Jan Klerk

Grunberg sprak

2010-06-06T08:00:00.004+02:00

Gisteren trad Arnon Grunberg in het kader van de 10e editie van de Haarlemse Stripdagen op in de stampvolle Doelenzaal van de Stadsbibliotheek met een lezing over de autobiografische strip. Hij vertelde een typisch Grunberg-verhaal met het nodige Droste-effect. Zijn stelling is dat het autobiografische bij beeldverhalen altijd een bepaalde 'schattigheid' blijft houden: volgens Grunberg een belangrijk kenmerk van de autobiografische strip. Grunberg illustreert dit o.a. aan de hand van het werk van Barbara Stok en een interview met Stok over autobiografische strips in NRC door Ron Rijghard.
Het volgende citaat uit het interview over de borsten van Stok is volgens Grunberg typerend en doet hem 'glimlachen':
"Ook Stok is voorzichtig. Een intiem, want lichamelijk stripje in 'Dan maak je maar zin' is die over haar ‘tietjes’, als haar personage grote borsten op tv becommentarieert en zegt dat ze onzeker zou zijn als ze nu jong was. Haar man Ricky complimenteert haar vervolgens met haar verfijnde, subtiele borsten. In de strip doet het figuurtje haar shirt omhoog, maar in het echte leven houdt Stok snel een boek voor haar lichaam als ik het stripje ter sprake breng. Terwijl ze toch echt decent gekleed is. „Normaal heb ik het niet met andere mannen over mijn borsten.”
Niet alle strips zijn volgens Grunberg 'schattig'. Kuifje bijvoorbeeld vind hij helemaal niet schattig omdat de beroemde stripheld van Hergé van een andere planeet is. Tussen de autobiografische Graphic Novels die Grunberg heeft gelezen is hij er ook een aantal auteurs tegengekomen die het schattigheidseffect hebben weten te ontlopen zoals Dominique Goblet en Ulli Lust (Heute ist der letzte Tag vom Rest deines Lebens). Grunberg zoomt in zijn betoog op typisch Grunbergiaanse manier op allerlei manieren op het werk van deze auteurs in. Hij draait eindeloos om zijn thema heen zonder dat je er achter komt wat Grunberg er nu werkelijk van vindt. Hij bespreekt het volgens hem bedriegelijke aspect 'waarheidsvinding' bij autobiografieën en stelt dat je de auteur eigenlijk alleen werkelijk kunt leren kennen via zijn of haar romans omdat auteurs zich daar veel minder laten remmen: fictie komt daarmee veel dichter bij de auteur dan nonfictie. Zijn betoog over de autobiografische aspecten van fictie versus nonfictie is virtuoos maar ook duizelingwekkend en valt hier lastig terug te halen. Ik hoop dat ik het in ieder geval nog eens ergens kan teruglezen.
Eén ding werd me gisteren in ieder geval wel duidelijk: Grunberg laat zich niet gemakkelijk kennen. Hij neemt een soort van pseudo-neutraal standpunt in ten opzichte van het onderwerp Graphic Novel wat hij nog eens onderstreept met z'n antwoorden op vragen uit de zaal: "Was u verbaasd toen u werd gevraagd om een lezing te geven over dit onderwerp?", Grunberg antwoordt: "Ten zeerste" en "Ik ben slechts een leek".
Wat Grunberg werkelijk vindt kom je in z'n nonfictie niet te weten daarvoor zul je z'n romans moeten lezen.

Spotify, het begin van een mediarevolutie?

