Keep Life

Μύρισε βροχή το χώμα

2026-10-31T06:00:00.000+02:00

Από το efsyn.gr /ΝΗΣΙΔΕΣ / Βάση Παναγοπούλου / φωτογραφία (shutterstock)

Ακόμη και μέσα στις πόλεις που δεν υπάρχει πια πλεόνασμα φυσικού περιβάλλοντος, κυριαρχεί μια χαρακτηριστική οσμή όταν πέφτουν τα πρωτοβρόχια

Ακόμη και μέσα στις πόλεις που δεν υπάρχει πια πλεόνασμα φυσικού περιβάλλοντος, κυριαρχεί μια χαρακτηριστική οσμή όταν πέφτουν τα πρωτοβρόχια. Οι πόλεις που έχουν κρατήσει το πλεονέκτημά τους στην έντονη παρουσία φυτικού βασιλείου φυσικά πνίγονται από τις ευωδιές των δέντρων και όλων των φυτών που έχουν το σπίτι τους εκεί. Αυτή η οσμή έχει όνομα -πετριχώρ- κι επηρεάζει τον εγκέφαλό μας ποικιλοτρόπως.

Εμαθα λοιπόν πως καθώς «οι σταγόνες της βροχής πέφτουν στο έδαφος, παγιδεύουν μικροσκοπικές φυσαλίδες αέρα που απελευθερώνονται με τη μορφή αερολυμάτων, που μαζί τους μεταφέρουν: α. Γεωσμίνη: Μια οργανική ένωση που παράγεται από μικρόβια του εδάφους β. Οζον: Παράγεται από την ηλεκτρική δραστηριότητα της καταιγίδας και δίνει μια αίσθηση φρεσκάδας».

Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι το πολύ ενδιαφέρον. Γιατί; «Αυτές οι ενώσεις διεγείρουν την έκκριση νευροδιαβιβαστών, όπως η ντοπαμίνη και οι ενδορφίνες, προκαλώντας ένα αίσθημα ευφορίας και ηρεμίας»!

Αυτή λοιπόν η οσμή είναι καταγεγραμμένη μέσα μας, έρχεται από τους πρώτους ανθρώπους κι είναι ανιχνεύσιμη από τον εγκέφαλό μας -«μπορούμε να την ανιχνεύσουμε ακόμη και αν υπάρχει σε αναλογία μόλις λίγων μορίων ανά τρισεκατομμύριο στον αέρα»-, καθώς στους προγόνους μας ήταν το σημάδι που υποδήλωνε το τέλος της περιόδου ξηρασίας. Κι επειδή βέβαια ζούσαν στη φύση και τρέφονταν από αυτήν, η μυρωδιά του νωπού χώματος ήταν το σήμα ότι αλλάζει η εποχή -το ’χουμε χάσει-, ότι ξεκινούν οι βροχές που μαζί τους έφερναν την περίοδο αφθονίας -βλέπε σούπερ μάρκετ-, ότι θα υπήρχε πλούτος τροφής, καρπών, αλλά και θηραμάτων.

Με σημερινούς όρους αυτό είχε ανταπόκριση στη μείωση της κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) -που πλέον πολλοί επιστήμονες τη συνδέουν με κεντρικές ασθένειες της εποχής μας-, στην αύξηση της ντοπαμίνης και δημιουργούσε ένα αίσθημα χαλάρωσης – αυτό το κρατήσαμε. Κρατάμε και τη μαγική λέξη: Χώμα!

Ετσι, ένα ερώτημα γεννήθηκε στο μυαλό μου. Οι τελευταίες φουρνιές μωρών που μεγαλώνουν σε πόλεις με έλλειψη πάρκων ή κήπων -πού είναι η κοινωνική δικαιοσύνη;- και σε πολυκατοικίες όπου ο κήπος μεταφράζεται σε ένα απειροελάχιστο τετραγωνάκι-αξεσουάρ και όχι σε ομορφιά στο κάθε μέρα μας, που παίζουν σε παιδικές χαρές στρωμένες με φύλλα καουτσούκ και πλαστικό χλοοτάπητα, χωρίς ίχνος χώματος -για να μη λερωθούν και να μη χτυπήσουν κι αμάν τι θα γίνει- θα απολέσουν αυτό το «αρχέγονο» λογισμικό;

Αραγε, μήπως η απουσία χώματος από τα μάτια τους, το ότι τα χέρια τους ποτέ δεν βουτήχτηκαν στη λάσπη, φέρουν και άλλες αλλαγές;

Χρόνια τώρα γνωρίζουμε ότι το χώμα δεν είναι ένα βρομερό πράγμα, αλλά ένα ολόκληρο μικροβιακό οικοσύστημα, η βιολογική μας αποθήκη. Οτι «η έκθεση σε λάσπη και χώμα ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αλλεργιών και να περιορίσει την πιθανότητα εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων. Και ότι η ωφέλειά τους επομένως είναι ανοσολογική, ψυχική, κινητική, κοινωνική και οικολογική».

Απωλέσαμε τη βιοποικιλότητα, σπάμε τον κύκλο της αλληλεπίδρασης και περπατάμε σε μονοπάτια αποστειρωμένα από τη ζωή αλλά «ασφαλή»(;)!

Συλλέγετε μαγνητάκια από τα ταξίδια σας; Οι ψυχολόγοι λένε ότι δεν είναι απλά αναμνηστικά

2026-10-30T06:00:00.000+02:00

Από το gazzetta.gr / Επιμέλεια: Σπύρος Κορωνάκης

Τα μαγνητάκια που κολλάνε στην πόρτα του ψυγείου μετά από ένα ταξίδι μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό σουβενίρ, καθώς έρευνα εξετάζει τον ρόλο τους στη διατήρηση των αναμνήσεων.

Όλα επικοινωνούν και όλα αφηγούνται μια ιστορία, ακόμη και όσα επιλέγουμε να μη μοιραστούμε. Όταν μπαίνουμε στο σπίτι κάποιου και μας επιτρέπει να δούμε τους πιο ήσυχους και προσωπικούς χώρους του, όπως η κουζίνα, είναι συχνά εκεί που αισθανόμαστε πραγματικά σαν στο σπίτι μας.

Για κάποιους, τα μαγνητάκια στο ψυγείο είναι απλώς αναμνηστικά που αγοράστηκαν από ένα ταξίδι, για άλλους όμως, λειτουργούν σαν ένα μικρό ημερολόγιο αναμνήσεων. Έρευνα που επικαλείται το γαλλικό μέσο Linternaute δείχνει ότι αυτά τα μικρά αντικείμενα μπορεί να έχουν πολύ μεγαλύτερη ψυχολογική σημασία από αυτή που τους αποδίδουμε. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών της University of Liverpool Management School, η οποία δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Tourism Research, τα μαγνητάκια μπορούν να συμβάλλουν στη διατήρηση των αναμνήσεων και στη διαμόρφωση της προσωπικής μας ταυτότητας.

Το μαγνητάκι ως «χρονομηχανή» αναμνήσεων

«Τα μαγνητάκια συμμετέχουν ενεργά στην ενεργοποίηση της μνήμης μετά τις διακοπές», εξηγούν οι ερευνητές. Η λογική είναι απλή: κάθε φορά που ανοίγουμε το ψυγείο ή περνάμε μπροστά από αυτό, ένα μικρό αντικείμενο μπορεί να μας συνδέσει ξανά με έναν τόπο, μια εμπειρία ή μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας. Ο ερευνητής John Byrom εξήγησε ότι, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, τα μαγνητάκια μπορούν να επαναφέρουν μια παλιότερη ταξιδιωτική εμπειρία στη μνήμη με μεγαλύτερη ένταση από πολλά άλλα τουριστικά αναμνηστικά.

Μάλιστα, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να ανακαλέσουν πολύ συγκεκριμένες λεπτομέρειες σχετικά με ανθρώπους, μέρη και γεγονότα όταν μιλούσαν για τα μαγνητάκια που είχαν κρατήσει. Η αξία τους φαίνεται να βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι αποτελούν επιλεγμένα αντικείμενα. Σε αντίθεση με τις εκατοντάδες ή χιλιάδες φωτογραφίες που μπορεί να αποθηκεύουμε στο κινητό μας, ένα μαγνητάκι αντιπροσωπεύει συχνά μια συνειδητή επιλογή: ένα μέρος, ένα ταξίδι ή μια στιγμή που θέλαμε να κρατήσουμε μαζί μας.

Η ψυχολογία έχει εδώ και χρόνια μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο η ταυτότητά μας συνδέεται με τις εμπειρίες, τις αναμνήσεις και τους ανθρώπους που έχουν περάσει από τη ζωή μας. Τα μικρά αντικείμενα που κρατάμε μπορούν, επομένως, να αποτελούν κομμάτια αυτής της προσωπικής ιστορίας.

Το ψυγείο γίνεται ένας μικρός χάρτης της ζωής μας

Τα μαγνητάκια μπορούν επίσης να λειτουργούν ως ένας τρόπος «παρουσίασης του εαυτού μας». Ένα μαγνητάκι από τη Ρώμη, τη Νέα Υόρκη, το Παρίσι ή το Λονδίνο δεν δείχνει απλώς που πήγαμε, αλλά μπορεί να αντιπροσωπεύει μια εμπειρία που ενσωματώθηκε στην προσωπική μας ιστορία. Κάπως έτσι, η πόρτα του ψυγείου μετατρέπεται σε έναν μικρό χάρτη αναμνήσεων, όπου κάθε αντικείμενο μπορεί να αντιστοιχεί σε ένα ταξίδι, έναν άνθρωπο, μια γιορτή ή μια σημαντική στιγμή.

Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που δυσκολευόμαστε τόσο να ξεφορτωθούμε ακόμη και τα πιο παλιά μαγνητάκια: εκείνο από τις πρώτες διακοπές με τους φίλους, από μια παιδική εκδρομή, από τα Χριστούγεννα ή από μια σημαντική στιγμή της οικογένειας. Τελικά, η πόρτα του ψυγείου μπορεί να μην είναι απλώς ένας χώρος γεμάτος μαγνητάκια, αλλά ένα μικρό, καθημερινό αρχείο της ζωής μας.

Αννα Φωτοπούλου: «Ζήτησε μια γραβάτα, την έβαλε, ξάπλωσε στο κρεβάτι και πέθανε… »

2026-10-29T06:00:00.000+02:00

Από το documentonews.gr / Αντώνης Μποσκοΐτης / Φωτογραφία: Μιχάλης Καραγιαννίδης / Eurokinissi / 12.2022

Ο μπαμπάς μου, ο Μίμης Φωτόπουλος. Η κόρη του μεγάλου ηθοποιού και καλλιτέχνη διηγείται άγνωστες στιγμές από τη ζωή και την καριέρα του, αλλά και το συγκλονιστικό τέλος του

Συνέντευξη – ντοκιμαντέρ είναι αυτή που μου έδωσε η Άννα Φωτοπούλου, η πρωτότοκη κόρη του τεράστιου ηθοποιού Μίμη Φωτόπουλου, που μπορεί να έχει φύγει από τη ζωή εδώ και 36 χρόνια (40 χρόνια τώρα πια σημ. keeplife.gr), εξακολουθεί όμως να μπαίνει στα σπίτια όλων των Ελλήνων με τις ταινίες του παλιού λαϊκού κινηματογράφου. Αφορμή για τη συνάντηση με την Φωτοπούλου δεν ήταν απλά ένα μοίρασμα μνημών, αλλά μία επικείμενη έκθεση με τα εικαστικά έργα του πατέρα της που θα εγκαινιάσει το νέο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Αμαρουσίου. «Τίποτα δεν είναι ακόμη σίγουρο», μου είπε σε κάποια στιγμή, αφού η έκθεση έχει αναβληθεί στο κοντινό παρελθόν. Προτού σας αφήσω με την αφήγηση της, όπου αντλούμε πολλά στοιχεία για τον καλλιτέχνη, τον άνθρωπο και τον ιδεαλιστή Μίμη Φωτόπουλο, εύχομαι να γίνει η έκθεση αυτή εκ μέρους του δήμου, εφόσον στο Μαρούσι ο ίδιος έζησε όλη του τη ζωή.

Από που να πιάσει το νήμα κανείς, κυρία Φωτοπούλου; Δεν είστε απλά η κόρη του Μίμη Φωτόπουλου, αλλά παντρευτήκατε τον Αχιλλέα Θεοφίλου, η μητέρα σας είχε κάνει ένα πρώτο γάμο με τον πατέρα του Θάνου Μικρούτσικου, συγγενείς σας στενοί είναι ο Πέτρος Καπουράλης και ο Φώτος Λαμπρινός – μια ολόκληρη ιστορία είστε.

Η ζωή τα φέρνει έτσι. Κινούμαστε σ’ ένα τέτοιο κύκλο. Ο πατέρας μου, ας πούμε, είχε γνωρίσει και τα δύο παιδιά του πρώτου άνδρα της μητέρας μου, τον Θάνο και τον Ανδρέα, είχαμε σχέσεις κοινωνικές. Όλοι συνδεόμαστε μ’ ένα τρόπο, όπως κι εγώ έχω καλές σχέσεις με τη Χαρούλα Αλεξίου, αλλά και με την τωρινή γυναίκα του Αχιλλέα. Δεν είχαμε και τίποτα να χωρίσουμε, έτσι δεν είναι;

Θέλω να μου πείτε ποια είναι η πρώτη μνήμη που έχετε από τον Μίμη Φωτόπουλο.

Σ’ αυτό το σπίτι που καθόμαστε τώρα, στο Μαρούσι, έζησε και ο Φωτόπουλος. Μονοκατοικία που δόθηκε αντιπαροχή και τώρα στην πολυκατοικία ζούμε όλοι μαζί: Εγώ με τα παιδιά μου, η αδερφή μου δίπλα με τα παιδιά της, όλοι είμαστε στον τρίτο όροφο. Το ήθελε αυτό ο μπαμπάς, του άρεσε η οικογένεια ενωμένη. Πριν «πιαστεί» ως ηθοποιός ερχόμασταν τα καλοκαίρια στο Μαρούσι. Εγώ ήρθα μηνών εδώ και τον θυμάμαι που γυρνούσε τα βράδια. Είχα το συνήθειο να μην κοιμάμαι κι έλεγε στη μάνα μου: «Άσ’ την, μην της λες να πάει να κοιμηθεί, να δούμε πότε θα το κάνει». Μ’ άρεσε να τον βλέπω να επιστρέφει και να είναι πάντα με φίλους, σαν τον μπατζανάκη του, τον συγγραφέα Σωτήρη Πατατζή, που επίσης έμενε στο διπλανό διαμέρισμα. Αυτή είναι η πρώτη μνήμη.

Συνειδητοποιούσατε ως παιδούλα ότι είχατε έναν διάσημο δημοφιλή μπαμπά;

Για μας ήταν σαν να έκανε μια οποιαδήποτε δουλειά. Ήταν κι η ζωή μας έτσι, απλή, κάτι που οφείλουμε στους γονείς μας. Δεν μας επέτρεπαν να κάνουμε βεντετισμούς ή να πιστέψουμε ότι διαφέρουμε απ’ τους άλλους. Δεν υπήρχε, άλλωστε, εκείνα τα χρόνια όλη αυτή η σημερινή υπερπληροφόρηση. Στο σχολείο μπορεί να λέγανε «Είναι η κόρη του Φωτόπουλου», αλλά αυτό τελείωνε την ίδια μέρα. Δεν λέγαμε ποιος είχε περάσει απ’ το σπίτι μας την προηγούμενη, δεν κοκορευόμασταν. Ακόμη παρέα κάνουμε με τα παιδιά της γειτονιάς, όσα είναι ακόμη εν ζωή.

Τάβλι με τον μπατζανάκη του, τον συγγραφέα Σωτήρη Πατατζή

Και ποιοι περνούσαν συχνά από το σπίτι σας;

Ο πατέρας μου έκανε παρέα με τους συγγραφείς περισσότερο. Με τον σκηνοθέτη Γιώργο Τζαβέλλα και τη Μίλια, τη γυναίκα του, που ήταν μια κούκλα. Με τον Νίκο Τσιφόρο και τον Πολύβιο Βασιλειάδη, που καθόταν απ’ έξω γιατί είχαμε ένα σκυλί και δεν έμπαινε με τίποτα μέσα. Με την Ελένη Χατζηαργύρη. Με τον Τάκη Χορν, που ερχόταν συχνά εδώ όταν χώρισε με τη Λαμπέτη. Είχε φτιαχτεί κοντά μας και το στούντιο «Άλφα», οπότε οι ηθοποιοί στα διαλείμματα πήγαιναν στο σπίτι του Φωτόπουλου για να φάνε και να πιούν κάτι.

Ένα κοινοβιακό κλίμα, λοιπόν.

Πολύ κοινοβιακό, θα έλεγα. Του άρεσε πολύ να κοιμίζει ανθρώπους στο σπίτι μας. Είχε γυρίσει ένα βράδυ από παράσταση μαζί με τη μητέρα μας, που τον συνόδευε καμιά φορά. Άνοιξαν την πόρτα και βρήκαν να κοιμούνται κάποιοι. Πήγαν σιγά – σιγά και τον έναν τον γνώρισαν, ήταν ο νονός της μάνας μου απ’ την Πάτρα, ο οποίος είχε φέρει άλλες δύο γυναίκες. Το πρωί ο Μίμης ξύπνησε και έλεγε: «Μα θα σκάσω! Ποιες ήταν αυτές οι δύο κυρίες που κοιμόντουσαν στο σπίτι;»

Μιλήστε μου λίγο για τους παππούδες σας, τους γονείς του Μίμη Φωτόπουλου.

Ο πατέρας μου γεννήθηκε στη Ζάτουνα Αρκαδίας. Ο παππούς μου είχε κλέψει τη γιαγιά μου απ’ το Αίγιο και πήγαν στη Ζάτουνα. Έκαναν τρία παιδιά: Πρώτα τον Άγγελο, μετά μία κόρη, που τους πέθανε, και μετά τον πατέρα μου. Πριν σαραντίσει ο μπαμπάς, έχασε τον πατέρα του από φυματίωση. Η μάνα του πήρε τα παιδιά και κατέβηκε στην Αθήνα που είχε άλλες τρεις αδερφές. Ήταν όλες τους μοδίστρες. Μιλάω για το 1915, αφού ο πατέρας μου ήταν γεννημένος το ’13. Έμεναν στη Νεάπολη στα Εξάρχεια. Εκεί μεγάλωσε ο πατέρας μου, εκεί παντρεύτηκε τη μάνα μου, εκεί ανδρώθηκε κι από κει ξεκίνησε το θέατρο.

Δελτίο ταυτότητας του Μίμη Φωτόπουλου από το 1945

Ήταν από μικρός φιλότεχνος;

Μαζί με τον αδερφό του, διάβαζαν πολύ. Όταν στα Δεκεμβριανά οι Άγγλοι έριξαν όλμο στο σπίτι του, κάηκαν γύρω στα 2.000 βιβλία. Ήταν ένα πολύ ασθενικό παιδί, γιατί κόντεψε να πεθάνει από δάγκειο πυρετό. Σώθηκε ως εκ θαύματος στην εφηβεία του. Η γιαγιά μου φοβόταν μην πάθει φυματίωση μετά απ’ ότι πέρασε και πήρε τα παιδιά και πήγαν στη Φτέρη, μια εξοχή στο Αίγιο. Εκεί στα 17 – 18 του, ο πατέρας μου έγραψε τα πρώτα του ποιήματα. Το 1940 εξέδωσε τα «Μπουλούκια», την πρώτη ποιητική συλλογή του, η οποία περιείχε ερωτικά, πολιτικά και κοινωνικά ποιήματα μαζί με τις εμπειρίες του από το θέατρο. Έβγαινε ένας πεσιμισμός καρυωτακικού τύπου στα ποιήματα του, θα λέγαμε σήμερα. Είχε το κόμπλεξ της ορφάνιας, μην έχοντας γνωρίσει πατέρα κι εκεί οφειλόταν – σύμφωνα με τον ίδιο – η μελαγχολία του. Με τον Πέτρο Καπουράλη, τον πρώτο του ξάδερφο, κάνανε στενή παρέα, επειδή κι εκείνος είχε χάσει τον πατέρα του όταν ήταν μωρό αβάπτιστο. Αδέρφια ήταν στην ουσία ο Μίμης με τον Πέτρο.

Εν ώρα δημιουργίας κολάζ με τα γραμματόσημα του

Στο θέατρο πως μπήκε ο Μίμης Φωτόπουλος;

Είχε περάσει στη Φιλοσοφική και είδε μια αγγελία για όσους ενδιαφέρονταν να δώσουν εξετάσεις στο Εθνικό. Δεν ήξερε, όπως έλεγε, τι του ήρθε να πάει να δώσει εξετάσεις! Πήρε απ’ το περίπτερο τον «Προμηθέα Δεσμώτη», διάβασε, έδωσε εξετάσεις και πέρασε στο Εθνικό. Μιλάμε για το 1931, στα 18 του. Κάθισε δυο χρόνια στη δραματική, όπου ένας καθηγητής του τού είπε: «Εσύ θα γίνεις κωμικός με τη μούρη σαν τρίφτη που έχεις» (γέλια). Ο Μίμης έλεγε: «Εγώ κωμικός;», αφού ονειρευόταν να παίξει ρόλους ζεν πρεμιέ. Το ΄33 ξεκίνησε τα μπουλούκια, τουρνέ στην επαρχία, μπήκε στο επάγγελμα με τρομερές δυσκολίες και αφραγκίες. Του στέλνανε λεφτά οι δικοί του να επιστρέψει απ’ τις τουρνέ.

Δεν έβγαζε δηλαδή χρήματα.

Αστειεύεστε; Οι άνθρωποι στην επαρχία δίνανε αυγά, ψωμί και κότες αντί για εισιτήριο. Μεγάλη ταλαιπωρία, ούτε για τα εισιτήρια για να γυρίσει δεν είχε! Έρχεται η Κατοχή και ως γνωστόν το θέατρο άνθισε. Μας έλεγε η μάνα μου πως έδιναν μια χρυσή λίρα για να πάνε να δουν την Καίτη Ντιριντάουα. Ο Μίμης παίζει στην αρχή με διάφορους θιάσους ώσπου μπαίνει στους Ηνωμένους Καλλιτέχνες, τον θίασο των κομμουνιστών. Ανέβαζαν έργα κλασικού ρεπερτορίου. Στον ίδιο θίασο ήταν ο πατέρας του ποιητή Τίτου Πατρίκιου, η Ντιριντάουα φυσικά, ο Δήμος Σταρένιος κ.α. Πολιτική συνείδηση είχε αποκτήσει από πριν, αφού στην Κατοχή είχε ενταχθεί στο ΕΑΜ. Το 1939 συναντήθηκε με τον Κάρολο Κουν με τον οποίο πήγαν τουρνέ στη Θεσσαλονίκη. Στο θίασο ήταν ακόμη ο Διαμαντόπουλος και ο Καλλέργης. Ανέβασαν την «Αγριοπάπια» του Ίψεν. Λίγο αργότερα, που μπήκε στους Ηνωμένους Καλλιτέχνες, έκαναν και αντιστασιακή δράση πέρα απ’ το θέατρο. Κυνηγημένοι ήταν όλοι. Το ΄45 ξαναπάει στον Κουν και κάνουν την «Αντιγόνη» του Ανούιγ με τη Λαμπέτη. Εκεί τον είδε η Μαρίκα Κοτοπούλη και την άλλη χρονιά τον πήρε στο θίασο της. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ντίνο Ηλιόπουλο και έγιναν πολύ φίλοι. Το ΄48 κάνει την πρώτη του ταινία, το «Οι Γερμανοί ξανάρχονται» του Σακελλάριου.

Ήταν ήδη παντρεμένος με τη μητέρα σας;

Παντρεύτηκαν το 1946. Τη γνώρισε τη μάνα μου όταν έπαιζε στου Κουν. Η μάνα μου και η Καίτη Ντιριντάουα ήταν μαζί στην Αντίσταση, κολλητές φίλες. Στο σπίτι της Ντιριντάουα ο Μίμης γνώρισε τη Μαργαρίτα ένα μεσημέρι και παντρεύτηκαν ύστερα από τρεις μήνες, παραμονή Πρωτοχρονιάς του ΄46. Έπεσε μεγάλος έρως!

Ισχύει ότι για την παρθενική του εμφάνιση στο σινεμά, το ΚΚΕ τον διέγραψε;

Έτσι ακριβώς έγινε. Εμείς το μάθαμε πολύ αργότερα, γιατί δεν μιλούσε για πράγματα που τον είχαν πληγώσει. Άμα κάναμε καμιά κουβέντα, μας έλεγε: «Τελείωσε η συζήτηση, τέλος». Διαγράφηκε, γιατί έπαιξε τον ινστρούκτορα και σατίριζε το κόμμα.

Η πλέον ξεκαρδιστική σκηνή με τον Φωτόπουλο και τον Λογοθετίδη στο τρελοκομείο μέσα.

Ναι, ακριβώς. Ποτέ δεν ξανάγινε μέλος του ΚΚΕ, αν και παρέμεινε μια ζωή ψηφοφόρος του. Αυτός ΚΚΕ, εγώ και η μάνα μου ΚΚΕ Εσωτερικού, είχαμε άγριους τσακωμούς. Η μάνα μου ήταν με το’να πόδι στο ΚΚΕ και με τ’ άλλο στο ΚΚΕ Εσωτερικού. Η αδερφή μου, π.χ., ήταν οργανωμένη στον Ρήγα Φεραίο. Σε καθημερινή βάση είχαμε πολιτική συζήτηση στο σπίτι. Με τον Πατατζή τα λέγανε, αριστερός κι αυτός, αλλά τσακωμένος με το ΚΚΕ και μ’ όλα τα παρακλάδια του. Καταρχάς ήταν πολύ πολιτικοποιημένη η μάνα μας, η πρώτη αριστερή δημοτική σύμβουλος του Αμαρουσίου με την τότε ΕΔΑ. Τη δεύτερη χρονιά που εκλέχθηκε, έγινε το πραξικόπημα του ’67, την πιάσανε και τη στείλανε στη Γυάρο. Ήξεραν πως οργάνωνε δράσεις στο Μαρούσι και μοίραζε κόκκινα γαρίφαλα στις γυναίκες.

Μπορεί τον Μίμη να τον διέγραψε το ΚΚΕ, αλλά από το «Οι Γερμανοί ξανάρχονται» και μετά, ξεκίνησε η μεγάλη καριέρα του.

Απ’ το 50 ξεκίνησε να κάνει τις ταινίες του, τον «Πύργο των Ιπποτών», το «Έλα στο θείο», τον «Γρουσούζη» με τον Ορέστη Μακρή και τη Δάφνη Σκούρα. Ακόμη δεν είχε γίνει πρωταγωνιστής. Η πρώτη μεγάλη του επιτυχία είναι το «Σοφεράκι» του Τζαβέλλα, όπου ο Φίνος του κάνει αποκλειστικό συμβόλαιο για εφτά ταινίες. Ήταν ο πρώτος ηθοποιός που υπέγραψε συμβόλαιο, άρα το ξεκίνημα του πατέρα μου, ως πρωταγωνιστής, σηματοδότησε αυτό που θα ορίζαμε ως επαγγελματισμό στον κινηματογράφο. Μετά έκανε τις «Λατέρνες» με τον Σακελλάριο, «Τα κίτρινα γάντια», αλλά ταυτόχρονα συνεργάστηκαν στο θέατρο με τον Ηλιόπουλο, έγιναν συνθιασάρχες. Έπαιζαν μαζί, έκαναν τουρνέ, ήταν πολύ καλοί φίλοι και συνεργάτες.

Μου είπατε για την εξορία της μαμάς, αλλά και ο μπαμπάς είχε κάνει εξορία.

Τον έπιασαν στο Κολωνάκι παραμονή Πρωτοχρονιάς του ΄45. Είχε πάει σ’ ένα καφέ που μαζεύονταν οι καλλιτέχνες για να βρει δουλειά. Τον κατέδωσε ένας ταξιθέτης – έτσι λένε – μαζί με άλλους συναδέλφους του. Τον πήραν οι Άγγλοι, τον βάλανε σ’ ένα πλοίο και τον στείλανε στο Ελ Ντάμπα, στην Αίγυπτο, χωρίς καν να ειδοποιήσουν τους δικούς του. Έφυγε απλά απ’ το σπίτι του μια μέρα και δεν ξαναγύρισε. Στο στρατόπεδο του Ελ Ντάμπα έμεινε για λίγο, για τρεις μήνες, μαζί με άλλους 4.000 κομμουνιστές. Τους άφησαν το καλοκαίρι οι Εγγλέζοι, αλλά εδώ ο αδερφός του έψαχνε όλα τα νοσοκομεία και μετά τα νεκροταφεία.

Σας μιλούσε γι’ αυτό το διάστημα της εξορίας του;

Όχι, δεν μίλαγε για τέτοια θέματα. Κι άμα εμείς τον ρωτούσαμε, απαντούσε: «Διαβάστε τα βιβλία μου ή τα ποιήματα μου». Ήταν πολύ ήρεμος άνθρωπος, ήθελε την ησυχία του.

Σαν πατέρας ήταν αυστηρός;

Όχι, καθόλου. Η μάνα μου τα κανόνιζε όλα. Μπορεί να είχαμε μητριαρχία, αλλά πατριαρχία δεν υπήρχε καθόλου. Δούλευε πολλές ώρες, 16 ώρες την ημέρα τη δεκαετία του 1950. Εγώ είμαι γεννημένη το 1948 και η αδερφή μου το ’54. Λέγεται μάλιστα πως όταν πήρε τα πρώτα του λεφτά απ’ το «Οι Γερμανοί ξανάρχονται», ήρθε και τα πέταξε για γούρι στο μωρουδιακό κρεβάτι μου. Σκεφτείτε ότι η μάνα μου παντρεύτηκε τον πατέρα μου μαζί με όλο του το σόι, γι’ αυτό κι εμείς έτσι μεγαλώσαμε. Μάλλον καλά περνάγανε, κανείς δεν παραπονιόταν. Κι αν εμείς θέλαμε να βγούμε έξω τα βράδια κι η μάνα μου τα έβρισκε δύσκολα, μας έλεγε: «Πήγαινε στον πατέρα σου να σου δώσει άδεια». Τότε μόνο αναλάμβανε ο πατέρας μου. Γύρναγε κι έλεγε στη μάνα μου: «Τι μου τις στέλνεις εμένα; Δεν συνεννοηθήκατε;» (γέλια). Το μόνο που ήθελε ήταν να έχουμε μία επιτήρηση χωρίς αυστηρότητα. Να μην είμαστε ξέφραγο αμπέλι. Είχε κάποιες αξιακές αρχές που δεν ήθελε να τις ξεπερνάμε. Και δεν υπήρχε λόγος να το κάνουμε, οπότε δεν ερχόμασταν σε ρήξη. Μόνο με τη μάνα μου εγώ τσακωνόμουν στην εφηβεία, αλλά μαζί του ποτέ.

Είχε χιούμορ μες το σπίτι, έκανε πλάκες;

Όχι πολύ. Μόνο όταν ήταν με τους φίλους του και ένιωθε άνετα. Εμάς δεν μας άφηνε να καθόμαστε μαζί με τους συγγραφείς και ηθοποιούς φίλους του. Μας απαγόρευε, τώρα που τα θυμάμαι, να έχουμε σχέση με το θέατρο. Δεν υπήρχε αυτό το να πηγαίνουμε στα καμαρίνια, όχι για να μη γλυκαθούμε απ’ το θέατρο, αλλά για να μην ενοχλούμε. Τα κορόιδευε αυτά με τα παιδιά τους που τα έτρεχαν στα καμαρίνια. Μπορεί να έλεγαν και διάφορα σόκιν μεταξύ τους, που δεν ήθελε εμείς να τα ακούμε. Γενικά τα κουτσομπολιά δεν τα ήθελε καθόλου.

Πηγαίνατε οικογενειακώς στις πρεμιέρες των ταινιών του;

Όχι, πολλές ταινίες δεν τις είχαμε δει καν. Πολύ μετά τις είδαμε στην τηλεόραση που παίζονταν. Μπορεί να έλεγε στη μάνα μου: «Μην τις πας σ’ αυτή την ταινία, δεν είναι καλή» κλπ. Σε μία τελευταία ραδιοφωνική του συνέντευξη, γύρω στο ’84, είπε πως μόνο 4 – 5 ταινίες του τού άρεσαν. Οι δύο «Λατέρνες», η «Κάλπικη λίρα», οι «Γερμανοί ξανάρχονται», το «Σοφεράκι». Αγαπούσε πολύ το έργο «Ο Φανούρης και το σόι του», γιατί γενικά αγαπούσε τις ηθογραφίες και τους Έλληνες συγγραφείς. Συναισθηματικά τον έπιανε πολύ αυτό το έργο, το έπαιζε συνέχεια σε τουρνέ, είχε κάνει μεγάλη επιτυχία στη Θεσσαλονίκη. Η μάνα μου μας έπαιρνε κι εμάς μαζί με αφορμή τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης εν είδει διακοπών. Αναγκαστικά πηγαίναμε στο θέατρο και τον βλέπαμε.

Το έργο, βέβαια, που λάτρεψε από το θέατρο και που ταυτίστηκε μαζί του ήταν το «Δον Καμίλο» του φίλου του, του Πατατζή. Έλεγε, θυμάμαι, πως ο μεγαλύτερος κομμουνιστής ήταν ο Χριστός. Είχε θρησκευτικές πεποιθήσεις;

Όχι, ήταν άθεος. Η μάνα μου, παρότι σκληροπυρηνική κομμουνίστρια, δεν ήταν άθεη. Και το κεράκι της άναβε, και την προσευχή της έκανε, καθαρά εθιμοτυπικά. Ο πατέρας μου ήταν τελείως άθεος, το έλεγε κιόλας.

Το έλεγε τότε που ήταν ταμπού στην Ελλάδα.

Γιατί, σήμερα δεν είναι ταμπού; Βλέπω τι γίνεται πάλι με τις εκκλησίες και νομίζω ότι γυρνάμε 50 χρόνια πίσω…

Σωστό. Ας πάμε πάλι στο «Δον Καμίλο».

Ο πατέρας μου είχε πάρει το θέατρο «Άλφα» που μετονομάστηκε σε θέατρο «Φωτοπούλου». Ανέβασε τον «Έκτο αμερικανικό στόλο» με την πρωτοεμφανιζόμενη Ξένια Καλογεροπούλου, την Πόπη Λάζου και τη Ζωή Φυτούση, που μετά έγινε και ταινία, το «Καλωσήρθε το δολάριο». Αμέσως μετά ανέβασε το «Δον Καμίλο», 1959 – 60. Είχε προηγηθεί βέβαια «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ», η πρώτη μεγάλη του θεατρική επιτυχία. Παιζόταν για δυο χρόνια στο θέατρο «Μπουρνέλη». Οι κριτικές έλεγαν πως ξέφυγε από τον χαρακτήρα του μάγκα και έδειξε το ταλέντο του. Το «Δον Καμίλο» το ανέβαζε συνέχεια, ακόμα και μες τη χούντα. Τελευταία φορά που το έπαιξε ήταν στο θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης για τα πενήντα χρόνια του στο θέατρο.

Τι του άρεσε τόσο πολύ στο έργο αυτό;

Σαν να είχε ταυτιστεί με τον παπά, αλλά ένα κίνητρο ήταν σίγουρα η μόνιμη επιτυχία, ειδικά όταν είσαι θιασάρχης και σ’ ενδιαφέρει το ταμείο. Ο Πατατζής έλεγε πως το έγραψε για να χτυπήσει τον φανατισμό των ανθρώπων, όχι μόνο τον θρησκευτικό. Γενικά, όμως, ο Μίμης είχε ανεβάσει και άλλα έργα του Πατατζή.

Ήταν άνθρωπος των εντάσεων;

Όχι, δεν θα το έλεγα. Λίγο με τα πολιτικά αγρίευε. Ενώ με τον Πατατζή ήταν στο ίδιο κόμμα, υποτίθεται, είχαν διαφωνίες, όπως και με τον Πέτρο Καπουράλη, επειδή ήταν Πασοκτζής. Απέφευγε τους καυγάδες κι εμείς όποτε φωνάζαμε με τη μάνα μου, μας σφύραγε για να σταματήσουμε. Ήσυχος άνθρωπος με έναν συγκεκριμένο κώδικα αξιών. Διάβαζε μονίμως πάρα πολύ και παρακολουθούσε το μοντέρνο θέατρο. Κάθε Δευτέρα στο ρεπό του έπαιρνε τη μάνα μας και πήγαιναν σινεμά, επειδή όμως ήταν πολύ σεμνός, περίμενε να σβήσουν τα φώτα, φόραγε το καπέλο του και μετά έμπαιναν μέσα για να μην τον αναγνωρίσουν.

Ερχόταν αντιμέτωπος με εκδηλώσεις λατρείας απ’ τον κόσμο;

Φοβερές! Μια φορά μπήκε στη Λάρισα μ’ ένα Ωστενάκι, το πρώτο αυτοκίνητο που είχε πάρει. Εκείνη την περίοδο αλληλογραφούσαν ακόμη με τη μάνα μου. Της έγραφε: «Θρίαμβος από δουλειά»! Στέλνει ένα άλλο γράμμα στη μάνα μου ο Ηλιόπουλος που της έλεγε: «Επειδή δεν θα σ’ το πει ποτέ, να ξέρεις ότι μπήκε στη Λάρισα και του σήκωσαν το αμάξι στα χέρια». Έχουμε κρατήσει και πολλά γράμματα θαυμαστών του.

Αν και φιλάσθενος ως παιδί, είχε καλή υγεία κατά τη διάρκεια της ζωής του;

Τον πρόσεχε πολύ η μάνα μου, δεν θυμάμαι να είχε αρρωστήσει. Του έκαναν καλό και τα ταξίδια που κάνανε. Μια χρονιά πήραν τον Πατατζή μαζί τους και γύρισαν όλη την Ευρώπη. Το αεροπλάνο δεν το ήθελε καθόλου. Μία φορά μπήκε αναγκαστικά από Κύπρο προς Αίγυπτο για τουρνέ. Δεν υπήρχε άλλο μέσο. Κάποτε είχαν πάει με την Κοτοπούλη για παράσταση στην Κωνσταντινούπολη. Στο γυρισμό έπιασε μια κακοκαιρία που δεν υπήρχε πιλότος για να τους πάρει. Ξαφνικά μες το βράδυ τους ειδοποιούν πως ένας θαρραλέος πιλότος θα τους μετέφερε στην Αθήνα. Γύρισαν μαλλιοκούβαρα, τη δε Κοτοπούλη με φορείο τη βγάλανε! Από τότε δεν ήθελε με τίποτα τα αεροπλάνα.

