιο βαθμό από το γεγονός αυτό, που γράφτηκαν διθύραμβοι για την Αρκαδία και δημιουργήθηκαν ρομαντικές ιστορίες, που μιλούσαν για τις Νύμφες των Δρυμών και για τον Πάνα που ζούσε εκεί. Η φράση στα έργα των ρομαντικών «et in Arcadia ego» εξηγούνταν περαιτέρω: «κι εγώ είμαι ευτυχισμένος, έχοντας απολαύσει τη γη της Αρκαδίας». Μάλιστα, το κίνημα υπέρ της Αρκαδίας κείνη την εποχή σημείωσε τέτοια απήχηση, που ιδρύθηκε και Ακαδημία Μουσόφιλων στη Ρώμη, η οποία εμπνεόταν από το αρκαδικό ιδεώδες, η λεγόμενη «Ακαδημία των Αρκάδων» (Accademia dell' Arcadia), που ως μέλη της είχε πνευματικούς ανθρώπους απ’ όλη την Ευρώπη. Αυτοί, στη δημιουργία των πνευματικών τους έργων και στον τρόπο ζωής τους είχαν ως πρότυπο την Αρκαδία και αποκαλούνταν με ονόματα εμπνευσμένα από την περιοχή, όπως Μαινάλιος, Τεγεάτης, Διπαιεύς κ.ά.

Ως αποτέλεσμα τούτων καθιερώθηκε ο όρος «Αρκαδική Φύση», που αναφερόταν στις αξίες που προάγουν το σεβασμό στο περιβάλλον και στην απόλαυση που αυτό δίδει, με την ανάδειξη της άγριας φύσης και της υπαίθρου, καθώς επίσης και στις προσφορές που προκύπτουν από την καλλιέργεια των παραπάνω αξιών (αισθητικές, συναισθηματικές, αναζωογονητικές κ.ά.) Έτσι δημιουργήθηκε ο όρος Arcadia, που αναφέρεται στην τέλεια ζωή στη φύση και θεωρείται ως το Arca Deorum, δηλαδή η Κιβωτός του Θεού (με όλες της τις σημάνσεις και συνδηλώσεις που εκ της έννοιας προκύπτουν...) Το κίνημα του αρκαδισμού παραπέμπει στην απόδραση από την πραγματικότητα σ’ ένα περιβάλλον ουτοπικό, κατά βάσιν ονειρικό, που αποτελεί (ή πρέπει ν’ αποτελεί) τη συμβολική επιδίωξη του κάθε ανθρώπου. Κατά το αρκαδικό μέτρο, δεν επιτρέπεται στ’ ανθρώπινα να επιβληθούν στη φύση. Ήταν η Αρκαδία η απόδοση της αίσθησης των ρομαντικών σε σχέση με την κοσμοθεώρησή τους, που δηλώνεται με τη συμβολοποίηση του τόπου ως έκφραση του ιδεώδους τους.

*από το βιβλίο του “ΦΥΣΙΣ ΕΡΓΟΝ. Νοώντας για τη φύση”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2017, http://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=40885#).

Ενας ακόμη μύθος καταρρίπτεται: Ο μύθος του "εξαιρετικού" ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού!

2024-01-07T11:23:00.000+02:00

Θοδωρής Γεωργακόπουλος, https://www.kathimerini.gr/

Έχουμε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Υψηλού επιπέδου εργαζόμενους, πολυάριθμους αποφοίτους πανεπιστημίων και κατόχους μάστερ, καταπληκτικούς μάνατζερ, έτοιμους να εργαστούν σε μεγάλες ξένες επιχειρήσεις που ανυπομονούν να ανοίξουν γραφεία στη χώρα μας για να εκμεταλλευτούν όλα αυτά τα φωτεινά μυαλά. Έτσι δεν είναι; Έτσι δε λένε όλα τα δημοσιεύματα, κάθε που μια Pfizer, μια Amazon ή μια Accenture ανοίγουν ή επεκτείνουν τα γραφεία τους στην Ελλάδα;

Μια ρετρο-εικόνα απλώς γα να μας υπενθυμιζει ότι το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Είναι παλιό, διαχρονικό και είναι το ίδιο το ζήτημα της ελληνικής εκπαίδευσης, της ελληνικής κοινωνίας! του Π. Τζεφέρη

Υπάρχει κάτι που αποκαλώ “η πλάνη των μαθηματικών ολυμπιάδων”. Ειδήσεις και άρθρα για ελληνικές ομάδες μαθητριών και μαθητών που παίρνουν μετάλλια και πετυχαίνουν διακρίσεις σε διεθνείς διοργανώσεις δεξιοτήτων ή γνώσεων δημιουργούν την εντύπωση στους αναγνώστες ότι εδώ υπάρχει μια φωτεινή μαγιά υψηλού επιπέδου νέων, μια κρίσιμη μάζα λαμπερών αστεριών που κάποτε, σύντομα, θα αναλάβουν τα ηνία οδηγώντας τη χώρα σε ένα μέλλον ευημερίας και ανάπτυξης. Μετά, όμως, έρχεται η κάθε PISA και καταρρίπτει αυτή την ψευδαίσθηση, αποκαλύπτει ότι πρόκειται για πλάνη. Υπάρχουν, πράγματι, “αστέρια” που βγαίνουν από το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, όπως βγαίνουν από όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα του κόσμου. Στην Ελλάδα, όμως, τα “αστέρια” με τον ορισμό της PISA είναι το 0,9% του συνόλου. Στην Πορτογαλία, όπου επίσης έχουν αστέρια, αυτά είναι το 3,3% του συνόλου. Στην Εσθονία, που πριν από 30 χρόνια ήταν μια κατεχόμενη κομμουνιστική δικτατορία, το 6,1% του συνόλου.

Απογοητευτικές οι επιδόσεις των μαθητών στην PISA 2022

Το ότι η χώρα μας έχει ένα εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό είναι μια αντίστοιχη πλάνη, εξαιρετικά επίμονη. Όντως, υπάρχουν εργαζόμενοι με εξαιρετικές δεξιότητες εδώ. Έξυπνοι, καπάτσοι άνθρωποι με γνώσεις, θεωρητική κατάρτιση, επικοινωνιακό ταλέντο, συναισθηματική νοημοσύνη, συνεργατικό πνεύμα και ενίοτε και ηγετικές ικανότητες. Αλλά είναι πολύ, πολύ λιγότεροι από ό,τι νομίζουμε, και από ό,τι υπονοούν οι ειδήσεις για δεκάδες ή εκατοντάδες προσλήψεις ταλέντων από απαιτητικές πολυεθνικές. Πόσο λιγότεροι;

Εκτός από την PISA, o ΟΟΣΑ κάνει και μια άλλη περιοδική έρευνα που μετρά τις δεξιότητες, η οποία απευθύνεται στους ενήλικες. Η PIAAC διεξάγεται κάθε δέκα χρόνια σε περίπου 40 χώρες και εξετάζει ένα μεγάλο δείγμα ατόμων ηλικίας 16-65 ετών σε τρία θέματα: Κατανόηση κειμένου, μαθηματικά και “επίλυση προβλημάτων σε τεχνολογικά πλούσιο περιβάλλον”. Προχτές η “Κ” δημοσίευσε ένα special report του καθηγητή στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου Μάνου Ματσαγγάνη για τις δεξιότητες των Ελλήνων που, μεταξύ πολλών άλλων, αναλύει και τα αποτελέσματα της τελευταίας PIAAC του 2015 για την Ελλάδα. Τα αποτελέσματα, αναμενόμενα, δεν είναι καλά.

Ίσως το πιο κραυγαλέο στοιχείο που προκύπτει από την έρευνα είναι το εξής: το 19% των πρόσφατων αποφοίτων πανεπιστημίων ή μάστερ στην Ελλάδα, είναι λειτουργικά αναλφάβητοι. Πάρτε λίγα λεπτά για να χωνέψετε τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις. 1 στους 5 νέους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν έχουν ούτε καν τις βασικές δεξιότητες για να ανταποκριθούν σε ένα απλό μαθηματικό πρόβλημα, να καταλάβουν τι λέει ένα απλό καθημερινό κείμενο, ή να βρουν μια σελίδα στο ίντερνετ. Είναι τεράστιο ποσοστό, το μεγαλύτερο από όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ που συμμετείχαν στην έρευνα (ίσο με της Τουρκίας). Ποιο ήταν το ποσοστό αναλφάβητων νεών πτυχιούχων στην Εσθονία, ας πούμε; Κάτω από 5%. Στην Τσεχία; Κάτω από 2%.

Το πρόβλημα είναι οριζόντιο. Το ότι το 19% των νέων πτυχιούχων και το 28% των αποφοίτων λυκείου είναι λειτουργικά αναλφάβητοι δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι είναι αστέρια. Σημαίνει ότι το επίπεδο των δεξιοτήτων των Ελλήνων είναι γενικότερα πολύ χαμηλότερο από το επίπεδο δεξιοτήτων άλλων συγκρίσιμων χωρών. Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εύρημα από την PIAAC είναι το ότι Ελληνίδες και Έλληνες που γεννήθηκαν στη δεκαετία του ’50 έχουν ελάχιστα χειρότερες δεξιότητες από Ελληνίδες και Έλληνες που γεννήθηκαν στη δεκαετία του ’80, κάτι πρωτοφανές που, βεβαίως, δεν συμβαίνει πουθενά αλλού (αυτές οι γενιές στις άλλες χώρες έχουν κατά μέσο όρο 29 μονάδες διαφορά -στην Ελλάδα μόλις 6). Και ίσως το σημαντικότερο απ’ όλα: το ποσοστό των Ελλήνων ενηλίκων που έχουν αυτό που στον ΟΟΣΑ αποκαλούν “σφαιρικές δεξιότητες”, την ικανότητα δηλαδή να διαβάζουν και να καταλαβαίνουν μεγάλα κείμενα και να εξάγουν πληρφορίες από αυτά, να κάνουν βασικούς υπολογισμούς και να καταλαβαίνουν δεδομένα και στοιχεία σε πίνακες και διαγράμματα, και να χρησιμοποιούν ιστοσελίδες ή να κάνουν βασικές διαδικασίες σε υπολογιστικά φύλλα εργασίας, είναι μόλις το 9,3% του συνόλου του πληθυσμού. Αυτοί που έχουν τις βασικές δεξιότητες για να ανταποκριθούν στις ανάγκες της σύγχρονης ζωής και ενός απαιτητικού εργασιακού περιβάλλοντος, είναι τόσοι. Ούτε 1 στους 10. Είναι απίστευτο ποσοστό, αποκαρδιωτικό, σοκαριστικό. Εντελώς αναμενόμενο, λαμβάνοντας υπόψιν και τα αποτελέσματα της PISA, βεβαίως. Γιατί εκείνα τα παιδιά που συμμετέχουν στην PISA από το 2000 κιόλας, είναι που μετά συμμετέχουν και στην PIAAC, όταν ενηλικιωθούν. Δεν έχει μεσολαβήσει τίποτε, δεν έχει αλλάξει κάτι. Στις περισσότερες αντίστοιχες με τη δική μας χώρα το ποσοστό του ενήλικου πληθυσμού που έχουν “σφαιρικές δεξιότητες” είναι από 20% (στη Σλοβενία) μέχρι 40% (στη Φινλανδία). Μόνο εμείς, η Χιλή και η Τουρκία εμφανίζουμε μονοψήφια ποσοστά.

Οπότε όχι απλά δεν είμαστε μια χώρα με καταπληκτικό ανθρώπινο δυναμικό το οποίο ξένες πολυεθνικές λαχταράνε να έρθουν για να εκμεταλλευτούν αλλά, ίσα, ίσα, υστερούμε πολύ σε σχέση με όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Κι άλλες έρευνες το επιβεβαιώνουν: πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ βρήκε ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα είναι 29% κάτω του μέσου όρου των κρατών-μελών του οργανισμού. Εξαιρετικά ενδιαφέρον, όμως, είναι και το ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε πρόβλημα μόνο στο επίπεδο των δεξιοτήτων των υπαλλήλων γραφείου ή των εργατών. Στοιχεία από την Παγκόσμια Έρευνα Διοίκησης Επιχειρήσεων (WMS) έδειξαν ότι οι Έλληνες μάνατζερ εμφανίζουν το χειρότερο επίπεδο από τους μάνατζερ των 20 χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα.

Στο special report ο συγγραφέας επέλεξε δύο αποσπάσματα από την έκθεση της WMS για την Ελλάδα, τα οποία τα βρήκα εκπληκτικά: «Οι ελληνικές επιχειρήσεις”, λέει, “έχουν τις χειρότερες επιδόσεις σε θέματα που απαιτούν διαχείριση ανθρώπων, προγραμματισμό και εποπτεία, που απαιτούν συνέργειες, διάλογο, και συνεργασία. Τα καταφέρνουν καλύτερα σε θέματα που απαιτούν τη λήψη αποφάσεων, ενδεχομένως από ένα μόνο άτομο». Φυσικά! Πόσο ελληνικό. Και επίσης: «Ο μέσος Έλληνας μάνατζερ δείχνει να μην έχει συναίσθηση του πόσο παρωχημένες είναι οι διοικητικές του πρακτικές, ενώ ταυτόχρονα αισθάνεται μεγάλη αυτοπεποίθηση για την ποιότητα του μάνατζμεντ της επιχείρησής του».

Εννοείται! Όσες και όσοι έχετε εμπειρία από επιχειρήσεις και εργασιακά περιβάλλοντα στον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα, ασφαλώς διαβάζετε αυτά τα λόγια και τα βρίσκετε να κουμπώνουν απόλυτα στην προσωπική σας εμπειρία. Κουμπώνουν απόλυτα και στη δική μου. Το ότι οι βασικές δεξιότητες του πληθυσμού είναι χαμηλές αποτυπώνεται παντού, στην αποτελεσματικότητα, στην συνέπεια, στην παραγωγικότητα, στην διοίκηση, στην ηγεσία. Είναι σαν μια επιδημία μετριότητας που πηγάζει από το σχολείο, το σπίτι κι έναν βάλτο μειωμένων προσδοκιών και ευχάριστων μύθων, που μετά μετριέται από τις έρευνες του ΟΟΣΑ, και που τελικά εκφράζεται γύρω μας, παντού. Όχι μόνο στην εργασία, στην ποιότητα των θέσεων εργασίας, ή στην εσωστρέφεια ελληνικών επιχειρήσεων. Παντού στην κοινωνία. Είναι κάτι που δεν το σκεφτόμαστε ποτέ, αλλά θα έπρεπε να υπάρχει στο πίσω μέρος του μυαλού μας διαρκώς. Ένα απελπιστικά μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων γύρω μας δεν καταλαβαίνουν βασικά πράγματα για τον κόσμο μας και δεν μπορούν να επεξεργαστούν υποτυπώδεις πληροφορίες, δεδομένα και έννοιες. Όταν το χωνέψουμε και το αποδεχτούμε αυτό, πάρα πολλά πράγματα γύρω μας, αυτά τα αδιανόητα, που μας κάνουν τόσο συχνά να πέφτουμε από τα σύννεφα, ξαφνικά εξηγούνται.