2010-05-25T09:00:00.007+02:00

Dankzij een slimme hack was het vorig jaar al mogelijk om tijdelijk kennis te maken met Spotify. Maar sinds vorige week is Spotify nu ook officieel in Nederland gelanceerd en dat haalde zelfs het Acht uur Journaal. Spotify is een muziekdienst die je de mogelijkheid biedt om streaming muziek te luisteren in hoge kwaliteit via je computer of je smartphone. De van oorsprong Zweedse dienst Spotify bestaat sinds 2008 en is inmiddels beschikbaar in zeven europese landen. Er zijn meer dan 7 miljoen gebruikers waarvan ongeveer 250.000 beschikken over een betaald abonnement. Per dag melden zich 40.000 nieuwe gebruikers aan.
Als muziekliefhebber waan je je met Spotify als een kind in de snoepwinkel. Dankzij het gegeven dat de belangrijkste muziekuitgeverijen meewerken is de collectie met ongeveer 5 miljoen tracks enorm te noemen maar zeker nog niet volledig. De Beatles en Pink Floyd zul je er bijvoorbeeld nog niet
aantreffen. De laagdrempeligheid en het gebruiksgemak van Spotify zorgen waarschijnlijk voor een doorbraak van streaming muziek naar het grote publiek waarmee het einde van het cd-tijdperk lijkt aangebroken. Spotify is echter nog slechts het begin van een mediarevolutie. Ook Google en Apple hebben aangekondigd met vergelijkbare diensten te gaan komen. Verder lijkt het Businessmodel van Spotify ook interessant voor de markt van ebooks. Kortom, zoals ik laatst al schreef in een artikeltje voor Bibliotheekblad lijkt het tijdperk van het nieuwe lezen, kijken en luisteren 'in the cloud' definitief aangebroken.
Hoe werkt Spotify?
Om Spotify te kunnen gebruiken dien je eerst een gratis programmaatje te downloaden dat zich net zo eenvoudig en snel laat installeren als gebruiken. Met de zoekfunctie kun je naar artiesten, albums of tracks zoeken. Muziek is snel gevonden en de tracks spelen na één klik direct af. De eerste dagen heb ik gewoon van de gratis dienstverlening gebruik gemaakt en eindeloos zitten zappen door de meest uiteenlopende stijlen en artiesten. Van de artiesten die ik interessant vond heb ik afspeellijsten gemaakt. Na drie dagen ben ik toch maar overgestapt naar de premium versie omdat ik ook graag Spotify op m'n smartphone wilde proberen. En voor alle duidelijkheid. Die app werkt vlekkeloos op m'n HTC Magic en geeft prima kwaliteit geluid! Om optimaal van Spotify te kunnen genieten is het verder handig als je je computer op je geluidsinstallatie aansluit. Mocht je dat nog niet gedaan hebben vraagt dat een investering van vijf tot tien euro voor een kabelje en je hebt ook een vrije aux-ingang op je versterker nodig. Maar daarna is het genieten geblazen! Verder kun je daarna natuurlijk ook nog eens van allerlei andere muziekdiensten op internet via je geluidsinstallatie genieten. Bijvoorbeeld 'ons eigen' Digileen, of Youtube of LastFM of de vele gratis te beluisteren tracks op de artiestenpagina's van Myspace en Facebook.
De sociale kant van Spotify
Spotify kan dankzij 'Facebook Connect' gekoppeld worden met Facebook. Vervolgens kun je je afspeellijsten delen met je vrienden op Facebook die ook van Spotify gebruik maken. Je kunt je vervolgens 'abonneren' op die afspeellijsten zodat je permanent verbonden bent met de muzikale voorkeuren van je vrienden. Verder kun je je afspeelgedrag ook nog eens delen met je volgers op Twitter. Zou ik niet doen want feitelijk is het een nieuwe vorm van spam.
Hoe werkt het prijsmodel?
Spotify is een typisch voorbeeld van een zgn. 'freemium'-dienst. Dat wil zeggen dat de basisdienst gratis is met de nodige beperkingen. Je kunt bijvoorbeeld maar max.20 uur muziek luisteren per maand, de geluidskwaliteit is 'slechts' 160kb/s en je wordt regelmatig geconfronteerd met reclameboodschappen tussen de nummers door. Als je bereid bent om iets (5 euro) te betalen dan is er de 'unlimited' versie die je de mogelijkheid biedt om onbeperkt en ongestoord door hinderlijke advertenties Spotify te gebruiken. Voor 10 euro per maand krijg je een 'premium'-abonnement, kun je onbeperkt luisteren bij 320kb/s én kun je Spotify ook nog eens op je smartphone gebruiken (voor gebruikers van iPhone, Android en Symbian toestellen).
Spotify bewijst overigens weer het gelijk van Chris Anderson (zie Free) die stelde dat alles wat digitaal is onvermijdelijk gratis wordt. Ter vergelijking: voor 10 euro kun je één album downloaden via iTunes. In de afgelopen week heb ik minstens 25 actuele albums afgeluisterd die ik ook nog eens gewoon kan bewaren, opnieuw beluisteren en ook via m'n smartphone kan beluisteren. Via iTunes had me dat 250 euro gekost!
En wie koopt er nog 25 cd's in deze tijd?
Zijn er ook nadelen of beperkingen aan Spotify?
Buiten de onvermijdelijke keuzestress die ontstaat als je in principe van 'alles', overal en op ieder gewenst moment gebruik kunt maken zijn er wel degelijk wat minpuntjes. De beschikbare online collectie is enorm maar onevenwichtig. Bij klassiek komt je de gehele Naxos-collectie tegen (net als bij Digileen) en van de grote uitgeverijen vind je soms heel veel van een artiest maar regelmatig ook weinig tot niets. Popmuziek is goed vertegenwoordigd maar ook daar ontbreken artiesten zoals de eerder genoemde Beatles. Desalniettemin is het Spotify-effect overweldigend. Waar ga je beginnen? Wat sla je wel op en wat niet? En wanneer stop je? Spotify werkt pure verslaving in de hand. De resultatenlijst na een zoekactie is bij popmuziek redelijk overzichtelijk. Wat betreft klassieke muziek is het een ramp omdat er waarschijnlijk van de Gracenote database gebruik wordt gemaakt en die is werkelijk een puinhoop voor klassieke muziek. Blijkbaar zijn er nooit afspraken gemaakt over de metadata voor klassieke muziek in die database.
Aansluiten PC op versterker
Wat betreft de geluidskwaliteit zitten de meeste beperkingen waarschijnlijk in je eigen computer. Ik heb m'n computer met een eenvoudige 3m lange audiokabel aangesloten op een vintage Luxman L80 versterker (uit 1977) en dat geeft een heel behoorlijk geluid.Veel mensen hebben hun computer echter niet op de geluidsinstallatie aangesloten en luisteren naar ondermaatse computerboxjes. Verder zijn de in computers toegepaste geluidskaarten vaak niet bepaald van hifi-kwaliteit. Voor een redelijk bedrag koop je echter een puike moderne geluidskaart en je kunt evt. ook gebruik maken van een MP3-streamer die de geluidskaart overslaat en gebruik maakt van de usb-poort van je computer. Ik heb met die laatste optie overigens geen enkele ervaring. Wie wel?
Betekenis Spotify
Ik denk dat de impact van Spotify op het medialandschap groot zal zijn en dat het voor bepaalde traditionele mediasectoren, waaronder ik ook de bibliotheek reken, de doodsteek kan betekenen. Het gebruiksgemak is groot, de prijs laag tot gratis, de collectie groot en de connectie met Facebook en Twitter zorgt voor razendsnelle verspreiding en promotie. Het gegeven dat vrijwel iedere Nederlander tegenwoordig over breedband internet beschikt doet de rest. Het zal natuurlijk allemaal sterk afhangen van de adaptatie van Spotify door het grote publiek. Ik verwijs maar weer eens naar een sessie scenariodenken van ABN/Amro van een aantal jaren geleden, waarin de bank de mediawereld van 2015 liet voorspellen in vier scenario's. Er is in medialand al veel, er komen steeds meer media bij en de mensen zien door de bomen het bos niet meer. Spotify moet zich meten met hele grote jongens maar weet zich in ieder geval gesteund door Buma/Stemra en door de grote muziekuitgeverijen die hun laatste hoop op diensten als Spotify hebben gevestigd.
Spotify en de bibliotheek
En voor bibliotheken? Die zullen alle mediawijsheid nodig hebben om de levensduur van de bestaande muziekcollecties zo lang mogelijk te rekken. Immers je vindt nooit nieuw publiek voor oude diensten. Vertroetel de trouwe cd-klanten dus en maak het uitlenen van cd's en muziekdvd's in ieder geval gratis. Dat zorgt nog een paar jaar voor ledenbehoud onder de muziekliefhebbers in bibliotheken. Nieuw publiek krijg je in ieder geval alleen met nieuwe diensten die iets toevoegen aan bestaande diensten en die bestaande diensten van partijen als Apple, Google en Spotify zijn zo goed dat daar door bibliotheken weinig aan toe te voegen valt. Kwa mediawijsheid liggen er natuurlijk wel kansen. Ik denk dat veel mensen zich maar wat graag persoonlijk willen laten gidsen door de wereld van streaming media.
En het Spotify model voor ebooks? Dat is voor bibliotheken een nachtmerriescenario waar ik later nog wel iets over wil schrijven.
Toegevoegd op 27/6: Jeroen de Boer suggereerde laatst in een post op Bibliotheek 2.0 om het Spotify te koppelen aan de gedigitaliseerde collectie van Muziekweb en het abonnement landelijk af te kopen voor bibliotheekleden. Dat vind ik een goed voorstel dat ik hier daarom nog maar eens herhaal. Anders is het wellicht nog een optie voor bibliotheken om de premiumversie van Spotify in hun comfortabonnementen mee te nemen.
Foto: Candy Store Queen by Dizznbonn