Και στην Αμερική πως πήγαινε;

Με το πλοίο! Έντεκα μέρες να πάει και άλλες τόσες να γυρίσει. Μια χρονιά γύρισε δύο ταινίες μέσα στο πλοίο, το «Ένα καράβι Παπαδόπουλοι» και το «Πλοίο της χαράς». Ήταν μαζί με τον Ορέστη Λάσκο και τη Μπεάτα Ασημακοπούλου. Με τον Λάσκο, επίσης, έκαναν στενή παρέα. Ερχόταν εδώ και μας απήγγειλε ποιήματα με τη βροντερή φωνή του! Να φανταστείτε, στο παλιό μας σπίτι, μονοκατοικία, είχαν γυριστεί τουλάχιστον πέντε – έξι ταινίες, στις οποίες δεν έπαιζε ο πατέρας μου. Θυμάμαι μία, τη «Ζήλεια», με τον Γιώργο Φούντα και την Έλλη Φωτίου, όπου ήθελαν το τζάκι μας. Έδινε το σπίτι για γυρίσματα. Του λέγανε «Βρε Μίμη, θα μας δώσεις το σπίτι σου γιατί δεν έχουμε λεφτά να νοικιάσουμε στούντιο;» Και το έδινε!

Είχε έντονο μέσα του το συναίσθημα της αλληλεγγύης.

Πάρα πολύ, χειρότερη όμως ήταν η μάνα μου! Μας έπαιρνε τα ρούχα και τα έδινε χωρίς να μας ρωτήσει. Μια φορά είχε πάρει ο πατέρας μου ένα ημίπαλτο. Την ίδια περίοδο η μάνα μου είχε φτιάξει ένα σχολείο, το γ’ δημοτικό, μαζί με τον Λουκή Ακρίτα, τον πατέρα της Έλενας. Ήταν υπουργός Παιδείας και πήγαινε η μάνα μου κάθε μέρα. Της έλεγε ο Λουκής: «Καλά, βρε Μαργαρίτα, δεν είναι ανάγκη να κουβαλιέσαι απ’ το Μαρούσι, θα το κάνουμε το σχολείο». Τέλος πάντων, επειδή εμείς είχαμε μεγαλώσει και η μάνα μας έπρεπε να έχει ένα μικρό παιδί υπό την προστασία της, υιοθέτησε ένα εν είδει «πνευματικής υιοθεσίας» που γινόταν τότε. Του πλήρωνε τα πάντα για τη μόρφωση του. Σ’ αυτό το παιδί, λοιπόν, που δεν είχε παλτό, έδωσε το παλτό του μπαμπά μου. Λέει ο Μίμης: «Που είναι το παλτό μου;»…«Ποιο παλτό σου;»…«Αυτό που είχα πάρει τελευταία»…«Αχ, το έδωσα και μην πεις κουβέντα γιατί το παιδί δεν είχε τίποτα να φορέσει»! Που να έλεγε κουβέντα ο άλλος; (γέλια) Μια άλλη φορά που ο πατέρας μου μας είχε πάρει χρυσαφικά για Πρωτοχρονιά, φιλοξενούσαμε στο σπίτι δυο ανιψιές της μάνας μου. Του λέει του Μίμη: «Έχουμε τώρα εδώ τα κορίτσια και ξέρεις από τι φτωχό σπίτι είναι. Αντί να δώσεις τα χρυσαφικά στις κόρες σου, δεν τα δίνεις στα κορίτσια αυτά;» Έτσι έγινε! Εμάς πάλι μας άρεσε όλο αυτό, δεν θυμώναμε, μεγαλώναμε σ’ ένα περιβάλλον αλληλέγγυο.

Είχε σε κάποιο φαΐ προτίμηση ο Μίμης Φωτόπουλος;

Μαγείρευε κάθε μέρα η μάνα μου και του άρεσαν οι κεφτέδες με πουρέ. Ήταν λιγόφαγος, έτρωγε σαν σπουργίτι όταν είχε διπλή παράσταση. Το βράδυ, όταν τέλειωνε, πήγαιναν έξω με τις παρέες του, στη Φωκίωνος Νέγρη, όπου έτρωγε κανονικά. Δεν έπινε καθόλου, ούτε καν κρασί. Ασκητικά ζούσε, αλλά κάπνιζε μια ζωή Άσο σκέτο. Όχι πολύ, δέκα τσιγάρα τη μέρα. Από τότε που τον θυμάμαι, Άσο σκέτο κάπνιζε, τόσο σταθερός ήταν και σ’ αυτό.

Είχε και ένα άλλο χαρακτηριστικό, από νέος έμοιαζε ωριμότερος φατσικά.

Μα εγώ δεν τον θυμάμαι νέο τον πατέρα μου! Το παρατσούκλι του στο θέατρο ήταν «Γέρος», επειδή είχε βαριά φωνή. Και «Μουγκό» τον έλεγαν, επειδή δεν μίλαγε πολύ, σαν τον Κώστα Χατζηχρήστο που σε τρέλαινε.

Αυτός ο άνθρωπος ο αριστερός, ο ιδεολόγος, πως έβλεπε τις ταινίες του ΝΕΚ, τον Αγγελόπουλο;

Τον «Θίασο» τον είχε δει και του άρεσε πολύ. Το ΄84, ας πούμε, που είχε βγει το «Ταξίδι στα Κύθηρα», εκείνος είχε πάθει το πρώτο καρδιακό και δεν έβγαινε έξω πια. Είχε αδυνατίσει πολύ, γιατί πίστευε ότι τον πείραζε το φαγητό. Πήρε τη σύνταξη και δεν συμπλήρωσε χρόνο, να φανταστείτε. Γενικά, όμως, δεν είχε παρωπίδες, τις παλιές ταινίες του Κούνδουρου και του Κακογιάννη τις σεβόταν πολύ. Τρελαινόταν για τις ιταλικές κωμωδίες του Τζέρμι, τόσο, που είχε έναν δάσκαλο για να μάθει ιταλικά. Ήθελε να πήγαινε στην Ιταλία με τη μάνα μου ένα φεγγάρι. Κάτι που δεν το ξέρει πολύς κόσμος είναι ότι μάθαινε εσπεράντο, μια γλώσσα που λέγανε ότι θα επικρατήσει παγκοσμίως. Ήταν απ’ τα ιδρυτικά μέλη των εσπεραντιστών.

Πότε ξεκίνησε η ενασχόληση του με τα κολάζ γραμματοσήμων;

Ήταν συλλέκτης γραμματοσήμων, όχι φανατικός, ενώ έπαιρνε και στην «ABC» μαθήματα ζωγραφικής. Γενικώς ήθελε πάντα κάτι να κάνει εκτός από αθλητισμό που δεν το’χε καθόλου. Του λέγαμε να βγει μια βόλτα και απαντούσε πως η γιαγιά του πέθανε 100 ετών και ήταν μονίμως στο κρεβάτι (γέλια). Γίνεται, λοιπόν, το πραξικόπημα του ’67 και ένα μήνα μετά πιάνουν τη μάνα μας. Την πήγαν στη Γιάρο κι εκείνος φρίκαρε! Μας έκοψαν για έξι μήνες το τηλέφωνο και έχασε πολλές δουλειές. Πέρναγε αναγκαστικά πολλές ώρες στο σπίτι του. Κάθε πρωί έβγαινε η αδερφή μου να πάει σχολείο και χαιρετιόταν με τους ασφαλίτες απ’ έξω. Είχε γυρίσει κι η μάνα μας απ’ την εξορία και μια μέρα που έβρεχε, της κάνουμε: «Βρε μαμά, βρέχει κι ο άνθρωπος έξω έχει γίνει μούσκεμα». Απαντούσε εκείνη: «Σιγά μην τον λυπηθούμε τον χαφιέ»…Το διάστημα του εγκλεισμού του στο σπίτι, ο πατέρας μου ασχολήθηκε και με εμάς, φώναξε μάλιστα και τον Πατατζή με τη γυναίκα του να μείνουν στο σπίτι μαζί μας όσο έλειπε η μάνα μας. Έβλεπε τα πολλά γραμματόσημα και λυπόταν να τα πετάξει. Πώς του ήρθε η σκέψη και άρχισε να ζωγραφίζει περιγράμματα και να κολλάει τα γραμματόσημα από πάνω, ολόκληρα ή κομμένα. Έκανε την πρώτη του έκθεση το 1969 στην Ελληνοαμερικανική Ένωση κι έτσι ξεκίνησε η όλη ιστορία. Μέχρι που πέθανε, ασχολιόταν με τα κολάζ. Πούλαγαν τα έργα του και ακόμη μας τα ζητάνε.

Σαν οικογένεια δεν σας είχε λείψει τίποτα, να υποθέσω.

Ο πατέρας μου εργαζόταν σκληρά, ενώ η μάνα μας εργαζόταν εθελοντικά ως δημοτική σύμβουλος. Είχαμε ανέσεις, αλλά όχι υπερβολές. Δεν αγοράζαμε ρούχα μάρκες, ζούσαμε σαν μια κανονική μεσοαστική οικογένεια.

Έλεγε συχνά όχι σε δουλειές που του πρότειναν;

Του έφερναν συχνά σενάρια και κυρίως θεατρικά. Έρχονταν οι συγγραφείς στο γραφείο του και του τα διάβαζαν. Η αδερφή μου θυμάται που καθόταν κάτω στο χαλί και άκουγε ολόκληρα θεατρικά έργα χωρίς να βγάλει κιχ, διότι αν έβγαζε, θα έφευγε την ίδια στιγμή. Μετά, όταν εγώ γνώρισα τον πρώτο μου άνδρα, τον Αχιλλέα Θεοφίλου, σε πολύ μικρή ηλικία, η αδερφή μου πήγαινε ακόμη στο δημοτικό. Ήμουν 17 χρονών, παντρευτήκαμε στα 20 και στα 21 έκανα τον γιο μου. Ο Θεοφίλου ήταν τότε δημοσιογράφος στην «Αθλητική Ηχώ». Φύγαμε για το Παρίσι, όπου πέσαμε στα γεγονότα του Μάη του ’68. Ήμουν έγκυος και γύρισα το καλοκαίρι, με ακολούθησε ο Αχιλλέας, ξανάφυγε και αυτή η δουλειά γινόταν. Δεν είχε σχέση με τη δισκογραφία, το ’69 μπήκε στη ΜΙΝΟΣ όταν γεννήθηκε ο γιος μας. Τον Αχιλλέα τον ήξερε ο πατέρας μου επειδή μεγάλωσε κι αυτός εδώ απέναντι μας. Ήταν ο παιδικός μου έρωτας, που λέμε. Χώρισα στα 23 μου, αλλά μέχρι σήμερα έχουμε άριστες σχέσεις. Απ’ ότι ξέρω, ο πατέρας μου βοήθησε τον Θεοφίλου να μπει στη δισκογραφία. Είχε μάθει απ’ τον φίλο του τον ζωγράφο Βελούδιο, που έκανε τα εξώφυλλα της ΜΙΝΟΣ, ότι χρειάζονταν κάποιον για μια θέση στην εταιρεία. Του είπε ο Βελούδιος πως είχαν περάσει 70 άτομα για τη θέση αυτή και ο Μάτσας τους είχε διώξει όλους. Ο Μίμης πήγε και βρήκε τον Μάτσα, αλλά αν δεν ήταν καλός ο Αχιλλέας, δεν θα τον κρατούσαν.

Η σχέση του πατέρα σας με τη μουσική ποια ήταν;

Λάτρευε τα αρχοντορεμπέτικα, Σουγιούλ, Χιώτη, Γούναρη. Ρεμπέτικα βαριά δεν ακούγαμε καθόλου στο σπίτι, δεν τα μπορούσε η μάνα μου. Εμείς το ρεμπέτικο το μάθαμε πολύ αργότερα και το λατρέψαμε. Του Μίμη του άρεσε πολύ και η «Συννεφιασμένη Κυριακή» του Τσιτσάνη, που το τραγουδούσε. Όταν μετά μπήκε ο Αχιλλέας στη ΜΙΝΟΣ και το σπίτι μας γέμισε δίσκους, άκουγε και τους νεότερους συνθέτες, τον Κουγιουμτζή, τον Καλδάρα κ.α. Τον θυμάμαι να μας λέει: «Βρε κορίτσια, λείπει η μουσική απ’ το σπίτι» και πήγε και αγόρασε κασέτες μέσα σε φάκελο με Μπετόβεν και Τσαϊκόφσκι. Εννοείται πως του άρεσε πολύ η μουσική του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι, είχαμε λιώσει το δίσκο με την «Οδό Ονείρων». Και τα αντάρτικα, επίσης. Ακόμη βρίσκω κασέτες της μάνας μου που πάνω γράφουν «Αντάρτικα». Τη χάσαμε το 2005 στα 84 της, έζησε άλλα 20 χρόνια μετά τον πατέρα μου. Όλες οι αδερφές της είχαν πεθάνει 95 και 100 ετών, αν δεν την έβρισκε ο καρκίνος, ακόμη θα ζούσε! Της είχε κοστίσει πολύ ο θάνατος του Μίμη, αν και τα βαθύτερα εσώψυχα της, δεν τα εξέφραζε. Τα κρατούσε μέσα της τα προσωπικά της.

Με πολιτικούς είχε σχέσεις ο Φωτόπουλος;

Ήταν ευγενικός όταν πήγαιναν να τον χαιρετίσουν σε κάποια πρεμιέρα και μάλλον αμήχανος. Κρατούσε απόσταση. Τους δεξιούς σίγουρα δεν τους «πήγαινε». Η μάνα μας είχε σχέσεις καλές με τον Λουκή και τη Σύλβα Ακρίτα, όπως και με τον Κακλαμάνη, όταν είχε πρωτοβγεί στο πλευρό του Παπανδρέου. Πρωταπριλιά του ΄67 η μάνα μου είχε κάνει μια φάρσα στη Σύλβα Ακρίτα, που ήταν σπίτι με τον κοινό τους φίλο, τον Γαρδέλη, δήμαρχο Αμαρουσίου. «Έγινε πραξικόπημα» τους είπε, δικαιώνοντας τον πατέρα μου που έλεγε πως η πραγματική κωμικός ήταν η μάνα μας. Κλείνει το τηλέφωνο ο Γαρδέλης και κάνει στη Σύλβα: «Η Μαργαρίτα ήταν! Έγινε πραξικόπημα»! Η δε Σύλβα νόμιζε πως ήταν η Μαργαρίτα Παπανδρέου και χλώμιασαν οι άνθρωποι. Όταν τους ξαναπήρε αμέσως μετά η μάνα μου για να τους πει ότι έκανε πλάκα, της λέει η Σύλβα: «Τι αστείο ήταν αυτό, βρε Μαργαρίτα; Κοντέψαμε να πάθουμε συγκοπή»! Και ύστερα από 20 μέρες έγινε πραγματικά το πραξικόπημα!

Αυτό που καταλαβαίνω, έχοντας σας απέναντι μου, είναι πως όλη σας τη ζωή την περάσατε κοντά στον πατέρα σας.

Όλη μας τη ζωή, έτσι είναι. Μοιραστήκαμε όλοι μαζί τον πόνο της απώλειας του. Τα τελευταία χρόνια έπαιξε σε επιθεωρήσεις με τον Λαζόπουλο. Τους θεωρούσε έξυπνους συγγραφείς αυτόν και τον Ξανθούλη. «Βλάχο – μεγάλο ταλέντο» τον έλεγαν τον Λαζόπουλο μαζί με τον Λειβαδά και τη Σμαρούλα Γιούλη. Εκεί γνώρισε τον Κιμούλη και τον Βαλαβανίδη, όλα αυτά τα παιδιά, που κάνανε στενή παρέα. Την Ασπασία Κράλη, τη Μίρκα Παπακωνσταντίνου, τον Νίκο Καλογερόπουλο, τον Θέμη Μάνεση. Δίδασκε και για 25 ολόκληρα χρόνια στη σχολή Θεοδοσιάδη.

Με την Αλίκη Βουγιουκλάκη είχαν ποτέ σχέσεις;

Είχαν παίξει μαζί στο «Ποντικάκι», την πρώτη ταινία της. Δεν είχαν ποτέ σχέσεις. Μία φορά μόνο ακούμε εμείς ότι θα ερχόταν στο σπίτι μας η Βουγιουκλάκη, τότε που ήταν ζευγάρι με τον Πλωρίτη, αρχές του ’60. Κάτι θέλανε να κουβεντιάσουν στη μεγάλη ωραία βεράντα που είχαμε. Ίσως ήταν κι ο Πατατζής σε εκείνο το ραντεβού. Ο πατέρας μου αγρίεψε: «Κανονίστε να έρθει εδώ η Βουγιουκλάκη και να την κοιτάτε σαν αξιοπερίεργο! Καθίστε καλά!» Εγώ που ήμουν 12 χρονών και ήθελα να τη δω από κοντά, πήγα πίσω απ’ τα λουλούδια και τη θυμάμαι μ΄ ένα άσπρο μαντό να μου φαίνεται πολύ αδύνατη. Η αδερφή μου, επειδή μας είχε πει και η μάνα μας να μην την κοιτάμε, είχε κολλήσει με τον Πλωρίτη (γέλια). Νέος, φαλακρός με κάτι υπέροχα μάτια. Ήταν ωραίος άνδρας ο Πλωρίτης. Χαιρετίσαμε, λοιπόν, και φύγαμε. Με την Καρέζη είχαν πιο στενές σχέσεις, αφού μετά την επιτυχία των «Λατέρνων», την πήραν στο θίασο με τον Ηλιόπουλο. Ο Καζάκος επίσης ήταν εξ αγχιστείας συγγενής μας, αφού η Λέλα, η αδερφή του, παντρεύτηκε πρώτο μας ξάδερφο και μένουν εδώ δίπλα.

Σπάνιο πορτρέτο από την εξορία του στο Ελ Ντάμπα

Σας ρώτησα στην αρχή ποια ήταν η πρώτη μνήμη από τον πατέρα σας. Τώρα θέλω να μου πείτε την τελευταία.

Είχε να κάνει ένα διαφημιστικό. Το προηγούμενο βράδυ, 28η Οκτωβρίου, ήμασταν όλοι μαζεμένοι και βλέπαμε κάτι επετειακές ταινίες στην τηλεόραση, με τις οποίες γελούσαμε. Τίποτα δεν προϊδέαζε για το τέλος με τόσα γέλια που κάναμε. Το πρωί που ξύπνησε για να πάει στη δουλειά του, ζήτησε απ’ τη μάνα μου μια γραβάτα. Τον είδε που βγήκε απ’ το μπάνιο και πήγαινε για να ντυθεί. Τον βρήκε ντυμένο πάνω στο κρεβάτι σαν να κοιμόταν. Δεν έδειχνε σαν να ζαλίστηκε και να έπεσε. «Μίμη, τι έπαθες;» τον ρωτάει. Καμία απάντηση. Άρχισε να τον ταρακουνάει! Ειδοποιηθήκαμε όλοι ότι κάτι έπαθε ο παππούς! Ήρθε ο γιατρός και του έκανε μια ένεση στην καρδιά, αδρεναλίνης προφανώς, ήδη όμως είχε «φύγει»…Είχε κιτρινίσει…Καλέσαμε και το 166, αλλά το έδιωξε ο γιατρός του, δεν χρειαζόταν πια κανένα νοσοκομείο. Και κάτω να τον περιμένουν οι συνάδελφοί του που θα πήγαιναν για το διαφημιστικό, η Καφαντάρη και ο Μαυρομάτης. Πήγε κάτω κάποιος από μας και τους είπε: «Ο Μίμης πέθανε»…Τρελάθηκαν! Όλα έγιναν στις 8.20 το πρωί, αλλά εκείνοι ειδοποίησαν αμέσως το ΣΕΗ. Στις 9 άρχισαν να το λένε τα ραδιόφωνα: «Πέθανε ο Μίμης Φωτόπουλος»! Στο μεταξύ, γύρω στις 8, τον είχε δει μια γειτόνισσα που είχε βγει στο μπαλκόνι και χαιρετήθηκαν. Ακούει αυτή μία ώρα μετά ότι πέθανε ο Φωτόπουλος και σκέφτηκε ότι λένε ανακρίβειες και θα τρελαθεί η γυναίκα του άμα το πάρει είδηση. Σας λέω τώρα τι σημαίνει ανακοπή, οξύ έμφραγμα…Και μήπως νομίζετε ότι το συνειδητοποιείς εύκολα; Όταν χάνεις έτσι ξαφνικά τον άλλον, είναι τεράστιο σοκ. Ο Μίμης δεν ήταν πολύ μεγάλος, 73 ετών πέθανε…

Τελειώνοντας αυτή τη μεγάλη συνέντευξη, νιώθετε ένα βάρος, μια ευθύνη, ως κληρονόμοι του Μίμη Φωτόπουλου;

Εγώ όχι τόσο. Η αδερφή μου, ναι, σε ορισμένα πράγματα. Δεν θέλει να εκτίθεται. Ακόμη όμως αναρωτιόμαστε αυτό πως θα φαινόταν στον μπαμπά κλπ. Και τις δυο μας αγαπούσε, αν και η αδερφή μου λέει ότι είχε σε μένα αδυναμία, επειδή ήμουν το πρώτο παιδί στο Φωτοπουλαίικο. Είχα και το όνομα της μάνας του, που της είχε τρομερή αγάπη. Κι αυτή απ’ την ίδια αιτία έφυγε, από ανακοπή. Δεν είχε πάει καν στην κηδεία της, δεν άντεχε να δει τη μάνα του νεκρή. Το βράδυ έπαιξε στο θέατρο και του έκαναν ένεση στο καμαρίνι για να μπορέσει ν’ αντέξει και να μην σωριαστεί. Του είχε στοιχίσει πολύ. Ούτε ποτέ πήγε στο νεκροταφείο. Θυμάμαι πως όταν του είπαν για τον ξαφνικό θάνατο της μάνας του, το 1955, έσκισε όλες τις κουρτίνες απ’ την υπερένταση. Ήταν κι η γιαγιά μου πολύ προχωρημένος άνθρωπος. Μοδίστρα, ήθελε να σπουδάσει τους δυο γιους της αντί να τους στείλει στη δουλειά.

Αν ζούσε, λοιπόν, σήμερα ο Μίμης Φωτόπουλος, πως θα έκρινε την πολιτική κατάσταση;

Θα ένιωθε αηδία, μια λέξη που τη χρησιμοποιούσε! «Αηδία» για την πολιτική κατάντια! Είχε φάει μούντζες η τηλεόραση, δεν φαντάζεστε! Και μεγάλη απογοήτευση θα ένιωθε, που θα την έβγαζε σε κάνα ποίημα ή στα κολάζ του. Το πολύ – πολύ να έβριζε και να εκτονωνόταν.

Στα αριστερά ο Μίμης Φωτόπουλος με τη μητέρα του Άννα και τον μεγάλο αδερφό του Άγγελο

Το άγνωστο έπος των γιατρών και νοσηλευτών του ’40: Πώς σώθηκαν χιλιάδες ζωές στα ορεινά χειρουργεία

2026-10-28T06:00:00.001+02:00

Από το oloygeia.gr / Αλέξανδρος Παντελάκης / 10.2025

Η ιστορία των πολέμων συνήθως γράφεται μέσα από τις μάχες, τις στρατηγικές και τις θυσίες των στρατιωτών. Σπάνια, όμως, φωτίζεται μια άλλη διάσταση: η αδιάκοπη μάχη για τη ζωή που δίνεται στα μετόπισθεν. Εκεί όπου γιατροί, νοσηλευτές και εθελοντές δίνουν τον δικό τους αγώνα, συχνά σε συνθήκες εξίσου επικίνδυνες με το πεδίο της μάχης. Είναι η «σιωπηλή» πλευρά του πολέμου, όπου η ιατρική και η αυταπάρνηση γίνονται όπλα σωτηρίας.

Πλάι στο «έπος του ’40», με τα κατορθώματα των στρατιωτών στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου, γράφτηκε και ένα δεύτερο έπος: εκείνο των γιατρών και νοσηλευτών που κράτησαν ζωντανό τον στρατό μέσα από τα ορεινά χειρουργεία.

Χειρουργεία στα χιονισμένα βουνά

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, η οργάνωση του Υγειονομικού Σώματος βρέθηκε μπροστά σε μια τιτάνια πρόκληση. Τα μέτωπα αναπτύχθηκαν σε απρόσιτες περιοχές, με χιόνια, πάγους και απόκρημνες πλαγιές, όπου δεν υπήρχαν υποδομές. Έτσι, στήθηκαν πρόχειρα χειρουργεία σε σκηνές, σχολεία και αποθήκες, πολλές φορές λίγα μέτρα μακριά από τις γραμμές μάχης.

Οι περιγραφές είναι συγκλονιστικές: χειρουργεία που πλημμύριζαν από τις βροχές, εργαλεία που πάγωναν μέσα στο κρύο, τραυματίες που μεταφέρονταν με μουλάρια ή ακόμη και στους ώμους των συμπολεμιστών τους. Ένας γιατρός αφηγείται χαρακτηριστικά: «Χειρουργούσαμε σε σκηνές που πλημμύριζαν από τις βροχές. Το αίμα πάγωνε πάνω στα εργαλεία».

Ένας στρατός υγειονομικών

Πάνω από 6.000 γιατροί και νοσηλευτές επιστρατεύτηκαν για να καλύψουν τις ανάγκες του μετώπου. Στρατιωτικοί γιατροί, ιδιώτες που κλήθηκαν εσπευσμένα, αλλά και γυναίκες του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, δημιούργησαν ένα δίκτυο περίθαλψης που λειτούργησε σχεδόν θαυματουργά, αν αναλογιστεί κανείς τις συνθήκες.

Η συμβολή των νοσοκόμων υπήρξε καθοριστική. Μέσα στη λάσπη και το χιόνι, με κίνδυνο να χτυπηθούν από εχθρικά πυρά, φρόντιζαν τους τραυματίες και προσέφεραν μια ανθρώπινη παρουσία σε στιγμές απόγνωσης. Όπως έχει καταγραφεί, «ήταν αδύνατο να ξεχωρίσεις ποιοι ήταν πιο ήρωες – αυτοί που κρατούσαν τα όπλα ή εκείνοι που κρατούσαν τα εργαλεία της ιατρικής».

Στον πόλεμο του ’40 οι υγειονομικές υπηρεσίες κλήθηκαν να περιθάλψουν έναν τεράστιο αριθμό τραυματιών: 1.484 αξιωματικούς και 61.179 οπλίτες, εκ των οποίων οι 39.912 νοσηλεύτηκαν στο Νοσηλευτικό Κέντρο Ιωαννίνων.

Το ίδιο το υγειονομικό προσωπικό πλήρωσε βαρύ τίμημα, με 23 γιατρούς νεκρούς, ανάμεσά τους 16 έφεδροι. Χαρακτηριστικό περιστατικό των απωλειών υπήρξε ο βομβαρδισμός του 2ου Στρατιωτικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων ανήμερα του Πάσχα, στις 20 Απριλίου 1941, από τη γερμανική αεροπορία. Η επίθεση άφησε πίσω της περίπου 50 νεκρούς και τραυματίες από το προσωπικό και τους νοσηλευόμενους. Ανάμεσα στα θύματα ήταν έξι νοσοκόμες, ο διευθυντής του νοσοκομείου αρχίατρος Γεώργιος Μαρκάκης, αλλά και ο καθηγητής Χειρουργικής και έφεδρος αρχίατρος Ξενοφών Κοντιάδης.

Αξίζει επίσης να τονιστεί η συμμετοχή του άμαχου πληθυσμού. Ολόκληρη η κοινωνία, ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, συνεισέφερε είτε με εθελοντική εργασία είτε με παροχή υλικών, καλύπτοντας κενά και βοηθώντας το στρατιωτικό υγειονομικό να αντεπεξέλθει. Αυτή η παλλαϊκή κινητοποίηση αποτέλεσε ζωτικό συμπλήρωμα στην επιτυχία του έργου των υγειονομικών υπηρεσιών.

Αγώνας σε δύο μέτωπα: τραύματα και επιδημίες

Οι χειρουργικές επεμβάσεις δεν ήταν το μόνο μέτωπο. Ο πόλεμος έφερε μαζί του και απειλητικές επιδημίες. Κρούσματα τύφου, δυσεντερίας και γάγγραινας μπορούσαν να αποδεκατίσουν στρατεύματα ολόκληρα. Οι γιατροί βρέθηκαν μπροστά σε έναν διπλό αγώνα: από τη μια να αντιμετωπίσουν τις αιμορραγίες και τα τραύματα και από την άλλη να περιορίσουν τη διάδοση των λοιμώξεων.

Η αποστείρωση των εργαλείων και η καθαριότητα ήταν σχεδόν αδύνατες, καθώς το νερό ήταν παγωμένο και ελάχιστο. Παρ’ όλα αυτά, με πρωτόγονα μέσα, κατάφεραν να κρατήσουν τα περισσότερα χειρουργεία λειτουργικά και να αποτρέψουν μαζικούς θανάτους από ασθένειες.

Πίσω από τους αριθμούς, κρύβονται ιστορίες αυτοθυσίας. Γιατροί που έμειναν όρθιοι τρεις και τέσσερις μέρες συνεχόμενα, χειρουργώντας χωρίς διακοπή. Νοσοκόμες που κοιμόντουσαν στο πάτωμα, δίπλα στους τραυματίες, για να είναι έτοιμες να βοηθήσουν. Στρατιώτες που έβλεπαν στους γιατρούς τη μοναδική τους ελπίδα να επιστρέψουν στη ζωή.

Η παρουσία αυτών των ανθρώπων δεν ήταν απλώς ιατρική. Ήταν ψυχολογική, κοινωνική, βαθιά ανθρώπινη. Σε ένα περιβάλλον θανάτου, έδιναν το μήνυμα ότι η ζωή άξιζε ακόμη να προστατευθεί.

Η παρακαταθήκη που μένει

Το έργο των γιατρών και νοσηλευτών του 1940 δείχνει πόσο κρίσιμος είναι ο ρόλος της ιατρικής σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Με ελάχιστα μέσα, κατάφεραν να προσφέρουν περίθαλψη, να αποτρέψουν επιδημίες και να κρατήσουν τον στρατό όρθιο.

Σήμερα, αυτή η παρακαταθήκη αποκτά ιδιαίτερη αξία. Μας θυμίζει πως σε κάθε κρίση, είτε πρόκειται για πόλεμο είτε για μια πανδημία, η δύναμη της επιστήμης και της αλληλεγγύης μπορεί να κάνει τη διαφορά. Οι γιατροί και οι νοσηλευτές του ’40 δεν πολέμησαν με όπλα, αλλά με νυστέρια, επιδέσμους και ψυχική αντοχή. Και κέρδισαν μια μάχη που αποδείχτηκε ζωτικής σημασίας για το έθνος.

Με πληροφορίες από το υλικό του Ιωάννη Β. Δασκαρόλη, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου

Είναι το ορεινό τρέξιμο ένα άθλημα για όλους;

2026-10-27T06:00:00.000+02:00

Από το advendure.com / Δημήτρης Τρουπής / Photo copyright: Fototrexoume

Δεκάδες άρθρα έχουμε αφιερώσει όλα αυτά τα χρόνια στο να αναλύσουμε γιατί το ορεινό τρέξιμο είναι ένα άθλημα που συνδέεται με την ελευθερία, τη φύση, αλλά φυσικά και την προσωπική υπέρβαση. Έχοντας φτάσει πλέον σε ένα σημείο εκρηκτικής γιγάντωσης του αθλήματος, η κοινότητα μας καλείται να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα: πόσο ανοιχτό είναι στην πραγματικότητα και όχι στην θεωρία το άθλημα μας σε ανθρώπους με διαφορετικές δυνατότητες, ανάγκες και αφετηρίες;

Το ορεινό τρέξιμο είναι άθλημα, που σημαίνει ότι από τη στιγμή που θα δοθεί το σύνθημα της εκκίνησης έχει χρονόμετρο και φυσικά αποτελέσματα. Έχει όμως και την μαγική αίσθηση ότι αφήνουμε πίσω μας τον θόρυβο της πόλης και την καθημερινότητα, καθώς αγκομαχάμε σε μια δύσκολη ανηφόρα, προσπαθούμε να κρατήσουμε την ισορροπία μας σε ένα τεχνικό μονοπάτι και θαυμάζουμε τη θέα από μια ψηλή κορυφή. Προφανώς λοιπόν, για κάποιους είναι η αναζήτηση μιας καλύτερης επίδοσης και κατάταξης, για άλλους είναι μια μορφή περιπέτειας και ένας τρόπος να γνωρίσουν τον εαυτό τους – ιδιαίτερα στα ultra trail - και για τους περισσότερους μια αφορμή για να βρίσκονται περισσότερο μέσα στη φύση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο διαφορετικών εμπειριών, συχνά μιλάμε για το ορεινό τρέξιμο σαν να πρόκειται για έναν ενιαίο κόσμο, με κοινές απαιτήσεις, κοινές αξίες και έναν λίγο-πολύ αυτονόητο τρόπο συμμετοχής. Είναι όμως έτσι; Είναι το ορεινό τρέξιμο ένα άθλημα για όλους;

Ένα μεγάλο και αυθόρμητο “ΝΑΙ” θα ήταν η εύκολη απάντηση. Δεν χρειάζεται βιογραφικό, κατάλληλη ηλικία και να έχουμε κερδίσει αγώνες για να τρέξουμε στα μονοπάτια. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη και αξίζει να την εξετάσουμε σε μεγαλύτερο βάθος.

Οι απαιτήσεις ...

Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του ορεινού τρεξίματος είναι η ποικιλία. Ο καθένας μας μπορεί να το ζει με διαφορετικό τρόπο. Δεν χρειάζεται να τρέχουμε όλοι με την ίδια ταχύτητα, να διασχίζουμε τις ίδιες αποστάσεις ή να επιλέγουμε ίδιας δυσκολίας μονοπάτια. Άλλος απολαμβάνει να τρέχει στο χώμα ενός άλσους ή δάσους, άλλο σε τεχνικό αλπικό μονοπάτι και κάποιος άλλος να τρέχει για πολλές ώρες κάθε σαββατοκύριακο στο βουνό.

Όταν όμως μιλάμε για συμμετοχή σε αγώνα τα πράγματα αλλάζουν γιατί αλλάζουν και οι απαιτήσεις. Άλλο ένα εύκολο δεκάρι, άλλο ένας απαιτητικός skyrunning αγώνας και άλλο μια υπεραπόσταση με πολλά χιλιόμετρα και εξοντωτικές υψομετρικές.

Η φυσική κατάσταση, η εμπειρία, η τεχνική ικανότητα, η διαχείριση της κόπωσης και η γνώση του βουνού καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τι μπορεί να κάνει κάποιος με ασφάλεια. Οπότε, δεν θα ήταν λογικό να απαιτούμε από κάθε αγώνα να είναι κατάλληλος για κάθε άνθρωπο. Όπως έχω πει και παλιότερα σε μια ομιλία, δεν είναι όλα για όλους! Δεν πρέπει να συγχέουμε τις απαιτήσεις μιας συγκεκριμένης διαδρομής με το δικαίωμα κάποιου να αισθάνεται μέρος της ευρύτερης κοινότητας του ορεινού τρεξίματος. Με άλλα λόγια, άλλο να μην είναι ένας αγώνας κατάλληλος για εμένα και άλλο να αισθάνομαι ότι δεν είμαι αρκετά καλός για το ορεινό τρέξιμο.

Οι επιδόσεις ...

Όπως είπαμε και πιο πάνω στο κείμενο, το ορεινό τρέξιμο είναι άθλημα και κατά συνέπεια η επίδοση έχει κεντρική θέση, όπως σε όλα τα ατομικά αθλήματα. Χρόνοι, θέσεις και βαθμολογίες αποτελούν σημαντικό μέρος της αγωνιστικής εμπειρίας και αυτό είναι το λογικό. Από τη στιγμή που αρχίζει να γράφει το χρονόμετρο, η φύση του ανθρώπου που είναι ανταγωνιστική οδηγεί σε προσπάθεια για επίδοση, θέση και βελτίωση.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η επίδοση πρέπει να μετατρέπεται από αξιολόγηση της αγωνιστικής προσπάθειας σε μέτρο της αξίας του ίδιου του δρομέα.

Ο αθλητής που τερματίζει τελευταίος δεν έχει μικρότερη σχέση με το βουνό από εκείνον που ανεβαίνει στο βάθρο. Ο δρομέας που επιλέγει μικρές και γρήγορες αποστάσεις δεν είναι λιγότερο αφοσιωμένος από εκείνον που προετοιμάζεται για έναν αγώνα υπεραπόστασης. Και εκείνος που τρέχει στο βουνό χωρίς να συμμετέχει ποτέ σε αγώνες – ναι, έχω τέτοια παραδείγματα εδώ στην Πάτρα - δεν βρίσκεται έξω από την κοινότητα μας, αλλά αποτελεί κομμάτι της.

Οι αγωνιστικές επιδόσεις έχουν τη δική τους αξία και εννοείται δεν τις υποτιμούμε καθόλου, ίσα – ίσα τις θαυμάζουμε. Αλλά το ορεινό τρέξιμο δεν είναι μόνο ο αγώνας. Περιλαμβάνει την προπόνηση, την εξερεύνηση, τη συντροφικότητα, την προσωπική προσπάθεια και τη χαρά του να τρέχουμε στη φύση.

Εδώ λοιπόν θέλει προσοχή. Να μην διαμορφώσουμε σαν κοινότητα ένα πρότυπο δρομέα με το οποίο δεν ταυτίζονται όλοι.

Η ηλικία …

Μεγαλώνουμε και οι φυσικές μας δυνατότητες μειώνονται όσο περνούν τα χρόνια. Ξεκινήσαμε στα 20 ή στα 30 μας χρόνια, βελτιωθήκαμε σημαντικά και μετά τα 50 ή 60 συνεχίζουμε να τρέχουμε, έχοντας διαφορετικούς στόχους και ανάγκες. Μπορεί να μην διεκδικούμε πια τις ίδιες επιδόσεις, να επιλέγουμε ίσως μικρότερες αποστάσεις και να δίνουμε πολύ περισσότερη σημασία στην εμπειρία παρά στο αποτέλεσμα, αλλά δεν παύουμε ποτέ να είμαστε δρομείς ορεινού τρεξίματος, με μια πιο εξελιγμένη σχέση με το άθλημα μας.

Η αναπηρία ...

Αντίστοιχα, οι άνθρωποι με αναπηρία μπορεί να αντιμετωπίζουν εμπόδια που δεν γίνονται πάντα αντιληπτά από όσους κινούμαστε χωρίς σωματικούς περιορισμούς. Το ανάγλυφο των διαδρομών, η έλλειψη κατάλληλων υποδομών, οι διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης και ο σχεδιασμός των αγώνων μπορούν να καθορίσουν αν η συμμετοχή είναι πραγματικά εφικτή ή όχι.

Προσοχή: υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε όσα πραγματικά δεν μπορούν να αλλάξουν και σε όσα δεν έχουμε ακόμη προσπαθήσει να βελτιώσουμε. Η συμπερίληψη δεν σημαίνει να εξαφανίσουμε τις δυσκολίες του βουνού και των μονοπατιών. Σημαίνει να εξετάσουμε αν μπορούμε να δημιουργήσουμε περισσότερες και διαφορετικές ευκαιρίες συμμετοχής, χωρίς να υποβαθμίζουμε τις απαιτήσεις του αθλήματος.

Το κόστος …

Αυτό είναι ένα θέμα που συζητιέται στην κοινότητα όλο και περισσότερο και έχει σημαντικές επιπτώσεις σε συμμετοχές και αγώνες.

Η ενασχόληση με το ορεινό τρέξιμο απαιτεί εξοπλισμό, χρόνο για προπόνηση, μετακινήσεις, διαμονές και συμμετοχές σε αγώνες. Δυστυχώς όλα αυτά αυξάνουν με μεγάλο ρυθμό.

