ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Κατερίνα Γώγου «Μου μοιάζει ο άνθρωπος μ' έναν ήλιο, που καίγεται από μόνος του»

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 24 Apr 2022 03:01:00 -0700

Γράφει η Θέκλα Γεωργίου

Επιλογή μουσικής Θέκλα Γεωργίου και Κωνσταντίνος Κοκολογιάννης

«Ο μόνος τρόπος να ζήσεις και να πεθάνεις είναι να ζήσεις και να πεθάνεις για ένα ιδανικό», αυτό εφάρμοσε με το έργο της η Κατερίνα Γώγου.

Η διέξοδος της Γώγου ήταν η ποίηση και το όνειρο της επανάστασης. Το τελευταίο με το πέρασμα του χρόνου διαψεύστηκε κι άφησε την ποιήτρια χωρίς ελπίδα, χωρίς ελπίδα στην πατριαρχική κοινωνία, χωρίς γλώσσα ικανή να εκφράσει τις ιδέες και τα αισθήματά της ως γυναίκα και ως πολιτικό ον. Η αυτοκαταστροφή μέσω των ναρκωτικών, η έλλειψη ψυχικής ισορροπίας, οι πραγματικές δυσκολίες να ζήσει κανείς με αξιοπρέπεια στον καπιταλισμό, όλα αυτά την οδήγησαν σε ένα σχεδόν ερωτικό παιχνίδι με το θάνατο, που γίνεται σαφές στα έργα της. Η ζωή έμοιαζε ήδη από το ξεκίνημά της με το θάνατο. Αυτό το αίσθημα κυριαρχούσε στην ποίησή της, που περιστρεφόταν γύρω από τις κεντρικές ιδέες της μοναξιάς και της προδοσίας.

Έζησε τα σημαντικότερα γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και επηρεάστηκε βαθύτατα από αυτά. Είναι τα γεγονότα από τον εμφύλιο και μετά, που αποτελούν τον καμβά πάνω στον οποίο σχηματίζονται με έντονα χρώματα οι αποκαλύψεις και οι αλήθειες της ποίησής της. Γεννήθηκε το 1940, «Το μήνα των κερασιών, 1 Ιουνίου» στην Αθήνα.

Τα παιδικά της χρόνια συνέπεσαν με τον ελληνικό εμφύλιο (1947 – 1949) και τα ζοφερά χρόνια που ακολούθησαν. Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας (1945) και κατά τη διάρκεια του εμφυλίου ο ελληνικός λαός ήταν χωρισμένος σε «πατριώτες» και «προδότες» και οι κομμουνιστές είχαν αποκλειστεί από τον κρατικό μηχανισμό. Αυτός ο διαχωρισμός επηρέασε αρνητικά τη συνείδηση των Ελλήνων δεκαετίες μετά το πέρας του εμφυλίου. Η Γώγου δίνει μια εικόνα της εποχής στο ακόλουθο απόσπασμα:

«Συμμοριτοπόλεμος.

Αααααααα! Αυτό είναι συμμοριτοπόλεμος.

Έεελληνες με καπελαδούρες, ξέρω γω, ρεπούμπλικες τις λέγανε.

Τετράγωνοι, μεγάααλοι, με μακριά παλτά και καμπαρντίνες, είχανε μέσα στις τσέπες τους πιστόλια, μπορεί να ‘χανε κι άλλα πιστόλια από μέσα. Με τα χέρια μέσα στις τσέπες τους πυροβολούσανε άλλους Έλληνες και περπατάγανε γρήγορα σαν να βιαζόντουσαν πάρα πολύ ή να τους κυνηγάγανε κάποιοι.

Εγώ ήθελα -δεν αφήνανε, λέει- να βγω έξω. Έξω ήθελα. Εκεί ήθελα. Στο «Απαγορεύεται».

Στη γωνιά μας Λάμπρου Κατσώνη και Μπουκουβάλα σωρός από φαγωμένες γάτες και πεθαμένοι από την πείνα -σκουπίδια τα λέγανε – γονείς και παιδιά.

Είδα απ’ το τζάμι μια σφαίρα να μου χτυπάει την παλάμη την αριστερή, αίματα και τα σκουπίδια να ανασαίνουνε. Η μάνα μου ήταν στην κουζίνα κι ο πατέρας ούτε που ξέρω, ανοίγω την πόρτα και πάω στα σκουπίδια.

Κι εκεί είδα, και δε δίνω δεκάρα αν δε με πιστεύετε, το πιο όμορφο αγόρι που είχα δει στη ζωή μου. Ήταν κουκουλωμένος εκεί, κρατούσε ένα οπλοπολυβόλο, είχε αραιά ξανθά γένια και μακριά ξανθά μαλλιά. Τα μάτια του… δεν ξέρω να πω τι χρώμα είχαν. Έμοιαζε ή ήτανε ο Χριστός.

«Φύγε, κοριτσάκι, φύγε», μου είπε, «από δω. Θα με σκοτώσουν».

Πήρα μια πολύ βαθιά ανάσα για να τρέξω γρήγορα.

«Σκύψε να σε φιλήσω», μου είπε.

Ήμουνα ήδη στο σπίτι.

Ο πρώτος άντρας και ο τελευταίος που ερωτεύτηκα ήτανε αντάρτης των πόλεων».

Από πέντε χρονών εργάστηκε σε παιδικούς θιάσους κι αργότερα ασχολήθηκε με σχεδόν όλα τα είδη του θεάτρου. Είχε χαρακτηριστεί παιδί-θαύμα. Μέχρι και την εφηβεία ζούσε με ένα αυστηρό πατέρα κι αργότερα με τη μητέρα της. Ωστόσο, ο πατέρας της ήταν αυτός που τη βοήθησε να σπουδάσει υποκριτική και να κυνηγήσει το όνειρό της. Έτσι, γράφτηκε σε μια από τις καλύτερες σχολές της εποχής της, του Τάκη Μουζενίδη, ενώ τελείωσε και τη σχολή χορού Πρατσίκα Ζουρούδη και Βαρούτη.

Είναι γνωστή στο ευρύ κοινό από τις ερμηνείες δεύτερων ρόλων σε πολύ δημοφιλείς ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου.

Ήταν η ατίθαση συμμαθήτρια της Αλίκης Βουγιουκλάκη στο «Ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο».

Ήταν η αεικίνητη αδελφή της Τζένης Καρέζη στην ταινία «Μια τρελή, τρελή οικογένεια», που χόρευε ασταμάτητα στο πλευρό του Τζανετάκου.

Ήταν και η τσαχπίνα υπηρέτρια της Ελενίτσας, Μάρως Κοντού στο «η δε γυνή να φοβήται τον άντρα».

Η Κατερίνα Γώγου όμως, όπως λένε όσοι την έζησαν, δεν ήταν αυτό το επιφανειακό κορίτσι που έβγαζε μέσα από τις ταινίες της.

Ο ρόλος του θηλυκού κλόουν, όπως τη χαρακτήριζαν, δεν της ταίριαζε και ας τον ερμήνευε με τόση επιτυχία. Η Γώγου ήταν το ακριβώς αντίθετο. Μια μοναχική ψυχή με συνεχείς αναζητήσεις, αλλά και συγκρούσεις με το κατεστημένο και ένα μυαλό που δεν σταμάταγε να σκέφτεται ποτέ.

Ο αληθινός χαρακτήρας της φάνηκε αργότερα μέσα από τα ποιήματά της, όταν είχε πια εγκαταλείψει υποκριτική και είχε αφιερωθεί στο γράψιμο.

Παρόλο που δεν έγινε ποτέ μεγάλη σταρ, η Γώγου αγάπησε πολύ το θέατρο και τον κινηματογράφο.

Έως τις αρχές της δεκαετίες του 70 ασχολήθηκε αποκλειστικά με αυτό. Ο κόσμος του κινηματογράφου συνέθετε το καπιταλιστικό ιδεώδες σε μια καταναλωτική κοινωνία, στην οποία οι θετικοί ήρωες υποστήριζαν την ευταξία στο εσωτερικό της παραδοσιακής οικογένειας και με την ευρύτερη έννοια στο εσωτερικό του πατριαρχικού κράτους. Υπό αυτές τις συνθήκες η γυναίκα περιοριζόταν σε συγκεκριμένους τύπους, έξω από τους οποίους απλώς δεν υπήρχε: Η παραδοσιακή νοικοκυρά και μητέρα, της οποίας η ηθική δεν πρέπει να αμφισβητηθεί ποτέ, η ανήθικη νεαρή γυναίκα, που ξελογιάζει παντρεμένους, συχνά η εργαζόμενη γυναίκα, η οποία ανταλλάσσει αργά ή γρήγορα τη χειραφέτησή της με έναν καλό (συνεπώς πλούσιο) γάμο, η γυναίκα-παιδί, τα επανασταστικά χαρακτηριστικά της οποίας είναι συνέπεια κακής διαπαιδαγώγησης ή επιπολαιότητας και σε καμία περίπτωση δεν απειλούν τις κοινωνικές δομές.

Ο ποιητικός κόσμος της Γώγου είναι ουσιαστικά το αντίθετο αυτού του πολιτισμού και παρουσιάζει το απεχθές της καταπίεσης από μια απρόσωπη κρατική μηχανή, τον εξευτελισμό του ανθρώπου, την άρνηση μιας αξιοπρεπούς, αυτόνομης ζωής για τις γυναίκες, οι οποίες μέσω του σεξισμού οδηγούνται στην τρέλα και την αυτοκαταστροφή.

Η Γώγου απέρριπτε με σφοδρότητα τον «ονειρικό» (αλλά στην πραγματικότητα εφιαλτικό) κόσμο των καπιταλιστικών ψευδαισθήσεων, φορέας των οποίων είναι η γλώσσα, όπως φαίνεται στο ποίημα που ακολουθεί:

«Σάπια. / Σάπια θέματα / μουχλιασμένοι τόμοι ύπουλες

βιβλιοθήκες

λέξεις τσανακογλύφτες λέξεις δούλες / στημένες μηχανές

λέξεις κομπίνες

εδώ η ζωή μας ταύρος με καρφωμένα χιλιάδες

φασιστικά μαχαιράκια

ξερνάει μαύρα τα αίματά μας

[…]

και μεις / μας μπάζουνε απ’ την είσοδο υπηρεσίας

στο πόδι τρώμε τ’ αποφάγια τους

παλιομοδίτικο φουλάρι φοράμε στο λαιμό μας

την ψόφια γάτα του πολιτισμού

[…]

Καμώνομαι πως ζω αυτή τη ζωή κι ετοιμάζω την άλλη».

(Από τη Συλλογή «Ιιδώνυμο)

Οι λέξεις (στη ζωή και στα βιβλία) είναι νωθρές και επικίνδυνες, γιατί εξυπηρετούν την αστική, ακόμα και τη φασιστική εξουσία, που απειλεί τη ζωή των ανθρώπων. Εγκλωβισμένες μέσα στον πολιτισμό της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, χάνουν όλες τις συσχετίσεις με αυτό που κατονομάζουν. Γίνονται «ύπουλες», διότι προτρέπουν σε ένα χειρισμό της γλώσσας που φαίνεται αθώος και ψύχραιμος, ενώ στην πραγματικότητα χλευάζει κάθε αθωότητα και η ψυχραιμία δεν είναι παρά καθαρός υπολογισμός. Μέσω του πολιτισμού, ο οποίος εδώ ταυτίζεται με την αστική κουλτούρα, γίνονται οι άνθρωποι σκλάβοι και μέσω της δύναμής του χειραγωγούνται χωρίς να το αντιλαμβάνονται. Ο πολιτισμός θα έπρεπε να θεμελιώνεται πάνω στις αρχές της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας, αρχές που πλέον δεν υφίστανται. Η «αδέσμευτη γάτα» ψόφησε, μοιάζει περισσότερο με εκείνη του Günter Grass στη νουβέλα Katz und Maus (1961), είναι δηλαδή ένα σύμβολο της ομοιόμορφης παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας, που δεν επιτρέπει ούτε την παραμικρή απόκλιση. Οι φορείς μιας νεκρής, μη δημιουργικής και μη διαφωτιστικής κουλτούρας, χωρίς απελευθερωτική δύναμη, κατήντησαν υπηρέτες της εξουσίας, που εκφέρεται μέσα από αυτόν τον πολιτισμό, και η ήττα τους έγινε θέαμα με προκαθορισμένο τέλος, παρόμοιο μ’ εκείνο της δολοφονίας του ταύρου στην αρένα. Ως ηθοποιός (και άρα συμμετοχή στον πολιτισμό) η Γώγου έπαιζε -τουλάχιστον στην αρχή- τους προδιαγεγραμμένους από την κοινωνία ρόλους, αντιλαμβανόμενη όμως τη νόθα διάστασή τους και προετοιμάζοντας ταυτόχρονα έναν άλλο κόσμο. Αυτή η διπλή ζωή, μέσα και έξω από τον “πολιτισμό”, δίνει τραγική διάσταση στην οπτική της.

Αυτό το ξεμασκάρεμα της κίβδηλης εικόνας της θηλυκότητας, που έχει κατασκευαστεί από την καπιταλιστική πατριαρχία, κι όχι από τους άνδρες της, γίνεται στο ποίημα Θολούρα.

ΘΟΛΟΥΡΑ

«Σηκώθηκε και τους ετοίμασε τέλεια το πρωινό

με μαθηματικές κινήσεις.

Τους χαιρέτησε: Στο καλό σας αγαπάω μην αργήσετε

απ’ το σοφά γυαλισμένο κεφαλόσκαλο.

Τίναξε το χαλί έπλυνε φλυτζάνια και τασάκια

μιλώντας μόνη της.

Έβαλε το φαΐ στην κατσαρόλα κι άλλαξε το νερό στα βάζα.

Ένιωσε έξυπνη στο μανάβικο

Χαμογέλασε συγκαταβατικά στην κομμώτρια

Αλλοτριώθηκε στην αποθήκη καλλυντικών

Κι αγόρασε εκδόσεις «ΚΥΤΤΑΡΟ» τη «ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ

ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΙΚΟ ΚΟΣΜΟ».

Έστρωσε το τραπέζι την ώρα

που χτύπαγε το κουδούνι

όμορφη έξυπνη κι ενημερωμένη στα κοινά.

Το παιδί κοιμήθηκε

κι ο άντρας την ακούμπησε από πίσω.

Αυτή χαχάνισε όπως είχε δει σ’ ένα διαφημιστικό

Και τούπε με χοντρή σεξουαλική φωνή: Έλα

Την πήδηξε τελείωσε και ξεράθηκε.

Η γυναίκα σηκώθηκε με προσοχή για να μην τον ξυπνήσει

Έπλυνε τα πιάτα μιλώντας μόνη της

άνοιξε το παράθυρο να φύγει η τσικνίλα.

Έκανε τσιγάρο άνοιξε το βιβλίο και διάβασε:

«… μόνο όταν οι γυναίκες απαιτήσουν ενεργητικά

Θα υπάρξει ελπίδα γι’ αλλαγή»

και πιο κάτω:

ΝΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙ ΕΚΑΝΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΡΥΣΗ ΜΟΥ

ΤΙ ΕΚΑΝΕΣ ΣΗΜΕΡΑ;

Σηκώθηκε με προσοχή

πήρε το καλώδιο της ψήστρας

τόσφιξε καλά στο λαιμό του άντρα της

κι έγραψε κάτω από την ερώτηση

του φεμινιστικού κινήματος: ΕΠΝΙΞΑ ΕΝΑΝ.

Ύστερα πήρε το 100 και μέχρι νάρθουν

Κοίταξε τι ωροσκόπιό της στη ΓΥΝΑΙΚΑ».

(Από τη Συλλογή «Ιδιώνυμο»)

Ήδη ο τίτλος προετοιμάζει τον αναγνώστη γι’ αυτό που θα ακολουθήσει: Το μοτίβο της θολότητας στη λογοτεχνία δηλοί το αίσθημα της απογοήτευσης, την αδυναμία του ανθρώπου να ελέγξει τη μοίρα του, και συνδέεται με τη μάταιη αναζήτηση της σωστής πορείας που τελικά προϊδεάζει για τρομακτικά συμβάντα. Μια άκαρπη αναζήτηση ταυτότητας που οδηγεί σε αδιέξοδο. Η γυναίκα φαίνεται να είναι από την αρχή η μεγάλη χαμένη, μόνο και μόνο γιατί γεννήθηκε γυναίκα, μεγάλωσε μέσα σε έναν καταιγισμό κοινωνικά αποδεκτών εικόνων θηλυκότητας, που έπρεπε να ακολουθήσει και ενηλικιώθηκε δίχως να μπορέσει να ξεφύγει απ’ αυτές:

Αυτό που καταφέρνει με μοναδικό τρόπο η Γώγου είναι να δείξει την υπόσταση της πραγματικής γυναίκας -και όχι μιας εξιδανικευμένης μορφής της- στην πατριαρχική κοινωνία της Ελλάδας. Αμείλικτη και σκληρή είναι η ματιά της όπως και η ίδια η πραγματικότητα. Πολλές γυναίκες στα ποιήματά της είναι πόρνες, τραβεστί, ναρκομανείς. Είναι ψυχικά επιβαρυμένες, μόνες και ανίκανες πλέον να κάνουν μια επιτυχημένη σχέση με έναν άντρα. Όσες είναι επαναστάτριες, τις κυνηγάει η αστυνομία. Είτε δεν είναι σε θέση να γίνουν μάνες εξαιτίας της κακοποίησής τους ή λόγω ασθένειας ή μεγάλης ηλικίας είτε είναι κακές μητέρες, που παραμελούν ή σκοτώνουν τα παιδιά τους. Οι πόρνες είναι άρρωστες και βιώνουν καθημερινά την προδοσία και της στερήσεις μιας αδιέξοδης ζωής χωρίς μέλλον.

Έξω από τα όρια της κοινωνίας είναι και ένας σημαντικός αριθμός άλλων ανθρώπων, που έχει σκοπό να εκθέσει την κατάσταση των φίλων της ποιήτριας που εξαναγκάστηκαν να βρεθούν στο κοινωνικό περιθώριο: είναι ναρκομανείς, είναι ηττημένοι, είναι μετανάστες, είναι τρελοί, είναι στρατιώτες από την επαρχία…

«Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
πού κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μέτς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ τής Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τούς στρίμωξαν και τά κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα και δέν κοιμούνται.
‘Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια
μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Ολο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τούς αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
“Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατί τούς ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατί ή δική σας μόνο για γλείψιμο κάνει.
Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.»

(Από τη Συλλογή «Τρία Κλικ Αριστερά»)

Οι άνθρωποι αυτοί, τα «μαύρα πουλιά», είναι -παρά την εξαθλίωση και την αυτοκαταστροφή τους- η μεγαλύτερη απειλή για την έννομη τάξη και τη μικροαστική κοινωνία. Για τη Γώγου, όπως άλλωστε και για τον Μπακούνιν, η ελπίδα για την ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης ήταν η εξέγερση των κοινωνικά αποκλεισμένων κι εξαθλιωμένων στρωμάτων.

Η οπτική της είναι αυτή της κινηματογραφικής κάμερας: βιώνει και καταγράφει σαν ένα ντοκιμαντέρ τόσο την ασχήμια όσο και την ομορφιά, όχι, όμως, την ψεύτικη κι αποστειρωμένη, αλλά τη γνήσια και συχνά κρυμμένη ομορφιά της καθημερινής ζωής.

Στα δε ποιήματα των τελευταίων ετών υπάρχει μια αρνητική εξέλιξη που έχει να κάνει με την ικανότητα του ατόμου να ονειρεύεται. Η χειρότερη προοπτική είναι δυνατή έστω κι αυτή η διέξοδος, το να ζει δηλαδή κανείς σε ένα παράλληλο προς την αλήθεια κόσμο:

«[…] τα μάτια μού ράψανε

δε βγαίνουν τα όνειρα

δεν μπορώ πια να κλάψω […]

(Από τη Συλλογή «Το Ξύλινο Παλτό»)

Αυτό, βέβαια, θα σήμαινε το θάνατο του υποκειμένου:

[…] Γιατί τα όνειρα δε με πλησιάζουνε πια

και στέκουνε μακριά

παράμερα τρομαγμένα;

Μήπως τα όνειρα είναι από ύλη είναι φθαρτά

Και τους φοβούνται τους πεθαμένους; […]

(Από τη Συλλογή «Απόντες»)

Τα όνειρα της Γώγου έχουν μια πολύ συγκεκριμένη μορφή και αφορούν στη μελλοντική κοινωνία και στις ιδανικές ανθρώπινες:

«Θά ‘ρθει καιρός

που θ’ αλλάξουν τα πράγματα.

Να το θυμάσαι Μαρία.
Θυμάσαι Μαρία στα διαλείμματα
εκείνο το παιχνίδι που τρέχαμε
κρατώντας τη σκυτάλη;

Μη βλέπεις εμένα, μην κλαις.
Εσύ είσαι η ελπίδα.
Άκου, θα ‘ρθει καιρός
που τα παιδιά θα διαλέγουν γονιούς,
δε θα βγαίνουν στην τύχη.
Δεν θα υπάρχουν πόρτες κλειστές
με γερμένους απ’ έξω
και τη δουλειά θα τη διαλέγουμε
δε θα ‘μαστε άλογα
να μας κοιτάνε στα δόντια.

Οι άνθρωποι, σκέψου,
θα μιλάνε με χρώματα
κι άλλοι με νότες,
να φυλάξεις μοναχά
σε μια μεγάλη φιάλη με νερό
λέξεις κι έννοιες σαν κι αυτές,
απροσάρμοστοι, καταπίεση,
μοναξιά, τιμή, κέρδος, εξευτελισμός,
για το μάθημα της Ιστορίας.

Είναι Μαρία, δε θέλω να λέω ψέματα,
δύσκολοι καιροί και θά ‘ρθουνε κι άλλοι,
δε ξέρω, μην περιμένεις κι από μένα πολλά,
τόσα έζησα, τόσα έμαθα, τόσα λέω,
κι απ’ όσα διάβασα ένα κράτησα καλά.
Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος.
Θα την αλλάξουμε τη ζωή
παρ’ όλα αυτά Μαρία..

Η Μαρία, στην οποία απευθύνεται το ποίημα, με σκοπό να εμψυχώσει και να περιορίσει την απογοήτευσή της με την περιγραφή του μελλοντικού ιδανικού κόσμου, συνδέεται με το ποιητικό Εγώ μέσω μιας σκυτάλης, ενός συμβόλου δηλαδή της συνέχισης του αγώνα. Η φίλη αυτή γίνεται η προσωποποίηση της ελπίδας, ο άνθρωπος ο οποίος μπορεί να πάρει τη σκυτάλη από αυτούς που έφταναν σε ένα ορισμένο σημείο και μετά απογοητευμένοι αποσύρθηκαν, καθώς δεν μπόρεσαν να προχωρήσουν άλλο. Η πραγματοποίηση του ιδανικού κόσμου παρουσιάζεται σαν μια αναγκαιότητα και σαν τέτοια δεν μπορεί παρά να συμβεί ακόμα και σε δύσκολους, χαλεπούς καιρούς. Τα παιδιά θα διαλέγουν τους γονείς τους, δε θα είναι αναγκασμένα να υφίστανται ένα βλαβερό οικογενειακό περιβάλλον. Δε θα υπάρχει αποκλεισμός και απομόνωση αλλά ανθρωπιά, συμπόνια και αλληλοβοήθεια. Η δουλειά θα πάψει να είναι βιοποριστική και οι εργαζόμενοι δε θα αντιμετωπίζονται σαν σκλάβοι ή σαν αντικείμενα. Κάθε άνθρωπος θα βρει τον δικό του τρόπο έκφρασης, οι νότες και τα χρώματα θα είναι τα μέσα για να αποκτήσει διάρκεια η ύπαρξη. Λέξεις που καθορίζουν τη σημερινή ζωή θα υπάρχουν μόνο στα βιβλία της ιστορίας, γιατί θα είναι άχρηστες στο νέο κόσμο. Δε θα υπάρχουν καταπιεστικές δομές, ούτε άνθρωποι μόνοι και απροσάρμοστοι που να αποτελούν αντικείμενα εμπαιγμού και η ζωή δε θα μετριέται με την τιμή ή με το κέρδος. Το πιο σημαντικό σε κάθε περίπτωση είναι να παραμείνει κανείς άνθρωπος, να μην αποξενωθεί και να μην αποκτεινωθεί. Η Γώγου πίστευε στην επανάσταση, όχι με τον τρόπο που κανείς αφήνεται να παρασυρθεί από το όνειρο μιας ελκυστικής αλλά μακρινής ουτοπίας, αλλά με τη δύναμη που αποκτά κάποιος, όταν θέτει σαν σκοπό, σαν κίνητρο και μέτρο της δράσης του το συμφέρον του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η πίστη τόσο εντονότερη γίνεται η απελπισία για την προδοσία και τα χαμένα όνειρα.

Είχε πει η ίδιά της για το πρώτο της βιβλίο: «Το «Κλικ» ήταν σε μια εποχή οριακή αγωνιστική, επαναστατική. Υπήρχε μια έξαρση, όλοι πιστεύαμε τότε ότι μπορούμε, και καλά κάναμε δηλαδή και το πιστεύαμε». Αυτή η πίστη στην αναγκαιότητα της επανάστασης και της αντίστασης ενάντια σε κάθε εξουσία γίνεται πολύ συχνά θέμα των ποιημάτων της.

«[…] Ένα πρωί

Θ’ ανοίξω την πόρτα

και θα χαθώ

με τ’ όνειρο της επανάστασης

μες την απέραντη μοναξιά

των δρόμων που θα καίγονται,

μες την απέραντη μοναξιά

των χάρτινων οδοφραγμάτων

με τον χαρακτηρισμό -μην τους πιστέψεις!-

Προβοκάτορας».

(Από τη Συλλογή «Ιδιώνυμο»)

Το «Τρία κλικ αριστερά» πούλησε πάνω από 40 000 αντίτυπα, αριθμός που, όπως λένε οι εκδότες, ήταν σπάνιος για ποιητικές συλλογές και μόνο ο Ελύτης και ο Ρίτσος τον έφταναν. Το βιβλίο μάλιστα μεταφράστηκε και στα αγγλικά και κυκλοφόρησε το 1983 στην Αμερική. Ακολούθησε η συλλογή «Ιδιώνυμο», ενώ την ίδια χρονιά η Γώγου πρωταγωνίστησε στην ταινία «Παραγγελιά». Σκηνοθέτης ήταν ο σύζυγός της, Παύλος Τάσιος. Στην ταινία χρησιμοποιήθηκαν ποιήματά της που απήγγειλε η ίδια και ήταν επενδυμένα μουσικά από τον Κυριάκο Σφέτσα.

Το 1982 το βιβλίο «Ξύλινο Παλτό». Έπειτα οι «Απόντες», «Ο Μήνας των Παγωμένων Σταφυλιών» και το 1990, 3 χρόνια πριν τον θάνατό της ο «Νόστος». Το 2002 εκδόθηκε το βιβλίο «Με λένε Οδύσσεια» με ποιήματα και αποσπάσματα από το ημερολόγιό της.

Η Αφροδίτη Μάνου έχει αναφέρει για την ποίηση της Γώγου: «ο τρόπος γραφής της δείχνει έναν άνθρωπο πάρα πολύ ευαίσθητο. Έναν άνθρωπο που έχει βγάλει το δέρμα του και ζει σε φοβερές εντάσεις».

Αν και ανήκε χρονολογικά στη γενιά του ’70, δεν αναφέρεται σε ανθολογίες κειμένων που ακολουθούν το λογοτεχνικό κανόνα, παρόλο που το έργο της είναι εξαιρετικά σημαντικό και έπρεπε να έχει θέση δίπλα στους άλλους ποιητές της γενιάς της. Αν και αποκλεισμένη, ωστόσο, από τον λογοτεχνικό κανόνα, είναι παρούσα στο διαδίκτυο και σε πολλές ιστοσελίδες. Ο λόγος είναι το γεγονός ότι αρνήθηκε να υπηρετήσει μηχανισμούς και συμφέροντα της λογοτεχνικής παραγωγής.

Ο δημοσιογράφος Λάκης Φουρούκλας αναφέρει στην ιστοσελίδα για τη Γώγου ότι ο Τηλέμαχος Χυτήρης ονόμασε την ποιήτρια «Μαγιακόφσκι της Πλατείας Εξαρχείων».

Η Κατερίνα Γώγου ανήκε σ’ αυτόν τον αντιεξουσιαστικό χώρο των Εξαρχείων και είχε ενεργή αντισυμβατική δράση. Στάθηκε στο πλευρό πολλών αναρχικών και συμμετείχε σε επιτροπές που μάχονταν για την αποφυλάκισή τους. Τον Μάρτιο του 1991 έστειλε ενυπόγραφη επιστολή στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, μέσω της οποίας εξέφραζε τη στήριξή της προς τον αναρχικό Κυριάκο Μαζοκόπο και τον Γιάννη Πετρόπουλο, οι οποίοι ήταν φυλακισμένοι.

Η Γώγου συνήθιζε να εικονογραφεί την ποίησή της με φωτογραφίες από πορείες διαμαρτυρίας και αγώνες του αντιεξουσιαστικού χώρου. Η σχέση της με την αστυνομία δεν ήταν καθόλου καλή, καθώς είχε συλληφθεί αρκετές φορές και είχε λογοδοτήσει στις αρχές για την αντισυμβατική συμπεριφορά της.

Όταν τον Ιανουάριο του 1980, η «17 Νοέμβρη» σκότωσε στο Παγκράτι δύο αστυνομικούς, η Γώγου συνελήφθη σαν ύποπτη, μετά από καταγγελία ενός μάρτυρα ο οποίος υποστήριξε ότι είδε μια γυναίκα να απομακρύνεται τρέχοντας από το σημείο της δολοφονίας.

Έξι χρόνια μετά ήρθε και πάλι αντιμέτωπη με τις αστυνομικές αρχές. Αυτή τη φορά μετά από μήνυση που έκανε η ίδια στον τότε Υπουργό Δημόσιας Τάξης, γιατί κατά τη διάρκεια μιας πορείας είχε δεχτεί επίθεση από αστυνομικούς.

Συχνά διακωμωδούσε τη σχέση της με την αστυνομία. Ο Αντώνης Καφετζόπουλος, που αν και ήταν 10 χρόνια μικρότερός της, ήταν φίλος της, έχει διηγηθεί ένα ευτράπελο περιστατικό με τη Γώγου. Ο δυο τους βρίσκονταν στον Πειραιά και έκαναν βόλτα με ένα «σαραβαλάκι» που οδηγούσε ο ηθοποιός. Εκείνη την ημέρα είχαν απεργία τα ταξί και τους έκαναν «ώτο στοπ» δυο αστυνομικοί. Αφού τα όργανα της τάξης επιβιβάστηκαν στο αυτοκίνητο, η Γώγου είπε στον Καφετζόπουλο: «πρόσεχε πώς οδηγείς γιατί αν έχουμε κανένα ατύχημα και βρουν αυτά τα τέσσερα πτώματα ανακατεμένα μέσα στο αυτοκίνητο, δε μας ξεπλένει ούτε ο Νιαγάρας».

Ήταν η φωνή ενός κομματιού της νεολαίας του ’80 που ζούσε και δρούσε έξω από τις νόρμες, χωρίς να ικανοποιείται ούτε με τα ιδανικά του γιάπι ούτε με τον εγωκεντρισμό των καλλιτεχνών εκείνης της γενιάς. Αυτό που για παράδειγμα ο Παύλος Σιδηρόπουλος και ο Νικόλας Άσιμος επεδίωκαν με τη μουσική τους, το έκανε η Γώγου με τα βιβλία της, που είναι τόσο αντισυμβατικά όσο τα έργα των Thomas Dylan, J. D. Salinger και Charles Bukowski.

Τι είναι τέχνη για τη Γώγου;

«Στην γη είναι όλα παλιά.

Έχουν ειπωθεί όλα.

Εκείνο που σώνει τον άνθρωπο σε έναν βαθμό είναι η Τέχνη.

Και η Τέχνη γίνεται από μια μικρή κάστα ανθρώπων, είτε "διανοούμενων", είτε "λαϊκών", που την καθοδηγεί, την εκφράζει και τελικά την λυμαίνεται, με το πρόσχημα ότι αυτοί είναι που ξέρουν κι όλοι οι άλλοι είναι πρόβατα…

Για μένα όμως, δεν υπάρχει μεγαλύτερο έργο τέχνης από τον άνθρωπο που περπατάει ολομόναχος μέσα στον χρόνο, με οδυνηρές συγκρούσεις μέσα του.

Πράξη και όνειρο, ατομικό και κοινωνικό, άσπρο και μαύρο.

Μου μοιάζει ο άνθρωπος με έναν ήλιο, που καίγεται από μόνος του.

Και η Τέχνη σαν άρρωστος και γιατρός μαζί.

* * *

Τέχνη σημαίνει έρωτας.

Κι ο έρωτας είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων.

Έρωτας σημαίνει ν’ αγαπήσεις παράφορα τον στραπατσαρισμένο εαυτό σου, γιατί μονάχα έτσι θ’ αγαπήσεις και τον δίπλα σου.

Και έρωτας είναι η επιθυμία.

Επιθυμία για ζωή, για τραγούδια, για σένα και για όλους.

Και είναι η επιθυμία τέχνη επαναστατική με την αλήθεια του όρου, γιατί δε σηκώνει «επιτρέπεται» και «απαγορεύεται».

Για μένα δεν υπάρχει μεγαλύτερο έργο τέχνης απ’ τον άνθρωπο, που περπατάει ολομόναχος μέσα στο χρόνο με οδυνηρές συγκρούσεις μέσα του. «

Η ίδια έλεγε πως τα ποιήματά της αντικατοπτρίζουν τις εμπειρίες της και την αναζήτησή της για αλήθεια: «Εγώ που τα λέω, τα ‘ζησα», «Θεός, το ‘χω ξαναπεί, για μένα είναι η ΑΛΗΘΕΙΑ». Η τέχνη της είχε ούτως ή άλλως να κάνει με τα βιώματά της και την υποκειμενική εμπειρία και λειτουργούσε σαν βαλβίδα ασφαλείας μιας βασανισμένης και περήφανης ψυχής. Αυτό που εκφράζει με την ποίησή της είναι η αλήθεια της και η διάσταση της ζωής της, τα χνάρια που άφησε πίσω της: «Όμως, ήξερα -έτσι ήταν- πως ήμουν ένα, αίμα, σώμα, πνεύμα και ψυχή, με τ’ αποτυπώματά μου. Δε θα ‘μουν εγώ αν δε μίλαγα για τις συμπληγάδες, ξενόφερτες ερινύες, αλκοόλ τρόμου, κοινωνικά, χωρίς έλεος κυνηγητά κι οι μόνες ποντικόφακες διαφυγής, της ηρωίνης και της ψυχιατρικής ασυλίας». Σε μια συνέντευξή της στο περιοδικό Ταχυδρόμος είχε πει ότι παιδί ήθελε να γίνει ψυχολόγος ή ποιήτρια. Θεωρούσε ότι η ποίηση είχε στον κόσμο την ίδια λειτουργία με τις προφητείες, ότι έχει ως σκοπό να ενώσει τους ανθρώπους, να φέρει ένα μήνυμα από τον ουρανό στη γη, όπως ο Ερμής. Και η ίδια πίστευε ότι έγραφε, γιατί προ-έβλεπε τον εαυτό της όπως οι καταραμένοι Nietzsche, Artaud, Rimbaud και Dostojewski. Σε μια άλλη συνέντευξη περιγράφει πώς άρχισε να γράφει ποίηση: Η κόρη της ήταν ακόμα παιδί, έμεναν σε ένα μικρό, άδειο διαμέρισμα, πεινούσε, κρύωνε και έγραφε ποιήματα όχι στη γραφομηχανή, αλλά με μολύβια που έσπαγαν στο χαρτί. Σκεφτόταν τότε πως κάτω από αυτές τις συνθήκες τα ποιήματα δεν της ανήκαν. Προσπαθούσε πάντα με μια απαράμιλλη ηθική να παραμείνει αυθεντική μέσα από την ποίησή της, να μη λάβει μέρος σε καμιά συναλλαγή, να μην ξεχάσει την αφετηρία και τον στόχο της. Ο μεγαλύτερος φόβος της ήταν μήπως χαθεί και η ίδια πίσω από τον κενό τίτλο του «ποιητή»: «Εκείνο που φοβάμαι πιο πολύ / είναι να μη γίνω «ποιητής»./ […] Μη με αποδεχτεί η ράτσα που με έλιωσε / για να με χρησιμοποιήσει. / Μη γίνουν τα ουρλιαχτά μου μουρμούρισμα / για να κοιμίζω τους δικούς μου». Στη δική της περίπτωση όμως δεν ισχύει αυτό που έλεγε ο Blanchot για τους συγγραφείς, ότι δηλαδή αν δεν χαράζουν μια ευκρινή πορεία και αν δε συναντούν εμπόδια, είναι γιατί ποτέ δεν άφησαν την αφετηρία τους. Το μελάνι της Γώγου άφησε ίχνη.

Η ποίηση ήταν ο έρωτάς της κι ο σύζυγός της Παύλος Τάσιος η μεγάλη της αγάπη. Μαζί απέκτησαν την κόρη τους Μυρτώ, η οποία άθελά της έγινε η αιτία για να μπλέξει και η ίδια η Γώγου με τα ναρκωτικά.