Hoe doet Laurens Janszoon het op Twitter?: Kom naar de Happening op 4 juni in Haarlem

2010-05-21T13:00:00.001+02:00

Stripdagen, Letterenloop én Happe-ning
Mensen die van sport of strips of nieuwe media of van Haarlem houden of een combinatie daarvan, kunnen het beste vier, vijf en zes juni vrijhouden in hun agenda want dat wordt een bijzonder interessant weekeinde. Vijf en zes juni vindt de tiende (jubileum!) editie van de Stripdagen in Haarlem plaats met o.a. een presentatie van Arnon Grünberg in de Haarlemse bieb over de autobiografische strip. Vrijwel alle culturele instellingen, galeries etc. doen met exposities en workshops mee aan de Stripdagen. En wie z'n collectie wil aanvullen met bijzondere of ontbrekende strips kan dat doen op de enorme stripbeurs op de Grote Markt. Het complete programma vind je op de website van de Stripdagen.
Zondag 6 juni kun je ook nog je conditie meten met talloze hardlopende schrijvers, journalisten, bibliothecarissen etc. tijdens de Letterenloop (inschrijven vóór 1 juni!).

Happe-ning in Haarlem
Nog leuker natuurlijk is de alweer 4e Happe-ning voor leden van Bibliotheek2.0 en andere mensen die geïnteresseerd zijn in hoe je moderne technologie en communicatiemiddelen kunt toepassen in bibliotheken. Wilma schreef daar eerder over en maakte de prachtige trailer hierboven.
De Happe-ning is een 'unconference' oftewel een conferentie waarvan het programma niet helemaal vast staat. Er is natuurlijk wel een programma gemaakt maar wie tijdens de Happening iets bijzonders wil presenteren krijgt daarvoor alle gelegenheid. De bijeenkomst wordt geen saaie reeks van presentaties maar we gaan daadwerkelijk aan de slag met bijvoorbeeld videobloggen, Foursquare en/of andere locatiegebaseerde apps en doen iets met de oude Haarlemse 'bedrieger' Laurens Janszoon Coster.
Neem in ieder geval je iPhone of Android-telefoon mee en het is ook wel handig om alvast een Twitteraccount aan te maken en je te registreren bij Foursquare als je dat nog niet gedaan hebt. Mede namens de rest van de crew: Peter, Dappere Bas, Janneke, Ad, Wilma, Lukas en Patrick heet ik jullie dan van harte welkom.

Aanmelden
De toegang is gratis maar meld je wel even aan op de website van de Happe-ning. We gebruiken o.a. de Grote Zaal van het historische Doelengebouw van de bieb en die is voorzien van alle benodigde technische voorzieningen inclusief draadloos internet. Maar we gaan natuurlijk ook naar buiten!
Happen hoort er ook bij. Dat doen we gewoon ergens in de stad maar wel voor eigen rekening natuurlijk. Kortom, kom naar Haarlem op 4 juni of boek gewoon een heel weekeinde. Krijg je geen spijt van!

Durftevragen

2010-05-16T21:20:00.004+02:00

Aladin, de 'persoonlijke vragendienst van de openbare bibliotheken', stopt per 1 juli en zal plaats maken voor een geheel vernieuwde vraagbaak. Het is dan niet langer mogelijk om íedere vraag over íeder onderwerp te stellen aan een bibliothecaris. Hoe die geheel vernieuwde vraagbaak er precies uit gaat zien weet ik nog niet, daar is nog geen berichtgeving over, de nieuwe dienst komt er ergens dit najaar. Zoals er überhaupt weinig berichtgeving komt uit de vernieuwde brancheorganisaties die bij de huidige trend naar meer transparantie juist lijken te kiezen voor meer geslotenheid. Op dit moment maakt het ter dood veroordeelde Aladin in ieder geval nog keurig onderdeel uit van de vernieuwde Bibliotheek.nl. Het probleem met Aladin was/is dat het zo ontzettend 1.0 is. Gebaseerd op de veronderstelling dat bibliotheken en bibliothecarissen het beter weten (te vinden). Inmiddels weet het publiek beter.

Dat er overigens nog best perspectief zit in een vraag- en antwoorddienst bewijst 'Yahoo Answers' dat pas liet weten inmiddels meer dan een miljard vragen te hebben beantwoord. Of beter gezegd laten beantwoorden want YA is hartstikke 2.0 en werkt op basis van een vorm van crowdsourcing: de door het publiek gestelde vragen worden ook weer door het publiek opgelost. Er worden per dag meer dan achthonderdduizend vragen gepost bij YA en niemand die er wakker van ligt dat er geen antwoorden van bibliothecarissen tussen zitten. Achthonderdduizend vragen per dag vind ik een indrukwekkend getal. Een getal waar waarschijnlijk ook niemand wakker van zal liggen, we leven immers in een wereld waarin we dagelijks doodgegooid worden met indrukwekkende getallen.

Een van de gedoodverfde alternatieven voor Aladin, 'ibi', werkt ongeveer hetzelfde als YA, behalve dan dat tussen de antwoorden ook het ideale antwoord van de bibliothecaris staat. Maar op basis van de lage pageranking zal ibi waarschijnlijk minder indrukwekkende getallen genereren dan YA. Desalniettemin is 'ibi' een lovenswaardig initiatief omdat het nog een van de laatst overgebleven voorbeelden is van de informatieve functie van openbare bibliotheken op internet. Én ibi is natuurlijk 2.0!