Ο ναός του Ταξιάρχη (Ταξιαρχών) στην Χαρούδα Μάνης

2023-10-01T19:05:00.012+03:00


Ο βυζαντινός ναός του Ταξιάρχη στη Χαρούδα, του 11ου αι., από τοπικό ψαμμιτικό πέτρωμα, με αξιοπρόσεκτη μεγαλιθική αρχιτεκτονική (ογκόλιθοι και μεγάλα μακρόνια μαρμάρου στην τοιχοποιία) αλλά και υπέρθυρα και περίτεχνα εντοιχίσματα από το λευκό αδροκρυσταλλικό μάρμαρο της περιοχής. Διαθέτει ποικιλόχρωμο εξωτερικό διάκοσμο και μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του 18ου και 19ου αιώνα. [από το βιβλίο του Π. Τζεφέρη, ΛΙΘΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΣ, ΤΑΙΝΑΡΙΟΣ, 2021]

Ο Βυζαντινός ναός των Ταξιαρχών βρίσκεται στον οικισμό Χαρούδα της Αποσκιερής Μάνης. Πρόκειται για έναν ναό εξαιρετικής αρχιτεκτονικής και εξωτερικής διακόσμησης αλλά και μεγάλης ιστορικής αξίας εσωτερικό διάκοσμο.

Είναι σταυροειδής με τρούλο, με πολυώροφο οξυκόρυφο καμπαναριό και χρονολογείται κατά τον 11ο αιώνα, ἐνῶ κοσμήθηκε στα ὄψιμα μεταβυζαντινὰ χρόνια μὲ τοιχογραφίες. Ναός σταυροειδής με τρούλο, πολυώροφο οξυκόρυφο καμπαναριό με περίτεχνα σκαλισμένα μάρμαρα στην πόρτα και τα παράθυρα και το κατώτερο τμήμα των τοίχων φτιαγμένο από μεγάλους ογκόλιθους, που δείχνει και την ηλικία αυτής της παράδοσης.

Οι τοιχογραφίες του ναού, ιδιαίτερης αισθητικής τεχνοτροπίας, είναι μεταβυζαντινές και χρονολογούνται κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.

Από το "κιλικείο" του ναού σήμερα το οποίο
ήταν κάποτε παραδοσιακό ελαιοτριβείο.

Σύμφωνα με την παράδοση ο ναός κτίστηκε από έναν πρωτομάστορα ο οποίος είχε γιο επίσης πρωτομάστορα. Οι δυο πρωτομάστορες συναγωνίστηκαν για το καλύτερο αποτέλεσμα. Ο πατέρας με τον Ταξιάρχη του Γκλέζου και ο γιος με τον Ταξιάρχη της Χαρούδας. Στην κρίση που ακολούθησε με την αποπεράτωση των εκκλησιών, οι κριτές σύμφωνα με την παράδοση έδωσαν την νίκη στον γιο. Ο πατέρας, αναγνωρίζοντας ότι ξεπεράστηκε από το γιο του, λέγεται ότι πέθανε από τη στεναχώρια του καθώς απομακρυνόταν από την Χαρούδα. Ο Ταξιάρχης της Χαρούδας, που έκτισε ο γιος, είναι εντυπωσιακά μεγάλος για την περιοχή και χρησιμοποιήθηκε ως καθολικό μοναστηριού. Στον τρούλο και στην αψίδα του ιερού σώζονται εντοιχισμένα πιάτα και στην ανατολική πλευρά ανεστραμμένη ταφική μαρμάρινη πλάκα με δίστιχη επιγραφή αρχαίων χρόνων: «ΔΑΜΟΝΙΚΙΔΑ ΧΑΙΡΕ, ΤΕΙΜΑΡΕΙΝ ΧΑΙΡΕ»

Στον βόρειο τοίχο εσωτερικά, είναι εμφανή τα τεράστια μαρμάρινα μακρόνια, τα οποία αντικαθιστούν την ξυλοδεσιά, ώστε να αντιμετωπιστεί η έλλειψη του ξύλου. Περιμετρικά των ημικυλινδρικών θόλων και τη βάση το τρούλου περιτρέχει λοξότμητο γείσο με διάκοσμο συριακούςτροχούς, πυροστρόβιλοι και σταυρόμορφοι ρόδακες.

Στον τρούλο και την αψίδα του ιερού του ναού σώζονται εντοιχισμένα πιάτα, ενώ στην ανατολική πλευρά υπάρχει ανεστραμμένη ταφική μαρμάρινη πλάκα με δίστιχη αρχαία επιγραφή. Οι τοιχογραφίες του ναού είναι μεταβυζαντινές και χρονολογούνται κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Ξεχωρίζει η απεικόνιση της Παναγίας με τα λυτά μαλλιά, μοιρολογούσα κατά μία άποψη. Στην ανατολική όψη του ναού, ο επισκέπτης μπορεί να δει το επιστύλιο εντοιχισμένο με παράσταση κένταυρου που τοξεύει τετράποδο, ενώ η πόρτα και τα παράθυρα διακοσμούνται με περίτεχνα σκαλισμένα μάρμαρα. Την προσοχή του επισκέπτη τραβάει μία πινακίδα κρεμασμένη σε μία από τις κολώνες της εκκλησίας. Βρίσκεται εκεί για να θυμίζει τους Χαρουδιώτες από το Λόουελ της Μασαχουσέτης, οι οποίοι το 1905 προσέφεραν χρήματα για την περίφραξη του χώρου. Τέλος, στον περίβολο του ναού, ο τεράστιος βράχος φιλοξενεί στο φυσικό του κοίλωμα ("Λάκκος") μία από τις μεγαλύτερες δεξαμενές βρόχινου νερού ολόκληρης της Μάνης.

Οι τοιχογραφίες έχουν ύποστεί σοβαρές φθορές είτε από άγνοια είτε για άλλους λόγους. Απαιτείται συντήρηση του ναού, τόσο ως στατική κατασκευή όσο και του εσωτερικού διάκοσμου.

Οι φωτογραφίες ειναι του Δρ. Πέτρου Τζεφέρη.

Προσηλιακή Μάνη: Μια σπουδαία αρχαία πολιτεία που ελάχιστοι γνωρίζουν!

2023-06-10T16:41:00.002+03:00

Παγανέα, Αγιος Σπυρίδων

Δρυμός Αν. Μάνης, το μπαλκόνι του Θεού!

Αγιος Πέτρος, Παγανέα-Καλύβια

Παγανέα-Καλύβια, Ανατολικής Μάνης

Δρυμός, Π. Τζεφέρης

Μια σπουδαία αρχαία πολιτεία που ελάχιστοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν επισκεφθεί στην Προσηλιακή Μάνη.

Αποφεύγω να γράψω για τη Μάνη, όπως ο διάολος το λιβάνι. Δημιουργεί τόσο αντικρουόμενα συναισθήματα μέσα μου και έχω διαβάσει τόσο μεγαλειώδεις βλακείες για τον τόπο αυτόν που θα ήθελα απλά να μην ασχοληθώ. Δεν γίνεται όμως! Στη Μάνη και τους ανθρώπους της έχω αναφερθεί πολλές φορές σκιαγραφώντας ένα προφίλ δυναμικό, έντονο, τραχύ, που ούτε θετικό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ούτε φυσικά αρνητικό. Οι Μανιάτες όμως αλλάζουν, το ίδιο και ο τόπος τους. Αυτή η ειρηνική διαδικασία ομογενοποίησης, «εξευρωπαϊσμού», εκσυγχρονισμού εάν προτιμάτε, έχει αρχίσει να επηρεάζει και τη μικρή «χώρα» τους. Δεν είναι βέβαια όλες οι επιρροές αρνητικές, ούτε είμαι από εκείνους που, προσκολλημένοι στο παρελθόν, αγνοούν το παρόν και το μέλλον. Είτε μας αρέσει είτε όχι, η Μάνη αλλάζει, οι πύργοι της εξακολουθούν να ορθώνονται επιθετικά στο τοπίο, αλλά πλέον αποτελούν παραδοσιακά κτίρια εξαγοράσιμα από πλούσιους κατοίκους του εξωτερικού. Η λειψυδρία δεν είναι πια τόσο μεγάλο πρόβλημα και θα δεις Μανιάτες να βγαίνουν με το λάστιχο για να πλύνουν το αυτοκίνητό τους! Όποιος βέβαια επισκεφθεί για πρώτη φορά το μεσαίο πόδι τη Πελοποννήσου, από την Αρεόπολη και κάτω, είτε ξεφύγει προς την μεσσηνιακή πλευρά μέχρι την Καρδαμύλη θα μείνει σίγουρα με το στόμα ανοιχτό. Η εμπειρία θα του μείνει αξέχαστη, αλλά δύσκολα θα νιώσει τη Μάνη και τους ανθρώπους της. Χρειάζεται πρώτα να πας στα σπήλαια του Δυρού, να περάσεις από την Κίτα την πολυπυργού, να δεις τον Γερολιμένα, τη Βάθεια, το Πόρτο Κάγιο και το Ταίναρο και μετά να ψάξεις για περισσότερα.

Σήμερα όμως λέω να πάμε για τα «περισσότερα». Θα ανακαλύψουμε μια σπουδαία αρχαία πολιτεία που ελάχιστοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν επισκεφθεί. Θα διαλύσουμε τα πόδια μας στο κακοτράχαλο μονοπάτι για να έρθουμε πιο κοντά στην τραχιά φύση του Μανιάτη και θα αγναντέψουμε τη θάλασσα σαν γαλάζιο όριο, χωρίς όρεξη για μπάνιο… χωρίς καλοκαίρι!

Ο κεντρικός ασφάλτινος δρόμος περνάει μέσα από την Αρεόπολη και συνεχίζει προς Γερολιμένα. Στα 2 χιλιόμετρα περίπου έξω από τη σύγχρονη «πρωτεύουσα» της Μάνης οι ταμπέλες δείχνουν προς τα αριστερά την κατεύθυνση για Πύρριχο – Κότρωνα – Λάγια. Εκεί στρίβουμε μπαίνοντας στον Δήμο Ανατολικής Μάνης. Το όνομα είναι τουλάχιστον ατυχές. Θα έπρεπε να τον λένε Προσηλιακής Μάνης, γιατί έτσι ονομάζεται ετούτη η λωρίδα γης και έτσι θα πρέπει να τη θυμούνται όλοι (η άλλη μεριά, η «δυτική», είναι η Αποσκιερή ή Αποσκιαδερή Μάνη, ονόματα όμορφα, ζεστά και αληθινά κατά την ταπεινή μου άποψη). Το πρώτο χωριό που συναντάμε σκαρφαλωμένο σε μια πλαγιά είναι ο Πύρριχος και εδώ χρειάζεται να κάνουμε στάση και πολλές ερωτήσεις! Από πότε μένουν οι άνθρωποι εδώ; Γιατί δεν έστησαν το χωριό λίγο πιο πέρα ώστε να βλέπουν θάλασσα; Ποιος είναι ο λόγος που κατοικείται ακόμα;

Στον στενό διάδρομο που αφήνουν τα δύο βραχώδη υψώματα με χαμηλή βλάστηση χτίστηκε ο Πύρριχος που διατηρεί το αρχαίο του όνομα (ως Κάβαλο θα συναντήσετε το χωριό σε κάποιους χάρτες). Από εδώ πέρασε και ο περιηγητής της αρχαιότητας Παυσανίας, μόνο που καταγράφει το χωριό ως θηλυκού γένους (η Πύρριχος, πιθανότατα από την πύρριχον γην, το κιτρινοκόκκινο έδαφος… διόλου εμφανές στο σημερινό χωριό). Αναφέρει μάλιστα ένα μεγάλο πηγάδι στην αγορά της αρχαίας πόλης, ένα ιερό της Αστρατείας Άρτεμης και ένα του Αμαζονίου Απόλλωνος.

Ο Πύρριχος μοιάζει να φρουρεί τη μικρή αλλά εύφορη κοιλάδα που δημιουργείται και το μέρος αυτό θα πρέπει να κατοικείται ανέκαθεν χάρη στο υδροφόρο στρώμα του υπεδάφους. Εδώ σ’ αυτό το «βαθούλωμα» αποστραγγίζονται τα υπόγεια νερά και τα δύο μεγάλα πηγάδια ίσως να υπάρχουν από την αρχαία εποχή. Οι πέτρες στους τοίχους αρνούνται να μιλήσουν για την ηλικία τους, αλλά σίγουρα γνωρίζουμε ότι ο Πύρριχος ήταν μία από τις «Ελεύθερες» λακωνικές πόλεις και πως ακόμα και οι Ρωμαίοι εγκαταστάθηκαν εδώ. Οι περίπου 100 κάτοικοι του χωριού παραμένουν στη θέση τους, γιατί δεν υπάρχει Μανιάτης σε ετούτο τον κόσμο που να μην αγαπάει τη δική του γη, την ιδιοκτησία του. Σε πολύ μικρή απόσταση βρίσκεται και το χωριό Χιμάρα που έχει για καμάρι της τον ναό του Αγίου Νικολάου, ο οποίος περιποιημένος πια δείχνει το εξαίρετης τεχνοτροπίας καμπαναριό του με τα ενσωματωμένα λιθανάγλυφα. Και αν δεν σας φτάνουν όλα αυτά, η συνέχεια του δρόμου οδηγεί στα Λουκάδικα. Τα σπίτια στην κορυφή του λόφου μοιάζουν να δημιουργούν ένα κάστρο, άλλωστε κάστρο της Κολοκυθιάς το ονομάζουν και οι τοπικοί, ενώ πιθανότατα αποτελεί την ακρόπολη της αρχαίας Τευθρώνης.

Η αρχαία πόλη μας περιμένει στον Κότρωνα, με τους γραφικούς ορμίσκους που στολίζουν τα καλοκαιρινά όνειρα των εκάστοτε επισκεπτών του. Εδώ υπήρχε η Τευθρώνη, ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια και φυσικά αυτό που χρησιμοποίησε ο Παυσανίας για να φθάσει στο ακρωτήριο Ταίναρο με πλοίο. Από το σημερινό λιμάνι του Κότρωνα αντικρύζει κανείς τη μικρή χερσόνησο του Σκοπά και περπατώντας εύκολα φθάνει στη μικρή λωρίδα γης με τα σκουρόχρωμα μεγάλα βότσαλα, το ερειπωμένο σπίτι και τη διπλή ειδυλλιακή παραλία που ενώνει το «νησί» με την ξηρά. Η χερσόνησος αυτή είναι βέβαιο πως εκατοικείτο πριν από το 2000 π.Χ., ενώ τόσο στη σημερινή μικρή πολιτεία του Κότρωνα όσο και στη χερσόνησο θα δείτε πολλά από τα κομμάτια της αρχαίας πόλης, είτε διάσπαρτα είτε ενσωματωμένα στα σπίτια και τις εκκλησιές. Η αρχαία Τευθρώνη ζει ακόμη μέσα από τα δομικά της στοιχεία ή πέθανε και στοιχειώνει το μέρος τούτο; Καλύτερα να το αποφασίσετε μονάχοι σας.