Είναι προφανές ότι δεν χρειάζεται να διαθέτει κάποιος τον πιο ακριβό εξοπλισμό ή να τρέχει σε διοργανώσεις του εξωτερικού για να απολαμβάνει το ορεινό τρέξιμο. Άλλωστε το εξωτερικό μερικές φορές μπορεί να είναι και φτηνότερο όπως εξελίσσεται η οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα. Μπορεί επίσης να ξεκινήσει “μαζεμένα”, να εξερευνήσει μονοπάτια κοντά στον τόπο διαμονής του και να βρει τη δική του διαδρομή μέσα στο άθλημα.

Όμως, δεν έχουν όλοι την ίδια πρόσβαση σε ελεύθερο χρόνο, μεταφορικό μέσο, μονοπάτια ή οικονομικούς πόρους. Για έναν άνθρωπο που ζει δίπλα σε ένα βουνό, το τρέξιμο στα μονοπάτια μπορεί να αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς του. Για κάποιον που ζει στην πόλη η ίδια δραστηριότητα μπορεί να απαιτεί πολύ περισσότερο σχεδιασμό και έξοδα.

Άρα η δυνατότητα συμμετοχής στο ορεινό τρέξιμο δεν εξαρτάται μόνο από τη θέληση. Εξαρτάται και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες προσπαθεί κανείς να κάνει αυτή την επιθυμία του πράξη.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι διοργανωτές οφείλουν να εξαλείψουν κάθε διαφορά ή ότι όλες οι συμμετοχές πρέπει να έχουν το ίδιο κόστος, αφού κάθε διοργάνωση διαφέρει σημαντικά. Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να αναρωτηθούμε αν – και πως - μπορούμε να διατηρήσουμε το άθλημα προσιτό σε ανθρώπους με διαφορετικές αφετηρίες και οικονομικές δυνατότητες.

Τελικά; Είναι το ορεινό τρέξιμο άθλημα για όλους;

Με την ανάπτυξη που έχει πάρει το ορεινό τρέξιμο μιλάμε συνεχώς για το πόσοι συμμετέχουν, αλλά πλέον ανάγεται σε βασικό ερώτημα και το ποιοι αισθάνονται ότι έχουν θέση σε αυτόν τον κόσμο.

Μια κοινότητα δεν γίνεται ανοιχτή απλά επειδή δεν απαγορεύει σε κανέναν να συμμετάσχει, αλλά όταν αναγνωρίζει ότι οι άνθρωποι (αθλητές ή αθλούμενοι στην περίπτωση μας) μπορεί να έχουν διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικούς στόχους και διαφορετικούς λόγους για να βρίσκονται στο βουνό. Αυτό μας αφορά όλους! Αρχάριους, έμπειρους, μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα με αναπηρία, εκείνους που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να ακολουθήσουν κάθε αγωνιστική τάση, αλλά και όσους δεν ενδιαφέρθηκαν ποτέ για τις επιδόσεις και τα βάθρα. Η συμμετοχή μπορεί να έχει διαφορετικό νόημα για κάθε άνθρωπο.

Συμπερασματικά, εδώ που έχουμε φτάσει όσο αφορά την εξέλιξη του αθλήματος, πρέπει να διαμορφώσουμε μια κοινότητα ορεινού τρεξίματος στην οποία όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα βρίσκουν τη δική τους θέση, χωρίς να χρειάζεται να μοιάζουν μεταξύ τους.

Ας ακούσουμε μερικές “φωνές” από την κοινότητα του ορεινού τρεξίματος

Θα κλείσω το editorial δίνοντας τον λόγο σε διαφορετικές "φωνές" από την κοινότητα του ορεινού τρεξίματος: δυο αρχάριους δρομείς, έναν πολύ έμπειρο - κορυφαίο - δρομέα που βλέπει πλέον διαφορετικά τη σχέση του με το άθλημα, έναν αθλητή με αναπηρία, έναν διοργανωτή που έχει εντάξει στο πρόγραμμά του αγώνα για άτομα με αναπηρία και έναν ακόμη έμπειρο διοργανωτή αγώνων. Σε καθέναν θέσαμε ένα ερώτημα που προσεγγίζει το θέμα από τη δική του οπτική, αναζητώντας προσωπικές εμπειρίες, σκέψεις και απαντήσεις στο ερώτημα κατά πόσο το ορεινό τρέξιμο μπορεί να γίνει ένα άθλημα με χώρο για περισσότερους ανθρώπους:

Η εμπειρία δυο αρχάριων δρομέων

[Advendure]: Όταν ξεκίνησες το ορεινό τρέξιμο, ένιωσες ότι αυτός ο χώρος ήταν πραγματικά ανοιχτός σε έναν άνθρωπο σαν εσένα ή υπήρξαν στιγμές που αισθάνθηκες ότι δεν ανήκεις σε αυτόν;

[Γιώργος Φλαμής]: Ξεκινώντας το ορεινό τρέξιμο, αυτό που με κέρδισε δεν ήταν η κατάταξη αλλά η δυνατότητα να ξεφύγω για λίγο από την καθημερινότητα, να βρεθώ στη φύση και να δοκιμάσω τον εαυτό μου σωματικά. Ως αρχάριος όμως θέλω να μπορώ να το κάνω νιώθοντας ότι η διοργάνωση έχει φροντίσει για την ασφάλεια και τη δυνατότητα υποστήριξης ή διάσωσης αν κάτι πάει στραβά. Γιατί για τους περισσότερους από εμάς ο αγώνας είναι μια μεγάλη προσωπική πρόκληση, αλλά τη Δευτέρα η καθημερινότητα πρέπει να συνεχιστεί. Και ίσως εκεί βρίσκεται για μένα η πραγματική έννοια του "αθλήματος για όλους", όχι μόνο στους λίγους που τρέχουν μπροστά, αλλά στους πολλούς που ακολουθούν. Αυτοί είναι που γεμίζουν τις εκκινήσεις, μεγαλώνουν τις συμμετοχές και τελικά διευρύνουν την κοινότητα του ορεινού τρεξίματος.

[Ελίνα Δημητροπούλου]: Μόλις τώρα κλείνω έναν χρόνο στα μονοπάτια και ξεκίνησα εντελώς από το μηδέν, χωρίς καμία εμπειρία στο τρέξιμο. Παρασυρμένη από έναν αγνό ενθουσιασμό, βρέθηκα πέρυσι στην αφετηρία μιας δύσκολης, τεχνικής διαδρομής στον Ερύμανθο. Τερματίζοντας, γοητεύτηκα τόσο πολύ που κατάλαβα αμέσως ότι αυτό ήθελα να κάνω. Από τότε, κρατάω τον ίδιο ενθουσιασμό σε κάθε αφετηρία. Στην αρχή βέβαια ένιωσα δέος και ανασφάλεια μπροστά στο απαιτητικό βουνό. Όμως, οι έμπειροι δρομείς που βρέθηκαν δίπλα μου έδιωξαν κάθε αμφιβολία. Μου έδωσαν απλόχερα τη γνώση, τον χρόνο και τις συμβουλές τους για να προπονούμαι σωστά και να είμαι ασφαλής στα μονοπάτια. Στο βουνό άλλωστε υπάρχει ένας ιερός, άγραφος κανόνας: κανείς δεν μένει πίσω και ο ένας προσέχει τον άλλον. Αυτή η αλληλεγγύη κάνει τον χώρο απίστευτα ανοιχτό για όλους. Θεωρώ ότι για όλους όσους ασχολούνται με τα αθλήματα βουνού, σημασία έχει μόνο η αγάπη για τη φύση. Μέσα από αυτήν, βρίσκεις πραγματικά τη θέση σου εκεί.

Η οπτική ενός έμπειρου και κορυφαίου δρομέα, καθώς μεγαλώνει

[Advendure]: Καθώς περνούσαν τα χρόνια και άλλαζαν οι δυνατότητες ή οι στόχοι σου, άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο αισθάνεσαι ότι ανήκεις στην κοινότητα του ορεινού τρεξίματος; Νιώθεις ότι υπάρχει χώρος για έναν δρομέα που δεν κυνηγά πλέον τις ίδιες επιδόσεις;

[Νίκος Καλοφύρης]: Ξεκίνησα τον αθλητισμό από μικρό παιδί. Δεν ξέρω πως έγινε αλλά από νωρίς έβλεπα τον εαυτό μου να συμμετέχει νοερά και να τρέχει σε μεγάλες διοργανώσεις. Στη συνέχεια προσπαθούσα να προπονηθώ για να καταφέρω να πραγματοποιήσω αυτό που είχα ονειρευτεί . Αυτό ήταν το μεγάλο μου κίνητρο. Φανταστείτε ένα παιδί σε ένα μικρό χωριό χωρίς πολύ ήλιο μέσα στα βουνά της Πίνδου να κάνει φωτεινά όνειρα για μεγάλους αγώνες και στην πορεία να τα καταφέρνει. Θυμάμαι για πολλά χρόνια έψαχνα τρόπους να βελτιώσω τις προπονητικές μεθόδους μου με στόχο την αύξηση της απόδοσής μου αλλά και να βοηθήσω την κοινότητα ορεινού τρεξίματος. Τίποτα δεν κράτησα κρυφό, τίποτα δεν κράτησα μόνο για μένα. Ό,τι έμαθα προσπάθησα να το δώσω πίσω σε όσους μπορούσαν να το καταλάβουν και να το εκτιμήσουν.

Καθώς περνούσαν τα χρόνια ο ανταγωνισμός και η βελτίωση έδωσαν τη θέση τους στη χαρά της συμμετοχής και στη διατήρηση μιας καλής φυσικής κατάστασης και ένα λειτουργικό σώμα που θα με βοηθά για πολλά χρόνια να συνεχίσω να είμαι μέλος της οικογένειας του ορεινού τρεξίματος. Παράλληλα με την ατομική συμμετοχή μας στους αγώνες υπάρχει τρόπος για όλους να συμμετέχουμε σαν εθελοντές σε κάποια διοργάνωση. Ο εθελοντισμός είναι μια μεγάλη εμπειρία και δείχνει ανώτερο άνθρωπο που βάζει την προσφορά πάνω από το εγώ του. Χωρίς τους εθελοντές αγώνες σωστοί δεν μπορούν να γίνουν. Τα τελευταία χρόνια η μεγάλη μου σύνδεση με την κοινότητα του ορεινού τρεξίματος είναι η διοργάνωση των αγώνων URSA TRAIL. Μέσα από αυτό νιώθω ότι είμαι ακόμη πιο κοντά σε αυτή την οικογένεια. Αφιερώνω μεγάλο μέρος του χρόνου μου στην προετοιμασία της διοργάνωσης που θεωρητικά αν τον αφιέρωνα στην ατομική μου προετοιμασία ίσως να συνέχιζα για κάποια χρόνια να έχω πολύ καλές αγωνιστικές επιδόσεις.

Υπάρχει όμως ένας αντίπαλος, ο μεγαλύτερος που έχει υπάρξει και τον αντιμετωπίζουμε καθημερινά όλοι μας. Αυτός είναι ο χρόνος (Κρόνος) που τρώει τα παιδιά του. Είναι και μεγάλος δάσκαλος καθώς αν καταλάβουμε την αξία του θα σταματήσουμε να τον σπαταλάμε άσκοπα και θα τον αφιερώσουμε σε στιγμές που αξίζουν.

Η εμπειρία ενός δρομέα με αναπηρία

[Advendure]: Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που έχεις συναντήσει στην προσπάθειά σου να συμμετέχεις στο τρέξιμο (ορεινό ή ασφάλτου) και τι θα ήθελες να αλλάξει, ώστε περισσότεροι άνθρωποι με αντίστοιχες ανάγκες να μπορούν να ζήσουν πραγματικά την εμπειρία των αγώνων τρεξίματος;

[Άρης Κατσούλης - αθλητής σε αμαξίδιο]: Αγαπητό Advendure κατ’ αρχάς σας ευχαριστώ για τη δυνατότητα να μιλήσουμε για ένα πολύ σημαντικό κομμάτι όπως είναι η εκπροσώπηση των αναπήρων αθλητών στο ορεινό τρέξιμο και όχι μόνο. Όσον αφορά την ουσία της ερώτησης, μιλώντας απόλυτα ρεαλιστικά το μεγαλύτερο εμπόδιο για ένα ανάπηρο άτομο που συμμετέχει σε οποιαδήποτε αθλητική δραστηριότητα στη χώρα, πέρα από το κομμάτι της προσβασιμότητας, των χώρων, των αγώνων, σε τεχνικά κομμάτια, σε διαδρομές κλπ, είναι το κομμάτι της ορατότητας. Και σαν ορατότητα εννοούμε να έχουμε όλοι την ευκαιρία να τρέξουμε ανεξαιρέτως βλάβης / αναπηρίας. Η ορατότητα θα φέρει και μεγαλύτερη συμπερίληψη που με τη σειρά της θα φέρει και την ισότητα σιγά σιγά, είναι κομμάτια της ίδιας αλυσίδας.

Εμείς από το 2016 με συνοδηπόρο, βοηθό και στήριγμα, εγώ προσωπικά, τον Θωμά Ρούμπα που είναι και θείος μου, ξεκινήσαμε να συμμετέχουμε στον Αυθεντικό Μαραθώνιο της Αθήνας, με βασικό μας στόχο όλο και περισσότερα άτομα με βλάβες σωματικές, οπτικές, ακουστικές, να μπορούν να συμμετέχουν σε δρομικά φαινόμενα. Πράγμα που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια και αυτό μας χαροποιεί ιδιαίτερα.

Αυτό που θα έπρεπε να αλλάξει είναι η νοοτροπία μας ότι τα ανάπηρα άτομα δεν είναι ικανά να αθληθούν, δεν είναι ικανά να αθληθούν μαζί με νευροτυπικά άτομα, ότι θα κουραστούν, και χίλια δυό πράγματα και στερεότυπα που δεν ισχύουν. Πρώτα και πάνω από όλα λοιπόν πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία μας και αυτό θα φέρει περισσότερους ανθρώπους στα δρομικά κινήματα και στους δρομικούς αγώνες. Όσον αφορά τα τεχνικά κομμάτια επίσης να πούμε ότι είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει η δυνατότητα για τους ανάπηρους αθλητές να γνωρίζουν ότι υπάρχουν αγώνες που μπορούν να τους συμπεριλάβουν, ότι υπάρχουν αγώνες που μπορούν να συμμετέχουν και να δηλώσουν συμμετοχή και να υπάρχουν και αντίστοιχές εγκαταστάσεις / συστήματα / διαδικασίες που να μπορούν να τους εντάξουν ομαλά και ισότιμα.

Εμείς από το 2022 στο Tihiorace, έχουμε ξεκινήσει αυτή την προσπάθεια, δρομικές πορείες που μας έχουν δώσει τη δυνατότητα να δείξουμε ακριβώς αυτό, ότι το ορεινό τρέξιμο είναι τρόπος ζωής και όλοι οι άνθρωποι έχουμε τις ίδιες ανάγκες, απλά τις υλοποιούμε με διαφορετικό τρόπο.

Η οπτική ενός διοργανωτή αγώνων που έχει συμπεριλάβει αγώνα ΑΜΕΑ

[Advendure]: Σαν διοργανωτής που έχεις εντάξει στο πρόγραμμά σου μια αγωνιστική δραστηριότητα για άτομα με αναπηρία, ποια είναι η σημαντικότερη εμπειρία ή το βασικότερο δίδαγμα που έχεις αποκομίσει από αυτή την προσπάθεια και τι πιστεύεις ότι χρειάζεται να αλλάξει, ώστε περισσότεροι αγώνες ορεινού τρεξίματος να προσφέρουν ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής σε ανθρώπους με διαφορετικές δυνατότητες και ανάγκες;

[Θωμάς Ρούμπας – Tihio Race]: Κατ’ αρχάς ευχαριστούμε για τη δυνατότητα που μας δίνετε να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση. Εμείς σαν Tihio Race και έχοντας στην ομάδα μας τον δικό μας αθλητή με αναπηρία, τον Άρη Κατσούλη, θεωρούμε πολύ σημαντικό να υλοποιούμε στο πλαίσιο των αγώνων μας δράσεις για αθλητές με αναπηρία. Από το 2022 πραγματοποιούμε κάθε χρόνο την “Πορεία για αθλητές ΑμεΑ με αμαξίδιο” ξεκινώντας τότε με πορεία 15 χιλιομέτρων σε άσφαλτο, η οποία τα τελευταία 2 χρόνια έχει καθοριστεί στα 5 χιλιόμετρα για τη διευκόλυνση και των συνοδών.

Οι αθλητές ΑμεΑ που συμμετέχουν έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν το τριήμερο στο βουνό, να βιώσουν την εμπειρία συμμετοχής, όπως και όλοι οι υπόλοιποι αθλητές, δηλαδή δεν μένουν απέξω ή παραμελημένοι, άλλωστε η εκκίνηση και ο τερματισμός τους είναι κοινοί με τους υπόλοιπους αγώνες, και έτσι νιώθουν τη θαλπωρή και τη ζεστασιά από τους αθλητές, τους συνοδούς και τη διοργάνωση. Το σημαντικότερο μήνυμα αυτού του ''αγώνα'' είναι η συμπεριληπτικότητα, προσπαθούμε να ενσωματώσουμε τους αθλητές ΑμεΑ και να τους κάνουμε να νιώσουν τα ίδια αισθήματα μαζί με όλους τους άλλους αθλητές! Η συμμετοχή είναι δωρεάν και κάθε χρόνο όλο και περισσότεροι αθλητές δηλώνουν παρών.

Με αυτό το σκεπτικό, και οι άλλοι αγώνες θα πρέπει ίσως να καταλάβουν ότι το αναπηρικό κοινό, δεν είναι κάποια μεμονωμένα άτομα αλλά σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat και της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ), περίπου το 24,7% του πληθυσμού, ηλικίας 16 ετών και άνω, στην Ελλάδα δηλώνει κάποια μορφή αναπηρίας και αν ένας αγώνας θέλει πραγματικά να είναι συμπεριληπτικός θα πρέπει να μην αγνοεί αυτό το τόσο σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού.

Η οπτική ενός διοργανωτή αγώνων

[Advendure]: Πόσο εύκολο είναι στην πράξη να σχεδιάσεις έναν αγώνα ορεινού τρεξίματος που να απευθύνεται σε ανθρώπους με διαφορετικές δυνατότητες, εμπειρία και οικονομικά μέσα, χωρίς να υποβαθμίζονται η ασφάλεια και ο χαρακτήρας της διαδρομής; Τι θεωρείς ότι μπορεί να γίνει καλύτερα;

[Δημήτρης Αποστολόπουλος - Koumaria Trail Series, Hydras Trail Event, STYX Race]: Στην πράξη, δεν είναι καθόλου εύκολο εγχείρημα. Πρέπει να ξεκινήσουμε από μια βασική παραδοχή την οποία θίγει και το άρθρο: δεν είναι όλοι οι αγώνες για όλους. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, ένας αρχάριος δρομέας με εμπειρία μόλις λίγων μηνών να τρέξει έναν μαραθώνιο βουνού. Αντίστοιχα, ένας δρομέας που περνάει τις πόρτες αποκλεισμού (cut-offs) οριακά, δεν θα πρέπει να συμμετέχει σε ultra αγώνες, καθώς θέτει σε άμεσο κίνδυνο τόσο τον ίδιο του τον εαυτό όσο και την ίδια τη διοργάνωση. Το ορεινό τρέξιμο είναι ανοιχτό για να το δοκιμάσουν όλοι, αρκεί να πληρούνται κάποιες θεμελιώδεις προϋποθέσεις. Απαιτείται προληπτικός υγειονομικός έλεγχος, καλή υγεία, καλή φυσική κατάσταση και σωστή προετοιμασία με συστηματικές προπονήσεις στο βουνό. Οι δρομείς πρέπει να είναι σε θέση να υπολογίζουν και να προβλέπουν τις συνθήκες που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν εκεί έξω.

Όσον αφορά την προσβασιμότητα για δρομείς με κινητικά προβλήματα, η πραγματικότητα στην Ελλάδα είναι πως οι αγώνες και τα μονοπάτια που μπορούν να υποστηρίξουν ασφαλή πρόσβαση με αμαξίδιο είναι δυστυχώς ελάχιστα, κυρίως λόγω της ίδιας της φύσης του ανάγλυφου.

Αντίθετα, στο κομμάτι του κόστους, το άθλημα στη χώρα μας παραμένει προσιτό. Ζούμε σε μία χώρα που η γεωμορφολογία της προσφέρεται ιδανικά για ορεινό τρέξιμο. Όπου και αν βρίσκεσαι, παντού μπορείς να βρεις κοντά σου ένα μονοπάτι ή έναν χωματόδρομο για την προπόνησή σου, χωρίς να απαιτούνται υπέρογκα έξοδα.

Για να μπορέσει μια διοργάνωση να καλύψει πραγματικά όλες τις κατηγορίες δρομέων, η λύση είναι ο σχεδιασμός μιας "σειράς" αγώνων. Απαιτούνται πολλές διαφορετικές επιλογές διαδρομών (αποστάσεις, υψομετρικές, δυσκολία). Αυτή ακριβώς είναι και η φιλοσοφία πίσω από το Koumaria Trail Series, του οποίου είμαι δημιουργός, ώστε να δίνεται χώρος και κίνητρο σε κάθε επίπεδο αθλητή.

Όσο για το τι μπορεί να γίνει καλύτερα; Η βελτίωση είναι αμφίδρομη. Από τη μία πλευρά, οι διοργανώσεις οφείλουν να θέσουν τον πήχη πολύ ψηλά σε θέματα ασφάλειας και παροχών. Από την άλλη, οι συμμετέχοντες έχουν την ατομική ευθύνη να μελετούν προσεκτικά και να κατανοούν πλήρως τους κανονισμούς της εκάστοτε διοργάνωσης πριν σταθούν στην εκκίνηση.

Τελικά, ας κρατήσουμε το πιο σημαντικό: τα βουνά είναι πάντα εκεί και μας καλούν. Ο καθένας από εμάς μπορεί να τα απολαύσει με τον δικό του, μοναδικό τρόπο, έχοντας όμως πάντα ως απόλυτη προτεραιότητα την ασφάλειά του, αλλά και την ασφάλεια της παρέας του.

Καλές διαδρομές σε όλους!

«Αυτά τα χέρια πήρανε…». Η μεταπολεμική Ελλάδα του παράπονου

2026-10-26T06:00:00.000+02:00

Από το athensvoice.gr / Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος / 03.2024

Το λαϊκό τραγούδι δεν θα ήταν λαϊκό αν δεν ήταν άμεσο προϊόν του βιώματος, που για τις λαϊκές τάξεις είναι πάντα σκληρό

Το αφιέρωμα της εκπομπής Μουσικό Κουτί στον Λευτέρη Παπαδόπουλο και οι γενεαλογίες του λαϊκού ελληνικού τραγουδιού

Έβλεπα το καταπληκτικό αφιέρωμα (ακόμη ένα...) του Μουσικού Κουτιού στον Λευτέρη Παπαδόπουλο κι έλεγε στην συνέντευξή του ο ίδιος ότι θεωρεί τον εαυτό του, στιχουργικά, παιδί της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου. Και μου έδωσε αφορμή να σκεφτώ τις γενεαλογίες του λαϊκού ελληνικού τραγουδιού αναφορικά με τον στίχο που έχει κυρίως θέμα τον πόνο και την ματαιότητα της ζωής.

Ας σκεφτεί κανείς: το 1940 γράφει και γραμμοφωνεί ο Βαμβακάρης τις περίφημες Βεργούλες:

Μάρκος Βαμβακάρης

Τα δυο σου χέρια πήρανε

Βεργούλες και με δείρανε

Και την χαρά μου πήρανε

Τα χέρια σου με κάψανε

Που άλλον αγκαλιάσανε

Και δεν με λογαριάσανε

M' αυτά τα χέρια σου τα δυο

Σκάψε την γης βαθιά να μπω

Να μην σε βλέπω και πονώ

Ακολουθεί το 1959 η Ευτυχία με το Δύο πόρτες έχει η ζωή:

Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

Δυο πόρτες έχει η ζωή

άνοιξα μια και μπήκα

σεργιάνισα ένα πρωινό

κι ώσπου να `ρθει το δειλινό

από την άλλη βγήκα

Όλα είναι ένα ψέμα

μια ανάσα μια πνοή

σαν λουλούδι κάποιο χέρι

θα μας κόψει μιαν αυγή

Το 1970, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, παιδί της Κατοχής και της πρώτης μεταπολεμικής Ελλάδας της φτώχειας, γράφει το «Αυτά τα χέρια».

Λευτέρης Παπαδόπουλος

Δείτε τις υπόγειες συγγένειες τόσο με τον Βαμβακάρη όσο και με την Ευτυχία:

Ποια χέρια πήραν, πήραν τα κεριά

Κι ήρθε ξανά, κι ήρθε ξανά το βράδυ

Και δεν μπορεί η παρηγοριά

Να μ’ εύρει στο, να μ’ εύρει στο σκοτάδι

Αυτά τα χέρια είναι δικά σου

Και τα ’χεις στείλει για να με δικάσουν

Είναι μαχαίρια που ’χουν τ’ όνομά σου

Αυτά τα χέρια, τα χέρια τα δικά σου

Το λαϊκό τραγούδι δεν θα ήταν λαϊκό αν δεν ήταν, όπως και το δημοτικό, άμεσο προϊόν του βιώματος, που για τις λαϊκές τάξεις είναι πάντα σκληρό και άμεσα συνδεδεμένο με την στερημένη ζωή τους.

Η Παπαγιανναπούλου, μετά από μια θυελλώδη και αυτοκαταστροφική ζωή, πεθαίνει το 1972 αλλά ένα βράδυ του Φεβρουαρίου του 1973, σε ένα νυχτερινό μαγαζί στην Κυψέλη, ο Νίκος Κοεμτζής κάνει μια παραγγελιά, και σκοτώνει τρεις αστυνομικούς που σηκώνονται να του την χαλάσουν. Ποια ήταν η παραγγελιά; Οι Βεργούλες.

Νίκος Κοεμτζής

Ο Κοεμτζής, περιθωριακός τύπος από την Πιερία, γεννημένος κι αυτός το 1938, επικοινωνεί ευθέως με εκείνον τον κόσμο.

Λίγο μετά, το 1978, ο Σαββόπουλος γράφει, εμπνευσμένος από το περιστατικό, το Μακρύ ζεϊμπέκικο για το Νίκο (Ρεζέρβα) προκαλώντας σκάνδαλο. Δεν ανήκει πια σε αυτόν τον κόσμο ο Νιόνιος, δεν είναι δικά του αυτά τα βιώματα οπότε έρχεται να τον «ερμηνεύσει» μέσα στο πνεύμα μιας εποχής που φτιάχνεται με την αισθητικοποίηση του λαϊκού, και με ένα τραγούδι 90 στίχων χωρίς ρεφρέν (και ο Χατζηδάκης στην ίδια γραμμή, διευθυντής τότε του Τρίτου Προγράμματος, δίνει εντολή να παίζεται το τραγούδι κάθε μέρα στις 11.00, εκνευρίζοντας πολύ τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, σύμφωνα με τη φημολογία της εποχής).

Η δίκη του έγινε τον άγριο Νοέμβρη, το ένιωθε άραγε κι εκείνος;

Ο Τύπος πάντως τον πρόβαλε ανοιχτά σαν αιμοβόρο κτήνος.

Τα ίδια λέγαν και πολλοί προοδευτικοί· παράξενο δεν ήταν:

η σύμβασή τους διαισθάνθηκε σ' αυτόν, μιαν άλλη απειλή.

Το 'παν επίσης λαϊκοί ένα σωρό, στον συνεργάτη ενός εντύπου,

μα ο Μπιθικώτσης τον διώχνει και του λέει: «Πού να σου εξηγώ…»

Δεν είχε μάρτυρες εκτός τ' αφεντικό και τη νοικοκυρά του.

Οι δικηγόροι λέγαν ανώμαλη ψυχή, κοιτάξτε τα χαρτιά του.

Νίκο, χωριό συσκοτισμένο

Νίκο, ποιοι σ' έχουν κυκλωμένο;

Ο ίδιος ξέγραψε απ' αρχής τον εαυτό του, το είπε: «Πρέπει να πεθάνω!»

Μπήκε στον κόπο δηλαδή των δικαστών, μα αυτοί δεν μπήκαν στον δικό του.

Καθώς διηγόταν την ζωή του [σε κουφούς], θαρρούσα δεν θ' αντέξω.

[Το δικαστήριο λειτουργούσε μέσα εκεί, μα η δικαιοσύνη ήταν απ' έξω.]

Είχε πάντως προηγηθεί, το 1976, το Hurricane του Μπομπ Ντύλαν που ήταν κι αυτό εμπνευσμένο από τον μποξέρ Rubin «Hurricane» Carter ο οποίος είχε φάει ισόβια επίσης για τριπλό φόνο σε ένα μπαρ, τον οποίο όμως εκείνος δεν είχε διαπράξει. Η υπόθεση έγινε και ταινία με τον Denzel Washington το 1999.

Νωρίτερα, το 1980, ο Παύλος Τάσιος είχε σκηνοθετήσει την Παραγγελιά όπου κάποια στιγμή στην ταινία η Κατερίνα Γώγου (γυναίκα του τότε στην ζωή) απαγγέλει τους παρακάτω στίχους:

Κατερίνα Γώγου

Θέλω να κουβεντιάσω σ' ένα καφενείο

που να ‘χει πόρτα ανοιχτή

και να μην έχει θάλασσα

μονάχα άντρες άνεργους

σκόνη με ήλιο και σιωπή

να μπαίνει ο ήλιος στο κονιάκ

κ' η σκόνη μαζί με τα τσιγάρα στα πλεμόνια μας

κι ας μην πάρουμε και σήμερα βρε αδερφέ

προφύλαξη για την υγεία μας

κι ούτε να δίνεις συμβουλές

το πως το κατεβάζω έτσι

και πως σκορπιέμαι έτσι

και να αφήσεις ήσυχα στα μούτρα

τις μπογιές τις μύξες και τα κλάματα

να τρέξουνε.

{…}

Μόνο το κόμμα, το χριστουλάκο τους

γιατί δε φτιάχτηκε το κόμμα τόσα χρόνια

και σύ νάσαι φίλος. Φίλος-φίλος

έτσι όπως το λέει ο Καζαντζίδης

καί το κονιάκ νάναι σκατά

και εργολάβος πουθενά δε φάνηκε

έχει δωμάτιο για παράνομους

πάνω απ' το καφενείο

θα σου τα ρίξω σε μια δόση

το συνηθίζω άμα μεθάω - έτσι για να σε λιανίσω-

να σε δω χωρίς βρακί να δούμε τι θα κάνεις

εσύ όμως λέει δεν θάσαι απ' αυτούς

θα σηκωθείς και θα χορέψεις παραγγελιά

..βεργούλες και με δείρανε..

«Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα»: Τι συμβαίνει όταν το «μαζί» αρχίζει να διαλύεται

2026-10-25T06:00:00.000+02:00

Από το blackbook.gr & thessalonikiguide.gr

Μια ομάδα έχει ήδη διαλυθεί και επιστρέφει στα γεγονότα που την οδήγησαν εκεί. Η παράσταση της Εταιρείας Θεάτρου Τροχιές μιλά για τις ρωγμές του «μαζί» και για την παράξενη επιμονή μας να συνεχίζουμε να το αναζητούμε.

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή σχεδόν κάθε ομάδας όπου κάποιος λέει «πρέπει να μιλήσουμε». Συνήθως δεν ακολουθεί τίποτα καλό. Μπορεί να είναι μια μπάντα, μια πολιτική συλλογικότητα, μια παρέα που αποφάσισε να κάνει κάτι μαζί, ακόμη και οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας που πίστεψαν ότι θα καταφέρουν επιτέλους να συμφωνήσουν για τα κοινόχρηστα. Στην αρχή υπάρχει η ιδέα, ο ενθουσιασμός, εκείνη η σχεδόν αφελής βεβαιότητα ότι μαζί μπορούμε να κάνουμε κάτι που μόνοι μας δεν θα μπορούσαμε. Μετά έρχονται οι διαφωνίες. Και κάποια στιγμή κάποιος πρέπει να διαλέξει πλευρά.

Αυτό το παράξενο, εύθραυστο σημείο της συλλογικής ζωής βρίσκεται στο κέντρο της παράστασης «Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα» της Εταιρείας Θεάτρου Τροχιές, που μετά τον πρώτο κύκλο sold out παραστάσεων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, αυτή τη φορά στο θέατρο ΧΩΡΟΣ. Στη σκηνή βρίσκεται μια ομάδα που έχει ήδη διαλυθεί. Χρόνια αργότερα, τα μέλη της καλούνται να εξηγήσουν τι συνέβη. Πότε άρχισε πραγματικά το τέλος; Στην πρώτη ιδεολογική διαφωνία; Σε μια προσωπική σύγκρουση; Στην απόφαση που δεν μπορούσε πια να αναβληθεί; Ή μήπως το τέλος υπήρχε από την αρχή, κρυμμένο μέσα στις διαφορετικές προσδοκίες όσων πίστευαν ότι αγωνίζονταν για το ίδιο πράγμα;

Το ενδιαφέρον είναι ότι εδώ η μνήμη δεν λειτουργεί σαν αξιόπιστο αρχείο. Ο καθένας θυμάται διαφορετικά. Τα ίδια γεγονότα αλλάζουν ανάλογα με εκείνον που τα αφηγείται, οι προσωπικές εκδοχές συγκρούονται και το παρελθόν ανακατασκευάζεται μπροστά μας. Πραγματικές ιστορίες, ερευνητικό υλικό, πολιτική φιλοσοφία και προσωπικές σκέψεις γίνονται ένα ψευδοντοκιμαντέρ για όλα όσα μπορούν να γεννήσουν μια συλλογικότητα και για όλα όσα μπορούν τελικά να τη διαλύσουν.

Κάπου εδώ η παράσταση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον, γιατί αρνείται να αντιμετωπίσει τη διάλυση ως μια μεγάλη, ηρωική πολιτική τραγωδία. Το ίδιο νήμα μπορεί να ενώνει μια ιστορική πολιτική διάσπαση με το τέλος της αγαπημένης μας μπάντας και μια καταστροφική συνέλευση πολυκατοικίας. Η κλίμακα αλλάζει. Ο μηχανισμός όχι πάντα. Οι άνθρωποι μπαίνουν σε ομάδες κουβαλώντας επιθυμίες, προσδοκίες, εγωισμούς, φόβους και διαφορετικές εκδοχές για το τι σημαίνει «μαζί». Όσο όλα λειτουργούν, αυτές οι διαφορές μοιάζουν μικρές. Όταν εμφανιστεί η πρώτη σοβαρή ρωγμή, γίνονται ξαφνικά όλο το δωμάτιο.

Ζούμε άλλωστε σε μια εποχή που μας εκπαιδεύει συστηματικά στην ατομική διαδρομή. Στην προσωπική ευθύνη, στην προσωπική επιτυχία, στο προσωπικό brand, στη δική μας μικρή οθόνη. Η ιδέα ότι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν τη ζωή τους γύρω από ένα κοινό «εμείς» μοιάζει όλο και δυσκολότερη. Και παρ’ όλα αυτά εξακολουθούμε να το επιχειρούμε. Φτιάχνουμε ομάδες, παρέες, συλλογικότητες, συνεργασίες. Πιστεύουμε ξανά ότι αυτή τη φορά θα καταφέρουμε να συνεννοηθούμε.

Ίσως εκεί βρίσκεται τελικά η καρδιά του «Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα». Όχι στο γιατί διαλύονται οι ομάδες, αλλά στο γιατί, γνωρίζοντας πόσο εύκολα μπορούν να διαλυθούν, συνεχίζουμε να τις φτιάχνουμε. Γιατί όσο κι αν η εποχή μάς εκπαιδεύει να σωζόμαστε μόνοι, παραμένει μέσα μας η επίμονη ιδέα ότι ορισμένα πράγματα αποκτούν νόημα μόνο όταν προσπαθήσουμε να τα κάνουμε μαζί.

ινφο

29 Οκτ - 1 Νοέ 2026

«Τα Σπίτια Αλλάζουν Θέση Τη Νύχτα» στη Θεσσαλονίκη στο Θέατρο Αμαλία

Θέατρο Αμαλία

Αμαλίας 71, Ευζώνων, Θεσσαλονίκη

Τηλ: 695 558 8471/ Διάρκεια: 80 λεπτά / Εισιτήρια– Τιμές εισιτηρίων: προπώληση από 14€ / Προπώληση: Ταμείο θεάτρου και more.com

Ημέρες & Ώρες

Πε 29/10

21:00

Πα 30/10

21:00

Σα 31/10

21:00

Κυ 1/11

21:00

Περισσότερες Πληροφορίες

Η θεατρική παράσταση «Τα Σπίτια Αλλάζουν Θέση Τη Νύχτα» στη Θεσσαλονίκη στο Θέατρο Αμαλία, για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων.

Μνήμες μπαμπά

2026-10-24T06:00:00.000+03:00

Από το f/b Akis Sakisloglou 15.10.2026

ΜΝΗΜΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΣΑΚΙΣΛΟΓΛΟΥ

«Μόνο πότε θα πεθάνω δεν ξέρω…», έλεγε κάθε φορά που είχε δίκιο σε ένα θέμα. Και πράγματι αυτό δεν το ήξερε, ούτε καν το υποπτεύονταν γι αυτό και μας αιφνιδίασε όλους ο ξαφνικός θάνατός του από έμφραγμα πριν από ακριβώς τριάντα χρόνια, μια μέρα σαν τη σημερινή, 15 Οκτωβρίου του 1996.

Ήταν 56 χρόνων. Περίπου όσο είμαι εγώ τώρα κι εγώ ήμουν 21, ακριβώς όσο είναι σήμερα ο μεσαίος μας γιος, ο Στράτος, που πήρε το όνομά του κι όλα του τα χαρίσματα.

Το σκεφτόμουν καιρό αυτό το κείμενο. Δεν είναι το πρώτο για τον πατέρα μου και νομίζω δε θα είναι ούτε το τελευταίο. Η απώλειά του υπήρξε η καθοριστικότερη στιγμή στη ζωή μου και η σημαντικότερη «μυστική περιουσία» για να προχωρήσω, «να κάνω καφέ κι όχι να αυτοκτονήσω», όπως θα έλεγε κι ο Αλμπέρ Καμί. Ενας θάνατος - «κληρονομιά», άλλοτε ως ενεργοποίηση του αισθήματος αυτοσυντήρησης κι άλλοτε ως υπενθύμιση θνητότητας.