Το μοναχικό τέλος της Γώγου

Το 1991 η Γώγου πάλευε ήδη με τους δαίμονές της. Όπως έκαναν νωρίτερα και οι άλλοι δύο «άγιοι των Εξαρχείων», όπως τους αποκαλούν, Νικόλας Άσιμος και Παύλος Σιδηρόπουλος. Εκείνη τη χρονιά, η Κατερίνα είχε πει σε συνέντευξή της: «Ελεύθερος σκοπευτής ήταν ο Άσιμος. Τον δολοφόνησαν. Τον Παύλο Σιδηρόπουλο, το ίδιο. Η μόνη επιζήσασα, εγώ».

Όχι, όμως, για πολύ. Στις 3 Οκτωβρίου του 1993 «τον μήνα των παγωμένων σταφυλιών», η Κατερίνα βρέθηκε νεκρή στο παλιό διαμέρισμα της μητέρας της, όπου είχε αποσυρθεί. Η αιτία του θανάτου της ήταν ένα «κοκτέιλ» χαπιών και αλκοόλ. Στην είδηση του θανάτου της, η κόρη της κατέρρευσε. Οι φίλοι της στεναχωρήθηκαν. Κανείς, όμως, δεν εξεπλάγη. Οι περισσότεροι το περίμεναν, πολλοί μάλιστα την είχαν «ξεγραμμένη» από πολύ νωρίτερα. «Είχε κλείσει ο κύκλος της. Είχε ολοκληρωθεί, δεν είχε κάτι άλλο να δώσει. Μου το έλεγε. Γύρισε στο σπίτι που μεγάλωσε, στο Μεταξουργείο. Εμένα μου φαίνεται ότι είχαν στηθεί όλα από την ίδια», ανέφερε η κόρη της. Το ίδιο υποστήριξε και ο φίλος της και ποιητής Γιώργος Χρονάς. «Φεύγω για αλλού», του είχε πει λίγες ημέρες πριν αυτοκτονήσει, όταν τον είχε επισκεφτεί ένα πρωί και του είχε ζητήσει να την κεράσει λίγο ουίσκι.

«..τραλαλάμ.. τραλαλάμ.. τι ώρα να ‘ναι..

όλη τη νύχτα χτύπαγα το κουδούνι σου

μα δεν ήσουνα πάνω.

Μη σε νοιάζει.. όταν ο κόσμος περνούσε

έκανα πως ψάχνω την τσάντα μου. Ξέρω γω..

έτσι έκανα πάντα.

Δεν ήτανε τίποτα σοβαρό δεν ήθελα να σε τρομάξω πάλι

ήθελα μονάχα να σου πω να πάμε να παίξουμε.

Από την άλλη μεριά δεν περνάν αυτοκίνητα

αλήθεια σου λέω

μονάχα καρότσια την πρωτομαγιά.. κι ακόμα

είναι Νοέμβρης

πάρε αν θες και τ’ άλλα παιδιά μην τους αφήσουμε γέρους

πίσω από το ταχυδρομείο -σκύψε να σου πω-

είναι μια ξύλινη γέφυρα που ενώνει τ’ αστέρια

άμα με πάρεις καβάλα στους ώμους σου

θα κατεβάσω μερικά.

Αν έχεις δουλειά αυτό τον καιρό δεν πειράζει.

Πάμε μια άλλη φορά.

Μόνο μην βγεις να κοιμηθείς νωρίς

να ξεκινήσουμε πρωί

πριν βγει ο ήλιος

πριν πιο πριν τότε που βγαίνουν οι αθλητικές

εφημερίδες

αν θες είναι καλύτερα -καλύτερο-

να κοιμηθούμε αγκαλιά

δεν θα βήχω την νύχτα

δεν θα τραβάω τα σεντόνια

θα λουστώ

θα 'μαι φρόνιμη

ακούνητη

θα 'μαι σαν πεθαμένη

μην με ξεχάσεις όμως το πρωί

γιατί έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους έτσι

που το 'καναν για να μην ενοχλούν τους δίπλα

ή κ έτσι γι’ αστείο

και δεν ξαναξυπνήσανε

κι ούτε που παίξανε

ποτέ.»

(Από τη Συλλογή «Ιδιώνυμο»)

Το παραπάνω αφιέρωμα μπορείτε, επίσης, να το ακούσετε από την πολιτιστική εκπομπή "Κυτταρίνη κι άλλες Ουσίες" που εκπέμπει κάθε Τρίτη από τις 6 ως τις 8 μ.μ. στο https://lemoniradio.com/ εδώ

Βίος και Πολιτεία του Friedrich Nietzsche

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Fri, 25 Feb 2022 01:17:00 -0800

γράφει και επιλέγει μουσικές η Θέκλα Γεωργίου

«Όπου κι αν βρίσκεσαι, σκάβε βαθιά.

Κάτω είναι η πηγή.

Άσε τους σκοταδιστές να ωρύονται πως «Κάτω είναι η Κόλαση».

Ο άνθρωπος που λατρεύτηκε και μισήθηκε, που κατηγορήθηκε ως μηδενιστής και άθεος, που χρησιμοποιήθηκε αδίστακτα για να δώσει τα διαπιστευτήρια σε κάθε κίνημα που έψαχνε μια εικόνα. Ο αντικομφορμιστής, ο οξύς, ο δριμύς στοχαστής που κατάφερε να κλονίσει συθέμελα τη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη, διαμορφώνοντας νέα δεδομένα, κάτι για το οποίο, ωστόσο, αδιαφορούσε πλήρως.

Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε γεννημένος στις 15 Οκτωβρίου 1844, στο χωριό Ραίκεν της Πρωσικής Σαξονίας, κοντά στη Λειψία, και μαζί του γεννήθηκε ένα τεράστιο τμήμα της Δυτικής φιλοσοφικής σκέψης του υπαρξισμού, του ατομικισμού και του κλασικισμού (κυρίως της Βαϊμάρης).

Η φήμη του απλώθηκε τόσο γρήγορα, που όταν ο ίδιος δεν ήταν πια σε θέση να την ελέγξει. Από το έργο του εμπνεύστηκαν «αναρχικοί, φεμινιστές, ναζιστές, αιρετικοί, σοσιαλιστές, μαρξιστές, vegan, αβάν γκαρντ καλλιτέχνες, φυσιολάτρες, αρχη-συντηρητικοί» και πολλοί άλλοι. Θεωρήθηκε ο εμπνευστής του γερμανικού μιλιταρισμού, γεγονός για το οποίο έπεσε, βέβαια, στην ανυποληψία και την κριτική των Συμμάχων.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως και σε κάποια άλλα σημεία, αποτελεί πράγματι τραγική ειρωνεία ότι εμφανίζει κοινά στοιχεία με τον αντίποδά του, τον «Εσταυρωμένο».

Χαρακτηριστικές αποτελούν οι τελευταίες αράδες που έγραψε «υπάρχει ένα καθήκον εναντίον του οποίου εξεγείρονται κατά βάθος οι συνήθειές μου, κι ακόμη περισσότερο η περηφάνια των ενστίκτων μου, δηλαδή το καθήκον να πω: Ακούστε με! Γιατί είμαι αυτός κι αυτός. Προπαντός, μη με παίρνετε για κάποιον άλλο! (Ίδε ο άνθρωπος, Πρόλογος).

Εντούτοις, στον αιώνα που ακολούθησε από τότε που έγραψε αυτές τις γραμμές, λίγοι από τους αναγνώστες του, και ακόμη λιγότεροι από αυτούς που τον έχουν ακουστά, έκαναν το αντίθετο.

Έχοντας πατέρα δάσκαλο, και συνάμα πάστορα του λουθηρανισμού, μια μικρότερη αδελφή και έναν αδελφό, ζούσαν όλοι μαζί -και με τη μητέρα του φυσικά- μια ήσυχη ζωή. Ωστόσο, το τραγικό συμβάν της απώλειας του πατέρα του από εγκεφαλοπάθεια, όντας εκείνος μόλις πέντε ετών, και συνάμα ο αιφνίδιος θάνατος -καιρό μετά- του δίχρονου αδελφού του, καλούν το φιλόσοφο σε τάχιστη προσαρμογή των νέων δεδομένων και, φυσικά, σε διαχείριση της θλίψης και του ασίγαστου πόνου που ένιωθε. Η μητέρα του μαζί με τον ίδιο και τη μικρή αδελφή του, Ελίζαμπετ, ταξιδεύουν για την πόλη Νάουμπουργκ, όπου θα ζούσαν πλέον μαζί με τις τρεις αδελφές του πατέρα του. Η νέα γυναικοκρατούμενη συνθήκη επιβίωσης -κι όχι συμβίωσης-, καθώς έτσι την αντιλαμβανόταν ο Νίτσε, τον πνίγει και του προκαλεί έντονο μισογυνισμό και σχεδόν μίσος για τις γυναίκες. Αυτό το γεγονός,ενισχύεται ακόμα περισσότερο, αν πράγματι ίσχυαν οι φήμες περί ερωτικής σχέσης της αδελφής του με τον Χίτλερ. Άλλωστε, δεν έχει εκφραστεί και με τα πιο κολακευτικά λόγια για τις γυναίκες.

«Ο πραγματικός άντρας χρειάζεται δυο πράγματα: κίνδυνο και παιχνίδι. Γι’ αυτό το λόγο χρειάζεται τη γυναίκα, σαν το πιο επικίνδυνο παιχνίδι.»

Ο Νίτσε, αφού ολοκλήρωσε τις σχολικές του υποχρεώσεις, με ιδιαίτερη έφεση στη μουσική και στη γλώσσα, φοίτησε -κατόπιν αίτησής του- στην Ανθρωπιστική Σχολή της Πφόρτα, όπου έλαβε γνώσεις για ποίηση και μουσική σύνθεση. Εν συνεχεία, το 1864, σε ηλικία 20 ετών, εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Βόννης και διδάσκεται κλασική φιλολογία και θεολογία, λόγω πατρικών επιρροών. Όμως, μία τόσο ασυμβίβαστη και αντικομφορμιστική φύση δεν υποτάσσεται σε νόρμες και, έτσι, εγκαταλείπει τη θεολογία, κατόπιν ισχυρών κλυδωνισμών στην πίστη του, και αδιαφορώντας για τη σφοδρή αντίδραση της μητέρας του, αφοσιώνεται στη μεγάλη του αγάπη, την κλασική φιλολογία. Αρχικά, θα εκκινήσει τις σπουδές του στη Βόννη και θα τις ολοκληρώσει στη Λειψία. Τρία χρόνια αργότερα,(1867), θα γνωριστεί με το Γερμανό φιλόλογο και φιλέλληνα Έρβιν Ρόντε, ο οποίος επηρέασε τη σκέψη του, και την ίδια χρονιά θα ξεκινήσει τη στρατιωτική του θητεία. Αλλά, ο Νίτσε, τη μεγαλύτερη περηφάνια την εκδήλωσε, όταν γνώρισε τον πασίγνωστο μουσικοσυνθέτη, Ριχάρδο Βάγκνερ. Το κοινό πάθος τους -πρωτίστως για τη φιλοσοφία, και δη του Σοπενάουερ, και για τη μουσική δευτερευόντως- ήταν οι κύριες αιτίες που ισχυροποίησαν, αργότερα, τη φιλία αυτή.

Πρόκειται για έναν άνθρωπο με λογική σχεδόν ρασιοναλιστική εντελώς και σαφώς αποστασιοποιημένο από τα ιρασιοναλιστικά κινήματα που τον διεκδικούσαν ως πρόγονό τους.

Ήθελε πάση θυσία να μην ταυτιστεί με τον κόσμο της μάθησης, όπου τα πάντα γίνονταν αντικείμενο συζήτησης και όχι αιτία δράσης.

Η λανθάνουσα άποψή του είναι ότι πρέπει να κάνουμε μια ριζικά νέα αρχή, αλλιώς είμαστε καταδικασμένοι, εφόσον ζούμε εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια στα ερείπια πλήρως εσφαλμένων ιδεών – στη παρακμή ιδεών ήδη νεκρών.

Ο Νίτσε προσφέρει carte blanche στους ανθρώπους που αρέσκονται να κάνουν την τέλεια ρήξη με το σύνολο της πολιτισμικής τους κληρονομιάς. Ωστόσο, δεν έτρεφε καμία αυταπάτη -ένα τέτοιο σχίσμα είναι ανέφικτο.

Θεωρούσε τον εαυτό του πρότυπο για τον σύγχρονο άνθρωπο, που ενώ ζει εγκλωβισμένος στην παρακμή του πολιτισμού του 19^ου αιώνα μπορεί να επαναστατήσει, αντί να συναινέσει μέσα από προτάσεις ριζικής αλλαγής.

Ολοκληρώνοντας με επιτυχία τις σπουδές του, η επιστημονική οξύνοια του Νίτσε θα του εξασφαλίσει την έδρα του καθηγητή φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, στην εξωπραγματική ηλικία των 24 ετών (!) και πριν καν προλάβει να παραδώσει τη διδακτορική του διατριβή. Πριν όμως, αναλάβει χρέη καθηγητή, εγκαταλείπει την πρωσική υπηκοότητα, που τον δεσμεύει, και πλέον καταντά ανέστιος, βάσει πατρίδας, κάτι που, όμως, τον χαροποίησε. Εκτός όμως, των ακαδημαϊκών του ικανοτήτων, ιδιαίτερη ανάπτυξη γνώρισε -ο μέχρι πρότινος υποτιμημένος- κοινωνικός του κύκλος, αφού γνωρίζει και τη σύζυγο του Βάγκνερ, με τον οποίο ήταν πλέον εξαιρετικοί φίλοι, την Κόζιμα. Ο Νίτσε την ερωτεύτηκε και φρόντιζε να της το δείχνει με συχνές επισκέψεις στην κατοικία τους στη Λουκέρνη. Επιπλέον, μία εκ των ισχυροτέρων φιλιών, που διήρκεσε μέχρι το τέλος της ζωής του, ήταν και η φιλία του με τον καθηγητή θεολογίας, Φραντς Όβερμπεκ. Ωστόσο, η περίοδος αυτή για τον Νίτσε, σημαδεύτηκε και από το πιο τραγικό συμβάν που θα μπορούσε τότε να τον οδηγήσει στην ολοκληρωτική παράνοια, κάτι που έγινε, βέβαια, αργότερα. Ο Νίτσε συμμετείχε στη θέαση αποτρόπαιων θεαμάτων, κατά τη στρατιωτική του θητεία, ως στρατιωτικός νοσοκόμος, στο γαλλοπρωσικό πόλεμο. Αντίκρυσε σώματα σε σήψη, ακρωτηριασμένα και διαμελισμένα, θεάματα που επιβάρυναν την ήδη κλονισμένη και σχοινοβατούσα -μεταξύ ζωής και θανάτου- υγείας του. Αποτέλεσμα αυτού, ήταν να αρρωστήσει με δυσεντερία, διφθερίτιδα και -όπως φημολογείτο- σύφιλη, η οποία παλαιότερα θεωρήθηκε και η αιτία της κατοπινής τρέλας. Πρόσφατες όμως έρευνες κατέδειξαν πως έπασχε από καρκίνο του εγκεφάλου. Αν και παραιτήθηκε από την πανεπιστημιακή έδρα, δεν πτοήθηκε, και παρά τα προβλήματα υγείας, δημοσίευσε τα πρώτα του βιβλία.

Τραγωδία: γέννηση, θάνατος, αναγέννηση

Στο έργο προβάλλεται ένας δϋισμός μεταξύ απολλώνειου και διονυσιακού.

Στο τέλος του πρώτου κεφαλαίου της Γέννησης της Τραγωδίας, αναφέρει: «Ο άνθρωπος δεν είναι πια καλλιτέχνης, έχει γίνει έργο τέχνης».

Έχοντας χαρακτηρίσει τους ομηρικούς Έλληνες καλλιτέχνες, λόγω των δημιουργικών τους ικανοτήτων σε σχέση με την επινόηση ιδιόρρυθμων θεοτήτων (ικανότητες που έπρεπε να έχουν για να υπομείνουν τη ζωή), προχωρεί στην ιδέα ότι γίνονται οι ίδιοι έργα τέχνης. Πρόκειται για σοπεναουερική σύλληψη ότι η ατομική εμφάνιση αποτελεί ένα πλήρως αμετάβλητο, πρωταρχικό Ένα, υμνώντας τους Έλληνες, τους δημιουργούς της τραγωδίας, που μετέτρεψαν τους ανθρώπους σε έργα τέχνης ή, με τη δική του εναλλακτική διατύπωση, σε «καλλιτέχνες της ζωής». Έτσι, συνειδητοποιούν, ότι για να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, αντί να αγαπούν την ωραία εμφάνιση δηλαδή το απολλώνειο, πρέπει αφενός να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι θα είναι ουσιαστικά παντοτινά ολέθρια για το άτομο, αφετέρου να αφεθούν στην εγκατάλειψη της ανεξαρτησίας τους, απολαμβάνοντας τη διονυσιακή τέχνη που αποτελούσε άλλωστε το οχυρό τους απέναντι στις διονυσιακές γιορτές των βαρβάρων, που επίκεντρό τους ήταν «η αχαλίνωτη σεξουαλική ακολασία», που τα κύματά της κατέκλυζαν το θεσμό της οικογένειας και τους αξιοσέβαστους κανόνες του (Γέννηση της Τραγωδίας 2).

Ο Ρίλκε, στην αρχή του βιβλίου του «Οι ελεγείες του Ντουίνο» γράφει: «Γιατί η ομορφιά δεν είναι τίποτε άλλο από την αρχή του τρόμου που μπορούμε να αντέξουμε, αλλά μας προκαλεί δέος, γιατί απαξιοί γαλήνια να μας καταστρέψει». Αυτό αποτελεί τη βασική θέση της Γέννησης της Τραγωδίας. Είναι μια σκέψη που προκαλεί δυσφορία, ίσως κι αποστροφή. Εξαλείφει κατηγορηματικά τη ριζική διαφορά ανάμεσα στο υψηλό και το ωραίο, μετατρέποντας το πρώτο σε απαραίτητο στοιχείο του δεύτερου. Προαναγγέλλει, την αποφασιστικότητα που διέπει σταθερά ολόκληρη την πορεία του, και που ο ίδιος επιδείκνυε γενναία στη ζωή του, ότι ο πόνος δεν πρέπει να παίζει αναγκαστικά αρνητικό ρόλο στη ζωή, γεγονός που τον καταπίεζε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στη σύγχρονη σκηνή.

Ο πόνος του αποτελεί το μοναδικό μονοπάτι προς την αυτοεκτίμηση ή την αποφυγή της μοναξιάς. Ενδεχομένως να βρισκόμαστε μπροστά σε ένα τυπικό δείγμα μαζοχιστή στοχαστή.

Ταυτόχρονα, είχε προσηλωθεί αμετακίνητα στην άποψη ότι ο κόσμος είναι τόσο απεχθής, που είναι αδύνατη κάθε προσπάθεια να αποκτήσει νόημα με βάση τους ηθικούς κανόνες. Γι’ αυτό και προσδιορίζει τον Χριστιανισμό ως την «πιο αποχαλινωμένη παραλλαγή του ηθικού θέματος που έχει ακούσει μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα» (Γέννηση της Τραγωδίας 5). Ωστόσο, είναι γεγονός ότι ο Νίτσε ήταν πάντα τόσο ευαίσθητος στη δυστυχία (των άλλων, τη δική του την αντιμετώπιζε πάντα με εξαιρετική στωικότητα), ώστε να βρει μια «εξήγηση» γι’ αυτήν, υπογραμμίζοντας πόσο καλό μας κάνει η βασιλεία του Χριστού.

Η Γέννηση της Τραγωδίας είναι το βιβλίο ενός νεαρού άνδρα που ίσως αποτελεί, την πιο οπτιμιστική έκφραση μιας καθαρά πεσιμιστικής θεώρησης του κόσμου που γράφτηκε ποτέ.

Παρόλο που εξετάζει την άποψη του θεατή για την τραγωδία, εν μέρει επειδή ασχολείται με τη δραματική μορφή και λιγότερο με την ανθρώπινη ιστορία, προκύπτει αρκετά καθαρά ότι για τον Νίτσε τα δεινά της ύπαρξης θα αποτελούν αιωνίως γεγονότα του παρόντος.

«Ο κόσμος δικαιολογείται μόνο ως αισθητικό φαινόμενο» - ότι εμείς οι ίδιοι πρόκειται να γίνουμε κομμάτι αυτού του φαινομένου αλλά ότι ο «κόσμος» δεν υπάρχει για να τον παρακολουθούμε εμείς από τις πρώτες θέσεις.

Απογοήτευση και αποχώρηση

Η περίοδος που κορυφώθηκε με τη συγγραφή της Γέννησης της Τραγωδίας ήταν η πιο ευτυχισμένη της ζωής του Νίτσε πριν η αρρώστια, η μοναξιά και η απόρριψη αρχίσουν να τον καταβάλλουν. Όταν ο Βάγκνερ και η σύζυγός του έφυγαν από το Τρίμπσεν και μετακόμισαν στο Μπαϋρούτ το 1872, μια από τις πιο θερμές και εποικοδομητικές σχέσεις του Νίτσε έφτασε στο τέλος της.

Φυσικά, δε συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο, αφού ο Βάγκνερ εξακολουθεί να εμφανίζεται στα γραπτά του Νίτσε συχνότερα από κάθε άλλον, ακόμη και από τον Σωκράτη, τον Χριστό και τον Γκαίτε.

Η απώλεια, βέβαια, του Βάγκνερ ως φίλου και μέντορα, όσο αναγκαία και αν ήταν, κόστισε στον Νίτσε πολύ περισσότερο απ’ όσο μπορούσε να δεχθεί. Για να αντιμετωπίσει αυτή την απώλεια έγραφε ασταμάτητα, δημιουργώντας ένα νέο βιβλίο το Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο.

Εδώ ερευνάται η σκηνή της ανθρώπινης φύσης και οι εκδηλώσεις της, όπως η κοινωνική ζωή, το πάθος, η ψυχολογία των καλλιτεχνών, η μοναξιά, χωρίς τη θέληση για αλλαγή, γεγονός που αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό του Νίτσε. Έτσι, παραθέτοντας τυχαία μια από τις σκέψεις του:

Επιθυμία για βαθύ πόνο – Όταν το πάθος έχει περάσει, αφήνει πίσω του μια σκοτεινή λαχτάρα για τον εαυτό του και, καθώς χάνεται, μας ρίχνει μια δελεαστική ματιά. Επομένως πρέπει να υπήρχε ένα είδος ηδονής στο μαστίγωμα που δεχτήκαμε από αυτό. Αντίθετα, τα πιο μετρημένα συναισθήματα φαίνονται ανούσια. Όπως φαίνεται, προτιμούμε την πιο βίαιη μη ηδονή από την άτονη ηδονή. Δημιουργεί μια αίσθηση, παρά μια έκπληξη, παραδοχής.

Σε άλλο σημείο, η ακρίβεια είναι οδυνηρή: «Αμέσως μόλις αντιληφθούμε ότι ο οποιοσδήποτε αναγκάζεται να μας δώσει προσοχή όταν σχετίζεται ή μιλάει μαζί μας, έχουμε μια βάσιμη απόδειξη ότι δεν μας αγάπησε ή δε μας αγαπά πια» (Ανθρώπινο, πολύ Ανθρώπινο Π. 247)

Ο Νίτσε ανήκε σε ένα σπάνιο γένος που δεν εξαφανίζεται ποτέ. Θα μπορούσε να λεχθεί από μερικούς πως αντλούσε ευχαρίστηση από τον ασκητικό του μαζοχισμό.

Ηθική και δυσαρέσκεια

Το βασικό μέλημα του Νίτσε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ήταν να αποτυπώσει τη σχέση ανάμεσα στον πόνο και την κουλτούρα ή τις κουλτούρες. Τις κατηγοριοποιεί και τις βαθμολογεί ανάλογα με τον τρόπο που αντιμετωπίζει την απανταχού παρουσία του πόνου, ενώ αποτιμά τους ηθικούς κανόνες με το ίδιο κριτήριο. Αυτός είναι και ο λόγος που ασχολήθηκε με την τραγωδία, αλλά έχασε το ενδιαφέρον του, όταν άρχισε να πιστεύει ότι δεν αποτελούσε σύγχρονη προοπτική. Αυτή είναι και η αιτία που υπήρξε πάντα απορροφημένος με πάθος από το ηρωικό στη ζωή παρά στην τέχνη, που αναπόφευκτα χρειαζόταν να επαναπροσδιοριστεί ως Übermensch. Ο πόνος αποτελεί το θεμέλιο της επίθεσής του και σ’ όλες τις θρησκείες που αξιώνουν τη μεταθανάτια ζωή και, φυσικά αποτελούσε πρωταρχικό του «υπαρξιακό» μέλημα γιατί η ζωή ήταν γεμάτη πόνο.

Η αποκλειστική ενασχόληση του Νίτσε με την αντίληψη περί πόνου σχετίζεται άμεσα με το ενδιαφέρον του για το μεγαλείο παρά για την αρετή ωστόσο. Γιατί δεν υπάρχει μεγαλείο χωρίς την ετοιμότητα και την ικανότητα κάποιου να αντέξει, να απορροφήσει και να χρησιμοποιήσει προς όφελός του μια τεράστια ποσότητα πόνου. Το μεγαλείο μετατρέπει τον πόνο σε αντικείμενο εργασίας× η αρετή συνεπάγεται την προσπάθεια εξάλειψής του. Το σύνολο του έργου του Νίτσε στο εξής είναι αφιερωμένο στη διερεύνηση της ειδοποιού αυτής διαφοράς. Στη Χαραυγή παρουσιάζει την πρώτη πειραματική ανάλυση των μηχανισμών της ηθικής και του είδους της εξουσίας που επικαλείται.

Στην Χαραυγή καταφέρνει να επιδείξει το χάος στο οποίο βρίσκεται η ηθική. Όπως το θέτει εν συντομία: «Ωφελιμιστικό. – Σήμερα, τα αισθήματα στα πράγματα της ηθικής διασταυρώνονται και είναι τόσο στραβά που στον τάδε άνθρωπο μια ηθική αποδεικνύεται από την ωφελιμότητά της, ενώ στο δείνα απορρίπτεται από την ωφελιμότητά της» (Χαραυγή 230).

Από τη μία πλευρά υπάρχει η σύνεση και από την άλλη η ηθική, για την οποία υπάρχουν κυρώσεις υπερβατικού τύπου. Αυτό του δημιουργεί την εντύπωση ευγενών ανοησιών. Υπάρχει, βέβαια, ένα επίπεδο ηθικής που εξυπηρετεί έναν ωφέλιμο σκοπό, και απαιτείται από κάθε κοινωνία που θέλει να επιβιώσει – όσο πιο ισχυρή βέβαια είναι, τόσο λιγότερο τη χρειάζεται. Κάτι τέτοιο μας προσφέρει απλώς τη συνέχιση της ζωής. Όταν, όμως, θέλουμε να δώσουμε στη ζωή νόημα και σκοπό; Ο όρος «ηθική» καλύπτει συχνά και αυτό, αν και κάποιοι προτιμούν τον όρο «ιδανικά» που είναι καθαρά ατομικός. Ο Νίτσε δεν εξετάζει τέτοια θέματα ονοματολογίας, όταν όμως, καταδικάζει την ηθική ή τα είδη της ηθικής, και όταν αυτοαποκαλείται ανήθικος, έχει κατά νου το νόημα και το σκοπό στη ζωή.

Σαφώς, δεν αρνείται την ύπαρξη των αρχών. Αποτελεί σύνηθες και πρωτοφανές λάθος. Αρχικά, ταυτίζει την έννοια του νιχιλισμού, την εμφάνιση του οποίου φοβάται περισσότερο από καθετί, με την άρνηση των αξιών. Εάν κάποιες φορές πιστεύει ότι είναι ο προφήτης του νιχιλισμού, δεν το εννοεί με την έννοια της αναγγελίας του ερχομού του, ως γεγονότος που πρέπει να γιορταστεί, αλλά με την έννοια που Ιερεμίας ήταν ο προφήτης της καταστροφής της Ιερουσαλήμ.

Γιατί, όμως, οδηγούμαστε στον νιχιλισμό; Γιατί οι ηθικοί κανόνες που διέπουν τον κόσμο έχουν χάσει την έννοιά τους.

Αυτό που περιγράφει, στο ένα βιβλίο μετά το άλλο, είναι η σταδιακή αλλά αυξανόμενη παρακμή του ανθρώπου της Δύσης, σε μια κατάσταση όπου καμία αξία δεν τον εντυπωσιάζει, και τις αναμασάει χωρίς να σημαίνουν πια τίποτα γι’ αυτόν. Αυτό θεωρεί ως επικείμενη απειλή. Πώς έγινε αυτή η καταστροφή που κανένας από τους συγχρόνους του δε φάνηκε να αναγνωρίζει και πώς μπορεί να αποκατασταθεί;

Η απάντηση βρίσκεται στις δύο πλευρές της ηθικής, τις βάσεις και το περιεχόμενό της. Η ηθική όπως εφαρμόζεται ακόμη απορρέει από την εβραϊκό – χριστιανική παράδοση, άρα οι ρίζες της πρέπει να αναζητηθούν στις υπαγορεύσεις ενός θεού μιας μικρής φυλής της Μέσης Ανατολής, και το περιεχόμενο της παραμένει σχεδόν το ίδιο. Λειτουργεί, λοιπόν, υπερβατικά σε δύο επίπεδα. Το πρώτο, ότι η έκφρασή της αποτελεί ένα θέμα αναμφισβήτητης διαταγής, και η τιμωρία για τυχόν παραβίασή της ήταν κάποτε άμεση θεϊκή τιμωρία. Ο χριστιανισμός αποπειράθηκε να θεραπεύσει τον πόνο της ιστορίας, προβάλλοντας ένα θεϊκό σχέδιο που καθορίζει ένα λόγο στο εδώ και τώρα και μια ανταμοιβή αργότερα. Το δεύτερο, εφόσον το περιεχόμενο ήταν προφανώς σχεδιασμένο για τη συνέχιση της φυλής, οι συνθήκες ζωής της οποίας ήταν απείρως διαφορετικές από τις δικές μας από πολλές απόψεις, έπρεπε να γίνει πιο αφηρημένο και ξεκομμένο από τις συνθήκες στις οποίες ζούμε. Ως αποτέλεσμα, η ηθική έχει γίνει ως ένα βαθμό δυσνόητη, και πρέπει να αποκτήσει άμεσα σημασία, ώστε να μας κάνει όντα, στα οποία μπορεί λογικά να εφαρμοστεί, αν και γνωρίζουμε πως αυτό είναι λάθος.

Εδώ έγκειται και η διαπίστωση του θανάτου του Θεού η οποία δεν παρουσιάζεται σε καμία περίπτωση ως η διαπίστωση του θανάτου μίας φυσικής ύπαρξης ή μίας πνευματικής έστω οντότητος. Πρόκειται περισσότερο για τη διατύπωση μίας φάσης της ανθρωπότητας. Με άλλα λόγια, ο φιλόσοφος παρατήρησε πως ο Θεός όπως γίνεται αντιληπτός μέσα από τη χριστιανική θρησκεία έχασε τον ρόλο του στη σύγχρονη κοινωνία. Ο λόγος; Η απώλεια της ανθρώπινης πίστης. Το αποτέλεσμα; Μία κοινωνία που πρέπει να θέσει τα θεμέλια της από την αρχή. Ένας κόσμος που πρέπει να χτιστεί από την αρχή, μία εποχή κατά την οποία πρέπει να δημιουργηθεί μία νέα κοσμοθεωρία. Ακόμη, μία κοινωνία χωρίς έξωθεν ηθικές αξίες

Ο Νίτσε στρέφεται εναντίον μιας παράδοσης στην οποία έπαιζε έναν σημαντικό ρόλο. Η καυστική επίθεση γίνεται στο Λυκόφως των ειδώλων.

«Όταν παρατά κανείς τη χριστιανική πίστη, τραβά κάτω απ’ τα πόδια του και το δικαίωμα για χριστιανική ηθική. Αυτή η ηθική δεν είναι καθόλου αυτονόητη: πρέπει να φέρνουμε πάντα στο φως αυτό το σημείο. Ο χριστιανισμός είναι ένα σύστημα, μία συμπυκνωμένη και συνολική θέαση των πραγμάτων. Όταν σπάζει κανείς μια βασική έννοια απ’ αυτό, την πίστη στον Θεό παραδείγματος χάριν, σπάζει και το σύνολο: δεν έχει πια τίποτε το αναγκαίο στα χέρια του. Ο χριστιανισμός πρoϋποθέτει ότι ο άνθρωπος δεν ξέρει, δεν μπορεί να ξέρει, τι είναι καλό και τι κακό γι’ αυτόν: πιστεύει στον Θεό που είναι ο μόνος που ξέρει. Η χριστιανική ηθική είναι μια διαταγή× η καταγωγή της είναι υπερβατική× βρίσκεται πέραν κάθε ηθικής, κάθε δικαιώματος για κριτική× είναι αληθινή μόνον αν ο Θεός είναι η αλήθεια – στέκεται όρθια και πέφτει μαζί με την πίστη στον Θεό.»

Οι έννοιες της ηθικής υποχρέωσης και του ηθικού καθήκοντος και αυτού που είναι ηθικά σωστό και λάθος, και της ηθικής αίσθησης του «πρέπει» να απορριφθούν, εάν αυτό είναι ψυχολογικά εφαρμόσιμο: διότι αποτελούν υπολείμματα ή παράγωγα υπολειμμάτων από μια παλαιότερη αντίληψη ηθικής που ως επί το πλείστον δεν επιβιώνει πια, και είναι βλαβερά χωρίς αυτήν.

Ο Νίτσε τηρεί μια εντελώς διαφορετική στάση σε αυτό που υποδηλώνεται μακροπρόθεσμα για τον άνθρωπο καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Στο Πέρα από το καλό και το κακό, που γράφτηκε το 1885, το τοποθετεί σε ένα γενικότερο πλαίσιο περί του αγελάιου ένστικτου της υπακοής:

«Η παράξενη στενότητα της ανθρώπινης εξέλιξης, οι δισταγμοί της, οι αναβολές της, οι συχνές παλινδρομήσεις και μεταστροφές της, οφείλονται στο γεγονός ότι το αγελαίο ένστικτο της υπακοής έχει κληρονομηθεί με τον καλύτερο τρόπο και σε βάρος της τέχνης του διατάζειν. Αν σκεφτούμε αυτό το ένστικτο στην πιο ακραία του υπερβολή, δε θα υπάρχουν τελικά διατάζοντες ή ανεξάρτητοι άνθρωποι× ή, αν υπήρχαν, θα υπέφεραν από κακή συνείδηση και προκειμένου να μπορούν να διατάζουν, θα έπρεπε να εξαπατούν τον εαυτό τους: να πειστούν, δηλαδή, ότι οι κακοί είναι απλώς υπακούοντες. Πράγματι, η κατάσταση αυτή υπάρχει σήμερα στην Ευρώπη: την ονομάζω ηθική υποκρισία εκείνων που διατάζουν. Αυτοί δεν ξέρουν άλλον τρόπο για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από την κακή τους συνείδηση, από το να παρουσιάζονται ως εκτελεστές πιο παλιών ή ανώτερων διαταγών (διαταγών των προγόνων, του συντάγματος, του δικαίου, του νόμου ή του θεού), ή από το να δανείζονται αγελαία γνωμικά από τον αγελαίο τρόπο σκέψης και να εμφανίζονται ως «πρώτοι υπηρέτες του λαού» για παράδειγμα ή ως «όργανα του κοινού καλού». Από την άλλη μεριά, ο αγελαίος άνθρωπος στην Ευρώπη σήμερα, παρουσιάζεται σαν να είναι το μόνο επιτρεπτό είδος ανθρώπου, και εξυμνεί σαν πραγματικές ανθρώπινες αρετές τις ιδιότητες μέσω των οποίων είναι εξημερωμένος, καλόβολος και ωφέλιμος στην αγέλη: τέτοιες είναι ο κοινός νους, η καλοκαγαθία, ο σεβασμός των άλλων, η εργατικότητα, η μετριοπάθεια, η σεμνότητα, η επιείκεια, ο οίκτος. Σ’ εκείνες τις περιπτώσεις όμως στις οποίες οι ηγέτες και μπροσταρόκριοι θεωρούνται απαραίτητοι, γίνονται σήμερα προσπάθειες επί προσπαθειών για να τους αντικαταστήσουν με αθροίσματα έξυπνων αγελαίων ανθρώπων: αυτή είναι για παράδειγμα η καταγωγή όλων των κοινοβουλευτικών συνταγμάτων. Παρ’ όλα αυτά, τι ευλογία, τι απαλλαγή από ένα βάρος που έχει γίνει αβάστακτο, είναι γι’ αυτά τα αγελαία ζώα τους Ευρωπαίους, η εμφάνιση ενός απόλυτου διοικητή! Το έχει δείξει για τελευταία φορά με μεγαλειώδη τρόπο η εμφάνιση του Ναπολέοντα -η ιστορία της επίδρασης του Ναπολέοντα είναι σχεδόν η ιστορία της υψηλότερης ευτυχίας στην οποία έφτασε όλος αυτός ο αιώνας στους πιο αξιόλογους ανθρώπους και τις στιγμές του.»

Αυτή η χρήση του όρου «αγελαίο ζώο» είναι συνταρακτική, όπως είναι και η λίστα των ιδιοτήτων που εγκρίνει ο «αγελαίος άνθρωπος», γιατί κι εμείς τις εγκρίνουμε: τον κοινό νου, την εργατικότητα, τη σεμνότητα κ.λπ. Και τις εγκρίνουμε γιατί είμαστε αγελαίοι άνθρωποι, πεπεισμένοι πως δεν μπορούμε να γίνουμε κάτι άλλο, ή αν θέλαμε να το κάνουμε, δε θα μπορούσαμε, ενώ μπορούμε.