De wat mij betreft leukste ontwikkeling op het gebied van 'vraag- en antwoorddiensten' heet 'Durftevragen'. Durftevragen is een initiatief van Niels Roemen en Herman Dummer. Durftevragen kent zowel een fysieke als een digitale variant. De digitale is de meest simpele: Stel een vraag op Twitter met (hashtag) #durftevragen op het eind en je krijgt antwoord uit de 'crowd'. Fysiek werkt het iets anders. Op een aantal plekken in Nederland worden durftevragenbijeenkomsten georganiseerd waarvoor je je kunt aanmelden. Tijdens zo'n bijeenkomst mag je iedere vraag stellen. De vraag wordt vervolgens met behulp van een procesbegeleider door de groep opgelost. Deze bijeenkomsten zijn niet gratis maar werken wel met waardebepaling achteraf, kortom het wordt aan de aanwezigen overgelaten wat zij er uiteindelijk voor over hebben. Lees hier een grappig verslag van zo'n sessie in Almere. Tijdens de sessies worden gestelde vragen soms ook op Twitter gepost zodat Twitter tijdens de sessies als zgn. 'backchannel' kan fungeren. De Twittervariant is echter een eigen leven gaan leiden en waart dermate viraal rond dat blogger Simon Vreeman er een ultrakort 'Manifest' over heeft gepost:

"durf alleen te vragen als urgentie hoog, het belangrijk voor je is én antwoord niet te googlen is".

Waarom is Durftevragen interessant voor bibliotheken? Durftevragen gaat over 'sociaal', over 'open communicatie', over 'ontmoeten', over 'verbinden', over 'zelfvertrouwen', over 'empowerment' over 'participatie', over 'kennisdeling', allemaal zaken die je ook in de theorie van Bibliotheek2.0 tegenkomt en verder is durftevragen natuurlijk een echte mediawijsheidactiviteit. Je kan dus rustig zeggen dat het concept durftevragen naadloos in de bibliotheek ingepast zou moeten kunnen worden. Gelukkig is durftevragen inmiddels ook in de bibliotheekwereld opgemerkt. Het schijnt zo te zijn dat Bibliotheek Rotterdam in samenwerking met Radio Rijnmond een bibliotheekversie van durftevragen organiseert onder de naam 'vraaghetdebieb' maar ik kan daar weinig informatie over terugvinden. Zoals ik er ook via Twittersearch achter kom dat Bibliotheek Rotterdam met durftevragenfacilitator Jan Peter Bogers in gesprek is. Dat klinkt veelbelovend!

Ook in Haarlem vinden durftevragensessies plaats waarvan er inmiddels ook een aantal in de bibliotheek hebben plaatsgevonden. Zonder dat de bibliotheek daar overigens een inhoudelijke bijdrage aan leverde. De sessies worden begeleid door Ingeborg van Meggelen ook bekend als @ColourCoachIng op Twitter.
Afgelopen dinsdag was er een brainstorm in de Haarlemse bibliotheek waarbij naast Ingeborg o.a. ook Marina Noordegraaf (@verbeeldingskr8) en onze mediacoach Saskia Mastenbroek (@zazkimediacoach) aanwezig waren. Er werden enthousiast ideeën uitgewisseld en voorlopig houden we het er op dat we in de 'Week van de Mediawijsheid' in november een aantal sessies gaan doen met het publiek. U hoort meer van ons!

Foto door Great Beyond

Help! (I need somebody)

2010-05-15T08:00:00.025+02:00

Op deze post die al een paar weken in concept klaar stond heb ik lang lopen kauwen. Vooral wegens twijfel of ik hier aan het zeuren ben of dat dit hout snijdt.
Ik loop vaak even als klant rond in m'n eigen bibliotheek. Zaterdag bijvoorbeeld vind ik als klant de leukste dag om naar de Haarlemse bieb te gaan. Het is op zaterdag drukker, het publiek is duidelijk anders (meer mannen, veel gezinnen) en de balie wordt grotendeels bemenst door leuke jongeren. Dat geeft een ander sfeertje in de bieb.

Als klant vertegenwoordig ik een bepaald klanttype. Het klanttype dat weinig tijd neemt en snel iets geschikts wil meegraaien. Voor mij geen verblijfbieb. Verblijven doe ik thuis wel. Ik wil bijvoorbeeld 'iets' leuks of spannends om te lezen of 'iets' om te luisteren of wil gewoon een film voor de zaterdagavond. Vaak heb ik op zo'n klantmoment geen idee wat ik moet luisteren, kijken of lezen. Op zo'n moment zou ik graag gebruik willen maken van lijstjes. Want hoe kan ik in vredesnaam een keuze maken uit een op titel gesorteerde prachtige collectie van 3000 dvd's? Leuk dat ze frontaal gepresenteerd staan maar zo'n frontje zegt me eigenlijk niet zo veel. Ik heb op zo'n moment behoefte aan advies maar heb geen zin om dat aan een infobaliemedewerker te vragen. Geldt ook voor de cd's. Wat is de muziek waar ik nu naar zou moeten luisteren? Wat is 'in'? Hoe moet ik een keuze maken uit twintigduizend op alfabet gesorteerde cd's?

Laat staan boeken. Er staan 400.000 met veel liefde, zorg en deskundigheid geselecteerde boeken in mijn bibliotheek. Maar hoe kan ik nou een boek vinden dat IK de moeite waard vind om te lezen? Het 20 meter lange terugbrengmeubel toont me honderden boekfronten maar daar kan ik maar weinig uit afleiden. Hoe kom ik er op dat moment achter wat de boeken zijn die ik zou moeten lezen? Zijn er ergens in de bieb lijstjes waar ik op kan kijken? Lijstjes met boeken waarover gesproken wordt, themalijstjes met films en muziek. Aquabrowser en de catalogus van de bieb bieden me wat dat betreft ook weinig aanknopingspunten, daar heb ik uitsluitend wat aan als ik weet wat ik zoek en ik weet dus nadrukkelijk vaak niet wat ik zoek.