Μετά την παράκαμψη για Κότρωνα ο δρόμος συνεχίζει προς Νύμφιο και περνάει από το Φλομοχώρι. Στη θέα των τεράστιων μανιάτικων πύργων είναι σίγουρο ότι θα σταματήσετε δίπλα από την Αγία Τριάδα στο κέντρο του χωριού για να τους επισκεφθείτε με τα πόδια. Αν θυμάμαι καλά ο πιο παλιός πύργος είναι του 1800 και κατοικείται μέχρι και τις μέρες μας από την οικογένεια του Γεωργακάκου. Σταθείτε απέναντι από τα υψίκορμα πέτρινα κτίρια και σκεφθείτε πως φτιάχτηκαν για πόλεμο. Ίσως για πόλεμο ανάμεσα σε σόγια-οικογένειες. Φτιάχτηκαν σαν σύμβολα δύναμης και όχι απαραίτητα ευμάρειας ή καυχησιάς. Ανοίξτε βιβλία για να διαβάσετε για τις μανιάτικες έχθρες, τον «γδικιωμό», τις «τρέβες», τους «ξεβγαλτήδες», τα «ψυχικά». Η θέα των πύργων αυτών θα σας βοηθήσει πολύ να καταλάβετε όσα θα διαβάσετε, ενώ θα σας φέρει πιο κοντά στην ψυχοσύνθεση του Μανιάτη.

Δρυμός, Φουτείνια, Τζεφεριάνικα

Ακόμα μια παράκαμψη μπορείτε να κάνετε για τα χωριά Αγριλιά και Δρυμός. Σταματήστε στον Δρυμό και κοιτάξτε γύρω σας, υπάρχει άλλο τέτοιο χωριό στην Ελλάδα; Με τέτοιο χαρακτήρα και τέτοια θέα πάνω από τη θάλασσα; Μήπως αν μένατε σε κάποιο από τα πυργόσπιτα θα ήταν σαν να πετάτε; Εδώ στον Δρυμό έχουν δει τα μάτια μου μιαν αξέχαστη σκηνή. Υδροφόρα έχει σταματήσει σε ανηφόρα και γεμίζει τη στέρνα ενός σπιτιού. Λόγω της κλίσης από τις κάνουλες τρέχει αρκετό νερό στον δρόμο και η γιαγιά σε αλλόφρονα κατάσταση ουρλιάζει στην εγγονή της: «Μωρηηηή φέρε τις τέστες» (σ.σ.: τις λεκάνες δηλαδή). Η εγγονή την κοιτάει με απορία και δεν κουνιέται… η γιαγιά την αρπάζει από το μαλλί: «Μωρή, τρέχει το νερό δεν βλέπεις… ου να χαθείς!». Το κοριτσάκι είναι έτοιμο να βάλει τα κλάματα δυο φορές απορημένο, η γιαγιά φέρνει λεκάνες και κουβάδες μαζεύοντας το νερό που χάνεται, από τα μάτια του κοριτσιού τρέχουν δυο δάκρυα. Η Μανιάτισσα γιαγιά ξέρει την αξία του νερού, η εγγονή τη μαθαίνει!

Μια αρχαία πολιτεία μας περιμένει καρτερικά πάνω από το Νύμφιο, αλλά θέλει προσπάθεια να φθάσεις μέχρι εκεί. Ταμπέλες δεν υπάρχουν και για να προσεγγίσεις την αρχή του μονοπατιού θα πρέπει να ρωτήσεις στο χωριό. Το ύψωμα και το εγκαταλελειμμένο χωριό ονομάζεται Κουρνός. Εκεί που βρίσκονται διαλυμένοι δύο δωρικοί ναοί, η τοποθεσία ονομάζεται Κιόνια. Ο τσιμέντινος δρόμος ξεκινάει κάθετα στο κεντρικό ασφάλτινο και φθάνει δίπλα από ένα σπίτι. Εκεί ακριβώς διακρίνεις το μονοπάτι. Ξεκινάει σαν «πλακονίθι» (δηλαδή σαν καλντερίμι περιτειχισμένο από ξερολιθιά) και ύστερα από λίγο γίνεται «τρόχαλο» κανονικό (δηλαδή στρωμένο με ακανόνιστες πέτρες σχεδόν διαλυμένο) που θέλει προσοχή. Η ανάβαση θα διαρκέσει 1 με 1.30 ώρα, αλλά όσα θα δεις και θα νιώσεις θα σε αποζημιώσουν με το παραπάνω για την κούραση. Θα αναρωτηθείς πολλές φορές «μα που πάω;», αλλά να ξέρεις πως περπατάς σε ένα ατόφιο μονοπάτι που δημιουργήθηκε πριν από τον 2ο αιώνα π.Χ. και εξακολουθεί να γοητεύει με τις εικόνες που προσφέρει όσους το ακολουθούν.

Πλησιάζοντας στο εγκαταλελειμμένο χωριό του Κουρνού θα συναντήσεις τις πρώτες καρυδιές και θα καταλάβεις γιατί μια σωλήνα ακολουθεί το μονοπάτι. Ο Κουρνός έχει μπόλικο νερό όλες τις εποχές του χρόνου και μπορεί τώρα να κατοικείται από γελάδες, κατσίκες και γουρούνια που βόσκουν ελεύθερα, αλλά παλιότερα ήταν σημαντικό χωριό και καλά προφυλαγμένο. Η Παναγιά του Κουρνού, η μονόχωρη μεσαιωνική εκκλησιά με το καμπαναριό της στέκει ακόμα ορθή και δίπλα της ένα αρχοντικό σπίτι, το μεγάλο πηγάδι κάτω από την πηγή και ένας καταπράσινος μπαξές. Αν συνεχίσεις τη νοητή γραμμή του μονοπατιού δίπλα από το τεράστιο πέτρινο τείχος που οριοθετεί τον μπαξέ (ή σχημάτιζε το πάλαι ποτέ υδραγωγείο) θα συναντήσεις και άλλα διαλυμένα σπίτια.

Το μονοπάτι χάνεται, αλλά καταλαβαίνεις ότι στρίβει δεξιά στην άκρη του υψώματος. Βάζοντας σαν στόχο τον βράχο απέναντι που ξεχωρίζει η κυλινδρική τσιμέντινη στήλη με το τριγωνομετρικό σημάδι της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού θα συναντήσεις σε σωρό τα κομμάτια της αρχαίας πολιτείας της Αίγιλας. Έχεις φθάσει, λοιπόν, στα Κιόνια και αυτό που αντικρύζουν τα μάτια σου είναι τόσο θλιβερό όσο και αληθινό. Από τα 1843 που ο Γάλλος Lebas εντόπισε τα ιερά δύο δωρικών ναών του 2ου αιώνα π.Χ. όλοι λεηλατούν την περιοχή και κανένας δεν ενδιαφέρεται. Ο Παυσανίας μπορεί ποτέ του να μην είδε την Αίγιλα, αφού πήρε το πλοίο από την Τευθρώνη για το Ταίναρο, αλλά τη μνημονεύει στα Μεσσηνιακά. Διαβάστε το απόσπασμα και θα καταλάβετε:

«…Στη Λακωνική βρίσκεται η Αίγιλα, όπου υπάρχει ιερό της Δήμητρας άγιο. Ξέροντας ο Αριστομένης και οι δικοί του πως οι γυναίκες τελούν εκεί γιορτή προσπάθησαν να τις αρπάξουν. Οι γυναίκες όμως ξεσηκώθηκαν, όχι χωρίς συνεργεία της θεάς, για άμυνα και τραυμάτισαν τους περισσότερους Μεσσήνιους με τα μαχαίρια με τα οποία οι γυναίκες έσφαζαν τα ζώα της θυσίας και με τις σούβλες στις οποίες περνούσαν τα κρέατα για να τα ψήσουν. Τον Αριστομένη, χτυπώντας τον με τις δάδες, τον έπιασαν ζωντανό. Την ίδια όμως νύχτα σώθηκε στη Μεσσηνία. Ενοχοποιήθηκε η ιέρεια της Δήμητρας Αρχιδάμεια πως αυτή τον ελευθέρωσε, όχι για χρήματα, αλλά επειδή από πριν τον αγαπούσε. Εκείνη προφασίστηκε πως ο Αριστομένης είχε κάψει τα δεσμά του και δραπέτευσε…».

Σκεφθείτε τη σκηνή, και καθίστε δίπλα στις πεσμένες κολόνες ατενίζοντας το πέλαγος κάτω από τα πόδια σας. Τώρα που είστε εδώ, στο βουνό, στη μέση του τίποτα, χωρίς ορατά σημάδια σύγχρονου πολιτισμού, χωρίς τους ήχους του, είναι πολύ πιο εύκολο να αφεθείτε, να αφήσετε ελεύθερη τη φαντασία σας. Αναλογιστείτε ότι χιλιάδες άνθρωποι εδώ και αιώνες υπομονετικά ανεβαίνουν το ίδιο μονοπάτι, έρχονται στο ίδιο σημείο, ξαποσταίνουν και αφήνουν την ψυχή τους να πετάξει. Κάπως έτσι είναι ο τόπος αυτός. Κάπως έτσι είναι η Μάνη.

Του Γιάννη Ντρενογιάννη

Λατομεία στη Μάνη: Πετρολόοι και πετροφάοι...

2023-02-05T14:18:00.009+02:00

Παλαιότερα (προ του 1700) τα λατομεία φαίνεται να τα εκμεταλλευόντουσαν από κοινού οι διάφορες οικογένειες αργότερα όμως οι Νυκλιάνοι και οι Μεγαλογεννήτες διεκδίκησαν δυναμικά το δικαίωμα εξόρυξης και είχαν οριοθετήσει «τα πετροκοπεία» (λατόμες) της κάθεγενιάς χαράζοντας σταυρούς και άλλα χαρακτηριστικά σύμβολα (στέμμα κ.τ..λ.) . Παραβίαση αυτού του όρου ήταν λόγος κήρυξης πολέμου και έναρξης βεντέτας.

Η εξόρυξη γινότανε με πρωτόγονες τεχνικές λόγω απουσίας μέσων παραγωγής, μεταφοράς και εξειδικευμένων ατόμων. Αυτός που επέλεγε (έκανε πετρολόϊσμα) και εξόρυσε τις πέτρες λεγότανε πετρολόος. Αυτός που τις κατεργαζότανε, πετροπελεκητής και πετροφάος.

Ήταν αυτοί που τα χαλίκια και οι βράχοι του τόπου, τους είχαν διδάξει την τέχνη της φύσης να δουλεύει την πέτρα. Για να κοπούν οι όγκοι των μαρμάρων (τάκοι) ακολούθησαν την εξής τακτική. Πριν μεταφερθούν στα «κλειστά» ή «ανοιχτά» εργαστήρια οι τάκοι λαξεύονται με πελεκανιές και μετά ισιώνονται πρώτα με τα χοντρά και μετά με τα ψιλά δόντια της χτενιάς (τύπος σφυριού με πεπλατυσμένα δόντια).

Αν οι τάκοι ήταν από πυρόλιθο τότε τους έτριβαν με πουριά. Μετά την πρώτη επεξεργασία οι τάκοι βάρους μέχρι 300 κιλών μεταφέρονταν από τουςπιο δυνατούς με «στήθιασμα» δηλ. μέχρι το ύψος του στήθους. Αρκετοί ήταν οι εξασκημένοι «στο αναχέρεισμα» των πετρωμάτων. Αρκετοί απ' αυτούς τις σήκωναν και στις πλάτες. Έτσι ανασήκωναν λίγο την ογκώδη πέτρα, έβαζαν από κάτω της «το κατρανακύλι» και αυτό λόγω της κυλινδρικής γεωμετρικής του φόρμας μετακινούσε την πέτρα.

Συχνά για τη μεταφορά των τάκων χρησιμοποιούσαν ζώα εργασίας (μουλάρια, γαϊδούρια), κατόπιν μεταφέρονταν και φορτώνονταν στα καΐκια και ύστερα με τη συνοδεία πετρολόων στον τόπο προορισμού τους. Για κοντινές αποστάσεις απ' το σημείο εξόρυξης (πετρολόϊσμα) μεταφέρονταν με «τα κατρανακύλια» μέχρι του σημείου πελεκανιάς όπου τα πετροπελεκούσαν με διαφόρων μεγεθών «σπύρια» με πίκους, Ήταν ή χτενιές, ζμίλα κ.α.

«Αρχές του αιώνα κάθε χοντροπελεκημένο και κουβαλημένο αγκουνάρι κόστιζε 4,5 δρχ.»

Στην λαογραφική μελέτη του Κυρ. Δ. Κάσση αναφέρεται και η τακτική που ακολουθούσαν οι πετρολόοι για να εξορύξουν πέτρες μεγάλου όγκου. Η τακτική αυτή επιβεβαιώνεται και από παρόμοια «περιγραφή της κυράς μου».

«Όγοιος ήθε να βγάλει μεγάλη πέτρα επάαινε σε Κρέμαση (=απόκρημνο μέρος που το πάνω μέρος του προεξέχει απο εκείνο που είναι ριζίμιο) και άνοιγε τρούπες ένα γύρω στη πέτρα που ήθε να βγάλει. Κάθε μέρα επάαινε κι έρριχνε αναβραστό νερό στι τρούπες μέχρι να ντήνε βράσει καλά. Απέει (μετά) την έκροε με βαϊρειά, την επιχερίζοτα με λοστούς και παραμίνες και την έρριχνε κάτου. Τα "αγκουνάϊρια" τα πελεκούσαν στον τόπο λατόμησης και τα κουβαλούσαν μετά. Αν ήταν πολύ μεγάλα τα κουβαλούσαν «κυλίστακα»(=κυλιστά), αν ήταν μέχρι 300 κιλά τα κουβαλούσαν στην πλάτη για να μη σπάσουν».

Στη λαϊκή τους ποίηση (μοιρολόγια) οι Μανιάτες εξυμνούν τους πετροπελεκητές, πετροφάους και άλλους μύστες της πέτρας και το χάρισμα τους είχε ταυτιστεί με την δύναμη και την ανδροπρέπεια.

Θεοδωρακάκου-Βαρελίδου, Π. (1999). «Λιθανάγλυφα κοσμικών και ταφικών μνημείων της Μάνης περιόδου 1780/1800-1930», Διδακτορική Διατριβή, Ε.Μ.Π., σ. 368.

1) Ε. Παπαγεωργάκη «Τα εις την Μαρμαρικήν Τέχνην χρήσιμα πετρώματα της Ελλάδος», Διατριβή επί υφηγεσία Αθήνα 1966 σ.236.

2) Κυριακούλη Πέτρου Θεοδωρακάκου. «Γενική Γεωλογία», Αθήνα 1970 σ.222.

3) Ιω. Ε. Παπαγεωργάκη, ο.π. σ. 235.