Ό,τι ξεκίνησε στη Χαραυγή συνεχίζει με μεγάλο καμάρι στο επόμενο βιβλίο του Η Χαρούμενη Επιστήμη. Εδώ είναι σχεδόν ολοφάνερο ότι προετοιμάζει το έδαφος για την επαναστατική μέθοδό του ως προς τις αξίες, η οποία αποκαλύπτεται στο Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα. Το τέλος της συμφοράς του μετα-χριστιανικού ανθρώπου είναι το σπουδαιότερο στοιχείο στη Χαρούμενη Επιστήμη, η οποία ενέχει στην ενότητά 125, την πιο γνωστή από τις ανακοινώσεις πως «ο Θεός είναι νεκρός».

Η ενότητα έχει τον τίτλο «ο τρελός». Θεωρείται τρελός από όλους όσοι τον ακούνε στην αγορά, γιατί δεν έχουν την παραμικρή ιδέα για το τι εννοεί. Πώς μπορεί κάποιος να σκοτώσει τον Θεό; Αποτελεί έκφραση της μεγαλύτερης αγωνίας του Νίτσε, αφού αντιλαμβάνεται όσο κανένας άλλος τις συνέπειες από το θάνατο του Θεού, τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, και τρομάζει από την αντίδραση των ανθρώπων μόλις αντιληφθούν το νόημα της έλλειψης του Θεού ως θεμελιώδους κομματιού της ζωής τους. Δεν έχει σημασία -και αυτό αποτελεί την ουσία του Νίτσε- εάν ο Θεός υπάρχει ή όχι. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι κατά πόσο πιστεύουμε ότι υπάρχει.

Με το πέρασμα των αιώνων, η πίστη στον Θεό διαβρωνόταν χωρίς οι άνθρωποι να παρατηρούν τι συνέβαινε. Η σοβαρότερη συνέπεια αφορά τις αξίες, γιατί σύμφωνα με την έκφρασή του Νίτσε: «Αυτός που δε βλέπει το μεγαλείο στον Θεό, δεν θα το δει πουθενά. Πρέπει ή να το απαρνηθεί ή να το δημιουργήσει». Και αν πρόκειται να σηκώσουμε το βάρος της δημιουργία μεγαλείου, τότε οι περισσότεροι από μας, ίσως όλοι, θα λυγίσουν κάτω από αυτό το βάρος. Χωρίς μεγαλείο η ζωή δεν έχει νόημα, ακόμη κι αν το μεγαλείο αυτό είναι απρόσιτο. Ο Νίτσε εντοπίζει το θάνατο του Θεού στην εγγενή αντιφατικότητα των τάσεων του ίδιου του Χριστιανισμού. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία τους και όταν το κάνουν, δε θα βρίσκουν πλέον το λόγο να ζουν.

Ένα πράγμα που είναι απαραίτητο

Ο Νίτσε διατυπώνει κάποιες ξεκάθαρες προτάσεις για το είδος των ανθρώπων που ελπίζει να αντικαταστήσουν τους ασήμαντους ανθρώπους του πρόσφατου και μετέπειτα χριστιανισμού:

«Ένα πράγμα είναι απαραίτητο. – «Να δώσεις στιλ» στο χαρακτήρα σου – μια μεγάλη και σπάνια τέχνη! Ασκείται από εκείνους που επισκοπούν όλες τις δυνάμεις και τις αδυναμίες της φύσης τους, κι ύστερα τις ενσωματώνουν σ’ ένα καλλιτεχνικό σχέδιο, ώσπου να φανεί η καθεμιά σαν τέχνη και σαν λογικό και να γοητεύουν τα μάτια ακόμη και οι αδυναμίες. (Η Χαρούμενη Επιστήμη 290)

Η ιδέα ότι ίσως γίνουμε «καλλιτέχνες της ζωής» είχε αναφερθεί στη Γέννηση της Τραγωδίας. Ο καλλιτέχνης, με σπάνιες εξαιρέσεις, μπορεί να προσπαθεί συνεχώς να βελτιώσει τα έργα του, μέχρι να αισθανθεί ότι δεν μπορούν να γίνουν καλύτερα. Ομοίως, ο Νίτσε προτείνει να διενεργήσουμε μια προσεκτική έρευνα του εαυτού μας, αποτιμώντας τον, αν και δεν μας έχει πει σε αυτό το στάδιο με ποια κριτήρια -ποια θεωρούνται προτερήματα και ποια ελαττώματα-, ώστε να αποκτηθεί μία ταυτότητα, αυτό που ονομάζεται στιλ.

Δεν υπάρχει πια ένα κοινό στιλ το οποίο θα οδηγήσει σε μια δημιουργική ένταση, και ο καθένας πρέπει να βρει το δικό του. Σίγουρα ο Νίτσε πιστεύει ότι όλο αυτό έχει τέλος σημειώνοντας: «Γιατί μόνο ένα πράγμα είναι απαραίτητο: να καταφέρει ένας άνθρωπος να ικανοποιηθεί με τον εαυτό του – είτε μέσω της μιας είτε μέσω της άλλης ποίησης και τέχνης× μόνο τότε είναι άνθρωπος ανεκτός στη θέα». Ωστόσο, η ικανοποίηση με τον εαυτό μας μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που αν και είναι ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους, είναι ανυπόφοροι στη θέα, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Έτσι, μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι ένα από τα στοιχεία που μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ένας άνθρωπος έχει στιλ είναι η ικανότητά του να καταφέρνει να ενοποιεί αταίριαστες ή αμήχανες και ταπεινωτικές για τους περισσότερους εμπειρίες, ως μέρος ενός γενικότερου σχεδίου αυτοπραγμάτωσης.

Πίσω από μια τέτοια ικανότητα, που μπορεί να μοιάζει με ευφημισμό, κρύβεται δύναμη, μια δύναμη η οποία μπορεί να ανταπεξέλθει σε εμπειρίες που μπορεί να οδηγήσουν κάθε πολυσύνθετη ανθρώπινη φύση στην κατάρρευση ή, το λιγότερο, στην αυτοκριτική.

Ο Νίτσε αντιμετωπίζει ευθέως όσα αυτό συνεπάγεται, προτρέποντας να μην είμαστε τόσο αυστηροί με τον εαυτό μας για να γίνονται όλα σωστά. Είναι πιο σημαντικό να τα κάνουμε υποφερτά, στη χειρότερη, και όμορφα, στην καλύτερη περίπτωση.

Σ’ ένα από τα εξόχως ευφυή πεζά κείμενά του, εξετάζει το θέμα «η θέληση να υποφέρουμε και οι οικτίρμονες». Αναρωτιέται εάν είναι ωφέλιμο τόσο για τον οικτίρμονα όσο και για τον άνθρωπο που υποφέρει να υφίστανται μια τέτοια σχέση, και αποδεικνύει, ότι η αποστροφή του για τον οίκτο δε θα πρέπει να εκλαμβάνεται σε καμία περίπτωση ως ένδειξη σκληρότητας, ωμότητας ή αδιαφορίας. Όσον αφορά τον άνθρωπο που υποφέρει, τονίζει ότι η οικονομία της ψυχής του αποτελεί λεπτό ζήτημα, ότι αυτοί που διακρίνουν τον πόνο του και σπεύδουν να βοηθήσουν «αναλαμβάνουν το ρόλο της μοίρας» χωρίς να αναλογίζονται ότι η δυστυχία μπορεί να είναι τόσο απαραίτητη όσο και το αντίθετό της, η χαρά.

«Όχι, δεν ξέρουν τίποτε απ’ αυτά: η ‘θρησκεία του οίκτου’ (ή ‘η καρδιά’) τους διατάζει να βοηθούν και να πιστεύουν ότι έχουν βοηθήσει καλύτερα όταν έχουν βοηθήσει γρηγορότερα!» (Η Χαρούμενη Επιστήμη 338)

Είναι προφανές ότι ο Νίτσε δεν αναφέρεται στην παροχή τροφής σε κάποιον που λιμοκτονεί, ή στη χορήγηση αναισθησίας σε κάποιον που πρόκειται να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Η επίθεσή του εντοπίζεται στον οίκτο ως την αποκλειστική ενασχόληση κάποιου με τη ζωή των άλλων, παραμελώντας, όπως μαθαίνουμε, τα δικά του ενδιαφέροντα. Υπογραμμίζει πόσο σκληρή και συχνά πόσο μοναχική και απομακρυσμένη από κάθε έννοια ευγνωμοσύνης και αγάπης είναι αυτή η αναζήτηση του δρόμου του καθενός κι εύστοχα, καταλήγει στο ότι «η δική μου ηθική μου λέει: Ζήσε κρυμμένος, για να μπορέσεις να ζήσεις για τον εαυτό σου».

Στην ουσία ακούγεται σαν το «γίνε καλλιτέχνης της ζωής σου» ή «να έχουμε στιλ» το οποίο δεν απέχει από το κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και οφείλει να ακολουθήσει το δικό του δρόμο που του επιβάλλει το εσώτερο είναι του για να φτάσει στην αυτοπραγμάτωση.

Βέβαια, τίθεται εδώ το ερώτημα: Μπορεί κάποιος που έχει, κατά γενική ομολογία, έναν ολότελα ελεεινό χαρακτήρα, να θεωρηθεί παρ’ όλα αυτά ότι έχει στιλ; Εάν τα κριτήρια του Νίτσε ήταν καθαρά συμβατικά, δηλαδή να ταιριάζουν τα επιμέρους κομμάτια χωρίς να μας ενδιαφέρουν χωριστά, τότε η συνταρακτική απάντηση θα ήταν μάλλον καταφατική.

Προφητεία

Τι μας διδάσκει όμως τελικά ο Νίτσε;

«Δείτε, σας διδάσκω τον υπεράνθρωπο! Ο υπεράνθρωπος είναι το νόημα της γης. Ας πει η θέλησή σας: ο υπεράνθρωπος είναι το νόημα της γης! Σας εξορκίζω, αδελφοί μου, μείνετε πιστοί στη γη και μην πιστεύετε εκείνους που σας μιλούν για υπεργήινες προσδοκίες» (Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, Πρόλογος 3).

Τα παραπάνω αποτελούν μία από τις τρεις βασικές έννοιες του Ζαρατούστρα. Επίσης, η διαταγή του να είμαστε πιστοί στη γη αποτελεί ένα από τα επαναλαμβανόμενα και σπουδαία θέματα του Νίτσε.

Η ανάγνωσή του Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα αποτελεί αξέχαστη εμπειρία. Ξεκινά εντυπωσιακά με την κάθοδο του Ζαρατούστρα από το βουνό του, με ένα διάγγελμα στο πρόλογο προϊόν πραγματικής έμπνευσης.

Ο Ζαρατούστρα, όμως, είναι ο προάγγελος του υπερανθρώπου, αλλά δεν είναι ο ίδιος υπεράνθρωπος. Ωστόσο, έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά, και συχνά ο μόνος τρόπος να αντιληφθούμε τον υπεράνθρωπο είναι ως μία ανώτερη εκδοχή του Ζαρατούστρα. Όταν, για παράδειγμα, στο τέταρτο μέρος, ο μάντης λέει στον Ζαρατούστρα ποια είναι η τελευταία του αμαρτία, αποδεικνύεται ότι είναι ο οίκτος για τον άνθρωπο. Ο υπεράνθρωπος, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, ότι θα αντιλαμβανόταν, χωρίς να μπει στον πειρασμό, πως πρόκειται για την έσχατη αποπλάνηση. Θα μπορούσε να αποδεχθεί ότι ο άνθρωπος υποφέρει, αλλά δε θα υπέφερε ο ίδιος, και εάν υπέφερε, μέχρι ποιου σημείου; Έχουμε υποβληθεί τόσο πολύ στον πόνο και στην ιδέα ότι είναι τόσο βαθιά ριζωμένο στοιχείο της ύπαρξής μας, όπως και είναι πράγματι, που θεωρούμε, κατά κάποιον τρόπο, ότι αποτελεί μία από τις σοβαρότερες καταστάσεις. Γιατί η χαρά είναι πάντα εφήμερη, τη θεωρούμε και επιφανειακή -και αυτός είναι ο πειρασμός. Η μόνη χαρά που γνωρίζουμε ως αιώνια είναι η χαρά του άλλου κόσμου, τον οποίο δεν ελέγχουμε. Για ευνόητους βιολογικούς λόγους, θεωρούμε ότι η χαρά ή η απόλαυση αποτελούν το τέρμα μιας διαδικασίας, ώστε να αντικαθίσταται αμέσως μόλις μια νέα διαδικασία, ή το επόμενο στάδιο της ίδιας διαδικασίας, ξεκινήσει.

Σε αυτό το βαθμό, είμαστε όλοι τροποποιημένοι οπαδοί του Σόπεναουερ, γιατί ήταν εκείνος που είχε υιοθετήσει την ακραία άποψη ότι η απόλαυση είναι μόνο μια προσωρινή παύση του πόνου. Μέχρι αυτό το στάδιο της πορείας του, ο Νίτσε ήταν άκρως αντίθετος με τον Σόπεναουερ.

Στην ομιλία του Ζαρατούστρα -θέλει πράγματι οι οπαδοί του να διαφωνήσουν; - η χαρά είναι βαθύτερη από τον πόνο, όπως μαθαίνουμε σε επόμενα κεφάλαια:

«Βαθύς είναι ο κόσμος

Και βαθύτερος απ’ όσο σκέφτηκε η μέρα.

Βαθύς είναι ο πόνος του×

Και η χαρά -βαθύτερη απ’ της καρδιάς τον πόνο:

Ο πόνος λέει: αφανίσου!

Ωστόσο κάθε χαρά θέλει αιωνιότητα –

Θέλει βαθιά βαθιά αιωνιότητα!»

Συνδέεται στενά, για τον Ζαρατούστρα, με την αιώνια επιστροφή. Νωρίτερα στο ίδιο κεφάλαιο, ο Ζαρατούστρα το έχει ξεκαθαρίσει:

«Είπατε ποτέ ναι σε μια χαρά; Ω, φίλοι μου, τότε είπατε ναι και σ’ όλες τις οδύνες. Όλα τα πράγματα είναι δεμένα, μπλεγμένα μεταξύ τους, ερωτευμένα μεταξύ τους». (Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα IV 10)

Ο υπεράνθρωπος είναι το ον που προτίθεται να πει «ναι» σε κάθε ενδεχόμενο, γιατί από το πρωταρχικό Ένα της Γέννησης της Τραγωδίας και μετά, η σχέση ανάμεσα στη χαρά και τον πόνο είναι αδιάρρηκτη. Έτσι, παρά τη φρίκη της ύπαρξης μέχρι σήμερα, είναι έτοιμος για την απόλυτη κατάφαση.

Αυτή, όμως, είναι μόνο η αρχή της υπερανθρωπότητας. Γιατί, ακόμη κι αν έχει αποδεχθεί άνευ όρων την ύπαρξη, στο βαθμό που αποφασίζει ότι όλα πρέπει να επαναλαμβάνονται, σε αιώνιο κύκλο, το ερώτημα αφορά τον τρόπο διαχείρισης του χρόνου του υπερανθρώπου. Πιθανότατα είναι πολύ διαφορετικός από αυτόν του ανθρώπου «που είναι ένα σχοινί, τεντωμένο ανάμεσα στο ζώο και στον υπεράνθρωπο -ένα σχοινί πάνω από μία άβυσσο» (Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα Ι, Πρόλογος, 4).

Θα είναι τόσο διαφορετικός από εμάς, όσο εμείς από τα ζώα. Ό,τι κι αν κάνει, θα γίνεται με διάθεση επιβεβαίωσης, τι θα κάνει όμως; Ξέρουμε τι δε θα κάνει – κάτι ασήμαντο, αδρανές, μνησίκακο. Υπάρχει ένας τόνος αντινομίας στον Ζαρατούστρα.

Ο πιο γνήσιος τόνος του Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, είναι αυτός της λύπης, και ο λιγότερο πειστικός αυτός της ανάτασης και της επιβεβαίωσης, αρετές για τις οποίες ο Ζαρατούστρα κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες να ενσταλάξει, αφού είναι απαραίτητες, προκειμένου να προετοιμαστεί το έδαφος για τον ερχομό του υπερανθρώπου, προφήτης του οποίου είναι ο Ζαρατούστρα. Είναι, όμως, ένα προφήτης αποφασισμένος να μην έχει οπαδούς, μια έντονη επιθυμία που υπογραμμίζει με μεγάλη οξυδέρκεια , αφού τον ξεχωρίζει από όλους τους άλλους προφήτες. Ωστόσο, εύλογη είναι η απορία γιατί κάποιος που λέει την αλήθεια να μη θέλει οπαδούς, όσο περισσότερους γίνεται. Μια πιθανή απάντηση είναι ότι ο Ζαρατούστρα δεν είναι καθόλου σίγουρος για την αλήθεια που τον παρακινεί να αφήσει το βουνό του και να «κατέβει» ή να «κατέβει στα βάθη». Ο μάγος, στο τέταρτο μέρος, εκφράζει τη μελαγχολία που συντροφεύει διαρκώς τον Ζαρατούστρα όταν τραγουδά: «Τότε/ ας εξοριστώ από κάθε αλήθεια/ Μόνο τρελός / Μόνο ποιητής!» Και πάλι, στην τελευταία ενότητα του πρώτου μέρους, «Για τη δωρήτρια αρετή», ο Ζαρατούστρα απευθύνεται στους οπαδούς του με λόγια για τα οποία ο Νίτσε αισθάνεται τόσο περήφανος, που τα παραθέτει στο τέλος του προλόγου στο Ίδε ο άνθρωπος:

«Αληθινά, σας συμβουλεύω: απομακρυνθείτε από μένα και φυλαχτείτε από τον Ζαρατούστρα! Κι ακόμη καλύτερα: να ντρέπεστε γι’ αυτόν! Ίσως να σας εξαπάτησε (…) Ανταμείβει κανείς άσχημα τον δάσκαλο όταν μένει πάντα μαθητής. Και γιατί δε θέλετε να μαδήσετε το στέφανό μου; (…) Λέτε πως πιστεύετε στον Ζαρατούστρα; Αλλά τι σημασία έχει ο Ζαρατούστρα; Αλλά τι σημασία έχει ο Ζαρατούστρα! Είστε οι πιστοί μου: τι σημασία έχουν, όμως, όλοι οι πιστοί! Δεν είχατε αναζητήσει ακόμη τον εαυτό σας: τότε με βρήκατε. Αυτό κάνουν όλοι οι πιστοί× γι’ αυτό μετράει τόσο λίγο οποιαδήποτε πίστη.»

Με ποια, λοιπόν, μέθοδο οι οπαδοί θα ανακαλύψουν το σωστό και το λάθος στη διδασκαλία του Ζαρατούστρα; Με την άρνηση της δήλωσης υποταγής. Ωστόσο μας αφήνει στο σκοτάδι σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της διδασκαλία του Ζαρατούστρα, γιατί, διεφθαρμένοι καθώς είμαστε, δεν είμαστε σε θέση να ασκήσουμε κριτική.

Βρισκόμαστε ενώπιον ενός προσωποποιημένου οξύμωρου σχήματος: ενός προφήτη που αμφισβητεί τον εαυτό του, και που μας συμβουλεύει να είμαστε επιφυλακτικοί σε όσα λέει.

Γιατί όμως;

Στην αρχή του Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα δίνεται μια εναλλακτική, αυτού που ονομάζεται «το πνεύμα». Το πνεύμα εδώ ξεκινά σαν καμήλα, συμβολίζοντας το σύγχρονο άνθρωπο, που γονατίζει από το βάρος της συσσώρευσης των αξιών, μια καταπιεστική συνολικά παράδοση από υποχρεώσεις, και τον ενοχικό ακόλουθο της αναπόφευκτης παραβίασής τους. Τρέχοντας γρήγορα μέσα στην έρημο, η καμήλα λυγίζει -τελικά εξεγείρεται και μεταμορφώνεται σε λιοντάρι για να παλέψει με ένα δράκοντα. Ο δράκοντας ονομάζεται «οφείλεις», είναι επομένως ο δημιουργός του αβάστακτου φορτίου της καμήλας. Λέει ότι «Κάθε αξία έχει ήδη δημιουργηθεί και δημιουργημένη αξία – είμαι εγώ». Το λιοντάρι αντιστέκεται, με σκοπό να αντικαταστήσει το «οφείλεις» με το «θέλω». Παρότι το λιοντάρι μπορεί να παλέψει, το μόνο, ωστόσο, που μπορεί να δημιουργήσει είναι την ελευθερία για καινούργιες αξίες. Αντιτάσσει ένα άγιο «όχι» και αυτό είναι το τέλος του – έχει υπηρετήσει το μόνο σκοπό που μπορεί. Μέχρις εδώ καλά. Η τελευταία μεταμόρφωση είναι απροσδόκητη: είναι ένα παιδί.

«Γιατί πρέπει να γίνει παιδί το αρπακτικό λιοντάρι; Αθωότητα και λησμονιά είναι το παιδί, ένα καινούργιο αρχίνισμα, ένα παιχνίδι, μια ρόδα που γυρίζει, μια πρώτη κίνηση, ένα άγιο ναι. Ναι, για το παιχνίδι της δημιουργίας, αδελφοί μου, χρειάζεται να ειπωθεί ένα άγιο ναι: τη δική του θέληση θέλει τώρα το πνεύμα, το δικό του κόσμο κερδίζει εκείνος που είναι χαμένος στον κόσμο.»

Έχουμε ανάγκη να ξεπεράσουμε τον εαυτόν, που θα αποτελέσει κατάληξη ολόκληρης της δυτικής παράδοσης, η οποία θα κατορθώσει να αφανίσει, να διασώσει και να ανυψώσει. Αυτό ακριβώς δεν καλείται να κάνει ο υπεράνθρωπος; Και εάν τον εγκαταλείψουμε, προοδεύοντας σε σχέση με την τωρινή μας κατάσταση, τι πρέπει να κάνουμε εάν πρόκειται να «σωθούμε»; Το ιδεώδες να είσαι παιδί ή σαν παιδί υποστηρίζεται από τον Νίτσε. Το στοιχείο που θέλει να τονίσει, είμαι σίγουρη, είναι η έλλειψη αυτεπίγνωσης που έχουν τα παιδιά.

Εν συντομία: εάν με τον όρο «αιώνια επιστροφή» δεν εννοούσε αιώνια επιστροφή, γιατί δεν το όρισε αλλιώς;

Μια επιστροφή όμως σαν επανάληψη του ίδιου καρμικού κύκλου θα επιφέρει την αλλαγή;

Πολλοί άνθρωποι, αν και συμφωνούν ότι η επιστροφή δεν μπορεί να επιφέρει καμία αλλαγή, εντούτοις δεν προτίθενται να συμφωνήσουν ότι δεν επηρεάζει ούτε τον τρόπο που σκέφτονται. Εδώ εισχωρεί το θέμα των τύψεων, για τις οποίες ο Νίτσε υποστηρίζει την ιδέα της αποβολής κάθε τύψης.

Κάποιος με ρώτησε πρόσφατα: τι είναι χειρότερο, ένα σύμπαν στο οποίο το Άουσβιτς υπήρξε μια φορά ή ένα άλλο στο οποίο υπήρξε απείρως πολλές φορές; Μόνο κάποιος τουλάχιστον απαθής άνθρωπος θα απαντούσε ότι δεν έχει σημασία. Η επιστροφή, ακόμη κι αν, πρακτικά, δεν επιφέρει καμία αλλαγή, προσδίδει ένα τεράστιο βάρος σε ό,τι συμβαίνει.

«Για την ώρα,» αναφέρει ο Νίτσε «η ανθρωπότητα δεν έχει ακόμη σκοπό. Πείτε μου, όμως αδελφοί μου: αν ο σκοπός εξακολουθεί να λείπει από την ανθρωπότητα, δεν λείπει άραγε τότε και η ίδια;»

Στο κεφάλαιο «Για την αυτοϋπερνίκηση» ο Ζαρατούστρα αναφέρει: Ασφαλώς, δεν άγγιξε την αλήθεια εκείνος που πέταξε προς το μέρος της τη λέξη «θέληση για ενθαδική ύπαρξη»: η θέληση αυτή -δεν υπάρχει! Μόνον εκεί που είναι ζωή, είναι επίσης και θέληση: όχι όμως θέληση για ζωή, αλλά -αυτό σας διδάσκω- θέληση για δύναμη!»

Το κριτήριο, λοιπόν, με το οποίο τελικά κρίνονται τα πάντα, είναι: η ζωή. Η ζωή αποτελεί το μέτρο για όλα τα πράγματα: «να δει την επιστήμη κάτω από την οπτική του καλλιτέχνη και την τέχνη κάτω από την οπτική της ζωής».

Κι όπου υπάρχει η ζωή, υπάρχει και η ελπίδα; Επ’ ουδενί. «Η ελπίδα», αναφέρει, είναι στην πραγματικότητα η χειρότερη απ’ όλα τα κακά γιατί επεκτείνει τον πόνο του ανθρώπου».

Τι αντιμάχεται, όμως, τελικά τη ζωή;

Σε αυτό το ερώτημα ο Νίτσε, όπως και άλλοι διακεκριμένοι καλλιτέχνες και φιλόσοφοι, δε δίνει ποτέ μια ξεκάθαρη απάντηση. Σίγουρα δεν τον ενδιαφέρει η διάρκεια της ζωής – αν μη τι άλλο θα προτιμούσε να είναι πολύ πιο σύντομη, αλλά ανώτερη. Αλλά τι σημαίνει ανώτερη ζωή; Ίσως ο υπεράνθρωπος.

Είδαμε, όμως, ότι πρέπει να κάνουμε πολλές υποθέσεις για τον υπεράνθρωπο -αυτή την ανοιχτή «επιταγή» που υπέγραψε ο Ζαρατούστρα χωρίς οδηγίες για την εξαργύρωσή της -, προκειμένου να βοηθηθούμε.

Η δύναμη;

Σίγουρα εμπεριέχεται, αφού η ζωή είναι η θέληση για δύναμη. Μόνο που ο Νίτσε δεν εγκρίνει κάθε είδος δύναμης, δε θα μπορούσε άλλωστε, αφού έτσι θα ενέκρινε τα πάντα. Και η δύναμη και η ζωή είναι, στη φιλοσοφία του, δύο όροι που κατοικούν στην ίδια εννοιολογική περιοχή, ώστε, αντί να φωτίζουν ο ένας τον άλλο, να είναι αυτόφωτοι.

Η απάντησή του δίνεται στην αρχή του τέταρτου βιβλίου της Χαρούμενης Επιστήμης είχε πει, «Να κοιτώ αλλού: αυτή ας είναι η μόνη μου άρνηση».

Όταν λοιπόν ο Νίτσε σκέφτεται, έτσι, ή κάπως έτσι, αποφασίζει αντ’ αυτού, ότι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα απαντήσει σε όλα καταφατικά χωρίς περιορισμούς; Αυτό αναγνωρίζεται από τον Ζαρατούστρα, όταν λέει ότι η μεγαλύτερη αγωνία στην αιώνια επιστροφή είναι η σκέψη ότι τα ανθρωπάκια θα επανέλθουν. Ο Νίτσε τοποθετείται με τη δική του φοβερή αίσθηση του χιούμορ στο Ίδε ο Άνθρωπος, λέγοντας «Ομολογώ, όμως, ότι η πιο βαθιά ένστασή μου ενάντια στην αιώνια επιστροφή, η καθαυτό αβυσσαλέα σκέψη μου, είναι πάντα η μητέρα μου και η αδελφή μου» (Ίδε ο Άνθρωπος, «Γιατί είμαι τόσο σοφός», 3 ). Το κείμενο αυτό, ας σημειωθεί, είχε αποσιωπηθεί από την Ελίζαμπετ και δημοσιεύτηκε μόλις τη δεκαετία του 1960.

Για να ωφεληθεί, λοιπόν, κάποιος από το Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, πρέπει να είναι ευπροσάρμοστος και προσηλωμένο στην ανατρεπτικότητά του. Χωρίς τον προφήτη του, η αδελφή του Ελίζαμπετ δεν θα είχε καμία δυνατότητα να τον ντύνει με μια λευκή ρόμπα και να τον επιδεικνύει, όταν πια είχε φτάσει σε προχωρημένη τρέλα, στους τουρίστες ως να ήταν ο «προφήτης μεταμορφωμένος». Ούτε βέβαια και ο φίλος του «Πέτερ Γκαστ» (πρόκειται για το μουσικό Χάινριχ Κέζελιτς, έμπιστο γραμματέα του Νίτσε, και μετά το θάνατό του επιμελητή έκδοσης των έργων του) θα μπορούσε να πει, καθώς το φέρετρο του Νίτσε έμπαινε στο χώμα, «είθε το όνομά σου να είναι ιερό για τις επόμενες γενιές».

Ο ίδιος ο Νίτσε είχε γράψει στο τελευταίο κεφάλαιο του Ίδε ο άνθρωπος, «Έχω τον τρομερό φόβο μήπως μια μέρα με ανακηρύξουν άγιο: θα μαντέψατε για ποιο λόγο πάω να προλάβω τα πράγματα δημοσιεύοντας αυτό το βιβλίο: πρέπει να εμποδίσει κάποιους να κάνουν καμιά ανοησία μ’ εμένα… Δε θέλω να ‘μια άγιος× προτιμώ να ‘μια γελωτοποιός» (Ίδε ο άνθρωπος «Γιατί είμαι μια μοίρα», 1)

Κύριοι και δούλοι

Ενώ στο Κύριοι και δούλοι παραδέχεται πως «είμαστε ικανοποιημένοι να είμαστε δούλοι, ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν κύριοι». Το έξοχο τελευταίο κεφάλαιο της Γενεαλογίας της Ηθικής συνοψίζει τα παραπάνω, χωρίς απλουστεύσεις ή περιστροφές:

«Ο άνθρωπος, το πιο γενναίο και το πιο εξοικειωμένο με τον πόνο ζώο, δεν απαρνιέται τον πόνο καθ’ εαυτόν× τον θέλει, τον επιδιώκει, αρκεί να του δείξουν το νόημα, το σκοπό του πόνου αυτού. Η έλλειψη νοήματος του πόνου, και όχι ο πόνος, ήταν η κατάρα που βάραινε ως τώρα την ανθρωπότητα – και το ασκητικό ιδεώδες τού έδωσε νόημα! Μέχρι τώρα, αυτό ήταν το μοναδικό νόημα που δόθηκε στον πόνο× και οποιοδήποτε νόημα είναι καλύτερο από την παντελή απουσία νοήματος (…) Μολαταύτα – έφερε στον άνθρωπο τη σωτηρία, ο άνθρωπος είχε ένα νόημα, δεν ήταν πια φτερό στον άνεμο (…) μπορούσε στο εξής κάτι να θέλει – δεν είχε σημασία τι ήθελε πρώτο, γιατί το ήθελε, πώς το ήθελε: η ίδια η θέληση είχε σωθεί.

Κάπως έτσι, ολοκληρώνει και το τελευταίο βιβλίο, που έμελλε να γράψει. Είναι εκπληκτικά αναζωογονητικό, ενώ δεν περιέχει σχεδόν κανένα ελπιδοφόρο μήνυμα. Ωστόσο, η διάγνωση στην οποία προβαίνει σε αυτό το επίπεδο δίνει την πλασματική αίσθηση ότι είμαστε στα μισά της θεραπείας.

Ο Νίτσε συζητεί με γενναίο τρόπο για τις χαρές του παραδείσου ενώ ο ίδιος βρίσκεται στην κόλαση – αφού την τελευταία αυτή χρονιά λέει «όχι» όπως ποτέ πριν. Κάποιος θα μπορούσε μάλιστα να πει ότι η δική του κατάφαση αποτελεί απλώς, αυτή είναι η τραγωδία, του, την άρνηση των αρνήσεων, Η πίστη του - είναι αξιοσημείωτο ακόμη και που αναφέρεται στην πίστη με θετικό τρόπο- είναι ότι πιθανόν να είσαι αυτός που δε θα χρειαστεί πρώτος να αρνηθείς. Ωστόσο, ο ίδιος δε θα μπορούσε ποτέ να είναι αυτός ο άνθρωπος, και παρά τις θαυμαστές και επιδέξιες διαλεκτικές εναλλαγές του, δε σταματά να απομακρύνεται από εκείνο το ιδεώδες. Ο Διόνυσος, με τον οποίο μπορεί να ταυτιστεί στη Γέννηση της Τραγωδίας, είναι μόνο αυτός που έχει κομματιαστεί σε αμέτρητα συντρίμμια αγωνίας.

Στις 3 Ιανουαρίου έπαθε ισχυρότατο νευρικό κλονισμό και άρχισε να μετρά αντίστροφα. Ακολούθησαν συνεχόμενα εγκεφαλικά επεισόδια, δύο νοσηλείες σε Βασιλεία και Ιένα, με τη διάγνωση των ιατρών να είναι «παραλυτική ψυχική διαταραχή». Μια πνευμονία το 1900 στη Βαϊμάρη του έκοψε το νήμα της ζωής. Θάφτηκε κατά τη λουθηρανική τελετή, κατόπιν εντολής της αδελφής του, στο νεκροταφείο του Ραίκεν.

O ποιητής που απήγγειλε μέσα από αναπνευστήρα - 25 στροφές για τον Robert Lax, τον μεγάλο άγνωστο της αμερικάνικης ποίησης

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Thu, 4 Jun 2020 10:14:00 -0700

γράφει ο Ηλίας Μπιστολάς

Προφητεύοντας

Διαρκώς το παρόν

Απ’ τη μια σιωπή

Ως την άλλη

Του ιερού

Παναγιώτης Χαχής, Hotel Nada

1. Γράφει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος με αφορμή τον Παπαδιαμάντη: «…ο κόσμος τούτος είναι πραγματικός μόνο ως αποτέλεσμα της αιτίας του, διαφορετικά -δίχως την αιτία του- καταρρέει, παύει να υπάρχει, τα χέρια μας πιάνουν παντού ένα φάντασμα ή πλάσμα, το μη ον. Την απόκοσμη αιτία … την πραγματοποιεί μεταφυσικά, δηλαδή θρησκευτικά, ή την επαληθεύει στη ζωή μας η ορθόδοξη παράδοση της χριστιανοσύνης…».
2. Πότε ήταν η τελευταία φορά που σε συνέντευξη ρωτήθηκε ένας ποιητής αν πιστεύει στον Θεό;
3. «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε». Έτσι έζησε ο Robert Lax, ένας από τους μεγάλους αγνώστους της αμερικάνικης ποίησης.
4. Nel mezzo del cammin di nostra vita, που έγραφε και ο Δάντης, παράτησε τη γενέτειρά του και εγκαταστάθηκε στην Κάλυμνο -με κάτι μικρά διαστήματα στους Λειψούς- μέχρι που αναγκάστηκε να φύγει, γιατί κατά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο οι ντόπιοι τον πέρασαν για πράκτορα των μυστικών υπηρεσιών. Πήγε στην Πάτμο όπου και έζησε μόνιμα μέχρι να πεθάνει το 2000 σε ηλικία 85 ετών. Είχε ελάχιστα πράγματα στην κατοχή του. Ζούσε από τις ομιλίες του, από τις λίγες πωλήσεις των βιβλίων του και από την καλοσύνη της μαγείρισσας γειτόνισσάς του.

5. Και όμως κάποτε το μέλλον του διαγραφόταν εντελώς διαφορετικό. Αδελφικός φίλος, και ο λόγος για τον οποίο είναι κυρίως γνωστός στην Αμερική, του τραπιστή μοναχού Thomas Merton. Πριν έρθει στα ελληνικά νησιά δούλευε στον New Yorker και σύχναζε στο εργαστήρι του Ab Reinhardt. Επηρέασε και επηρεάστηκε από τον Kerouac, με τον οποίο υπήρξαν καλοί φίλοι. Γνώρισε σε δείπνο τον Burroughs. Και όμως τα παράτησε όλα και περιπλανήθηκε στο Αιγαίο. Η νεοϋορκέζικη καταναλωτική κοινωνία τον κούραζε. Ήθελε μονάχα τον εαυτό του.

for

Samuel

Beckett

with

all

good

wishes

έγραφε η αφιέρωση, χαρακτηριστικά όμοια με την ποίησή του, στο βιβλίο που έστειλε στον Beckett.

7. Ο σαρδόνιος Ιρλανδός δεν έχασε την ευκαιρία: «θα απαντήσω με τον δικό του τρόπο», ανακοίνωσε και έγραψε στέλνοντάς ένα δικό του.

with

all

good

wishes

8. Υπενθύμιση: Βλ. ξανά το νούμερο 2

9. Έγινε καθολικός, αφήνοντας το εβραϊκό δόγμα, και η πίστη διαδραμάτισε την πιο ενεργή δραστηριότητα και το πιο σημαντικό στοιχείο της ζωής του. Κάθε του στίχος είναι ένα θρησκευτικό βίωμα, όχι με την έννοια μιας μυστηριακής αποκάλυψης, αλλά με ένα άνοιγμα στο εδώ και στο τώρα της Θείας Δημιουργίας. «Να βρίσκεται σε ένα μέρος όπου η Χάρις να μπορεί να σε φτάσει», έγραφε κάπου.