Το σκεφτόμουν καιρό αυτό το κείμενο. Ειδικά τους τελευταίους μήνες που παρακολουθώ τα δύο συνεταιράκια μου, τον Γιάννη και τον Τόλη, να φροντίζουν με ευλάβεια, αυταπάρνηση και θρησκευτική τελετουργία τον πατέρα τους τον κυρ Κώστα που αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Στενοχωριούνται, συντρίβονται που βλέπουν τον γονιό τους να πέφτει σε ανημπόρια αλλά αγνοούν πόσο σπουδαίο είναι που τον έζησαν δεκαετίες και δεκαετίες «ζωντανό», που του γνώρισαν την οικογένειά τους και του έδειξαν πόσα πολλά πράγματα κατάφεραν, ενήλικες πια… Αγνοούν και πόσο λυτρωτικό είναι που μπορούν και επιστρέφουν στον πατέρα τους λίγη από την στοργή που έλαβαν. Μακάρι να μπορούσαμε όλοι να το κάνουμε αυτό στους γονείς μας και να το έκανα κι εγώ στον κυρ Στράτο που πρόλαβε και μου είπε όλες μα όλες τις λεπτομέρειες της δικής του ζωής, από την φτώχεια και την εξαθλίωση στην οποία γεννήθηκε μέχρι το σχολείο που παράτησε, τις δουλειές του στα Λαδάδικα, τα τουρσιά, τα τυροκομεία και το δισκάδικο στην Ευκαρπία.

Δυστυχώς ο πατέρας «μόνο πότε θα πεθάνει δεν ήξερε…». Όλα τα υπόλοιπα, στα παιδικά μάτια μου τουλάχιστον, τα ήξερε, τα είχε ζήσει. Τί θυμάμαι απ’ αυτόν; Ότι χαμογελούσε πάντα, ότι ήθελε να σε ακουμπάει κι ότι του άρεσαν τα άσπρα φανελάκια, η ρετσίνα και η κόκα κόλα. Θυμάμαι ότι πληρώνονταν πάντα κάθε Παρασκευή, άφηνε όλα του τα λεφτά στο ντουλάπι της κουζίνας και η μάνα μου του ξεχώριζε κάποια λίγα για την βενζίνη της εβδομάδας. Θυμάμαι πως κάθε Κυριακή έψηνε ντομάτες και από μπριζόλες μόνο μοσχαρίσιες. Θυμάμαι το πράσινο FIAT 128 κι ότι κάποτε το πήρα κρυφά, το τράκαρα μπροστά στα μάτια του κι αυτός δεν μου είπε τίποτα απολύτως, ούτε τότε, ούτε όταν ξέχασα την ταυτότητα εξεταζόμενου μέσα στο αμάξι και πήγα μόνο με το στυλό να δώσω πανελλήνιες. Τις Κυριακές έβγαινε από νωρίς στην αυλή κι όταν τελείωνε η εκκλησία έκανε διάλειμμα για καφέ. Θυμάμαι τις κόκκινες τριανταφυλλιές του, τις ντοματιές και τα δύο πεύκα που του θύμιζαν το μπατζανάκη του τον Γιώργο που είχε πεθάνει νέος πριν τον γνωρίσουμε εμείς.

Θυμάμαι ακόμα τα γλέντια μας κάθε Πάσχα στην αυλή, τον σκύλο του τον Ρούμπι που του τον έκλεψαν στο βουνό γιατί ήταν το καλύτερο γκριφόν της Ευκαρπίας. Θυμάμαι τα απογεύματα στο δισκοπωλείο μας στον κεντρικό δρόμο του χωριού όπου οι καλύτερες πελάτισσες τού μιλούσαν στα τούρκικα κι αυτός καμάρωνε που ήξερε να απαντήσει. Θυμάμαι πόσο πολύ έμοιαζε με τον Στράτο Διονυσίου αλλά και με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο. Ειδικά στις ρυτίδες του μετώπου και στο σκάψιμο του προσώπου του. Θυμάμαι μια μέρα στο δισκοπωλείο του Βεργιάδη που του σύστησαν την Αντζελα Δημητρίου κι αυτή τού υπέγραψε το πρώτο της άλμπουμ. Από τότε η Αντζελα μου θυμίζει πάντα τον μπαμπά μου, όπως και ο Κοντολάζος, η Δούκισσα και η Λίτσα Διαμάντη που ακούγαμε στα περιφερειακά κέντρα διασκέδασης όταν έκανε χορό η Νίκη Ευκαρπίας, ο Εμπορικός Σύλλογος Επταλόφου ή ο Σύλλογος Ζαχαροπλαστών Θεσσαλονίκης. Θυμάμαι τα γράμματα του πάνω στα χαρτιά παραγγελίας για τις κασέτες που έγραφε: ΛΑΙΚΑ ΔΙΑΦΟΡΑ και ΞΕΝΑ και ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ ‘86 αλλά και στους δίσκους του όπου έβαζε αυτοκόλλητα και έγραφε με ορνιθοσκαλίσματα: δρχ 600 ή 800… «Γιατί τους χαρίζεις τους δίσκους σας ρε μαλάκα; Αυτά κοστίζουν στα παλαιοπωλεία. Κάποια βινύλια είναι και σπάνια», μου λένε καμιά φορά στο Σάρωθρον. «Γιατί είναι του γέρου μου», τους λέω και μάλλον δεν καταλαβαίνουν τί εννοώ γιατί ούτε κι εγώ καταλαβαίνω, απλώς μου βγαίνει και το κάνω.

Θυμάμαι, όμως και κάτι ακόμα από τον κυρ Στράτο, πολύ πιο πρόσφατο και καθοριστικό. Έγινε πριν λίγα χρόνια στα κοιμητήρια του χωριού. Εγώ εκεί δεν πάω συχνά. Σε αντίθεση με τα παιδικά μου χρόνια όπου έβλεπα τους τάφους σαν «εφημερίδες» και διάβαζα τα πάντα μαθαίνοντας πληροφορίες για όλη την Ευκαρπία, μετά το θάνατο του μπαμπά μου έβγαλα μια άρνηση. Κληθήκαμε, λοιπόν, σαν οικογένεια να κάνουμε εκταφή των οστών. Τυπική υπόθεση. Κλασική. Στην υπόλοιπη πόλη συμβαίνει στα τρία χρόνια κι έχουμε ζήσει πολλές διηγήσεις φίλων που το έκαναν για τους συγγενείς τους. Εμείς ήμασταν και τυχεροί. Εδώ στο χωριό οι τάφοι μένουν για δεκαετίες. Πίστευα ότι θα είναι κάτι απλό. Αλλά δεν ήταν. Ηταν κάτι δυσκολότερο και ρεαλιστικότερο κι από την ίδια την ταφή του Κυρ Στράτου το 1996. Ήταν η στιγμή που με την αδελφή μου και τη μάνα μας συνειδητοποιήσαμε «τί απέμεινε» από ένα σώμα και μια ψυχή που για 56 χρόνια δεν πείραξε ούτε μυρμήγκι μοιράζοντας χαμόγελα και καλοσύνη. Ο άνθρωπος που μας είχε γεννήσει ήταν πια ένα «ιερό κειμήλιο» τυλιγμένο σε μια μωβ βελούδινη μαξιλαροθήκη που μύριζε κρασί και σκόνη και θυμίαμα. Έκλαψα διπλά γιατί στην κηδεία του δεν μου είχε βγει ούτε δάκρυ.

Ο πατέρας μου είχε πολλούς φίλους αλλά δύο ήταν κάπως πιο αγαπημένοι λόγω των δύσκολων παιδικών τους χρόνων. Και οι δύο ζουν και κουβαλούν πάνω τους και κάτι από την αύρα του κολλητού τους. Ο ένας είναι ο Στέφανος και περνάει σχεδόν κάθε πρωί έξω από το σπίτι μας με ένα άδειο καρότσι. Είναι πάντα βιαστικός και κοιτάει μπροστά. Ο άλλος είναι ο Μιχάλης που μένει στον ίδιο δρόμο με μας, χαμηλά, πριν τον περιφερειακό. Αυτός δεν περπατά πια αλλά κάθεται στην αυλή του κι όταν περνάω τον συλλαμβάνω με την άκρη του ματιού μου να κοιτάει κι αυτός μπροστά. Τί διάολο είναι αυτό το «μπροστά»;

Χθες βράδυ ήμουν στην κάτω Τούμπα, στο στούντιο του Παπάζογλου που τώρα είναι η Μικρή Σκηνή. Εκεί, στην παρουσίαση του διπλού βινυλίου με τραγούδια από μια σπάνια ζωντανή ηχογράφηση συναυλίας του Παπάζη στο θέατρο Δάσους, η Αναστασία Γρηγοριάδου θυμήθηκε μια κουβέντα του τραγουδοποιού που μου έκανε εντύπωση. «Για τους πρόσφυγες», έλεγε ο Παπάζογλου, «δεν υπάρχει πίσω. Μόνο μπροστά». Πάλι στο νου μου ήρθε ο κυρ Στράτος με τον τυφλό πατέρα του που δεν μπορούσε να δουλέψει κι έτσι έστειλε το γιο του στη δουλειά από τα 11. «Μόνο μπροστά κι ούτε ματιά πίσω», λες και είμαστε σε ένα ποτάμι που, όπως λέει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου: «οδηγεί στη μεγάλη, ατελεύτητη θάλασσα…». Μετά από λίγο ήρθε δίπλα μου ο Τιμολέων Τιραμόλας. Μου χτυπάει την πλάτη και τί μου λέει; «Είμαι μπροστά αριστερά με τον πατέρα μου». Του λέω «είσαι πολύ τυχερός. Πάρα πολύ τυχερός»

Τι σημαίνει θρίαμβος

2026-10-23T06:00:00.000+03:00

Από το f/b Βιβλιοπωλείο Μικρό Καράβι - Mikro Karavi Bookstore

Να γελάς πολύ και συχνά· να αξίζεις τον σεβασμό των ευφυών ανθρώπων και την αγάπη των παιδιών· να κερδίζεις την επιδοκιμασία των τίμιων κριτών και να υπομένεις την προδοσία των ψεύτικων φίλων· να εκτιμάς την ομορφιά· να βρίσκεις το καλύτερο στους άλλους· να δίνεσαι στους άλλους· ν’ αφήσεις τον κόσμο λίγο καλύτερο απ’ όσο τον βρήκες: μ’ ένα υγιές παιδί, μ’ έναν κήπο ή με μια καλύτερη κοινωνία· να έχεις παίξει και γελάσει με ενθουσιασμό και να έχεις τραγουδήσει με πάθος· να ξέρεις ότι κάποια ζωή ανάσανε καλύτερα επειδή έζησες εσύ· αυτό σημαίνει θρίαμβος.

| Ραλφ Γουάλντο Έμερσον | Τι σημαίνει θρίαμβος | μτφρ. Αγαθή Δημητρούκα (από το "Σκάφανδρο του Αισιόδοξου", Άλλαν Πέρσυ, εκδόσεις Πατάκη)

18 Οκτωβρίου 1981: 45 χρόνια από τη μεγάλη νίκη του ΠΑΣΟΚ – Η «Αλλαγή» με τα μάτια των γελοιογράφων

2026-10-22T06:00:00.000+03:00

Του Σπύρου Ορνεράκη («Το Βήμα της Κυριακής», 20.9.1981). Από αριστερά προς τα δεξιά: Λ. Κύρκος (ΚΚΕ Εσωτ.), Ι. Ζίγδης (ΕΔΗΚ), Γ. Μαύρος (συνεργαζόμενος με το ΠΑΣΟΚ), Α. Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ), Γ. Ράλλης (Ν.Δ.), Γ. Πεσμαζόγλου (ΚΟΔΗΣΟ), Χ. Φλωράκης (ΚΚΕ)

Από το efsyn.gr / Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος

18 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1981: 45 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Πώς οι γελοιογράφοι αποτύπωσαν με την πένα τους το «ραντεβού με την Ιστορία» που έστειλε τη Δεξιά σπίτι της για μερικές δεκαετίες

Το 1981 δεν ξεκίνησε καλά για την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.

Αλλεπάλληλα γεγονότα των τελευταίων μηνών της διακυβέρνησής της, όπως η δολοφονία των Κουμή και Κανελλοπούλου από τα ΜΑΤ στον εορτασμό του Πολυτεχνείου, ο εμπρησμός των καταστημάτων «Μινιόν» και «Κατράντζος», η πολύνεκρη τραγωδία της Θύρας 7 στο γήπεδο «Καραϊσκάκης», οι καταστροφικοί σεισμοί των Αλκυονίδων και η πρώτη μεγάλη πυρκαγιά στην Πεντέλη, σε συνδυασμό με ατυχείς διεθνείς συγκυρίες, επιτάχυναν τη φθορά της.

Επιπλέον, η κόπωση έπειτα από δεκαετίες συντηρητικών κυβερνήσεων, παρεμβαλλομένης μιας ακροδεξιάς δικτατορίας, ήταν εμφανής. Εν τω μεταξύ, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου ερχόταν με ορμή, εκφράζοντας την κοινωνική πλειοψηφία των «μη προνομιούχων».

Τελικά, το προεδρικό διάταγμα υπ’ αριθμ. 1119 της 19ης Σεπτεμβρίου 1981 όριζε τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών στις 18 Οκτωβρίου. Στις τρίτες εθνικές εκλογές μετά την πτώση της χούντας, που διεξήχθησαν παράλληλα με τις πρώτες ευρωεκλογές στην Ελλάδα, διεκδικούσαν την ψήφο του ελληνικού λαού 19 κόμματα.

Η προεκλογική περίοδος κύλησε σχετικά ομαλά και σε αυτό συνέβαλε και η μετριοπαθής στάση του πρωθυπουργού Γεωργίου Ράλλη. Εντούτοις, δεν έλειψαν οι -όχι τόσο μετριοπαθείς- κινδυνολογίες του Τύπου της Δεξιάς περί «μαρξιστικής επέλασης» και «κομμουνιστικής απειλής». Πέρα από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων εκείνης της περιόδου, ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι γελοιογραφίες τους, οι οποίες αποτυπώνουν την ιστορική συγκυρία της «Αλλαγής».

Η προεκλογική περίοδος

Καταρχάς η έναρξη της προεκλογικής περιόδου παρομοιάζεται, σε ένα από τα πιο γνωστά σκίτσα του Σπύρου Ορνεράκη, με την αφετηρία σε έναν αγώνα στίβου. Στο κέντρο απεικονίζεται, γεμάτος αυτοπεποίθηση για τη νίκη του, ο Ανδρέας Παπανδρέου [εικόνα 1]. Ο Ανδρέας ήταν το βασικό πρόσωπο που κυριαρχούσε σε όλες τις γελοιογραφίες της προεκλογικής περιόδου.

Βέβαια στον Τύπο της Δεξιάς η αναπαράστασή του ήταν έντονα αρνητική. Ο Βασίλης Μητρόπουλος (ΒΑS) στην «Ακρόπολι» τον απεικονίζει ως αλαζόνα που «καβαλάει το καλάμι» (24/9), σερβίρει υποσχέσεις σε όλους (23/9) και αποφεύγει τηλεοπτικό διάλογο με τον Ράλλη (29, 30/9). Στα σκίτσα του υπάρχει όμως μια αντίφαση: αφενός τα περί εκλογικής νίκης είναι «αερολογίες» (10/10: ο άνεμος αισιοδοξίας δεν είναι παρά μια τρόμπα που φουσκώνει ένα μπαλόνι), αφετέρου το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να έρχεται δυναμικά για να μην αφήσει τίποτα όρθιο (9/10). Στο ίδιο μοτίβο, ο Ηλίας Σκουλάς («Απογευματινή») καταδεικνύει την αλαζονεία του προέδρου του ΠΑΣΟΚ (1/10), σατιρίζει την παροχολογία των «ΘΑ» (28/9, 15/10) και στηλιτεύει τη βία των «πρασινοφρουρών» στην Κρήτη (12, 13/10). Αλλά και ο Βασίλης Χριστοδούλου στη «Βραδυνή», επηρεασμένος ίσως από την παλιότερη ρητορική περί «συνοδοιπόρων», τον δείχνει να χρησιμοποιεί το ΚΚΕ σαν δεκανίκι (30/9) στον δρόμο προς την κατάκτηση της εξουσίας.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι γελοιογράφοι του φιλοΝΔ Τύπου συμπίπτουν ιδιαίτερα στη δηκτικότητα απέναντι στον Γεώργιο Μαύρο λόγω της συνεργασίας του με το ΠΑΣΟΚ. Συμπίπτουν όμως και στην καταγγελία της «κρυφοκομμουνιστικής» ατζέντας του ΠΑΣΟΚ (Σκουλάς 5/10, BAS 18/10), με πρόσθετες αρνητικές αναφορές στον «τριτοκοσμισμό» του Ανδρέα [εικόνα 2].

2. Σκίτσο του BAS («Ακρόπολις», 11.10.1981)

Από την άλλη, οι γελοιογράφοι οι οποίοι ασκούσαν ανηλεή σάτιρα στην απερχόμενη κυβέρνηση της Ν.Δ., χωρίς να φείδονται (προοδευτικής) κριτικής στο ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ. Στην «Ελευθεροτυπία» συναντάμε τον πάντα ανατρεπτικό Γιάννη Καλαϊτζή να χλευάζει το κόμμα της Δεξιάς και τα σκοτεινά ιδεολογικά ρεύματά του (στο σκίτσο της 3/10, η καρέκλα του Ράλλη στηρίζεται από χουντικούς και ναζί), τον Βαγγέλη Παυλίδη να ειρωνεύεται ότι αν πέσει η Ν.Δ. δεν θα μπορέσει να… «φτιάξει την Ελλάδα του Μεγαλέξαντρου» (18/9) και τον διορατικό Διογένη Καμμένο να σκιτσάρει μια κάλπη που πέφτει στο κεφάλι του πατριάρχη της οικογένειας, ως αναφορά στη νομοθετική αλλαγή του οικογενειακού δικαίου που έλαβε χώρα στην πρώτη τετραετία του ΠΑΣΟΚ [εικόνα 3].

3. Σκίτσο του Διογένη Καμμένου («Ελευθεροτυπία», 23.9.1981)

Συναντάμε όμως και γελοιογραφίες της Κατερίνας Σχοινά, η οποία στις 7/10 αποτυπώνει τη στιχομυθία: «-Με τον Αντρέα δεν θα μπορείτε να έχετε δεύτερο σπίτι. -Το πρώτο πότε θα το αποκτήσουμε;». Την πεντάδα των γελοιογράφων της «Ελευθεροτυπίας» συμπληρώνει ο διαχρονικά εμπνευσμένος ΚΥΡ, με τα σπαρταριστά στριπάκια του στα κυριακάτικα φύλλα να σταχυολογούν την προεκλογική επικαιρότητα.

Εκεί, όμως, όπου «δοξάζονται» το πολιτικό σκίτσο και το σατιρικό κόμικς, είναι αδιαμφισβήτητα το «Αντί». Στις σελίδες του, μέσα στον προεκλογικό πυρετό της εποχής, δημοσιεύονται σκίτσα και στριπ του Κώστα Μητρόπουλου, του Γήση Παπαγεωργίου, του Γιώργου Ακοκαλίδη, του Γιάννη Καλαϊτζή, της Σόνιας Μητραλιά και, φυσικά, του Γιάννη Ιωάννου.

Ο τελευταίος, εκτός από βασικός γελοιογράφος του «Βήματος», γελοιογραφεί και στο «Αντί», όπου επίσης φτιάχνει τη σειρά κόμικς «Ο Ευρωπαίος». Στα τεύχη του Σεπτέμβρη και του Οκτώβρη, ο συντηρητικός οικογενειάρχης Κοσμάς συνειδητοποιεί ότι η Ν.Δ. πρόκειται να χάσει τις εκλογές και… «στο κάτω κάτω βρε αδερφέ, μπορεί να ’μαστε νοικοκυραίοι κι εθνικόφρονες, αλλά δεν μας αρέσει να ’μαστε και με τους χαμένους» – οπότε προσχωρεί στην Αλλαγή! Στο τεύχος #190 του «Αντί», καθώς πηγαίνει στο χωριό του με σκοπό να το ρίξει στο ΠΑΣΟΚ, ο Κοσμάς έρχεται αντιμέτωπος με τις τύψεις του: «Τι πας να κάνεις, Κοσμά;», του λέει η μορφή του Ράλλη ενώ ταξιδεύει με το ΚΤΕΛ. «Ο δρόμος που παίρνεις δεν έχει γυρισμό». Και παρακάτω: «Είναι σαν να απατάς τη γυναίκα σου… Και την αμαρτία δεν τη σκέφτεσαι, Κοσμά;» [εικόνα 4].

4. Σκίτσο του Γιάννη Ιωάννου (απόσπασμα από «Αντί», τ. 190, 16-29.10.1981)

Ανήμερα των εκλογών οι εφημερίδες έδωσαν το τελευταίο σάλπισμα μέχρι το κλείσιμο των καλπών. Σε ένα μάλλον βολονταριστικό σκίτσο του Σκουλά στην «Απογευματινή», που προφανώς δεν επιβεβαιώθηκε, ο πράσινος ήλιος δύει πριν καν ανατείλει [εικόνα 5].

5. Σκίτσο του Ηλία Σκουλά («Απογευματινή», 17.10.1981

Οσο για τον BAS (στο φύλλο της «Ακροπόλεως» που κυκλοφορεί με πηχυαίο τίτλο «Ναι στη δημοκρατία, όχι στον μαρξισμό»), απεικονίζει έναν ψηφοφόρο να… μαυρίζει τον Μαρξ [εικόνα 6].

6. Σκίτσο του ΒΑS («Ακρόπολις», 18.10.1981)

Σε άλλο σκίτσο του, το καράβι του ΠΑΣΟΚ βουλιάζει στην κάλπη. Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι άλλοι γελοιογράφοι της εφημερίδας, Ντίνος Αναστασόπουλος και Φαίδων Καλογήρου.

Ο εκλογικός σεισμός

Βέβαια τα συγκεκριμένα σκίτσα δεν επιβεβαιώθηκαν, καθώς το ΠΑΣΟΚ εκείνη τη μέρα κέρδισε την εμπιστοσύνη 2.726.309 πολιτών, με ποσοστό 48,07% έναντι 35,88% της Ν.Δ. Εκείνο που επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά ήταν το σκίτσο του Ορνεράκη στο «Βήμα» της 18/10, με τον Ανδρέα να τερματίζει πρώτος στον στίβο. Αποτελούσε συνέχεια της γελοιογραφίας της 20/9 με την εκκίνηση των δρομέων.

Οι πρώτες εμπνεύσεις των γελοιογράφων στα φύλλα που ακολούθησαν τον εκλογικό σεισμό ήταν ανάλογες των παραταξιακών τους προτιμήσεων. Για παράδειγμα, ο BAS προσανατολίστηκε από νωρίς στην ανάδειξη των αντιφάσεων του ΠΑΣΟΚ, ανάμεσα στις σοσιαλιστικές του διακηρύξεις και την απότομη προσγείωσή του στον ρεαλισμό, λόγω της ένταξης της χώρας στους δυτικούς θεσμούς. Ο δε Σκουλάς στις 20/10 σχολίασε τον καταποντισμό των μικρών κομμάτων, αποτύπωνοντας τη νέα πραγματικότητα του δικομματισμού, που θα αποτελούσε τον κανόνα του ελληνικού πολιτικού συστήματος για τριάντα ολόκληρα χρόνια, μέχρι τις εκλογές του Μαΐου 2012. Ενώ ο Χριστοδούλου αρκέστηκε να σατιρίσει τη… μυστακοφορία των μελών της νέας κυβέρνησης, ερχόμενος σε σύμπτωση με τον Κώστα Μητρόπουλο [εικόνα 7].

7. Σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου («Τα Νέα», 24.10.1981)

Η «Ελευθεροτυπία» καλοδέχτηκε την «Αλλαγή» σαν γιορτή απελευθέρωσης. Ο Καλαϊτζής αποτυπώνει το πανηγυρικό κλίμα εκείνων των ημερών [εικόνα 8], ο Βαγγέλης Παυλίδης σχεδιάζει τη Δεξιά πεταμένη στον κάδο της Ιστορίας [εικόνα 9] και η Κατερίνα Σχοινά φιλοτεχνεί ένα από τα πιο εύστοχα σκίτσα που έχουν γίνει ποτέ για τον οπορτουνισμό [εικόνα 10].

8. Σκίτσο του Γιάννη Καλαϊτζή («Ελευθεροτυπία», 20.10.1981)

9. Σκίτσο του Βαγγέλη Παυλίδη («Ελευθεροτυπία», 19.10.1981)

10. Σκίτσο της Κατερίνας Σχοινά («Ελευθεροτυπία», 21.10.1981)

Ποιος θα ήταν ο ρόλος των γελοιογράφων στην εποχή της «Αλλαγής» που μόλις είχε ξημερώσει με τη μορφή του πράσινου ήλιου; Την καλύτερη απάντηση την έδωσε ο ΚΥΡ, σε στριπάκι του στην «Ελευθεροτυπία», δύο εβδομάδες μετά (31/10): «Και τώρα τι σκίτσα κάνουμε; Πού ’σαι Δεξιά που τάισες γενεές γελοιογράφων! Τώρα θα πεινάσουμε! Θα πούμε το σκίτσο σκιτσάκι… [Ομως] το σκίτσο δεν είναι λιβάνισμα! Η γελοιογραφία πρέπει να έχει στόχο την εξουσία. Αντε… καλή τετραετία και ο θεός της γελοιογραφίας βοηθός!».

* Ο Γιάννης Δ. Αντωνόπουλος (John Antono) είναι σκιτσογράφος, ιστορικός και μέλος του Δ.Σ. της Λέσχης Ελλήνων Γελοιογράφων.

«Η παραγγελία σου ετοιμάζεται»: Πώς το ντελίβερι έγινε εξάρτηση;

2026-10-21T06:00:00.000+03:00

Από το lifo.gr/ Μίνα Καλογερά / Εικονογράφηση: Λουκία / LIFO

Τεμπελιά ή έλλειψη χρόνου; Πώς το ντελίβερι άλλαξε τις διατροφικές μας συνήθειες, τι ρόλο έπαιξε η πανδημία στην καθιέρωσή του, τι παραγγέλνουμε εκτός από φαγητό και τι αποκαλύπτει για τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Για πολύ καιρό η μαγειρική δεν υπήρχε στη ρουτίνα μου. Όχι επειδή είχα κάποιο θέμα με το σπιτικό φαγητό, ίσα ίσα. Απλώς η ζωή μου ήταν έτσι οργανωμένη που η μαγειρική δεν θα μπορούσε να γίνει κομμάτι της. Είχα μια μικροσκοπική, ανήλιαγη κουζίνα, ένα παλαβό πρόγραμμα, ένα βιαστικό και λαίμαργο μάτι και, ακόμα χειρότερα, δεν είχα καν κανονικό φούρνο.

Για χρόνια οι βασικές συσκευές στην κουζίνα μου ήταν ένα air fryer και ένας φούρνος μικροκυμάτων. Εκεί πετούσα τα «γκοτζίλα» γεύματα που ετοίμαζε η μάνα μου στο Αγρίνιο και μου έστελνε με ταξί, σε ειδικές συσκευασίες που τα κρατούσαν παγωμένα μέχρι να τα παραλάβω και να τα στοιβάξω στην κατάψυξη. Ω, ναι. Είχα αγγίξει αυτό το επίπεδο μπουμπούκας.

Ανάμεσα στα «γκοτζίλα» γεύματα της μαμάς υπήρχε φυσικά και το ντελίβερι. Για τις μέρες που βαριόμουν, που ξεχνούσα να φάω, που γύριζα αργά, που απλώς ήθελα κάτι νόστιμο και δεν είχα καμία διάθεση να μαγειρέψω και να καθαρίσω μετά – όλα αυτά είναι ενδεικτικά της τεμπελιάς και της αφηρημάδας που με έδερνε.

Βεβαίως, μιλάμε για μια εποχή που το σουβλάκι κόστιζε κάτω από 4,50 ευρώ. Αυτή είναι μια σημαντική λεπτομέρεια, γιατί τότε το «δεν μαγειρεύω σήμερα» δεν έμοιαζε με οικονομική απόφαση. Ήταν μια απόφαση τύπου «θα δώσω κάποια ευρουλάκια έξτρα για να χορτάσω».

Η πανδημία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αύξηση της συχνότητας των παραγγελιών, κάνοντας το ντελίβερι μια συνήθεια που στη συνέχεια έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Έτσι συνέβη κάτι που δεν περίμενε κανείς. Άρχισα να μαγειρεύω. Όχι τίποτα εξωφρενικό. Απλές, σχετικά γρήγορες και υγιεινές συνταγές. Δοκίμαζα πράγματα που δεν είχα ξαναφάει, καταλάβαινα τι μου αρέσει, ανακάλυπτα νέες γεύσεις και, κυρίως, τη χαρά του να φτιάχνεις κάτι από την αρχή. Όχι πως το σούπερ μάρκετ είναι οικονομικό, αλλά τουλάχιστον κρατάω εγώ τον έλεγχο του τι και πόσο λάδι ρίχνω, πόσο αλάτι, τι ντομάτα χρησιμοποιώ.

Μόνο που μαζί με τη χαρά ανακάλυψα και κάτι άλλο: ότι το μαγείρεμα και η λάντζα που ακολουθεί θέλουν χρόνο και χρήμα, αν αναλογιστεί κανείς τις τρελές τιμές στα σούπερ μάρκετ αλλά και την ενέργεια που πρέπει να σπαταλήσεις. Τόσο τη σωματική όσο και την ηλεκτρική.

Δεν είναι μόνο τα τριάντα λεπτά που γράφει η συνταγή. Είναι να σκεφτείς, λίγο πιο πριν, τι θα φας. Να αγοράσεις τα υλικά. Να τα φέρεις στο σπίτι. Να πλύνεις, να κόψεις, να φτιάξεις το φαγητό, να περιμένεις μέχρι να γίνει και, αφού φας, να κοιτάξεις τον νεροχύτη με την έκφραση ανθρώπου που έχει μόλις προδοθεί από τη ζωή.

Έτσι, λοιπόν, αρχίζεις να συνειδητοποιείς γιατί παραγγέλνουμε με τέτοια συχνότητα.

Η πανδημία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αύξηση της συχνότητας των παραγγελιών, κάνοντας το ντελίβερι μια συνήθεια που στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην καθημερινότητά μας. Την ίδια στιγμή, το κόστος του σούπερ μάρκετ κάνει το μαγείρεμα για ένα άτομο οριακά ασύμφορο, ενώ η εμφάνιση των έτοιμων γευμάτων στα σούπερ μάρκετ αλλάζει το παιχνίδι, προσφέροντας συμφέρουσες επιλογές.

Επειδή δεν αγοράζουμε μόνο φαγητό. Αγοράζουμε και χρόνο.

Το ντελίβερι έγινε συνήθεια

Οι αριθμοί είναι πραγματικά εντυπωσιακοί. Σύμφωνα με την έκθεση της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο ενεργές χώρες στην Ευρώπη στις online παραγγελίες φαγητού. Το 63,9% των ερωτηθέντων δήλωσε πως έχει προβεί σε κάποια παραγγελία μέσα στο τελευταίο τρίμηνο, ποσοστό που τοποθετεί τη χώρα πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε., πίσω μόνο από την Κύπρο και τη Μάλτα που κατέχουν τις πρώτες θέσεις.

Έρευνα της Palmos Analysis του 2025 αναφέρει πως το 42% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι παραγγέλνει ντελίβερι τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ μόλις 17% δήλωσε ότι δεν παραγγέλνει ποτέ.

Το νούμερο αυτό είναι κάπως σοκαριστικό, επειδή το 42% δεν σημαίνει ότι τέσσερις στους δέκα Έλληνες τρώνε ντελίβερι κάθε μέρα, αλλά ότι για σχεδόν έναν στους δύο το ντελίβερι έχει γίνει εβδομαδιαία συνήθεια.

Μέχρι την πανδημία κανείς μας δεν παράγγελνε με αυτήν τη μανία. Ο ιός άλλαξε την κουλτούρα του ίντερνετ. Όλοι ξεκινήσαμε να παραγγέλνουμε και, αν όχι να εθιζόμαστε, να βασιζόμαστε σε αυτό.

Σύμφωνα με στοιχεία που μας παραχώρησε το efood, ο όγκος των παραγγελιών στην Ελλάδα ακολουθεί σταθερά ανοδική πορεία από το 2024, με την ανάπτυξη να επιταχύνεται την τελευταία διετία. Η Αθήνα, δε, είναι η πιο ενεργή πόλη της χώρας στην πλατφόρμα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η αύξηση αυτή δεν αφορά μόνο τη συχνότητα των παραγγελιών αλλά και το τι παραγγέλνουμε. Από τα στοιχεία που μας έδωσε η πλατφόρμα, οι πέντε δημοφιλέστερες κατηγορίες είναι πρωινό/καφές, σουβλάκια/κρεατικά, πίτσα, μπέργκερ και κρέπες/βάφλες.

Τις ώρες του μεσημεριού, η εικόνα αλλάζει λίγο: σουβλάκια, μπέργκερ, μαγειρευτά και πίτσα είναι οι επιλογές που ξεχωρίζουν. Η ημέρα με τις περισσότερες παραγγελίες για μεσημέρι είναι η Κυριακή, ενώ για το βραδινό η Παρασκευή.

Το σουβλάκι, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Wolt, παρουσιάζει σημαντική αύξηση από το 2019 και μετά. Συγκεκριμένα, σε σύγκριση με την περίοδο ακριβώς πριν από την πρώτη καραντίνα, η αύξηση των παραγγελιών ανά χρονιά διαμορφώθηκε στο 1.381% για το 2019-20, στο 523% για το 2020-21, στο 200% για το 2021-22, στο 195% για το 2022-23 και στο 157% για το 2023-24.

Με άλλα λόγια, το ντελίβερι δεν είναι πλέον μόνο λύση της τελευταίας στιγμής. Μας λύνει τα χέρια στο πρωινό, στο μεσημεριανό στη δουλειά, στο βραδινό της Παρασκευής, αλλά και την Κυριακή, που κανείς δεν θέλει να μπει στην κουζίνα.

Δεν παραγγέλνουμε μόνο φαγητό

Υπάρχει όμως και μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αλλαγή: το ντελίβερι δεν αφορά μόνο το έτοιμο φαγητό. Σύμφωνα με τα στοιχεία του efood, ο καταναλωτής χρησιμοποιεί την πλατφόρμα και για αγορές από καταστήματα όπως μανάβικα και κρεοπωλεία, αναζητώντας τα υλικά της μαγειρικής του.

Με άλλα λόγια, το ντελίβερι έχει αρχίσει να χωράει μέσα στην ημέρα μας με τον ίδιο τρόπο που χωράει το σούπερ μάρκετ.

Και βέβαια, το γεγονός ότι οι επιλογές που δίνουν οι πλατφόρμες καλύπτουν διαφορετικές διατροφικές ανάγκες, όπως ένα ελαφρύ μεσημεριανό, μαγειρευτά και σαλάτες, είναι εξίσου σημαντικό. Γιατί σημαίνει ότι το ντελίβερι δεν φέρνει απλώς ένα γεύμα από το εστιατόριο στο σπίτι, αλλά γίνεται ένας τρόπος να οργανώσεις ολόκληρο το καθημερινό διατροφικό πλάνο σου.

Υπάρχει μια εικόνα που δύσκολα αγνοείς. Βγαίνεις έξω στις 10, στις 11 ή και πιο αργά και βλέπεις μηχανάκια ντελίβερι παντού. Για να κυκλοφορούν τέτοιες ώρες και να είναι τόσο πολλά, σίγουρα θα υπάρχει αυξημένη ζήτηση. Δεν ήταν πάντα έτσι. Υπήρχε μια εποχή που δεν μπορούσες απλώς να ανοίξεις το κινητό σου και να παραγγείλεις ουσιαστικά οτιδήποτε, οποιαδήποτε ώρα. Το ντελίβερι μπήκε σταδιακά στη ζωή μας: στην αρχή ήταν περισσότερο μια ευκολία.

Σήμερα όμως έχει ενσωματωθεί τόσο πολύ στην καθημερινότητά μας, που για πολύ κόσμο έχει μετατραπεί σε συνήθεια, σε μια ανάγκη πάνω στην οποία χτίζεται πλέον μια ολόκληρη αγορά.

Μεταξύ σπιτικού φαγητού και ντελίβερι

Και αυτό φαίνεται ακόμη περισσότερο αν κοιτάξουμε τι συμβαίνει πέρα από τις πλατφόρμες.

Το 2026, έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) κατέληξε ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν κατά μέσο όρο 14,79 ευρώ την εβδομάδα, δηλαδή περίπου 770 ευρώ τον χρόνο, για έτοιμο φαγητό.

Το 41% απάντησε ότι ο βασικός λόγος που αγοράζει έτοιμο φαγητό είναι ότι δεν προλαβαίνει να μαγειρέψει, ενώ ένα 19% δήλωσε ότι δεν συμφέρει να μαγειρεύεις για λίγα άτομα – δηλαδή δεν είμαι ο μόνος άνθρωπος που κάποια στιγμή απλώς δεν είχε χρόνο να μαγειρεύει.

Παράλληλα, τα στοιχεία του efood καταγράφουν αύξηση των παραγγελιών από σούπερ μάρκετ και μίνι μάρκετ, σε μια τάση που εντάσσεται στη γενικότερη άνθηση του quick commerce, δηλαδή της πολύ γρήγορης παράδοσης προϊόντων που συνοδεύεται από έξτρα χρεώσεις που πλέον εμφανίζονται στην παραγγελία.

Από το lunchbox στο έτοιμο γεύμα

Αν όμως ψάξουμε λίγο πιο βαθιά, θα διαπιστώσουμε ότι, τελικά, οι Έλληνες δεν σταμάτησαν κάποια στιγμή να μαγειρεύουν εντελώς στο σπίτι και το γύρισαν αποκλειστικά στο ντελίβερι. Το σπιτικό φαγητό καλά κρατεί ακόμα.

Μιλώντας με συναδέλφους στο γραφείο, βλέπω πέντε διαφορετικές λογικές. Υπάρχουν αυτοί που θέλουν ένα πρωτεϊνικό γεύμα: κοτόπουλο, κρέας, ρύζι, σαλάτα, κάποιο poke bowl, κάτι ελαφρύ που μπορεί να ενταχθεί εύκολα στο αφήγημα «προσέχω τη διατροφή μου». Υπάρχουν αυτοί που προτιμούν το μαγειρείο: γεμιστά, κοτόπουλο, όσπρια, παστίτσιο, γενικά μαγειρευτά, στη λογική «θέλω κανονικό φαγητό». Υπάρχουν κι εκείνοι που προτιμούν μια παραλλαγή αυτής της επιλογής: το εστιατόριο, όπου, βέβαια, ένα γεύμα μπορεί πολύ εύκολα να ξεπεράσει τα 15 ευρώ.

Υπάρχουν και αυτοί που φέρνουν μαζί τους το lunchbox, αλλιώς φαγητοδοχείο, που συνήθως φτιάχνεται βάσει ενός μελετημένου meal prep, δηλαδή της διαδικασίας που ακολουθούμε όσοι προετοιμάζουμε τα γεύματά μας από το Σαββατοκύριακο, οργανώνοντας στρατηγικά, οικονομικά και ισορροπημένα το διατροφικό πλάνο της εβδομάδας. Ουσιαστικά πρόκειται για μια μέθοδο που βοηθάει όσους προσέχουν τη διατροφή τους, όσους φροντίζουν την τσέπη τους και όσους θέλουν να είναι οργανωμένοι γενικότερα. Το περιεχόμενο κυμαίνεται από μια λαχταριστή επιλογή τύπου μακαρόνια με κιμά μέχρι κάτι λιγότερο φωτογενές αλλά πιο υγιεινό, όπως η φακοσαλάτα.