4) Ιω. Ε. Παπαγεωργάκη σ. 237 και Κυρ. Π. Θεοδωρακάκου ο.π. σ.223.

5) Γεωργίου Π. Βαγιακάκου., «Ανάπτυξη του Ν. Λακωνίας». Ανάτυπον εκ των «Λακωνικών Σπουδών» τομ. ΙΑ' (1992) σ.481-522. Θησαύρισμα Αριστείου Πνευματικού εις τον Δίκαιον Β. Βαγιακάκον Αθήνα 1992 σ. 497

6) Κυριάκος Δ. Κάσσης., «Λαογραφία της Μέσα Μάνης» Α' υλική ζωή Αθήνα 1980 σ. 119 και Παν. Στ. Κατσαφάδος., «Τα κάστρα της Μάνης» Αθήνα 1992 σ.34, 208.

7) Γ. Α. Μαραβελέα., «Πραστείο»- Μια αγνοημένη Μικρογραφία του Μυστρά. Αθήνα 1981.

8) Δημ. Δημητράκου-Μεσίσλη, «Οι Νυκλιάνοι», Αρχαίος εκδ. Οίκος Δ. ΔημητράκουΑ.Ε. σ.277.

9) Κυριάκος Δ. Κάσσης, ο.π. σ. 217.

Η τεχνο-επιστήμη και ο ρόλος της

2022-11-06T11:59:00.002+02:00

Γνωρίζουμε πολλά, ως νοήμονες και διερευνητικοί, έχοντας το υψηλό χάρισμα της διάνοιας, όμως υπάρχουν πολλά που ακόμα δε γνωρίζουμε και ούτε θα μάθουμε ποτέ. Πρέπει ωστόσο, ως ευφυείς, να βρίσκουμε τρόπους να ενεργούμε συμβατά με το σύστημα, χωρίς να το θίγουμε, εκμεταλλευόμενοι τις λειτουργίες του.

[του Α. Καπετάνιου*]

Οι τεχνοκράτες στο πρόβλημα βιωσιμότητας του πλανήτη, λόγω της έντονης και ισχυρής δραστηριότητας του ανθρώπου σε αυτόν, ακολουθώντας τις αρχές και τα προτάγματα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, έχουν (πειστική!) πρόταση: μιλούν για την επιστήμη που βρίσκει λύσεις και προωθεί την ανάπτυξη, μιλούν για καινοτομία και τεχνικές, μιλούν για ορθολογικοποίηση της παραγωγής, μιλούν για νέες ανακαλύψεις και νέες επαναστατικές τεχνικές. Όλα τούτα, συνδυαστικά και σωστά εφαρμοζόμενα, θα φέρουν τη λύση στ’ αδιέξοδα της γης (καλλίτερα, της κατοίκησης στη γη), υποκαθιστώντας την ανάγκη για πόρους με κάτι άλλο ή μειώνοντας την ανάγκη της χρήσης τους με την τεχνική, χωρίς μολοντούτο να μειώνεται η ανάπτυξη, ή κάνοντας πιο αποτελεσματικό το σύστημα παραγωγής. Διαμορφώνεται έτσι ένας «μεσσιανισμός» της επιστήμης και της τεχνολογίας, επαφιόμενοι εμείς, οι «κοινοί θνητοί», οι εφαρμοστές συστημάτων, στις λύσεις της. Η ζωή με την αντιμετώπιση τούτη μετατρέπεται σε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με απώτατο σκοπό το κέρδος.

Οι τεχνικές όμως εξομάλυνσης των επιπτώσεων και περιορισμού των συμπτωμάτων, απαλύνουν απλά την κρίση, χωρίς φυσικά να την εξαλείφουν, αφού αυτή υφίσταται και διαβρώνει το σύστημα της ζωής. Οι εν λόγω «λύσεις» δείχνουν ότι ο άνθρωπος, έχοντας τη λογική του κυρίαρχου στη γη και λειτουργώντας πλήρως ανθρωποκεντρικά, αναπτύσσει στρατηγικές της κυριαρχίας του, δημιουργώντας ένα σύστημα εναλλακτικών λύσεων για την εδραίωσή του, χρησιμοποιώντας γι’ αυτό την επιστήμη, την τεχνική, τη μεθοδολογία και την παραγωγικότητα. Τούτο όμως, που ανέφερε ο Αμερικανός φιλόσοφος του 19ου αιώνα Γουίλιαμ Τζέιμς (William James) πρέπει να έχουμε κατά νου, ότι «η επιστήμη είναι μια σταγόνα, ενώ η άγνοιά μας είναι μια θάλασσα!».

Η επιστήμη εν προκειμένω (κατά βάσιν οι κλάδοι των θετικών επιστημών) λειτουργεί ως δεκανίκι της αγοράς, χρησιμοποιουμένη από τη χρηματοπιστωτική οικονομία για την επίτευξη οικονομικού οφέλους (κέρδους). Όμως η κοινωνία δεν ωφελείται από τη συγκεκριμένη πολιτική, αφού η γενική τεχνική εξέλιξη, εφαρμοζομένη για την επίτευξη όσο το δυνατό μεγαλύτερου κέρδους, δεν ανταποκρίνεται στην απαίτηση για κοινωνική και οικονομική ωφελιμότητα. Και τούτο διότι, ενώ το κεφάλαιο αυξάνει τα κέρδη του από την κατάσταση αυτή, οι βασικές κοινωνικές ανάγκες μένουν ανικανοποίητες, αφού, στα πλαίσια των οικονομικών στρατηγικών που εφαρμόζονται για την επίτευξη μεγαλύτερου κέρδους, οργανώνεται τεχνητά η έλλειψη αγαθών και σπαταλούνται φυσικές πηγές κι ανθρώπινη εργασία, κατευθύνοντας, με τις μεθόδους του marketing, την παραγωγή και την κατανάλωση σε συγκεκριμένα προϊόντα, η πώληση των οποίων αποφέρει μεγαλύτερο κέρδος, χωρίς μολοντούτο να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική ανάγκη παραγωγής τους. Έτσι, κατορθώνεται από το οικονομικό σύστημα να εκλογικευτεί το παράλογο, δηλαδή η σπατάλη να στέκει μαζί με την έλλειψη και τα δυο να συγκροτούν το σύστημα ζωής του ανθρώπου, υποστηρίζοντας, με την υποβαλλόμενη/επιβαλλόμενη πολιτική, την από κοινού διαγεγραμμένη πορεία τους. Τούτο απαιτεί σπατάλη εργασίας και πόρων, για την ικανοποίηση της διαμορφωμένης έλλειψης, κάτι που, όπως είναι φυσικό, αποβαίνει μοιραίο για τον πλανήτη και για το μέλλον του ανθρώπου στη γη.

Από την άποψη της οικολογίας αν δούμε το ζήτημα της χρησιμοποίησης της επιστήμης (αναφερόμαστε στις θετικές επιστήμες) για την επίλυση οικολογικών προβλημάτων του πλανήτη ή για την υποκατάσταση φυσικών πόρων από τεχνητούς, διαπιστώνουμε το αντίνομο της τοιαύτης αντίληψης, να θεωρούμε (να βαυκαλιζόμαστε) δηλαδή ότι μπορούμε να υποκαταστήσουμε μια σειρά πολύπλοκων μηχανισμών φυσικής αυτορρύθμισης, που χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για τη δημιουργία και την εξέλιξή τους, από τεχνολογικές μεθόδους, εφαρμογές και προϊόντα. Η δε εξάρτηση του ανθρώπου από την ιδέα τούτη, με τη «θεοποίηση» της επιστήμης κι αντίστοιχα την άφεσή του στα χέρια της, αποτελεί μιαν αυτοκαταστροφική πολιτική, που ήδη τ’ αποτελέσματά της γίνονται φανερά με δραματικό τρόπο ̇ δυστυχώς όμως, όχι ακόμα συνειδητοποιήσιμα! Θα λέγαμε ότι η κοινωνία «δηλητηριάζεται» από τον επιστημονισμό που τη διαποτίζει, δηλαδή από την εξάρτησή της από την πάντα παρούσα και ικανή να δίνει λύσεις επιστήμη, που αποτελεί μιαν ιδεολογία του αδιανόητου που χαρακτηρίζει την κοινωνία μας, σύμφωνα με την οποία, οι επιστήμες αρκούν για όλα.

Από την παραπάνω λογική είναι απορριπτέα ή εκδιώχνεται η ηθική, καθόσον βρίσκεται μακριά ή αντίθετα από την προβληματική της αξιακής θεώρησης των ζητημάτων σύμφωνα με την τρέχουσα πραγματικότητα. Και τούτο διότι στις θετικές επιστήμες η έννοια της ηθικής δεν υφίσταται, καθώς γι’ αυτές τα πάντα είναι αήθικα, αφού, κατά τον Αυστριακό φιλόσοφο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν (ή Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν) (Ludwig Josef Johann Wittgenstein), η επιστήμη βλέπει την ηθική ως αντικείμενο, τ’ οποίο θα μπορούσε να εξηγήσει, όχι όμως να το κρίνει ̇ τούτο είναι δουλειά της φιλοσοφίας. Έχει, υπό αυτή την έννοια πρόβλημα να δικαιολογηθεί η επιστήμη ως προς τις ενέργειές της και να δηλωθεί θετικά, αν είναι αφιλοσόφητη ̇ και γίνεται εκ του λόγου τούτου έωλη και σερνάμενη καταστάσεων κι επιδιώξεων!

Διευκρινίζουμε, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ότι η επιστήμη ως ιδέα και ως εφαρμογή κάθε άλλο παρά απορριπτέα είναι, αντιθέτως, απορριπτέος είναι ο επιστημονισμός ως ιδεολογία και ως τρόπος εφαρμογής της επιστήμης. Αρνούμενοι, περαιτέρω, τον τεχνοκρατισμό, που χρησιμοποιεί την επιστήμη για να επιβληθεί κατά την εφαρμογή της ιδεολογίας της τεχνοκρατίας (που πρεσβεύει μιαν υποθετική μορφή διακυβέρνησης στην οποία οι επιστήμονες και άλλοι εμπειρογνώμονες έχουν τον έλεγχο της λήψης αποφάσεων στους αντίστοιχους τομείς τους), δε σημαίνει ότι αρνούμαστε την, πάντα χρήσιμη και αναγκαία, τεχνική. Ο τεχνοκρατισμός είναι ένα σύστημα διακυβέρνησης οπού εκείνοι που έχουν τις γνώσεις, την εμπειρία και τις δεξιότητες συνθέτουν τη δημόσια διοίκηση για την εξυπηρέτηση κατ’ ουσίαν της οικονομίας (προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις tekhne, δηλαδή δεξιότητα, και kratos, δηλαδή εξουσία). Διά της ηθικής, που αρνούνται οι παραπάνω ιδεολογίες, καθορίζουμε τον αξιακό τρόπο εφαρμογής της επιστήμης και της τεχνικής, ώστε να μην υποσκάπτουν τον άνθρωπο, οδηγώντας τον, ανύποπτα κι ασυνείδητα, στην κατάρρευση! Όμορφα τούτο το αποδίδει ο ποιητής Κωστής Παλαμάς στην «Ασάλευτη ζωή» ως εξής:

«Ιδέα και χέρια μέσα μου, και η Τέχνη κ’ η Επιστήμη να χτίσουν αγωνίζονται τον ίδιο τον ναό...»

Η επιστήμη, κατά την πολιτική του ανθρώπου, ήδη υπόκειται σ’ έναν φαύλο κύκλο ανατροφοδότησης επιτευγμάτων στην κοινωνία μας, για την απεγκλωβισμό της από το οικολογικό της πρόβλημα ̇ έναν κύκλο όμως που συνοδεύεται από διαταραχές, που καθίστανται οδυνηρότερες με την πρόοδο της κατάστασης. Ο άνθρωπος, ως συνειδητός του ρόλου του και της αποστολής του στο φυσικό σύστημα, πρέπει να επιδιώξει ένα συμβιβασμό μεταξύ των αναγκών του, ούτως ώστε να ικανοποιούνται πληρέστερα οι ανάγκες του φυσικού συστήματος, αφού η διατήρησή του είναι απαραίτητη για την ανθρώπινη ύπαρξη. Πρέπει να συνειδητοποιηθούμε σε σχέση με τις πράξεις μας, ν’ αναζητήσουμε τις αξίες μας, να ορίσουμε τα όριά μας εντός των ορίων του συστήματος οπού δραστηριοποιούμαστε, και να καθορίσουμε στέργια και λογικά το μέλλον μας. Γνωρίζουμε πολλά, ως νοήμονες και διερευνητικοί, έχοντας το υψηλό χάρισμα της διάνοιας, όμως υπάρχουν πολλά που ακόμα δε γνωρίζουμε και ούτε θα μάθουμε ποτέ. Πρέπει ωστόσο, ως ευφυείς, να βρίσκουμε τρόπους να ενεργούμε συμβατά με το σύστημα, χωρίς να το θίγουμε, εκμεταλλευόμενοι τις λειτουργίες του. Τούτο αποτελεί τη μεγάλη αποστολή του ανθρώπου, ο οποίος, ως ον με λογική και με βούληση πρέπει να ενεργεί σκεπτόμενος το μέλλον του, που δε νοείται έξω από το σύστημα που τον συντηρεί. Η επιστήμη σε αυτό το κυρίαρχο εγχείρημα έχει ρόλο σημαντικό και τη χρειαζόμαστε...

*από το βιβλίο του “ΦΥΣΙΣ ΕΡΓΟΝ. Νοώντας για τη φύση...”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2017, http://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=40885)

Ποιά ήταν η Clemence Serpieri (Κλεμάνς Σερπιέρη) που ζωγράφισε ο Ν. Λύτρας το 1869;

2022-09-25T18:44:00.018+03:00

Κλεμάνς Σερπιέρη, Λάδι σε μουσαμά, του Νικηφόρου Λύτρα (1869), Δωρεά στου Ιωάννη Β, Σερπιέρη, άρ. έργου 510. Ενας πίνακας που σίγουρα τραβάει τα βλέμματα και λόγω του μεγέθους του και λόγω της περίοπτης θέσης του στην Εθνική Πινακοθήκη αλλά κυρίως λόγω του προσώπου που προσωπογραφεί.

Η μετάβασή μου σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη, μου επέτρεψε να θαυμάσω το έργο του Νικηφόρου Λύτρα (1832-1904) με την κα Κ. Σερπιέρη, ένας πίνακας που σίγουρα τραβάει τα βλέμματα και λόγω του μεγέθους του και λόγω της περίοπτης θέσης του στην Πινακοθήκη αλλά κυρίως λόγω του προσώπου στο οποίο αναφέρεται.