10.

the

light

the

light

the

sea

the

sea

(the

light

the

light

the

sea

the

sea)

the

slow-

est

the

slow-

est

move-

ments

move-

ments

long

the

sur-

face

the

sea

Sea & Sky (1965)

11. Σχεδόν 150 σελίδες μιας ποίησης κατακόρυφης, όμοιας με σκάλα. Αυτός είναι ο τρόπος του. Λέξεις που επαναλαμβάνονται σαν ένα μάντρα, τόσο πολύ που στο τέλος απλώνονται σε όλη την έκταση του νου και τελικά ανακαλύπτεις τον ηχόχρωμα της επανάληψης. Άλλες φορές χαρά και αγαλλίαση, άλλες τρόμος και απόγνωση.

12. Διηγείται η εικαστικός Nancy Goldring, η οποία πέρασε μαζί του αρκετά καλοκαίρια στην Πάτμο: «Πηγαίναμε συχνά για κολύμπι με την τρύπια, παλιά βάρκα του φίλου του Μιχάλη σε έναν ορμίσκο κοντά στο λιμάνι. Συνήθιζε να απαγγέλει τα ποιήματά του μέσα από τον αναπνευστήρα. Εισέπνεε και εξέπνεε -“θάλασσα… ήλιος… θάλασσα… ήλιος… θάλασσα… ήλιος”-, μονολογούσε καθώς κολυμπούσε προς τα ψάρια».

13. Ας υποθέσουμε πως οι ποιητές -σαν τους φιλοσόφους- θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο, να επιβάλουν ένα ιδανικό οικοδόμημα (αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που θέτουν τόσο συχνά στο κέντρο το ίδιο το ποιητικό φαινόμενο). O Lax βρίσκεται στο αντίθετο άκρο. Εκείνος έγραφε για να εξερευνά το μυαλό του. Δεν προσπαθούσε να επιβάλει τίποτα σε κανέναν. «Να βλέπεις το ρεύμα, να το αφήνεις να τρέχει, και αργά αργά να το καταλαβαίνεις μέσα από την παρατήρηση σου, αυτό είναι που μου αρέσει, είτε μιλάμε για πραγματικό ρεύμα είτε για τη συνείδησή μας …», υποστήριζε.

14. Κοντολογίς: Προσπαθούσε να αλλάξει τη δική του ζωή και όχι τη ζωή των άλλων.

15. Παρέκβαση. Υπάρχει έστω και ένας ποιητής ζωντανός;

16. Κάπου πάει το σαλιγκάρι. Ο ένας θα γράψει για το σαλιωμένο ίχνος που αφήνει. Ο άλλος θα βρει ρυθμό στο ανέμελο τίναγμα της κεραίας του. Ο τρίτος θα αποκρυπτογραφήσει το μυστικό στις σπείρες που πλέκουν το κέλυφός του.

17. Οι καλύτεροι των καλύτερων θα ανακαλύψουν τον προορισμό του.

18. O Lax θα το παρατηρεί να σέρνεται και θα καταγράφει την πορεία του με την πιο απλή λέξη, ας πούμε crawl, και θα την αναπαράγει όσο χρειαστεί. Μέχρι να τον βρει η Χάρις.

19.

can’t

see

you

cause

this

light

can’t

see

you

cause

these

walks

earth

gets

way

does

the

sky

all

your

cre

tion

blinds

Nights & Days (1981)

20. Μινιμαλιστής; Σίγουρα, αλλά υπάρχει πάθος εδώ πέρα, μια αγάπη για τον κόσμο και την ύπαρξη που ξεπερνά ένα στείρο ποιητικό φαινόμενο ή μια διανοουμενίστικη κατασκευή. Ναι, είναι avant-garde, concrete poetry και όποια άλλη ειδολογική ταξινόμηση μοιάζει ταιριαστή. Αλλά. Αλλά. Αλλά, η Δημιουργία τον τυφλώνει. Με την ελάχιστη δομή δεν περιγράφει το ελάχιστο γεγονός, αλλά ό,τι μεγαλύτερο υπάρχει. Εδώ λέμε Θεός, τέσσερα γράμματα όλα και όλα, για να χωρέσουμε το άπειρο από άκρη σε άκρη.

21. Ερμητική ποίηση; Πώς με τέτοια ζωντανή παράδοση; Δεν είναι αυτοσκοπός, όχι, το μυαλό του και η τέχνη του είναι ανοιχτή, σαν στίχος σε συσκευασία θάλασσας.

22. «Όταν γράφεις, να γράφεις προς τον ιδανικό αναγνώστη», είπε κάποτε ο Ρόμπερτ Λαξ στον φίλο και μεταφραστή του Μόσχο Λαγκουβάρδο, στους ατέλειωτους περιπάτους τους στην προκυμαία της Καλύμνου. Όχι δεν υπάρχει καμία αντίφαση. Ζωή, μυαλό, ιδανικός αναγνώστης όταν συλλέγονται στην ίδια χούφτα γίνονται ένα.

23. Επιστρέφουμε στον Λορεντζάτο. «Οι άνθρωποι των γραμμάτων … δέχονται τον Παπαδιαμάντη, όχι για να τον χρησιμοποιήσουν σε τίποτα στη ζωή τους, αλλά για να τον διαβάζουν. Όπως θα έκαναν με οποιοσδήποτε δοκιμασμένο έργο από οποιαδήποτε λογοτεχνία», ωρύεται στις Μελέτες..

……………………………………………………………………………………………………..

«Το πρώτο» μου είχε απαντήσει ο Παναγιώτης Χαχής -στον οποίο αφιερώνεται το παρόν- όταν του είχα ζητήσει να διαλέξει ανάμεσα στη ζωή και στην ποίηση.

……………………………………………………………………………………………………………………………………….

Αισιόδοξο μήνυμα: Ναι, κάποιοι ζουν ακόμα.

πηγή: https://1-2.gr/

Ουμπέρτο Έκο (Umberto Eco): Ο αρχέγονος φασισμός των ανθρώπων

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sat, 25 Apr 2020 06:03:00 -0700

Ένα σημαντικό κέιμενο του Ιταλού φιλόσοφου για της απαρχές του πρωτοφασισμού που δημοσιεύθηκε στο New York Review of Books το 1995

Νομίζω πως μπορούμε να σκιαγραφήσουμε έναν κατάλογο χαρακτηριστικών τα οποία είναι αντιπροσωπευτικά αυτού που ονομάζω «πρωτοφασισμό», ή «αρχέγονο φασισμό».

Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν μπορούν να οργανωθούν σε ένα ενιαίο σύστημα· πολλά απ’ αυτά αλληλοαναιρούνται, και είναι επίσης αντιπροσωπευτικά και άλλων μορφών δεσποτισμού ή φανατισμού. Η παρουσία ενός και μόνο απ’ αυτά, όμως, αρκεί για να επιτρέψει στο φασισμό να συμπτυχθεί γύρω του.

1. Το πρώτο χαρακτηριστικό του πρωτοφασισμού είναι η λατρεία της παράδοσης. Η παραδοσιαρχία, βέβαια, είναι πολύ παλαιότερη από τον φασισμό. Δεν χαρακτήριζε μόνο την αντιεπαναστατική σκέψη των Καθολικών μετά τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά γεννήθηκε στους ελληνιστικούς χρόνους, ως αντίδραση στον κλασικό ελληνικό ορθολογισμό. Στη λεκάνη της Μεσογείου, λαοί διαφόρων θρησκειών (που οι περισσότερες απ’ αυτές είχαν γίνει δεκτές στο ρωμαϊκό πάνθεο) άρχισαν να ονειρεύονται κάποια αποκάλυψη που είχε συμβεί στην αυγή της ανθρώπινης ιστορίας. Αυτή η αποκάλυψη, σύμφωνα με τη μυστηριακή αίγλη που καλλιεργούσε η παραδοσιαρχία, είχε παραμείνει για πολύ καιρό κρυμμένη κάτω από το πέπλο γλωσσών που ήταν πια ξεχασμένες — στα αιγυπτιακά ιερογλυφικά, στους κέλτικους ρούνους, στους παπύρους των σχεδόν άγνωστων θρησκειών της Ασίας.

Αυτή η νέα κουλτούρα έπρεπε να είναι συγκρητιστική. Ο συγκρητισμός δεν είναι απλά, όπως λένε τα λεξικά, «ο συνδυασμός διαφόρων μορφών πίστης και λατρευτικής πρακτικής»· ένας τέτοιος συνδυασμός πρέπει να ανέχεται τις αντιφάσεις. Καθένα από τα αρχικά μηνύματα περιέχει ψήγματα σοφίας, και όποτε έμοιαζαν να λένε διαφορετικά ή ασύμβατα πράγματα αυτό συνέβαινε μόνο και μόνο γιατί όλα παραπέμπουν, με αλληγορικό τρόπο, στην ίδια αρχέγονη αλήθεια.

Συνεπώς, δεν μπορεί να υπάρξει καμία πρόοδος στη γνώση. Η αλήθεια έχει ήδη καταγραφεί μια για πάντα, κι εμείς το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να συνεχίζουμε να ερμηνεύουμε το δυσνόητο μήνυμά της.

Αν κοιτάξει κανείς τις βιβλιοθήκες διαφόρων φασιστικών καθεστώτων, θα βρει όλους τους μείζονες διανοητές της παραδοσιαρχίας. Η ναζιστική εσωτερική γνώση τρεφόταν με παραδοσιαρχικά, συγκρητιστικά και μυστικιστικά στοιχεία. Η πηγή που επηρέασε περισσότερο τις θεωρίες της νέας ιταλικής δεξιάς, ο Ιούλιος Έβολα, συνδύαζε το Άγιο Δισκοπότηρο με ταΠρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, και την αλχημεία με την Αγία Ρωμαϊκή και Γερμανική Αυτοκρατορία. Και μόνο το γεγονός ότι η ιταλική δεξιά, για να δείξει πόσο ανοιχτό μυαλό διαθέτει, διεύρυνε αυτό τον κατάλογο ώστε να συμπεριλάβει και έργα του Ντε Μαιτρ, του Γκενόν και του Γκράμσι, αποτελεί ολοφάνερη απόδειξη συγκρητισμού.

Αν κοιτάξετε τα ράφια που, στα αμερικάνικα βιβλιοπωλεία, φέρουν την επιγραφή «Νέα Εποχή», θα βρείτε εκεί μέχρι και Άγιο Αυγουστίνο, ο οποίος, απ’ ό,τι γνωρίζω, δεν ήταν φασίστας. Αλλά το να συνδυάζεις τον Άγιο Αυγουστίνο με το Στόουνχεντζ — αυτό είναι σύμπτωμα πρωτοφασισμού.

2. Η παραδοσιαρχία συνεπάγεται την απόρριψη του μοντερνισμού. Και οι φασίστες και οι εθνικοσοσιαλιστές κυριολεκτικά λάτρευαν την τεχνολογία, ενώ οι διανοητές της παραδοσιαρχίας συνήθως την απορρίπτουν ως αντίθετη προς τις παραδοσιακές πνευματικές αξίες. Όμως, παρόλο που ο ναζισμός υπερηφανευόταν για τα βιομηχανικά του επιτεύγματα, ο εγκωμιασμός του μοντερνισμού δεν ήταν παρά η επιφάνεια μιας ιδεολογίας βασισμένης στην ιδέα Αίμα και Γη (Blut und Boden). Η απόρριψη του σύγχρονου κόσμου ήταν μεταμφιεσμένη σαν αντίκρουση του καπιταλιστικού τρόπου ζωής, αλλά αφορούσε κυρίως στην απόρριψη του Πνεύματος του 1789 (και του 1776, φυσικά). Ο Διαφωτισμός, η Εποχή του Ορθολογισμού, γίνεται αντιληπτή ως απαρχή της σύγχρονης αχρειότητας. Κατ’ αυτή την έννοια, ο πρωτοφασισμός μπορεί να οριστεί ως ανορθολογισμός.

3. Ο ανορθολογισμός βασίζεται επίσης στη λατρεία της δράσης για τη δράση. Επειδή η δράση είναι από μόνη της όμορφη, πρέπει να αναλαμβάνεται πριν, ή χωρίς, οποιαδήποτε σκέψη. Η σκέψη είναι μια μορφή αποδυνάμωσης. Επομένως, η κουλτούρα είναι ύποπτη, στο βαθμό που ταυτίζεται με την κριτική στάση. Η καχυποψία απέναντι στον κόσμο της διανόησης αποτελούσε πάντοτε σύμπτωμα του πρωτοφασισμού, από την υποτιθέμενη ρήση του Γκέμπελς («όταν ακούω να μιλάνε για κουλτούρα αρπάζω το όπλο μου») μέχρι τη συχνή χρήση εκφράσεων όπως «εκφυλισμένοι διανοούμενοι», «κουλτουριάρηδες», «παρηκμασμένοι σνομπ», «τα πανεπιστήμια είναι φωλιές κομμουνιστών». Οι επίσημοι φασίστες διανοούμενοι ασχολούνταν κυρίως με το να επιτίθενται στον σύγχρονο πολιτισμό και την αριστερή διανόηση, που έχουν προδώσει τις παραδοσιακές αξίες.

4. Καμιά συγκρητιστική πίστη δεν αντέχει στην αναλυτική κριτική. Το κριτικό πνεύμα κάνει διακρίσεις μεταξύ των εννοιών, και αυτές οι διακρίσεις αποτελούν σημάδι μοντερνισμού. Στον σύγχρονο πολιτισμό, η επιστημονική κοινότητα επαινεί τη διαφωνία ως μέθοδο βελτίωσης της γνώσης. Για τον πρωτοφασισμό, η διαφωνία είναι προδοσία.

5. Εξάλλου, η διαφωνία αποτελεί σημάδι ποικιλομορφίας. Ο πρωτοφασισμός καλλιεργεί και αναζητεί τη συναίνεση με το να οξύνει και να εκμεταλλεύεται το φυσικό φόβο του διαφορετικού. Η πρώτη έκκληση ενός φασιστικού ή πρώιμου φασιστικού κινήματος είναι η έκκληση ενάντια στους παρείσακτους. Επομένως, ο πρωτοφασισμός είναι εξ ορισμού ρατσιστικός.

6. Ο πρωτοφασισμός πηγάζει από την ατομική ή κοινωνική απογοήτευση. Αυτός είναι και ο λόγος που ένα από τα πιο τυπικά χαρακτηριστικά των φασιστικών καθεστώτων του παρελθόντος ήταν η επίκληση προς μια απογοητευμένη μεσαία τάξη που μαστιζόταν από μια οικονομική κρίση ή ένιωθε πολιτικά εξευτελισμένη και φοβισμένη από την πίεση που ασκούσαν οι χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις. Στην εποχή μας, που οι παλιοί «προλετάριοι» είναι πλέον μικροαστοί (και τα λούμπεν στοιχεία είναι κατά κανόνα αποκλεισμένα από την πολιτική σκηνή), ο φασισμός του αύριο θα βρει το ακροατήριό του σ’ αυτή τη νέα πλειοψηφία.

7. Στους ανθρώπους που νιώθουν πως δεν έχουν πλέον ξεκάθαρη κοινωνική ταυτότητα, ο πρωτοφασισμός λέει πως το μοναδικό τους προνόμιο είναι το πιο κοινό, ότι έχουν γεννηθεί στην ίδια χώρα. Αυτή είναι και η απαρχή του εθνικισμού. Άλλωστε, το μοναδικό πράγμα που μπορεί να δώσει ταυτότητα στο έθνος είναι οι εχθροί του. Έτσι, στη ρίζα της πρωτοφασιστικής ψυχολογίας υπάρχει μια εμμονή με τις συνωμοσίες, ιδιαίτερα τις διεθνείς. Οι οπαδοί πρέπει να νιώθουν πολιορκημένοι. Ο πιο εύκολος τρόπος να πολεμήσεις μια συνωμοσία είναι η επίκληση στην ξενοφοβία. Αλλά η συνωμοσία πρέπει να έχει και εσωτερικούς μοχλούς: οι Εβραίοι είναι συνήθως ο καλύτερος στόχος, γιατί έχουν το πλεονέκτημα να είναι ταυτόχρονα και εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί. Στις Η.Π.Α., ένα εμφανές δείγμα συνωμοσιολογικής εμμονής βρίσκεται στο βιβλίο του Πατ Ρόμπερτσον Η Νέα Τάξη Πραγμάτων, αλλά, όπως έχουμε δει πρόσφατα, υπάρχουν και πολλά άλλα.

8. Οι οπαδοί πρέπει να νιώθουν ταπεινωμένοι από τον επιδεικτικό πλούτο και την δύναμη των εχθρών τους. Όταν ήμουν μικρό παιδί, μου είχαν μάθει ότι οι Εγγλέζοι είχαν πέντε γεύματα τη μέρα. Έτρωγαν πιο συχνά από τους φτωχούς αλλά νηφάλιους Ιταλούς. Και ότι οι Εβραίοι είναι πλούσιοι και βοηθάνε ο ένας τον άλλο μέσω ενός μυστικού δικτύου αμοιβαίας αρωγής. Έτσι, με μια συνεχή μετατόπιση της ρητορικής εστίασης, οι εχθροί είναι ταυτόχρονα πολύ ισχυροί και πολύ αδύναμοι. Οι φασιστικές κυβερνήσεις είναι καταδικασμένες να χάνουν τους πολέμους τους, γιατί είναι εγγενώς ανίκανες να κάνουν μια αντικειμενική εκτίμηση της δύναμης του εχθρού.

9. Για τον πρωτοφασισμό, δεν υπάρχει αγώνας για τη ζωή· αντίθετα, η ζωή είναι ένας συνεχής αγώνας. Επομένως, ο ειρηνισμός ισοδυναμεί με συναλλαγή με τον εχθρό. Είναι κακός, γιατί η ζωή είναι ένας συνεχής πόλεμος. Αυτό, όμως, επιφέρει ένα «σύμπλεγμα Αρμαγεδδώνα». Εφόσον οι εχθροί πρέπει να ηττηθούν, θα πρέπει να υπάρξει μια τελική μάχη, μετά από την οποία το κίνημα θα έχει υπό τον έλεγχό του ολόκληρο τον κόσμο. Μια τέτοια «τελική λύση», όμως, θα σημάνει την αρχή μιας περιόδου ειρήνης, μιας Χρυσής Εποχής, πράγμα που έρχεται σε αντίφαση με το δόγμα του συνεχούς πολέμου. Κανείς φασίστας ηγέτης δεν έχει καταφέρει ποτέ να λύσει αυτό το πρόβλημα.

10. Ο ελιτισμός αποτελεί χαρακτηριστική διάσταση κάθε αντιδραστικής ιδεολογίας, στο βαθμό που είναι θεμελιωδώς αριστοκρατικός, και ο αριστοκρατικός και μιλιταριστικός ελιτισμός συνεπάγεται την περιφρόνηση προς τους αδύναμους. Ο πρωτοφασισμός μπορεί να εκφράσει μόνο έναν λαϊκό ελιτισμό. Κάθε πολίτης ανήκει στον καλύτερο λαό του κόσμου, τα μέλη του κόμματος είναι οι καλύτεροι πολίτες, κάθε πολίτης μπορεί (ή πρέπει) να γίνει μέλος του κόμματος. Αλλά δεν μπορεί να υπάρχουν πατρίκιοι χωρίς πληβείους. Ο Ηγέτης, που γνωρίζει ότι η εξουσία δεν του απονεμήθηκε δημοκρατικά αλλά την κατέκτησε με τη βία, γνωρίζει επίσης ότι η δύναμή του βασίζεται στην αδυναμία των μαζών· οι μάζες είναι αδύναμες, και γι’ αυτό χρειάζονται και αξίζουν έναν ηγεμόνα. Και εφόσον η ομάδα είναι οργανωμένη ιεραρχικά (σύμφωνα με το στρατιωτικό πρότυπο), κάθε ηγέτης περιφρονεί τους υφισταμένους του, και καθένας απ’ αυτούς περιφρονεί τους κατωτέρους του. Αυτό ενισχύει την αίσθηση του μαζικού ελιτισμού.

11. Μέσα σ’ αυτή την προοπτική, όλοι μαθαίνουν πως πρέπει να γίνουν ήρωες. Σε κάθε μυθολογία, ο ήρωας είναι ένα εξαιρετικό ον, αλλά για την πρωτοφασιστική ιδεολογία ο ηρωισμός είναι ο κανόνας. Αυτή η λατρεία του ηρωισμού συνδέεται στενά με τη λατρεία του θανάτου. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα συνθήματα που είχαν οι ισπανοί φαλαγγίτες ήταν το «viva la muerte» («ζήτω ο θάνατος»). Στις μη φασιστικές κοινωνίες, ο απλός λαός μαθαίνει ότι ότι ο θάνατος είναι κάτι το δυσάρεστο που όμως πρέπει να το αντιμετωπίζει με αξιοπρέπεια· και οι πιστοί μαθαίνουν ότι είναι ένας οδυνηρός τρόπος για να περάσουν σε μια μεταφυσική ευτυχία. Αντίθετα, ο πρωτοφασίστας ήρωας αποζητά τον ηρωικό θάνατο, ο οποίος διαφημίζεται ως η μεγαλύτερη ανταμοιβή για μια ηρωική ζωή. Ο πρωτοφασίστας ήρωας ανυπομονεί να πεθάνει. Μέσα στην ανυπομονησία του, συχνά στέλνει κι άλλους ανθρώπους στο θάνατο.

12. Επειδή και ο συνεχής πόλεμος και ο ηρωισμός είναι δύσκολα παιχνίδια, ο πρωτοφασίστας μεταθέτει τον πόθο του για εξουσία στη σεξουαλική συμπεριφορά του. Έτσι προκύπτει ο ματσισμός [το αντριλίκι] (που συνεπάγεται αφενός την περιφρόνηση προς τη γυναίκα και αφετέρου την καταδίκη παρεκκλινουσών ερωτικών συνηθειών, όπως η αγνότητα ή η ομοφυλοφιλία). Και επειδή και το σεξ είναι δύσκολο παιχνίδι, ο πρωτοφασίστας ήρωας προτιμά να παίζει με τα όπλα – σαν φαλλικό υποκατάστατο.

13. Ο πρωτοφασισμός βασίζεται σε έναν επιλεκτικό λαϊκισμό, έναν ποιοτικό λαϊκισμό, θα έλεγε κανείς. Σε μια δημοκρατία, οι πολίτες έχουν ατομικά δικαιώματα, αλλά οι πολίτες συνολικά έχουν πολιτική επιρροή μόνο από ποσοτική άποψη — ακολουθούνται οι αποφάσεις της πλειοψηφίας. Για τον πρωτοφασισμό, όμως, τα άτομα ως άτομα δεν έχουν δικαιώματα, και ο Λαός γίνεται αντιληπτός σαν ποιότητα, σαν μια μονολιθική οντότητα που εκφράζει την Κοινή Βούληση. Και επειδή κανένα μεγάλο σύνολο ατόμων δεν μπορεί ποτέ να έχει κοινή βούληση, ο Ηγέτης παριστάνει το διερμηνέα τους. Έχοντας χάσει την εξουσία της αντιπροσώπευσης, οι πολίτες δεν πράττουν· καλούνται μόνο να παίξουν το ρόλο του Λαού. Έτσι, ο Λαός δεν είναι παρά ένα θεατρικό εφεύρημα. Για να πάρουμε μια γεύση ποιοτικού λαϊκισμού δεν χρειαζόμαστε πλέον την Πιάτσα Βενέτσια της Ρώμης, ούτε το Στάδιο της Νυρεμβέργης. Υπάρχει στο μέλλον μας ένας τηλεοπτικός ή διαδικτυακός λαϊκισμός, στον οποίο η συναισθηματική αντίδραση μιας επιλεγμένης ομάδας πολιτών θα μπορεί να παρουσιάζεται και να γίνεται αποδεκτή ως η Φωνή του Λαού. Λόγω του ποιοτικού λαϊκισμού του, ο πρωτοφασισμός πρέπει να είναι κατά των «διεφθαρμένων» κοινοβουλευτικών κυβερνήσεων. Μια από τις πρώτες φράσεις που είπε ο Μουσολίνι στο ιταλικό κοινοβούλιο ήταν «Θα μπορούσα να μετατρέψω αυτό το βουβό και καταθλιπτικό μέρος σε στρατόπεδο για τις σπείρες μου» — οι «σπείρες» είναι μια υποδιαίρεση της παραδοσιακής ρωμαϊκής λεγεώνας. Βέβαια, αμέσως βρήκε καλύτερο καταυλισμό για τις σπείρες του, αλλά λίγο αργότερα διέλυσε το κοινοβούλιο. Όποτε ένας πολιτικός αμφισβητεί τη νομιμότητα ενός κοινοβουλίου γιατί δεν αντιπροσωπεύει πλέον τη Φωνή του Λαού, αρχίζει και μυρίζει πρωτοφασισμό.

14. Ο πρωτοφασισμός μιλάει την «Νέα Ομιλία». Η Νέα Ομιλία επινοήθηκε από τον Όργουελ στο βιβλίο του 1984, ως επίσημη γλώσσα του Αγγλικού Σοσιαλισμού. Αλλά σε πολλές μορφές δικτατορίας συναντά κανείς πρωτοφασιστικά χαρακτηριστικά. Όλα τα ναζιστικά και φασιστικά σχολικά εγχειρίδια χρησιμοποιούσαν φτωχό λεξιλόγιο και στοιχειώδη σύνταξη, με σκοπό να περιορίσουν τη διάδοση των εργαλείων της σύνθετης και κριτικής σκέψης. Αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε άλλα είδη Νέας Ομιλίας, ακόμα κι αν παίρνουν τη φαινομενικά αθώα μορφή ενός δημοφιλούς τοκ-σόου. Το πρωινό της 27ης Ιουλίου 1943, έμαθα ότι, σύμφωνα με ραδιοφωνικές ανακοινώσεις, ο φασισμός είχε καταρρεύσει και ο Μουσολίνι είχε συλληφθεί. Όταν η μητέρα μου με έστειλε να αγοράσω την εφημερίδα, είδα ότι οι εφημερίδες στον κοντινότερο πάγκο είχαν διαφορετικούς τίτλους. Επιπλέον, αφού είδα τους τίτλους, συνειδητοποίησα ότι κάθε εφημερίδα έγραφε διαφορετικά πράγματα. Αγόρασα μία στην τύχη, και διάβασα στην πρώτη σελίδα ένα μήνυμα που το υπέγραφαν πέντε ή έξι πολιτικά κόμματα — ανάμεσά τους η Χριστιανική Δημοκρατία, το Κομμουνιστικό Κόμμα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Κόμμα της Δράσης, και το Φιλελεύθερο Κόμμα. Μέχρι τότε, πίστευα ότι υπήρχε μόνο ένα κόμμα σε κάθε χώρα, και ότι στην Ιταλία αυτό ήταν το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα. Τώρα, ανακάλυπτα ότι στη χώρα μου μπορούσαν να υπάρχουν ταυτόχρονα διάφορα κόμματα. Καθώς ήμουν έξυπνο παιδί, κατάλαβα ότι όλα αυτά τα κόμματα δεν μπορεί να γεννήθηκαν μέσα σε μια νύχτα, άρα θα πρέπει να υπήρχαν εδώ και αρκετό καιρό ως μυστικές οργανώσεις. Το μήνυμα στην πρώτη σελίδα πανηγύριζε για το τέλος της δικτατορίας και την επιστροφή της ελευθερίας: της ελευθερίας του λόγου, του τύπου, της πολιτικής σύμπραξης. Αυτές τις λέξεις, «ελευθερία», «δικτατορία» — τις διάβαζα τώρα για πρώτη φορά στη ζωή μου. Χάρη σ’ αυτές τις λέξεις, ξαναγεννήθηκα ως ελεύθερος δυτικός άνθρωπος. Πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, ώστε το νόημα αυτών των λέξεων να μην ξεχαστεί ξανά. Ο πρωτοφασισμός βρίσκεται ακόμα γύρω μας, πολλές φορές με πολιτικά. Θα ήταν πολύ ευκολότερο, για μας, αν εμφανιζόταν στην παγκόσμια σκηνή κάποιος και έλεγε «Θέλω να ξανανοίξω το Άουσβιτς, θέλω να παρελάσουν ξανά οι Μελανοχίτωνες στις ιταλικές πλατείες». Αλλά η ζωή δεν είναι τόσο απλή. Ο πρωτοφασισμός μπορεί να επιστρέψει με το πιο αθώο προσωπείο. Είναι καθήκον μας να τον αποκαλύπτουμε και να καταδεικνύουμε οποιαδήποτε από τις νέες εκφάνσεις του — κάθε μέρα, σε κάθε μέρος του κόσμου. Και είναι καλό να θυμόμαστε τα λόγια που είπε ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ στις 4 Νοεμβρίου 1938: «Τολμώ να πω ότι, αν ποτέ η αμερικανική δημοκρατία πάψει να προχωρεί ως ζωντανή δύναμη και να προσπαθεί μέρα και νύχτα, με ειρηνικό τρόπο, να κάνει όλους τους πολίτες μας καλύτερους, τότε ο φασισμός θα δυναμώσει στη χώρα μας». Η ελευθερία και η απελευθέρωση είναι μια ατέρμονη διαδικασία.

πηγή: lifo.gr

Κ. Καρυωτάκης - Υπόγεια Ρεύματα - Ανδρείκελα

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Mar 2018 07:15:00 -0700

Κ. Καρυωτάκης - Μωρά στη Φωτιά - Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Mar 2018 07:14:00 -0700

Κ. Καρυωτάκης - MAGIC DE SPELL - Gala ( Θα γλεντήσω κι εγώ μια νύχτα )

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Mar 2018 07:14:00 -0700

Κυτταρίνη κι άλλες ουσίες - Αφιέρωμα στους Καταραμένους

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 16 Jul 2017 02:16:00 -0700

Αυτή την Δευτέρα στην Κυτταρίνη κι άλλες ουσίες στις 18.00 στο MYCYradio με τον Κωνσταντίνο Κοκολογιάννη.

Το 2ο μέρος στο αφιέρωμα στους Καταραμένους. Από τους Βερλαίν, Ρεμπώ, Μαλαρμέ, Σέξτον, Μπόχερτ κ.α. του 1ου μέρους στους Πόε, Καρυωτάκη, Γώγου, Μαγιακόβσκι κ.α

Συντονιστείτε στο MYCYradio και κάντε κλικ στο http://mycyradio.eu/listenwatch-live-popup/

Κυτταρίνη κι άλλες ουσίες - Αφιέρωμα ''Greek Literature from Cyprus in Serbian''

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Tue, 13 Jun 2017 22:44:00 -0700

Αυτή τη Δευτέρα στις 6 μ.μ. στην Κυτταρίνη κι άλλες ουσίες με τον Κωνσταντίνο Κοκολογιάννη.

Στο στούντιο μαζί μας θα είναι η Aleksandra Milanovic, Zorka Sljivancanin και ο Sasha Djordjevic για να μιλήσουμε για το πρόγραμμα “Greek Literature from Cyprus in Serbian” από την Creative Europe και αφορά τη λογοτεχνική μετάφραση.

Θα ακούσουμε κυπριακά ποιήματα στα σέρβικα, θα μιλήσουμε για την Γιουγκοσλαβική #ποίηση, για την Σερβική ποίηση και άλλα πολλά θέματα Λογοτεχνίας. Με συνοδεία από υπέροχες βαλκανικές μουσικές!
Συντονιστείτε στο MYCYradio και κάντε κλικ στο http://mycyradio.eu/listenwatch-live-popup/

Closer - Love's Secret ( Poem by William Blake)

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Tue, 13 Jun 2017 22:31:00 -0700

Allen Ginsberg - 1994 (+GREEK SUBS)

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 4 Jun 2017 08:28:00 -0700

Τσαρλς Μπουκόφσκι - Ο συγγραφέας του περιθωρίου

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 25 Dec 2016 08:58:00 -0800

Τον έλκυε το περιθώριο. Έζησε χωρίς συμβάσεις και δεν δίσταζε να το λέει: «Σήμερα δεν έγραψα καθόλου, ήμουν όλη τη μέρα στον ιππόδρομο». Ανέδειξε φτωχούς και απελπισμένους χαρακτήρες στην άνθιση του αμερικανικού ονείρου και μόνο στην Ευρώπη βρήκε την αναγνώριση που του άξιζε. Ο Τσαρλς Μπουκόφσκι δεν μελέτησε για να γράψει τα θέματα των έργων του, αλλά ήταν κομμάτι του κόσμου που περιέγραφε.

Γεννήθηκε τον Αύγουστο του 1920 στο Άντερναχ της Γερμανίας, αλλά σε ηλικία δύο ετών μετακόμισε με την οικογένειά του στο Λος Άντζελες. Ο πατέρας του ήταν στρατιωτικός, σκληρός και απόλυτος. Με την παραμικρή αφορμή έδερνε τον Μπουκόφσκι, που εξελίχθηκε σε ένα ντροπαλό έφηβο, χωρίς πολλούς φίλους. Τα παιδιά της γειτονίας τον κορόιδευαν για την γερμανική προφορά του και τα ρούχα του, ενώ οι δάσκαλοί του πίστευαν λανθασμένα ότι έπασχε από δυσλεξία.

Μεγαλώνοντας, γράφτηκε στο κολέγιο του Λος Άντζελες για να σπουδάσει δημοσιογραφία και λογοτεχνία. Το όνειρό του ήταν να γίνει συγγραφέας, αλλά τα πρώτα του χειρόγραφα δεν είχαν τύχη. Όταν η μητέρα του τα ανακάλυψε, τα κατέστρεψε με την μηχανή του γκαζόν. Έφευγε συχνά από το σπίτι του και ταξίδευε σε διάφορα μέρη της Αμερικής. Κάποια στιγμή όμως, πάντα αναγκαζόταν να επιστρέψει.

Όταν η χώρα ενεπλάκη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ο πατέρας του τον πίεζε να καταταγεί στον στρατό. Ο Μπουκόφκσι δεν δέχτηκε και τότε έφυγε μια για πάντα από το πατρικό του. Η φιγούρα του πατέρα του φαίνεται πως τον καταδιώκει συνεχώς και σε όλα τα μετέπειτα έργα του, που αποτυπώνουν άλλοτε μίσος και αηδία προς το πρόσωπό του, κι άλλοτε μια ανθρώπινη κατανόηση, αναγνωρίζοντας τις συνθήκες που δημιούργησαν την προσωπικότητά του.

Χωρίς σπίτι, ο Μπουκόφσκι έζησε ως περιπλανώμενος άστεγος για λίγο καιρό και, όταν τα ψυχομετρικά τεστ τον έκριναν ακατάλληλο για να εκτίσει τη θητεία του, κατέληξε στη Νέα Υόρκη, σε ηλικία 24 ετών. Παρόλο που δεν έμεινε για πολύ, εκεί δημοσίευσε το πρώτο του διήγημα, «Aftermath of a Lengthy Rejection Slip», στο περιοδικό Story Magazine.

Δημοσίευσε άλλα δύο διηγήματα, τα οποία δεν αναγνωρίστηκαν από τη λογοτεχνική ελίτ της εποχής στην Αμερική. Απογοητευμένος για τη διαδικασία της έκδοσης, παράτησε το γράψιμο για περίπου μια δεκαετία, για «δέκα μεθυσμένα χρόνια», όπως τα έλεγε ο ίδιος. Στο διάστημα αυτό περιπλανιόταν στις ΗΠΑ, αλλά έζησε κυρίως στο Λος Άντζελες. Για να τα βγάλει πέρα, έκανε διάφορες μικροδουλειές και κοιμόταν σε φτηνά μοτέλ. Το 1955, εισήχθη με αιμορραγία στο νοσοκομείο των απόρων με έλκος στο στομάχι, που λίγο έλειψε να του κοστίσει την ζωή.

Μετά την παραμονή του στο νοσοκομείο, άρχισε να γράφει για πρώτη φορά ποίηση. Η αυθεντική και δεικτική γλώσσα του, παρόλο που αποτέλεσε σημαντική επιρροή για όλους τους μεταπολεμικούς ποιητές, για ακόμα μία φορά δεν αναγνωρίστηκε στην Αμερική, δεν δημοσιεύθηκε σε μεγάλα περιοδικά και δεν βραβεύτηκε από την ακαδημία. Η συμπεριφορά του ίδιου, βέβαια, ήταν προκλητική και, παρόλο που είχε έναν περιορισμένο αριθμό φανατικών αναγνωστών, δεν έδινε την ευκαιρία στο ευρύ κοινό να τον αποδεχτεί. Στην Ευρώπη ωστόσο, ο Μπουκόφσκι έγινε διάσημος. Στα τέλη της δεκαετίας του '70 ήταν ο πιο πετυχημένος Αμερικανός συγγραφέας στη Γερμανία, ενώ ο Ζαν Πολ Σάρτρ τον θεωρούσε τον μεγαλύτερο ποιητή που έβγαλαν ποτέ οι ΗΠΑ.

«Πίναμε τις λέξεις του, πίνοντας αλλεπάλληλες μπίρες στον αλήστου μνήμης «Μπερντέ», ένα φιλόξενο στέκι, μαγειρείο και ποτάδικο, τίγκα στον καπνό και στις ωραίες φάτσες, όλοι μια παρέα, οχτάωρα και δεκάωρα, συζητώντας παθιασμένα, γράφοντας, τρώγοντας, καβγαδίζοντας, αρχές δεκαετίας του '80, διακηρύσσοντας με αγέρωχο θράσος ότι είμαστε παιδιά τού Μπάροουζ και του Γκίνσμπεργκ, του Κέρουακ και του Χέμινγουεϊ, του Χάμετ και του Τσάντλερ, του Μπρετόν και του Ντεμπόρ, του Μπακούνιν και του Μπουκόφσκι!», γράφει ο συγγραφέας Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης στο περιοδικό Γαλέρα για την απήχηση που είχε ο Μπουκόφσκι στην Ελλάδα.