Και, τέλος, έχει αρχίσει να σαρώνει και να καθιερώνεται μια πέντε επιλογή: το έτοιμο γεύμα από το σούπερ μάρκετ.

Μπορούν τα έτοιμα γεύματα να σώσουν την κατάσταση;

Στην έρευνα του ΙΕΛΚΑ, το ποσοστό των καταναλωτών που επιλέγουν να πάρουν από το σούπερ μάρκετ μαγειρευτό φαγητό έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία: από 16% το 2016 σε 29% το 2026. Το ψητό κοτόπουλο, οι σαλάτες και τα μαγειρευτά έχουν γίνει κανονικές λύσεις για το «τι θα φάμε σήμερα».

Ο Σκλαβενίτης κατάλαβε αρκετά νωρίς ότι το έτοιμο φαγητό είναι μια ολόκληρη αγορά. Η εταιρεία έχει ήδη σημαντικό τζίρο από τα έτοιμα γεύματα που παράγει η ίδια, ο οποίος φτάνει ή και ξεπερνά τα 60 εκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, έχει ανακοινώσει μια επένδυση περίπου 100 εκατομμυρίων ευρώ για νέα μονάδα παραγωγής έτοιμου φαγητού, μαζί με την ανάπτυξη του δικού της δικτύου Food to Go.

Το πρώτο Σκλαβενίτης Food to Go άνοιξε στο Σύνταγμα τον Μάρτιο του 2026 και ακολούθησαν κι άλλα σημεία. Το κόνσεπτ είναι απλό: μπαίνεις, παίρνεις το μαγειρευτό σου, μια σαλάτα, ένα σάντουιτς, ένα γλυκό ή ένα σνακ. Δεν χρειάζεται ούτε να μαγειρέψεις, ούτε να περιμένεις ντελίβερι, ούτε να σκεφτείς «τι θα φάμε σήμερα».

Γρήγορα συνειδητοποιείς πως ο Σκλαβενίτης δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο τα άλλα σούπερ μάρκετ. Η δραστηριότητά του αρχίζει να «απειλεί» το εστιατόριο, το μαγειρείο και το ντελίβερι, με φοβερά ανταγωνιστικές τιμές. Σε αυτήν τη λογική κινούνται εδώ και χρόνια στο εξωτερικό, εξού και τα χαμηλά ποσοστά στο ντελίβερι.

Αυτή είναι πλέον η πραγματικότητα και στην κουζίνα του δικού μας γραφείου. Άλλος θέλει το protein bowl του, άλλος έχει κάτι στο τάπερ του, άλλος κατεβαίνει στο μαγειρείο για ένα πιάτο στα 7-8 ευρώ, άλλος παραγγέλνει από εστιατόριο και πλέον υπάρχει και εκείνος που θα πει: «Θα πεταχτώ Σκλαβενίτη, θέλει κανείς κάτι;»

Τι σημαίνει τελικά «έτοιμο»;

Προσωπικά, όταν επιλέγω ένα έτοιμο γεύμα από το σούπερ μάρκετ, δεν με ενδιαφέρει μόνο να είναι νόστιμο ή σε καλή τιμή. Πλέον προσπαθώ να διαβάσω καλά την ετικέτα, να δω τι περιέχει: πόσα κορεσμένα λιπαρά, πόσα σάκχαρα, πόσο αλάτι, πόσες φυτικές ίνες. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρέπει να αναζητούμε προϊόντα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, για παράδειγμα με περισσότερες φυτικές ίνες.

Μέσα σε όλα αυτά, για εκείνους που κάνουν διατροφή υπάρχουν και εξειδικευμένες υπηρεσίες meal prep που φέρνουν έτοιμα, υγιεινά και θερμιδομετρημένα γεύματα στην πόρτα σου. Ανάλογα με τους στόχους σου –απώλεια βάρους, μυϊκή ενδυνάμωση, ευεξία–, μπορείς να επιλέξεις είτε μεμονωμένα γεύματα είτε εβδομαδιαία ή μηνιαία συνδρομητικά πακέτα.

Βέβαια, αυτή την επιλογή, επειδή αποτελεί μια βραχυπρόθεσμη ή και μακροπρόθεσμη δέσμευση, προσωπικά την έχω αφήσει για την ώρα στην άκρη, προσπαθώντας να γίνω η ίδια πιο γρήγορη αλλά και πιο δημιουργική. Αν η καθημερινότητα με κάνει να τα φτύσω, ίσως σκεφτώ να το δοκιμάσω.

Δεν είναι τεμπελιά. Είναι κερδισμένος χρόνος.

Πάντως, το κοινό στοιχείο όσων στρέφονται στην επιλογή του ντελίβερι δεν είναι απαραίτητα η τεμπελιά ή η έλλειψη διάθεσης για μαγειρική. Είναι η έλλειψη χρόνου.

Και βλέποντας τα στοιχεία, καταλαβαίνω ότι το φαγητό απέξω έχει πάψει να είναι το αναγκαίο κακό της διατροφής μας.

Και σίγουρα δεν είναι πλέον μόνο το σουβλάκι που παραγγέλνουμε στις 10 το βράδυ επειδή βαριόμαστε. Είναι και το γεύμα που παίρνουμε στο γραφείο, η σαλάτα που δεν χρειάζεται να κόψουμε, το μαγειρευτό που δεν χρειάζεται να ασχοληθούμε για να το ετοιμάσουμε, καμιά φορά επειδή δεν έχει νόημα να βάζουμε κατσαρόλα για μία μερίδα.

Σίγουρα η πανδημία φεύγοντας άφησε τα σημάδια της, αλλάζοντας πολλά στη συμπεριφορά μας, στους ρυθμούς της ζωής και σίγουρα στον τρόπο που ψωνίζουμε online – πλέον περιμένουμε τα πάντα έτοιμα στην πόρτα μας. Όταν ζεις υπό συνεχή πίεση, με παιδιά, υποχρεώσεις και αυξημένες απαιτήσεις στην καθημερινότητα, το γεγονός ότι υπάρχουν τρόποι, πολλές φορές οικονομικοί, που σου λύνουν τα χέρια σού δίνει μια αίσθηση ελέγχου αλλά και παρηγοριά, σαν ένα μαξιλαράκι ασφαλείας που σε κάνει να νιώθεις ότι μπορείς να ικανοποιήσεις την πείνα ή τη λιγούρα σου ανά πάσα ώρα και στιγμή.

Η ιστορία πίσω από την μοιραία πτήση 6502: Ο πιλότος σκότωσε 70 ανθρώπους για… ένα στοίχημα

2026-10-20T06:00:00.000+03:00

Από το enikos.gr / ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ / Άννα Δόλλαρη / Πηγή: Admiral Clouberg

Στις 20 Οκτωβρίου 1986, 70 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν αεροσκάφος της Aeroflot συνετρίβη στην προσγείωση, λόγω ενός παράλογου στοιχήματος του κυβερνήτη Αλεξάντερ Κλιούγεφ. Ο Κλιούγεφ διέταξε «τυφλή» προσγείωση, αγνοώντας τους κανόνες ασφαλείας, και καταδικάστηκε σε 15 χρόνια κάθειρξης, εκτίοντας τελικά έξι χρόνια.

Μία από τις πιο σοκαριστικές και αναίτιες τραγωδίες, στην ιστορία της πολιτικής αεροπορίας, καταγράφηκε το μεσημέρι της Δευτέρας, 20 Οκτωβρίου 1986. Συνολικά 70 άνθρωποι, έχασαν τη ζωή τους για… ένα στοίχημα, όταν αεροσκάφος της εταιρείας Aeroflot συνετρίβη κατά την προσγείωση, εξαιτίας ενός παράλογου στοιχήματος, που έβαλε ο κυβερνήτης του σκάφους.

Το χρονικό της μοιραίας πτήσης 6502

Το αεροσκάφος τύπου Tupolev Tu-134A ,εκτελούσε μια τακτική εσωτερική πτήση στη Ρωσία, εκτελώντας το δρομολόγιο από το Σβερντλόφσκ προς το Γκρόζνι, με ενδιάμεση στάση στο αεροδρόμιο της Σαμάρας. Στο αεροπλάνο επέβαιναν συνολικά 94 άτομα: 87 επιβάτες και 7 μέλη πληρώματος.

Μέχρι τη στιγμή της προσέγγισης στο αεροδρόμιο της Σαμάρας, η πτήση εξελισσόταν απόλυτα φυσιολογικά, χωρίς να καταγράφεται κανένα τεχνικό ή επιχειρησιακό πρόβλημα. Οι καιρικές συνθήκες στην περιοχή ήταν καλές και δεν θα «δικαιολογούσαν» καμία δυσκολία, στην προσγείωση.

Δείτε το σχετικό βίντεο:

Η απόφαση για την «τυφλή» προσγείωση

Μόλις δύο λεπτά πριν από την προσγείωση, ο κυβερνήτης του αεροσκάφους, Αλεξάντερ Κλιούγεφ, πήρε μια ολέθρια απόφαση. Διέταξε τον μηχανικό πτήσης να κλείσει τις κουρτίνες στο μπροστινό μέρος του πιλοτηρίου, αποκλείοντας κάθε οπτική επαφή, με τον διάδρομο προσγείωσης.

Παρά το γεγονός ότι η εκπαίδευση των πιλότων περιελάμβανε τεχνικές προσγείωσης, με αποκλειστική χρήση των οργάνων του σκάφους, η εφαρμογή τους προβλεπόταν μόνο κάτω από εξαιρετικά «δύσκολες» συνθήκες. Ο Κλιούγεφ, ωστόσο, αποφάσισε να ρισκάρει χωρίς λόγο, υπολογίζοντας λανθασμένα τόσο το ύψος, όσο και τον ρυθμό καθόδου του αεροσκάφους.

Η πρόσκρουση, η φωτιά και ο απολογισμός

Το Tupolev προσέκρουσε στον διάδρομο προσγείωσης με την υπερβολική ταχύτητα των 280 χλμ/ώρα. Από τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, το αεροσκάφος βγήκε εκτός διαδρόμου, αναποδογύρισε και τυλίχθηκε αμέσως στις φλόγες.

Από τους 94 επιβαίνοντες, μόλις 24 κατάφεραν να επιζήσουν. Ανάμεσα στους επιζώντες ήταν και ο υπαίτιος της τραγωδίας, ο κυβερνήτης Αλεξάντερ Κλιούγεφ.

Αντίθετα, ο συγκυβερνήτης Γκενάντι Ζιρνόφ επέζησε αρχικά από τη συντριβή, αλλά έχασε τη ζωή του λίγο αργότερα. Στην προσπάθειά του να απεγκλωβίσει επιβάτες από το φλεγόμενο αεροσκάφος, εισέπνευσε μεγάλες ποσότητες τοξικού καπνού και υπέστη ανακοπή καρδιάς, κατά τη διακομιδή του στο νοσοκομείο.

Το εγκληματικό στοίχημα και η δικαστική ετυμηγορία

Οι έρευνες που διεξήγαγαν οι αρμόδιες Αρχές, αποκάλυψαν γρήγορα την πραγματική αιτία της τραγωδίας. Οι απομαγνητοφωνημένες συνομιλίες από το πιλοτήριο (το μαύρο κουτί), επιβεβαίωσαν ότι δεν υπήρχε καμία επιχειρησιακή ανάγκη για την «τυφλή» προσγείωση. Ο Κλιούγεφ είχε προχωρήσει σε αυτή την επικίνδυνη ενέργεια απλώς και μόνο για να κερδίσει ένα στοίχημα που είχε βάλει με μέλη του πληρώματός του.

Ο κυβερνήτης οδηγήθηκε στη δικαιοσύνη με την κατηγορία της παραβίασης των κανόνων ασφαλείας των αερομεταφορών. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, τον καταδίκασε σε ποινή κάθειρξης 15 ετών. Ωστόσο, ο Κλιούγεφ εξέτισε τελικά μόλις έξι χρόνια φυλάκισης, για τον θάνατο 70 ανθρώπων.

Τι είναι η Κρανιοϊερή Θεραπεία

2026-10-19T06:00:00.000+03:00

Από το upledger.gr

Τι είναι η Κρανιοϊερή Θεραπεία (CranioSacral Therapy)

Η Κρανιοϊερή Θεραπεία (CranioSacral Therapy ή απλά CST) είναι μία ήπια μέθοδος που εφαρμόζεται με τα χέρια. Η κρανιοϊερή θεραπεία ενδυναμώνει την λειτουργικότητα ενός ανατομικού συστήματος του σώματος που ονομάζεται Κρανιοϊερό Σύστημα. Αυτό αποτελείται από τις μεμβράνες και το εγκεφαλονωταίο υγρό που περιβάλλει και προστατεύει τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.

Η μέθοδος αξιολογεί και παρεμβαίνει στη λειτουργικότητα του κρανιοϊερού συστήματος. Η ανακούφιση από την ένταση στο κεντρικό νευρικό σύστημα προάγει ένα αίσθημα ευεξίας καθώς απομακρύνει τον πόνο μέχρι και ενισχύει την υγεία του σώματος και το ανοσοποιητικό σύστημα.

Η κρανιοϊερή θεραπεία (CST) είναι ουσιαστικά μια πολύ ευγενής και απαλή χειροπρακτική θεραπεία που μπορεί να προσφέρει ανακούφιση από μια ποικιλία συμπτωμάτων όπως πονοκεφάλους και ημικρανίες, πόνους στον αυχένα και τη μέση, πόνους από διάφορα νεύρα, περιφερικά αλλά και νευραλγίες στο κεφάλι. Εφαρμόζεται στα παιδιά με αυτισμό, ΕΠΥ, εγκεφαλική παράλυση και επιληψία με πολύ καλά αποτελέσματα.

Πώς λειτουργεί η κρανιοϊερή θεραπεία;

Η κρανιοϊερή θεραπεία εφαρμόζεται με πολύ ελαφρές τοποθετήσεις των χεριών σε σημεία κλειδιά του σώματος, με σκοπό να βοηθήσει την απελευθέρωση του συνδετικού ιστού του σώματος ή της «περιτονίας».

Το άγγιγμα των 5 γραμμαρίων

Ο Αμερικάνος οστεοπαθητικός ιατρός John E. Upledger ήταν αυτός που ανακάλυψε και ανέπτυξε την ΚρανιοΙερή Θεραπεία (CST) μέσα από μια διαδικασία συνεχούς έρευνας που κράτησε από το 1975 ως το 1983 στο Πανεπιστήμιο Michigan State, όπου εργάστηκε ως κλινικός ερευνητής και Καθηγητής της Βιοκινητικής.

Επικεντρώθηκε στην περιτονία του νευρικού συστήματος. Η περιτονία είναι ένα τρισδιάστατο όργανο από συνδετικό ιστό, που βρίσκεται σε όλο το σώμα, από την κορυφή ως τα νύχια και περιλαμβάνει ίνες κολλαγόνου ελαστίνης και νερό. Μέσα στην περιτονία είναι τοποθετημένα όλα τα οστά οι μύες, τα όργανα, τα νεύρα, τα αγγεία, και κάθε κύτταρο ακόμα έχει τη δική του περιτονία.

Η κρανιοϊερή θεραπεία στηρίζεται στη θεώρηση ότι όλο το ανθρώπινο σώμα είναι αλληλένδετο σε όλα τα επίπεδα μέσα από την περιτονία. Ένας περιορισμός σε ένα επίπεδο της περιτονίας επηρεάζει κάποιο άλλο σημείο του σώματος μας και το σύνολο της λειτουργίας.

Ένα από τα χαρακτηριστικά της περιτονίας είναι ότι μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα πολύ ελαφρύ αγγιγμα που δεν υπερβαίνει τα 5 γραμμάρια για να την έλξεις ή να την ωθήσεις σε κάποια κατεύθυνση. Αν όμως χρησιμοποιείς πολύ περισσότερη δύναμη το σώμα αντιστέκεται και δεν αφήνει την περιτονία να κινηθεί.

Ο έμπειρος κρανιοϊερός θεραπευτής είναι ικανός να διατηρήσει τη δύναμη του σταθερά στα 5 γραμμάρια. Αξιολογεί και αναγνωρίζει σημεία που υπάρχουν περιορισμοί μέσα στο σώμα. Και κατόπιν μπορεί να χρησιμοποιήσει την αφή για να λύσει το πρόβλημα.

Πώς εφαρμόζεται η κρανιοϊερή θεραπεία;

Μια συνεδρία Κρανιο-Ιερής Θεραπείας γίνεται πάντα με τον θεραπευόμενο να φοράει τα ρούχα του. Μπορεί ο θεραπευτής να σας ζητήσει να βγάλετε τα παπούτσια σας πριν ξαπλώσετε. Συνήθως ο θεραπευόμενος ξαπλώνει ύπτια σε ένα κρεβάτι φυσικοθεραπείας. Αν αυτό δεν είναι βολικό μπορεί ο θεραπευτής να κάνει προσαρμογές στο κρεβάτι. Επίσης ο θεραπευόμενος μπορεί να ξαπλώσει στο πλάι ή ακόμη και να παραμείνει καθιστός, αν αυτό είναι απαραίτητο.

Συνήθως ξεκινάμε από τα πόδια και εφαρμόζουμε τις τεχνικές αξιολόγησης. Έτσι θα βρούμε τα σημεία που μας υποδεικνύει το σώμα του θεραπευόμενου ως πιο σημαντικά για να ξεκινήσουμε τη θεραπεία.

Όταν αρχίζουμε να μαθαίνουμε τις τεχνικές εστιάζουμε περισσότερο γύρω από το κεφάλι και την σπονδυλική στήλη, αλλά οι θεραπείες δεν περιορίζονται για κανένα λόγο σε αυτές τις περιοχές.

Η Χρήση του Κρανιο-ιερού Ρυθμού

Σε ολόκληρο το σώμα μπορεί να υπάρχουν παράγοντες που περιορίζουν την στάση του σώματος και τη λειτουργικότητά του. Με τη χρήση της αφής αφουγκραζόμαστε και αξιολογούμε έναν από τους έμφυτους ρυθμούς που παράγει το σώμα μας, τον ΚρανιοΙερό Ρυθμό. Αυτός παράγεται από τη διαστολή και συστολή του ΚρανιοΙερού Συστήματος. Με την αξιολόγηση του Ρυθμού βρίσκουμε που υπάρχουν περιορισμοί στο σώμα. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούμε στη συνέχεια απευθύνονται στο ΚρανιοΙερό Σύστημα και στις δομές που περικλείει μέσα του, δηλαδή το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Για αυτό το λόγο οι τεχνικές επηρεάζουν την κίνηση, τις αισθητικές οδούς στις οποίες μεταφέρεται νευρολογικά ο πόνος, το πεπτικό σύστημα, το αναπνευστικό σύστημα, τη λειτουργία της καρδιάς, το ενδοκρινικό σύστημα και τις ορμόνες… πιθανώς όλα τα συστήματα του σώματος.

Τι περιλαμβάνει μία συνεδρία κρανιοϊερής θεραπείας;

Η διαδικασία να δέχεσαι ΚρανιοΙερή Θεραπεία είναι πολύ χαλαρωτική και ευχάριστη (όπως είναι και να δίνεις θεραπεία!). Προβλήματα σωματικά ή/και ψυχικά που ήταν κρυμμένα ή τα αγνοούσαμε έρχονται στην επιφάνεια και επιλύονται. Ο θεραπευτής δημιουργεί ένα περιβάλλον ασφάλειας προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία.

Οι θεραπείες συνήθως διαρκούν 1 ώρα, αν και υπάρχουν περιστάσεις που μπορεί να σχεδιάσετε μια συνεδρία μεγαλύτερης διάρκειας με τον θεραπευτή σας. Τα ραντεβού για τα μωρά και τα μικρά παιδιά διαρκούν συνήθως λιγότερο, 30- 45 λεπτά περίπου.

Τι μπορεί να νιώσω κατά τη διάρκεια της συνεδρίας;

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης μπορεί να:

Χαλαρώσετε τόσο βαθιά ώστε να κοιμηθείτε
Νιώσετε σαν να ονειρεύεστε ενώ είστε ξύπνιοι
Έχετε μνήμες από το παρελθόν ή ιδέες για το μέλλον
Νιώθετε μια ευχάριστη αίσθηση ζεστασιάς, ηρεμίας, διεύρυνσης του σώματος
Αισθάνεστε ότι επιπλέετε σε νερό ή ακόμη και ότι πετάτε στον αέρα

Πώς θα είμαι μετά την συνεδρία;

Μπορεί να αισθανθείτε ότι αναπνέετε πληρέστερα και βαθύτερα
Μπορεί να νιώσετε συμμετρία στο σώμα και ότι είστε πιο ψηλοί
Θα νιώσετε πιο άνετα μέσα στο σώμα σας
Μπορεί να αισθανθείτε μια αίσθηση ησυχίας που μόνο στη φύση έχετε νιώσει
Μπορεί να παρατηρήσετε μια βελτίωση στον ύπνο σας

Ανεξαρτήτως της εμπειρίας σας, ο θεραπευτής σας θα μείνει μαζί σας για να ελέγξετε πώς είστε. Αυτή είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να μπορέσετε να περιγράψετε την εμπειρία σας και να σκεφτείτε πόσο διαφορετικά αισθάνεστε μετά τη συνεδρία σας. Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να γίνουν αισθητά ακόμα και μετά το τέλος της συνεδρίας σας, καθώς η θεραπεία συνεχίζεται για 48-72 ώρες τουλάχιστον.

Πάρτε χρόνο στις επόμενες 2-3 ημέρες μόνο για να παρατηρήσετε αλλαγές όπως:

Πώς ήταν ο ύπνος σας;
Είχατε κάποια αλλαγή στην διαδικασία της πέψης σας;
Πώς νιώθετε το σώμα σας;
Οι πόνοι που είχατε έχουν τον ίδιο βαθμό ενόχλησης ή έχουν υποχωρήσει ; Μήπως εξαφανίστηκαν;
Πώς είναι η κίνηση στο σώμα σας;
Συνολικά θα λέγατε ότι άλλαξε η καθημερινότητά σας;

Δίνοντας προσοχή στα οφέλη αυτής της θεραπείας, θα μπορέσετε να καταλάβετε πόσο μπορεί να σας βοηθήσει η συχνή χρήση αυτής της μεθόδου.

Είναι η κρανιοϊερή θεραπεία μια ασφαλής μέθοδος;

Η κρανιοϊερή θεραπεία μπορεί να μας ωφελήσει από μικρά παιδιά και νεογέννητα μέχρι και υπερήλικες, δεν έχει ηλικιακό όριο. Κι αυτό γιατί οι δυνάμεις που ασκούνται κατά την εφαρμογή της θεραπείας είναι τόσο μικρές και ακίνδυνες. όλους χωρίς ηλικιακό περιθώριο. Θα πρέπει όμως να προσέξετε κάποιες προϋποθέσεις.

Ο κρανιοϊερός θεραπευτής θα πρέπει να είναι μέλος των κρανιοϊερών θεραπευτών του Upledger Institute ώστε να έχει λάβει την κατάλληλη εκπαίδευση.

Η συνεδρία της κρανιοϊερής θεραπείας θα πρέπει να αναβληθεί ή ν αγίνει από κάποιον πολύ έμπειρο θεραπευτή εάν έχετε να αντιμετωπίσετε οποιοδήποτε από τα παρακάτω:

Κάταγμα στο Κρανίο

Εγκεφαλικό αιμάτωμα

Δομικά ελαττώματα στην παρεγκεφαλίδα όπως σύνδρομο Arnold-Chiari.

Ανεύρυσμα εγκεφάλου

Τραυματική εγκεφαλική βλάβη

Οποιαδήποτε διαταραχή προκαλεί αυξημένη ενδοκράνια πίεση του εγκεφαλικού υγρού.

Πάντα εμπιστευτείτε τη γνώμη του ειδικού κρανιοϊερού θεραπευτή ή του προσωπικού σας ιατρού αν υπάρχει κάτι από τα παραπάνω.

Πότε πρέπει να επισκεφτώ έναν κρανιοϊερό θεραπευτή;

Με την ενεργοποίηση της φυσικής αυτοθεραπευτικής ικανότητας του σώματος, η ΚρανιοΙερή Θεραπεία χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως ένα προστατευτικό μέσο για την υγεία λόγω της ικανότητας της να ενισχύει την αντίσταση στην ασθένεια, και είναι αποτελεσματική σε μια μεγάλη ποικιλία ιατρικών προβλημάτων που συνδέονται με τον πόνο και την δυσλειτουργία. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται:

Ασθένειες που μπορούν να βελτιωθούν μέσω της κρανιοϊερής θεραπείας είναι:

Ημικρανίες και Πονοκέφαλοι
Χρόνιοι Πόνοι στον Αυχένα και στην Πλάτη
Εμβοές και Ίλιγγοι
Οσφυαλγία
Ισχιαλγία
‘Αγχος
Διαταραχές σχετιζόμενες με Στρες
Σύνδρομο της ΚροταφοΓναθικής άρθρωσης
Ινομυαλγία και άλλες Διαταραχές του Συνδετικού Ιστού
Καταθλιπτική Συμπτωματολογία
Κολικοί
Σκολίωση
Διαταραχές της Νεογνικής και Παιδικής Ηλικίας
Πλαγιοκεφαλία και Ραιβόκρανο
Μαθησιακές Δυσκολίες, Δυσλεξία
Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠΥ)
Αυτισμός
Διαταραχές του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος
Ορθοπεδικά Προβλήματα
Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες
Μετεγχειρητική Δυσλειτουργία
Διαταραχές στον Κινητικό Συντονισμό
Διάσειση
Long COVID
Νευροαγγειακές ή Ανοσοποιητικές Διαταραχές

Ενώ η κρανιοϊερή θεραπεία εξακολουθεί να κατακτά τη θέση της ανάμεσα στους κύκλους της ιατρικής κοινότητας, κερδίζει γρήγορα δημοτικότητα ως μια φυσική, ολιστική θεραπευτική προσέγγιση ουσιαστικά χωρίς κίνδυνο ή παρενέργειες.

Τελικά το ίδιο το σώμα έχει τη δική του σοφία να μπορεί να αυτοϊάται και να αυτορυθμίζεται. Εμείς οι κρανιοϊεροί θεραπευτές θα πρέπει να έχουμε εργαστεί πολύ βαθειά με το “εγώ” μας ώστε να το μηδενίζουμε μέσα στη συνεδρία και να γίνουμε απλά οι διευκολυντές για να υποστηρίξουμε σωστά αυτή τη διαδικασία.

Τρία τραγούδια του Bloody Hawk για το κατηχητικό

2026-10-18T08:16:00.000+03:00

Από το pemptousia.gr / Δημήτριος Ματός, Επαγγελματίας της Πληροφορικής και Μουσικός

Η τέχνη που δεν στρατεύεται

Υπάρχει μια τέχνη που ξέρει από πριν τι θέλει να μας πει. Είναι η λεγόμενη «στρατευμένη τέχνη»: η τέχνη που υπηρετεί συνειδητά μια πολιτική, κοινωνική ή και θρησκευτική ιδεολογία, με στόχο την «αφύπνιση», την προπαγάνδα, την αλλαγή της κοινωνίας. Το μέτρο της είναι η αποτελεσματικότητα· ο θεατής ή ο ακροατής της δεν είναι πρόσωπο αλλά κοινό προς πειθώ. Και επειδή ζει από τον σκοπό της, πεθαίνει μαζί του: όταν σβήσει το σύνθημα, μένει ένα κέλυφος.

Για εμάς τους Ορθοδόξους το κριτήριο είναι άλλο. Αξία έχει η τέχνη που μεταφέρει αβίαστα την αλήθεια που ζει ο δημιουργός της. Αυτό ακριβώς είναι και η λατρευτική τέχνη της Εκκλησίας μας. Ο αγιογράφος δεν «διαφημίζει» την πίστη· την αναπνέει. Νηστεύει και προσεύχεται πριν πιάσει το πινέλο όχι ως τεχνική πειθούς, αλλά γιατί δεν μπορείς να ζωγραφίσεις το Φως αν δεν το έχεις αντικρίσει, έστω από μακριά. Η εικόνα δεν προπαγανδίζει — φανερώνει. Το ίδιο και ο Παπαδιαμάντης: δεν έγραψε ποτέ «χριστιανική λογοτεχνία» με πρόγραμμα και ατζέντα· έγραψε την αλήθεια που ζούσε, και γι’ αυτό κάθε σελίδα του μοσχοβολά Ορθοδοξία χωρίς να το επιδιώκει.

Με αυτό το κριτήριο θα υποστηρίξω κάτι που ίσως ξενίσει: τρία τραγούδια ενός ράπερ από την Ξάνθη, ο οποίος δεν αυτοπροσδιορίζεται θρησκευτικά και δεν απευθύνεται σε εκκλησιαστικό κοινό, είναι βαθύτερα «χριστιανικά» — και πολύ χρησιμότερα για το κατηχητικό μας — από τα περισσότερα τραγουδάκια που κυκλοφορούν με την ετικέτα «χριστιανικό τραγούδι».

Ένα παιδί από τις εργατικές πολυκατοικίες της Ξάνθης

Ο Νικόλαος Κίτσος, γνωστός ως Bloody Hawk, γεννήθηκε το 1995 και μεγάλωσε στις εργατικές πολυκατοικίες της Ξάνθης. Σήμερα, τριαντάρης πια, είναι από τις σημαντικότερες φωνές της ελληνικής ραπ. Το υλικό του όμως δεν είναι το υλικό της ραπ βιτρίνας — χρήμα, αυτοκίνητα, επίδειξη. Το υλικό του είναι η γειτονιά: οι γείτονες, οι παππούδες και οι γιαγιάδες που του διηγούνται τις ιστορίες τους κι εκείνος τις κάνει τραγούδια· η μάνα με το ραδιόφωνο του μεσημεριού· ο φίλος που δουλεύει στο βενζινάδικο· το ΚΤΕΛ τα χαράματα.

Αυτό που μεταφέρει αβίαστα ο Κίτσος είναι η αξιοπρέπεια της Ρωμιοσύνης, όπως αυτή επιβιώνει σε όλες τις μορφές της μέσα στην ελληνική εργατική τάξη: το φιλότιμο, η υπομονή, η αλληλεγγύη των φτωχών, η τιμή στους γονείς, η ντροπή που ακόμη σώζει. Δεν γνωρίζουμε τι πιστεύει ο ίδιος, και για το παρόν άρθρο δεν μας αφορά. Μας αφορά ότι η αλήθεια που ζει και καταθέτει είναι ζυμωμένη με ένα ήθος που το αναγνωρίζουμε αμέσως: είναι το ήθος του Ευαγγελίου, όπως σαρκώθηκε επί αιώνες στον λαό μας — ακόμη κι εκεί που ο λαός μας έχει ξεχάσει από πού το πήρε.

Εικονογράφηση: Γεράσιμος Κανάκης

Ας δούμε τα τρία τραγούδια.

«Το Εικοσάλεπτο»: ανατομία μιας μετάνοιας

(από τον δίσκο «1 Ευρώ», 2019)

Η ιστορία είναι απλή, σχεδόν ευαγγελική στη λιτότητά της. Χαράματα στο ΚΤΕΛ της Ξάνθης, ένας φοιτητής με δύο πενηντάρικα στην τσέπη περιμένει το λεωφορείο για την εξεταστική στην Κομοτηνή. Στο κυλικείο εμφανίζεται ένας ρακένδυτος ηλικιωμένος. Ο νεαρός τον σιχαίνεται με την πρώτη ματιά· τον περνάει για κλέφτη ή ζητιάνο, κρύβει βιαστικά τα ρέστα του βαθιά στην τσέπη, τον παρακολουθεί με καχυποψία και μίσος. Ο γέροντας πλησιάζει, ζητά ταπεινά συγγνώμη για την ενόχληση και εξηγεί: έχει ξεμείνει δύο μέρες εκεί και του λείπει ένα ευρώ για το εισιτήριο της επιστροφής στο χωριό του. Ο νεαρός του πετά υποτιμητικά ένα κέρμα. Και τότε έρχεται η ανατροπή: ο γέροντας ξεσπά σε δάκρυα ευγνωμοσύνης, κόβει το εισιτήριό του, επιστρέφει για να δώσει στον νεαρό τα ρέστα — είκοσι λεπτά — και του φιλά τα χέρια. Ο αφηγητής παγώνει.

Αυτός που γεννήθηκε μέσα στη φτώχεια, αυτός που πάλεψε μια ζωή να μην τον κρίνουν απ’ την εμφάνισή του, μόλις μίσησε έναν άνθρωπο για τα ρούχα του. Έγινε, όπως ομολογεί ο ίδιος, όλα όσα σιχαινόταν.

Φίλησε τα βρόμικά μου χεριά ενώ απ’ τη μεριά μου η απόλυτη σιγή

Τα ποδιά μου κόλλησαν και το στόμα μου πάγωσε, σ’ όλη τη ζωή μου δεν έχω νιώσει τόση ντροπή

Γιατί εγώ που έχω γεννηθεί στη λάσπη και το χώμα Εγώ που έχω φάει τόσο πόλεμο σε όλα

Εγώ που μάτωσα για να μην κρίνουνε τα μούτρα μου Μόλις μίσησα κάποιον από τα ρούχα του

Προσέξτε τι δεν είναι αυτό το τραγούδι. Δεν είναι τραγούδι «για τη φτώχεια» ή «κατά του ρατσισμού» — αυτό θα ήταν στρατευμένη τέχνη, με τον αφηγητή στη βολική θέση του καταγγέλλοντος. Είναι εξομολόγηση. Ο Κίτσος δεν καταγγέλλει την κοινωνία· καταγγέλλει τον εαυτό του, σε πρώτο πρόσωπο, με ανελέητη ειλικρίνεια. Αυτό είναι το ήθος του εξομολογητηρίου, και είναι σπανιότατο στη σύγχρονη τέχνη κάθε είδους.

Το θεολογικό βάθος του τραγουδιού είναι εντυπωσιακό, ακριβώς επειδή είναι αθέλητο:

Ο Τελώνης και ο Φαρισαίος μέσα στον ίδιο άνθρωπο. Ο αφηγητής ξεκινά ως Φαρισαίος: αυτοδικαιώνεται μέσα του, απαριθμεί τι τίμια κέρδισε, τι δεν έκλεψε, πόσο ανώτερος είναι από τον «ζητιάνο» απέναντί του. Και τελειώνει ως Τελώνης, με το κεφάλι σκυμμένο, χωρίς λόγια. Η παραβολή του Λουκά (18, 9-14) δεν διδάσκεται εδώ — βιώνεται, μέσα σε πέντε λεπτά, στο κυλικείο ενός ΚΤΕΛ.

Ο φτωχός ως εικόνα του Χριστού. «Ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε» (Ματθ. 25, 40). Ο «ελάχιστος αδελφός» του τραγουδιού δεν αποκαλύπτεται ρητά ως Χριστός — αλλά η οικονομία της σκηνής είναι ακριβώς αυτή του Ευαγγελίου: στο τέλος δεν ευεργετεί ο νεαρός τον γέροντα, αλλά ο γέροντας τον νεαρό. Αυτός που περιφρονήθηκε είναι αυτός που ευλογεί, που φιλά τα χέρια, που χαρίζει την αυτογνωσία. Αξίζει να σημειωθεί ότι το τραγούδι έχει συχνά συγκριθεί με το

«How Much a Dollar Cost» του Kendrick Lamar, όπου ο επαίτης της ιστορίας αποκαλύπτεται στο τέλος ως ο ίδιος ο Θεός. Ο Κίτσος αφήνει τη θεοφάνεια ανείπωτη — και ίσως γι’ αυτό πιο διαπεραστική.

Το καλό που νικά το κακό. «Μὴ νικῶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν» (Ρωμ. 12, 21). Ο τελευταίος στίχος του τραγουδιού είναι σχεδόν παράφραση του αποστολικού λόγου: ο αφηγητής έδωσε το μίσος του και πήρε πίσω ένα χαμόγελο. Ο αγράμματος γέροντας, χωρίς να το ξέρει, εφάρμοσε τον Παύλο.

— Μίσησα το χαζό μου μυαλό γιατί είχε δράσει μ’ έναν τρόπο κατασκότεινο Σήμερα έδωσα το μίσος μου σε κάποιον κι αυτός μου γύρισε πίσω ένα χαμόγελο.

Η ντροπή που σώζει. Οι Πατέρες διακρίνουν τη λύπη που συντρίβει από τη λύπη που ανασταίνει: «ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατεργάζεται» (Β’ Κορ. 7, 10). Η ντροπή του αφηγητή δεν είναι ενοχική αυτομαστίγωση· είναι αφύπνιση, αλλαγή νου — μετάνοια με την κυριολεκτική σημασία της λέξης.

Για το κατηχητικό, το τραγούδι είναι θησαυρός, γιατί οι έφηβοι ξέρουν αυτό το συναίσθημα από μέσα: κρίνουν και κρίνονται καθημερινά από ρούχα, μάρκες, κινητά, εμφάνιση. Το τραγούδι δεν τους λέει «μην κρίνετε» — τους δείχνει τον εσωτερικό μηχανισμό της περιφρόνησης και την κατάρρευσή του, και τους αφήνει να βγάλουν μόνοι το συμπέρασμα. Αυτή είναι η διαφορά της τέχνης από το κήρυγμα.

Εικονογράφηση: Γεράσιμος Κανάκης

«Ήρωες»: η ευγνωμοσύνη ως τρόπος ζωής

(2021)

Αν το «Εικοσάλεπτο» είναι εξομολόγηση, οι «Ήρωες» είναι δοξολογία. Την ώρα που η ραπ διεθνώς λατρεύει το είδωλο του self-made man — «τα κατάφερα μόνος μου, ενάντια σε όλους» — ο Κίτσος γράφει ένα ολόκληρο τραγούδι για να πει το ακριβώς αντίθετο: ότι τίποτε από όσα πέτυχε δεν το κατάφερε μόνος.

Ήρωές του δεν είναι διασημότητες· είναι οι αφανείς δίπλα του. Ο φίλος που δουλεύει όλη μέρα στο βενζινάδικο, συντηρεί ένα σπίτι και βρίσκει ακόμη δυνάμεις να στηρίζει την καριέρα του. Οι γείτονες, οι παππούδες και οι γιαγιάδες, που του εμπιστεύονται τις ιστορίες τους. Η μάνα που άνοιγε το ραδιόφωνο τα μεσημέρια και, χωρίς να το ξέρει, τον έκανε τραγουδιστή του λαού. Ο πατέρας — φτωχό και ορφανό παιδί από χωριό — που στέκεται πρώτο του πρότυπο, γιατί του έμαθε να ξεπερνά τα όριά του. Και μια μάνα που έχασε το παιδί της: ο Κίτσος φαντάζεται τα βράδια της με τα δάκρυα, και υποκλίνεται στο πώς κάθε πρωί στέκεται αλύγιστη — «δεν έχω ξαναδεί», ομολογεί, ψυχή με τέτοια δύναμη.