Ο πίνακας απεικονίζει την Κλεμάνς, σύζυγο του Ι. Β. Σερπιέρη, που τον δώρισε στο ελληνικό κράτος. Αλλά ποιος είναι ο φιλότεχνος δωρητής;

Είναι ο ιδρυτής του νεώτερου Λαυρίου, στον οποίο χρωστάμε την επαναλειτουργεία των μεταλλείων και την εγκαθίδρυση μιας αυτοκρατορίας πολλών δεκαετιών, την οποία πιστώθηκε (ή κατ' άλλους χρεώθηκε) η ελληνική πολιτεία, η επιστήμη και η ιστορία. Σύμφωνα με την "άλλη άποψη" είναι ο αιματοβαμμένος ιδιοκτήτης των μεταλλείων Λαυρίου και συνέταιρος του Συγγρού.

Για όσους δεν γνωρίζουν, θα μεταφέρω ορισμένες πληροφορίες από το βιβλίο του Γ. Παπασωτηρίου, "Το ματωμένο θέρος του 1882".

Ο ιταλικής καταγωγής Ι. Β. Σερπιέρης ήρθε στην Ελλάδα το 1863 και υπέβαλλε αίτηση καμίνευσης των «σκωριών» του Λαυρίου, χωρίς να λάβει ποτέ απάντηση. Κατόπιν τούτου στρέφεται προς τον Γ. Παχύ, ο οποίος είχε λύσει ένα μέρος των γραφειοκρατικών προβλημάτων. Σερπιέρης και Παχύς ιδρύουν το 1864 την πρώτη μεταλλευτική-μεταλλουργική εταιρεία της Λαυρεωτικής με έδρα τη Μασσαλία, την «Roux et CO» με ιδρυτικά μέλη τον Helarion Roux, που ενεργεί για λογαριασμό της τράπεζας Roux Fraissinet… (σ.σ. η τράπεζα ανήκε στην οικογένεια της γυναίκας του Σερπιέρη, Κλεμάνς, την οποία ζωγράφισε ο Νικηφόρος Λύτρας)… Ο Γ. Παχύς με τη σειρά του παντρεύτηκε την Αιμιλία Σκουζέ, της γνωστής φιλοβασιλικής οικογένειας, που κατείχε το «παλατάκι» στο Χαϊδάρι.

Με το βασιλικό διάταγμα 23/8/1867 παραχωρούνται στην συσταθείσα εταιρεία οι εκτάσεις της Καμάριζας και της Συντερίνης και με άλλο βασιλικό διάταγμα της 3/12/1868 επικυρώνεται η παραχώρηση των εκτάσεων. Ουσιαστικά πρόκειται για μία εύνοια του βασιλιά Γεωργίου Α΄ προς την «Εταιρεία», καθώς «Εκατοντάδες ‘’βασιλικά στρέμματα’’ χαρίστηκαν στον Σερπιέρη»[Κ. Μπέης, Ελευθεροτυπία, 9.8.1982]. Κι αυτό κατά την περίοδο που ο βασιλιάς συγκρούεται με την κυβέρνηση, παύοντας την κυβέρνηση Κουμουνδούρου. Αλλά και ο διάδοχος του τελευταίου, Επ. Δεληγιώργης, που εκείνη την εποχή διαδραματίζει βαρύνοντα ρόλο είτε ως πρωθυπουργός είτε ως υπουργός, είναι αντιμοναρχικός. Έτσι, το Λαύριο ως χώρος ανάπτυξης της ξένης επιχειρηματικής δραστηριότητας (και του βασιλιά) θα γίνει το πεδίο σύγκρουσης μοναρχικών και κοινοβουλευτικών(αντιβασιλικών), καθώς οι κυβερνήσεις θα επιδιώξουν να βρουν την εταιρεία να παραβιάζει τη σύμβαση με το Δημόσιο, επειδή τη θεωρούν φιλικά διακείμενη προς το βασιλιά.

Η οριστική λύση επήλθε με το νόμο της 17ης Ιανουαρίου 1877 και τη δημιουργία της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου(Γ.Ε.Μ.Λ.) με τον Συγγρό να κατέχει το 32%, και τους Σερπιέρη και Παχύ το 28%.

Φρέαρ Σερπιέρη στην Καμάριζα

Αγαλμα Σερπιέρη στο κέντρο του Λαυρίου

Οικογενειακός τάφος Σερπιέρη

Η σύγκρουση για το… χρυσάφι του Λαυρίου εξήψε την φαντασία των Ελλήνων «νοικοκυραίων» της εποχής, δημιουργώντας την περίφημη «μεταλλομανία». Χρηματιστήριο, βέβαια, δεν υπήρχε ακόμη στην Ελλάδα, αλλά αντ’ αυτού λειτουργούσε το καφενείο «Η ωραία Ελλάς» (γωνία Ερμού και Αιόλου). Εκεί οι μικρομεσαίοι της εποχής επένδυσαν στις φήμες για το χρυσάφι που «έρρεε σαν ποτάμι» κάτω από το Λαύριο και σκόπιμα διέδωσαν οι άνθρωποι του Συγγρού. Όλοι έχασαν τα χρήματά τους, εκτός από αυτούς που ήταν στο μεγάλο κόλπο, ήτοι τους Συγγρό, Σερπιέρη, Παχύ, Στεφάνοβικ, Ροδοκανάκη, Σίνα, Ράλλη. Η πρώτη χρηματιστηριακή «απάτη» στην Ελλάδα ήταν γεγονός.

Εκτός από την καταλήστευση των μικρομεσαίων «νοικοκυριών», εκείνοι που κυριολεκτικά πλήρωναν με τη ζωή τους τα μεγαλεία και τα μεταλλεία των Συγγρού-Σερπιέρι-Παχύ ήταν οι εργάτες, που εργάζονταν σε βάθος 182 μέτρων. 1.800 εργάτες δούλευαν στα ορυχεία Λαυρίου σε εφιαλτικές συνθήκες. Στη μεγάλη απεργία της 8ης Απριλίου 1896 οι εργάτες βγήκαν στην επιφάνεια ζητώντας αύξηση του μεροκάματου και βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης. Σε επίσημη έκθεση αναφερόταν πως μόνο το 1892 υπήρξαν 36 θανατηφόρα δυστυχήματα (Γεώργιος Αναστασόπουλος, ό.π., τ. Β΄ σ. 695). Δηλαδή έχαναν τη ζωή τους τρεις εργάτες κάθε μήνα. Όπως γράφει ο Γιάννης Κορδάτος (ό.π., σ. 35), η εταιρία «είχε φτιάσει το δεύτερο πάτωμα της Καμάριζας πλάι στη μηχανή, μια μαρμαρένια κάμαρα, κι εκεί κρύβονταν τα πτώματα των σκοτωμένων από τα φουρνέλα και τα βουλιμέντα. Τη νύχτα ο καροτσέρης Κάλιος Μάνθος, από τους σπιτικούς του Σερπιέρη, μαζί με άλλους πιστούς της Εταιρείας βγάζανε κρυφά τα πτώματα και τα πήγαιναν και τα παράχωναν στα πεύκα του Άη Κωνσταντίνου».

Η εταιρεία αρνήθηκε να συναντήσει την απεργιακή επιτροπή. Οι φύλακες ανοίγουν πυρ κατά των μελών της επιτροπής και σκοτώνουν δύο εργάτες(τους Καραφλιά και Βασιλακόπουλο). Οι απεργοί εξοργίζονται και με πέτρες, ξύλα και μεταλλεύματα επιτίθενται στους φύλακες, ανατινάζουν τις αποθήκες και τα γραφεία, και αφοπλίζουν τους χωροφύλακες. Ο Σερπιέρης και «οι μηχανικοί Ραμπού και Σπανζεράλ, καθ’ ων υπήρχε μήνις, ετράπησαν εις φυγήν, μεταφιεσθέντες…», γράφει η «Εφημερίς».

Αυτά τα ολίγα.

Θέση του Clemence Mine, Kamariza Mines (Kamareza Mines) στον ευρύτερο χώρο του Λαυρίου

Βέβαια, οι παραπάνω επικριτές θα ηταν πιο λάβροι αν γνώριζαν ότι η Κλεμάνς δεν είχε μόνο πίνακα, αλλά είχε στο όνομά της και δικό της Μεταλλείο, όπως είχε και ο Ζαν Μπατίστ και όλη η οικογένεια (Χριστιάνα, Ζαν Μπατίστ, Ιλάριον - km3, Σερπιέρι, Κλεμένσ κ.α.).

Ακριβής θέση του Clemence Mine, Kamariza Mines (Kamareza Mines) στον Αγ. Κωνσταντίνο, Καμάριζα, Λαύριο

Μέγαρο Σερπιέρη: από τα σημαντικότερα νεοκλασικά του κέντρου της Αθήνας: https://www.oryktosploutos.net/2018/03/blog-post_12-10/

Η προέλευση της λέξης Καινοτομία!

2022-08-27T18:37:00.008+03:00

Οι ρίζες της λέξης "καινοτομία" βρίσκονται στο αρχαίο Λαύριο. Οι αρχαίοι Αθηναίοι ανακάλυψαν τον 5ο Αιώνα π.Χ. σημαντικές πηγές αργύρου στην περιοχή του Λαυρίου. Ο σημαντικός πλούτος που προσέφεραν οι εξορύξεις στα μεταλλεία του Λαυρίου εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους κατοίκους της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Τέτοιο αντίκτυπο είχε στη σκέψη τους το γεγονός αυτό ώστε η έννοια της καινούργιας τομής (καινό - τομώ) στη γη (άνοιγμα νέου ορυχείου) για την ανεύρεση ορυκτού πλούτου συνδέθηκε με έννοιες προερχόμενες από διαφορετικά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας που ωστόσο δύναται να φέρουν την προσδοκία της εξέλιξης.

Στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο του κ. Α. Αττάλογλου "Καινοτομία, μια έννοια που πρέπει να αγκαλιάσουν οι Έλληνες ξανά" διαβάζουμε:

Η καινοτομία αποτελεί το Άγιο Δισκοπότηρο της σύγχρονης εποχής μας. Αν και η έννοια της «καινοτομίας» φαντάζει να αποτελεί καρπό της τωρινής τεχνολογικής προόδου, εντούτοις αποτελεί μια πολύ παλιά συνταγή κοινωνικής και οικονομικής επιτυχίας που, όπως και πολλές άλλες έννοιες, έχει τις ρίζες της στην Ελλάδα.

Τα πράγματα έχουν ως εξής. Οι αρχαίοι Αθηναίοι ανακάλυψαν τον 5ο Αιώνα π.Χ. σημαντικές πηγές αργύρου στην περιοχή του Λαυρίου. Ο σημαντικός πλούτος που προσέφεραν οι εξορύξεις στα μεταλλεία του Λαυρίου εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους κατοίκους της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Τέτοιο αντίκτυπο είχε στη σκέψη τους το γεγονός αυτό ώστε η έννοια της καινούργιας τομής (καινό - τομώ) στη γη (άνοιγμα νέου ορυχείου) για την ανεύρεση ορυκτού πλούτου συνδέθηκε με έννοιες προερχόμενες από διαφορετικά πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας που ωστόσο δύναται να φέρουν την προσδοκία της εξέλιξης.

Οι ρίζες της εξέλιξης της χρήσης της λέξης «καινοτομίας» μπορούν να αναζητηθούν ήδη σε έγγραφα του Αριστοτέλη του 4ου αιώνα π.Χ. (Πολιτ. 1265a.10-12: «τὸ μὲν οὖν περιττὸν ἔχουσι πάντες οἱ τοῦ Σωκράτους λόγοι καὶ τὸ κομψὸν καὶ τὸ καινοτόμον καὶ τὸ ζητητικόν») αλλά και παλαιότερα τον 5ο αιώνα π.Χ (Πλατ. Νομ. 792b.8-c.2: «αλλά το τι νέον αεί καινοτομούντα και εισφέροντα των ειωθότων έτερον») όπου η λέξη καινοτομία δηλώνει πλέον τη δύναμη της εισφοράς στα κοινά της εφεύρεσης και της κοινωνικής μεταρρύθμισης. Βλέπουμε δηλαδή ότι όπως η προσπάθεια για το άνοιγμα ενός νέου ορυχείου μπορεί να ανταμείψει την πολιτεία με μια πηγή αμύθητου πλούτου και δύναμης, αλλάζοντας ριζικά τους όρους διαβίωσης των μελών της κοινωνίας, κατά τον ίδιο τρόπο οι Αρχαίοι Έλληνες εκτίμησαν ότι όχι μόνο μια νέα εφεύρεση (εξέλιξη που περιορίζεται στον τεχνικό τομέα ) αλλά ακόμα και μια νέα μεταρρύθμιση δύναται να βελτιώσει σε ριζικό βαθμό τον τρόπο σκέψης και οργάνωσης.

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι την περίοδο του 5ου - 4ου αιώνα π.Χ. συναντάμε μια πραγματική άνθιση καινοτομιών που προσέφεραν στις αρχαίες ελληνικές πολιτείες τη δυνατότητα να επιτύχουν μεγάλες τεχνικές εφευρέσεις αλλά και πρωτοφανείς επιτυχίες στις θεωρητικές και θετικές επιστήμες. Οι εφευρέσεις άλλοτε υπό την πίεση του στρατιωτικού ανταγωνισμού και άλλοτε υπό την ανάγκη για βελτίωση των όρων διαβίωσης και λειτουργίας (για παράδειγμα την αξιοποίηση υδάτινων πόρων για την καλύτερη επεξεργασία του αργυρού) δημιούργησαν μια αλληλουχία αλληλοτροφοδοτούμενων εξελίξεων που βοήθησαν στην εν συνόλω ανάπτυξη των αρχαίων ελληνικών πόλεων (με κύριο εκπρόσωπο την Αθήνα) και όχι μόνο στην ανάπτυξη ενός τομέα ή μιας κοινωνικής τάξης.

Η θετική επίδραση της καινοτομίας όχι μόνο άγγιξε αλλά και μετέβαλε δραστικά το δημόσιο βίο κατά τρόπο δυναμικό, καθ' όσον κάθε μία καινοτομία δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για τη γένεση καινοτομιών σε διαφορετικά πεδία ανθρώπινης δραστηριότητας και σκέψης (για παράδειγμα η συσχέτιση των τεχνικών εξελίξεων με τη φιλοσοφική, την επιστημονική και εντέλει την πολιτική σκέψη). Ως εκ τούτου μπορεί να εξαχθεί μια αρχική εκτίμηση, ότι αφού η κοινωνία αποτελεί ένα αλληλένδετο και αλληλεξαρτώμενο μείγμα αλληλεπιδρώντων κοινωνικών ομάδων, η καινοτόμος δραστηριοποίηση μίας εξ αυτών (για παράδειγμα μιας υποομάδας επιχειρηματιών) θα επιδράσει με κάποιο τρόπο στο σύνολο του δημόσιου οικονομικού, υλικού, ιδεολογικού, φιλοσοφικού και αξιακού συστήματος. Κοινώς η ιδιωτική καινοτομική πρωτοβουλία θα δημιουργήσει δημόσια αξία. Κατ' αυτόν τον τρόπο είναι προς το συμφέρον της κοινωνίας η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που συνδράμει στην ωρίμανση καινοτόμων δραστηριοτήτων.