Γύρω στο 1969, ο John Martin, εκδότης των Black Sparrow Press, θαυμάζοντας την δουλειά του Μπουκόφσκι αρχίζει να του δίνει 100$ το μήνα για το υπόλοιπο της ζωής του, ώστε να ασχοληθεί αποκλειστικά με την συγγραφή. Έτσι, ο Μπουκόφσκι παραιτείται σε ηλικία 49 ετών από το ταχυδρομείο: «Έχω μία από τις δύο επιλογές: να παραμείνω στο ταχυδρομείο και να τρελαθώ ή να μείνω εκεί έξω, να το παίξω συγγραφέας και να πεθάνω της πείνας. Αποφάσισα να πεθάνω της πείνας». Λιγότερο από ένα μήνα μετά, γράφει το πρώτο του βιβλίο, το Ταχυδρομείο (Post Office), το οποίο κυκλοφόρησε το 1976.

Στην ζωή και στο έργο του Μπουκόφσκι η γυναικεία ύπαρξη έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο. Ο πρώτος του γάμος έγινε το 1957, με την Barbara Frye, μια εκδότρια από το Τέξας, η οποία εξέδιδε το ποιητικό περιοδικό Harlequin και άρχισε να δημοσιεύει δουλειές του Μπουκόφσκι. Ο γάμος τους τελείωσε δύο χρόνια μετά. Ο Μπουκόφσκι μετά το διαζύγιο ξανάπεσε στο ποτό και έπιασε δουλειά σε ταχυδρομείο ως ταμείας, θέση στην οποία παρέμεινε για δώδεκα ολόκληρα χρόνια.

Λίγο μετά την άδοξη κατάληξη του γάμου του γνωρίζει την Jane Cooney Baker, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής του και η πιο σημαντική από τις πολλές «μούσες» του. Όταν εκείνη πεθαίνει, ο Μπουκόφσκι γράφει μια σειρά από ποιήματα και διηγήματα θρηνώντας τον θάνατό της. Το 1964, η σύντροφός του Frances Smith γεννάει την μοναχοκόρη του, Μαρίνα Λουίζ Μπουκόφσκι. Παντρεύτηκε ξανά το 1985, την επί δέκα χρόνια σύντροφό του, Linda Lee Beighle, και έμειναν μαζί μέχρι το τέλος της ζωής του.

Ο Μπουκόφσκι πέθανε από λευχαιμία σαν σήμερα, το 1994, σε ηλικία 73 ετών, στο San Pedro της Καλιφόρνια, λίγο αφότου τελείωσε το τελευταίο του βιβλίο «Αστυνομικό» (Pulp). Στον τάφο του είναι γραμμένη η φράση «Don't Try» (σ.σ: μην προσπαθείς). Ο ίδιος είχε εξηγήσει αυτή τη φράση από το 1963: «Με ρώτησαν "Τι κάνεις όταν δημιουργείς; Πώς γράφεις;" και τους είπα "Δεν προσπαθείς. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, μην προσπαθείς, είτε για τις Κάντιλακ, είτε για να βρεις έμπνευση, είτε για την αθανασία. Περιμένεις και αν δεν γίνει τίποτα, περιμένεις λίγο ακόμα. Είναι σαν ένα ζωύφιο που εντοπίζεις ψηλά στον τοίχο. Περιμένεις να έρθει σε σένα. Όταν φτάσει αρκετά κοντά, τότε το σκοτώνεις"».

Το έργο του Τσαρλς Μπουκόφσκι περιείχε πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Έχοντας ζήσει ο ίδιος στο περιθώριο, μάζεψε εμπειρίες και γνώρισε ανθρώπους που αργότερα μπόρεσε να τους αποτυπώσει πειστικά στο χαρτί. Οι χαρακτήρες του έβριζαν, έπιναν, σκοτώνονταν. Ήταν απελπισμένοι και καταστρέφονταν, χωρίς να τους δοθεί μια ευκαρία να φτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή. Ο Μπουκόφσκι μίλησε για την ψυχή αυτών των ανθρώπων και παρουσίασε την προσωπικότητά τους, επικρίνοντας ταυτόχρονα το πολιτικό σύστημα και την κοινωνία που τους απαρνήθηκε. Ίσως γι' αυτό η Αμερική να του γύρισε την πλάτη, της χαλούσε επιδεικτικά την εικόνα που είχε καλλιεργήσει για τον εαυτό της.

Οι δεινόσαυροι, εμείς

Γεννημένοι έτσι
να είμαστε έτσι
καθώς τα ασβεστωμένα πρόσωπα χαμογελούν
καθώς ο κ. Θάνατος γελά
καθώς οι ανελκυστήρες κόβονται
καθώς τα πολιτικά τοπία διαλύονται
καθώς το αγόρι στο σούπερ μάρκετ έχει πτυχίο πανεπιστημίου
καθώς τα μολυσμένα ψάρια ξεστομίζουν τις μολυσμένες προσευχές τους
καθώς ο ήλιος κρύβεται

είμαστε
γεννημένοι έτσι
να είμαστε έτσι
με αυτούς τους προσεκτικά τρελούς πολέμους
με την όψη σπασμένων παραθύρων σε εργοστάσια να ατενίζουν το κενό
με μπαρ όπου οι θαμώνες δεν μιλούν πλέον μεταξύ τους
με τσακωμούς που καταλήγουν σε πυροβολισμούς και μαχαιρώματα

γεννημένοι έτσι
με νοσοκομεία που είναι τόσο ακριβά που είναι φθηνότερο να πεθάνεις
με δικηγόρους που χρεώνουν τόσο ακριβά που είναι φθηνότερο να δηλώσεις ένοχος
σε μια χώρα όπου οι φυλακές είναι γεμάτες και τα τρελοκομεία κλειστά
σε έναν τόπο όπου οι μάζες ανυψώνουν ηλίθιους σε πλούσιους ήρωες

γεννημένοι μέσα σʼ αυτό
περπατώντας και ζώντας μέσα σʼ αυτό
πεθαίνοντας λόγω αυτού
μένοντας άφωνοι λόγω αυτού
ευνουχισμένοι
έκλυτοι
αποκληρωμένοι
λόγω αυτού
εξαπατημένοι από αυτό
χρησιμοποιημένοι από αυτό
εξευτελισμένοι από αυτό
εξοργισμένοι και απηυδισμένοι από αυτό
βίαιοι
απάνθρωποι
λόγω αυτού

η καρδιά έχει μελανιάσει
τα δάχτυλα πλησιάζουν το λαιμό
το όπλο
το μαχαίρι
τη βόμβα
τα δάχτυλα τείνουν προς έναν μη αποκρυνόμενο θεό

τα δάχτυλα πλησιάζουν το μπουκάλι
το χάπι
τη σκόνη

γεννημένοι σʼ αυτό το θλιβερό θανατικό
γεννημένοι με μια κυβέρνηση με 60 χρονών χρέος
που σύντομα δε θα είναι ικανή να αποπληρώσει τους τόκους αυτού του χρέους
και οι τράπεζες θα καούν
το χρήμα θα καταστεί άχρηστο
θα υπάρξουν φανερές και ατιμώρητες δολοφονίες στους δρόμους
θα υπάρξουν όπλα και περιπλανώμενοι όχλοι
η γη θα είναι άχρηστη
η τροφή θα γίνει μια φθίνουσα απόδοση
η πυρηνική ενέργεια θα έρθει στην κατοχή των πολλών
εκρήξεις θα σείουν ακατάπαυστα τη γη

ραδιενεργά ρομπότ θα κυνηγούν το ένα το άλλο
οι πλούσιοι και οι επίλεκτοι θα παρακολουθούν από τους διαστημικούς σταθμούς
η Κόλαση του Δάντη θα μοιάζει με παιδική χαρά

ο ήλιος θα κρυφτεί και θα είναι νύχτα παντού
τα δέντρα θα πεθάνουν
η βλάστηση όλη θα πεθάνει
ραδιενεργοί άνθρωποι θα τρώνε τη σάρκα ραδιενεργών ανθρώπων
η θάλασσα θα μολυνθεί
οι λίμνες και τα ποτάμια θα εξαφανιστούν
η βροχή θα είναι ο επόμενος χρυσός

σαπισμένα πτώματα ανθρώπων και ζώων θα ζέχνουν στο σκοτεινό άνεμο

οι λίγοι τελευταίοι επιζήσαντες θα μολυνθούν από νέες και φρικιαστικές ασθένειες
και οι διαστημικοί σταθμοί θα καταστραφούν από δολιοφθορές
την έλλειψη προμηθειών
το φυσικό φαινόμενο της φθοράς

και θα υπάρξει η πιο όμορφη σιγή από ποτέ

γεννημένη από αυτό

ο ήλιος ακόμα εκεί κρυμμένος

να περιμένει το επόμενο κεφάλαιο.

πηγή: http://tvxs.gr/

Και να θυμάσαι τις παλιοκαραβάνες που το πάλεψαν γερά: τον Χέμινγουεϊ, τον Σελίν, τον Ντοστογέφσκυ, τον Χάμσουν. Αν νομίζεις πως αυτοί δεν τρελάθηκαν σε μικρά δωματιάκια, όπως τώρα εσύ, δίχως γυναίκα, δίχως φαΐ, δίχως ελπίδα, δεν είσαι ώριμος ακόμη. Πιες περισσότερη μπύρα, υπάρχει καιρός. Κι αν δεν υπάρχει, καλά είναι κι έτσι.

Κυνικό θα τον έλεγαν πολλοί και εξαιρετικά αντιλυρικό. Μα είναι από τους συγγραφείς που έχουν γράψει τα πιο αληθινά λόγια ανεξάρτητα από το πώς αυτά φαίνονται. Η αλήθεια του γυμνή ξενίζει αυτούς που έμαθαν ότι η ποίηση είναι εξεζητημένες λέξεις, μεγάλα νοήματα, υπερβολή και όλ’ αυτά για λίγους. Από τους Ζενέ και Σαρτρ έχει χαρακτηριστεί ως ο μεγαλύτερος ποιητής της Αμερικής. Η συλλογή Play the Piano Drunk Like a Percussion Instrument Until the Fingers Begin to Bleed a Bit (Παίξε πιάνο μεθυσμένος σαν να έπαιζες ένα κρουστό όργανο μέχρι τα δάχτυλά σου να ματώσουν λίγο) του 1976 δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά όπως και πολλές άλλες ποιητικές συλλογές του. Πεζά και ποιήματά του συνεχίζουν να εκδίδονται και μετά το θάνατό του. Ένας άνθρωπος του περιθωρίου όπως ο Μπουκόφσκι δε θα μπορούσε να γράφει για τίποτα άλλο εκτός από τον πόνο, την απελπισία και τη φτώχεια. Κατακρίνει την κοινωνία, την πολιτική, τη θρησκεία, τον ίδιο του τον εαυτό.

Μεταμόρφωση

μία κοπέλα ήρθε
μου έφτιαξε το κρεβάτι
σφουγγάρισε και κέρωσε το πάτωμα της κουζίνας
έτριψε τους τοίχους
σκούπισε
καθάρισε την τουαλέτα
τη μπανιέρα
σφουγγάρισε το πάτωμα του μπάνιου
κι έκοψε τα νύχια των ποδιών μου και
τα μαλλιά μου.

έπειτα
όλα την ίδια μέρα
ο υδραυλικός ήρθε κι έφτιαξε τη βρύση της κουζίνας
και την τουαλέτα
και ο τεχνικός για τα καλοριφέρ έφτιαξε τα καλοριφέρ
και ο τεχνικός για το τηλέφωνο έφτιαξε το τηλέφωνο
τώρα κάθομαι εδώ σ’ αυτήν την τελειότητα
είναι ήσυχα
τα χάλασα και με τις 3 κοπέλες μου.

ένιωθα καλύτερα όταν όλα ήταν σε
αταξία.
θα μου πάρει μερικούς μήνες για να ξαναγίνουν
όλα φυσιολογικά¨
δε μπορώ να βρω ούτε κατσαρίδα για να μιλήσω.

έχασα το ρυθμό μου.
δε μπορώ να κοιμηθώ.
δε μπορώ να φάω.

μου στέρησαν τη
βρωμιά μου.

Το πρόσωπο ενός πολιτικού υποψηφίου σε ένα πίνακα διαφημίσεων της πόλης

να τος
όχι πολλά μεθύσια
όχι πολλοί καυγάδες με γυναίκες
όχι πολλά κλαταρισμένα λάστιχα
ποτέ δε σκέφτηκε την αυτοκτονία

όχι περισσότεροι από τρεις πονόδοντοι
ποτέ δεν έχασε γεύμα
ποτέ δεν έκανε φυλακή
ποτέ δεν ερωτεύτηκε

7 ζευγάρια παπούτσια
ένας γιος στο πανεπιστήμιο
αμάξι ενός έτους
ασφαλιστήρια συμβόλαια
ένα πολύ πράσινο γρασίδι
κάδοι σκουπιδιών καλά σφραγισμένοι
θα εκλεγεί.

Ερωτεύτηκα

είναι μικρή, είπε,
αλλά κοίτα εμένα,
έχω ωραίους αστράγαλους,
και κοίτα και τους καρπούς μου, έχω ωραίους
καρπούς
Θεέ μου,
νόμιζα ότι πήγαινε καλά,
και τώρα ξανά αυτή,
κάθε φορά που σου τηλεφωνεί τρελαίνεσαι,
μου είπες ότι τελείωσε
μου είπες ότι ως εδώ ήταν,
άκου, έχω ζήσει αρκετά για να γίνω
μια καλή γυναίκα,
γιατί έχεις ανάγκη μια κακή γυναίκα;
έχεις ανάγκη να σε βασανίζουν, έτσι δεν είναι;
νομίζεις ότι η ζωή είναι σάπια αν κάποιος σου συμπεριφέρεται
σάπια, όλα ταιριάζουν,
έτσι δεν είναι;
πες μου, αυτό είναι; θέλεις να σου φέρονται
σκατά;
και ο γιος μου, ο γιος μου θα σε γνώριζε.
το είπα στο γιο μου
και παράτησα όλους τους εραστές μου.
στάθηκα σε ένα καφέ και ούρλιαξά
ΕΡΩΤΕΥΤΗΚΑ,
Και τώρα με κορόιδεψες…

συγγνώμη, είπα, ειλικρινά συγγνώμη.

κράτα με, είπε, θα με κρατήσεις σε παρακαλώ;

ποτέ ξανά δε βρέθηκα σε κάτι τέτοιο, είπα,
σε ένα τέτοιο τρίγωνο…

σηκώθηκε και άναψε τσιγάρο, έτρεμε ολόκληρη. έκανε βήματα πάνω κάτω, άγρια και τρελή. ήταν μικροκαμωμένη. τα χέρια της ήταν λεπτά, πολύ λεπτά και όταν ούρλιαξε και άρχισε να με χτυπάει την έπιασα απ’ τους καρπούς και μετά πέρασα στα μάτια¨ μίσος, αιώνες βαθιά και αληθινά. έκανα λάθος, ήμουν απρεπής και άρρωστος. όλα τα πράγματα που είχα μάθει είχαν χαραμιστεί.
δεν υπήρχε ζωντανό πλάσμα τόσο βρώμικο όσο εγώ
και όλα τα ποιήματα μου ήταν
εσφαλμένα.

Αγκάλιασε το σκοτάδι

ο σάλος είναι ο θεός
η τρέλα είναι ο θεός

όταν ζεις μονίμως ήρεμα
ζεις μονίμως το θάνατο.

η αγωνία μπορεί να σκοτώσει
ή
η αγωνία μπορεί να κρατήσει το βάρος της ζωής
αλλά η ηρεμία είναι πάντα τρομακτική
η ηρεμία είναι ό,τι χειρότερο
να περπατάς
να μιλάς
να χαμογελάς,
να φαίνεται ότι είσαι.

μην ξεχνάς τα πεζοδρόμια
τις πόρνες,
την προδοσία,
το σκουλήκι μέσα στο μήλο,
τα μπαρ, τις φυλακές,
τις αυτοκτονίες των εραστών.

εδώ στην Αμερική
έχουμε δολοφονήσει έναν πρόεδρο και τον αδερφό του,
ένας άλλος πρόεδρος παραιτήθηκε από τη θέση του.

οι άνθρωποι που πιστεύουν στην πολιτική
είναι σαν τους ανθρώπους που πιστεύουν στο θεό¨
είναι κάτι αποτυχημένοι που έχουν έφεση
στα ασήμαντα.

δεν υπάρχει θεός
δεν υπάρχει πολιτική
δεν υπάρχει ηρεμία
δεν υπάρχει έρωτας
δεν υπάρχει έλεγχος
δεν υπάρχει σχέδιο

μείνε μακριά από το θεό
παράμεινε ενοχλημένος

γλίστρα

πηγή: www.vakxikon.gr

Το ποίημα του Τσαρλς Μπουκόφσκι...για την μπύρα σε ένα animation βίντεο

Το νόημα της ζωής

Για αυτούς που πιστεύουν στον Θεό, οι περισσότερες από τις μεγάλες ερωτήσεις έχουν ήδη απαντηθεί. Για τους υπόλοιπους από εμάς όμως που δεν μπορούμε να δεχτούμε εύκολα τη συνταγή του Θεού, οι μεγάλες απαντήσεις δεν παραμένουν γραμμένες σε πέτρινες πλάκες. Προσαρμοζόμαστε σε νέες συνθήκες και ανακαλύψεις. Η αγάπη δεν χρειάζεται να είναι μια εντολή ή μια ρήση. Είμαι ο δικός μου Θεός. Βρισκόμαστε εδώ για να ξεμάθουμε τη διδασκαλία της εκκλησίας, της πολιτείας και του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Βρισκόμαστε εδώ για να πίνουμε μπύρα. Βρισκόμαστε εδώ για να σκοτώνουμε τον πόλεμο. Βρισκόμαστε εδώ για να γελάμε με τις πιθανότητες και για να ζούμε τη ζωή μας τόσο καλά, όπου ο θάνατος θα τρέμει στην ιδέα να μας πάρει. Βρισκόμαστε εδώ, για να διαβάζουμε τις λέξεις όλων αυτών των σοφών ανδρών και γυναικών, που μας λένε ότι είμαστε εδώ για διαφορετικούς λόγους αλλά και για τον ίδιο ακριβώς λόγο…

Πηγή: www.ithaque.gr

Ο ήχος των ανθρώπινων ζωών

παράξενη ζεστασιά, ζεστά και κρύα θηλυκά,

είμαι καλός στον έρωτα, όμως ο έρωτας δεν είναι μόνο

σεξ. οι περισσότερες γυναίκες που έχω γνωρίσει

είναι φιλόδοξες, κι εμένα μου αρέσει να τεμπελιάζω σε

μεγάλα αναπαυτικά μαξιλάρια στις 3

το απόγευμα, μου αρέσει να χαζεύω τον ήλιο

ανάμεσα απ’ τα φύλλα κάποιου δένδρου

καθώς ο κόσμος εκεί έξω κρατιέται

μακριά μου, το ξέρω πολύ καλά, όλες αυτές οι

βρόμικες σελίδες, και μου αρέσει να τεμπελιάζω

με την κοιλιά μου προς το ταβάνι αφού κάνουμε έρωτα

όλα να ρέουν προς τα μέσα:

είναι τόσο εύκολο να είσαι χαλαρός – αρκεί να το αφήσεις να συμβεί,

μόνο αυτό χρειάζεται.

αλλά το θηλυκό είναι παράξενο, είναι πολύ

φιλόδοξο – να πάρει! δεν μπορώ να κοιμάμαι όλη τη μέρα!

το μόνο που κάνουμε είναι να τρώμε! να κάνουμε έρωτα! να κοιμόμαστε! να τρώμε! να κάνουμε έρωτα!

αγαπητή μου, λέω, υπάρχουν άνθρωποι εκεί έξω αυτή τη στιγμή

που μαζεύουν τομάτες, μαρούλια, ακόμα και βαμβάκι,

υπάρχουν άνδρες και γυναίκες που πεθαίνουν κάτω απ’ τον ήλιο,

υπάρχουν άνδρες και γυναίκες που πεθαίνουν σε εργοστάσια

για το τίποτα, για πενταροδεκάρες

μπορώ να ακούσω τον ήχο των ανθρώπινων ζωών να θρυμματίζονται…

δεν ξέρεις πόσο τυχεροί

είμαστε…

όμως εσύ τα κατάφερες, μου λέει,

τα ποιήματά σου…

η αγάπη μου σηκώνεται από το κρεβάτι.

την ακούω στο διπλανό δωμάτιο.

η γραφομηχανή δουλεύει.

δεν καταλαβαίνω γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η προσπάθεια και η

ενέργεια

έχουν καμία σχέση

με τη δημιουργία.

υπόθέτω ότι σε θέματα όπως η πολιτική, η ιατρική,

η ιστορία και η θρησκεία

κάνουν επίσης

λάθος.

γυρίζω την κοιλιά μου από την άλλη μεριά και κοιμάμαι

με τον πισινό μου προς το ταβάνι έτσι για αλλαγή.

Άνδρας και γυναίκα στο κρεβάτι στις 10 μμ

Νιώθω σαν κόνσερβα με σαρδέλες, είπε.

Νιώθω σαν έμπλαστρο, είπα.

Νιώθω σαν σάντουιτς με τόνο, είπε.

Νιώθω σαν τομάτα κομμένη σε φέτες, είπα.

Νιώθω σαν νά’ρχεται βροχή, είπε.

Νιώθω σαν να σταμάτησε το ρολόι, είπα.

Νιώθω σαν η πόρτα νά’ναι ξεκλείδωτη, είπε.

Νιώθω σαν ένας ελέφαντας να μπαίνει μέσα, είπα.

Νιώθω σαν να πρέπει να πληρώσουμε το νοίκι, είπε.

Νιώθω σαν να πρέπει να βρούμε καμιά δουλειά, είπα.

Νιώθω σαν να πρέπει να βρεις καμιά δουλειά, είπε.

Νιώθω σαν να μη θέλω να δουλέψω, είπα.

Νιώθω σαν να μη νοιάζεσαι για μένα, είπε.

Νιώθω σαν να πρέπει να κάνουμε έρωτα, είπα.

Νιώθω σαν να παρακάνουμε έρωτα, είπε.

Νιώθω σαν να πρέπει να κάνουμε περισσότερο έρωτα, είπα.

Νιώθω σαν να πρέπει να βρεις καμιά δουλειά, είπε.

Νιώθω σαν να πρέπει να βρεις καμιά δουλειά, είπα.

Νιώθω σαν να θέλω ένα ποτό, είπε.

Νιώθω σαν να θέλω λίγο ουίσκι, είπα.

Νιώθω σαν να καταλήγουμε σε κρασί, είπε.

Νιώθω σαν να’χεις δίκιο, είπα.

Νιώθω σαν να παραδίνομαι, είπε.

Νιώθω σαν να χρειάζομαι ένα μπάνιο, είπα.

Νιώθω σαν να χρειάζεσαι ένα μπάνιο, είπε.

Νιώθω σαν να πρέπει να σαπουνίσεις την πλάτη μου, είπα.

Νιώθω σαν να μην μ’αγαπάς, είπε.

Νιώθω σαν να σ’αγαπώ, είπα.

Νιώθω αυτό το πράγμα μέσα μου τώρα, είπε.

Νιώθω αυτό το πράγμα μέσα σου κι εγώ, είπα.

Νιώθω σαν να σ’αγαπώ τώρα, είπε.

Νιώθω σαν να σ’αγαπώ εγώ πιο πολύ απ’ό,τι εσύ εμένα, είπα.

Νιώθω υπέροχα, είπε. Νιώθω σαν να θέλω να ουρλιάξω.

Νιώθω σαν να θέλω να συνεχίσω για πάντα, είπα.

Νιώθω σαν να μπορείς, είπε.

Νιώθω, είπα.

Νιώθω, είπε.

ντουζ

Μας αρέσει να κάνουμε ντουζ στη συνέχεια

(θέλω το νερό πιο ζεστό από κείνη)

και το πρόσωπό της είναι πάντα απαλό και ήρεμο

και θα με σαπουνήσει πρώτη

θα απλώσει τον αφρό στ’ αρχίδια μου

θα τα σηκώσει

θα τα ζουλίξει

μετά θα σαπουνίσει τον πούτσο:

‘Ε, αυτό εδώ είναι ακόμα σκληρό’

ύστερα θα πιάσει όλες τις τρίχες κάτω εκεί,

την κοιλιά, την πλάτη, το λαιμό, τα πόδια,

χαμογελώ με ευχαρίστηση

κι ύστερα τη σαπουνίζω εγώ…

πρώτα το μουνί

στέκομαι πίσω της, ο πούτσος μου στα μάγουλα του πισινού της

σαπουνίζω απαλά τις τρίχες του μουνιού,

την σαπουνίζω εκεί με απαλές κινήσεις,

παραμένω ίσως περισσότερο απ’ ό,τι χρειάζεται,

κι ύστερα ασχολούμαι με το πίσω των ποδιών, τον κώλο, την πλάτη,

το λαιμό, την γυρίζω απ΄την άλλη, τη φιλώ,

σαπουνίζω τα στήθη, την πιάνω εκεί και πιο κάτω στην κοιλιά,

το λαιμό, το μπροστινό των ποδιών,

τους αγκώνες, τις πατούσες,

κι ύστερα το μουνί, άλλη μια φορά, για γούρι.

ακόμα ένα φιλί και βγαίνει πρώτη,

σκουπίζεται, μερικές φορές τραγουδά καθώς εγώ παραμένω,

γυρίζω το νερό στο πιο ζεστό,

νιώθοντας τις καλές στιγμές του θαύματος της αγάπης

ύστερα βγαίνω

είναι συνήθως απόγευμα και ήσυχα,

και καθώς ντυνόμαστε συζητάμε τι άλλο

θα μπορούσαμε να κάνουμε,

αλλά το να είμαστε μαζί λύνει τα περισσότερα θέματα,

στην ουσία τα λύνει όλα

μια και όσο αυτά τα θέματα παραμένουν λυμένα

στην ιστορία της γυναίκας και του άνδρα,

είναι διαφορετικά για τον καθένα,

για άλλους χειρότερα, για άλλους καλύτερα,

για μένα, είναι αρκετά θαυμάσιο να θυμάμαι

τις παρελάσεις των στρατών

και τα άλογα να περπατούν στον δρόμο

τις αναμνήσεις του πόνου και της ήττας και της δυστυχίας:

Λίντα, εσύ μου το πρόσφερες,

όταν το πάρεις πίσω

κάντο αργά κι αβίαστα

κάντο σαν να πεθαίνω ενώ κοιμάμαι

παρά ενώ είμαι ξύπνιος

αμήν.

Γρήγορα κι αργά

σίγουρα, ο κλοιός

στενεύει

πετάω φωτοβολίδες

καμιά

ανταπόκριση.

δεν μου προξενεί

έκπληξη

μόνο το ότι

συνεχίζω

ειδικά

ενώ ξέρω

ότι το τέλος

είναι

εκεί

κι

εδώ

Και τώρα;

οι λέξεις έχουν ειπωθεί,

κάθομαι άρρωστος.

το τηλέφωνο χτυπά,οι γάτες κοιμούνται.

Η Λίζα καθαρίζει.

Περιμένω να ζήσω,

περιμένω να πεθάνω

Μακάρι να μπορούσα να φανώ λίγο γενναίος.

είναι μια άθλια υπόθεση

όμως το δένδρο εκεί έξω δεν το γνωρίζει:

το παρακολουθώ να λυγίζει με τον άνεμο

κάτω απ΄τον απογευματινό ήλιο.

δεν υπάρχει τίποτα να δηλώσουμε τώρα πια,

μόνο μια αναμονή.

ο καθένας την αντιμετωπίζει μόνος του

Ω, ήμουν κάποτε νέος,

Ω, ήμουν κάποτε απίστευτα

νέος!

πηγή: http://www.poiein.gr/

Τσάρλς Μπουκόφσκι καθώς πλησίαζε το θάνατο

«To προφανές θα μας σκοτώσει»

Απολογισμός

Κι άλλες χαμένες μέρες,

Ξεκοιλιασμένες μέρες

Εξατμισμένες μέρες.

Κι άλλες χαραμισμένες μέρες,

σπαταλημένες μέρες,

δαρμένες μέρες,

ακρωτηριασμένες.

το πρόβλημα είναι ότι

το άθροισμά των ημερών

μας κάνει μια ζωή,

τη ζωή μου.

Κάθομαι εδώ

Εβδομήντα τριών χρονών

Ξέροντας ότι ξεγελάστηκα

Τα ΄κανα θάλασσα,

Τσιγκλάω τα δόντια μου

Με μια οδοντογλυφίδα που σπάει.

Σαν εμπορικό τραίνο που δεν τ’ ακούς όταν

Έχεις την πλάτη γυρισμένη.

μια τρομερή ανάγκη

μερικοί άνθρωποι έχουν ανάγκη να

είναι δυστυχισμένοι, σώνει και καλά θα την βρουν τη

δυστυχία

σε οποιαδήποτε κατάσταση

θα εκμεταλλευτούν κάθε ευκαιρία

να επισημάνουν

ακόμη και το παραμικρό λάθος

την απειροελάχιστη έλλειψη

κι ύστερα θα γεμίσουν από μίσος

κι εκδικητικότητα

δεν καταλαβαίνουν ότι

είναι τόσος λίγος

ο χρόνος

για τον καθένα μας

σ’ αυτήν την παράξενη

ζωή για να προλάβουμε να

ολοκληρωθούμε;

κι ότι το να σπαταλάμε

τη ζωή μας

έτσι

είναι σχεδόν ασυγχώρητο;

κι ότι

δεν υπάρχει

ποτέ

τρόπος

ν’ ανακτήσουμε

όσα θα

χαθούν μ’ αυτόν τον τρόπο

για πάντα;

ζωή στο μισό κέλυφος

το προφανές θα μας σκοτώσει,

το προφανές μας σκοτώνει

η τύχη μας εξαντλήθηκε

όπως πάντα ανασυντασσόμαστε

και περιμένουμε.

Δεν έχουμε ξεχάσει πώς να

Παλεύουμε

Αλλά η πολύχρονη μάχη μας έχει

Κουράσει.

το προφανές θα μας σκοτώσει,

μας έχει καταβροχθίσει κιόλας το

προφανές.

εμείς το επιτρέψαμε.

καλά να πάθουμε.

ένα χέρι κινείται στον

ουρανό.

Μια εμπορική αμαξοστοιχία περνάει μες την νύχτα.

Οι φράχτες είναι ξεχαρβαλωμένοι.

Η καρδιά μένει μονάχη.

Το προφανές θα μας σκοτώσει.

Περιμένουμε, στερημένοι από όνειρα.

Πηγή: www.lifo.gr

το πρώτο ποίημα πάλι

64 μέρες και νύχτες σε αυτό

το μέρος, χημειοθεραπεία,

αντιβιοτικά, αίμα να τρέχει μες

στον καθετήρα.

λευχαιμία.

ποιος, εγώ;

στην ηλικία των 72 είχα αυτή την ηλίθια εντύπωση πως

απλώς θα πέθαινα γαλήνια στον ύπνο μου

αλλά

οι θεοί το θέλουν διαφορετικά.

κάθομαι μπροστά σ' αυτή τη μηχανή, διαλυμένος,

μισοπεθαμένος,

τη Μούσα γυρεύοντας ακόμη,

μα μόνο προσωρινά έχω επιστρέψει·

και τίποτα δεν μοιάζει να είναι ίδιο.

δεν ξαναγεννήθηκα, γυρεύω

μόνο

λίγες ακόμη μέρες, λίγες ακόμη νύχτες,

σαν

αυτήν

εδώ.

παρακαλώ

μες στη νύχτα τώρα να σκεφτόμαστε τα χρόνια και τις

γυναίκες που έφυγαν και χάθηκαν για πάντα

και να μη μας νοιάζει για τις γυναίκες που έφυγαν, και να μη μας νοιάζει καν για τα χρόνια

που χάθηκαν για πάντα

να μπορούσαμε

μόνο να βρούμε λίγη γαλήνη τώρα ένα χρόνο γαλήνης, ένα μήνα

γαλήνης, μια βδομάδα γαλήνης

όχι γαλήνη για τον κόσμο μόνο λίγη εγωιστική γαλήνη

για μένα

για να ξαπλώσω μέσα της σαν σε πράσινο ζεστό

νερό, μόνο λίγη, μόνο μια ώρα, λίγη

γαλήνη, ναι, μες στη νύχτα μες στη νύχτα καθώς σκεφτόμαστε

τα χρόνια που χάθηκαν και τις γυναίκες που έφυγαν μέσα σ' αυτή τη νύχτα

μέσα σ' αυτή την πολύ μακριά

σκοτεινή και μοναχική

νύχτα.

ψυχρό καλοκαίρι

όχι όσο άσχημα θα μπορούσε

αρκετά άσχημα πάντως: μία μέσα μία έξω

απ' το νοσοκομείο, μία μέσα μία έξω από

το γραφείο του γιατρού, να κρέμομαι

από μια κλωστή: είναι σε ύφεση

τώρα, όχι, περίμενε, 2 καινούρια

κύτταρα εδώ, και τα αιμοπετάλιά

σου είναι πολύ χαμηλά.

μήπως έπινες πάλι;

θα πρέπει μάλλον να πάρουμε

άλλο ένα δείγμα νωτιαίου μυελού

αύριο.

ο γιατρός είναι απασχολημένος, η

αίθουσα αναμονής στο τμήμα

καρκίνου είναι φίσκα στον κόσμο.

οι νοσοκόμες είναι ευχάριστες,

αστειεύονται μαζί μου.

σκέφτομαι ότι αυτό είναι ωραίο, ν' αστειεύεσαι την ώρα

που βρίσκεσαι στη σκοτεινή

κοιλάδα του θανάτου.

η γυναίκα μου είναι μαζί μου.

λυπάμαι για τη γυναίκα μου, λυπάμαι

για όλες τις

γυναίκες.

ύστερα είμαστε κάτω

στο πάρκινγκ.

μερικές φορές οδηγεί αυτή.

μερικές φορές οδηγώ εγώ.

τώρα οδηγώ εγώ.

είναι ένα ψυχρό καλοκαίρι.

ίσως να πρέπει να κολυμπήσεις

λίγο όταν φτάσουμε στο σπίτι,

λέει

η γυναίκα μου.

η μέρα σήμερα είναι πιο ζεστή

απ' ό,τι συνήθως.

αμέ, λέω και κατευθύνομαι έξω

από το πάρκινγκ.

είναι γενναία γυναίκα, κάνει

σαν όλα να είναι

όπως συνήθως.

μα τώρα πρέπει να πληρώσω για όλα εκείνα

τα άσωτα χρόνια·

κι ήταν τόσα πολλά

από δαύτα.

ο λογαριασμός πρέπει πια να εξοφληθεί

και θα δεχθούν μόνο

μια τελική

πληρωμή.

έτσι κι αλλιώς πάντως μάλλον

θα κολυμπήσω λίγο.

απόψε

πόσα από τα κύτταρα του εγκεφάλου μου δεν έχουν καταστραφεί από

το αλκοόλ

κι εγώ κάθομαι τώρα εδώ και πίνω

όλοι οι σύντροφοί μου στο ποτό πεθαμένοι,

ξύνω την κοιλιά μου και ονειρεύομαι το

άλμπατρος.

πίνω μόνος τώρα.

πίνω με τον εαυτό μου και για τον εαυτό μου.

πίνω για τη ζωή μου και για τον θάνατό μου.

η δίψα μου ακόμα δεν ικανοποιήθηκε.

ανάβω ένα τσιγάρο ακόμη, γυρίζω αργά

το μπουκάλι, το

θαυμάζω.

όμορφη παρέα.

χρόνια έτσι.

τι άλλο θα μπορούσα να είχα κάνει

και να το κάνω τόσο καλά;

έχω πιει περισσότερο από τους πρώτους

εκατό ανθρώπους που θα συναντήσεις

στον δρόμο

ή θα δεις στο τρελάδικο.

ξύνω την κοιλιά μου και ονειρεύομαι το

άλμπατρος.

ανήκω πια στους μεγαλύτερους πότες

των αιώνων.

με έχουν επιλέξει.

σταματάω τώρα, σηκώνω το μπουκάλι, καταπίνω μια

μεγάλη γουλιά.

μου είναι αδύνατον να σκεφτώ ότι

κάποιοι έχουν στ' αλήθεια σταματήσει και

γίνανε νηφάλιοι

πολίτες.

με στεναχωρεί.

είναι στεγνοί, βαρετοί, ασφαλείς.

ξύνω την κοιλιά μου και ονειρεύομαι το

άλμπατρος.

το δωμάτιο αυτό είναι γεμάτο από μένα κι εγώ είμαι

γεμάτος.

πίνω αυτό εδώ για όλους εσάς

και για μένα.

είναι περασμένα μεσάνυχτα τώρα κι ένας μοναχικός

σκύλος ουρλιάζει μες στη

νύχτα.

κι είμαι τόσο νέος όσο κι η φωτιά που ακόμα

καίει

τώρα.

ο γέρο - αναρχικός

ο γείτονάς μου μού δίνει το κλειδί του σπιτιού του

όταν φεύγει για διακοπές.

ταΐζω τις γάτες του

ποτίζω τα λουλούδια και το

γρασίδι του.

βάζω την αλληλογραφία του σε μια τακτοποιημένη στοίβα

πάνω στην τραπεζαρία του.