Πόνεσα, έχασα, νίκησα, έμαθα Τίποτα απ’ αυτά δεν τα ‘χω κάνει μόνος

Πατέρα, είσαι το πρώτο πρώτυπό μου Με βλέπεις στη σκηνή και σε βλέπω στον εαυτό μου Ένα φτωχό παιδί κι ορφανό παιδί από χωριό, φαντάσου Μου ‘μαθες πώς γίνεται να σπας τα όριά σου

Θεολογικά, το τραγούδι είναι ένα μάθημα ευχαριστιακού ήθους. Ο άνθρωπος της Εκκλησίας δεν είναι άτομο αλλά πρόσωπο: υπάρχει μέσα σε σχέσεις, και ό,τι έχει το έχει ως δώρο. Η Θεία Λειτουργία λέγεται Ευχαριστία ακριβώς επειδή αυτή είναι η στάση ζωής που καλλιεργεί: να αναγνωρίζεις τα πάντα ως δωρεά και να τα επιστρέφεις με ευγνωμοσύνη. Ο Κίτσος, όταν του απονέμεται το βραβείο δίσκου της χρονιάς, απαντά πως το βραβείο που πραγματικά μετράει γι’ αυτόν το έχει ήδη: την εκτίμηση της γειτονιάς του. Πόσοι από εμάς, με πολύ περισσότερη «κατήχηση» στο ενεργητικό μας, ιεραρχούμε έτσι τις τιμές;

Υπάρχει κι εδώ η πέμπτη εντολή, ολοζώντανη: «τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου». Πόσα σύγχρονα τραγούδια, σε οποιοδήποτε είδος, τιμούν δημόσια τον πατέρα και τη μάνα — όχι με συναισθηματισμό, αλλά με σεβασμό και αναγνώριση οφειλής; Και υπάρχει, τέλος, η μορφή της χαροκαμένης μάνας, που έρχεται κατευθείαν από τα βάθη της παράδοσής μας: η υπομονή ως άθλημα, το πένθος που δεν λυγίζει τον άνθρωπο αλλά τον αγιάζει. Οι «ήρωες» του τραγουδιού είναι, με εκκλησιαστική γλώσσα, οι άγιοι της διπλανής πόρτας.

Στο κατηχητικό, το τραγούδι ανοίγει αβίαστα μια συζήτηση που αλλιώς δύσκολα ξεκινά: ποιοι είναι οι δικοί σας ήρωες; Γιατί θαυμάζουμε τους inﬂuencers και όχι τον πατέρα που σηκώνεται στις πέντε; Τι σημαίνει να ζεις με ευγνωμοσύνη — και τι σχέση έχει αυτό με το ότι η Λειτουργία μας λέγεται Ευχαριστία;

«Κουτί»: μια σύγχρονη παραβολή της πλεονεξίας

(από την τρίτη συλλογή «Φθηνά Tricks», 2025)

Το τρίτο τραγούδι είναι το πιο ανοιχτά αλληγορικό — μια παραβολή με την αυστηρή, ευαγγελική έννοια του όρου. Ένας άνθρωπος ξυπνά μέσα σε ένα άδειο λευκό κουτί: χωρίς πόρτες, χωρίς παράθυρα, χωρίς ρολόγια. Βρίσκει ένα μολύβι και γράφει στον τοίχο μια λίστα με όσα πραγματικά χρειάζεται: ένα στρώμα, λίγο νερό και φαγητό, μια καρέκλα, τα γυαλιά του, ένα παλτό για το κρύο. Κοιμάται· και όταν ξυπνά, όλα βρίσκονται μπροστά του. Συγκινημένος, γράφει στον τοίχο ένα «ευχαριστώ». Και μετά αρχίζει η κατρακύλα. Αφού το σύστημα δουλεύει, γιατί να μη ζητήσει κι άλλα; Όχι απλώς φαγητό — κάτι νοστιμότερο. Όχι καρέκλα — δερμάτινη πολυθρόνα. Όχι ποδήλατο — αυτοκίνητο. Το τηλέφωνο νεότερο, το μπάνιο με μάρμαρο, ο καθρέφτης να τον δείχνει «θεϊκό». Και το τελευταίο, πιο αποκαλυπτικό αίτημα: ένα παράθυρο — όχι για να βλέπει τον κόσμο, αλλά για να τον βλέπει ο κόσμος. Το ρεφρέν του τραγουδιού είναι ένα μονότονο, εθιστικό, ατέλειωτο αίτημα για «περισσότερα». Και το φινάλε, συντριπτικό: κάθε μέρα η λίστα μεγαλώνει και κάθε νύχτα ο ενθουσιασμός πέφτει· τίποτε πια δεν τον γεμίζει· το παλάτι που έχτισε με τις ευχές του το ονομάζει πλέον φυλακή του· και κάποιες νύχτες θα αντάλλαζε όλα όσα έχει για να ξαναβρεί το άδειο λευκό κουτί.

Μα κάποιες μέρες, ναι, κάποιες μέρες Ό,τι κι αν έχω, δε με γεμίζει Μα κάποιες νύχτες, ωχ, κάποιες νύχτες Πρωτού να κοιμηθώ στη φυλακή μου Θ’ αντάλλαζα ό,τι έχω και δεν έχω Για να ‘χω πίσω το λευκό κουτί μου

Δεν χρειάζεται ερμηνευτικό κλειδί: το κουτί είναι η καταναλωτική κοινωνία μας, και ο έγκλειστος είμαστε όλοι εμείς. Αλλά η διάγνωση του τραγουδιού είναι, γράμμα προς γράμμα, η διάγνωση της ασκητικής μας παράδοσης:

Η πλεονεξία ως ειδωλολατρία. «Νεκρώσατε οὖν τὰ μέλη ὑμῶν… καὶ τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρία» (Κολ. 3, 5). Ο ήρωας του τραγουδιού δεν προσκυνά κανένα άγαλμα· προσκυνά τη λίστα του. Και η λίστα, όπως κάθε είδωλο, ζητά διαρκώς περισσότερα και δεν δίνει τίποτε.

Ο άφρων πλούσιος. Η παραβολή του Λουκά (12, 13-21) είναι το ακριβές ευαγγελικό αντίστοιχο: ο άνθρωπος που γκρεμίζει τις αποθήκες του για να χτίσει μεγαλύτερες, βέβαιος ότι εκεί θα αναπαυθεί η ψυχή του. «Ὁρᾶτε καὶ φυλάσσεσθε ἀπὸ τῆς πλεονεξίας· ὅτι οὐκ ἐν τῷ περισσεύειν τινὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ ἐστιν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῦ» (Λουκ. 12, 15). Το «Κουτί» είναι αυτή η παραβολή, ξαναειπωμένη στη γλώσσα της γενιάς του Amazon και του scroll.

Η επιθυμία που τρέφεται δεν χορταίνει — φουντώνει. Είναι κοινή διδασκαλία των νηπτικών Πατέρων ότι το πάθος δεν καταπραΰνεται με την ικανοποίησή του· μεγαλώνει με αυτήν, όπως η φωτιά με τα ξύλα. Το τραγούδι το αποδεικνύει σχεδόν εργαστηριακά: κάθε εκπληρωμένη ευχή γεννά τρεις καινούργιες, και το «ευχαριστώ» της πρώτης μέρας δεν ξαναγράφεται ποτέ. Η απώλεια της ευχαριστίας είναι η αρχή της φυλακής.

Το κελί και η ελευθερία. Ίσως το πιο συγκλονιστικό: το τραγούδι καταλήγει, από την ανάποδη, στην ασκητική αλήθεια της Εκκλησίας. Το λιτό κελί του μοναχού — αυτό το «λευκό κουτί» — δεν είναι στέρηση· είναι ελευθερία. «Ἔστι δὲ πορισμὸς μέγας ἡ εὐσέβεια μετὰ αὐταρκείας· ἔχοντες δὲ διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα» (Α’ Τιμ. 6, 6-8). Ελεύθερος δεν είναι όποιος έχει ό,τι θέλει, αλλά όποιος δεν τον έχουν αυτά που έχει. Ο ήρωας του τραγουδιού το ανακαλύπτει με τον σκληρό τρόπο — και μαζί του ο ακροατής.

Στο κατηχητικό, το «Κουτί» προσφέρει την καλύτερη αφόρμηση που έχω συναντήσει για δύο δύσκολες συζητήσεις: τον καταναλωτισμό και τη νηστεία. Ζητήστε από τα παιδιά να γράψουν τη δική τους «λίστα» και ρωτήστε τα, τίμια: πού σταματά; Και μετά ανοίξτε τη συζήτηση για το γιατί η Εκκλησία νηστεύει — όχι ως διαιτολόγιο, αλλά ως άσκηση ελευθερίας από το αδηφάγο «θέλω κι άλλο». Το τραγούδι θα έχει ήδη κάνει τη μισή δουλειά.

Γιατί όχι τα «χριστιανικά τραγουδάκια

Και ερχόμαστε στο αγκάθι. Κυκλοφορεί, καλοπροαίρετα, ένα ολόκληρο ρεπερτόριο «χριστιανικών τραγουδιών» για παιδιά και νέους: στιχάκια με ομοιοκαταληξία, ηθικά διδάγματα, «μηνύματα». Ας το πούμε καθαρά: αυτό είναι στρατευμένη τέχνη με θρησκευτικό πρόσημο. Γράφτηκε για να πείσει, να διδάξει, να «περάσει» κάτι — δηλαδή γεννήθηκε με το ίδιο ελάττωμα που καταλογίζουμε στην κομματική τέχνη κάθε απόχρωσης. Και τα παιδιά, ιδίως οι έφηβοι, διαθέτουν αλάνθαστο ένστικτο για την ανειλικρίνεια. Όταν τους σερβίρουμε ψεύτικη τέχνη στο όνομα του Χριστού, το συμπέρασμα που βγάζουν σιωπηλά δεν είναι ότι η τέχνη είναι ψεύτικη — είναι ότι η πίστη είναι κάτι παιδικό και κατασκευασμένο, κάτι που το ξεπερνάς μαζί με τα παιδικά τραγουδάκια.

Τα τρία τραγούδια του Bloody Hawk κάνουν το αντίθετο. Κερδίζουν την εμπιστοσύνη των παιδιών επειδή είναι αληθινά: μιλούν τη γλώσσα τους, την εμπειρία τους, τον κόσμο τους — και μέσα από αυτόν τον κόσμο αναδύεται αβίαστα, σαν προζύμι μέσα στο ζυμάρι, η αλήθεια του Ευαγγελίου: η μετάνοια, η ευχαριστία, η αυτάρκεια. Ο κατηχητής δεν χρειάζεται να «χριστιανοποιήσει» τα τραγούδια. Χρειάζεται μόνο να ανοίξει δίπλα τους το Ευαγγέλιο και να αφήσει τη συνάντηση να συμβεί.

Μια αναγκαία διευκρίνιση, για να μην πέσουμε στο ίδιο αμάρτημα από την ανάποδη: δεν «στρατολογούμε» τον Bloody Hawk. Δεν τον βαφτίζουμε «χριστιανό καλλιτέχνη», δεν του φοράμε ράσο που δεν ζήτησε. Απλώς αναγνωρίζουμε την αλήθεια εκεί όπου βρίσκεται, όπως μας δίδαξαν οι Πατέρες με τη διδασκαλία περί «σπερματικού λόγου»: ο σπόρος του Λόγου είναι σπαρμένος σε κάθε γνήσια ανθρώπινη αλήθεια, και ό,τι αληθινό υπάρχει στον κόσμο, του Χριστού είναι.

«Ὅσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια… ταῦτα λογίζεσθε» (Φιλ. 4, 8).

Πρακτικές οδηγίες για τον κατηχητή

Πρώτον, οι ηλικίες. Τα τραγούδια αυτά απευθύνονται στο κατηχητικό των μεγάλων παιδιών — Γ’ Γυμνασίου και Λυκείου. Δεν είναι υλικό για τα μικρά.

Δεύτερον, η γλώσσα — και εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια, όχι υπεκφυγή. Το «Εικοσάλεπτο» ιδίως περιέχει σκληρές και χυδαίες λέξεις. Ο κατηχητής έχει δύο δρόμους: είτε να δουλέψει με επιλεγμένα αποσπάσματα, είτε — προτιμότερο στο Λύκειο — να ακουστεί το τραγούδι ολόκληρο, με έναν σύντομο πρόλογο: η γλώσσα αυτή είναι η γλώσσα της περιφρόνησης και του θυμού, και ανήκει στο

«πριν» της μετάνοιας· το ίδιο το τραγούδι είναι που την καταδικάζει. Η τέχνη που περιγράφει την αμαρτία δεν την προπαγανδίζει — αλλιώς θα έπρεπε να λογοκρίνουμε τον Ντοστογιέφσκι και μισό Γεροντικό. Τα παιδιά, άλλωστε, ακούν αυτά τα τραγούδια ήδη, στα ακουστικά τους, χωρίς εμάς. Ο κατηχητής που θα υποκριθεί ότι η γλώσσα αυτή δεν υπάρχει θα χάσει την εμπιστοσύνη τους· αυτός που θα τη σχολιάσει τίμια θα την κερδίσει. Η τελική κρίση ανήκει, φυσικά, στον κατηχητή που γνωρίζει τα παιδιά του, σε συνεννόηση με τον υπεύθυνο ιερέα.

Τρίτον, η μέθοδος. Ακούμε το τραγούδι ολόκληρο, χωρίς εισαγωγή και χωρίς σχόλια — καμία αναγγελία του τύπου «σήμερα θα βρούμε το χριστιανικό μήνυμα στη ραπ», που σκοτώνει τη συνάντηση πριν συμβεί. Αφήνουμε πρώτα τα παιδιά να μιλήσουν: τι τους άγγιξε, τι τους ενόχλησε, ποιον κατάλαβαν. Και μόνο μετά ανοίγουμε το ευαγγελικό κείμενο — για το «Εικοσάλεπτο» την παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου (Λουκ. 18, 9-14) και την Κρίση των εθνών (Ματθ. 25, 31-46)· για τους «Ήρωες» την πέμπτη εντολή και μια συζήτηση για την Ευχαριστία· για το «Κουτί» τον άφρονα πλούσιο (Λουκ. 12, 13-21) και τη νηστεία. Και αφήνουμε τα ίδια τα παιδιά να κάνουν τη σύνδεση. Θα την κάνουν — και θα τη θυμούνται, γιατί θα είναι δική τους.

Επίλογος

Η Ρωμιοσύνη δεν φυλάσσεται σε προθήκες μουσείων ούτε επιβιώνει μόνο στα πανηγύρια. Ζει — ταλαιπωρημένη, αλλά ζωντανή — στις εργατικές πολυκατοικίες, στα ΚΤΕΛ των χαραμάτων, στα βενζινάδικα, στις μάνες με το μεσημεριανό ραδιόφωνο. Και όταν ένα παιδί από την Ξάνθη παίρνει αυτή τη ζωή και την κάνει τραγούδι, χωρίς πρόγραμμα και χωρίς ατζέντα, η αλήθεια που κουβαλά αυτή η ζωή βγαίνει στην επιφάνεια ολόκληρη — μαζί με το ευαγγελικό της βάθος, που ούτε ο ίδιος ίσως υποψιάζεται.

Το κατηχητικό μας δεν χρειάζεται τραγούδια που μιλούν για τον Θεό χωρίς να λένε την αλήθεια. Χρειάζεται τραγούδια που λένε την αλήθεια — γιατί εκεί όπου λέγεται η αλήθεια, ο Θεός βρίσκει πάντοτε τρόπο να μιλήσει.

Το ζεϊμπέκικο δύσκολα χορεύεται

2026-10-17T06:00:00.000+03:00

Από το f/b George Michalopoulos

Από μια συνέντευξη του Διονύση Χαριτόπουλου, για το ζεϊμπέκικο..

«Το ζεϊμπέκικο δύσκολα χορεύεται. Δεν έχει βήματα· είναι ιερατικός χορός, με εσωτερική ένταση και νόημα, που ο χορευτής οφείλει να το γνωρίζει και να το σέβεται.

Είναι η σωματική έκφραση της ήττας. Η απελπισία της ζωής. Το ανεκπλήρωτο όνειρο. Είναι το «δεν τα βγάζω πέρα». Το κακό που βλέπεις να έρχεται. Το παράπονο των ψυχών που δεν προσαρμόστηκαν στην τάξη των άλλων.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται ποτέ στην ψύχρα, μόνον ως κούφια επίδειξη. Ο χορευτής πρέπει πρώτα «να γίνει», να φτιάξει κεφάλι με ποτά και όργανα, για να ανέβουν στην επιφάνεια αυτά που τον τρώνε.

Η περιγραφή της προετοιμασίας είναι σαφής:

Παίξε, Χρήστο, το μπουζούκι,

ρίξε μια γλυκιά πενιά,

σαν γεμίσω το κεφάλι,

γύρνα το στη ζεϊμπεκιά.

(Τσέτσης)

Ο αληθινός άντρας δεν ντρέπεται να φανερώσει τον πόνο ή την αδυναμία του· αγνοεί τις κοινωνικές συμβάσεις και τον ρηχό καθωσπρεπισμό. Συμπάσχει με τον στίχο ο οποίος εκφράζει σε κάποιον βαθμό την προσωπική του περίπτωση, γι’ αυτό

επιλέγει το τραγούδι που θα χορέψει και αυτοσχεδιάζει σε πολύ μικρό χώρο ταπεινά και με αξιοπρέπεια. Δεν σαλτάρει ασύστολα δεξιά κι αριστερά· βρίσκεται σε κατάνυξη.

Η πιο κατάλληλη στιγμή για να φέρει μια μαύρη βόλτα είναι η στιγμή της μουσικής γέφυρας, εκεί που και ο τραγουδιστής ανασαίνει.

Ο σωστός χορεύει άπαξ· δεν μονοπωλεί την πίστα. Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία.

Τα μεγάλα ζεϊμπέκικα είναι βαριά, θανατερά:

Ίσως αύριο χτυπήσει πικραμένα

του θανάτου η καμπάνα και για μένα.

(Τσιτσάνης)

Τι πάθος ατελείωτο που είναι το δικό μου,

όλοι να θέλουν τη ζωή κι εγώ το θάνατό μου.

(Βαμβακάρης)

Το ζεϊμπέκικο δεν σε κάνει μάγκα· πρέπει να είσαι για να το χορέψεις. Οι τσιχλίμαγκες με το τζελ που πατάνε ομαδικά σταφύλια στην πίστα εκφράζουν ακριβώς το χάος που διευθετεί η εσωτερική αυστηρότητα και το μέτρο του ζεϊμπέκικου.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται σε οικογενειακές εξόδους ή γιορτές στο σπίτι· απάδει προς το πνεύμα. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν κουτσούβελα που κυκλοφορούν τριγύρω παντελώς αναίσθητα.

Είναι χορός μοναχικός.

Όταν το μνήμα χάσκει στα πόδια σου, ο τόπος δεν σηκώνει άλλον. Είναι προσβολή να ενοχλήσει μια ξένη κι απρόσκλητη παρουσία. Γι’ αυτό κάποιοι ανίδεοι αριστεροί διανοούμενοι ερμήνευσαν την επιβεβλημένη ερημία του χορού με τα δικά τους φοβικά σύνδρομα· αποκάλεσαν το ζεϊμπέκικο «εξουσιαστικό χορό», που περιέχει, δήθεν, μια «αόρατη απειλή». Είδαν, φαίνεται, κάποιον σκυλόμαγκα να χορεύει και τρόμαξαν. Όμως, και έναν κυριούλη αν ενοχλήσεις στο βαλσάκι του, κι αυτός θα αντιδράσει.

Το ζεϊμπέκικο δεν είναι γυναικείος χορός.

Απαγορεύεται αυστηρώς σε γυναίκα να εκδηλώσει καημούς ενώπιον τρίτων· είναι προσβολή γι’ αυτόν που τη συνοδεύει. Αν δεν είναι σε θέση να ανακουφίσει τον πόνο της, αυτό τον μειώνει ως άντρα και δεν μπορεί να το δεχτεί. Και στο μάτι δεν κολλάει. Μια γυναίκα δεν είναι μάγκας· είναι θηλυκό ή τίποτα. Κι ένας άντρας, πρώτα αρσενικό και μετά όλα τ’ άλλα. Αυτό είναι το αρχέτυπο. Κι αν το εποικοδόμημα γέρνει καμιά φορά χαρωπά, η βάση μένει ακλόνητη. Εξαιρούνται οι γυναίκες μεγάλης ηλικίας που μπορεί να έχουν προσωπικά βάσανα: χηρεία ή πένθος για παιδιά.

(Κι όμως είδα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από δύο γυναίκες· τη Λιλή Ζωγράφου, που αυτοσχεδίαζε έχοντας αγκαλιάσει τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός· και μια νεαρή πουτάνα σε ένα καταγώγιο των Τρικάλων, πιο αυτεξούσια απ’ όλους τους αρσενικούς εκεί μέσα.)

Η μεγάλη ταραχή είναι οι χωρικοί. Σε πλατείες χωριών, με την ευκαιρία του τοπικού πανηγυριού ή άλλης γιορτής, κάτι καραμπουζουκλήδες ετεροδημότες χορεύουνε ζεϊμπέκικο στο χώμα· προφανώς για να δείξουνε στους συγχωριανούς τους πόσο μάγκες γίνανε στην πόλη. Οι άνθρωποι της υπαίθρου δεν έχουν μπει στο νόημα κι ούτε μπορούν να εννοήσουν. Τα δικά τους ζόρια είναι κυκλικά· έρχονται, περνάνε και ξαναέρχονται σαν τις εποχές του χρόνου. Δεν είναι όλη η ζωή ρημάδι. Γι’ αυτό χορεύουν εξώστρεφα, κάνουν φούρλες, σηκώνουν το γόνατο ή όλο το πόδι, κοιτάνε τους γύρω αν τους προσέχουν, χαμογελάνε χορεύοντας.

Μιλάνε με τον Θεό των βροχών και του ήλιου, όχι τον σκοτεινό Θεό του χαμόσπιτου και των καταγωγίων.

Δεν γίνεται καν λόγος για το τσίρκο που χορεύει επιδεικτικά, σηκώνει τραπέζια με τα δόντια και ισορροπεί ποτήρια στο κεφάλι του. Ή τη φρικώδη καρικατούρα ζεϊμπέκικου που παρουσιάζουν οι χορευτές στις παλιές ελληνικές ταινίες και προσφάτως στα τηλεοπτικά σόου.

Το ζεϊμπέκικο είναι κλειστός χορός, με οδύνη και εσωτερικότητα. Δεν απευθύνεται στους άλλους. Ο χορευτής δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον. Περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, τον οποίο τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Για πάρτη του καίγεται, για πάρτη του πονάει και δεν επιζητεί οίκτο από τους γύρω. Τα ψαλίδια, τα τινάγματα, οι ισορροπίες στο ένα πόδι είναι για τα πανηγύρια. Το πολύ να χτυπήσει το δάπεδο με το χέρι «ν’ ανοίξει η γη να μπει».

Και, όσο χορεύει, τόσο μαυρίζει. Πότε μ’ ανοιχτά τα μπράτσα μεταρσιώνεται σε αϊτό που επιπίπτει κατά παντός υπεύθυνου για τα πάθη του και πότε σκύβει τσακισμένος σε ικεσία προς τη μοίρα και το θείο.

Τα παλαμάκια που χτυπάνε οι φίλοι ή οι γκόμενες καλύτερα να λείπουν. Ο πόνος του άλλου δεν αποθεώνεται. Το πιο σωστό είναι να περιμένουν τον χορευτή να τελειώσει και να τον κεράσουν. Να πιούνε στην υγειά του· δηλαδή να του γιάνει ο καημός που τον έκανε να χορέψει.

Ειπώθηκε πως το ζεϊμπέκικο σβήνει. Ο αρχαϊκός χορός της Θράκης που τον μετέφεραν οι ζεϊμπέκηδες στη Μικρά Ασία και τον επανέφεραν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες του 1922 έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο· δεν έχει θέση σε μια νέα κοινωνία με άλλα αιτήματα και άλλες προτεραιότητες.

Μπορεί και να γίνει έτσι.

Αν χαθούν η αδικία, ο έρωτας και ο πόνος· αν βρεθεί ένας άλλος τρόπος που οι άντρες θα μπορούν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με τόση ομορφιά και ευγένεια,ωμπορεί να χαθεί και το ζεϊμπέκικο. Ο πιο καθαρός σύγχρονος ελληνικός ρυθμός, όπως είπε ο Μάνος Χατζιδάκις.

Όμως βλέπεις μερικές φορές κάτι παλικάρια να γεμίζουν την πίστα με ήθος και λεβεντιά που σε κάνουν να ελπίζεις όχι απλώς για τον συγκεκριμένο χορό, αλλά για τον κόσμο ολόκληρο».

Οκτώβριος, μήνας πρόληψης

2026-10-16T06:00:00.000+03:00

Από το f/b Athina Terzi

Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας πρόληψης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού.

Δεν ξέρω πόσοι από εσάς βρεθήκατε ποτέ κάτω από τα φώτα ενός χειρουργείου, με τα χέρια ανοιχτά από τους ώμους σαν μια μεγάλη αγκαλιά και το μυαλό να αλυχτά σαν λαβωμένο σκυλί. Να θυμάται όσα έζησε και να παρακαλά για όσα δεν πρόλαβε. Να θέλει πίσω ακόμη και τις πιο ασήμαντες μέρες. Εκείνες που κάποτε περνούσαν απαρατήρητες και ξαφνικά μοιάζουν με ολόκληρη την ευτυχία του κόσμου.

Τρεις φορές βρέθηκα στον όγδοο όροφο της Παπαναστασίου 11. Κι αν κάτι κουβαλώ από εκεί, δεν είναι μονάχα ο δικός μου φόβος. Είναι οι γυναίκες του όγδοου ορόφου.

Εκείνες με τα κουρασμένα μάτια, τα γυμνά από τις χημειοθεραπείες κεφαλάκια, τα χέρια που έψαχναν ένα χάδι. Εκείνες που είχαν σηκώσει στη ζωή τους βουνά ολόκληρα και τώρα έμοιαζαν να χωρούν σε μια χούφτα. Μάνες, κόρες, σύντροφοι, γυναίκες με ιστορίες, με αγαπημένους, με καρτέρια και νυχτέρια. Με μια ζωή που τις περίμενε έξω από την πόρτα.

Θυμάμαι τις νοσηλεύτριες, τα χαμόγελα, τα χέρια που ακουμπούσαν τρυφερά ένα μέτωπο. Θυμάμαι τη μάνα μου στην αντικριστή καρέκλα, με τα μάτια της να με σκεπάζουν σαν την ελαφρύτερη κουβέρτα του κόσμου. Και θυμάμαι τις νύχτες που κοιτούσα τις ταράτσες, τα μπαλκόνια και μια μικρή υποψία ουρανού. Περιμένοντας να ξημερώσει.

Δεν είμαι ηρωίδα. Ούτε θέλησα ποτέ να γίνω. Ο δικός μου καρκίνος ήταν ένα ασχημάτιστο κουτάβι που δεν πρόλαβε να δείξει τα δόντια του. Δίπλα μου όμως γνώρισα γυναίκες που πάλευαν με αληθινά θηρία. Και τις αγάπησα χωρίς να τις γνωρίζω. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που τους συναντάς για λίγο και τους κουβαλάς μέσα σου για πάντα.

Δεν θα πω πως ο καρκίνος είναι δώρο, ούτε πως ο πόνος μάς κάνει καλύτερους. Κανείς δεν χρειάζεται να υποφέρει για να μάθει την αξία της ζωής. Θα πω μονάχα πως εκεί, στον όγδοο όροφο, κατάλαβα πόση τρυφερότητα μπορεί να χωρέσει μέσα στον φόβο. Πόση αγάπη μέσα σε ένα βλέμμα. Και πόσο πολύτιμο είναι να μπορείς να ονειρεύεσαι ακόμη την επόμενη άνοιξη.

Αυτόν τον Οκτώβρη, λοιπόν, μια παράκληση μόνο. Να φροντίζετε τον εαυτό σας. Να κάνετε τις εξετάσεις σας. Να αγκαλιάζετε τους ανθρώπους σας. Να μη φυλάτε την αγάπη για αργότερα.

Κι εγώ, αν μπορούσα, θα γύριζα για λίγο στον όγδοο όροφο. Θα έπαιρνα μια γαλάζια μπογιά και θα τον έβαφα από άκρη σε άκρη σαν θάλασσα. Για όλες εκείνες τις γυναίκες. Για όσες γύρισαν σπίτι, για όσες συνεχίζουν να παλεύουν, για όσες δεν πρόλαβαν.

Και θα άφηνα σε κάθε περβάζι λίγο ουρανό.

Να ξημερώνει. Να ξημερώνει για όλες.

Το γενετικό «μυστικό» των χταποδιών: Πώς μια αρχαία ανακατάταξη του DNA δημιούργησε έναν πανέξυπνο εγκέφαλο

2026-10-15T06:00:00.000+03:00

Από το enikos.gr / Photo: Magnific / ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ / Μαρίνα Σίσκου

Τα χταπόδια, τα καλαμάρια και οι σουπιές διαθέτουν από τα πιο σύνθετα νευρικά συστήματα στον κόσμο των ασπόνδυλων, με εντυπωσιακές ικανότητες μάθησης και επίλυσης προβλημάτων. Μια νέα μελέτη επιστημόνων του Πανεπιστημίου της Βιέννης, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, υποδεικνύει ότι το μυστικό αυτής της πολυπλοκότητας ίσως βρίσκεται όχι μόνο στα γονίδιά τους, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο το DNA οργανώνεται στον χώρο.

Όταν σκεφτόμαστε την υψηλή νοημοσύνη στον πλανήτη μας, ο νους μας πηγαίνει συνήθως στους ανθρώπους, τους πιθήκους ή τα δελφίνια — πλάσματα με τα οποία μοιραζόμαστε μια κοινή εξελικτική πορεία.

Ωστόσο, στα βάθη των ωκεανών κρύβεται μια εντελώς διαφορετική, σχεδόν «εξωγήινη» μορφή ευφυΐας. Τα χταπόδια και οι συγγενείς τους αψηφούν τους κανόνες της φύσης, επιδεικνύοντας ικανότητες που συχνά ξεπερνούν τη λογική. Για χρόνια, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να καταλάβουν πώς αυτά τα πλάσματα ανέπτυξαν τόσο περίπλοκους εγκεφάλους.

Μια νέα, ανατρεπτική έρευνα έρχεται τώρα να ρίξει φως στο μυστήριο. Τα χταπόδια, τα καλαμάρια και οι σουπιές συγκαταλέγονται στις πιο «εξωγήινες» διάνοιες της Γης. Με νευρικά συστήματα που περιλαμβάνουν εκατοντάδες εκατομμύρια νευρώνες κατανεμημένους ανάμεσα στον εγκέφαλο και τα πλοκάμια τους, αυτά τα κολεοειδή κεφαλόποδα μπορούν να λύνουν γρίφους, να ανοίγουν βάζα, να γίνονται αόρατα στο περιβάλλον τους μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου και να επιδεικνύουν συμπεριφορές που υποδηλώνουν πραγματική επίλυση προβλημάτων και όχι ένα απλό αντανακλαστικό.

Ωστόσο, μια νέα μελέτη από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Βιέννης υποδηλώνει ότι οι ρίζες αυτής της αξιοσημείωτης νευρικής πολυπλοκότητας μπορεί να μην βρίσκονται στα ίδια τα γονίδια, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το γονιδίωμα είναι φυσικά διπλωμένο μέσα στο κύτταρο. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Communications, δείχνουν την τρισδιάστατη αρχιτεκτονική του DNA ως έναν ενεργό μοχλό της εξελικτικής καινοτομίας, και όχι ως ένα παθητικό παραπροϊόν της.

Πέρα από τις μεταλλάξεις: Η τρισδιάστατη ανατροπή στη Βιολογία

Για δεκαετίες, οι εξελικτικοί βιολόγοι έτειναν να αντιμετωπίζουν το γονιδίωμα κυρίως ως μια γραμμική σειρά γραμμάτων, όπου η καινοτομία προκύπτει μέσα από μεταλλάξεις που τροποποιούν ή διπλασιάζουν μεμονωμένα γονίδια. Η νέα έρευνα αμφισβητεί αυτή την εικόνα.

Όταν η ομάδα της Βιέννης αναπαρέστησε την τρισδιάστατη οργάνωση του γονιδιώματος στο χταπόδι, το καλαμάρι και τη σουπιά, ανακάλυψε ότι μια αρχαία και μαζική έκρηξη γονιδιωματικής αναδιοργάνωσης, η οποία συνέβη πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, ανακάτεψε δραματικά τα χρωμοσώματα του προγόνου των κεφαλόποδων.

Αυτό το ανακάτεμα έφερε σε κοντινή φυσική απόσταση τμήματα του DNA που προηγουμένως ήταν απομακρυσμένα, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για ρυθμιστικές αλληλεπιδράσεις που δεν είχαν υπάρξει ποτέ ξανά στο παρελθόν. Το γονιδίωμα δεν είναι απλώς μια αλληλουχία.

Μέσα στον πυρήνα, είναι διπλωμένο σε μια πολύπλοκη τρισδιάστατη δομή, όπου θηλιές και περιοχές φέρνουν σε επαφή απομακρυσμένα τμήματα, επιτρέποντας σε ρυθμιστικά στοιχεία, όπως οι ενισχυτές (enhancers), να επηρεάζουν γονίδια που βρίσκονται μακριά κατά μήκος του γραμμικού χρωμοσώματος.

Η αρχιτεκτονική του πυρήνα: Πώς το σχήμα του DNA καθορίζει τη ζωή

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η κατανόηση του πώς εξελίσσεται αυτή η ίδια η διπλωμένη δομή γίνεται όλο και πιο σημαντική για να καταλάβουμε πώς προκύπτουν νέες μορφές βιολογικής πολυπλοκότητας.

Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ Τία Ρότζερς (Dr. Thea Rogers), τόνισε ότι η τρισδιάστατη διάταξη του γονιδιώματος αποτελεί ένα αυθεντικό αντικείμενο μελέτης από μόνη της, η εξέλιξη της οποίας μπορεί να διαμορφώσει την εξέλιξη της ρύθμισης των γονιδίων και, τελικά, των ίδιων των χαρακτηριστικών του οργανισμού.

Ασφάλεια και επανάσταση Μαζί: Πώς το DNA ρίσκαρε για να δημιουργήσει ευφυΐα

Η κεντρική ιδέα που προτείνουν οι ερευνητές είναι αυτό που ονομάζουν «ρυθμιστική εμπλοκή» (regulatory entanglement). Όταν μια ξαφνική έκρηξη γονιδιωματικής αναδιοργάνωσης φέρνει σε επαφή περιοχές του DNA που προηγουμένως ήταν διαχωρισμένες, αυτές οι περιοχές μπορούν να αρχίσουν να αλληλεπιδρούν και να επηρεάζουν η μία τη δραστηριότητα της άλλης.

Σε βάθος μεγάλων εξελικτικών περιόδων, αυτές οι νέες αλληλεπιδράσεις μπορούν να ενσωματωθούν, σχηματίζοντας όλο και πιο διασυνδεδεμένα ρυθμιστικά δίκτυα. Το αποτέλεσμα είναι ένα γονιδίωμα στο οποίο μπορούν να δημιουργηθούν νέα πρότυπα γονιδιακής έκφρασης, ενώ οι απαραίτητες λειτουργίες παραμένουν ανέπαφες.

Στην πραγματικότητα, η ρυθμιστική εμπλοκή προσφέρει έναν μηχανισμό για την εξισορρόπηση της καινοτομίας με τη σταθερότητα, κάτι που αποτελεί μια από τις κεντρικές προκλήσεις στην εξέλιξη του γονιδιώματος.

Αυτή η πράξη ισορροπίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για ζώα όπως τα κεφαλόποδα, των οποίων τα νευρικά συστήματα εξαρτώνται από την ακριβή χρονικά και ειδική για κάθε ιστό έκφραση ενός τεράστιου αριθμού γονιδίων κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης.

Η «ρυθμιστική εμπλοκή» παρέχει στα γονιδιώματα έναν τρόπο να πειραματίζονται με νέες συνδέσεις, δημιουργώντας φρέσκα πρότυπα γονιδιακής ρύθμισης που μπορούν να βελτιωθούν μέσω της φυσικής επιλογής, χωρίς να αποσυναρμολογείται ο ρυθμιστικός μηχανισμός που απαιτείται για τη βασική επιβίωση.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η διαδικασία ενδέχεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση των ασυνήθιστα πολύπλοκων νευρικών συστημάτων των κολεοειδών κεφαλόποδων, διευκολύνοντας την ακριβή γονιδιακή δραστηριότητα που απαιτείται για τη δημιουργία και τη λειτουργία ενός τόσο περίπλοκου νευρικού ιστού.

Οι μικροσκοπικές «θηλιές» που πυροδότησαν την εξέλιξη του νευρικού συστήματος

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της μελέτης είναι ότι δεν ανταποκρίνονται όλα τα επίπεδα της δομής του γονιδιώματος με τον ίδιο τρόπο στην αναδιοργάνωση. Η ομάδα διαπίστωσε ότι οι μεγάλες δομικές μονάδες, γνωστές ως περιοχές χρωματίνης (chromatin domains), οι οποίες εκτείνονται σε σημαντικά τμήματα των χρωμοσωμάτων, παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό σταθερές κατά τη διάρκεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών εξέλιξης.

Όποιες κι αν ήταν οι ανατροπές που υπέστη το γονιδίωμα των κεφαλόποδων, αυτά τα ευρύτερα διαμερίσματα άντεξαν στον χρόνο, προφανώς διατηρώντας τη βασική δομική οργάνωση που απαιτείται για τη φυσιολογική κυτταρική λειτουργία. Αυτή η σταθερότητα υποδηλώνει ότι υπάρχουν βαθείς περιορισμοί στο πόσο μπορεί να αναδιαταχθεί η αρχιτεκτονική ενός γονιδιώματος προτού αρχίσουν να καταρρέουν οι θεμελιώδεις βιολογικές διεργασίες.

Σε έντονη αντίθεση, οι δομές μικρότερης κλίμακας, γνωστές ως θηλιές χρωματίνης (chromatin loops), αποδείχθηκαν πολύ πιο δυναμικές. Αυτές οι θηλιές, οι οποίες φέρνουν σε φυσική επαφή απομακρυσμένες περιοχές του DNA ώστε να μπορούν να ρυθμίζουν η μία την άλλη, παρουσίαζαν μεγάλες διαφορές μεταξύ των ειδών, των διαφορετικών ιστών και των σταδίων ανάπτυξης.

Το πιο σημαντικό είναι ότι οι ερευνητές ανακάλυψαν πως αυτές οι εύκαμπτες θηλιές εντοπίζονταν συχνά κοντά σε γονίδια που εμπλέκονται σε βασικά χαρακτηριστικά των κεφαλόποδων, συμπεριλαμβανομένων των γονιδίων που συνδέονται με το νευρικό σύστημα.

Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει ότι η «καλωδίωση» του τρισδιάστατου γονιδιώματος σε μικρότερη κλίμακα είναι ακριβώς το σημείο όπου οι αλλαγές μεγάλης κλίμακας στην οργάνωση του DNA έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, και όπου είναι πιο πιθανό να συγκεντρώνεται η εξελικτική καινοτομία.

Συνολικά, αυτά τα αποτελέσματα αμφισβητούν μια μακροχρόνια παραδοχή της εξελικτικής βιολογίας: ότι η αρχιτεκτονική του γονιδιώματος είναι απλώς μια παθητική συνέπεια της εξέλιξης, η οποία διαμορφώνεται από τη φυσική επιλογή που δρα στα γονίδια, χωρίς η ίδια να επηρεάζει την πορεία της εξελικτικής αλλαγής.