Λᾶας, Lapis, λατομείο, πέτρα , πύργος, πολεμόπυργος, Μάνη!

2022-08-04T22:07:00.008+03:00

Λας λοιπόν σημαίνει πέτρα. Στη Μάνη η πέτρα λέγεται λαλούδα.

Στη δωρική γλώσσα η λέξη "λᾶας" σημαίνει λίθος. Η λέξη Lapis στα λατινικά είναι δάνεια λέξη από τα ελληνικά, όπως και η σύνθετη λέξη ¨λατομείο". Λας λοιπόν σημαίνει πέτρα. Στη Μάνη η πέτρα λέγεται λαλούδα.

Ο Λας ή Λᾶας ή η Λα ήταν ακμάζουσα πόλη από τους προϊστορικούς μεχρι τους βυζαντινούς χρόνους, με αποκορύφωμα την δημιουργικότερη περίοδο του Κοινού των Ελευθερωλακώνων. Η πόλη Λας αναφέρεται από τον Ομηρο, τον Θουκυδίδη και τον Στράβωνα.

Ο περιηγητής Παυσανίας μετά το Γύθειο προς την Αρεόπολη, φθάνει στη Λάα, την οποία ορίζει σαφώς "Τα δε εν δεξιά Γυθείου, Λας εστί" . Η μυθολογία λέγει ότι την πόλη ίδρυσαν άνθρωποι γεννημένοι απο τους λίθους, που έρριχναν ο Δευκαλίων και η Πύρρα μετά τον ομώνυμο κατακλυσμό.

Πέτρα πιάνουν όταν γεννηθείς,
σε ριζωμιά πατάει ή και κάθεται η νύφη
όταν πρωτομπαίνει στo σπίτι,
σε πέτρα ριζωμιά χτίζεις τα θεμέλια του σπιτιού
και τέλος πέτρα θα σκεπάσει το μνήμα σου..

Η οικοδόμηση του οικογενειακού πύργου, του πύργου της
πατριάς, ήταν ο απώτερος στόχος της ζωής του Μανιάτη, ο οποίος
έχει συνυφασμένη τη ζωή του με την αγέρωχη κορμοστασιά του
πύργου του και την ιστορική διαδρομή των προπατόρων του!

Στη Μάνη, εκείνο που ευδοκιμεί είναι η πέτρα. Πέτρα πιάνουν όταν γεννηθείς, σε ριζωμιά πατάει ή και κάθεται η νύφη όταν πρωτομπαίνει στo σπίτι, σε πέτρα ριζωμιά χτίζεις τα θεμέλια του σπιτιού και τέλος πέτρα θα σκεπάσει το μνήμα σου..

Ολα τα κύρια γεγονότα της ζωής του Μανιάτη, δένονται απο την πέτρα.

Στην Μάνη, στον τόπο της πέτρας, η πέτρα έγινε πύργος, σύμβολο δύναμης και status..

Οι πύργοι, πάνω από 800 τον αριθμό, με την ανεξάρτητη μανιάτικη αρχιτεκτονική είναι καμωμένοι από ασβεστολιθικά υλικά της περιοχής απολύτως ενερμονισμένοι με το φυσικό περιβάλλον..

Από τον 18ο αι. και μετά έχουν εξαιρετική δόμηση και στέρεη αρχιτεκτονική με πέτρινα πολυώροφα κτίσματα, αυστηρών γραμμών τοιχοποιίας με λίγα μικρά παράθυρα. Στην αρχική του εμφάνιση ο πύργος ήταν βίγλα-παρατηρητήριο του οικογενειακού οικισμού και δεν κατοικούνταν.

Οι πολεμόπυργοι, χτίζονταν από αιχμηρές τεφρές πέτρες με ντουφεκότρουπες (πολεμίστρες), με ζεματίστρες* και βέβαια με την εμβληματική αγέρωχη κορμοστασιά τους.

*οι ζεματίστρες ήταν πάνω από την κεντρική είσοδο για να πετούν καυτό νερό ή λάδι στους εχθρούς. Επίσης στις γωνίες των πυργων για να εμποδίζουν τους εισβολείς να προσβάλουν τους πύργους

Utopies…

2022-06-24T08:06:00.006+03:00

[του κ. Πέτρου Τζεφέρη]

Πριν 2,5 χιλ. χρόνια ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» του κατασκεύασε μια ουτοπική πολιτεία, την "Καλλίπολη", με στόχο να εξετάσει τη δομή ενός ιδανικού κράτους δικαίου σε αντιδιαστολή με το άδικο και να βρει τελικά ποιο πολίτευμα ταιριάζει σε μια δίκαιη πολιτεία.

Πριν από 500 χρόνια, το 1516, ο Bρετανός Τόμας Μορ (1487-1535) δημοσίευσε στη Λουβέν τη δική του «Ουτοπία». Ο Μορ, στο ομότιτλο αυτό βιβλίο, αφηγούνταν την ιστορία ενός ταξιδιώτη, ο οποίος ναυάγησε σε ένα άγνωστο νησί, όπου βρήκε μια πολιτεία βασισμένη στην κοινοκτημοσύνη των αγαθών, στην αλληλεγγύη των ανθρώπων και τη θρησκευτική ανεκτικότητα.

Σήμερα ο κόσμος έχει πλέον διλήμματα που αφορούν την πεπερασμένη παρουσία του στην πλανήτη, την συμβίωσή του με το περιβάλλον και την βιωσιμότητα. Θέλει να ζει σε ένα καθαρά περιβάλλον και να δημιουργήσει μια κοινωνία βιώσιμη και έναν ατομικό αξιοβίωτο βίο. Μήπως όμως αυτή είναι η Πρώτη μεγάλη Ουτοπία;

Επιπλέον θέλει να διαθέτει πρόσβαση σε απεριόριστες πηγές ενέργειας και αγαθών για πάντα. Θέλει να επιτύχει τη βιώσιμη ή αλλιώς πράσινη ενεργειακή μετάβαση, την μετάβαση σε έναν κόσμο με αυτάρκεια στην ενέργεια, αλλά που επιπλέον δεν μολύνει, δεν καίει κάρβουνο και δεν εχει ή ανακυκλώνει πλήρως τα απόβλητά του. Μήπως όμως αυτή είναι η Δεύτερη μεγάλη Ουτοπία;

Κι ακόμη θέλει να αποϋλοποιήσει την οικονομία και να πετύχει έναν κόσμο ψηφιακό, με πρόσβαση στην επικοινωνία και την ενημέρωση για όλους… Μακριά από εξορύξεις και μεταλλεία, μακριά από πολέμους για τα υλικά αγαθά. Μήπως όμως κι αυτή είναι μια Τρίτη μεγάλη Ουτοπία του σύγχρονου ανθρώπου;

Και οι τρεις “ουτοπίες” έχουν ένα κοινό: τα υλικά αγαθά, τον υλικό μας κόσμο, our material world! Η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και ισοπολιτεία των προηγούμενων …ουτοπιών, έχουν δώσει τη θέση τους στην κατανάλωση, τη σημερινή θεά. H στενότητα των αγαθών και οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι πλέον οι νέοι ρυθμιστές της οικονομίας, τα εργαλεία του νέου θαυμαστού κόσμου μας!.

Αναμφίβολα ζούμε σε έναν κόσμο υλικό, όπου τα όνειρα των νέων πλάθονται με ..«πρώτες ύλες», για να θυμηθούμε το σχετικό moto της ΕΕ (Raw Materials: the stuff, the dreams are made off).

Και στο βάθος, η «μεταλλεία» ή αλλιώς η «εξόρυξη», ο μόνος τρόπος για να παράξεις νέα υλικά, χωρίς να τα γεννήσεις!

Από τη μια, η «βιώσιμη» ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών, της αποϋλοποιημένης ψηφιακής οικονομίας, των καινοτόμων οικολογικών τεχνολογιών και της παγκοσμιοποίησης, θεωρεί τη «μεταλλεία» γκρίζα, αναχρονιστική και a priori μη βιώσιμη. Πόσο «βιώσιμο» είναι άραγε κάτι που αναπαράγεται σε γεωλογική κλίμακα;

Από την άλλη, ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» μας, ψηφιακός, απανταχού εξηλεκτρισμένος και ηλεκτροκινούμενος,, στηρίζει τα πόδια του στα σύγχρονα καλούδια της Τεχνολογίας των Υλικών: στο λίθιο, τον λευκό χρυσό της λατινικής αμερινής, στo κόλταν (coltan, ταντάλιο) των μαύρων του Κονγκό, στο πυρίτιο και στις κινέζικες σπάνιες γαίες. Κι ακόμη στα ηλεκτρονικά νεκροταφεία του, στην Γκάνα της Αφρικής. Α ναι ξέχασα. Αρκεί η εξόρυξη να ΜΗΝ είναι κοντά στην αυλή του..

Αρκεί μόνο να χρησιμοποιώ τα προϊόντα της, άκριτα, υποκριτικά και αλόγιστα: τι σχέση έχει το ρυπογόνο μεταλλείο με τον φορητό μου υπολογιστή και την «πράσινη» ζωή μου;

Η μεταλλεία δεν έχει ανάγκη από εργασίες που να τεκμηριώνουν την διαχρονική παρουσία της στους αιώνες που πέρασαν αλλά και που θα έρθουν. Χρειάζεται ανθρώπους να μπορούν να τη δουν συνετά και να δώσουν συναινετικές λύσεις. Λύσεις που δεν παραβιάζουν τους κύκλους της φύσης, μετακινούνται προς την οικονομία της γνώσης και της καινοτομίας και υπηρετούν τις ανάγκες των πολιτών για ασφάλεια, υγεία και ποιότητα ζωής.

Κι ακόμη στο επικοινωνιακό επίπεδο, έχει ανάγκη από την αποδοχή του κόσμου, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό αλλά και στο βαθμό που της αξίζει.. Αυτό θα γίνει μόνο όταν στείλουμε το σωστό μήνυμα στους κατάλληλους ανθρώπους. Όταν πούμε στον κόσμο την αλήθεια για το κόστος της ανάπτυξης. Οταν ο κόσμος αρχίζει να καταλαβαίνει ότι τα περισσότερα υλικά που χρησιμοποιεί καθημερινά, δεν προέρχονται από παρθενογένεση, αλλά έχουν την άκρη τους σε κάποιο ορυχείο στο παγκόσμιο χωριό.

Διότι μόνο τότε ενδέχεται να αναλάβει και το κόστος που αναλογεί στην χρήση αυτή!

Και να αντιληφθεί ότι βιωσιμότητα αποτελεί ανάγκη και όχι ρητορεία του καιρού μας!

Time has come...

2022-01-13T08:31:00.002+02:00

Τα γλυπτά έχουν προέλευση!. Στις 12.03.2021, ένας ακόμη Βρετανός Πρωθυπουργός (εν προκειμένω ο Boris Johnson), δήλωσε ότι τα μάρμαρα του Παρθενώνα ανήκουν στους …επιτρόπους του Βρετανικού Μουσείου. Δεν αποτελεί έκπληξη ούτε είναι η πρώτη φορά που η βαρβαρότητα και ο ανιστορισμός επισκέπτονται τα πολιτικά σαλόνια, δυστυχώς και χωρών με μεγάλη ιστορική διαδρομή. Μολαταύτα, σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα της Οθωμανοκρατίας, τεκμαίρεραι πλήρως ότι ουδέποτε υπήρξε (ή προέκυψε) νόμιμη κτήση των γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο. Επίσης, κάθε πολίτης αυτής της χώρας θα πρέπει να γνωρίζει ότι τα ελληνικά μάρμαρα, τόσο τα Ελγίνεια όσο και τα λοιπά, όπου κι αν έχουν μισέψει και εκτίθενται σήμερα, συμβολίζουν και εκπέμπουν παναθρώπινες αξίες, αλλά παράλληλα έχουν και προέλευση, η οποία ουδόλως χαρίζεται ή καταλείπεται.
ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Π. ΤΖΕΦΕΡΗ ΛΙΘΟΣ ΜΑΡΜΑΡΟΣ, ΤΑΙΝΑΡΙΟΣ, ΣΕΛ. 327

«Η επιστροφή των Ελγίνειων Μαρμάρων στην Αθήνα έχει γίνει επιτακτική», γράφει, σε κύριο άρθρο της, η εφημερίδα Times του Λονδίνου, η οποία ανοικτά και ξεκάθαρα πλέον στηρίζει τον επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα.

…for UK to return Parthenon marbles

Όπως αναφέρει η βρετανική εφημερίδα «οι καιροί όμως και οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Τα γλυπτά ανήκουν στην Αθήνα. Και πρέπει τώρα να επιστραφούν».

«Τα Ελγίνεια Μάρμαρα απεικονίζουν υπέροχα την ανθρώπινη μορφή και την αίσθηση της κίνησης. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν θαυμάσει αυτά τα γλυπτά που κάποτε κοσμούσαν τον Παρθενώνα. Αλλά τους τελευταίους δύο αιώνες βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Πρόκειται για τα ομορφότερα όλων των αποκτημάτων του», σημειώνει η εφημερίδα.Στη συνέχεια τονίζει, μεταξύ άλλων, πως «για περισσότερα από 50 χρόνια, καλλιτέχνες και πολιτικοί υποστήριξαν ότι αυτά τα τόσο θεμελιώδη τεχνουργήματα για την πολιτιστική ταυτότητα ενός έθνους πρέπει να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Το μουσείο και η βρετανική κυβέρνηση, με την υποστήριξη της εφημερίδας Times, αντιστάθηκαν σε αυτήν την πίεση. Οι καιροί όμως και οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Τα γλυπτά ανήκουν στην Αθήνα. Και πρέπει τώρα να επιστραφούν».

Όπως ανέφερε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η γραμματέας της Βρετανικής Επιτροπής για την Επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, Μάρλεν Κοτγούιν, «αυτή η παρέμβαση θα συμβάλει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο του μακροχρόνιου αιτήματος της επιστροφής των Γλυπτών στην Αθήνα». Ένα αίτημα που «ξαναζωντάνεψε» τον περασμένο Νοέμβριο μετά την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο Λονδίνο και τη σχετική πρόταση που καέθεσε στον ομόλογό του, Μπόρις Τζόνσον.

https://www.thetimes.co.uk/article/the-times-view-on-the-elgin-marbles-uniting-greeces-heritage-spdz5vz6k

Λίθος Μάρμαρος, Ταινάριος

Τι λείπει από τους Έλληνες πολιτικούς ηγέτες

2021-10-27T12:57:00.002+03:00

Ίσως και να φταίνε τα λόγια του Λιβανέζου ποιητή Kahlil Gibran:

«Τη χώρα να λυπάσαι που τρώει ψωμί από ξένη σοδειά, φορά ένδυμα που δεν ύφανε και έχει:

- Αλεπού για πολιτικό
- Απατεώνα για φιλόσοφο και
- Τους σοφούς της βουβούς»,

που είδα στον ύπνο μου ότι, η χώρα μας απέκτησε:

 Έναν ηγέτη απαλλαγμένο από το ψυχοφθόρο σύνδρομο του λεγόμενου «πολιτικού κόστους» και που χαίρεται όταν τον βρίζουν πίσω του, γιατί αυτό σημαίνει ότι προηγείται (!)