είμαι ο ίδιος άνθρωπος άραγε που

πριν από 15 χρόνια

σχεδίαζε ν' ανατινάξει την πόλη του Λος Άντζελες;

κλειδώνω την πόρτα του.

βαδίζω στην είσοδο

στέκομαι

χασομεράω μια στιγμή

στο ηλιοβασίλεμα και σκέφτομαι,

υπάρχει ακόμα καιρός,

υπάρχει ακόμα καιρός για μια

επιστροφή.

ποτέ δεν ταίριαξα εξάλλου

μ' αυτούς τους άλλους.

βαδίζω στο πεζοδρόμιο

προς το σπίτι μου

προσέχοντας

να μην πατήσω

καμιά λακκούβα.

barfly

η Τζέην, που είναι πεθαμένη εδώ και 31 χρόνια,

δεν θα μπορούσε ποτέ

να φανταστεί ότι θα έγραφα ένα σενάριο για τις μέρες

που πίναμε μαζί

και

ότι θα γινότανε ταινία

και

ότι μια όμορφη ηθοποιός θα έπαιζε τον δικό της

ρόλο.

μπορώ ν΄ ακούσω την Τζέην τώρα: ?Μια όμορφη ηθοποιός; μα,

για όνομα του Θεού!?

Τζέην, έτσι είναι οι σώου μπίζνες, γι' αυτό πήγαινε,

αγαπημένη μου, πάλι να κοιμηθείς, γιατί

όσο σκληρά κι αν προσπαθήσουνε

δεν θα μπορέσουνε να βρουν καμία ακριβώς σαν

εσένα

κι ούτε κι εγώ

θα μπορέσω.

και γαμώ τα ζευγάρια

ήμασταν μονίμως άφραγκοι, μαζεύοντας τις εφημερίδες της Κυριακής από τους

σκουπιδοτενεκέδες της Δευτέρας (και μαζί τα επιστρεφόμενα μπουκάλια

από τ' αναψυκτικά).

μονίμως μάς έκαναν έξωση απ' το παλιό μας σπίτι

μα σε κάθε νέο διαμέρισμα θα ξεκινούσαμε μια καινούρια ζωή,

μονίμως τραγικά καθυστερημένοι στο νοίκι, το ραδιόφωνο

να παίζει θαρραλέα στο σπαραγμένο ηλιοβασίλεμα, ζούσαμε σαν εκατομμυριούχοι, σαν να 'τανε ευλογημένες οι ζωές μας, και αγαπούσα τα ψηλοτάκουνα παπούτσια της

και τα σέξι φορέματά της, κι ακόμη τον τρόπο της να γελάει μαζί μου

έτσι που καθόμουνα με τη σχισμένη μου φανέλα στολισμένη με

τρύπες απ' τα τσιγάρα: ήμασταν φοβερό ζευγάρι, η Τζέην κι εγώ, αστράφταμε μες

στην τραγωδία της φτώχιας μας σαν να ήταν αστείο, σαν να μη

μας ένοιαζε και δεν μας ένοιαζε μας έπνιγε μες στον λαιμό κι εμείς

πεθαίναμε στα γέλια.

λέγανε αργότερα πως

ποτέ δεν είχαν ακούσει να τραγουδάνε τόσο άγρια, να τραγουδάνε τόσο χαρούμενα

τα παλιά τραγούδια

και ποτέ

να ουρλιάζουνε τόσο και να βλαστημάνε

να σπάνε τα γυαλικά

τρέλα

οχυρωμένοι για τη σπιτονοικοκυρά και την αστυνομία (ήμασταν εξάλλου έμπειροι επαγγελματίες) να ξυπνάμε το πρωί με τον καναπέ, τις καρέκλες και την τουαλέτα

σπρωγμένα μπροστά στην

πόρτα.

μόλις ξυπνάγαμε

έλεγα πάντοτε: προηγούνται οι κυρίες

κι η Τζέην θα έτρεχε στο μπάνιο για λίγα λεπτά κι ύστερα

θα ήταν η σειρά μου και

ύστερα, πίσω στο κρεβάτι, ν' αναπνέουμε κι οι δύο ήρεμα, ν' αναρωτιόμαστε

ποια

καταστροφή θα μας φέρει η νέα μέρα, να αισθανόμαστε παγιδευμένοι, πεθαμένοι,

ηλίθιοι, απελπισμένοι, να αισθανόμαστε ότι έχουμε ξοδέψει και την έσχατη τύχη μας,

βέβαιοι ότι τελικά δεν έχουμε

ούτε την ελάχιστη τύχη με το μέρος μας.

μπορεί να πιάσει βαθιές ρίζες η μελαγχολία όταν κάθε πρωί βρίσκεσαι αμέσως με την πλάτη στον τοίχο μα πάντα καταφέρναμε να βρούμε τρόπο και να τα βγάλουμε πέρα με όλα αυτά.

συνήθως μετά από 10 ή 15 λεπτά η Τζέην θα έλεγε

σκατά! κι εγώ θα έλεγα

ναι!

κι ύστερα, άφραγκοι και χωρίς καμία ελπίδα θα βρίσκαμε έναν τρόπο για να

συνεχίσουμε, κι ύστερα με κάποιον τρόπο θα τα καταφέρναμε.

η αγάπη έχει τους πολλούς παράξενους δρόμους της.

η μοίρα μου μού χαμογελάει

δεν υπάρχει άλλος τρόπος:

8 ή δέκα ποιήματα κάθε

νύχτα.

στον νεροχύτη

πίσω μου υπάρχουν πιάτα

που δεν έχουνε

πλυθεί εδώ και 2

εβδομάδες.

τα σεντόνια χρειάζονται

άλλαγμα

και το κρεβάτι είναι

άστρωτο.

τα μισά φώτα είναι

καμένα εδώ μέσα.

είναι σκοτεινά

και σκοτεινιάζει όλο και περισσότερο

(έχω λάμπες για να τις

αντικαταστήσω μα δεν μπορώ να τις

βγάλω από το χαρτονένιο

περιτύλιγμά τους.) Παρόλα τα

βρόμικα μου σορτσάκια στην

μπανιέρα

και την υπόλοιπη βρόμικη

μπουγάδα μου στο

πάτωμα του υπνοδωματίου μου,

δεν έχουν

έρθει ακόμα για μένα

με τα σήματά τους και

τους κανονισμούς τους και τα

μουδιασμένα τους αφτιά. ωχ, αυτοί

και τα καπρίτσια τους!

όπως η αλεπού

τρέχω με τον κυνηγημένο και

αν δεν είμαι ο πιο ευτυχισμένος

άνθρωπος στη γη είμαι στα σίγουρα ο

πιο τυχερός άνθρωπος

που ζει.

ώστε θέλεις να γίνεις συγγραφέας;

αν δεν ξεχύνεται από μέσα σου

ενάντια σ' όλα τ' άλλα,

μην το κάνεις.

αν δεν έρχεται, χωρίς καν να το 'χεις ζητήσει, από την

καρδιά σου και το μυαλό σου και το στόμα σου

και τα σπλάχνα σου,

μην το κάνεις.

αν χρειάζεται να κάτσεις για ώρες

κοιτάζοντας την οθόνη του υπολογιστή σου

ή να καμπουριάζεις πάνω από τη

γραφομηχανή σου

ψάχνοντας για τις λέξεις,

μην το κάνεις.

αν το κάνεις για τα λεφτά ή

τη δόξα,

μην το κάνεις.

αν το κάνεις γιατί θέλεις

γυναίκες στο κρεβάτι σου,

μην το κάνεις.

αν χρειάζεται να κάθεσαι και

να γράφεις ξανά και ξανά τα ίδια,

μην το κάνεις.

αν σου είναι δύσκολο και μόνο να σκέφτεσαι ότι θα το κάνεις,

μην το κάνεις.

αν προσπαθείς να γράψεις σαν κάποιον

άλλο,

καλύτερα ξέχνα το.

αν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι να ουρλιάξει από

μέσα σου,

τότε περίμενε υπομονετικά.

κι αν δεν ουρλιάξει ποτέ από μέσα σου,

κάνε κάτι άλλο.

αν πρέπει πρώτα να το διαβάσεις στη γυναίκα σου

ή στη φιλενάδα ή στον φίλο σου

ή στους γονείς σου ή σε οποιονδήποτε,

τότε δεν είσαι έτοιμος.

μην είσαι σαν τόσους άλλους συγγραφείς,

μην είσαι σαν τόσες άλλες χιλιάδες

ανθρώπους που αυτοαποκαλούνται συγγραφείς,

μην είσαι πληκτικός και βαρετός και

ξιπασμένος, μην κατατρώγεσαι από την αυτο-

λατρεία σου.

οι βιβλιοθήκες του κόσμου

χασμουριούνται

από τη νύστα

μπροστά στο είδος σου.

μην προσθέτεις σε αυτό.

μην το κάνεις.

αν δεν βγαίνει από

την ψυχή σου σαν ρουκέτα,

αν το να μείνεις ήσυχος δεν

σε φέρνει στην τρέλα ή

την αυτοκτονία ή τον φόνο,

μην το κάνεις.

αν ο μέσα σου ήλιος

δεν σου καίει τα σπλάχνα,

μην το κάνεις.

όταν θα 'ναι στ' αλήθεια η ώρα,

και αν είσαι ο εκλεκτός,

θα συμβεί από

μόνο του και θα συνεχίσει να συμβαίνει

μέχρι που θα πεθάνεις ή που θα πεθάνει μέσα σου

αυτό.

δεν υπάρχει άλλο τρόπος.

και ποτέ δεν υπήρξε.

πώς είναι η κατάσταση

πρώτα δοκιμάζουν να σε τσακίσουν με την ανυπόφορη

φτώχεια

κι ύστερα δοκιμάζουν να σε τσακίσουν με τη μάταιη

φήμη.

κι αν δεν σπάσεις

με κανένα από τα δύο

υπάρχουν οι φυσιολογικές μέθοδοι

όπως οι κοινές ασθένειες

που ακολουθούνται από έναν ανεπιθύμητο

θάνατο.

οι περισσότεροι από μας ωστόσο σπάμε πολύ πριν

απ' αυτό

όπως ήταν

κανονισμένο εξάλλου

από σεισμό

κατακλυσμό

πείνα

οργή

αυτοκτονία

απελπισία

ή απλά

από σοβαρό έγκαυμα

στη μύτη

την ώρα που ανάβεις

το τσιγάρο σου.

Κλαμπ Κόλαση, 1942

το επόμενο μπουκάλι ήταν το μόνο πράγμα

που είχε σημασία.

στο διάολο και το φαγητό, στο διάολο και

το νοίκι

το επόμενο μπουκάλι ήταν η λύση

για όλα

κι αν μπορούσες να έχεις δύο ή

τρία ή τέσσερα μπουκάλια καβάτζα

τότε η ζωή ήταν στ' αλήθεια ωραία.

κατάντησε να μας γίνει συνήθεια,

τρόπος ζωής.

πού θα μπορούσαμε να βρούμε άραγε το επόμενο

μπουκάλι;

μας έκανε επινοητικούς, πονηρούς,

τολμηρούς.

κάποτε κάναμε ακόμα και βλακείες

και πιάναμε δουλειά για 3 ή 4 μέρες

ή και για καμιά βδομάδα ακόμη.

το μόνο που θέλαμε να κάνουμε ήταν να καθόμαστε

ένα γύρο και να συζητάμε για

βιβλία και λογοτεχνία

και να βάζουμε στα ποτήρια μας

κι άλλο κρασί.

ήταν το μόνο πράγμα που είχε κάποιο

νόημα για μας.

είχαμε, βέβαια, και

τις περιπέτειές μας:

τρελές φιλενάδες, καβγάδες, τις

απελπισμένες σπιτονοικοκυρές, την

αστυνομία.

προκόψαμε με το ποτό και

με την τρέλα και με τη

συζήτηση.

όταν άλλοι άνθρωποι χτύπαγαν

κάρτα

εμείς συχνά δεν ξέραμε καν

ποια μέρα ή ποια βδομάδα ήταν.

είχαμε αυτή τη μικρή συμμορία,

όλοι νέοι, και διαρκώς άλλαζε

έτσι που κάποια μέλη απλώς

εξαφανίζονταν, άλλοι επιστρατεύονταν,

μερικοί σκοτώθηκαν στον πόλεμο

μα συνεχώς νέοι οπαδοί

κατέφθαναν.

ήταν το Κλαμπ από την Κόλαση

κι εγώ ήμουν ο Πρόεδρος τού

Συμβουλίου.

* * *

τώρα πίνω μόνος μες στο ήσυχο

δωμάτιό μου στο

δεύτερο πάτωμα που βλέπει το λιμάνι

του San Pedro .

είμαι άραγε εγώ ο τελευταίος των

τελευταίων;

αρχαία φαντάσματα αιωρούνται μέσα και έξω απ'

αυτό το δωμάτιο.

μόλις που μισοθυμάμαι τα πρόσωπά τους.

με κοιτάζουν, οι γλώσσες τους

κρέμονται έξω.

σηκώνω το ποτήρι μου προς το μέρος τους.

παίρνω ένα πούρο, το κολλάω στη

φλόγα του αναπτήρα

μου.

ρουφάω βαθιά

και να μια λάμψη γαλάζιου

καπνού καθώς

στο λιμάνι

ένα πλοίο βαράει τη

σειρήνα του.

μοιάζουν όλα με μια καλή παράσταση, καθώς αναρωτιέμαι πάλι:

τι γυρεύω εγώ

εδώ;

Για τον Μπουκόφσκι η ποίηση, μαζί με το ποτό και τον ιππόδρομο, ήταν ο δικός του ιδιότυπος τρόπος να τα βγάζει πέρα με την τρέλα και τον εφιάλτη, με τις παλαβές φιλενάδες και τις απελπισμένες σπιτονοικοκυρές, με τους ρημαγμένους κολλητούς και με την ενοχλητική αστυνομία, με την ασχήμια της Αμερικής και την οδύνη του ανθρώπου. Ήταν ο τρόπος του να συνεχίζει να ζει: ύστερα από μια μέρα εξαντλητικής εργασίας (για όσο καιρό αυτό συνέβαινε), ύστερα από μια μέρα (ή μια εβδομάδα) εξαντλητικής μέθης, ύστερα από έναν άγριο καβγά στον δρόμο ή στο διπλανό μπαρ γύριζε στο σπίτι, καθόταν στο τραπέζι του μ' ένα τσιγάρο ή ένα φτηνό πούρο να καίγεται στο τασάκι, έβρισκε στο ραδιόφωνο έναν σταθμό με κλασική μουσική, άνοιγε ένα κουτάκι μπύρα κι άρχιζε, για δυο τρεις τέσσερις ώρες, να βαράει τα πλήκτρα της γραφομηχανής του. Έγραφε καμιά δεκαριά ποιήματα κάθε βράδυ, σαν να έγραφε το καθημερινό του ημερολόγιο, σαν να έκανε τη βραδινή του προσευχή στον διάβολο, σαν να έγραφε τη διαθήκη του ή τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου, τα παράχωνε ύστερα στο συρτάρι ή σ' ένα χαρτόκουτο και συνέχιζε να πίνει και να καπνίζει ώσπου να κοιμηθεί.

Όταν ο John Martin , που επρόκειτο να γίνει ο δια βίου εκδότης του, τον επισκέφτηκε για πρώτη φορά στο σπίτι του και τον ρώτησε αν έχει τίποτα έτοιμα γραπτά για να του δείξει, ο Μπουκόφσκι έγειρε πίσω στην καρέκλα του, άνοιξε άλλη μια μπύρα και του είπε να κοιτάξει σ' ένα συρτάρι και να πάρει ό,τι θέλει από κει μέσα: υπήρχαν εκεί ένα σωρό ποιήματα και διηγήματα που είχε γράψει τους τελευταίους μήνες και από τα οποία διάλεξε κάμποσα ο Martin και τα 'βγαλε λίγο καιρό αργότερα σ' έναν τόμο ο Μπουκόφσκι έμαθε ποια από αυτά δημοσιεύτηκαν και με ποια σειρά μόνο όταν πήρε στα χέρια του το τυπωμένο βιβλίο. Η ίδια περίπου διαδικασία συνεχίστηκε μέχρι τον θάνατο του Μπουκόφσκι, με αποτέλεσμα να βρίσκεται στα χέρια του εκδότη ένας πολύ μεγάλος αριθμός ανέκδοτων ποιημάτων, που τώρα πια άρχισαν να δημοσιεύονται. Πρόκειται, σύμφωνα με τον μέχρι τώρα εκδοτικό σχεδιασμό, να εκδοθούν πέντε τόμοι με ποιήματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται βέβαια και τα τελευταία ποιήματα που έγραψε ο Μπουκόφσκι ως λίγο πριν από τον θάνατό του, στις 9 Μαρτίου του 1994.

Δύο ογκώδεις τόμοι έχουν κυκλοφορήσει ως σήμερα: ο πρώτος, Sifting through the madness for the word , the line , the way , που εμφανίστηκε το 2003, είναι ποιοτικά μάλλον άνισος, καθώς περιέχει πολλά αδύνατα και προχειρογραμμένα ποιήματα, μαζί με ορισμένα πραγματικά καλά· ο δεύτερος όμως τόμος, The flash of lighting behind the mountain , που κυκλοφόρησε μόλις προ λίγων μηνών και περιλαμβάνει και μια ενότητα με τα τελευταία ποιήματα που έγραψε ο Μπουκόφσκι, άρρωστος πια αλλά θεωρώντας τον εαυτό του τυχερό για τη ζωή που έζησε, μπαινοβγαίνοντας στο νοσοκομείο και περιμένοντας το τέλος του, είναι εξαιρετικός και επιβεβαιώνει πανηγυρικά την αξία του βραχνού αμερικανού ποιητή.

Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

πηγή: logotexnikesmikrografies.blogspot.com

Μάνος Ξυδούς & Μαριάννα Γερασιμίδου - Για σένα στις επιθυμίες μου

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 25 Dec 2016 00:28:00 -0800

Ελένη Βιτάλη & Κώστας Καμμένος - Το κυκλάμινο

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Tue, 20 Dec 2016 10:48:00 -0800

Σαβίνα Γιαννάτου - Βράδυ

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Dec 2016 03:29:00 -0800

Μαρία Φαραντούρη - Της αγάπης αίματα

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Dec 2016 03:08:00 -0800

Κώστας Καράλης - Ιδανικός κι ανάξιος εραστής [Γιάννης Σπανός- Νίκος Καββ...

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 18 Dec 2016 02:10:00 -0800

Ο Δημήτρης Χόρν διαβάζει το Μονόγραμμα του Οδ.Ελύτη_1992

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 6 Nov 2016 01:55:00 -0800

Το πένθιμο και κατακόρυφο εμβατήριο του μηδενισμού από τον Κώστα Καρυωτάκη

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Wed, 7 Sep 2016 23:50:00 -0700

γράφει ο Δημήτρης Καλαντζής για το http://www.postmodern.gr/

Το 1862 δημοσιεύτηκε το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Ιβάν Τουργκένιεφ «Πατέρες και γιοί» και ξέσπασε σάλος στη Ρωσία. Ένας από τους κεντρικούς ήρωες του βιβλίου, ο Μπαζάροφ, δεν αμφισβητούσε απλά το φεουδαρχικό σύστημα της αχανούς χώρας, αλλά μισούσε κάθε ιδέα μεταρρύθμισης, πιστεύοντας μόνο στην άρνηση και στην καταστροφή οποιασδήποτε τάξης. Ήταν ο πιο «επικίνδυνος» χαρακτήρας, που είχε παρουσιαστεί μέχρι τότε στη ρώσικη λογοτεχνία. Ένας αρνητής των πάντων. Ένας μηδενιστής.

Ο Τουργκένιεφ αναγκάστηκε να φύγει από τη Ρωσία για την κεντρική Ευρώπη, όπου ο χαρακτήρας του βιβλίου του, ο «μηδενιστής», έγινε με τα χρόνια φιλοσοφική θεωρία και χαρακτήρισε πολλές και ποικίλες «σχολές» επαναστατικής δράσης του 19ου αιώνα.

Ο μηδενισμός μέχρι σήμερα απορρίπτει και αποδοκιμάζει το περιβάλλον του, διαμαρτύρεται ή και επαναστατεί εναντίον της καθεστηκυίας τάξης. Διακρίνεται σε θεωρητικό μηδενισμό (δεν παραδέχεται καμιά αλήθεια), μεταφυσικό μηδενισμό (αρνείται την ύπαρξη νοήματος στη ζωή, την ύπαρξη θεού και λογικής τάξης στον κόσμο), κοινωνικό μηδενισμό (απορρίπτει όλους τους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς) και ιστορικό μηδενισμό (υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει τελικός σκοπός ή νόημα στην ιστορική εξέλιξη και αν υπάρχει τελικός σκοπός, αυτός είναι η καταστροφή και το αδιέξοδο).

Στη σκέψη του Νίτσε (και στην ελληνική πραγματικότητα, στη σκέψη του Καζαντζάκη), ο μηδενισμός απέκτησε τελικό προορισμό: μετά την καταστροφή της τάξης των «μικρών ανθρώπων», θα εμφανιστεί ο υπερ-άνθρωπος, ένα ον που η απόσταση του από τον κανονικό άνθρωπο, θα είναι μεγαλύτερη από την απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο και στον πίθηκο. Θα είναι ο άνθρωπος που θα εφεύρει τη νέα γνώση, θα «φωτίσει» τον κόσμο και θα αλλάξει κάθε υπάρχουσα αντίληψη για τη ζωή. Οι «μικροί άνθρωποι» θα αναγνωρίσουν τον υπεράνθρωπο ως σωτήρα και θα τρέξουν να τον ακούσουν για να πάψουν να είναι απλά «ένα σκοινί τεντωμένο ανάμεσα στο ζώο και στον υπεράνθρωπο, ένα σκοινί πάνω από την άβυσσο».

Τη μεταφυσική προσδοκία του Νίτσε δεν συμμερίστηκε το σύνολο των θιασωτών του μηδενισμού, επιμένοντας ότι το τελολογικό αδιέξοδο, είναι η φυσική και αναπόδραστη κατάληξη των ανθρωπίνων κοινωνιών συνολικά, όπως ακριβώς είναι και του κάθε ατόμου.

Ο Κώστας Καρυωτάκης μέσα σε πέντε λιτά τετράστιχα, με περίσσευμα σαρκασμού και βωβού σπαραγμού, περιγράφει τον εαυτό του ως αποφασισμένο αυτόχειρα να ετοιμάζεται να κρεμαστεί από το ταβάνι νεοκλασικού σπιτιού, αφού όλα στη ζωή είναι μάταια, μη μαχητά και μη αναστρέψιμα.

Πρόκειται για το «Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο» της συλλογής «Ελεγείες και Σάτιρες» του 1927:

Στο ταβάνι βλέπω τους γύψους.
Mαίανδροι στο χορό τους με τραβάνε.
H ευτυχία μου, σκέπτομαι, θά ‘ναι
ζήτημα ύψους.

Σύμβολα ζωής υπερτέρας,
ρόδα αναλλοίωτα, μετουσιωμένα,
λευκές άκανθες ολόγυρα σ’ ένα
Aμάλθειο κέρας.

(Tαπεινή τέχνη δίχως ύφος,
πόσο αργά δέχομαι το δίδαγμά σου!)
Όνειρο ανάγλυφο, θα ‘ρθώ κοντά σου
κατακορύφως.

Oι ορίζοντες θα μ’ έχουν πνίξει.
Σ’ όλα τα κλίματα, σ’ όλα τα πλάτη,
αγώνες για το ψωμί και το αλάτι,
έρωτες, πλήξη.

Ά! πρέπει τώρα να φορέσω
τ’ ωραίο εκείνο γύψινο στεφάνι.
Έτσι, με πλαίσιο γύρω το ταβάνι,
πολύ θ’ αρέσω.

Ο Καρυωτάκης δεν πίστευε ούτε στη δυνατότητα αλλαγής των κοινωνικών συνθηκών (παρότι συνδικαλίστηκε), ούτε σε παρηγορητικές μεταφυσικές θεωρίες και ιδεαλισμούς. Μία μόνο καταληκτική λύτρωση έβλεπε κι αυτή ήταν η επίσπευση του τέλους του. Στο «Εμβατήριο» τοποθέτησε απέναντι στην τραγικότητα της ζωής, την πραγματικότητα του θανάτου, αποδραματοποιημένη και υπονομευμένη σαρκαστικά με στίχους όπως: “Ά! Πρέπει να φορέσω / τ΄ωραίο εκείνο γύψινο στεφάνι. / Έτσι με πλαίσιο γύρω το ταβάνι, / πολύ θ΄ αρέσω.”

Στην εποχή της δημοσίευσης του ποιήματος, γράφτηκε ότι επρόκειτο για ένα “παραλήρημα από ένα κουρασμένο μυαλό που βλέπει αραβουργήματα να σαλεύουν και να μπερδεύονται αδιάκοπα”. Άλλοι πάλι είπαν ότι προσπαθούσε να ξορκίσει με κυνικό χιούμορ την ακραία “τελική πράξη”, που επρόκειτο να κάνει, χιούμορ αντίστοιχο με εκείνο του σημειώματος αυτοκτονίας του («…κάποτε, όταν μου δοθεί ευκαιρία, θα γράψω τις εντυπώσεις ενός πνιγμένου» ).

Ο Τέλλος Άγρας* έγραψε στο περιοδικό «Νέα Γράμματα» το 1935: “Οι σφαίρες του Καρυωτάκη έπληξαν τη ζωή του, αλλά όχι την Ποίησή του. Η ποίησις του είχε τελειώσει πριν από την αυτοκτονία του: οι Ιδανικοί Αυτόχειρες, το Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο, η Δικαίωσις, η Πρέβεζα μας το λέγουν καθαρά ! Η αυτοκτονία έχει γίνει κιόλας θέμα της ποιήσεώς του – φυσικά, το τελευταίο (…) Η ζωή του Καρυωτάκη έφερε τη μελαγχολία του. Η μελαγχολία του, την ταραγμένη φαντασία (…) Η φαντασία έφερε τις Ελεγείες. Οι Ελεγείες έφεραν τις Σάτιρες. Οι Σάτιρες την αυτοκτονία. – Αλλιώς δεν μπορούσε να γίνει''...

Η σπουδή των συγγενών του Καρυωτάκη να εξαφανίσουν στοιχεία που θα σκιαγραφούσαν ολοκληρωμένα την προσωπικότητά του, άφησε αναπάντητα ερωτήματα για τη ζωή και την αυτοχειρία του. Θεωρίες ότι έπασχε από σύφιλη, είχε απελπιστεί από τις δυσμενείς μεταθέσεις ή είχε απογοητευτεί από τη μέτρια αποδοχή του έργου του, έχουν αμφισβητηθεί κατά καιρούς με σοβαρά στοιχεία.

*όλο το κείμενο στο τέλος του άρθρου

Αδιαμφισβήτητο μένει το κενό που κραυγάζουν οι στίχοι του.

Το μηδέν στην ελπίδα.

Η ύπαρξη χωρίς προσδοκίες.

Η αβάσταχτη συνέχεια, όταν γνωρίζεις το τέλος.

«Σ’ όλα τα κλίματα, σ’ όλα τα πλάτη,/ αγώνες για το ψωμί και το αλάτι, / έρωτες, πλήξη».

Ο Δημήτρης Καλαντζής γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στο κέντρο της Αθήνας. Σπούδασε δημοσιογραφία στο «Εργαστήρι» και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ. Έχει δουλέψει σε εφημερίδες, ραδιοφωνικούς & τηλεοπτικούς σταθμούς και τώρα διερευνά τους κώδικες του διαδικτύου. Αγαπά τις ανθρώπινες ιστορίες και τις γάτες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Beaton R., Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία, Νεφέλη, Αθήνα, 1996.

Γαραντούδης Ε., «Η ποίηση του Κ.Γ. Καριωτάκη» στο Βαρελάς Λ., κ.α., Γράμματα ΙΙ: Νεοελληνική Φιλολογία (19ος & 20ος αιώνας), Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (19ος & 20ος αιώνας), ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.

Καγιαλής Τ., «Η Μοντέρνα Ποίηση και η Γενιά του ΄30» στο Βαρελάς Λ., κ.α., Γράμματα ΙΙ: Νεοελληνική Φιλολογία (19ος & 20ος αιώνας), Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (19ος & 20ος αιώνας), ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.

Καριωτάκης, Κ.Γ., «Εμβατήριο πένθιμο και κατακόρυφο» στο Δανιήλ Χ. (επιμέλεια), Γράμματα ΙΙ: Νεοελληνική Φιλολογία (19ος – 20ος αιώνας), Ανθολόγιο Νεοελληνικών Λογοτεχνικών Κειμένων (19ος – 20ος αιώνας), ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.

Ντουνιά Χ., «Κ.Γ.Καρυωτάκης – Η αντοχή μίας αδέσποτης τέχνης», Καστανιώτης, 2000.

Παράσχος Κ., «Ένας αντιπροσωπευτικός Λυρικός» στο Σαββίδη Γ.Π. κ.α. Χρονογραφία Κ.Γ.Καρυωτάκη, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1989.

Πολίτης Λ., Ιστορία της Νεοελληνική Λογοτεχνίας, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2012.

Προκοπάκη Χ., «Η πορεία προς τη Γκραγκάντα ή οι περιπέτειες του οράματος (απόσπασμα)» στο Μπακογιάννης Μ. (επιμέλεια), Γράμματα ΙΙ: Νεοελληνική Φιλολογία (19ος – 20ος αιώνας), Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη Μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (19ος και 20ος αιώνας), ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.

Ρώτας Β., «Δύο Νέα Βιβλία» στο Σαββίδη Γ.Π. κ.α. Χρονογραφία Κ.Γ.Καρυωτάκη, ΜΙΕΤ,
Αθήνα, 1989.

Άγρας Τ., «Ο Καρυωτάκης και οι Σάτιρες στο περ. Νέα Ελληνικά Γράμματα το 1935», http://karyotakis.awardspace.com/theory/articles/agras.htm

''Ο Καρυωτάκης και οι Σάτιρες'' Του Τέλλου Άγρα κείμενο δημοσιευμένο στα 1935 στο περ. Νέα Γράμματα

Έχουν περάσει τρία χρόνια, από τότε που η εφημερίς «Πρωία» και συγκεκριμένως ένας από τους τότε συντάκτες της, ο κ. Κωστής Μπαστιάς, έλαβε συνεντεύξεις από τους κορυφαίους του τόπου, επάνω σ' ερωτήματα φιλοσοφικά, κοινωνιολογικά και φιλολογικά. Από τις κυριώτερες συνεντεύξεις, εστάθηκε τότε η συνέντευξις του ποιητού και μεταφραστού Γρυπάρη. Κάθε φορά άλλως τε που έτυχε να δεχθή ν' απαντήση ο Γρυπάρης επάνω σε δεδομένο θέμα, η απάντησή του ήταν από τις πιο σημαντικές: έγραψε ένα ουσιαστικώτερο άρθρο για τον ποιητή Καβάφη, μέσα σ' ένα αναμνηστικό τεύχος του περιοδικού Νέα Τέχνη που εξέδιδε το 1923 ο κ. Βαγιάνος· εξεχώρισε, πρώτος, τον ίδιο εκείνο καιρό, το όνομα του νέου πεζογράφου που σήμερα μεσουρανεί, του Στρατή Μυριβήλη· στην Εικονογραφημένη της Ελλάδος, τ' ολιγόζωο περιοδικό του κ. Λέκου, όπου ο Γρυπάρης ήταν για λίγον καιρό διευθυντής, εκάλεσε για την παρακολούθηση της ξένης λογοτεχνίας τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη.

Απαντώντας λοιπόν τότε στα φιλολογικά ερωτήματα της «Πρωίας», ο Γρυπάρης έλεγε περίπου στον κ. Μπαστιά: «Εγώ νομίζω ότι οι ποιηταί κ' οι συγγραφείς μας δεν μένουν καθόλου ξένοι από το κοινόν. Αν προσέξετε, θα ιδήτε ότι κάθε εποχή βρίσκει τον αντιπροσωπευτικό της. Παλαιότερα, τον ευρήκε στον Καβάφη. Έπειτα στον Βάρναλη. Τελευταία, στον Καρυωτάκη».

Και εδώ ήθελα να καταλήξω. Γιατί, χωρίς να υποτιμήσω διόλου τις άριστες, τις οξυδερκείς κι αναλυτικές κριτικές που έγραψαν για τον Καρυωτάκη ιδίως ο Αρίστος Καμπάνης, ο Κλ. Παράσχος, ο Κώστας Ουράνης, αλλά κι άλλοι πολλοί ακόμη, εν τούτοις υποθέτω να μη διαφωνήση κανείς, αν αυτά προπάντων τα λόγια, από το στόμα του Γρυπάρη, τα πάρω, για πολλούς λόγους, ωσάν την επισημότερην απ' όλες καθιέρωση, του έργου του ποιητού. Αληθινά, ο Καρυωτάκης είναι ο αντιπροσωπευτικός ποιητής μιανής εποχής.

Τον Καβάφη και τον Βάρναλη ο Γρυπάρης τους ήξερε, βέβαια, από χρόνια και τους παρακολουθούσε· τον Καρυωτάκη, όχι. Ο Καρυωτάκης έγινε γνωστός, προσφιλής, αντιπροσωπευτικός, κάπως απότομα και ξαφνικά.

Πρωτοδιάβασα, θυμούμαι, τ' όνομά του στα 1912, ανάμεσα στους βραβευμένους του παιδικού περιοδικού Παιδικός Αστήρ, που το αγόραζα τότε κι εγώ. Κι έπειτα, τον ξέχασα...

Έξη χρόνια αργότερα, το 1918, η πρώτη ποιητική του συλλογή, Ο πόνος των Ανθρώπων και των Πραγμάτων, μικρό τεύχος από δεκάεξη μόλις σελίδες -- μερικά τρυφερά μουσικά, γνήσια συμβολιστικά ποιήματα -- πέρασε σχεδόν απαρατήρητη.

.......................

Η δική μας γενεά εβγήκε, σχεδόν όλη, από τη Βιβλιοθήκη του Φέξη. Απ' εκεί επήγασαν τ' αγαθά της, απ' εκεί και τα ελαττώματά της: κι ο λυρισμός της, αλλά κι η μεγαλοστομία της· η θεωρητική της μόρφωση, αλλά κι ο προφητικός της τόνος -- ο "μεσσιανισμός" της· απ' εκεί τέλος η γερμανοπάθεια κι η ασιανοπάθεια που ζωηρά άλλως τε καθρεπτίστηκαν όλ' αυτά στα τότε αντιπροσωπευτικά φιλολογικά περιοδικά των νεωτέρων.

Ο Καρυωτάκης απ' όλ' αυτά έλειπεν.

Αμέτοχος ο άνθρωπος, η εργασία του άγνωστη. -- Αυτός ερχόταν, μόνος του, απ' αλλού. Ερχόταν αργά, από δρόμο δικό του.

....................

Τον εγνώρισα τέλος και προσωπικά. Τον εγνώρισα σ' ένα λαμπρό -- τουλάχιστον τότε -- και, υπηρεσιακώς σχεδόν ανεξάρτητο, Παράρτημα του Υπουργείου της Πρόνοιας στην οδό Κοραή, μέσα σ' ένα ευρύχωρο κι αξιοπρεπέστατο γραφείο, με χαλιά, με καλοριφέρ, με καινούρια έπιπλα, με πέτσινες πολυθρόνες -- κι εκείνος μόλις είχε γυρίσει από τη χειμωνιάτικη Ευρώπη, άψογα ντυμένος -- όπως πάντα, άλλως τε -- υπάλληλος με πολύ καλή θέση, πρόθυμος και περιποιητικός, τουλάχιστον στο φαινόμενο, ομηλιτικός και συνετός. Ήταν μάλλον κοντόσωμος, του έλειπε κάποιος αέρας, κάποια άνεση· τα μάτια του έπαιζαν ανήσυχα και άστατα. Το στόμα και το πηγούνι ήσαν χαρακτηριστικά βαρυθυμίας. Μα κατά τα λοιπά, σχεδόν τίποτε πάνω του δεν έδειχνε κάτι το ιδιόρρυθμο ή το αποκαλυπτικό. Όσο για την ομιλία του, ήταν από τις λίγες τίμιες, στρωτές ομιλίες: ανεπιτήδευτη, κανονική, διαφωτιστική -- και απλή. Το γέλιο του, μόνον αυτό δεν ήταν τόσο απλό.Ο Καρυωτάκης γελούσε συχνά, δηλαδή μάλλον χαμογελούσε συχνά· μα -- παράξενο πράγμα! Ακριβώς αυτό το χαμόγελο ήταν το μόνο που φανέρωνε όλη του την πικρία! Χαμογελούσε, μπορεί να πη κανείς, μόνο με το μισό του πρόσωπο. Τ' άλλο μισό έμενε όπως και πριν. Κι έτσι, η φυσιογνωμία του γινόταν, θαρρείς, ακανόνιστη, διχασμένη, δισυπόστατη. Και κατέβαζεν αμέσως τα μάτια κάτω, σα νάκανε αμαρτία.

.....................................

-- «Τι κρίμα! αν δεν αυτοκτονούσε θα γινόταν μεγάλος ποιητής!», έτσι είπαν, όσοι κατά βάθος πιστεύουν (κι είναι οι περισσότεροι) ότι η Τέχνη, και ειδικώτερα η Ποίησις, είναι απλή ασχολία -- πράγμα ανεξάρτητο από τη ζωή.