Thuis kijk ik nog wel eens bij Bol.com en blader dan door de talloze lijstjes met aanraders. Daar zitten ook komische lijstjes bij zoals 'De Echte Mannenboeken Business Top10' ("De beste boeken speciaal geselecteerd voor echte mannen, want ook echte mannen lezen!") en kom direct minstens vijf boeken tegen die ik zou willen lezen. Bol laat namelijk niet alleen de frontjes zien maar zet er ook nog een steekhoudende samenvatting bij en verder krijg ik uit het rijtje met recensies van lezers een aardige indruk wat anderen van een boek vinden. Waarom biedt mijn bieb niet deze extra onderscheidende service in het gebouw? Ter plekke dus? Of moet ik vooraf eerst Bol.com afstruinen voordat ik naar de bieb ga? Voor alle duidelijkheid, het is niet m'n bedoeling om lelijk te doen over mijn eigen bibliotheek. Het is in de andere openbare bibliotheken namelijk precies zo en eigenlijk is het in boekhandels en muziekwinkels ook zo. Ook in boekhandels schreeuwen duizenden boekomslagen om mijn aandacht terwijl ik vooral een beredeneerde en voor mij betekenisvolle keuze wil kunnen maken.

Muziek- en filmliefhebbers worden feitelijk aan hun lot overgelaten in openbare bibliotheken. Hoe kan een klant in de bibliotheek of op de website van de bibliotheek ontdekken wat leuk of interessant is om te luisteren in een bepaald genre? Het is een beetje vreemd eigenlijk dat je daarvoor ook weer bij Bol.com moet zijn. Daar vind ik in ieder geval per film- of muziekgenre een lijstje met 'best beoordeeld' en zie ik zo een stuk of wat films en cd's die ik zou willen zien of luisteren. Of wat dacht je van Last.fm waar ik tegenwoordig een abonnementje op hebt en dat je met een bijna gekmakende stroom alternatieven binnen een smaaksegment confronteert. Of de prachtige nieuwe dienst van BBC: Musictrends dat me ook direct op ideeën brengt. Tegen dit soort services kan Muziekweb echt niet op. Vreemd natuurlijk want er lopen volgens mij honderden muziekkenners rond tussen de bibliothecarissen in openbare bibliotheken.

Ik schreef laatst iets over het onvermogen van complexe organisaties om eenvoudige oplossingen te genereren. Ook bibliotheken zoeken het eerder in ingewikkelde organisatieveranderingen of in retailformules dan dat we het in eenvoudige verbeteringen van de klantervaring zoeken. De werkelijkheid is eigenlijk zo simpel. Ik zal zeker niet het enige bibliotheeklid zijn dat behoefte heeft aan een fatsoenlijke persoonlijke attenderingsservice. Er is volgens mij veel meer kennis op het gebied van boeken, films en muziek aanwezig in openbare bibliotheken dan bij Bol.com. Maar waarom slagen we er dan met elkaar niet in om een aanbevelingsservice van de grond te tillen die minimaal zo goed is als die van Bol en blijven we steken in toch wat magere producten als Romanadvies of Muziekadvies? Van mij part verpakt als landelijke formule?

Foto: Seven Months door Dylanroscover

Digitaal duiden

2010-05-09T09:00:00.002+02:00

Ik wil nog even terugkomen op het stukje van Edwin Mijnsbergen over digitale curatoren. Digitale curators zijn heel kort gezegt wegwijzers in de digitale wereld of wat mij betreft nog beter: 'duiders'. In m'n reactie op het stukje van Ed schreef ik:

Zo'n curator is eigenlijk de herdefinitie van een bibliothecaris maar dan in de context van de 21e eeuw. Een aggregator, een herstructureerder en vooral ook een duider die verder het digitale instrumentarium tot in de puntjes beheerst. En natuurlijk ook een 'leader of the tribe', een trekker, een facilitator van een gemeenschap van gelijkgezinden. Ik vind 'duider' eigenlijk nog de mooiste omschrijving. Uit de beschrijving van Scobleizer ontstaat bij mij ook een beetje het beeld van de curator als moderne profeet:)

In de reacties ontspon helaas direct een semantische discussie over het woord 'duiden' dat door blogster 'Schrijverdezes' in een religieuze context werd gezet. Dat mag van mij. Het wemelt immers van de religieuze duiders, ook op internet. Maar ik bedoelde natuurlijk iets anders, duiden betekent o.a. 'uitleggen' of 'verklaren'. Een curator 'uitlegger' noemen of 'verklaarder' klinkt niet. Duider 'bekt' wel en bij het woord curator moet ik teveel aan faillissementen denken dus ik ben voor 'duider' en ben het in die betekenis eens met Edwin's reactie. Da's duidelijk toch?

Er worden dagelijks de nodige terrabites aan informatie op het internet gezet. Het is fijn dat er mensen zijn die daar schifting in aan kunnen brengen, er zinnige dingen over kunnen zeggen waardoor ik het zelf ook beter kan begrijpen. Digitale curators zijn in staat om het kaf van het koren te scheiden, lezen zich een slag in de rondte, kunnen daar zinvolle conclusies uit trekken en nog beter, delen hun conclusies gratis voor niets met geïnteresseerden. 'Digitale Duiders' die ik interessant vind zijn Seth Godin, Clay Shirky, John Battelle, Kevin Kelly etc. Ze mogen dan vele duizenden volgelingen hebben (in die zin vergeleek ik ze met moderne profeten), ik word wijzer van hun stukjes, niet in het minst omdat ze ook nog goed kunnen schrijven.

Ik verwees in m'n reactie naar een visie op bibliothecarissen. Over bibliothecarissen is ook wel eens gezegd dat ze 'reddingsboeien in de informatiezee' zouden moeten zijn en in een wat meer recentelijke opvatting, 'mediawijze' gidsen. Daar ligt nog best een uitdaging. De omslag van de traditionele (en tamelijk passieve) bibliotheekrol op het gebied van 'selectie' en 'beschikbaarstelling' naar een actieve rol als een instelling met medewerkers die in staat zijn om informatie te duiden of in een context te plaatsen is nog lang niet gemaakt. Gezien de steeds grotere nadruk die bibliotheken (via uit de retailwereld geleende technieken) leggen op 'verkoop' van hun waren vrees ik dat die omslag ook nooit gemaakt zal worden. Verkopen is immers eenvoudiger dan duiden. En de behoefte aan vooral eenvoudige oplossingen lijkt in onze branche erg groot.