 Έναν ηγέτη, που είχε το θάρρος (με δημοψήφισμα) να περιορίσει τις βουλευτικές έδρες σε 150 με τους δικηγόρους και του γιατρούς να μην υπερβαίνουν το 15-20%. Επιχειρήστε, για παράδειγμα, να αναφερθείτε στη Βουλή στην τεχνητή νοημοσύνη ή και τους κβαντικούς υπολογιστές, και θα διαπιστώσετε ότι, οι μεν βουλευτές-δικηγόροι προσφεύγουν απεγνωσμένα στον Ποινικό Κώδικα, οι δε συνάδελφοί τους γιατροί, σε κάποιο εγχειρίδιο φαρμακολογίας για να καταλάβουν περί τίνος πρόκειται (!)

«Δεν πεθαίνω για τις απόψεις μου, όπως έλεγε ο B. Russel, γιατί μπορεί να κάνω και λάθος» αλλά δυστυχώς, δεν φταίνε οι καιροί που αλλάζουν, φταίμε εμείς που δεν αλλάζουμε…

 Έναν ηγέτη, αντιμισονεϊστή, έτοιμο να επενδύσει σε νέους με ειδικές δεξιότητες και πλούσια κοινωνική και συναισθηματική νοημοσύνη.

 Έναν ηγέτη, που δεν θα εκχωρεί στους αποτυχόντες πολιτικούς και στους επαγγελματίες συνδικαλιστές της κομματικής νομενκλατούρας τη διοίκηση των νευραλγικών για την οικονομία και την κοινωνία Φορέων. Αλλά, σε καταξιωμένες από την επιστημονική και την επαγγελματική κοινότητα προσωπικότητες.

 Έναν ηγέτη, που θα μετονομάσει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σε Υπουργείο Αγροτικής Αναγέννησης, με Υπουργό άτομο ισάξιο του Ολλανδού ή και Ισραηλινού ομολόγου του. Γιατί, αν μέχρι σήμερα είχαμε έστω και ένα οραματιστή και ικανό υπουργό δεν θα τρώγαμε ούτε ντομάτες Βελγίου, ούτε και κοκόρια Ιταλίας (!) Ούτε, οι γαστρονομικά απατρεις ξενοδόχοι μας, θα επιβάρυναν το εμπορικό ισοζύγιο με εισαγόμενα σκουπίδια σε βάρος της εθνικής μας παραγωγής και της γαστρονομικής μας κουλτούρας για να ταΐσουν την πελατεία τους.

Αλήθεια, υπάρχει κανείς που συνεχίζει να αγνοεί ότι το Ισραήλ, με έκταση όση και η Πελοπόννησος, μεσουρανεί με τα γεωργικά του προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά; Υπάρχει κανείς που να αμφισβητεί τον ισχυρισμό των Ολλανδών «Δώστε μας τη Θεσσαλία για να θρέψουμε την Ευρώπη»! Την ίδια ώρα που εισάγουμε τυριά διαλογής (αλήθεια, γιατί στα s/m δεν αναγράφεται πάνω σ’ αυτά χρόνος ωρίμανσης και ποσοστό υγρασίας;) οι διάφοροι αυτοαποκαλούμενοι Σεφς δολοφονούν την κουζίνα μας με το να διαφημίζουν την εισαγόμενη κρέμα γάλακτος (!), και οι εστιάτορές μας με το να βάζουν στο τραπέζι εισαγόμενο βουτυράκι αντί για ελαιόλαδο, η Δανία προωθεί την καλλιέργεια σε όσπρια προκειμένου να τα εντάξει στο διαιτολόγιό της!

 Έναν ηγέτη, έτοιμο να υποκαταστήσει το εδώ και χρόνια έωλο μοντέλο τουριστικής πολιτικής, που καταναλώνει περισσότερο παρελθόν παρά να παράγει μέλλον με ένα νέο μοντέλο, ανάλογο του brandname, της ιστορίας και του φυσικού της κάλους της χώρας. Θυμίζω στους ενασχολούμενους με τον τουρισμό κρατικούς φορείς τα από το 1952 λόγια του Jean Cocteau “Η Ελλάδα διαθέτει πανίσχυρους μηχανισμούς ενάντια στον τουρισμό της…». Το να συνεχίζεις να μετράς αφίξεις και εισπράξεις χωρίς το πόσο σου κόστισαν είναι καθαρή απάτη. Το να ταΐζεις τον ξένο με εισαγόμενα είναι παρακμή όπως, και το να ολισθήσεις σε τοπικό υπερτουρισμό δεν είναι έλλειψη προγραμματισμού, είναι έγκλημα.

 Έναν ηγέτη που, επειδή γνωρίζει:

- Γιατί η χώρα μας μαστίζεται από χρόνια προϊοντοπενία και χαμηλή ανταγωνιστικότητα
- Γιατί το ελληνικό επιχειρείν τρέφει απέχθεια στο μέλλον
- Γιατί η δημιουργικότητα του λαού μας δεν μεταφράζεται σε καινοτομία
- Γιατί την πάλαι πότε αναιμική και δασμοσυντήρητη μεταποιητική μας οικονομία διαδέχτηκε η επιδοτοφιλική και χωρίς τις αναμενόμενες επιδόσεις

- Γιατί τα κατά καιρούς διόλου ευκαταφρόνητα αναπτυξιακά κίνητρα δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Μήπως η παραγωγή αγαθών δεν είναι στο DNA μας; και τέλος:

- Γιατί οι εξαγωγές μας στη 15 τρισ. ευρώ αγορά της Ε.Ε. ποσοτικά και ποιοτικά προκαλούν από θλίψη μέχρι και θυμηδία, προσαρμόζει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας στην εθνική μας ιδιοσυγκρασία και σε πεδία με αποδεδειγμένο το διεθνές ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα. Το να κάνεις το ίδιο λάθος, δηλαδή να συνεχίζεις να επενδύεις εκεί που αποδεδειγμένα δεν πέτυχες, και να περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα, δεν είναι ουτοπία είναι ηλιθιότητα. Περίτρανη απόδειξη το τριτοκοσμικό ποσοστό των εξαγωγών μας στο ΑΕΠ της χώρας.

 Έναν ηγέτη, που θα επενδύσει στην εκπαίδευση εκείνη που θα «ξεκολλήσει» τη χώρα από την τελευταία της θέση εντός της ευρωζώνης, όσον αφορά στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων (ESI) και θα συνδέσει την παραγωγή του τεχνικού και του επιστημονικού δυναμικού της με τις απαιτήσεις της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης.

 Έναν ηγέτη, που επειδή γνωρίζει ότι η «Αχίλλειος πτέρνα» του ελληνικού επιχειρείν είναι η φοβία του απέναντι στην διάσταση της κουλτούρας που ακούει στο όνομα «Ανοχή Αβεβαιότητας», θα σταματήσει να επενδύει σε «κουτσά άλογα» και θα στρέψει την αναπτυξιακή πολιτική του τόπου σε πεδία με αδιαφιλονίκητο αναπτυξιακό και εξαγωγικό προσανατολισμό όπως:

την πολεμική βιομηχανία,
τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
το σπάνιο ορυκτό μας πλούτο (μεταλλουργία κλπ) ,
τη ναυτιλία, τη ναυτηλιακή παιδεία ως εξαγώγιμο «προϊόν» και τον ναυπηγοεπισκευαστικό κλάδο,
την έρευνα με στόχο την αξιοποίηση του πνευματικού μας κεφαλαίου,
τον πολιτισμό και την κουλτούρα και ασφαλώς
τη θαρραλέα διεθνοποίηση των ΑΕΙ

 Τέλος, έναν ηγέτη, που επειδή γνωρίζει ότι, σ΄ αντίθεση με τη «γραμμική κουλτούρα» (linear - active) των Βορείων εταίρων μας στην ΕΕ, ο αδύναμος κρίκος της οικονομικής μας ανάπτυξης και κατ’ επέκταση της κοινωνικής μας συνοχής οφείλεται στην «πολυδραστήρια κουλτούρα» (multi-active) στην οποία ανήκει η χώρα μας, συνεπακόλουθο της οποίας είναι:

η ροπή στην πολυνομία, τη γραφειοκρατία, την παραοικονομία και τη διαφθορά
η εσωστρέφεια (βλέπε re-active αντί pro-active επιχειρηματική συμπεριφορά) όπως και
η απέχθεια σε κάθε μεταρρύθμιση (εκπαιδευτική ή και οργανωτική),

έχει το θάρρος των γρήγορων αποφάσεων και την υπερηφάνεια του επαναστάτη / αναμορφωτή αδιαφορώντας για την επανεκλογή του.

Όταν ξύπνησα και συνειδητοποίησα ότι όλα αυτά ήταν ένα όνειρο, περιέπεσα σε βαθιά μελαγχολία και αναφώνησα:

Ναι, πολιτικά κόμματα όλων των αποχρώσεων που συχνά θυμίζετε τον κωπηλάτη που και καθιστός είναι και προς τα πίσω πάει
Ναι, πολιτικά κόμματα της εκάστοτε αντιπολίτευσης που αγνοείτε ότι, «ποτέ δε βγάζεις το φελλό από τη βάρκα που είσαι μέσα»
Ναι, επιστημονικές κοινότητες που εξελιχθήκατε σε κοινές συντεχνίες
Ναι, νέοι αυτοεξόριστοι επιστήμονες που ανεξήγητα ανέχεστε να σας στερούν και αυτό τούτο το δικαίωμα της ψήφου να θυμάστε δεν αλλάζουμε χώρα αλλάζουμε τη χώρα…
Ναι, συνδικαλιστές που αντί για σύμμαχοι του αύριο, καταντήσατε θλιβερή καρικατούρα του χθες
Ναι, Έλληνα ψηφοφόρε που δε θέλεις να κυβερνηθείς από ανθρώπους καλύτερους από σένα
Ναι, δημόσιοι υπάλληλοι, που συχνά συμπεριφέρεστε ως «στρατός κατοχής» και που σε κάθε λύση εφευρίσκετε και ένα πρόβλημα
Ναι, νεκρωμένη σε αντανακλαστικά ελληνική κοινωνία

Γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από την απελευθέρωσή μας και ακόμα δεν καταλάβατε ότι δεν υπάρχουν προβλήματα, υπάρχουν μόνο λύσεις.

Επειδή όπως έλεγε ο Goethe «ο χρόνος δεν αποταμιεύεται» κλείνω με την πρόταση της οργάνωσης ενός συνεδρίου και μιας σειράς τηλεμαχιών με τη συμμετοχή πολιτικών, οικονομολόγων, κοινωνιολόγων, ψυχολόγων και εκπροσώπων της επιχειρηματικής κοινότητας με θέμα: Η οικονομική μας πολιτική επηρεάζει αρνητικά το επιχειρείν της χώρας ή Η κουλτούρα μας παρεμποδίζει την ανάπτυξη της κατάλληλης πολιτικής;

Γράφει ο Δρ Γιάννης Κριτσωτάκις, Διδάκτωρ του Οικονομικού Πανεπιστημίου της Βιέννης με εξειδίκευση στην Επικοινωνία και στο Marketing Εξαγωγών.

Τοπόσημα του 1821, αφιέρωμα στη Μάνη

2021-09-19T09:03:00.005+03:00

ΩΔΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΠΟΥ ΧΑΝΕΤΑΙ

2021-08-05T08:08:00.003+03:00

"Ο αέρας μυρίζει πένθιμα.

Το χρώμα του θανάτου καλύπτει τα πάντα.
Η λάμψη της φλόγας φωτίζει τη νύχτα,
κυρίαρχη έναντι κάθε άλλης φωτοδότρας πηγής.«Σας παρακαλούμε:
Αφήστε μας τα πράγματα.
Μη μας τα καίτε.
Αφήστε τα έντομα να βρίσκουνε τα άνθη τους».

(«Αυτοβιογραφία», Νικηφόρος Βρεττάκος).

Ο αέρας μυρίζει πένθιμα. Το χρώμα του θανάτου καλύπτει τα πάντα. Η λάμψη της φλόγας φωτίζει τη νύχτα -πιο έντονα θαρρείς από αυτή των άστρων-, κυρίαρχη έναντι κάθε άλλης φωτοδότρας πηγής. Τούτο το θανατικό είναι βαρύ, πολύ βαρύ για να το αντέξει κανείς...

Το δάσος, το τόσο πολύτιμο μερτικό μας, κάηκε. Η βλάστη εχάθη. Ο τόπος ο θαλερός εσβήσθη. Γίνηκε σταχτύς, γίνηκε μαύρος. Γίνηκε σκιά, γίνηκε θάνατος. Τα δένδρα νεκρά, μα πεισματικά όρθια! Ακίνητες μαύρες φιγούρες, σκιές θανάτου, μας χαιρετούν λίγο πριν σκύψουν για να ασπασθούν τη μάνα γη, λίγο πριν γίνουν άγγελοι! Κάμανε κόπο πολύ για να ψηλώσουν, πάλεψαν με τα ενάντιά τους στοιχειά μέχρι να ορθωθούν, μέχρις ότου γίνουν ικανά στην αντοχή, στη στέρηση, στις κακουχίες. Πέρασαν χρόνια πολλά, βαριά, μέχρις ότου γίνουν οι ώριμοι στυλοβάτες της γης, οι ακίνητοι προστάτες μας, που δίναν ανάσα στο μακάριο κόσμο μας.

Κι ήρθε κακιά στιγμή, χέρι φονικό, για να σβεστεί η ελπίδα, για να χαθεί η ζωή. αυτή που με τόσο κόπο κι ατέλειωτη υπομονή δημιουργήθηκε. Και τώρα, πωρπατούμε στην αυχμηρή γη που μας στοιχειώνει, και για το κακό θρηνούμε, αδύναμοι όντας μπρος του. Στο απέραντό του, μικροί-ελάχιστοι γινόμαστε, σερπετοί κι αλλότριοι. Θυμώνουμε για τούτο, οργιζόμαστε με τον άνθρωπο που λάθεψε, που χαύνα είδε τη ζωή κι αποστειρώθη.

Στη γη τούτη, ο θάνατος χάσκει παντού. Σκελετοί δένδρων και θάμνων, σκελετοί ζώων και πουλιών -αυτός είν' ο σκελετός, το κουφάρι της γης-, ρόχθοι και γογγυσμοί στοιχειώνουν τη ζωή. Το χώμα ξερό, ξερνάει καπνό και φοβέρα, σκιάζοντας τη ζήση.