Μα συχνά έχουν λάθος. Για έναν αληθινό ποιητή, και μάλιστα γι' αντιπροσπωευτικό ποιητή, ζωή και τέχνη γίνονται ένα. Για έναν αληθινό ποιητή, το έργο του, σαρξ εκ της σαρκός του και οστούν εκ των οστών του, δεν είναι άλλο, παρά τυχαία -- και μοιραία -- έκφραση της ζωής του, όμοια μ' όλες τις άλλες, σε τρόπο που η τέχνη του να είναι η ζωή του και η ζωή του να είναι η τέχνη του, μαζί ν' αρχίζουν, μαζί να προχωρούν και μαζί να τελειώνουν.

Ένας μεγάλος ποιητής έπινε αψέντι. Έγινε αλκοολικός. Δεν έπινε βέβαια αψέντι για να γράψει. Αλλ' ούτε κι έπαψε να πίνη για να γράφη! Τα ποιήματά του είναι ποιήματα του ανθρώπου που είχε το πάθος του αλκοολισμού, έργα και σταθμοί του ανθρώπου που κατάντησε να γίνη αλκοολικός και να σέρνεται στα νοσοκομεία. Μα έτσι είναι! Διαφορετικά, θα ήσαν έργα άλλου ποιητού. Έτσι κι οι σφαίρες του Καρυωτάκη. Έπληξαν τη ζωή του, αλλά όχι την Ποίησή του. Η ποίησις του -- εκείνη είχε τελειώσει πριν από την αυτοκτονία του. Οι Ιδανικοί Αυτόχειρες, το Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο, η Δικαίωσις, η Πρέβεζα μας το λέγουν καθαρά! Η αυτοκτονία έχει γίνει κιόλας θέμα της ποιήσεώς του -- φυσικά, το τελευταίο. Αν λοιπόν ο Καρυωτάκης επιζούσε, θα επιζούσε ο άνθρωπος· αλλά όχι ο ποιητής. Και ποιος ξέρει πώς θα επιζούσε ο άνθρωπος! Μήπως ολίγοι καλλιτέχναι επέζησαν από το έργο τους; Ποιήματα όμως, ποιήματα αληθινά δεν υπήρξαν, παρά οσάκις ο ποιητής έφυγεν, ελέυθερος, από την πρόχειρη και μηχανικήν αντίληψη της ζωής -- ελεύθερος, κι ας γίνη ό,τι γίνη! Δόξα αληθινή δεν υπήρξε, παρά μόνο για τους απόντας -- δηλαδή μόνο για κείνους, που αφημένοι εντελώς είτε μέσα στους εσωτερικούς των σπαραγμούς, είτε μέσα στην εσωτερική των ικανοποίηση, την είχαν προσπεράσει, και την έβλεπαν αδιάφορα και μακρινά. -- Και μόνο η Ποίησις; Και μόνον η Δόξα; Αληθινά, κανένα στοιχείον από τον εσωτερικόν κόσμο, τον κόσμο της αναγκαίας τελειοποιήσεως, κανένα στοιχείο δεν ημπορούμε ν' αφήσωμε και για τους άλλους, παρά μόνο από τη στιγμή που εμείς οι ίδιοι το έχομε προσπεράσει.

Η ζωή του Καρυωτάκη έφερε τη μελαγχολία του. Η μελαγχολία του, την ταραγμένη φαντασία -- τη δίψα του αντι-λογικού, του φαουστικού. Η φαντασία έφερε τις Ελεγείες. Οι Ελεγείες έφερεαν τις Σάτιρες. Οι Σάτιρες την αυτοκτονία. -- Αλλιώς δεν μπορούσε να γίνει.

..............................

Αυτό λοιπόν είναι που τον κατατρώγει: η απουσία των ωραίων πραγμάτων, η απουσία των σπάνιων πραγμάτων, η απουσία των μεγάλων πραγμάτων, η απουσία -- έστω -- των τραγικών. Η μονοτονία κ' η πεζότης της ζωής. Μ' άλλους λόγους, είναι ρωμαντικός. Εφαντάσθηκε την αλήθεια, την ομορφιά, την καθαυτό πραγματικότητα -- έξω από τη ζωή. Πέρα από τη ζωή. Αφηρημένην.

................................

Αυτός ο διχασμός, αυτός ο δυϊσμός, αυτό το διαφορετικό, το αντίθετο περπωμένο του κορμιού-και της ψυχής, του πνεύματος-και του χώματος, αυτή η επίγνωση: είναι η δευτέρα όψις του ρωμαντισμού του Καρυωτάκη.

Ημπορούσε και να πλάση, όπως άλλοι ρωμαντικοί, τη ρωμαντική του ψευδαίσθηση. Με πόσα ονόματα δεν την ωνόμασαν όσοι με τη σειρά τους την έπλασαν! Εδέμ, Ελδοράδο, Ουτοπία, Μάγυα, Ελεφάντινος Πύργος! Ο Νίτσε, στο βιβλίο του Η Γέννηση της Τραγωδίας, την ονομάζει «Απολλώνιο Πνεύμα», «Διονυσιακό Πνεύμα», κι αυτά έσωσαν, λέγει, τους αρχαίους από την πεισιθανασία. -- Ημπορούσε κι ο Καρυωτάκης να δημιουργήση ψευδαίσθηση. Έγινε, αντιθέτως, ρεαλιστής.

Ημπορούσε να μείνη, όπως οι άλλοι ρωμαντικοί, μελαγχολικός. Η μελαγχολία δεν είναι, παρά ευγένεια. Η μελαγχολία είναι τεκμήριο ευαισθησίας, κ' η ευαισθησία δεν είναι πρόσφορη μόνο για τη λύπη, παρά εξ ίσου για τη χαρά, την τρυφερότητα, το θαυμασμό, την έκσταση, τη λατρεία! Η μελαγχολία είναι πιο πρόσφορη στην ευθυμία, από την καθαυτό ευθυμία, που καταντά άβαθη, ξώδερμη και μηχανική. -- Ημπορούσε να μείνη μελαγχολικός. Έγινε τραγικός.

Ημπορούσε να φιλοσοφήση, ημπορούσε «ν' αναχωρήση εις την Τέχνη». Ημπορούσε να ξέρη ότι, άνθρωπος ποτισμένος με το «φαρμάκι που το λέμε ωραίο» (όπως έγραψε κάπου ο Παπαντωνίου), προικισμένος με της φαντασίας τα υπερφυσικά δώρα, δεν έχει ν' απολαύση πια τίποτε κ' έξω από την φαντασία -- κ' ότι με την πραγματικότητα πρέπει να έρχεται μόνο σε συμβιβασμούς. -- Ημπορούσε να γίνη φιλόσοφος. Έγινε σατυρικός.

Αυτό το χάσμα, ανάμεσα στα χοϊκά και στα πνευματικά, ανάμεσα στην ομορφιά και στην ανάγκη, δεν το έκλεισε ποτέ, με τίποτε -- ως το τέλος. Μήτε το ένωσε· μήτε το γέμισε. Μήτε καν το ξέφυγε. Εστάθηκε ίσα-ίσα εκεί, εμπρός του, να το βλέπη και να το πιστοποιή, αδιάκοπα, με όλους τους τρόπους, με όλους τους τόνους, και να το φωνάζη και στους άλλους.

Ο ρωμαντισμός της φαντασίας -- που μισεί το ρεαλισμό της λογικής. Ο ρεαλισμός της λογικής -- που πνίγει τον ρωμαντισμό της φαντασίας.Ελευθερία και μίσος. Κίνδυνος, αλλά και πείσμα.

Ω, να μπορούσε έτσι κανείς να θάλλη,
μέγα ρόδο κάποιας ώρας χρυσής,
ή να βυθομετρούσατε και σεις
με μια φουρκέτα τάδειο σας κεφάλι!

Ιδού, μέσα σ' ένα τετράστιχο, σφιχτοδεμένες οι δυο του ψυχικές καταστάσεις, ανάγλυφες. Ό,τι απέναντι στα νέα κορίτσια, αισθάνεται να του λείπη ο ποιητής, είν' αυτή η θαυμάσια ασυνειδησία, η -- τρόπον τινά -- φυτική. Μα ό,τι κι απέναντι στον ποιητή, είν' ολοφάνερο πάλι πως λείπει απ' αυτά τα νέα κορίτσια, είναι η εσωτερικότης, η εμβάθυνση, η συνείδηση του είναι. Κι ο ποιητής μάς αφήνει στο δίλημμα: Ποιο να 'ναι το προτιμότερο; Το πρώτο ή το δεύτερο; Ο Καρυωτάκης ήθελε να είναι ωραίος· μα και τη σοφία του λυπάται να τη χωρισθή...

Ιδού και αλλού οι δυο του ψυχικές καταστάσεις:

Τι να σου πω φθινόπωρο...

Τι να σου πω, φθινόπωρο, που πνέεις από τα φώτα
της πολιτείας και φτάνεις ως τα νέφη τ' ουρανού;
Ύμνοι, σύμβολα, ποιητικές, όλα γνωστά από πρώτα,
φυλλορροούν στην κόμη σου τα ψυχρά άνθη του νου.
Γίγας, αυτοκρατορικό φάσμα, καθώς προβαίνεις
στο δρόμο της πικρίας και της περισυλλογής,
αστέρια με τιο πρόσωπο, με της χρυσής σου χλαίνης
το κράσπεδο σαρώνοντας τα φύλλα καταγής,
είσαι ο άγγελος της φθοράς, ο κύριος του θανάτου,
ο ίσκιος που, σε μεγάλα βήματα· φανταστικά,
χτυπώντας αργά κάποτε στους ώμους τα φτερά του,
γράφει προς τους ορίζοντες ερωτηματικά...
Ενοσταλγούσα, ριγηλό φθινόπωρο, τις ώρες,
τα δέντρα αυτά του δάσους, την έρημη προτομή.
Κι όπως πέφτουνε τα κλαδιά στο υγρό χώμα οι οπώρες,
ήρθα να εγκαταλειφθώ στην ιερή σου ορμή.

Ανδρείκελα
Και την κριτική τέτοιων ποιημάτων -- την κάνει τέλος αυτός ο ίδιος, με το τετράστιχο που επιγράφεται Κριτική:

Δεν είναι πια τραγούδι αυτό, δεν είναι αχός
ανθρώπινος. Ακούγεται να φτάνει
σαν τελευταία κραυγή, στα βάθη της νυχτός,
κάποιου πόχει πεθάνει.

Αλλ' επί τέλους! Ημπορεί να παρατείνεται επ' άπειρον τέτοια δυστυχία, τέτοια απελπισία;

«Mettons le doigt sur la plaie» -- «ας θέσωμεν τον δάκτυλον επί της πληγής», λέγει τέλος και ο Καρυωτάκης: κι οπλίζεται με θάρρος. Ας προχωρήσωμεν στη ρίζα του κακού! «Εις τον τύπον των ήλων!»

Και τώρα -- για όσους έφθασαν στο βυθό της πικρίας· για όσους ανάδωσαν τους παθητικώτερους τόνους που είχαν να αναδώσουν· ποιος τρόπος μένει, αν θέλουν να εξακολουθήσουν να υπάρχουν -- παρά η Σάτυρα;

Ποιο συναίσθημα περιμένει τον άνθρωπο, αν εξακολουθήση να ζη και δεν συντριβή, ύστερ' από την απογοήτευση την πλέον οριστική; -- Η Σάτυρα.

Και ποιο είναι το θέμα όπου θα στραφή ο ποιητής, αν εξακολουθήση να γράφη κ' ύστερα από τα σπαρακτικώτερα ελεγεία; -- Η Σάτυρα.

«Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη». Όλοι οι δρόμοι οδήγησαν τον Καρυωτάκη στη Σάτυρα.

Αν η μεγάλη δυστυχία της ζωής γίνεται τραγωδία, τι γίνεται η μικροδυστυχία η καθημερινή; τι άλλο από Σάτυρα;

Αν η μεγάλη έκσταση της ζωής γίνεται Ποίηση, τι γίνεται η μικροκαλοπέραση, η ψευτασφάλεια, η ταπεινή ικανοποίηση; Τι άλλο από Σάτυρα;

Αν από τα μοιραία πάθη πηγάζη Παλαμάς και Μαλακάσης, τι άλλο θα πηγάση από τα μικρά και τ' ανάξια, παρά Καβάφης και Καρυωτάκης;

Αυτές οι «έγνοιες μικρές και λύπες» -- το μοτίβο του Καρυωτάκη -- αυτές είναι η καθαυτό, η συγκεκριμένη ρίζα του κακού. Αυτές έγιναν κι ο οριστικός, ο τελευταίος, ο αντιπροσωπευτικώτερος ποιητικός του κύκλος. Ο αντιπροσωπευτικώτερος -- γιατί αν κάποτε το περιεχόμενο υπολείπεται από τον τόνο των ελεγειακών του ποιημάτων, οι «Σάτιρες» όμως είναι έργο εντελώς γεμάτο μέσα στις διαστάσεις του, εντελώς massif. Τα πράγματα. Αλλοτε λέγονται πια με τ' όνομά τους -- άλλοτε είν' αιτία, άλλοτε είν' αποτέλεσμα, ένα ένα... Κια ποια είναι λοιπόν;

Στη νεοελληνική φιλολογία ο ρεαλισμός δεν είναι πράγμα νέο. Κατέχει σχεδόν ολόκληρη τη σφαίρα της πεζογραφίας μας. Ολίγην όμως από τη σφαίρα της ποιήσεως. Αλλ' ο ρεαλισμός μας υπήρξεν, έως εδώ και λίγα χρόνια, ηθογραφικός. Δηλαδή γραφικός, ζωγραφικός, περιγραφικός, εξωτερικός, παρμένος από τη ζωή της επαρχίας, ή μάλλον του βουνού και του υπαίθρου ολοένα και περισσότερο ασύγχρονος, ακατανόητος για τη χωή της πολιτείας, κ' αδιάφορος.

Ο ρεαλισμός, ο αστικός ρεαλισμός του πραγματικού περιβάλλοντός μας, επρόβαλε καθαρός στην ποίηση, με το έργο του Καβάφη.

Με την ποίηση του Καρυωτάκη αυτός ο ρεαλισμός έγινε νεοαστικός.

Ποια είναι η πλατύτερη, η χαρακτηριστικώτερη, η συνηθέστερη πλευρά του νεοαστικού ρεαλισμού, το ξέρομε όλοι: είναι η ιεραρχία, η υπαλληλία, το γραφείο, η γραφειοκρατία.

Στην πρώτη περίοδο των Νεοελληνικών Γραμμάτων, την Επτανησιακή, ο άνθρωπος των γραμμάτων είναι ο ευγενής, ο ευπατρίδης. Στη δεύτερη περίοδο, την αθηναϊκη -- κλασική και ρωμαντική -- είν' ο λόγιος. Στην τρίτη, την προπολεμική, είν' ο δημοσιογράφος. Στην τετάρτη, την μεταπολεμική (η κατάπτωση συνεχίζεται) ο άνθρωπος των γραμμάτων είναι ο υπάλληλος.

Αυτήν την εποχή έζησε κι ο Καρυωτάκης. Κι αυτήν έγραψε. Ο ρεαλισμός του είναι ο γραφειοκρατικός. Έτσι ζουν άλλως τε κι αυτοί που τον διαβάζουν. Κι έτσι τους αντιπροσωπεύει.

Και πώς όχι -- όταν μιλή, χωρίς ποιητικές μεταφορές, απροκάλυπτα, για τη «μίσθια δουλειά» και τους σωρούς των χαρτιών, για το Γραφιά, που

διπλώνοντας το στήθος του γυρεύει αναπνοή
στη σκόνη των χαρτιών του

και για τους δημοσίους υπαλλήλους -- με την ίδια τους τυπική φρασεολογία από την επίσημη αλληλογραφία των εγγράφων; («Δημόσιοι Υπάλληλοι»).

Από άλλον πάλι κύκλον ποιημάτων του Καρυωτάκη, τα φιλολογικά του αντιπροσωπεύεται ο φιλολογικός ρεαλισμός.

Στις Ελεγείες απαντήσαμε τον μεταφυσικό και τον μουσόληπτο. Στις Σάτυρες, το νεοαστικό κατάντημά του, τη συγκεκριμένη του μορφή: τον γραφιά -- Παρόμοια, στις Ελεγείες απαντούμε τον ποιητή: στις Σάτιρες, το λόγιο -- το νέο λόγιο της σημερινής εποχής. Ο Καβάφης που, και στην ποίηση και στην πεζογραφία μας, άνοιξεν ένα πλήθος πρωτοτυπίες, είχε δώσει κι εδώ το σύνθημα. Είχε προηγηθή. Είχε πλάσει πρώτος τον τύπο του λογίου -- στους κύκλους της Αλεξανδρινής εποχής και των πρώτων χρόνων του χριστιανισμού. Είχεν ανοίξει λοιπόν τον δρόμο. Ο Καρυωτάκης όμως έγινε σύγχρονος. και τούτο στάθηκε βέβαια έν' από τα πιο σημαντικά του θέλγητρα, από τα στοιχεία του τα πιο αντιπροσωπευτικά. Έγραψε τα πρώτα ποιήματα μέσα από τη ζωή και την παράδοση των νεοελληνικών γραμμάτων, αυτήν που τη ζούμε κι εγώ και συ και ο διπλανός μας -- και που ποτέ δεν την είχε εκφράσει ακόμη κανείς. Ακούσατε ήδη το Μαλακάση. Αν εδιαβάζαμε κι άλλες Σάτυρες, θ' ακούγαμε κι ένα σωρό άλλους: να, ο Σπυρίδων Βασιλειάδης, ο Μαρτζώκης, η Ελένη Λαμάρη, πεθαμένοι ποιηταί, ο Ρώμος Φιλύρας, η Κλεαρέτη Δίπλα-Μαλάμου, οι σύγχρονοι -- τέλος ο εκδότης Γ.Βασιλείου, που το κατάστημά του, μαζί με το καφενείο του Μαύρου Γάτου και ταγραφεία του Νουμά στάθηκε, για χρόνια, φιλολογικό εντευκτήριο· κι όχι μόνο εντευκτήριο, παρά η εστία του νεανικού βιβλίου, η μικρογραφία της Βιβλιοθήκης του Φέξη -- με βιβλία όμως μόνο φιλολογικά -- τέλος ο δρόμος για τη δόξα. Η Δελφική Εορτή, η Σταδιοδρομία, το Όλοι μαζί, είν' επίσης από τα καλύτερα δείγματα του φιλολογικού ρεαλισμού του Καρυωτάκη. Αν η Τέχνη είναι μίμηση -- όπως λέγει ο Αριστοτέλης -- τότε αυτές οι Σάτυρες είναι τέχνη αριστουργηματική. Η περιγραφή του τόπου, η ψυχολογία των ανθρώπων, οι φράσεις του κύκλου τους, οι φιλοφοξίες τους, τα ενδιαφέροντά τους, οι συνήθειες... Μικρό πράμα τάχα είναι για την τέχνη -- «για την τέχνη μας» όπως θαλεγε πάλι ο Καβάφης -- όλ' αυτά τ' απαραίτητα -- τ' αληθινά και τα πρωτότυπα, τα τολμηρά και τα πρωτοειπωμένα, τ' αντιποιητικά κι όμως ειπωμένα ποιητικά;

Όλοι Μαζί
Καιρός είναι να θυμηθούμε εδώ και τον Λαφόργκ. «Il a transpose notre Laforgue» είπε, αληθινά, για τον Καρυωτάκη, κάποιος Γάλλος φίλος μας. Πραγματικώς, ο Καρυωτάκης εμετατόπισε τον Λαφόργκ στην Ελλάδα· τον εμετατόπισε σ' ό,τι κινητό και γενικό και καθολικό ημπορούσε να έχη ο ολογόζωος Γάλλος ποιητής με την κλαυσίγελη φαντασία, σ' ό,τι που να μην είναι αδιάσπαστα συνενωμένο με τον γαλλικό πολιτισμό -- τον «υπερπολιτισμό» καλύτερα -- και με την γαλλική litterature.

Αν σ' όλα αυτά προσθέσωμε και την αρρώστεια, αυτήν που μισο-περιγράφει, μισο-υπονοεί σε μιαν άλλη του σάτυρα, έχομε ήδη εύρει, με τ' όνομά τους, όλες τις «έγνοιες μικρές και λύπες» που τυραννούν τον ποιητή, κι όλον τον κόσμο των ανθρώπων που αντιπροσωπεύει.

Ναι. Κι όταν το αισθάνεται οριστικώς ότι το πεπρωμένο του είναι αυτό, ότι ανωφελής κι ανάξιος είν' όλος αυτός ο κόσμος που τον περιτριγυρίζει, α! τότε γίνεται ο μισάνθρωπος...

Υποθήκαι
Αχ αυτοί οι άνθρωποι που όταν «θέλουν το κακό, του δίνουν όψη ν' αρέσει», κι όταν «διαφιλονικούν τη σάρκα σου και το αίμα» τότε «του δίνουν λόγια χρυσά, που νικούν με την πειθώ, με το ψέμα»!

Κ' οι γυναίκες; Αχ αυτοί οι άνθρωποι με «το φρικτό γέλιο» που όλο

...φεύγουν, ή όταν πλησιάζουν,
στέκουν για λίγο πάνω μας, ακούνε
στην έρημη βοή, μάταιη και κούφια
.................................
Κυττάζουνε με φόβο με απορία,
έπειτα φεύγουν πάλι στους αγώνες...

[«Ποια θέληση θεού»]
και που όμως δεν ακούνε μήτε κι όταν ανοίξης, μεσάνυχτα, το παράθυρο σου και κραυγάσεις μέσα στο κενό «Δυστυχία!».

Και μόνο «όταν θέλουν να πονείς» μόνον αυτό το «μπορούνε με χίλιους τρόπους».

πηγή http://karyotakis.awardspace.com/

Αλκιβιάδης Μαλλίδης - Ο Ηδονιστής

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sat, 9 Jul 2016 11:32:00 -0700

Ο Αλκιβιάδης Μαλλίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1969. Σπούδασε κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Επί 25 χρόνια εργάζεται ως δημοσιογράφος στη δημόσια τηλεόραση στους τομείς του αμυντικού και του πολιτικού ρεπορτάζ.
Έχει θητεύσει ως αρχισυντάκτης σε τηλεοπτικές εκπομπές και έχει συμμετάσχει σε δεκάδες δημοσιογραφικές αποστολές στην Ευρώπη, την Αμερική, την Ασία και τη Βόρεια Αφρική.

Ο Ηδονιστής είναι η τελευταία του ποιητική συλλογή, που εκδόθηκε από της εκδόσεις Γαβριηλίδη

«Ο πόνος είναι το διεγερτικό μου,

το παυσίπονο ενός μεγαλύτερου πόνου»

Παίρνεις τον έλεγχο μέσα στη λάμψη της νύχτας

Παίρνεις τον έλεγχο μέσα στη λάμψη της νύχτας
άγνωστο από ποια δύναμη καθοδηγημένη
κι ενώ έκθαμβος περιμένω να με τιμωρήσεις
για ένα παράπτωμα υποθετικό
απροσδόκητα φυσάς έναν ψίθυρο γλυκό
και τα πόδια μισανοίγεις
σαν τις βαριές πύλες μιας μυστικής αυτοκρατορίας
να ημερώσω τη λέαινα που σε έχει κατακυριέψει
να μεταλάβω τον ιερό πυρετό

Θα ξεθυμάνει ο άγριος πόθος σου
μέσα στον τρανότερο αναστεναγμό θα αποτραβηχτεί
στην πιο σκοτεινή άμπτωτη της πλάσης
κι εγώ στον κόρφο σου τον ουράνιο θα κοιμηθώ
σαν δούλος τρισευτυχισμένος

Ακούστε με άγγελοι

Ακούστε με άγγελοι
Έχω έναν άγγελο ξαπλωμένο στο κρεβάτι
τεντώνεται ατελώς με ηδυπάθεια
σα να ευχαριστιέται ακόμη κάποιο όνειρο
που τελειώνει
Ακουμπά τρυφερά το προσκεφάλι μου
και το χαιδεύει σα να του λείπω
Ανοίγει τα λαμπερά μάτια προς το παράθυρο
με μια έκφραση αινιγματική
και ευθύς τα ξανακλείνει σα να μετάνιωσε
που ξυπνάει από την απύθμενη αρμονία του ύπνου

Ακούστε με άγγελοι
Κοιμίστε τον άγγελό μου κάτω από τα φτερά σας
μην τον τρομάξει κάποιο προμήνυμα κακό
και καλύψτε την απάρθενη γύμνια του
μέχρι το λαίμαργο αίμα του πάλι να ανάψει

Υποτροπιάζουμε στην ηδονή

Υποτροπιάζουμε στην ηδονή

για να αποδράσουμε από την επικράτεια της ανίας

ξυπόλητοι μπαίνουμε στον ευωδιαστό κήπο

των ολόδροσων καρπών

όπου η ψυχή μας αναθαρρεύει

λησμονεί τα εμπόδια του πόνου

Θα είμαστε πάντοτε αιχμάλωτοι της ομορφιάς

ακόμη και όταν η ομορφιά θα έχει σβήσει

και θα ζούμε απόθητοι στον άσχημο κόσμο

Είτε στο κρεβάτι ενός φτηνού ξενοδοχείου

είτε μέσα στο δάσος το πυκνό

είτε σε φέρετρο παριστάνοντας τους πεθαμένους

θα αναγυρεύουμε το μελαγχολικό φρούτο

της ζωώδους απόλαυσης,

το προπατορικό αμάρτημα,

την ιερόσυλη έκσταση των εραστών

Υπηρέτησέ με

Υπηρέτησέ με, υποδαυλίζοντας με ηδονή την καρδιά μου
ξέστηθη ομορφιά, τρισένδοξη εικόνα
που ξαναβρίσκω τον κόσμο

Απόψε τήκεται η εκμηδένιση, η εκμηδένισή μου
κατά την πιο ένθερμη ενότητα των όντων,
το θέλω να μη διαφύγω

Άγια με τη ζαρτιέρα
δώσε μου να πιω από το κάθυγρο κύπελλο
τον πιο χυδαίο, τον πιο κτηνώδη κορεσμό

για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του ποιητή http://www.alkiviadismallidis.com/

Giuseppe Ungaretti - Τι είναι ποίηση

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 27 Mar 2016 07:46:00 -0700

"Η ποίηση δεν ορίζεται και εμφανίζεται στο λόγο μας ως ό,τι μας είναι πιο αγαπητό, ότι περισσότερο μας αναστατώσε και συντάραξε τα αισθήματά μας και τις σκέψεις μας, ότι βαθύτερα ανήκει στην ίδια την αιτία της ύπαρξης μας, ή φανερώνεται στην πιο ανθρώπινη δύναμη και η οποία δεν αποτελεί ούτε κατάκτηση / παράδοση, ούτε μελέτη, μολονότι τρέφεται αδιάκοπα και από τη μία και από την άλλη.

Η ποίηση είναι λοιπόν ένα δώρο, ο καρπός μιας ευνοϊκής στιγμής για την έλευση της οποίας είναι απαραίτητη μια υπομονετική και απεγνωσμενη αναζήτηση.

Κάθε αληθινή ποίηση επιλύει θαυμάσια την αντίφαση της να είναι ξεχωριστή, μοναδική και συνάμα ανώνυμη, παγκόσμια". (μετάφραση Κωνσταντίνος Κοκολογιάννης)

Ιωάννης Ζουμπιάδης - Νέοι Ποιητές

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Mon, 14 Mar 2016 01:03:00 -0700

Ο Ιωάννης Ζουμπιάδης κατάγεται από την Αλεξανδρούπολη. Έχει ρίζες (και) από την Κομοτηνή. Έχει σπουδάσει Διοίκηση Επιχειρήσεων και Προσωποκεντρική Συμβουλευτική (Προσωποκεντρική Συμβουλευτική του Carl Rogers). Έχοντας γίνει δεκτός στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus φοίτησε για ένα εξάμηνο στο Βέλγιο στην Αμβέρσα.

Υπήρξε για ένα διάστημα μουσικός παραγωγός σε ραδιόφωνο της Κομοτηνής. Από παιδί του άρεσε οτιδήποτε είχε σχέση με την έκφραση και με την τέχνη γενικότερα. Για ενάμιση χρόνο συμμετείχε σε τμήμα ζωγραφικής και χορωδίας. Από το δημοτικό ακόμα είχε επαφή με τους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς.

Επιπροσθέτως, όπως ο ίδιος βεβαιώνει θυμάται ακόμα από τα 4 του έτη να ακούει μουσική. Οπότε η μουσική όπως και οι παραδοσιακοί χοροί αποτελούν αδιαμφισβήτητα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του. Όμως, και η αγάπη του για την συγγραφή δεν άργησε να φανεί.

Κάποια ποιήματα από το βιβλίο «Ψυχής δρόμος» - Εκδόσεις Φυλάτος:

Ζωή χαμένη

Βραδιές με αίσθηση ματαιότητας.

Μέρες με αίσθηση ανεκπλήρωτου.

Η αναποφασιστικότητα με κράτησε σαν σκοινί δεμένο στην πολυθρόνα.

Δίπλα στο τραπέζι οι μνήμες γραμμένες σε ένα παλιό λεύκωμα.

Ελάχιστη θέληση για διάβασμα.

Το φως της λάμπας μαύρο είναι θαρρώ.

Μαύρη ζωή.

Μαύρη και αραχνιασμένη.

Κυνηγούσα το άπιαστο.

Σκόπευα στο φανταστικό.

Δεν ήθελα το αληθινό.

Μου φαινόταν λίγο.

Περπατούσα σε πολλά μονοπάτια.

Με έτρωγε το σαράκι.

Ευκαιριακή χαρά.

Η απώλεια εμπιστοσύνης με έκλεισε σε καβούκι.

Κουρασμένη ηθική ικανοποίηση.

Οι γνώμες των άλλων σαν καρφιά μπιγμένα στην σάρκα.

Αποφάσεις επηρεασμένες από τους άλλους.

Κρίση καταρρακωμένη.

Ζωή χαμένη.

Και έχω να με ρωτούν πως είναι η ζωή μου.

Πόση ψευτιά στον κόσμο τούτο;

Όρεξη για χαμόγελο εξαφανισμένη.

Θέληση για ζωή χαμένη.

Μα και η ίδια η ζωή χαμένη.

Το γήρας

Ψυχή κουρασμένη.

Σώμα κατεστραμμένο.

Φωνή βραχνή.

Περπάτημα αργό.

Θέληση ανύπαρκτη.

Κίνηση περιορισμένη.

Καθημερινά εμπόδια.

Συνεχόμενα ψυχής διόδια.

Βαριά ανάσα.

Συναισθήματα χαλασμένα.

Αισθήματα πεταμένα.

Όνειρα κοκαλωμένα.

Συχνή αξονική τομογραφία.

Παγιδευμένη λεξικογραφία.

Περιορισμένη πεζοπορία.

Στάσιμη νοοτροπία.

Αναπτυγμένη πόνου ποικιλομορφία.

Ξεσηκωμένη νοσταλγία.

Κλειδωμένη γοητεία.

Ανάγκη για νηστεία.

Και η ζωή τραβά την ανηφόρα.

Για μια ακόμη ώρα.

Χαλασμένη σε σακούλα οπώρα.

Μία αισθητή κατηφόρα.

Η φρεσκάδα απουσιάζει.

Η επιθυμία για ζωή οργιάζει.

Η φιλική απουσία κομματιάζει.

Και η εκπομπή «Για καλή ζωή» συναρπάζει.

Ψυχή μου εσύ,

Καρδιά μου εσύ,

Της παρελθοντικής ένδοξης ζωής μου.

Σώμα μου εσύ,

Μυαλό μου εσύ,

Της παρελθοντικής θαρραλέας πνοής μου.

Μαύρα πουλιά στον ουρανό,

Πετούν με ιδιαίτερο, πένθιμο ρυθμό.

Πετούν και νιώθω τον πόνο,

στα δικά μου τα φτερά.

Χαλασμός.

Πορείας μαρασμός.

Ονείρων ξεπεσμός.

Κορμιού εξευτελισμός.

Το άσπρο δεσπόζει.

Δεν είναι χιόνι.

Δεν είναι της θάλασσας αφρός.

Ούτε άσπρος μίσχος.

Ακόμη και η αγάπη μεγάλωσε.

Σε πατερίτσα και αυτή στηρίζεται.

Τα χρόνια, βλέπεις, είναι πολλά.

Πολλά.

Αδυναμία χαμόγελου.

Γέλιο; Το αδύνατο.

Πικρό στόμα.

Πονεμένο βλέμμα.

Πιεσόμετρο; Φίλος καλός.

Κρεβάτι; Τι υπέροχη επιθυμία.

Κόκκαλα και υγρασία σημειώσατε Χ.

Αχ, το γήρας.

Και μετά τι;

Και μετά τι;

Καθώς θα φεύγεις τι;

Η πανσέληνος θα συνεχίζει να μένει μισή.

Η παραμικρή απουσία θα μοιάζει μισητή.

Θα μοιάζει σαν ψεύτικο μασκέ πάρτι με κομφετί.

Και μετά τι;

Καθώς η συννεφιά θα μοιάζει με κατακλυσμό.

Καθώς η χαρά θα δέχεται τον αποκλεισμό.

Και οι οφθαλμοί θα βλέπουν τον μαύρο αποχαιρετισμό.

Η γη θα σείεται από του έρωτα τον απαγχονισμό.

Και μετά τι;

Καθώς το αντίο θα μοιάζει πληγή.

Απειλή.

Από τις σκιές στον τοίχο θα γεννιούνται εκφοβισμοί.

Στο κάτοπτρο εμπρός μου θα εμφανίζονται σάρκας μαρασμοί.

Καθώς το γλυκοχάραμα θα μοιάζει πικρό χάραμα.

Και μετά τι;

Των ματιών σου το μπλε

Των ματιών σου το μπλε μου δώρισε την υγρή σου αλήθεια.

Μου χάρισε την αθανασία.

Μου έδειξε την Εδέμ.

Αχ, αυτό το μπλε.

Χάνομαι σε αυτό το δικό σου το μπλε.

Ξεχνιέμαι.

Κολυμπώ στις πιο βαθιές θάλασσες, καλή μου.

Κοιτώ μέσα στα μάτια σου και βλέπω εσένα νεράιδα του νερού.

Όλα πάνω σου είναι μαγικά. Ειδάλλως δεν εξηγείται.

Δέρμα αψεγάδιαστο.

Παρουσία αέρινη. Μαγική.

Ω θεέ μου.

Πες μου πως δεν είναι ψευδολόγημα.

Πες μου πως δεν κοιμάμαι.

Πες μου πως θα ξυπνήσω αύριο και θα δω το ίδιο πρόσωπο.

Να κολυμπώ στις θάλασσές σου καλλονή μου.

Να υπάρχω, να βλέπω, να ακούω, να γεύομαι.

Να σε αισθάνομαι σε κάθε μου κύτταρο.

Αυτά τα μάτια δεν υπάρχουν.

Είναι σαν μπλε διαμάντια.

Βαρύτιμα.

Να ζω την έλξη, τον έρωτα, τη μαγεία σου.

Να βιώνω τόσα αξιοσημείωτα!

Λες και με στραγγαλίζει.

Σαν να μου παίρνει τη ζωή.

Και ταυτόχρονα να μου την χαρίζει.

Των ματιών σου το μπλε.

Την γαλήνη εκπέμπει.

Την ηρεμία διαχέει.

Με θέλγει.

Αυτό το θείο μπλε δώρο σου.

Με ταξιδεύει σε μέρη ασύγκριτα.

Και μου θυμίζει!

Ατλαντίδα.

Σειρήνες.

Τα ύδατα της Στυγός.

Άπιαστη η ζωή

Άπιαστη η ζωή.

Και αν την πιάσεις δεν μπορείς να την κρατήσεις.

Μόνο για λίγο.

Είναι σαν τα καλοκαίρια.

Έρχεται με ζέστη και μετά φεύγει.

Είσαι σαν το φθινόπωρο.

Έρχεται με βροχές και μετά πάλι φεύγει.

Έρχεται και φεύγει.

Σαν αέρας μοιάζει.

Σου ακουμπά το μάγουλο και φεύγει.

Φεύγει!

Όπως οι δυνατοί και παθιασμένοι έρωτες.

Ποιητικές συλλογές – βιβλία του Ιωάννης Ζουμπιάδης:

«Ψυχής δρόμος» (2015), Εκδόσεις Φυλάτος – Θεσσαλονίκη.

Αναμένονται 2 ακόμα βιβλία του (ποιητική συλλογή και νουβέλα) – είναι υπό έκδοση.

Διακρίσεις/υποτροφίες:

Υποτροφία:

2011: Εξάμηνη υποτροφία (επιχορήγηση), Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «ERASMUS»: Βέλγιο, Αμβέρσα - πανεπιστήμιο Karel de Grote Hogeschool, Antwerpen.

Διάκριση:

Το βιβλίο «Ψυχής δρόμος» κατατάχθηκε στα Βιβλία της Χρονιάς 2015 από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων Ελλάδας (ΕΠΟΚ) – Αθήνα: Α’ Βραβείο (Η απονομή έγινε στην αίθουσα εκδηλώσεων και επίσημων τελετών της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών στην Αθήνα στις 9 Ιανουαρίου 2016)

Το βιβλίο «Ψυχής δρόμος» μπήκε στις κατατάξεις/rankings του Amazon της Γερμανίας

Πολιτιστικός και Χορευτικός Σύλλογος Θρακών Κομοτηνής: Σε χορευτική – παραδοσιακή παράσταση στην Ρουμανία απέσπασε το βραβείο εμφάνισης και χορού.