Schrijverdezes schrijft dat ze geen behoefte heeft aan 'duiding' door een voor haar onbekende bibliothecaris. Dat ben ik geheel met haar eens. Gelukkig zijn er inmiddels ook in onze branche een aantal duiders met een gezicht (waar ik Edwin ook onder schaar). Ik noemde de digitale curator ook een 'leader of the tribe' in de betekenis die Seth Godin daaraan geeft in zijn boek 'Tribes' (ja die man heet echt zo). Voor de betekenis van het woord 'Tribe' gebruik ik voor het gemak de definitie die Wikipedia daaraan geeft:

The term tribe is used as a slang term for an unofficial community of people who share a common interest, and usually who are loosely affiliated with each other through social media or other internet mechanisms.

Dankzij het sociale web zouden bibliothecarissen heel goed zo'n 'duidende' rol kunnen spelen maar dan moeten we dat met elkaar ook wel willen. Ik krijg de indruk dat de door retail geïnspireerde pragmatici op dit moment meer indruk maken dan de 'ouderwetse' idealisten in het vak. Dat kan ook gebeuren omdat onze nieuwe brancheorganisaties in het geheel niet meer aan duiding doen en bibliotheken feitelijk vakinhoudelijk aan hun lot worden overgelaten. Het hoort er waarschijnlijk allemaal bij. Het oude instituut bibliotheek wordt onttakeld, een verschijnsel dat door crisis en bezuinigingen wordt versterkt en ik zie nog niet echt een nieuwe aan de horizon verschijnen. Wat ik wel weet is dat in de aanloop naar die 'Nieuwe Bibliotheek' veel duiding nodig is.
foto: misterbisson

Functioneel gebruik van internet heeft de overhand

2010-05-04T07:00:00.001+02:00

The Next Web 2010, presentation

View more presentations from Marja Ruigrok.

Vorige week was er berichtgeving (o.a. hier) over het laatste Next Web onderzoek naar het online gedrag van Nederlanders uitgevoerd door Ruigrok/Netpanel. Hierboven de slides van Marja Ruigrok. Het onderzoek spreekt van drie typen internetgebruikers: De 'Just Surfing Around'-groep, merendeel vrouwen 55+ en lager opgeleid die met 36% het internet vooral voor informatie gebruikt, de 'Function First'-groep, merendeel mannen 45+ en hoger opgeleid die met 41% gebruik het internet vooral als tool (bankieren, online shoppen, productoriëntatie etc.) gebruikt en de 'Into Fun&Games'-groep, gemiddeld 34 jaar en hoger opgeleid die met 22% het internet primair voor vermaak gebruikt (video, games etc.). Functioneel gebruik heeft dus de overhand. Verder spreekt het rapport over een forse groei van sociale netwerken waarbij Twitter en vooral Facebook (van 3% gebruik in 2009 naar 17% in 2010) sterk stijgen ten koste van Hyves. Ik ga eens kijken of ik aan het volledige onderzoek kan komen.

Ik 'Quilt'

2010-04-26T20:40:00.007+02:00

We hebben het zo razend druk en het wordt steeds drukker. Je heb daardoor de neiging om je volledig op de stroom van de actuele drukte mee te laten voeren. Ondertussen heb je voortdurend het gevoel dat je meer tijd moet investeren in je collega's. Dat komt bekend voor toch? Seth Godin schreef er afgelopen 21 april een prachtpostje over dat zo kort is dat ik 'm hier onverkort maar wel vertaald (op één onvertaalbaar woord na dan) citeer:

"Ik quilt"

Als je er helemaal genoeg van hebt, als je je werk niet langer kunt verdragen en er het bijltje bij neer wilt gooien, dan kun je wellicht nog een laatste ding proberen.

Quilt.

Je hebt niets te verliezen, toch? Ik bedoel, je kapt er toch mee dus wat kan er nou eigenlijk met je gebeuren?

Quilt dus. Besteed elke dag een aantal uren aan het integreren van de mensen met wie je werkt tot een samenhangende groep. Vermeng met je klanten. Gebruik elk 'lapje', zelfs de mensen die je niet wilt, en naai ze aan elkaar. Besteed veel minder tijd dan je van plan bent aan het 'echte' werk en concentreer je in plaats daarvan aan het creëren van echte verbindingen met de mensen waarmee je werkt. Je baas inbegrepen. Immers, als je van plan bent om te stoppen zal je ze toch nooit meer zien. Kun je het net zo goed eens proberen toch?

Foto: Color on Back by Playingwithbrushes

De ondergang van complexe organisaties

2010-04-18T08:00:00.018+02:00

Het is geen geheim dat ik een fan ben van het werk van Clay Shirky. Weinig mensen bieden zoveel inzicht in de gemedialiseerde samenleving en doen dat op zo'n welsprekende manier. Afgelopen 1 april publiceerde Shirky weer een mooie post waar wat mij betreft de spijker weer keihard op de kop geslagen wordt.
Het artikel heet 'The Collapse of Complex Business Models' waarin Shirky beschrijft hoe complexe bedrijven uiteindelijk ten onder gaan aan hun eigen complexiteit omdat ze zich niet kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Shirky doet zijn analyse aan de hand van het in 1988 gepubliceerd boek 'The Collapse of Complex Societies' van Joseph Tainter. Tainter legt uit in zijn studie hoe inmiddels verdwenen beschavingen zoals bijvoorbeeld de Romeinen steeds complexer werden omdat oplossingen voor maatschappelijk problemen vooral werden gezocht in het steeds meer bureaucratiseren van de samenleving. Dat proces is aanvankelijk gunstig omdat het nuttig rendement van een extra bureaucratische laag groter is dan de inspanning die moet worden geleverd om die bureaucratische laag te aan te brengen. Maar naarmate de samenleving steeds complexer wordt levert elke nieuwe bureaucratische laag steeds minder rendement op om uiteindelijk zelfs afbreuk te doen aan de samenleving. Tainter stelt dat een samenleving de oplossing op dat moment juist in vereenvoudiging zou moeten zoeken maar gedoemd is ten onder te gaan omdat ze niet langer tot eenvoudige oplossingen in staat is. Shirky ziet een sterke overeenkomst met de manier waarop businessmodellen zich ontwikkelen. Ook complexe businessmodellen hebben de neiging om steeds complexer te worden totdat die zelfde complexiteit afbreuk doet aan de opbrengst en uiteindelijk zelfs tot verlies leidt. Bedrijven zijn dan doorgaans ook niet in staat om te vereenvoudigen en gaan ten onder.