Τα ευρήματα της ομάδας της Βιέννης δείχνουν το αντίθετο. Η τρισδιάστατη οργάνωση του DNA μπορεί να επηρεάσει ενεργά τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ζωή, καθορίζοντας ποιοι ρυθμιστικοί συνδυασμοί γίνονται διαθέσιμοι ώστε να δράσει πάνω τους η φυσική επιλογή.

Στα κεφαλόποδα, μια αρχαία αναδιοργάνωση του γονιδιώματος ενδέχεται να άνοιξε έναν τεράστιο χώρο νέων ρυθμιστικών δυνατοτήτων, παρέχοντας την «πρώτη ύλη» για την εξέλιξη χαρακτηριστικών τόσο απαιτητικών όσο ένα διάχυτο, εξαιρετικά ικανό νευρικό σύστημα.

Η «συσκευασία» που έγινε δημιουργός: Το τρισδιάστατο DNA ως αρχιτέκτονας της ζωής

Οι συνέπειες αυτών των ευρημάτων εκτείνονται πολύ πέρα από τα κεφαλόποδα. Εάν η «ρυθμιστική εμπλοκή» αποτελεί γενικό χαρακτηριστικό της εξέλιξης του γονιδιώματος, τότε οι ίδιες αρχές θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξήγηση της εμφάνισης πολυπλοκότητας και σε άλλες εξελικτικές γραμμές όπου έχουν συμβεί γονιδιωματικές αναδιατάξεις μεγάλης κλίμακας — από τους διπλασιασμούς γονιδιώματος που αναδιαμόρφωσαν τα πρώιμα σπονδυλωτά έως το ανακάτεμα των χρωμοσωμάτων που παρατηρείται στα ανθοφόρα φυτά.

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης την αυξανόμενη σημασία της τρισδιάστατης γονιδιωματικής (3D genomics), ενός πεδίου που συνδυάζει δεδομένα της διαμόρφωσης των χρωμοσωμάτων με μετρήσεις της γονιδιακής δραστηριότητας, για να αποκαλύψει πώς το φυσικό δίπλωμα του DNA κυβερνά τη γονιδιακή ρύθμιση.

Καθώς τέτοια σύνολα δεδομένων συσσωρεύονται σε ολόκληρο το δέντρο της ζωής, οι ερευνητές θα είναι όλο και περισσότερο σε θέση να αναρωτηθούν όχι μόνο ποια γονίδια διαθέτει ένας οργανισμός, αλλά πώς η διάταξη αυτών των γονιδίων στον χώρο του πυρήνα περιορίζει ή επιτρέπει την εξελικτική αλλαγή.

Για τα κολεοειδή κεφαλόποδα, η μελέτη προσφέρει ένα συναρπαστικό νέο κεφάλαιο στην ιστορία του πώς δημιουργήθηκαν οι πιο «εξωγήινες» διάνοιες της Γης. Εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν, το γονιδίωμα του προγόνου τους κομματιάστηκε και επανασυναρμολογήθηκε σε μια νέα διαμόρφωση, εμπλέκοντας ρυθμιστικά στοιχεία που δεν είχαν επικοινωνήσει ποτέ ξανά στο παρελθόν.

Μέσα από αυτό το περιπλεγμένο ρυθμιστικό τοπίο, το οποίο ήταν ικανό να παράγει νέα πρότυπα γονιδιακής δραστηριότητας διατηρώντας παράλληλα τα απαραίτητα για τη ζωή, εμφανίστηκαν τελικά ζώα που μπορούν να μαθαίνουν μέσω της παρατήρησης, να αλλάζουν την υφή του δέρματός τους και να τροποποιούν (επεξεργάζονται) το ίδιο τους το RNA ως απόκριση στο περιβάλλον.

Η τρισδιάστατη δομή του DNA, η οποία για καιρό αντιμετωπιζόταν ως μια απλή συσκευασία, φαίνεται τώρα να είναι ένας από τους λόγους που αυτά τα πλάσματα υπάρχουν καν.

Αντικείμενο της έρευνας με τίτλο: “Τρισδιάστατη δομή του DNA ίσως εξηγεί πώς τα κεφαλόποδα ανέπτυξαν τόσο πολύπλοκους εγκεφάλους”, ήταν ο ρόλος της τρισδιάστατης αρχιτεκτονικής του γονιδιώματος και της ρυθμιστικής εμπλοκής στην εξέλιξη των πολύπλοκων νευρικών συστημάτων των κεφαλόποδων.

Σε τι χρησιμεύει η μπαλακλάβα μέσα από το κράνος;

2026-10-14T06:00:00.000+03:00

Από το mototriti.gr / Έρευνα & επιμέλεια άρθρου: Δημήτρης Ρενιέρης

Είναι πιο εύκολο να πλένεις την μπαλακλάβα πάρα το κράνος

Αυτό είναι ίσως το πιο πρακτικό πλεονέκτημα και δεν έχει να κάνει άμεσα με την οδήγηση. Η μπαλακλάβα λειτουργεί σαν ένα λεπτό φράγμα ανάμεσα στο κεφάλι και στα εσωτερικά μαξιλαράκια του κράνους. Ιδρώτας, λιπαρότητα του δέρματος και γενικότερα ό,τι καταλήγει με τον καιρό στην επένδυση, περνάει σε σημαντικότερο βαθμό πάνω στο ύφασμα. Το αποτέλεσμα είναι απλό. Πλένεις τη μπαλακλάβα πολύ πιο εύκολα και συχνά από όσο μπορείς να καθαρίζεις ολόκληρη την εσωτερική επένδυση του κράνους. Ειδικά το καλοκαίρι, όταν ο ιδρώτας είναι καθημερινό φαινόμενο, αυτό μπορεί να κάνει αισθητή διαφορά στην καθαριότητα και στην αίσθηση φρεσκάδας.

Παράλληλα, ένα λεπτό και λείο ύφασμα κάνει το κράνος να γλιστράει πιο εύκολα πάνω στο κεφάλι. Μειώνει την τριβή και μπορεί να κάνει το βάλε-βγάλε πιο ομαλό.

Κόβει το κρύο στο λαιμό αλλά και το βουητό του αέρα

Τον χειμώνα η χρησιμότητα της μπαλακλάβας είναι ακόμη πιο προφανής. Ένα λεπτό θερμικό ή fleece ύφασμα περιορίζει την άμεση επαφή του κρύου αέρα με το κεφάλι, τον λαιμό και το πρόσωπο, ειδικά σε σημεία όπου το κράνος δεν μπορεί να προσφέρει από μόνο του πλήρη προστασία από τον αέρα.

Υπάρχει όμως και ένα ακόμη όφελος που γίνεται περισσότερο αντιληπτό στις υψηλές ταχύτητες. Η μπαλακλάβα μπορεί να περιορίσει μέρος του αέρα που εισέρχεται από τα ανοίγματα του κράνους και δημιουργεί αυτό το χαρακτηριστικό συνεχές «βούισμα». Δεν πρόκειται φυσικά για υποκατάστατο των ωτοασπίδων και δεν πρόκειται να μετατρέψει ένα θορυβώδες κράνος σε αθόρυβο. Μπορεί όμως να μειώσει την άμεση ροή αέρα γύρω από τα αυτιά και τον λαιμό και να κάνει την αίσθηση πιο ήπια. Το ίδιο ισχύει και για μικρά έντομα, σκόνη ή αέρα που βρίσκουν τον δρόμο τους προς τον λαιμό. Ένα επιπλέον λεπτό στρώμα υφάσματος λειτουργεί σαν μια μικρή ασπίδα και, ειδικά σε ταξίδι, αυτό γίνεται πιο ευχάριστο απ' όσο ακούγεται.

Όσο λεπτή και αν είναι, το καλοκαίρι σε ζεσταίνει παραπάνω

Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα. Όσο λεπτή και δροσερή κι αν είναι μια καλοκαιρινή μπαλακλάβα, παραμένει ένα ακόμη στρώμα ανάμεσα στο κεφάλι και στον αέρα. Σε θερμοκρασίες 35 και 40 βαθμών, ειδικά μέσα στην πόλη και με χαμηλές ταχύτητες, μπορεί να αυξήσει την αίσθηση ζέστης και να κάνει το κράνος ακόμη πιο αποπνικτικό. Υπάρχουν υφάσματα που διαχειρίζονται καλύτερα την υγρασία και στεγνώνουν γρήγορα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίζουν τον ιδρώτα. Αντίθετα, όταν η μπαλακλάβα βραχεί από τον ιδρώτα και συνεχίσεις να τη φοράς για ώρα, μπορεί να χάσει ένα μέρος από το πλεονέκτημα της άνεσης που προσφέρει. Γι' αυτό και η ίδια μπαλακλάβα δεν είναι απαραίτητα κατάλληλη για όλες τις εποχές. Αυτό που τον Ιανουάριο είναι ευχάριστο και χρήσιμο, τον Αύγουστο μπορεί να είναι απλώς ένα ακόμη πράγμα που θέλεις να βγάλεις από πάνω σου.

Είναι άλλο ένα πράγμα που πρέπει να θυμάσαι πριν φύγεις

Υπάρχει και το πιο απλό μειονέκτημα: η μπαλακλάβα προσθέτει ένα ακόμη βήμα στην καθημερινή διαδικασία. Πριν φύγεις πρέπει να τη βάλεις σωστά, να φροντίσεις να μην διπλώσει μέσα στο κράνος και μετά τη διαδρομή να τη βγάλεις, να τη στεγνώσεις ή να την πλύνεις. Αν κάνεις μια μικρή διαδρομή μέχρι το περίπτερο, μπορεί να σου φαίνεται υπερβολή. Σε ένα ταξίδι πολλών ωρών, όμως, τα πράγματα αλλάζουν. Μια σωστά εφαρμοσμένη μπαλακλάβα μπορεί να ξεχαστεί σχεδόν αμέσως, ενώ μια κακής εφαρμογής μπαλακλάβα μπορεί να σε ενοχλεί σε κάθε χιλιόμετρο. Αν τραβάει τον λαιμό, μαζεύει ύφασμα κάτω από το κράνος ή μετακινείται συνεχώς, το υποτιθέμενο αξεσουάρ άνεσης καταλήγει να γίνεται πηγή εκνευρισμού. Τελικά, η μπαλακλάβα δεν είναι ούτε απαραίτητη για όλους ούτε άχρηστη. Έχει συγκεκριμένο ρόλο: κρατάει το κράνος καθαρότερο, προστατεύει από το κρύο, περιορίζει την άμεση επαφή με τον αέρα και μπορεί να κάνει πιο άνετη τη χρήση του κράνους. Από την άλλη, στη ζέστη μπορεί να προσθέσει θερμική επιβάρυνση, ενώ απαιτεί και λίγη παραπάνω φροντίδα στην καθημερινότητα. Το σημαντικότερο είναι να επιλέξεις το σωστό υλικό και πάχος ανάλογα με την εποχή. Γιατί όπως δεν φοράς χειμερινό μπουφάν τον Αύγουστο, έτσι δεν υπάρχει λόγος να φοράς και χειμερινή μπαλακλάβα κάτω από το κράνος όταν έξω έχει 40 βαθμούς.

Όλα τα βιβλία που θα διαβάσουμε αυτό το φθινόπωρο

2026-10-13T06:00:00.000+03:00

Μία από τις μεγαλύτερες εκδοτικές απόπειρες της χρονιάς είναι ασφαλώς η μετάφραση του «Ασματολογίου» του Φραγκίσκου Πετράρχη. Φωτ.: Getty Images/Ideal Image

Από το lifo.gr / Τίνα Μανδηλαρά

Από τον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, τον Σαλμάν Ρούσντι και τον Τζο Νέσμπο, έως τον Κώστα Ταχτσή, την Τζένη Μαστοράκη, τον Μανόλη Αναγνωστάκη και την αλληλογραφία Θεοτοκά–Σεφέρη, πολυαναμενόμενοι τίτλοι, αλλά και βιβλία-σταθμοί, διαμορφώνουν το εκδοτικό τοπίο τους τρεις επόμενους μήνες.

Αν κάτι διακρίνει την εκδοτική παραγωγή των τελευταίων μηνών του 2026, είναι η επιστροφή των μεγάλων τίτλων και των σπουδαίων συγγραφέων αλλά και η ανάδειξη των νέων φωνών που διεκδικούν τη δική τους θέση σε έναν εύθραυστο κόσμο πολιτικής αβεβαιότητας και βίας. Από την επερχόμενη φθινοπωρινή σοδειά ξεχωρίζουν έτσι ένα ανέκδοτο κείμενο του Κώστα Ταχτσή και η πολύτιμη αλληλογραφία Θεοτοκά-Σεφέρη, η συγκεντρωτική έκδοση του Μανόλη Αναγνωστάκη και εκείνη της Τζένης Μαστοράκη, ο Χάιντεγκερ και ο Νίτσε σε νέες μεταφραστικές προσεγγίσεις, η πρώτη ολοκληρωμένη ελληνική μετάφραση του Ασματολογίου του Πετράρχη και, φυσικά, ένα από τα πλέον επίμονα μεταφραστικά στοιχήματα της ελληνικής αγοράς, το Ατέλειωτο αστείο του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας.

Την ίδια στιγμή, ο Σαλμάν Ρούσντι επιστρέφει στη μικρή φόρμα, η Σίρι Χούστβεντ γράφει από την άλλη πλευρά της απώλειας του Πολ Όστερ, η Μιέκο Καβακάμι αποκαλύπτει τη σκοτεινή πλευρά της ιαπωνικής ευημερίας, η Νατασά Απανά καταθέτει τη δική της λογοτεχνική μαρτυρία αναφορικά με την έμφυλη βία και ο Φρεντερίκ Γκρο επαναπροσεγγίζει το πολυδιάστατο θέμα της ανυπακοής. Πρόκειται για μια σύνοψη των τίτλων που αναμένεται να μας απασχολήσουν μέχρι να κλείσει η χρονιά και για μια πρώτη χαρτογράφηση των αναγνωστικών διαδρομών που ήδη διαγράφονται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο.

Το «Ατέλειωτο αστείο» κυκλοφορεί επιτέλους ολόκληρο στα ελληνικά τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση. Ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από τα social media και μοιάζει σήμερα ανατριχιαστικά προφητικό.

Επιστροφή των μεγάλων ονομάτων και η σχετικότητα του χρόνου

Ανάμεσα στις πιο αναμενόμενες αφίξεις αναμφίβολα ξεχωρίζει το πιο προσωπικό βιβλίο της Σίρι Χούστβεντ, οι Ιστορίες φαντασμάτων, που θα κυκλοφορήσουν τον Οκτώβριο (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, Μεταίχμιο). Σαράντα χρόνια κοινής ζωής με τον Πολ Όστερ, ερωτικές επιστολές, ημερολόγια, η ασθένεια και ο θάνατος συνθέτουν μια πολύπτυχη ελεγεία που αποπειράται να σώσει μέσω της γραφής ό,τι ο χρόνος επιμένει να αφαιρεί. Την ίδια περίοδο ο Σαλμάν Ρούσντι επιστρέφει με την Ενδέκατη ώρα (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, Ψυχογιός). Ινδία, Αγγλία και Αμερική, οι τρεις πατρίδες του, γίνονται οι τόποι πέντε ιστοριών γύρω από τη μνήμη, το γήρας, την οργή και την αίσθηση ότι η ζωή έχει αρχίσει να φέρει το δικό της ειδικό βάρος, μετρώντας αντίστροφα.

Ανάμεσα στις αναμενόμενες αφίξεις αναμφίβολα ξεχωρίζει το πιο προσωπικό βιβλίο της Σίρι Χούστβεντ, οι «Ιστορίες φαντασμάτων», που θα κυκλοφορήσουν τον Οκτώβριο.

Στην ελληνική Ιστορία επιστρέφει η Βικτόρια Χίσλοπ με τη Σκοτεινή θάλασσα, που αναμένεται τον Νοέμβριο (μτφρ. Φωτεινή Πίπη, Ψυχογιός): στα χρόνια του Εμφυλίου, δύο μητέρες αναζητούν τα χαμένα παιδιά τους, το ένα στην Ανατολική Ευρώπη, το άλλο στη Δύση, μέσω μιας παράνομης υιοθεσίας. Λίγο αργότερα, ο Άντριου Μίλερ, στη Γη τον χειμώνα, μας μεταφέρει στον ακραίο βρετανικό χειμώνα του 1962-1963, φέρνοντας δύο νεόνυμφα ζευγάρια αντιμέτωπα όχι μόνο με το χιόνι και την απομόνωση αλλά και με όλα όσα κρύβουν ο ένας από τον άλλον – ένα λυρικό μυθιστόρημα εσωτερικής έντασης, που βρέθηκε στη βραχεία λίστα του Μπούκερ 2025.

Το περίοπτο Πέμπτο παιδί της νομπελίστριας Ντόρις Λέσινγκ επιστρέφει τον Σεπτέμβριο από τις εκδόσεις Διόπτρα (μτφρ. Έφη Τσιρώνη): η γέννηση ενός παιδιού που δεν χωρά στην εικόνα της ευτυχισμένης οικογένειας μετατρέπει το σπίτι σε εργαστήριο φόβου, ενοχής και αποκλεισμού. Από τον Gutenberg έχουμε και την επιστροφή ενός από τους σημαντικότερους Αμερικανούς του εικοστού αιώνα: στο Χέντερσον, ο βασιλιάς της βροχής, σε μετάφραση Πάνου Τομαρά, ο Σολ Μπέλοου στέλνει στην Αφρική έναν πλούσιο, πληθωρικό και βαθιά δυστυχισμένο Αμερικανό που προσπαθεί να ανασυστήσει, πάση θυσία και με ιδιότυπο τρόπο, την αίσθηση ότι είναι ζωντανός.

Στο Campo Santo του W.G. Sebald (μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης, Άγρα), η Κορσική, ο θάνατος, το τοπίο και η Ιστορία συνιστούν, όπως πάντα στον Sebald, διαφορετικές εκδοχές της κοινής μνήμης. Η συλλογή Η μυρωδιά χρυσανθέμων και άλλα διηγήματα του Ντ. Χ. Λόρενς (μτφρ. Μαρία Κατή, Ελευθερία Παπουτσάκη-Ντρίβα, Πατάκης) συγκεντρώνει τέσσερις ιστορίες για τους ανθρακωρύχους, την οικογένεια, την καταπίεση, τη φύση και την επιθυμία, ενώ η Τελευταία φορά του Γκιγέρμο Μαρτίνες (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, Πατάκη) στήνει ένα λογοτεχνικό παιχνίδι γύρω από έναν ετοιμοθάνατο συγγραφέα που αναζητεί επιτέλους τον αναγνώστη που θα καταλάβει σωστά το έργο του.

Νοσταλγία και η αδυναμία αλληλοκατανόησης

Εκδοτικό φαινόμενο είναι πλέον το Yesteryear της Κάρο Κλερ Μπερκ, που κυκλοφορεί τον Νοέμβριο (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, Διόπτρα): καυστική σάτιρα της λατρείας ενός εξιδανικευμένου παρελθόντος, των influencers και της «τέλειας» ζωής των social media – η κινηματογραφική μεταφορά, με την Αν Χάθαγουεϊ, έχει δρομολογηθεί ήδη. Στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στη Μάνη, τοποθετεί η Κέιτι Κιταμούρα το Ένας χωρισμός, που επανεκδίδεται από τη Διόπτρα, σε μετάφραση Γιώργου Μαραγκού. Μια γυναίκα αναζητά τον εξαφανισμένο σύζυγό της, από τον οποίο είχε ήδη αποφασίσει να χωρίσει, με την έρευνα σταδιακά να ανάγεται σε ανατομία της κυρίαρχης αυταπάτης ότι μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε ο ένας τον άλλον· όπως κατ’ εξακολούθηση τόνιζε ο Φίλιπ Ροθ, ακόμα και οι πρωταγωνιστές των βιβλίων του παίρνουν τα μυστικά τους στον τάφο.

Εκδοτικό φαινόμενο είναι πλέον το «Yesteryear» της Κάρο Κλερ Μπερκ, που κυκλοφορεί τον Νοέμβριο.

Στην Αδελφότητα του κίτρινου (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, Ψυχογιός) που έρχεται τον Οκτώβριο, η Μιέκο Καβακάμι μεταφέρει, με τη σειρά της, τη δράση στο Τόκιο της δεκαετίας του ’90: μια δεκαπεντάχρονη και η μητέρα της προσπαθούν να ξεφύγουν από τη φτώχεια, σε ένα μυθιστόρημα με νουάρ πλοκή για την οικονομική ανισότητα και την επισφάλεια των γυναικών. Επίσης τον Οκτώβριο θα κυκλοφορήσει το πολύ διαφορετικό πρώτο μυθιστόρημα του εβδομηντάχρονου Άλεν Λέβι που ξεκίνησε ως αυτοέκδοση το 2023 και έγινε παγκόσμιο φαινόμενο, Ο Θίο του Γκόλντεν (μτφρ. Λητώ Ανδρέου, Ψυχογιός). Ένας μυστηριώδης ηλικιωμένος αγοράζει πορτρέτα κατοίκων μιας μικρής πόλης και ζητά ως μοναδικό αντάλλαγμα να του διηγηθούν τη ζωή τους – μια ιστορία για τη σπάνια δύναμη της αφήγησης και της ανθρωπιάς. Ο βραβευμένος με Μπούκερ Ντέιμον Γκάλγκουτ μετατρέπει, αντιθέτως, μια ανθρώπινη περιπλάνηση σε υπαρξιακή συνθήκη στο Σε ξένο δωμάτιο, που έρχεται τον Οκτώβριο (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, Διόπτρα): Ελλάδα, Αφρική και Ινδία φαντάζουν, εν προκειμένω, σαν διαφορετικές γεωγραφίες της μοναξιάς και της επιθυμίας.

Πολύ νεότερη φωνή, ο Ιλάι Ζουζόφσκι υπογράφει το Καλή τύχη!, σε μετάφραση Άκη Παπαντώνη, ένα queer μυθιστόρημα ενηλικίωσης που θα κυκλοφορήσει από τον Gutenberg, στο οποίο η ευαισθησία ενός εφήβου συγκρούεται με τη θρησκεία, τις οικογενειακές προσδοκίες και τη στρατιωτικοποιημένη κανονικότητα της σύγχρονης ισραηλινής κοινωνίας. Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο θα κυκλοφορήσει το Ποιος από εμάς; του Μάριο Μπενεδέτι, σε μετάφραση από τα ισπανικά του Κώστα Αθανασίου, αποκαλύπτοντας ένα ερωτικό τρίγωνο, όπου κάθε νέα εκδοχή του φαίνεται να ακυρώνει την προηγούμενη: ένας μικρός μηχανισμός ακριβείας πάνω στη ζήλια, τη σιωπή, τη μοναξιά και τις αφηγηματικές κατασκευές της αλήθειας. Το αίτημα της μνήμης επανέρχεται δυναμικά και με το βιβλίο του Νικόλα Σεβαστάκη για τον αλησμόνητο διανοούμενο της αριστεράς Άγγελο Ελεφάντη με τον τίτλο «Να βλέπω τα πρόσωπα των ανθρώπων» - Ο Άγγελος Ελεφάντης ως πολιτισμικός κριτικός» το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πόλις.

Η Κολέτ από Loggia

Το πολυσυζητημένο μυθιστόρημα La Vagabonde (ελληνικός τίτλος: «Η Θεατρίνα») της Κολέτ, η οποία έθεσε για πρώτη φορά με τέτοιο σθένος και με τεράστια απεύθυνση ζητήματα γυναικείας ταυτότητας και σεξουαλικότητας, αναμένεται να κυκλοφορήσει σε μετάφραση Ρίτας Κολαΐτη από τον εκδοτικό οίκο Loggia, που εξέφρασε τη θέληση να επανασυστήσει στο ελληνικό κοινό τη συγγραφέα, της οποίας η υπεροχή, κατά την Τζούλια Κρίστεβα, συνοψίζεται στην ικανότητά της «να εκφράζει το ανέκφραστο και να ονομάζει το ανώνυμο».

Η Κολέτ έθεσε για πρώτη φορά με τέτοιο σθένος και τεράστια απεύθυνση ζητήματα γυναικείας ταυτότητας και σεξουαλικότητας.

Και Γουάλας: Δύο διαφορετικές ιδέες για το μεγάλο μυθιστόρημα

Με το Ένα καινούργιο όνομα ολοκληρώνεται η περίφημη Επταλογία του Γιον Φόσε, σε μετάφραση από τα νορβηγικά του Σωτήρη Σουλιώτη, πάντα από τις εκδόσεις Gutenberg, όπως και τα προηγούμενα βιβλία του νομπελίστα συγγραφέα. Οι δύο ζωγράφοι Άσλε, που μοιάζουν με δύο παράλληλες δυνατότητες της ίδιας ύπαρξης, πρωταγωνιστούν σε μια πρόζα όπου η πίστη, η τέχνη, ο χρόνος και ο θάνατος φαντάζουν σαν κοινή αναπνοή και έκφραση. Απέναντι στη μινιμαλιστική, υπνωτική μουσική του Φόσε υψώνεται η πληθωρική μηχανή του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας: το Ατέλειωτο αστείο που κυκλοφορεί επιτέλους ολόκληρο στα ελληνικά (μτφρ. Κώστας Καλτσάς, Gutenberg), τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση. Εθισμός, τένις, ψυχαγωγία, ναρκωτικά, οικογένεια και μια ταινία τόσο απολαυστική ώστε να καταστρέφει όποιον τη βλέπει: ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από τα social media και μοιάζει σήμερα ανατριχιαστικά προφητικό.

Πιο χαμηλόφωνη αλλά και σε άμεση συνομιλία με τις πιο σκληρές υποστάσεις της βίας είναι η Νύχτα στην καρδιά της Νατασά Απανά (μτφρ. Ειρήνης Παπακυριακού, Ίκαρος). Το βιβλίο, που κέρδισε το Femina 2025, συνδέει τις αληθινές ιστορίες τριών γυναικών θυμάτων βίας προερχόμενης από τους συντρόφους τους – ανάμεσά τους βρίσκεται και η ιστορία της ίδιας της συγγραφέα ως επιζήσασας. Και σε μια μικρή αλλά ιδιαίτερα γοητευτική έκδοση της Κίχλης, ο Αλμπέρτο Μανγκέλ φαντάζεται τον Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον στις τελευταίες ημέρες του στo τροπικό νησί Σαμόα. Στο O Στήβενσον κάτω απ’ τους φοίνικες, σε μετάφραση και σημειώσεις Αχιλλέα Κυριακίδη και επιμέλεια-επίμετρο Αριστοτέλη Σαΐνη και Γιώτας Κριτσέλη, ένας σωσίας και μια σειρά εγκλημάτων κάνουν δημιουργό και δημιούργημα να ανταλλάσσουν επικίνδυνα θέσεις. Στον αυτοβιογραφικής έμπνευσης Αδελφό μου το φάντασμα (Άγρα), του πολυβραβευμένου Γαλλομαροκινού συγγραφέα Μαχί Μπινμπίν, που μας είχε συνεπάρει με τα Αστέρια του Σίντι Μουμέν (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, Άγρα), η οικογενειακή ιστορία αποδίδει όσα οι ζωντανοί οφείλουν στους απόντες.

Με το «Ένα καινούργιο όνομα» ολοκληρώνεται η περίφημη Επταλογία του Γιον Φόσε, πάντα από τις εκδόσεις Gutenberg, όπως και τα προηγούμενα βιβλία του νομπελίστα συγγραφέα.

Άγνωστος Κώστας Ταχτσής

Αναφορικά με την ελληνική πεζογραφία, η σημαντικότερη, ίσως, κυκλοφορία της χρονιάς είναι το Άλλο κρεβάτι του Κώστα Ταχτσή, που αναμένεται τον Οκτώβριο (Ψυχογιός) σε επιμέλεια του πανεπιστημιακού Δημήτρη Παπανικολάου, ο οποίος έχει ασχοληθεί εκτενώς με το έργο του σπουδαίου συγγραφέα – πρόκειται για ένα σημαντικό ανέκδοτο αυτομυθοπλαστικό κείμενο, ικανό να φωτίσει ξανά τη ζωή και την προσωπικότητα του Κώστα Ταχτσή. Στο Πλανήτες, ύδατα και νήσοι του Γιώργου Μητά (Στερέωμα) η μικρή φόρμα γίνεται η επικράτεια συμπυκνωμένων ιδιωτικών κόσμων, ενώ η Ιωάννα Καρυστιάνη επιστρέφει στον Καστανιώτη με τα Απλά πράγματα, μια νέα συλλογή διηγημάτων που υπόσχεται εκείνη τη γνωστή οικονομία της φράσης πίσω από την οποία κρύβονται ολόκληρες ζωές. Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, η Ιωάννα Μπουραζοπούλου αναμένεται να μας εκπλήξει και πάλι με το Φτερούγες και οπλές στο αστικό δάσος, με μια αλληγορία που μεταμορφώνει τη σύγχρονη πόλη, κάνοντάς τη ένα ιδιόμορφο οικοσύστημα ανθρώπινων, ζωικών και πολιτικών δυνάμεων.

Ο Σωτήρης Δημητρίου, πάλι, στη Νέα Σουηδία - Νέα Ελβετία (Πατάκης), αφήνει τις λοξές μορφές της επαρχιακής περιφέρειας να διασχίσουν τη μεταπολεμική Ελλάδα ως τις μέρες μας, με όχημα εκείνη την ανεπανάληπτη προφορικότητα που έκανε εξαρχής τη γραφή του αναγνωρίσιμη. Νέα φωνή, ο Ιάσονας Μικρώνης, κάνει το ντεμπούτο του από τον Ίκαρο με τη Ζωντανίνα: δεκαέξι διηγήματα ανάμεσα στη βιωματική μνήμη, το φανταστικό και το παράδοξο, με καθημερινούς, αποτυχημένους και λοξούς ήρωες τους οποίους ο συγγραφέας προσεγγίζει χωρίς διάθεση εξωραϊσμού αλλά με βαθιά τρυφερότητα. Κι αν το παρελθόν μπορεί να επιστρέψει μέσα από ένα ανέκδοτο χειρόγραφο, μπορεί επίσης να βρεθεί τυχαία μέσα σε ένα κουτί με επιστολές. Από εκεί ξεκινά το Δεν βλέπω όνειρα συνήθως του Ηλία Μαγκλίνη, που θα κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο από το Μεταίχμιο: η πραγματική ιστορία του Χάρη Περέζ, Εβραίου επιζώντα του Άουσβιτς, ο οποίος επιστρέφει στην Ελλάδα και επιστρατεύεται για να πολεμήσει στον Εμφύλιο, έχοντας μόλις προλάβει να δημιουργήσει οικογένεια. Μια σχεδόν άγνωστη ιστορική πραγματικότητα – άνθρωποι που επιβίωσαν από έναν πόλεμο και κλήθηκαν αμέσως να μπουν σε έναν δεύτερο. Με σχεδόν αντίστροφο τρόπο, στο Και σώμα χωρίς αίμα του Μιχάλη Μακρόπουλου (Κίχλη) τα όρια γίνονται ακόμη πιο δυσδιάκριτα και σχεδόν πορώδη: ζωντανοί και νεκροί συναντιούνται στην ομίχλη μιας μεθορίου φτιαγμένης από τόπους, μνήμες, φρίκη αλλά και αγάπη.

H σημαντικότερη, ίσως, κυκλοφορία της χρονιάς είναι το «Άλλο κρεβάτι» του Κώστα Ταχτσή, που αναμένεται τον Οκτώβριο.

Fiction: Από την ανυπακοή στον «Σκοτεινό Διαφωτισμό»

Στο δοκίμιο και στη φιλοσοφία η εποχή μοιάζει να ζητά την ασφάλεια των κλασικών κειμένων αλλά και ένα νέο λεξιλόγιο για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Σκοτεινός διαφωτισμός - Για την κατανόηση της νεοαντιδραστικής σκέψης του Αrnaud Miranda (Πόλις), μια ανατομία της ιδεολογικής περιοχής όπου συναντώνται η τεχνολογική ισχύς, η ιεραρχία και η ανοιχτή αμφισβήτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Στον ίδιο εκδοτικό προγραμματισμό, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στο Ιστορία και ατομική μοίρα –είναι προσωρινός τίτλος– αναζητά το σημείο όπου η μεγάλη Ιστορία εισβάλλει στην προσωπική ζωή, ενώ ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος, στο δοκίμιο Η άνοδος και η πτώση του δυτικού κανόνα ιστορίας, εξετάζει πώς συγκροτήθηκε η δυτική αφήγηση της παγκόσμιας Ιστορίας και τι σημαίνουν οι σημερινές ρωγμές της. Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί ένα από τα θεμελιώδη κείμενα της φιλοσοφίας του 20ού αιώνα, το Είναι και χρόνος του Μάρτιν Χάιντεγκερ, σε νέα μετάφραση από τον Παναγιώτη Θανασά: πρόκειται για ένα αίτημα χρόνων, καθώς οι ελληνικές αποδόσεις των τροπικοτήτων του φιλοσόφου του Dasein παραμένουν προβληματικές. Αναμφίβολα η πολυαναμενόμενη έκδοση της χρονιάς, όσον αφορά τα μεγάλα θεωρητικά κείμενα, μαζί με το Τάδε έφη Ζαρατούστρας του Φρίντριχ Νίτσε που αναμένεται να κυκλοφορήσει σε νέα, κριτική έκδοση, με εισαγωγή, μετάφραση και σχόλια του Ήρκου Ρ. Αποστολίδη.

O «Σκοτεινός διαφωτισμός - Για την κατανόηση της νεοαντιδραστικής σκέψης» του Αρνό Μιραντά (Πόλις) είναι μια ανατομία της ιδεολογικής περιοχής όπου συναντώνται η τεχνολογική ισχύς, η ιεραρχία και η ανοιχτή αμφισβήτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Σε εντελώς άλλη, πιο ανάλαφρη διάσταση, ο Σιλβέν Τεσόν απομονώνεται σε ένα κυκλαδίτικο νησί για να ξαναδιαβάσει τον Όμηρο. Το Ένα καλοκαίρι με τον Όμηρο (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, Πατάκη) προσπαθεί να αφουγκραστεί το ανθρώπινο ιδίωμα και την επίμονη ηδύτητα της ζωής πίσω και πέρα από την κλαγγή των όπλων της «Ιλιάδας» και τις περιπλανήσεις της «Οδύσσειας». Ο Ορχάν Παμούκ, στα Άλλα χρώματα, που επιστρέφουν σε νέα έκδοση από τον Πατάκη σε μετάφραση Στέλλας Βρετού, συγκεντρώνει είκοσι πέντε χρόνια αναμνήσεων, αναγνωσμάτων, πολιτικής, καθημερινότητας σε Ιστανμπούλ, Ανατολή και Δύση – ένα παράλληλο αυτοπορτρέτο του συγγραφέα μέσα από όλα όσα τον απασχολούν όταν δεν γράφει μυθιστορήματα. Για τη γραφή μιλά και ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης στο Λίγη μυθοπλασία δεν βλάπτει (Πατάκη). Σε αντίθεση με τα διάφορα εγχειρίδια «σωστής» συγγραφής, ο αγαπημένος μας διηγηματογράφος καταθέτει σκέψεις ενός έμπειρου πεζογράφου για το διήγημα, το μυθιστόρημα, τις παγίδες, τα λάθη και τις αυταπάτες του συγγραφέα.

Σε μια εντελώς διαφορετική ανάγνωση της ελληνικής ταυτότητας, ο Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος Σον Μάθιους γράφει την Επιστροφή στο Βυζάντιο: Η Ελλάδα και η νέα θέση της στην Εγγύς Ανατολή, που θα κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο (μτφρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, Μεταίχμιο). Πρόκειται για ένα πολυσυζητημένο βιβλίο, που στόχο έχει να ξεπεράσει τις προκαταλήψεις για τη βυζαντινή περίοδο και τη σχέση του με την κατασκευή της ελληνικής ταυτότητας, καταθέτοντας ταυτόχρονα μια ιδιότυπη περιήγηση στον βυζαντινό και οθωμανικό κόσμο και ανατρέποντας τη βολική εικόνα της Ελλάδας ως αμιγώς δυτικής επικράτειας. Ο ιστορικός Κρίστοφερ Κλαρκ, συγγραφέας των Υπνοβατών, επιστρέφει τον Οκτώβριο από την Αλεξάνδρεια με την Άνοιξη των επαναστάσεων - Ο αγώνας για έναν νέο κόσμο, 1848-1849, σε μετάφραση Χρήστου Γεμελιάρη. Φιλελευθερισμός, σοσιαλισμός, εθνικισμός, δημοκρατικός ριζοσπαστισμός: το 1848 ως εργαστήριο ιδεών που εξακολουθεί να οργανώνει τις πολιτικές μας συγκρούσεις. Στην Κίχλη, η Αποδρομή του Βάλτερ Μπένγιαμιν, σε σύνθεση, μετάφραση και σχολιασμό του Γιάννη Κοιλή, στήνει γύρω από τη Νάπολη του Μπένγιαμιν και της Άσια Λάτσις ένα καλειδοσκόπιο για την πόλη, την ύλη και τον έρωτα.

Ένα από τα πλέον επίμονα μεταφραστικά στοιχήματα της ελληνικής αγοράς είναι το «Ατέλειωτο αστείο» του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας.

Μετά τις ουσιαστικές μελέτες Ελλήνων φιλοσόφων, όπως αυτή του Ηλία Παπαγιαννόπουλου, που έχουν εντρυφήσει σε ένα από τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών, ένας Έλληνας συγγραφέας, ο Κώστας Ακρίβος, πιάνει «βάρδια», γράφοντας το Βάρδια στον Μόμπι Ντικ: 6+1 σημειώματα για τη Φάλαινα του Χέρμαν Μέλβιλ, που κυκλοφορεί τον Οκτώβριο από το Μεταίχμιο: ένας φόρος τιμής στη φιλία, τα ταξίδια, τη γλώσσα και τη μαγεία της ανάγνωσης του Μόμπι Ντικ. Τέλος, στο αυτοβιογραφικό Καλά, δε βλέπεις πως δεν βλέπω; του Εμίρ Κουστουρίτσα (μτφρ. από τα σερβικά Ισμήνη Ραντούλοβιτς, Gutenberg) η φιλία με τον Πέτερ Χάντκε γίνεται αφετηρία μιας προσωπικής και αναπόφευκτα αμφιλεγόμενης αφήγησης για τη Γιουγκοσλαβία, τον πόλεμο, την τέχνη, την ταυτότητα και την Ευρώπη.

Ανοίγουν τα ποιητικά και τα επιστολικά αρχεία

Μία από τις μεγαλύτερες εκδοτικές απόπειρες της χρονιάς είναι ασφαλώς η μετάφραση του Ασματολογίου του Φραγκίσκου Πετράρχη, που ο Gutenberg παρουσιάζει για πρώτη φορά ολόκληρο στα ελληνικά σε μετάφραση Γιώργου Κεντρωτή: 366 ποιήματα γραμμένα μέσα σε τέσσερις δεκαετίες, ένας έρωτας με το όνομα Λάουρα και ένα έργο που άλλαξε για πάντα την ευρωπαϊκή ποίηση. Στον Ίκαρο, η Αλληλογραφία (1930-1966) των Γιώργου Θεοτοκά και Γιώργου Σεφέρη –είχε πρωτοκυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ερμής σε φιλολογική επιμέλεια Γιώργου Π. Σαββίδη– συγκεντρώνει 85 επιστολές και μαζί τους τη ζωντανή ιστορία μιας φιλίας, των δημιουργικών συγκρούσεων, των πνευματικών ανησυχιών και μιας ολόκληρης γενιάς που τότε δεν γνώριζε ακόμη ότι θα ονομαστεί «γενιά του ’30».