Συλλογικά έργα, αρθογραφία, λογοτεχνικά περιοδικά:

Συμμετοχή σε ομαδική ποιητική συλλογή από τις εκδόσεις Διάνυσμα με το ποίημα «Περαστικοί»

Συμμετοχή σε ομαδική ποιητική συλλογή της Αμφικτιονίας Ελληνισμού με το βραβευμένο ποίημα «Καρδιές φωτοβολίδες» (~υπό έκδοση)

Συμμετοχή σε ομαδική ποιητική συλλογή με ένα ποίημα Χαϊκού που απέσπασε θετικές κριτικές στα πλαίσια του Διαγωνισμού Ποίησης Χαϊκού από το Πνευματικοί Ορίζοντες – Εφαλτήριο λόγου και τέχνης (~υπό έκδοση). (Πληροφοριακά, το Χαϊκού είναι μία ιαπωνική ποιητική φόρμα. Είναι η πιο σύντομη μορφή ποίησης στον κόσμο)

Βραβεύσεις-έπαινοι:

Έκδοση ποιητικής συλλογής από τις εκδόσεις Φυλάτος με τίτλο «Ψυχής δρόμος»

15ος λογοτεχνικός διαγωνισμός – Κερατσίνι (Αθήνα): Στην 19η θέση (ανάμεσα σε 250 άτομα) με τα ποιήματα «Τέλμα» και «Είμαι στιγμή εγώ»

4ος πανελλήνιος ποιητικός διαγωνισμός «Καισάριος Δαπόντες» - Δήμος Σκοπέλου: Έπαινος για το ποίημα «Να με αγαπάς»

Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών (Αθήνα): Έπαινος για το ποίημα «Όλοι πονάμε»

Το ποίημά του «Τρένο και απόσταση» εγκρίθηκε και δημοσιεύτηκε στο λογοτεχνικό site «Τοβιβλίο.net» στα πλαίσια του διαγωνισμού «Τρενογραφίες»

«Βραυρώνια» - Σπάτα- 5ος λογοτεχνικός διαγωνισμός ποίησης: Αναμνηστικό δίπλωμα για το ποίημα «Στα αστέρια»

Συμμετοχή στο «Καλλιτεχνικό Ημερολόγιο 2016» - στο λογοτεχνικό site «Τοβιβλίο.net» με το ποίημα «Αν δεν ήσουν στον κόσμο μου»

Δ’ Παγκόσμιος Ποιητικός Διαγωνισμός Αμφικτιονίας Ελληνισμού – Θεσσαλονίκη: Βραβείο Μαρώνειας για το ποίημα «Καρδιές φωτοβολίδες»

6ος Παγκόσμιος Λογοτεχνικός Διαγωνισμός - Ελληνικός Πολιτιστικός Όμιλος Κυπρίων Ελλάδας (ΕΠΟΚ) – Αθήνα: Β’ Βραβείο για τα ποιήματα «Ελεύθερος πια» και «Το κλειδί της Λευτεριάς»

4ος Διεθνής Λογοτεχνικός Διαγωνισμός Ομίλου Unesco Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδας (Η βράβευση έγινε στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) – Αθήνα: Α’ Βραβείο Ποίησης για το ποίημα «Φτιάξε τον κόσμο»

Το βιβλίο «Ψυχής δρόμος» κατατάχθηκε στα Βιβλία της Χρονιάς 2015 από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Όμιλο Κυπρίων Ελλάδας (ΕΠΟΚ) – Αθήνα (Α’ βραβείο)

Ωδείο Φουντούλη – Βόλος: 10ος Διαγωνισμός Ποίησης: Β’ βραβείο ποίησης για το ποίημα «Καρδιές φωτοβολίδες» και Γ’ βραβείο για τα ποιήματα «Αμαρτία» και «Αυτή τη νύχτα»

Τιμητικός έπαινος ως ένδειξη αναγνώρισης για τη συμμετοχή του στην παραδοσιακή εκδήλωση στα Πετρωτά Τριγώνου Έβρου (2012)

Δίπλωμα συμμετοχής για τη συμμετοχή του στο Φεστιβάλ Παραδοσιακών Χορών Αγίας Μαρίνας Θρυλορίου (2009)

Διατηρεί τις διαδικτυακές σελίδες:

YouRock

Έχει πραγματοποιηθεί δωρεά αντιτύπου της ποιητικής συλλογής «Ψυχής δρόμος» σε Ιδρύματα (όπως Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη κτλ) και Δημοτικές Βιβλιοθήκες διάφορων περιοχών σε Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία και Ιταλία.

Επιπλέον, κάποια ποιήματα, (και άρθρο για την συναισθηματική νοημοσύνη) έχουν δημοσιευτεί σε sites και blogs.

Είναι μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Βορείου Ελλάδας.

Τιμής ένεκεν από τον Πολιτιστικό και Επιμορφωτικό Σύλλογο Άνθειας & Αριστείνου «Σπάρτακος» - Άνθεια Αλεξανδρούπολης για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (2006 -2007).

Αριστομένης Λαγουβάρδος - Πιστεύω πως είναι αξία

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Sun, 13 Mar 2016 06:57:00 -0700

Ο Αριστομένης Λαγουβάρδος γεννήθηκε στην Έμπαρο Ηρακλείου Κρήτης. Διπλωματούχος ΜΗΧ/ ΓΟΣ ΜΗΧ/ΚΟΣ του Πολυτεχνείου Νεαπόλεως Ιταλίας.

Ζεί στο Ηράκλειο Κρήτης.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ (ποίηση)

1) Το τέλος της αθωότητας (Τυποκρέτα Καζανάκης Ηράκλειο)

2) Καθώς κυλά το ρόδινο ποτάμι.(Τυποκρέτα Καζανάκης Ηράκλειο)

3) Στα απόκρυφα τοπία της μοναξιάς ( υπό έκδοση )

Πιστεύω πως είναι αξία

Πιστεύω πώς είναι αξία η ζωή,

το νερό, το τριαντάφυλλο το μυρμήγκι.

Πιστεύω πως είναι αξία να προστατεύω το περιβάλλον,

σε πείσμα όσων πιστεύουν πώς ένας κούκος

δε φέρνει την άνοιξη,

να χαμογελώ με το γέλιο ενός παιδιού,

που θυμίζει ότι υπάρχει ακόμα ελπίδα.

Πιστεύω πως είναι αξία να κοιτάζω τη βροχή

μέσα από το τζάμι ακούγοντας τα ΄΄Πέτρινα χρόνια΄΄,

το ΄΄Va pensiero΄΄, το ΄΄je ne regret rien΄΄

ή το ΄΄Μy wαy΄΄.

Πιστεύω πως είναι αξία αυτό που περιμένω, γιατί ακόμα

μου λείπει αυτό που αναζητώ, και συνεχίζω

να το σκέφτομαι.

Πιστεύω πως είναι αξία τα μάτια ενός μωρού που

παρατηρούν, καθώς η αναπνοή του χαλαρώνει

πρίν να αφεθεί στον ύπνο.

Πιστεύω πως είναι αξία η δύναμη ενός ατόμου

με ειδικές ανάγκες, που στην ερώτηση ΄΄είσαι κουρασμένος΄΄,

απαντά ΄΄όχι΄΄,ενώ την προηγούμενη μέρα ευχαριστούσε το Θεό

για την πρόοδο που είχε.

Πιστεύω πως είναι αξία η πορεία, όταν ελαφραίνει

το σώμα, χαλαρώνει τους χτύπους η καρδιά,

και το μυαλό προχωρά ανανεώνοντας τις δυνάμεις.

Πιστεύω πως είναι αξία ο ασπασμός σ΄ένα αδύναμο,

τα δάκρυα και η απλότητα του ανθρώπου,

η αθωότητα του παιδιού.

Πιστεύω πως είναι αξία τα τρυπημένα παπούτσια μου,

κατά την πορεία σε τόπους δύσκολους και ωραίους.

Πιστεύω πως είναι αξία ο αυτοέλεγχος και η ευχαρίστηση

για κάθε στιγμή της ζωής, το θάρρος για

να ξεπερνώ κάθε δυσκολία, το να δέχομαι

κάτι που δεν μπορώ να αλλάξω.

Πιστεύω πως είναι αξία η αμφιβολία, η επιθυμία για μάθηση,

η περιέργεια, το ρίσκο, το πάθος.

Είναι κι άλλες αξίες, μα πιο πολύ αυτές με σημάδεψαν.

Αριστομένης Λαγουβάρδος

από την ποιητική συλλογή

<< Στα απόκρυφα τοπία της μοναξιάς >>

Μια γυναίκα, του Τάσου Λειβαδίτη

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Fri, 22 Jan 2016 22:10:00 -0800

Μια γυναίκα

Ένα πλατύ, δροσερό χαμόγελο έτρεχε πάνω στο γυμνό κορμί σου
σαν ένα κλωνάρι πασχαλιάς, πρωί, την άνοιξη
έσταζες ολόκληρη από ηδονή, οι ερωτικές κραυγές μας
τινάζονταν μέσα στον ουρανό σα μεγάλα γιοφύρια
απ' όπου θα περνούσαν οι αιώνες - ά, για να γεννηθείς εσύ,
κι εγώ για να σε συναντήσω
γι' αυτό έγινε ο κόσμος. Κι η αγάπη μας ήταν η απέραντη
σκάλα που ανέβαινα
πάνω απ' το χρόνο και το Θεό και την αιωνιότητα
ως τ' ασύγκριτα, θνητά σου χείλη.

2.
"Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ" έλεγα. Εσύ έβαζες βιαστικά το φόρεμά σου: "Έχει ψύχρα απόψε".
Τα μάτια σου καρφώνονταν πάνω στην πόρτα
μ' εκείνο το ακαθόριστο βλέμμα
που έχουν οι αιχμάλωτοι και τα κλειδωμένα παιδιά.
Κι έκλαιγα και σε φιλούσα παράφορα και σ' αγκάλιαζα με απεγνωσμένα χέρια
μα ήταν σα να 'ξυνα με τα νύχια μου το αδιάφορο χώμα ενός τάφου
που είχαν θάψει κιόλας ολόκληρη τη ζωή μου.

3.
Τώρα βαδίζω άσκοπα στους δρόμους, κοιτάζω τις βιτρίνες
προσπαθώ να συλλαβίσω ανάποδα τις επιγραφές των μαγαζιών
αγοράζω κάστανα, και βρίζομαι με τους αστυφύλακες της τροχαίας
που μου παρατηρούν αδιάκοπα πως σταματάω την κυκλοφορία

Και κάθε τόσο: έφυγε, σκέφτομαι. Μα να που μπορώ και ζω!
όπως μεγαλώνουν για λίγο ακόμα τα γένια και τα νύχια των νεκρών.

4.
Πέρασαν μήνες. Κι είναι στιγμές που ξεχνάω ακόμα και το πρόσωπό της,
πασχίζω να θυμηθώ - τίποτα. Μονάχα αυτό το βάρος στην καρδιά, που είναι κάτι περισσότερο
κι απ' την ίδια την ανάμνησή της. Που είναι, αυτή, ολόκληρη, μέσα μου.

Αν βρουν έναν άνθρωπο νεκρό έξω απ' την πόρτα σου
εσύ θα ξέρεις
πως πέθανε σφαγμένος απ' τα μαχαίρια των φιλιών
που ονειρευότανε για σένα.

Η ποίηση του πολυαγαπημένου Τάσου Λειβαδίτη έχει αφήσει το στίγμα της στα ελληνικά -και όχι μόνο- εδάφη ως μια κατεξοχήν ερωτική ποίηση. Ο ίδιος όντας ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές της εποχής του (1922-1988) έχει βραβευτεί ουκ ολίγες φορές για τα έργα του ενώ ακόμη και τη σημερινή εποχή οι στίχοι του στολίζουν κάθε γωνιά του διαδικτύου, από ηλεκτρονικά, λογοτεχνικά περιοδικά μέχρι προσωπικές αναρτήσεις σε μορφή φωτογραφιών στο Facebook.

Το συγκεκριμένο ποίημα με τίτλο «Μια γυναίκα» είναι ένα έργο που από μεριάς περιεχομένου είναι απλό και εξαιρετικά ευθύ ενώ όσον αφορά την δομή του παρουσιάζει μια μεγαλύτερη πολυπλοκότητα.

Αρχικά είναι διακριτές τέσσερεις θεματικές ενότητες, οι οποίες μάλιστα αριθμούνται από τον ίδιο τον Λειβαδίτη. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε γι’ αυτόν χαρακτηρίζοντας τον ως διαχωρισμό σε τέσσερα χρονικά επίπεδα (αντίστοιχα με την αρίθμηση των στροφών): το μακρινό παρελθόν, το εγγύτερο παρελθόν, το παρόν του αφηγητή και το (πιθανό) μέλλον του.

Ο αφηγητής εξιστορεί χρησιμοποιώντας α’ και β’ πρόσωπο (απευθυνόμενος σε ένα «Εσύ»), είναι άμεσος και απόλυτα συναισθηματικός, εκφράζει δε αυτά που θέλει να πει με έναν πολύ απλό τρόπο που όμως τείνει να γίνεται όλο και πιο σύνθετος, όσο εξελίσσεται το έργο. Σε καμία περίπτωση το περιεχόμενο δεν γίνεται κουραστικό γιατί ο ρυθμός και οι εικόνες του ποιήματος δεν το επιτρέπουν. Το θέμα του, είναι η αναπόληση των πιο ωραίων και ιδιαίτερων στιγμών ενός ζευγαριού που στο τέλος καταλήγει να ζει χωριστά. Η ουσία του γίνεται κατανοητή από πολλές οπτικές γωνίες και αφορά πολλές από τις φράσεις που χρησιμοποιούμε σήμερα για να χαρακτηρίσουμε την ευτυχία και τον έρωτα.

Εξ’ αρχής καταλαβαίνουμε πως το ποίημα μιλά για έναν μεγάλο έρωτα, ο οποίος εκφράζεται από έναν άντρα υπό την μορφή ερωτικής εξομολόγησης που όμως έχει την βάση της στο παρελθόν των δύο ανθρώπων, πράγμα που δηλώνει πως ο έρωτας αυτός δεν ήταν ούτε πλατωνικός αλλά ούτε και ανεκπλήρωτος.

Στο πρώτο απόσπασμα, που όπως προαναφέρθηκε αναφέρεται στο μακρινό παρελθόν του αφηγητή, αυτός περιγράφει με ολοζώντανο και μοναδικά μουσικό τρόπο τα συναισθήματα που ένιωσε για την αγαπημένη του στην αρχή της σχέσης τους, με ιδιαίτερη έμφαση και περιγραφή των ερωτικών τους στιγμών. Οι έντονες αυτές εικόνες, που θυμίζουν κάθε ερωτευμένο ζευγάρι στις απαρχές μιας σχέσης, δίνονται με λεπτότητα και αρκετές δόσεις ρομαντισμού, πράγμα που δεν τις ευτελίζει αλλά αντιθέτως τις εξιδανικεύει. Οι στίχοι μάλιστα: ά, για να γεννηθείς εσύ, κι εγώ για να σε συναντήσω γι' αυτό έγινε ο κόσμος, που μέχρι και σήμερα τραγουδιούνται από διάφορους έντεχνους καλλιτέχνες, δείχνουν ακριβώς το ύψιστο σημείο που έχει τοποθετήσει ο αφηγητής τον συγκεκριμένο έρωτα ενώ από την άλλη μεριά στους μετέπειτα στίχους: Κι η αγάπη μας ήταν η απέραντη σκάλα που ανέβαινα πάνω απ' το χρόνο και το Θεό και την αιωνιότητα ως τ' ασύγκριτα, θνητά σου χείλη, ίσως φαίνεται πως το συναίσθημα αυτό έχει ξεπεράσει τα όρια του έρωτα και έχει αγγίξει το ανώτερο στάδιο της αγάπης. Και λέω ίσως γιατί είναι πολύ πιθανό-, επειδή ακριβώς πρόκειται για τα πρώιμα στάδια της σχέσης του αφηγητή με την αγαπημένη του- τα λόγια αυτά να φτάνουν τα όρια της υπερβολής λόγω του αρχικού θαυμασμού του πρώτου για την κοπέλα που, πράγμα που σαφώς κάνει ο κάθε φρεσκοερωτευμένος.

Στο δεύτερο απόσπασμα έχουμε ουσιαστικά την συνέχεια αυτής της σχέσης, η οποία αποδίδεται με λόγια που είναι δύσκολο να περιγραφούν επάνω σε εικόνες που εκπέμπουν έναν λυγμό και στην συνέχεια ένα κλάμα από ψυχής, ένα χαρακτηριστικό πραγματικά μοναδικό στην ποίηση του Λειβαδίτη. "Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ" έλεγα. Εσύ έβαζες βιαστικά το φόρεμά σου: "Έχει ψύχρα απόψε”. Ο παραλογισμός στις δύσκολες στιγμές και η απελπισία που εκφράζεται από έναν άντρα που γεύεται την απόρριψη σε όλο της το μεγαλείο και μάλιστα από έναν άνθρωπο που αγαπά. Και πράγματι από ψυχολογικής απόψεως είναι σαφέστατα κατανοητό πως για να φτάσει ένας άντρας στο σημείο στο οποίο βρίσκεται τη δεδομένη στιγμή ο αφηγητής, η κατάστασή του είναι πραγματικά πολύ δύσκολη και τα συναισθήματά του πραγματικά αληθινά. Κι έκλαιγα και σε φιλούσα παράφορα και σ' αγκάλιαζα με απεγνωσμένα χέρια μα ήταν σα να 'ξυνα με τα νύχια μου το αδιάφορο χώμα ενός τάφου που είχαν θάψει κιόλας ολόκληρη τη ζωή μου. Για ακόμη μια φορά ο αφηγητής απελευθερώνεται, ξεπερνά τα όρια, δεν φοβάται να εκφραστεί ή να «τσαλακωθεί» και κλαίει σπαραχτικά προσπαθώντας αγωνιωδώς να κρατήσει κοντά του την μεγάλη του αγάπη. Η τελευταία εικόνα μάλιστα ενός ανθρώπου που ξύνει το χώμα ενός τάφου όπου μέσα είναι θαμμένη η ίδια η ζωή του, είναι η επιβλητικότερη εικόνα του ποιήματος-σχεδόν ανατριχιαστική- και απίστευτα παραστατική καθώς με την πρώτη μόλις ανάγνωση ο αναγνώστης σχηματίζει στο μυαλό του την σκηνή ακριβώς όπως περιγράφεται στους στίχους.

Το τρίτο απόσπασμα δείχνει έναν άνθρωπο να βαδίζει άσκοπα στους δρόμους χωρίς να βρίσκει λόγο για να ζει. Φαίνεται πως ο αφηγητής βρισκόμενος στο τώρα, δεν έχει σε καμία περίπτωση ξεπεράσει αυτήν την γυναίκα που τόσο πολύ αγάπησε και έχει εγκλωβιστεί σε μια ανούσια πραγματικότητα, από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει: Τώρα βαδίζω άσκοπα στους δρόμους, κοιτάζω τις βιτρίνες προσπαθώ να συλλαβίσω ανάποδα τις επιγραφές των μαγαζιών αγοράζω κάστανα, και βρίζομαι με τους αστυφύλακες της τροχαίας που μου παρατηρούν αδιάκοπα πως σταματάω την κυκλοφορία. Οι δεδομένες εικόνες έρχονται σε πλήρη αντιδιαστολή με αυτές των προηγούμενων αποσπασμάτων ακριβώς επειδή και τα συναισθήματα του αφηγητή διαφέρουν κατά πολύ. Έτσι ενώ στο πρώτο απόσπασμα έχουμε την απόλυτη ευτυχία που του προσφέρουν οι ερωτικές στιγμές και ενώ στο δεύτερο απόσπασμα έχουμε την κραυγή απόγνωσής του για την απομάκρυνση της αγαπημένης του, σε αυτό το σημείο βλέπουμε την συνέχιση της ζωής του, ως «μισός άνθρωπος», ως ένα άτομο που θα το χαρακτηρίζαμε εύκολα «ζωντανό-νεκρό ». Και κάθε τόσο: έφυγε, σκέφτομαι. Μα να που μπορώ και ζω! όπως μεγαλώνουν για λίγο ακόμα τα γένια και τα νύχια των νεκρών. Η απελπισία του αφηγητή δεν έχει υποχωρήσει παρά μόνο στο ελάχιστο. Στο κλείσιμο του τρίτου αποσπάσματος παρατίθεται για ακόμη μια φορά η εικόνα των νεκρών, αυτή την φορά ως παραλληλισμός της ζωής του αφηγητή με το μεγάλωμα των νυχιών και της γενειάδας των νεκρών. Όσο και αν προσπαθεί, λοιπόν, μοιάζει αδύνατο να συνεχίσει να ζει, μοιάζει το τέλος του να πλησιάζει επικίνδυνα και ο ίδιος να το περιμένει μάλιστα σαν κάτι το φυσιολογικό.

Στο τέταρτο και τελευταίο απόσπασμα που αποτελείται από την σημερινή και την πιθανή μελλοντική κατάσταση του αφηγητή, μετά από όλη την δεινή ψυχολογική κατάσταση που πέρασε, βλέπουμε αρχικά τον ίδιο να έχει συνειδητοποιήσει (μετά από μήνες) ότι έχασε οριστικά τον έρωτά του και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει (Πέρασαν μήνες. Κι είναι στιγμές που ξεχνάω ακόμα και το πρόσωπό της, πασχίζω να θυμηθώ - τίποτα. Μονάχα αυτό το βάρος στην καρδιά, που είναι κάτι περισσότερο κι απ' την ίδια την ανάμνησή της. Που είναι, αυτή, ολόκληρη, μέσα μου). Το τέλος του ποιήματος δεν θα μπορούσε παρά να τονίζει για Τρίτη και τελευταία φορά τον θάνατο: Αν βρουν έναν άνθρωπο νεκρό έξω απ' την πόρτα σου εσύ θα ξέρεις πως πέθανε σφαγμένος απ' τα μαχαίρια των φιλιών που ονειρευότανε για σένα. Υπόθεση στον μέλλοντα, λοιπόν, που κάθε άλλο παρά απίστευτη φαντάζει. Εξάλλου έχει ήδη πολλές φορές τονιστεί πως η ζωή του αφηγητή μετά τον χωρισμό του είναι άδεια, χωρίς κανένα απολύτως ενδιαφέρον. Η υπερβολή έχει και εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο και η μεταφορά «απ' τα μαχαίρια των φιλιών» δείχνει το πόσο μεγάλη επίδραση είχε αυτός ο έρωτας στην ψυχοσύνθεση του αφηγητή. Οι τέσσερις τελευταίοι αυτοί στίχοι, παρόλο που τίθενται σαν μια υπόθεση, μοιάζουν σαν μια μελλοντική ανακοίνωση του ομιλητή, τόσο σίγουρη όσο σίγουρη είναι και η μοναξιά που νιώθει.

Ένα ποίημα, ορόσημο θα λέγαμε στην ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη. Διαβάζοντάς το και ακόμη περισσότερο αναλύοντας και σχολιάζοντάς το, καταλαβαίνει κανείς πως είναι εξαιρετικά δύσκολο να μείνει ανεπηρέαστος και ουδέτερος από τους στίχους του. Ακόμα και η πιο αντικειμενική περιγραφή του από κάποιον, κρύβει μέσα της λεπτές αποχρώσεις από τα συναισθήματα που προκλήθηκαν από το έργο του. Και αυτό είναι χαρακτηριστικό του Λειβαδίτη. Και αυτό επίσης είναι που τον κάνει τόσο ξεχωριστό…

_

γράφει η Άντια Αδαμίδου για το http://tovivlio.net/

Η μισογυνική και άσεμνη ποίηση του Κρητικού Στέφανου Σαχλίκη (14ος αι.)

noreply@blogger.com (Konstantinos Kokologiannis) — Fri, 25 Dec 2015 00:27:00 -0800

Μια έκδοση των ποιημάτων του από το Μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης κάνει ευρύτερα γνωστή την παράξενη αυτή μορφή του 14ου αιώνα από τον Χάνδακα της Κρήτης, που υπήρξε ο πρώτος επώνυμος συγγραφέας της νεοελληνικής λογοτεχνίας

γράφει ο Νικόλας Ακτύπης

Ο Στέφανος Σαχλίκης ήταν ένας Έλληνας ποιητής ή καλύτερα στιχουργός, που έζησε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα στην πόλη και στο διαμέρισμα του Χάνδακα στη βενετοκρατούμενη Κρήτη. Ο Σαχλίκης ήταν πρόσωπο της άρχουσας τάξης, ένας από εκείνους που επέζησαν από τη φοβερή επιδημία πανούκλας, από τους λίγους που βρέθηκαν ξαφνικά πλούσιοι σε έναν κόσμο που είχε χάσει τον προσανατολισμό του, και που η μόνη του σιγουριά ήταν ο φρικαλέος θάνατος.

Σύμφωνα με τα λιγοστά στοιχεία που είναι γνωστά για τη ζωή του ανήκε στην τάξη των αρχοντορωμαίων. Ήδη από τα δεκατέσσερά του χρόνια παράτησε το σχολείο και άρχισε να συχνάζει στα καταγώγια και τα χαμαιτυπεία του Κάστρου, προτιμώντας να κάνει παρέα με πειρατές, απατεώνες, πόρνες (πολιτικές) και με εγκληματίες, παρά τις νουθεσίες των κηδεμόνων και των δασκάλων του. Θα γοητευθεί από την έντονη νυχτερινή ζωή της πρωτεύουσας και οι κύριες ενασχολήσεις του θα αποτελέσουν τα τυχερά παιχνίδια (ζάρια), η οινοποσία και η συντροφιά με τις πόρνες.

"Ο κύρης και η μάνα μου, εκείνοι οπού με εκάμαν κατάχερα εκ το στόμα μου ουδέν έλειψε το γάλα, και εις μιάν οι άτυχοι γονείς εις το σχολείον με εβάλαν στα γράμματα μ' εβάλασιν, φρόνεσιν να μανθάνω... και έμαθα τα γράμματα, ώστε ενηλικώθην κι επρόκοπτα εις την παίδευσιν ώσπου εμεγαλώθην. Αμήν απείν εγένομουν χρονών δεκατεσσάρων... ήρχισα τον δάσκαλον να τον αποχωρίζω και τα στενά του Κάστρου μας τριγύρω να γυρίζω. Αργά και πότε το χαρτί επιάνα να διαβάζω, αμή ήθελα να περπατώ δια να περιδιαβάζω... τα καλαμάρια, τα χαρτιά όλα τα λακτοπάτουν... κι εφαίνετό μου το σκολειόν ωσάν κακόν θηρίον. Ολίγα γράμματα έμαθα και τότε τα εξαφήκα, και εις το σκολειόν των πολιτικών εγύρεψα και εμπήκα".

Έζησε έτσι έκδοτα και τρυφηλά σπαταλώντας ολόκληρη την περιουσία. Κατόπιν μετανιωμένος αποτραβήχτηκε από τη δράση στην ηρεμία της υπαίθρου. Μη αντέχοντας όμως την πληκτική ζωή, ξαναγυρνάει στο Χάνδακα, κάνει το δικηγόρο, πλουτίζει, για να ξαναρχίσει την παλιά του αμαρτωλή ζωή και να καταλήξει πάλι στη φυλακή μετά από καταγγελία κάποιας γυναίκας. Από τη φυλακή ιστορεί τις ερωτικές του περιπέτειες, και συμβουλεύει τους νέους να μην πάθουν τα όσα έπαθεν αυτός. Ιδιαίτερες συμβουλές απευθύνει στον Φραντζισκή, το γιο κάποιου φίλου του. Τρία πράγματα του λέει πρέπει να αποφεύγει: «της νύχτας τα γυρίσματα, τα ζάρια, και τις πολιτικές (πόρνες)». Από το 1371 και για την επόμενη δεκαετία έζησε στην επαρχία, στο χωριό Πενταμόδι, όπου έχει απομείνει ένα οικογενειακό φέουδο. Μετά το 1382 εργάστηκε ως δικηγόρος. Οι πληροφορίες από έγγραφα για το πρόσωπό του σταματούν στο 1391. Η ακατάσχετη τάση του να γευθεί όλες τις απολαύσεις της ζωής που του πρόσφερε η πόλη, που μας την ζωντανεύει τόσο γραφικά και παραστατικά με τους στίχους του, δεν ήταν ίσως παρά μια αντίδραση στην αγωνιώδη αβεβαιότητα των καιρών, στο διαρκώς παρόν δέος του θανάτου, που σημάδευαν τον ψυχισμό των ανθρώπων που επέζησαν από το μεγάλο θανατικό. Ο Κρητικός στιχουργός είναι ο πιο απερίφραστα περιγραφικός, ο θριαμβευτικότερα άσεμνος, ο χωρίς καμιά φραστική αναστολή καταγραφέας της ευθυμίας, της ανεμελιάς και της ελευθεριότητας του καιρού του και του τόπου του, σε τόνους πολύ πιο εκκωφαντικούς από οποιονδήποτε χρονικογράφο που περιγράφει και στιγματίζει τα ήθη της εποχής εκείνης στην Ευρώπη. Η σάτιρα του Σαχλίκη εκπορεύεται από προσωπικές πικρές εμπειρίες και κατευθύνεται, διεισδυτικά αλλά εγωιστικά, ενάντια σε κοινωνικές ομάδες ή πρόσωπα που τον δυσκόλεψαν ή του κατέστρεψαν τη ζωή ή, που για διάφορους λόγους, του είχαν δημιουργήσει προσωπικές αντιπάθειες.

H περίπτωση του Σαχλίκη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνον επειδή ήταν ο πρώτος επώνυμος Νεοέλληνας στιχουργός που είχε την πρωτοβουλία να εισαγάγει την ομοιοκαταληξία στον ελληνικό στίχο, αλλά και επειδή ήταν χωρίς άλλο και ένας ευφυής και πρωτότυπος δημιουργός, γνώστης της βυζαντινής και της δυτικής λογοτεχνίας του καιρού του και ικανός να αναδιαμορφώνει προς το ευρηματικότερο, να διευρύνει και να εμπλουτίζει ό,τι δανειζόταν. Κρυφά γαμιέται η πολιτική, εδώ και κει όπου θέλει, και φαίνεται της νόστιμον σαν ζάχαρη και μέλι. Μετά χαράς η πολιτική θέλει κρυφό γαμήσι, ώστε ν' αποδιαντραπή, ώστε ν' αποκινήση, και όποιος την κρατεί κρυφά, βιάζεται να του παίρνη, ρούχα και μπότες και φελλούς και ψούνια να της φέρνη. και πριν να την αφήσει αυτός, άλλον γυρεύει νάβρη· και παίρνει τούτον σήμερον και εκείνον έχει αύρι. Η πολιτική τον κόπελον τον θέλει να γελάση, την όψιν και την γνώμην της όλη της την αλλάσσει. φιλεί, περιλαμπάνει τον, στα στήθη τον μαλάσσει και κάμνει τον ολόχαρον, και κάμνει να γελάση, και λέγει του: «Ομμάτια μου, ψυχή μου και καρδιά μου, απαντοχή, ελπίδα μου, θάρρος, παρηγοριά μου», και δείχνει και ζηλεύει του ότι άλλην καύχαν έχει, και ως δια να δείχνη ότι αγαπά, ψόματα τον ελέγχει· και αλί τον εύρη πελελόν και βάλη τον σ' αγάπη και από πολλής του πελελιάς εκείνος εξετράπη, και τρω τον και ρημάσσουν τον και χάνουν την ζωήν του· ο που πιστεύει πολιτικής χάνει και την τιμήν του. Στα έργα του ο Σαχλίκης «κηρύττει την ηθική με την αυτάρεσκη περιγραφή της ίδιας του της ανηθικότητας», λέει με πνευματώδη τρόπο ο Hesseling. Αποφεύγει ακόμη τις παρεμβολές βιβλικών και άλλων αποφθεγματικών φράσεων, στις οποίες καταφεύγουν κατά κόρον άλλοι ηθικοδιδακτικοί ποιητές, γεγονός που κάνει τα έργα τους ελάχιστα ελκυστικά. Χαρακτηριστικό της απήχησης που είχαν τα ποιήματα του Σαχλίκη στην εποχή τους είναι ότι είχαν γίνει τραγούδια. Στα έργα του Σαχλίκη βλέπουμε ένα διάχυτο μίσος κατά των γυναικών και μάλιστα των πορνών, τις οποίες φαίνεται να θεωρεί υπεύθυνες για το κατάντημά του. Ιδιαίτερα τα βάζει με μια Κουταγιώταινα (στο “Βουλή των πολιτικών”), για την οποία εκφράζεται με μεγάλη αισχρότητα. Γαμιέται η Κουταγιώταινα κι ο σκύλος της γαυγίζει και κλαίσι τα παιδάκια της κι εκείνη χαχανίζει. Το ίδιο πρόσωπο φαίνεται να κρύβεται και κάτω από την Ποθοτσουτσουνιά (στο “Αρχιμαυλίστρες”), στην οποία ο ποιητής απευθύνει εν είδη επωδού την ερώτηση: Ειπέ με Ποθοτσουτσουνιά, μαυλίζεις ή γαμιέσαι; Αλλού τη βάζει και καμαρώνει για τα προσόντα της: Εγώ 'μαι η Ποθοτσουτσουνιά, εγώ 'μαι η ψωλοπόθα, εγώ 'μαι απάνω εις όλες σας, εγώ 'μαι εδά κερά σας.

Οπωσδήποτε ο Σαχλίκης δεν πρωτοτυπεί εκφράζοντας ένα τέτοιο μίσος ενάντια στις γυναίκες, παρόλο που οι προσωπικές του εμπειρίες και ταλαιπωρίες τον δικαιολογούν απόλυτα, αλλά βρίσκεται στα πλαίσια μια γενικότερης ποιητικής παράδοσης της εποχής, μιας παράδοσης μισογυνισμού, όχι ειδικά Κρητικής, αλλά πανευρωπαϊκής, που έχει τις ρίζες της στον μεσαίωνα, και αποτελεί μια χολωμένη αντίθεση στους αυλικούς έρωτες των ιπποτικών μυθιστοριών, όπου η γυναίκα σχεδόν θεοποιείται. Οι ποιητικές συμβάσεις με τις οποίες εκφράστηκε αυτός ο μισογυνισμός ήσαν κατά βάση τρεις. Η πρώτη ήταν ένας μακρύς κατάλογος με αποφθεγματικές ρήσεις κατά των γυναικών, από τον Όμηρο, τους αρχαίους και την Παλαιά Διαθήκη, μέχρι τον τελευταίο (ξένο) κερατωμένο βασιλιά. Η δεύτερη σύμβαση ήταν συμβουλές σε νέο που πρόκειται να παντρευτεί και η τρίτη ένας διάλογος ανάμεσα σε ένα υπερασπιστή και σε ένα πολέμιο των γυναικών. Επιρροές από το Στέφανο Σαχλίκη και από ιταλικά πρότυπα έχει το ποίημα «Έπαινος των γυναικών» με 735 οκτασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, μία χλευαστική περιγραφή των ηθικών ελαττωμάτων των γυναικών αρχίζοντας από τις ανύπαντρες, προχωρώντας στις παντρεμένες και τελειώνοντας στις χήρες. Πολλὰ ἐχαροκόπησα ἐγὼ καὶ ἐκείνη ἀντάμα· ἦταν αὐθέντρια καὶ κυρὰ καὶ δέσποινα καὶ ντάμα. Πολλὰ παραδιαβάσαμεν ἀντάμα ἐμεῖς οἱ δύο: ἀκόμη ὡς καὶ τὴν σήμερον τὰ γένια μου μαδίω. Διὰ ἐκείνην τὴν πολιτικὴν στὴν φυλακὴν μ' ἐβάλαν καὶ ἀπείτις μ' ἐρημάξασιν, τότε κοντὰ μ' ἐβγάλαν. Καὶ τά 'γραψα εἰς τὴν φυλακὴν διὰ τὲς ἀρχιμαυλίστρες καὶ τὰ παιδία τοῦ σκολειοῦ πολλὰ τὰ τραγουδοῦσαν. Καὶ ἀπεὶν ἐλευθερώθηκαν, ἡ Τύχη μου ἡ καμένη, ὡς ἦτον νὰ μὲ πολεμᾶ πάντοτε μαθημένη, λέγει μου:«Ἀγώμε εἰς τὸ χωριόν, νὰ κάμης τὲς δουλειὲς σου, καὶ ἄφες τοῦ Κάστρου τὰ στενά, ἄφες τὲς πελελιές σου». Μίμηση του Σαχλίκη και στο θέμα ακόμη είναι και ένα άλλο ποίημα ανώνυμου στιχουργού, ο «Θρήνος του φαλίδου του πτωχού» σε 280 επτασύλλαβους ή οκτασύλλαβους τροχαϊκούς στίχους, που αποτελούν την αυτοβιογραφία ενός ευγενούς νέου, ο οποίος κατασπατάλησε την περιουσία του σε ασωτίες και βρέθηκε στο τέλος χρεοκοπημένος.

Χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από την μελέτη του Μπάμπη Δερμιτζάκη: Η Λαϊκότητα Της Κρητικής Λογοτεχνίας, Αθήνα 1990, Εκδόσεις Δωρικός” και από το δ.τ. του ΜΙΕΤ. Τα ποιήματα. Χρηστική έκδοση με βάση και τα τρία χειρόγραφα, Φιλολογική επιμέλεια, πρόλογος, εισαγωγή και γλωσσάριο: Γιάννης Κ. Μαυρομάτης, Νικόλαος Μ. Παναγιωτάκης, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα, 2015

Πηγή: www.lifo.gr