Ik moest direct aan onze openbare bibliotheken denken. Openbare bibliotheken hanteren niet bepaald heldere businessmodellen omdat ze hun bestaansrecht en financiering uit een wat vage maatschappelijke opdracht ontlenen. Die vage maatschappelijke opdracht kan ook gunstig uitpakken, immers de politiek kan er alle kanten mee op. Maar de keerzijde is dat het geen garantie is voor een veilig voortbestaan in de toekomst omdat het wetenschappelijk fundament voor die maatschappelijke opdracht ontbreekt.

Maatschappelijke opdracht of niet, in de praktijk lossen openbare bibliotheken al sinds hun ontstaan vooral een eenvoudig probleem op het gebied van vraag en aanbod van boeken op. Met de jaren zijn ook bibliotheken steeds complexer geworden, zijn er als gevolg van reorganisaties steeds extra bureaucratische lagen aangebracht en hebben complexe systemen op het gebied van marketing en kwaliteitscontrole, ondersteund door steeds complexere technologie, hun intrede gedaan. Nu de vraag naar bibliotheekboeken steeds minder wordt kun je zien dat het antwoord op die teruggang vooral wordt gezocht in nog meer complexiteit op basis van het bestaande vraagstuk: hoe verfijnd kun je de behoefte van klanten analyseren en hoe 'sophisticated' kun je het aanbod van boeken fysiek en digitaal organiseren? Wat mij betreft kun je ontwikkelingen zoals basisbibliotheekvorming, marktsegmentatiesystemen, kwaliteitszorg en certificering, zelfservice, RFID en recentelijk de intrede van retailformules in dit licht zien. En hoe lang is dit nog houdbaar binnen de bestaande maatschappelijke opdracht?

Ik zag op Bibliotheek2.0 een interessante bijdrage van IDM-studente Melanie Jane Ramos. Citaat:

Er is tegenwoordig gewoon teveel keuze. De jeugd wordt namelijk gebombardeerd met nieuwe allerlei gadgets, die ze ervan weerhouden om eens een goed boek te pakken. Deze strijd die gaande is tussen de bibliotheek en alle interactieve gadgets dreigt de bibliotheek te gaan verliezen. Het is jammer om te zien hoe het lezen van een boek voor vermaak langzaam verdwijnt. Dit kan en mag niet gebeuren!

Het is een grappig stuk dat op twee gedachten hinkt. Melanie Jane Ramos beschrijft aan de ene kant haar eigen ontwikkeling van trouwe boekenlezer tot mediaverslaafde en hoe ze nooit meer verlangt naar de bibliotheek. Ze beschrijft hierbij ook hoe de huidige generatie niet langer vanzelfsprekend boeken leest omdat ze kan kiezen uit een (voor Melanie Jane's gevoel) te groot media-aanbod. Wat betreft dit overaanbod kom ik terug op een andere inmiddels legendarische uitspraak van Clay Shirky: "There is no information overload, only filterproblems". Keuzerijkdom is geen probleem maar een realiteit voor iedereen die zich dat qua tijd en inkomen kan veroorloven. Aan de andere kant zie je ondanks het gegeven dat Marie Jane's behoefte aan de bibliotheek verdwenen is tegelijkertijd haar teleurstelling als ze vaststelt dat het lezen 'voor vermaak' gaat verdwijnen. Mijn eigen gevoel is dat overheid, bestuurders en beslissers van bibliotheken én de bibliotheekprofessionals allemaal gevangen zitten in dezelfde paradox. De zeer complex geworden maar nog altijd breed gewaardeerde bibliotheek(boeken)wereld zoals we die kennen gaat onvermijdelijk ten onder en dat vinden we allemaal jammer. Tegelijkertijd blijven we de oplossingen zoeken in het nog beter organiseren van vraag en aanbod van boeken.

Foto: The Ancient Library by Stuck in Customs

Iedereen wil in een 'Tribe'

2010-04-11T08:00:00.003+02:00

Wederom een niet eerder op dit blog gepubliceerd artikel. Deze dubbelrecensie van Clay Shirky's 'Iedereen' en Seth Godin's 'Tribe' verscheen eerder in //Collectie 2010 nr.1.

Iedereen wil in een 'Tribe'
Sociale netwerken maken al een paar jaar een spectaculaire groei door. Ons eigen Hyves heeft inmiddels bijna 10 miljoen accounts en Facebook is hard op weg naar een half miljard gebruikers wereldwijd (waaronder inmiddels meer dan 2 miljoen in Nederland). Deze groei is het gevolg van een sterke maatschappelijke verandering als gevolg van internet en met name de opkomst van Web2.0-technologie. Geen wonder dat marketeers hun hersens pijnigen over hoe ze het publiek via de sociale netwerken kunnen bereiken. Ook bibliotheken proberen sociale netwerken te benutten voor het vinden van bestaande en nieuwe klanten. Maar zo gemakkelijk gaat dat niet. Een sociaal netwerk zoals bijv. Hyves is namelijk niet één grote community maar bestaat feitelijk uit een enorme verzameling kleinere communities. 'Een massa niches' zoals Jarvis al beschreef in 'Wat Zou Google Doen'. En hoe bereik je in vredesnaam miljoenen minicommunities? Welke veranderingen zijn daarvoor nodig? Het is dus handig om je eerst te verdiepen in de werking van web2.0 in het algemeen en communities in het bijzonder voordat je daar je marketeers op los laat. Gelukkig zijn er de afgelopen twee jaar een aantal boeken verschenen van auteurs die de werking van communities heel inzichtelijk maken.

Onmiddelijke groepsvorming
Clay Shirky is zo'n auteur. Shirky is universitair docent, consultant en internetexpert. Hij schrijft essays en artikelen voor onder andere New York Times en Wired. Zijn laatste boek 'Here Comes Everybody: The Power to Organising without organisations' verscheen eind 2008 in de Nederlandse vertaling als 'Iedereen: hoe digitale netwerken onze contacten, samenwerking en organisaties veranderen'. 'Iedereen' is een perfect boek voor mensen die meer wil weten over het functioneren van sociale netwerken. Het beschrijft op een heel toegankelijke manier in ongeveer 240 pagina's hoe sociale netwerken in elkaar steken en hoe deze in toenemende mate van invloed zijn op de samenleving. Volgens Shirky is wellicht het belangrijkste aspect van sociale netwerken het zgn. proces van 'onmiddelijke groepsvorming'. Die groepsvorming kan zowel ontstaan vanwege urgente serieuze maatschappelijke verschijnselen, zoals bliksemsnel via Twitter georganiseerde maatschappelijke protesten in Iran als bijvoorbeeld even snel via Twitter gemaakte adhoc afspraken om een gezamelijk frietje te eten in de stad.