Οι εκδόσεις Πατάκη, από την άλλη, συγκεντρώνουν το ποιητικό σώμα του Μανόλη Αναγνωστάκη στο Τα ποιήματα 1941-1971 - Το περιθώριο. Το υστερόγραφο, μαζί με δεκαοκτώ αθησαύριστα ποιήματα – μια ευκαιρία να ξαναδιαβαστεί συνολικά η ποίηση που μετέτρεψε την πολιτική ήττα, τον έρωτα και την υπαρξιακή διάψευση σε ενιαίο ποιητικό κόσμο.

Η Άγρα ετοιμάζει αντίστοιχα τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιητικών συλλογών της Τζένης Μαστοράκη μαζί με ανέκδοτα ποιήματα, αποκαθιστώντας σε ένα ενιαίο σώμα μία από τις πλέον ιδιοσυγκρασιακές και επιδραστικές φωνές της γενιάς του ’70 και όχι μόνο. Και επειδή η ποίηση δεν κατοικεί μόνο στα βιβλία που αυτοσυστήνονται ως ποιητικά, ο The Boy aka Αλέξανδρος Βούλγαρης συγκεντρώνει είκοσι χρόνια ελληνόφωνων στίχων στο Σε μια πόλη δίχως μέλλον είναι το μέλλον που κλαίει (Πατάκη): ένα ιδιότυπο ημερολόγιο μιας γενιάς από τις παραμονές της κρίσης έως σήμερα, γραμμένο μέσα από τραγούδια. Ακόμη πιο δύσκολο να ενταχθούν σε συμβατική κατηγορία είναι οι Πορνικοί διάλογοι της Εύας Στεφανή (Πατάκη), όπου οι σημειώσεις και τα σκίτσα από τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ Μέρες και νύχτες της Δήμητρας Κ. μετατρέπονται σε graphic novel και σε μια ενδελεχή αυτοβιογραφική ενδοσκόπηση γύρω από το σεξ, τη γυναικεία επιθυμία, τη μητρότητα και την απώλεια.

Η Άγρα ετοιμάζει τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιητικών συλλογών της Τζένης Μαστοράκη μαζί με ανέκδοτα ποιήματα, αποκαθιστώντας σε ένα ενιαίο σώμα μία από τις πλέον ιδιοσυγκρασιακές και επιδραστικές φωνές της γενιάς του ’70 και όχι μόνο. Φωτ.: Πάνος Μιχαήλ/LIFO

Επιστροφή του Χάρι Χόλε

Για τους αναγνώστες της αστυνομικής λογοτεχνίας, το μεγάλο ραντεβού του Δεκεμβρίου είναι η Χαριστική βολή του Τζo Nέσμπο (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, Μεταίχμιο). Στη δέκατη τέταρτη περιπέτεια του Χάρι Χόλε, δολοφονίες σκηνοθετημένες σαν κλασικές κινηματογραφικές σκηνές οδηγούν σε μια ανολοκλήρωτη ταινία και σε κάθε λογής απωθημένα. Η Διόπτρα, αντιθέτως, επιστρέφει στην αρχή της διαδρομής του Σεμπάστιαν Φίτζεκ με τη Θεραπεία (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου) που βγαίνει ξανά τον Σεπτέμβριο σε ειδική έκδοση για τα είκοσι χρόνια της συγγραφικής του καριέρας. Ο ίδιος οίκος μάς επιφυλάσσει την επανακυκλοφορία του σκοτεινού παγκόσμιου μπεστ σέλερ της Κολίν Χούβερ, Το ημερολόγιο της Βέριτι, επίσης τον Σεπτέμβριο σε (μτφρ. Νέλλα Γιατράκου), αυτήν τη φορά με κινηματογραφικό εξώφυλλο εν όψει της μεταφοράς του στη μεγάλη οθόνη. Από τις εκδόσεις Στερέωμα αξίζει ιδιαίτερη αναφορά στο Όνειρο του ιαγουάρου του Μιγκέλ Μπονφουά, σε μετάφραση Γιώργου Καράμπελα. Βραβευμένο το 2024 τόσο με το Femina όσο και με το Μεγάλο Βραβείο Μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας, αφηγείται τη σάγκα μιας οικογένειας στη Βενεζουέλα, χώρα καταγωγής του συγγραφέα: μια χώρα με σκληρή, ρεαλιστική ιστορία και με πλούσιο ποιητικό και συγγραφικό υπόστρωμα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Η Κυψέλη που βουλιάζει

2026-10-12T06:00:00.000+03:00

Τις τελευταίες εβδομάδες οι ρίζες των σπιτιών κόβονται από την έλλειψη σχεδίου. Τοίχοι στραβώνουν, κτίρια κουνιούνται, υπόγεια πλημμυρίζουν

Από το efsyn.gr / ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ / Θωμάς Τσαλαπάτης / (ΔΑΝΑΗ ΔΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ / EUROKINISSI)

Αυτό που βιώνουμε είναι βιασμός. Μια βρόμικη αλλοίωση των ζωών, της κουλτούρας της πόλης, του αττικού τοπίου, της μακράς και της βραχείας ιστορίας της

Το μετρό περνάει κάτω από την πόλη μας κόβοντας τις ρίζες των κατοικιών. Η πόλη αυτή είναι μια πλημμύρα ανθρώπων. Γεμάτη. Διαρκώς γεμάτη. Τα μέσα μεταφοράς τη διασχίζουν αλλά δεν την εξυπηρετούν.

Πάρε το 224 ή το 022 ένα τυχαίο μεσημέρι και θα καταλάβεις τι σημαίνει να εξευτελίζεσαι μέσα από την πιο καθημερινή δραστηριότητα. Εδώ είμαστε πεσμένοι ο ένας πάνω στον άλλο και προσπαθούμε να τα βγάλουμε πέρα. Οταν έγινε γνωστό πως θα ξεκινήσει νέα γραμμή του μετρό πολλοί χαμογέλασαν. Οι πιο πολλοί -σχεδόν όλοι- ειρωνικά. Η εμπειρία βλέπετε. Πολλοί είπαν πως το έργο αυτό δεν θα γίνει ποτέ, πως ολόκληρη η περιοχή θα μετατραπεί σε ένα ατελείωτο γιαπί για χρόνια. Η Κυψέλη άλλωστε (όπως και πολλές περιοχές της Αθήνας) είναι ένας ασθενής με τον θώρακα μονίμως ανοικτό για διαφορετικές επεμβάσεις: καλώδια, φυσικό αέριο, παροχές. Και ο ασθενής μονίμως ξαπλωμένος.

Οσοι μεγαλώσαμε εδώ θυμόμαστε αυτόν τον θόρυβο που συνεχίζει. Ηταν τα τρυπάνια και τα Black & Decker της αντιπαροχής. Στο πάνω μέρος της Κυψέλης ολόκληρες γειτονιές μετατράπηκαν σε απρόσωπες προθήκες ανθρώπων. Θυμάμαι την οικοδομή απέναντι από το σπίτι μου να κοπανάει αμείλικτα ενώ έδινα πανελλήνιες και προσπαθούσα να διαβάσω, σαν ο ήχος της άχρηστης γνώσης να είχε βρει εδώ τη σωστή του τονικότητα. Τα τρυπάνια συνεχίζουν και σήμερα. Είναι οι ατελείωτες επιδιορθώσεις της Airbnb μεταμόρφωσης. Διαμερίσματα που αδειάζουν, που γίνονται εύχρηστα για βιαστική χρήση. Βολικά και απρόσωπα, ροκανίζοντας τον κοινωνικό δεσμό της γειτονιάς. Μαθαίνεις όμως να ζεις εδώ. Παρά το γεγονός πως η πόλη χτίστηκε στραβά, δομήθηκε πάνω σε ρέματα και χειμάρρους από μεθυσμένους εργολάβους και μεγαλομανείς μηχανικούς. Ετσι τη βρήκαμε την πόλη και την κατοικήσαμε.

Τις τελευταίες εβδομάδες οι ρίζες των σπιτιών κόβονται από την έλλειψη σχεδίου. Τοίχοι στραβώνουν, κτίρια κουνιούνται, υπόγεια πλημμυρίζουν. Ολα μοιάζουν με τα πρώτα καρέ ενός αυτοκινητικού δυστυχήματος σε αργή κίνηση. Γιατί η μαλακία -το ξέρεις- θα γίνει. Και οι γείτονές μου, λίγο πιο κάτω από εκεί που μένω, τρέμουν και οργίζονται κάθε φορά που ακούν τις δηλώσεις του υφυπουργού Υποδομών. Νιώθουν κοροϊδία, γελοιότητα, σαν να τους λερώνει μια βρόμα προφορική. Ανθρωποι που ζούσανε εδώ μια ζωή, άνθρωποι που με το ζόρι καταφέρνουν να συμπληρώσουν τα χρήματα για να πληρώσουν το ενοίκιο του μήνα και κάποιοι που δανείστηκαν από χίλιες μπάντες και θα ξεχρεώνουν μια ζωή για ένα σπίτι σε ένα κτίριο που τώρα κουνιέται και αύριο μπορεί να πέσει.

Τα σπίτια είναι παλιά, δεν αντέχουν στην ανάπτυξη. Λίγο-πολύ αυτό ήταν το ρεζουμέ από τα σχόλια του υφυπουργού πριν από μερικές εβδομάδες σε τηλεοπτική συνέντευξη που παραχώρησε. Υπενθυμίζοντάς μας πως δεν υπήρξε ποτέ πιο τοξική και πιο ταξική κυβέρνηση που να έχει περάσει από αυτή τη χώρα. Ακόμα και το σπίτι σου σε αυτή τη συνθήκη μπορεί να είναι μια ασήμαντη λεπτομέρεια, κάτι αδιάφορο σε έναν κακόγουστο και χυδαίο σχεδιασμό ηλίθιων ανθρώπων που δεν μπορούν να καταλάβουν τι σημαίνουν οι ανθρώπινες ζωές, η καθημερινότητα, οι κοινότητες.

Αυτό που βιώνουμε είναι βιασμός. Από την Κυψέλη μέχρι το Ελληνικό και από τον εξευγενισμό των γειτονιών μέχρι το άδειασμα του κέντρου. Μια βρόμικη αλλοίωση των ζωών, της κουλτούρας της πόλης, του αττικού τοπίου, της μακράς και της βραχείας ιστορίας της. Μια επέλαση των κατσαπλιάδων που στη λαίμαργη πορεία τους δεν διστάζουν να βυθίσουν κτίρια, να φράξουν πλατείες, να βιάσουν τον συλλογικό ορίζοντα. Χωρίς σχέδιο, χωρίς πρόληψη, χωρίς μέριμνα.

Γιατί αυτό που ορίζουν ως ανάπτυξη δεν είναι τίποτα άλλο από ένα καρκίνωμα και τα κτίρια που τρίζουν στην Κυψέλη μία από τις πολλές μεταστάσεις του.

Γιατί τα καθίσματα στα θέατρα και στα σινεμά είναι σχεδόν πάντα κόκκινα; - Τα τρία μυστικά του συγκεκριμένου χρώματος

2026-10-11T06:00:00.000+03:00

Από το iefimerida.gr / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΒΑΛΟΣ / φωτογραφία unsplash

Η εικόνα με σειρές ολόκληρες από κόκκινα καθίσματα είναι τόσο συνηθισμένη που σπάνια αναρωτιόμαστε γιατί αυτό το χρώμα μοιάζει να έχει το μονοπώλιο.

Ίσως να μην το προσέξατε την τελευταία φορά που μπήκατε σε έναν παλιό κινηματογράφο ή σε ένα θέατρο, όμως υπάρχουν πολλές πιθανότητες τα καθίσματα να ήταν κόκκινα. Σε αμέτρητες αίθουσες, σειρές ολόκληρες από πορφυρά καθίσματα απλώνονται προς τη σκηνή ή την οθόνη και στήνουν ένα οικείο σκηνικό πριν καν ξεκινήσει η παράσταση. Η εικόνα είναι τόσο συνηθισμένη που σπάνια αναρωτιόμαστε γιατί αυτό το χρώμα μοιάζει να έχει το μονοπώλιο. Τα εστιατόρια, τα αεροπλάνα και τα σαλόνια των σπιτιών χρησιμοποιούν άνετα κάθε λογής αποχρώσεις. Γιατί λοιπόν οι αίθουσες επιστρέφουν πάντα στο ίδιο βαθύ κόκκινο;

Οι πρώτοι χώροι παραστάσεων συνδέονταν με την εξουσία

Η ιστορία ξεκινά πολύ πριν από τους σύγχρονους κινηματογράφους, με την εξέλιξη των ίδιων των θεάτρων. Στην Ευρώπη, οι πρώτοι χώροι παραστάσεων συνδέονταν συχνά με τη βασιλική εξουσία, τον πλούτο και την τελετουργία. Οι μεγάλες όπερες της Ιταλίας σχεδιάζονταν για να εντυπωσιάζουν το κοινό πριν ακόμη σηκωθεί η αυλαία, με περίτεχνη αρχιτεκτονική, χρυσές λεπτομέρειες, πλούσιο διάκοσμο και πολυτελή υφάσματα.

Το κόκκινο, ειδικότερα, ήταν από παλιά συνδεδεμένο με τον πλούτο και την κοινωνική θέση, επειδή η παραγωγή ζωηρών κόκκινων βαφών ήταν ιστορικά δύσκολη και ακριβή. Το χρώμα εμφανιζόταν στα ενδύματα των βασιλέων, στους θρησκευτικούς χώρους και στο εσωτερικό σημαντικών κτιρίων, κουβαλώντας φυσικά μια αίσθηση κύρους.

Η παρακολούθηση μιας παράστασης ήταν κοινωνικό γεγονός: οι θεατές ντύνονταν για να τους δουν και έμπαιναν σε έναν χώρο σχεδιασμένο να μοιάζει εξαιρετικός. Κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα, τα θέατρα υιοθέτησαν όλο και περισσότερο τη γλώσσα της πολυτέλειας, κάτι που κορυφώθηκε στα πλούσια εσωτερικά της βικτοριανής εποχής.

Τα ακριβά υφάσματα έγιναν σύμβολα κομψότητας και φινέτσας και το βελούδο, ιδίως σε βαθιά, δραματικά χρώματα, θεωρούνταν υλικό πρώτης κατηγορίας. Τα κόκκινα καθίσματα συνέβαλλαν σε αυτή την αίσθηση ξεχωριστής περίστασης. Ακόμη κι όταν η δημοτικότητα της όπερας έφθινε, η παράδοση συνεχίστηκε στα θέατρα και αργότερα στους κινηματογράφους.

Καθοριστική ήταν και η επιλογή του υφάσματος

Εκτός από το χρώμα, καθοριστική ήταν και η επιλογή του υφάσματος. Το βελούδο κυριάρχησε επειδή συνδύαζε την άνεση και την πρακτικότητα με μια πολυτελή εμφάνιση. Το πυκνό του πέλος, οι μικροσκοπικές ίνες που του δίνουν την απαλή υφή, πιάνει και αντανακλά το φως, χαρίζοντάς του ένα πλούσιο, βαθύ τόνο. Κάτω από τον παραδοσιακό φωτισμό των θεάτρων, τα βελούδινα καθίσματα δημιουργούσαν την κομψή ατμόσφαιρα που περίμενε το κοινό.

Η ταπετσαρία είχε και ακουστικό ρόλο, καθώς απορροφούσε τον ήχο και μείωνε την ηχώ που θα προκαλούσαν σειρές από σκληρές επιφάνειες. Οι αίθουσες χρειάζονταν επίσης υλικά που να αντέχουν τη συνεχή χρήση από χιλιάδες επισκέπτες και να παραμένουν ελκυστικά. Το σκούρο κόκκινο βελούδο πρόσφερε την πολυτελή του όψη και ταυτόχρονα ένα χρώμα που «συγχωρούσε» τη σκόνη, τους λεκέδες και τη φθορά της καθημερινότητας.

Η παράδοση και η πρακτικότητα εξηγούν πολλά, υπάρχει όμως και ένας επιστημονικός λόγος. Τα θέατρα ήταν κάποτε πολύ πιο σκοτεινά από ό,τι σήμερα. Πριν από τον ηλεκτρισμό, οι παραστάσεις παρακολουθούνταν υπό το φως των κεριών, των λαμπών αερίου και των πρώτων μορφών φωτισμού σκηνής. Η μετάβαση από ένα φωτεινό φουαγιέ σε μια σκοτεινή αίθουσα απαιτούσε προσαρμογή των ματιών, και οι σχεδιαστές ήθελαν η ίδια η αίθουσα να γίνεται λιγότερο αισθητή μόλις άρχιζε η παράσταση.

Γιατί το κόκκινο ήταν η ιδανική επιλογή

Το κόκκινο ήταν η ιδανική επιλογή, επειδή το ανθρώπινο μάτι είναι λιγότερο ευαίσθητο στα κόκκινα μήκη κύματος σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Η ιδέα ότι τα κόκκινα καθίσματα απλώς «εξαφανίζονται» στο σκοτάδι είναι υπεραπλούστευση, όμως το χρώμα πράγματι αποσπά λιγότερο την προσοχή όταν χαμηλώνουν τα φώτα, στρέφοντας το βλέμμα στη σκηνή ή στην οθόνη.

Το κόκκινο κουβαλά επίσης συναισθηματικούς συνειρμούς που ταιριάζουν στην εμπειρία του θεάματος. Είναι ένα τολμηρό, δραματικό χρώμα, συνδεδεμένο με το πάθος, τον ενθουσιασμό και την ενέργεια. Το θέατρο είναι ένας χώρος όπου το κοινό περιμένει να νιώσει κάτι, να γελάσει, να κλάψει ή να ταξιδέψει κάπου αλλού, και το κόκκινο ενισχύει διακριτικά αυτή την αίσθηση δράματος πριν ανοίξει η αυλαία.

Όταν ο κινηματογράφος έγινε δημοφιλής ψυχαγωγία στις αρχές του 20ού αιώνα, οι αίθουσες προβολής δανείστηκαν πολλές ιδέες από τους παραδοσιακούς χώρους παραστάσεων. Τα μεγάλα «παλάτια» του σινεμά των δεκαετιών του 1920 και του 1930 χτίστηκαν για να κάνουν την έξοδο στον κινηματογράφο να μοιάζει με πολυτελές γεγονός, με επιβλητικές σκάλες, περίτεχνα ταβάνια, πολυελαίους, χνουδωτά χαλιά και σειρές από ταπετσαρισμένα καθίσματα που συχνά συνέχιζαν την παράδοση του βαθύ κόκκινου.

Σήμερα δεν ακολουθούν όλες οι αίθουσες την παράδοση: κάποιες επιλέγουν μαύρο, μπλε, γκρι ή πράσινο, για να ταιριάζουν με ένα συγκεκριμένο ύφος ή με την ταυτότητα της επιχείρησης. Τα κόκκινα καθίσματα όμως παραμένουν δημοφιλή, γιατί συνδέουν τις σημερινές αίθουσες με αιώνες ιστορίας του θεάματος, από τις βελούδινες όπερες ως τα κινηματογραφικά παλάτια της χρυσής εποχής του σινεμά.

Το παιχνίδι ξαναρχίζει

2026-10-10T06:00:00.000+03:00

Από ενημερωτικό email

Οι παίκτριες και παίκτες της ομάδας περιπατητικού ποδοσφαίρου της «σχεδίας» ξαναπατούν το χορτάρι αυτήν την Κυριακή, για να κλωτσήσουν την μπάλα στο ρυθμό που τους ταιριάζει.

Οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας ανέκαθεν ήταν ψηλά στις προτεραιότητές μας. Άνθρωποι οι οποίοι είναι αποκλεισμένοι από μια αξιοπρεπή στέγη, την εργασία, τον πολιτισμό, την κοινωνία, αλλά και από τον αθλητισμό, την απλή χαρά του να «κλωτσήσουν το τόπι». Ήταν η κ. Στέλλα που έκανε την αρχή, όντας ο πρώτος άνθρωπος που είχε περάσει τα πενήντα και συμμετείχε σε αποστολή της Εθνικής Αστέγων στο Παγκόσμιο Κύπελλο Αστέγων της Γλασκώβης το 2016, κερδίζοντας την αποθέωση από ένα ολόκληρο γήπεδο.

Με το βλέμμα στραμμένο στο επόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο Αστέγων, που θα λάβει χώρα το Γενάρη του 2027 στη θρυλική πλατεία Ζόκαλο της Πόλης τους Μεξικό, και αφού μεσολάβησε η απαραίτητη και αναζωογονητική θερινή ανάπαυλα, η ομάδα περιπατητικού ποδοσφαίρου («walking football») της «σχεδίας» ετοιμάζεται να ξαπατήσει το χορτάρι. Οι προπονήσεις της για τη νέα σεζόν επανεκκινούν τούτη την Κυριακή 11 Οκτωβρίου, στις 20:00, στο γήπεδο του Ρουφ (Πέτρου Ράλλη και Πειραιώς).

Στην ομάδα «περιπατητικού ποδοσφαίρου»», τα γκολ εξακολουθούν να πέφτουν βροχή, απλώς οι ρυθμοί είναι διαφορετικοί. Δεν τρέχουμε. Περπατάμε μόνο και απολαμβάνουμε το παιχνίδι που αγαπάμε στο ρυθμό που μας ταιριάζει. Άλλωστε, τα ωραιότερα γκολ μπαίνουν περπατώντας. Οι προπονήσεις της τόσο ξεχωριστής αυτής ομάδας είναι ανοιχτές, πάντα, σε όλους και σε όλες, ανεξαρτήτως ηλικίας ή ποδοσφαιρικού ταλέντου. Όλοι είναι ευπρόσδεκτοι, άμπαλοι και μπαλαδόροι. Το ότι η χαρά του παιχνιδού δεν γνωρίζει ηλικία καταδείχθηκε περίτρανα και στα γήπεδα της Ελβετίας, τον περασμένο Ιούνιο, όπου η ελληνική ομάδα περιπατητικού ποδοσφαίρου, αποτελούμενη από εννιά κυρίες και κυρίους άνω των εξήντα χρόνων (τέσσερις γυναίκες και πέντε άνδρες), συμμετείχε στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο Περιπατητικού Ποδοσφαίρου.

«Ένας αγώνας, μια εκδήλωση, ένας σκοπός, σαν μια θεατρική παιδευτική διαδικασία. Γεμάτος ασκήσεις, δοκιμές και πρόβες, συνεργασίες και ομαδικότητα με κάθε λογής ανθρώπινα λουλούδια, γεμάτος προσδοκία και προσμονή. Η διδασκαλία μας απ’ τον προπονητή, η προπόνησή μας με φίλους απ’ τη “σχεδία”. Όλες και όλοι μας ενθουσιασμένοι, έκπληκτοι με τους άλλους και με τον εαυτό μας και, κυρίως, αλληλοσυμπληρωματικοί, σε μιαν υπέροχη αρμονική κίνηση ζωηρών ηλεκτρονίων στις τροχιές τους. Νομίζω πως δεν θα μπορούσα ποτέ να ελπίσω ότι θα μου χάριζε η ζωή ένα τέτοιο πολύτιμο, ευχάριστο, εφικτό ομαδικό παιχνίδι “μεγαλωμένων” και ισότιμων συμπολιτών, ανδρών και γυναικών», είχε μοιραστεί την εμπειρία της η κ. Έφη, που, μέσα από το περιπατητικό ποδόσφαιρο, ξαναέβαλε στη ζωή της το ομαδικό παιχνίδι, ύστερα από πολλά χρόνια.

Για περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με την ομάδα περιπατητικού ποδοσφαίρου της «σχεδίας»: sport@shedia.gr, 213 0231220.

«Α», για αγάπη, για αλληλεγγύη, για αξιοπρέπεια. «Α» και για τον αγνό αθλητισμό.

Gimme 10: Τα πολιτικά τραγούδια του John Lennon

2026-10-09T06:00:00.003+03:00

Από το mixgrill.gr / Μιχάλης Τσαντίλας / 09.2009

Ο John Lennon γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 9 Οκτωβρίου 1940. Με αφορμή αυτή την επέτειο, ρίχνουμε σήμερα μια ματιά σε μερικά από πολιτικά τραγούδια του και τις ιστορίες που κρύβονται πίσω τους.

Υπήρξε πάντα πολιτικοποιημένος και κατά την τελευταία περίοδο της πορείας του με τους Beatles αλλά και στα πρώτα χρόνια της σόλο καριέρας του έγραψε αρκετά τραγούδια πολιτικού περιεχομένου. Με αφορμή την επέτειο των γενεθλίων του, ρίχνουμε σήμερα μια ματιά σε μερικά από εκείνα τα τραγούδια και τις ιστορίες που κρύβονται πίσω τους.

1. Give Peace A Chance (1969)

(John Lennon-Paul McCartney)

Τον Μάιο του 1969, ο Lennon και η Yoko Ono εγκαταστάθηκαν στο Queen Elizabeth Hotel του Μόντρεαλ για μια επταήμερη διαμαρτυρία από κρεβατιού, το περίφημο “bed-in”. Εκεί δέχονταν συνεχώς επισκέψεις από δημοσιογράφους, με τη βοήθεια των οποίων ήθελαν να προπαγανδίσουν την ιδέα της Ειρήνης, αλλά και από φίλους και «εχθρούς». Στη σουίτα τους ήταν που ηχογράφησαν και αυτό το τραγούδι, την 1η Ιουνίου, βάζοντας και όλους όσοι βρίσκονταν εκεί να τραγουδήσουν στο ρεφραίν. Το αποτέλεσμα είχε ένα απλό, επαναλαμβανόμενο μοτίβο, ραπάρισμα (10 χρόνια πριν υπάρξει ραπ μουσική) στα κουπλέ και ένα ρεφραίν που εύκολα κολλούσε στο μυαλό. Ήταν το πρώτο single του Lennon χωρίς τους υπόλοιπους Beatles. Τον Νοέμβρη της ίδιας χρονιάς, μισό εκατομμύριο διαδηλωτές το τραγούδησαν έξω από τον Λευκό Οίκο, διαμαρτυρόμενοι για τον συνεχιζόμενο πόλεμο στο Βιετνάμ. «Ήταν μια από τις μεγαλύτερες στιγμές της ζωής μου» δήλωσε ο δημιουργός του.

2. Working Class Hero (1970)

Ο Lennon ουσιαστικά δεν ανήκε ποτέ στην εργατική τάξη. Μεγαλώνοντας στο Λίβερπουλ, έτυχε πολύ περισσότερων ανέσεων απ’ ό,τι τα περισσότερα παιδιά εκείνης της εποχής. Στο τραγούδι αυτό, η χρήση του τίτλου είναι μάλλον σαρκαστική και κυνική παρά κυριολεκτική. Ο Lennon μιλάει για το πώς το σύστημα καταπιέζει και αποκοιμίζει τους ανθρώπους, χρησιμοποιώντας θεσμούς όπως η θρησκεία και το σχολείο. Μουσικά, τα πράγματα είναι και πάλι απλά, με μόλις 2-3 συγχορδίες παιγμένες στην ακουστική κιθάρα.

3. Power To The People (1971)

Εμπνευσμένος από μία συνέντευξη που έδωσε στους Tariq Ali και Robin Blackburn για το αντεργκράουντ αριστερό περιοδικό Red Mole, ο Lennon έπιασε αμέσως δουλειά και σε μία μέρα έγραψε αυτό το τραγούδι-κάλεσμα το οποίο βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τα πασιφιστικά κυρήγματα του Revolution (1968). Εδώ, το πρώην Σκαθάρι καλεί τον κόσμο να κατέβει στους δρόμους και να συγκρουστεί με το κατεστημένο, θεωρώντας πια ότι τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κάποιου είδους βία. Η παραγωγή του Phil Spector κάνει για άλλη μια φορά το θαύμα της, χρησιμοποιώντας μια γκόσπελ χορωδία και το σαξόφωνο του Bobby Keys με αριστοτεχνικό τρόπο. Ο Lennon αργότερα δήλωσε ότι το τραγούδι ήταν προϊόν ενοχής και το χαρακτήρισε «σκατά».

4. Imagine (1971)

Το πιο γνωστό τραγούδι του Lennon είναι και το πιο ακραίο στιχουργικά. Πρόκειται στην ουσία για το όραμα ενός κόσμου χωρίς διαχωρισμούς, μιας ουτοπίας εμπνευσμένης από το βιβλίο Grapefruit της Yoko Ono αλλά και από ένα βιβλίο με προσευχές που του είχε δωρήσει ο κωμικός Dick Gregory. Η γλυκειά μουσική συνοδεία συνέβαλε τα μέγιστα στο εύκολο πέρασμα του μηνύματος, με αποτέλεσμα το Imagine να υιοθετηθεί ως ύμνος από πολλούς. Υπήρξαν βέβαια και αυτοί που θεώρησαν υποκριτικούς τους στίχους “Imagine no possessions” τη στιγμή που έβγαιναν από το στόμα ενός εκατομμυριούχου. Προφανώς, αυτοί δεν είχαν πιάσει το νόημα...

5. I Don’t Want To Be A Soldier (1971)

Η ανακούφιση που ένιωσε ως νεαρός, μαθαίνοντας ότι καταργείται η υποχρεωτική στράτευση στη Βρετανία, ήταν μεγάλη για τον Lennon, καθώς σχεδίαζε να μετακομίσει στη Νότια Ιρλανδία για να την αποφύγει. Είχε μεγαλώσει απεχθανόμενος τον στρατό «σαν κάτι που τους παίρνει όλους μακριά και τους αφήνει νεκρούς κάπου». Πέρα από τον ρόλο του στρατιώτη, εδώ απορρίπτονται επίσης η δικηγορική και εκκλησιαστική καριέρα, υπό έναν επίμονο, ρολαριστό ρυθμό, συνοδεία ηλεκτρικής κιθάρας και σαξοφώνου.

6. Gimme Some Truth (1971)

Το τραγούδι αυτό ξεκίνησε πιθανότατα ως σχόλιο πάνω στις εσωτερικές διαμάχες στο στρατόπεδο των Beatles αλλά στη συνέχεια μετατράπηκε σε μια ολομέτωπη επίθεση στον Αμερικανό Πρόεδρο Richard Nixon που είχε αποφασίσει την κλιμάκωση των επιχειρήσεων στο Βιετνάμ, μετατρέποντας τον εαυτό του σε Νούμερο Ένα εχθρό των αριστερών ακτιβιστών. Σπουδαία η ερμηνεία του δημιουργού και πραγματικά κοφτερό το slide σόλο-κεντρί του George Harrison.

7. Woman Is The Nigger Of The World (1972)

(John Lennon-Yoko Ono)

Η Yoko Ono υπήρξε δασκάλα του συζύγου της στο θέμα της ισότητας των δύο φύλων και ο τίτλος του τραγουδιού αυτού προέρχεται από έναν δικό της αφορισμό. Η ίδια αποκάλυψε ότι εμπνεύστηκε την ιδέα από τις πρώτες της εμπειρίες με τον Lennon, όταν διαπίστωσε ότι ενώ οι Beatles είχαν φέρει επανάσταση στη μουσική, στην καθημερινότητά τους παρέμεναν τέσσερεις παραδοσιακοί Λιβερπουλιανοί. Το συγκρότημα Elephant’s Memory, που εκείνη την εποχή αποτελούσε τη μουσική συνοδεία του ζεύγους, δίνει μια σπουδαία εκτέλεση εδώ, με το σαξόφωνο και πάλι σε πρωταγωνιστικό ρόλο.

8. Attica State (1972)

(John Lennon-Yoko Ono)

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1972, στο αναμορφωτήριο Attica της Νέας Υόρκης, ξέσπασε μία εξέγερση των φυλακισμένων, κυρίως μαύρων, οι οποίοι έπιασαν 50 ομήρους, ζητώντας καλύτερες συνθήκες και όρους για αμνηστία. Διατάχτηκε τότε η επέμβαση του στρατού και της αστυνομίας, με αποτέλεσμα να χαθούν οι ζωές 32 φυλακισμένων και 10 δεσμοφυλάκων. Από αυτά τα τραγικά γεγονότα εμπνεύστηκαν οι Lennon και Ono για να γράψουν αυτό το κομμάτι, κατηγορώντας τον κυβερνήτη της πολιτείας, Nelson Rockefeller, για την κατάληξη της επιχείρησης. Τραγική ειρωνεία αποτελεί το γεγονός ότι σε αυτή τη φυλακή θα κατέληγε ο Mark David Chapman, δολοφόνος του Lennon τον Δεκέμβρη του 1980...

9. The Luck Of The Irish (1972)

(John Lennon-Yoko Ono)

Ο Lennon είχε ιρλανδικές ρίζες και σίγουρα το γεγονός αυτό τον έκανε να βλέπει με ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον και συμπάθεια το Ιρλανδικό ζήτημα. Το συγκεκριμένο κομμάτι, μαζί με το Sunday Bloody Sunday, παρουσίαζε τη δική του οπτική στο θέμα, η οποία ήταν σαφώς υπέρ της απελευθέρωσης. Και τα δύο τραγούδια συμπεριλήφθηκαν στο άλμπουμ Some Time In New York City αλλά δεν αποτελούν σπουδαία δείγματα δουλειάς. Ήταν η εποχή που τα σλόγκαν κυριαρχούσαν στο έργο του Lennon, αφήνοντας την Τέχνη σε δεύτερη μοίρα...

10. John Sinclair (1972)

Ο John Sinclair ήταν μία από τις ηγετικές μορφές της αμερικανικής αντικουλτούρας κατά την δεκαετία του 1960. Συγγραφέας, ποιητής, μάνατζερ των MC5 και οργανωτής των Λευκών Πανθήρων, ο Sinclair καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκισης επειδή πρόσφερε δύο τσιγαριλίκια σε έναν αστυνομικό με πολιτικά το 1970. Ο Lennon, λόγω και της δικής του καταδίκης για ναρκωτικά το 1968, είδε με συμπάθεια την περίπτωσή του, και τον Δεκέμβρη του 1971 συμμετείχε σε μια εκδήλωση για την αποφυλάκισή του, όπου έπαιξε και το συγκεκριμένο τραγούδι, ειδικά γραμμένο για την περίσταση. Τρεις μέρες αργότερα, ο Sinclair αποφυλακίστηκε, προς έκπληξη όλων. Όχι κι άσχημα για ένα απλά χαριτωμένο folk-country τραγουδάκι...

Πόσο πιο γρήγορα;

2026-10-08T06:00:00.000+03:00

Το άκουσα ξαφνικά στο ραδιόφωνο. Είχα ξεχάσει την ύπαρξή του.

Με τις πρώτες νότες ήρθε στο μυαλό το εξώφυλλο, το πλαστικό του κάλυμμα, η μυρωδιά απ’ τα χρόνια και τη χρήση ποτισμένη πάνω τους. Καπνίλα, κλεισούρα. Η ξεκούραση τώρα ποια μαζί με τους υπόλοιπους δίσκους στις σοφίτα.

Ήρθαν παιδικές, εφηβικές εικόνες, μυρωδιές μ’ ένα άκουσμα, μια δυο στροφές μόνο. Ήρθε και η μνήμη της ανακάλυψης. Αγοράζαμε ένα δίσκο και διαβάζαμε τα πάντα, μέχρι και το σήμα της παραγωγής και τις ημερομηνίες. Ότι υπήρχε και δεν υπήρχε, η αγορά δίσκου ήταν, αν όχι σαν ανάγνωση βιβλίου, σίγουρα σαν ανάγνωση άρθρου, που κάτι ανακάλυπτες.

Κι όλα αυτά ήρθαν μόνο με δυο στροφές.

Μεγάλος ‘’αλήτης’’ ο χρόνος, κι ο Ιβάν Πετρόβιτς Πάβλοφ.

β.ψ.

Tracy Chapman - Fast Car

Φθινόπωρο: 10 αποφθέγματα για εμάς που μετράμε αντίστροφα για τις βροχές

2026-10-07T06:00:00.000+03:00

Από το lavart.gr

Υπάρχουμε κι εμείς που στο πρώτο δροσερό βράδυ ανοίγουμε την ντουλάπα με μια σχεδόν αδικαιολόγητη αισιοδοξία. Μια ζακέτα, μια βόλτα χωρίς να ψάχνουμε απεγνωσμένα σκιά, μια playlist που επιτέλους βρίσκει τον καιρό της. Κι ας μας κατηγορούν οι υπόλοιποι ότι βιαζόμαστε να τελειώσει το καλοκαίρι. Έχουμε τους λόγους μας.

Το φθινόπωρο έχει αυτή την παράξενη οικειότητα, μπορεί να περπατάς στον ίδιο δρόμο και, επειδή άλλαξε το φως, να προσέξεις ξανά τα σπίτια, τα δέντρα, ακόμη και τη διάθεσή σου. Θέλεις να αρχίσεις ένα βιβλίο, να συναντήσεις έναν φίλο, να καθίσεις λίγο περισσότερο έξω όσο ο ήλιος ακόμη ζεσταίνει. Κι εκείνο το τετράδιο που αγόρασες για μια «καινούργια αρχή» περιμένει υπομονετικά να γράψεις τη δεύτερη σελίδα.

«Δεν αντέχω να σπαταλήσω κάτι τόσο πολύτιμο όσο μια φθινοπωρινή λιακάδα, μένοντας στο σπίτι» – Nathaniel Hawthorne
«Και ξαφνικά το καλοκαίρι μεταμορφώθηκε σε φθινόπωρο» – Oscar Wlide
«Νόστιμο φθινόπωρο! Η αληθινή ψυχή μου είναι παντρεμένη μ’αυτό, και αν ήμουν ένα πουλί θα πετούσα γύρω από τη γη αναζητώντας τα διαδοχικά φθινόπωρα» – George Elliot
«Ούτε η άνοιξη, ούτε η ομορφιά του καλοκαιριού έχουν τέτοια χάρη σαν αυτή που είδα σε ένα φθινοπωρινό πρόσωπο» – John Donne
«Πόσο όμορφα γερνούν τα φύλλα! Πόσο γεμάτες χρώμα και φως είναι οι τελευταίες τους μέρες!» – John Burroughs
«Το φθινόπωρο κουβαλά περισσότερο χρυσό στην τσέπη του από κάθε άλλη εποχή» – Jim Bishop
«Ο Οκτώβριος είναι μια συμφωνία μονιμότητας και αλλαγής» – Bonaro W. Overstreet
«Το φθινόπωρο μας γοητεύει με τη βουβή του επίκληση να συμπονέσουμε την αποσύνθεσή του» – Robert Browning
«Οι Απρίλιοι δεν σήμαιναν ποτέ πολλά για μένα. Τα φθινόπωρα δείχνουν να είναι η εποχή του ξεκινήματος, η κανονική άνοιξη» – Truman Capote
«Το φθινόπωρο είναι μια δεύτερη άνοιξη, όπου κάθε φύλλο είναι ένα λουλούδι» – Albert Camus