Η Περσεφόνη γέρνει, τη γη τη στερνή αγκαλιάζει (έτσι την είδε ο Νίκος Γκάτσος, στον Εφιάλτη της), σαλεμένη από το βαρύ καημό. Η στάχτη, το σάβανο που καλύπτει το νεκρό σώμα της μαυροντυμένης γης, στέκει πάνω της υστερνά, σκεπάζοντάς την απαλά, ωσάν σινδόνη -γκροτέσκο στοιχείο λες, της ακροτελεύτιας πράξης, μιας δυνατής συγκινησιακής στιγμής έντασης, επαφής, αγάπης, πόνου ... Η τελευτή στιγμή! Φόβος της, μην το ανεμοτάραμα την πάρει και φανεί η γυμνότης!

Φτάσαμε λοιπόν στον τραγικό επίλογο. Φτάσαμε στο σημείο οπού, αναφερόμενοι στη φύση, μιλούμε πια σε παρελθόντα χρόνο. Η διά των αναμνήσεων επαναφορά της εικόνας της ή ο ευκτικός τρόπος αναφοράς της, δηλώνουν το αδιέξοδο. Δηλώνουν το άδηλο της καταστροφής..

Τώρα πια, όλα κείνα τα όμορφα που τη χαρακτήριζαν, φαντάζουν μακρυνά, αβέβαια στη σκέψη, θολά στην εικόνα. Η αγάπη για όσα φύγαν γίνεται αβάσταχτη, η ανάγκη για επαφή γίνεται επιτακτική. Ο ποιητής νοσταλγεί θρηνητικά για την έλλειψη της φύσης: «Να 'τανε τη σκιά τους να μου δίνανε / όταν κοντά τους θα διαβαίνω πάλι / σα μιαν αγάπη που κανείς δε μου 'δωσε / σα μια στοργή που μου 'λειψε μεγάλη» («Τα πεύκα» Λάμπρος Πορφύρας).

Κι η πληγωμένη γη, αυτή η μαυροφόρα που πατούμε, τι θα γενεί; Πολύ φοβούμαι ότι θα βιασθεί ανενδοίαστα από τους βάρβαρους τεχνοκράτες τού σήμερα. Θα γενεί τσιμέντο, θα γενεί άσφαλτος. Θα γενεί σκιά, θα γενεί φοβέρα. Το σκότος του πολιτισμού μας θα καλύψει το θαλερό, το υψηλό, το ευφρόσυνο, που πριν υπήρχε εκεί. Θα σβεστεί το όνειρο, θ' αποδιωχθεί η ελπίδα. Κι εμείς, ως μοιραίοι, ουτιδανοί κι ανήμποροι θα πεθαίνουμε ανύποπτα, σφαλερά, χωρίς να συνειδητοποιούμε την τραγικότητά μας. Οποία καταδίκη η ανάρμοστη φιλομηρία στο σκότος, στη σκωρία, στη θαμβότητα... Ποιο το ήθος στη μικρόνοια, στη φρεναπάτη, στην ενοχή, στη συνενοχή, στο άγος; Στα δύστηνα, στα φτενά και τρομώδη άνθρωπε καταπέφτεις, σε αυτά πνίγεσαι και με (για) αυτά (αργο)πεθαίνεις.

Όμως φτάνει πια, όχι άλλος θάνατος της ψυχής, όχι άλλη μακαριότητα, όχι άλλη άγνοια, όχι άλλος θάνατος. Ορθώσου…, το ανάστημά σου άνθρωπε ύψωσε και σάρωσε τα κάστρα, τις φυλακές του πολιτισμού σου...

Πένθησε για τη φύση άνθρωπε της θλιμμένης γης, κλάψε για το χαμό του δάσους. Θρήνησε, ξύπνησε, εξεγέρσου. Σκέψου, νοιώσε και... ορκίσου με τη φωνή της καρδιάς πως στο μέλλον δε θα επιτρέψεις να γενεί άλλο τέτοιο κακό, πως θα προστατέψεις το φυσικό αγαθό, πως θα γενείς δημιουργός ζωής, θα γίνεις φυτευτής. Θα το πονέσεις και θα το προστατεύσεις το δενδρί π' απέμεινε, κείνο που θα φυτέψεις. Θα το ποτίσεις με τα δάκρυα και τον ιδρώτα σου, θα το κοπρίσεις με τη φροντίδα και την περιποίησή σου, θα το ψηλώσεις με την ελπίδα σου.

Δε θα τ' αφήσεις, δε θα το αμελήσεις, δε θα το ξεχάσεις. Θα το κάμεις δυνατό, θα το κάμεις μέγα. Για να πάρεις -μέσα από τη δημιουργική προσπάθεια- τη δύναμή του, τη θέλησή του, το κουράγιο του, και να γενείς ορθός, ...για να συνεχίσεις. Χρειάζεται ανθρώπους τέτοιους η γη μας -ιδιαίτερα σήμερα-, ανθρώπους όλο καρδιά, όλο πνοή, όλο βλέμμα. Ανθρώπους-δημιουργούς, ανθρώπους-λειτουργούς, ανθρώπους-ποιητές.

Πήγαινε κει όπου κείται το δάσος της ψυχής σου και περπάτησε στο καβουρντισμένο χώμα. Άφησε το πόδι σου να μπει βαθιά στο παχύ στρώμα της στάχτης, άφησε να σε γδάρει το αιχμηρό κλαδί του καμένου δένδρου. Νοιώσε τον πόνο της γης στο σώμα σου, στην καρδιά σου..

Νοιώσε το θάνατο που κυριαρχεί. Νοιώσε τη στέρηση, τη ζωή που εχάθη. Νοιώσε το ρόγχο της φύσης στο ζώο που καίγεται και μαρτυρικά αργοπεθαίνει. Στο δένδρο το φλεγόμενο, που κοντανασαίνει βασανιστικά. Στο φοβισμένο κτύπο μιας ανεξερεύνητης καρδιάς, που δε ξέρεις που και τίνος είναι, μα τη νοιώθεις γύρω σου παντού, να σε στοιχειώνει.

Νοιώσε το θάνατο που διαμόρφωσες με ευθύνη σου, είτε με υπαιτιότητά σου, είτε με την αδιαφορία σου, και γίνε τώρα δημιουργός ζωής.Τη γη που μάτωσες, αυτήν ν' ασπαστείς. Να χύσεις το δάκρυ σου στο καυτερό της χώμα, να υποφέρεις από το θάνατο που ανασαίνει παντού.

Τότε θα νοιώσεις το βαρύ χρέος της δημιουργίας. Τότε θα καταλάβεις τι πα' να πει ζωή, τι εστί ελπίδα…

(από το βιβλίο του Α. Καπετάνιου “Τη χώρα που μου πήρανε γυρεύω…”, εκδόσεις Ηλιοτρόπιο, Αθήνα 2004)

Λίθος Μάρμαρος, Ταινάριος: βιβλίο για τα μάρμαρα της Μάνης

2021-07-25T11:46:00.004+03:00

Το βιβλίο αυτό δημιουργήθηκε με αφορμή ορισμένους προβληματισμούς, ειδικότερα για την περιοχή της Μάνης και τα μάρμαρά της, τα οποία ενώ κυριάρχησαν στον αρχαίο κόσμο (Nero Antico, Rosso Antico, Marmor Taenarium, Lapis Taenarius κ.α.) σήμερα υφίστανται σταδιακή απαξίωση και εγκατάλειψη.

Εξετάζει τόσο την ιστορική πορεία των μαρμάρων της Μάνης όσο και την κατεξοχήν επιστημονική τους ταυτότητα. Ερευνά τους χώρους εξόρυξης/εμφάνισης και επιχειρεί να ταυτοποιήσει τα μάρμαρα τόσο γεωχημικά και πετρογραφικά όσο και ισοτοπικά σε μια προσπάθεια να εξακριβωθεί η προέλευση (Provenance determination). Κι αυτό γιατί μέχρι σήμερα δεν έχουν τεκμηριωθεί και αναδειχθεί επαρκώς οι λατομικοί χώροι προέλευσης, αλλά και τα έργα τέχνης και τεχνουργήματα από μάρμαρο Μάνης, γεγονός που εγείρει αμφισβητήσεις ως προς την ιστορική τους ταυτότητα και διαδρομή.

Τα μάρμαρα της Μάνης αργοσβήνουν και μαζί με αυτά αργοσβήνει και η κληρονομιά της πέτρας, η πλέον εμβληματική ταυτότητα της Μάνης και του Μανιάτη. Στην εικόνα, μέτωπο από το ερυθρο-πορφυρόχροο μάρμαρο στον Προφήτη Ηλία Δημαρίστικων (rosso antico).

Ο Αγιος Νικόλαος Λάγιας, στο δρόμο προς την Κοκκάλα σε παλιό νεκροταφείο. Δομημένη σε μεγάλο βαθμό και σκεπασμένη με μαρμάρες από μαύρο μάρμαρο, με παλαιοχριστιανικά spolia, πιθανότατα του 1100 μΧ.

Ισοτοπικά διαγράμματα αναφοράς χρήσιμα για την ταυτοποίηση της προέλευσης του ελληνικού μαρμάρου

Όμως η λήθη δεν ταιριάζει στα μάρμαρα της Μάνης, τα οποία είναι σημαντικά και από ιστορικής και από γεωλογικής/κοιτασματολογικής απόψεως αλλά κι από απόψεως ιδιοτήτων και ενδιαφέροντος ως προς την αξιοποίησή τους κατά τη σημερινή περίοδο και το μέλλον.

Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί, με αφορμή τα μάρμαρα της Μάνης, να ανοίξει θέματα σε ότι αφορά τη διάγνωση και τη σημασία της προέλευσης των μαρμάρων, την προστασία κι ανάδειξη των εξορυκτικών χώρων προέλευσης, αλλά και την ένταξή τους σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο για τον τόπο μας, στο οποίο κυρίαρχο ρόλο θα έχουν οι αξίες που σμιλεύτηκαν δίπλα από τις πέτρες της αρχαίας Ελλάδας και ειδικότερα της Μάνης: η αξία της πολιτιστικής μας ταυτότητας, η αυτοσυνειδησία, η βαθύτερη φιλοσοφία της υπερηφάνειας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Στις 405 σελίδες του συγγράμματος συναντάται η επιστήμη με την μανιάτικη λίθινη ψυχή, η λιτότητα του μανιάτικου βουνού με την ιστορία, την ιστορία του επώνυμου λίθου που από τα «μαρμαροκοπιά» του μικρού αυτού αλλά περήφανου τόπου, διακινήθηκε στα πέρατα του κόσμου. Κι ακόμη το πάθος του ερευνητή με την επιστημονική αλήθεια που δεν επιδέχεται αμφισβητήσεις.

Περιλαμβάνει μια αδρή περιγραφή των μαρμάρων και των φυσικών λίθων του αρχαίου και σύγχρονου κόσμου, με έμφαση στον ελλαδικό χώρο και την Ανατολική Μεσόγειο (Κεφ.1).

Περιλαμβάνει στοιχεία για τις αρχαίες πόλεις και τα αρχαία λατομεία της Μάνης και γενικότερα της Λακωνίας (Κεφ.2).

Στοιχεία γεωλογίας καθώς και στοιχεία για τον Ορυκτό Πλούτο της Μάνης και της Λακωνίας γενικότερα, συμπεριλαμβάνοντας εκτός από τα μάρμαρα και τα λοιπά κοιτάσματα, μεταλλευτικά, βιομηχανικά ορυκτά αλλά και επισημάνσεις για τα λατομεία ασβεστολιθικής πέτρας της οποίας η εξόρυξη συνεχίζεται μέχρι σήμερα (Κεφ. 3).

Επίσης περιλαμβάνει πλήρη κατάλογο των λατομικών θέσεων αλλά και θέσεων εμφάνισης μαρμάρου καθώς και στοιχεία για την διακίνηση των μαρμάρων και λίθων κατά τους ιστορικούς κυρίως χρόνους και την χρήση τους σε μνημεία της τέχνης και του πολιτισμού (Κεφ.4).

Κι ακόμη, με αφορμή το ζήτημα των μαρμάρων της Μάνης, θέτει το γενικότερο θέμα της ταυτοποίησης των μαρμάρων του αρχαίου κόσμου, ένα θέμα που έχει απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα κυρίως με τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων της ASMOSIA (Αssociation For the Study of Marble and Other Stones Used In the Antiquity, από το 1988 και εξής. Από τις σελίδες του αναδεικνύεται το σημαντικότατο ζήτημα της καταγραφής όλων των αρχαίων λατομείων, λαξευμάτων, εμφανίσεων κλπ. σε μια δυναμική εθνική βάση δεδομένων κάτι που θα αποτελέσει εργαλείο για την ταυτοποίηση της προέλευσης αλλά και για την θεσμική, διοικητική και ουσιαστική προστασία των χώρων αυτών (Κεφ.5).

Τέλος, τίθεται το θέμα της αξιοποίησης και της προοπτικής των ιστορικών μαρμάρων αυτών στη σημερινή εποχή. Ενα πρόβλημα που ταυτίζεται με το γενικότερο πρόβλημα της ανάπτυξης στον τόπο μας, ο οποίος βρίθει απο προστατευτέα μνημεία. Στο πλαίσιο αυτό, γίνονται και ορισμένες προτάσεις που αφορούν την εκλεκτική εξόρυξη με ανάπτυξη μικρής κλίμακος μονάδων με σκοπούς καθαρά πολιτιστικούς, οι οποίες θα μπορούσαν να επεκταθούν και σε άλλα ιστορικά μάρμαρα του τόπου μας.

Η γνώσσα που χρησιμοποιήθηκε είναι περισσότερο προς την κατεύθυνση της εκλαϊκευμένης γνώσης με στόχο να μοιραστεί στον πολύ κόσμο, χωρίς όμως να αφίσταται της επιστημονικής εγκυρότητας και της χρήσης της σχετικής βιβλιογραφίας σε βάθος. Προτιμώ το βιβλίο να διαβάζεται και όχι να αποτελεί μια καταγραφή, ένα reference document όταν κάποιος χρειαστεί κάτι. Μολαταύτα, όποιος θέλει να ανατρέξει και να εντρυφήσει περαιτέρω σε επιστημονικές πηγές, του δίνεται η δυνατότητα να το κάνει με βάση τα πλήρη βιβλιογραφικά δεδομένα και τις πρόσθετες πηγές που παρέχονται από το παρόν σύγγραμμα.

Τα παραρτήματα του βιβλίου καθώς και μία σειρά από βιντεοσκοπημένο υλικό (media), έχουν ενσωματωθεί σε QR Codes , δηλ. γραμμωτούς κώδικες (barcodes) δύο διαστάσεων, που συνοδεύουν το έντυπο βιβλίο παρέχοντας πρόσθετη πληροφόρηση. Η κάμερα ενός έξυπνου κινητού αναγνωρίζει τους γραμμωτούς αυτούς κώδικες και η πλοήγηση στον σχετικό σύνδεσμο (ιστοσελίδα) γίνεται αυτόματα.

Το βιβλίο έχει εκδοθεί σε περιορισμένα αντίτυπα και η προμήθειά του γίνεται μέσω επικοινωνίας με τον εκδοτικό οίκο: lithos.marmaros.tainarios@gmail.com

Πέτρος Γ. Τζεφέρης