Het belang van leiders
Dat groepen zich niet zomaar vormen beschrijft bestsellerauteur Seth Godin in zijn cultboek 'Tribes'. Godin is een invloedrijke marketinggoeroe die inmiddels 12 bestsellers op zijn naam heeft staan. Ook zijn weblog kan ik iedereen van harte aanbevelen. Godin schrijft heel kort en bondig en heeft een groot inzicht in de wereld van moderne marketing en economie. In zijn boek 'Tribes' beschrijft hij in ongeveer 125 korte hoofdstukjes verspreid over evenzoveel pagina's hoe en waarom groepsvorming plaatsvindt en het belang van leiderschap daarbij. Een 'tribe' is volgens de auteur een groep mensen die verbonden is met elkaar. Voor een Tribe heb je verder een leider en een gemeenschappelijk idee nodig. Groepen kunnen ontstaan dankzij een gemeenschappelijke interesse maar een groep is alleen succesvol als er een leider aanwezig is die het groepsproces faciliteert en aanjaagt. In Godin's ogen zijn leiders geen 'führers' maar mensen die op een gepassioneerde manier verantwoordelijkheid nemen en hun talent en creativiteit inzetten om het groepsproces te bevorderen. Leiders zijn in de ogen van Godin juist niet de managers omdat die zich vooral met het beheersen van de bestaande processen bezighouden. Iedereen kan namelijk een leider zijn. De moderne sociale netwerken maken het verder iedere 'leider' mogelijk om mensen te zoeken die willen helpen bij het vormgeven van een creatief idee of een innovatieve verandering teweeg te brengen.

De drie stappen in groepsvorming
Clay Shirky beschrijft in 'Iedereen' hoe in drie opeenvolgende stappen het proces van groepsvorming verloopt. Het begint met eenvoudig 'delen', een volgende stap is 'samenwerking' en de laatste meer complexe stap is 'collectieve actie'. Volgens Shirky is het "bewust je foto's, filmpjes enzovoort delen met anderen de eenvoudigste manier om de sociale technieken te gebruiken". Shirky stelt dat de volgende trede op de ladder, 'samenwerking' meer vereist dan 'delen', want "je moet je gedrag synchroniseren met anderen, die hun gedrag weer voegen naar dat van jou". Shirky stelt verder: "Waar het delen van informatie doorgaans anoniem is en blijft - de groep is eigenlijk niet meer dan een verzameling losse bijdragen - is er bij samenwerking sprake van een echte groepsindentiteit: je weet met wie je samenwerkt".

Volgens Shirky is 'collectieve actie' (de derde trede in het proces van groepsvorming), de lastigste vorm van samenwerking: "want ze vereist dat de deelnemers zich verbinden aan het gestelde doel, en zich dus ondergeschikt maken aan groepsbeslissingen. De cohesie van de groep is van cruciaal belang voor het welslagen van de onderneming".

Tragedy of Commons
Een bekend en vaak voorkomend probleem bij 'collectieve actie' is volgens Shirky de zgn. 'tragedy of commons' wat in het boek vertaald wordt als 'tragedie van de meent', een door de controversiële bioloog Garrett Hardin bekend geraakt begrip dat de neiging van individuen om privévoordelen op de korte termijn zwaarder te laten wegen dan collectieve voordelen op de lange termijn, beschrijft. Shirky stelt hier: "Al kan iedereen ermee akkoord gaan dat allen beter worden van inperking, de persoonlijke motivatie gaat daar dwars tegen in". En verder: "collectieve actie is een vorm van sturing of, anders gezegd, die regels en limieten vereist.

Seth Godin stelt in 'Tribes' dat er een 'Leader of the Tribe' nodig is die de meerwaarde van het groepsbelang aan de groepsleden kan overbrengen en die het groepsproces van de collectieve actie tot een goed einde kan brengen. Er is collectieve actie nodig om verandering tot stand te brengen. En verandering is in Godin's ogen een belangrijke drijvende kracht in de samenleving. Hij stelt dat veranderingen vooral tot stand komen door 'heretics', mensen die bereid zijn om tegen de gevestigde orde in te gaan en hun idee 'koste wat kost' met veel passie te volgen. Heretics zijn 'Goudklompjes' dus, om in de terminologie van één van ons belangrijkste verandertrajecten in de bibliotheekbranche te blijven.

Over verandering
De weg naar verandering gaat vanzelfsprekend langs hindernissen. Godin introduceert op pagina 82 het woord 'sheepwalking'. Hij omschrijft 'schaapwandelen' als "het resultaat van het aannemen van mensen die hebben geleerd gehoorzaam te zijn, ze hersenloze baantjes te geven en ze genoeg angst in boezemen om hen in het gareel te laten lopen". Wie kent ze niet deze Schaapwandelaars, die verandering voortdurend in de weg staan? Godin legt hier de verantwoordelijkheid voor stagnerende organisaties vooral bij de manager: "De kwaliteit van de werknemers zegt iets over de kwaliteit van de leidinggevende". 'Sheepwalkers' blokkeren innovatie en verandering omdat, volgens Godin, de beste ideeën vaak van onderuit de organisatie komen. De auteur spoort in Tribes iedereen met goede ideeën of een visie aan om er mee aan de slag te gaan: "Als je daar geen ruimte voor krijgt binnen je organisatie, zoek dan een andere mogelijkheid".

It's Not Information Overload. It's Filter Failure
Waar Tribes zich feitelijk beperkt tot het beschrijven van het belang van creatief leiderschap gaat 'Iedereen' veel meer in algemene zin over de impact van Web2.0. Er is zoals in bijna ieder boek over Web2.0 aandacht voor het fenomenale succes van Wikipedia. Verder komt het toenemende belang van informatie filteren uitgebreid aan de orde. Dankzij alle gratis beschikbare Web2.0 applicaties kan tegenwoordig iedereen publiceren waardoor de hoeveelheid informatie enorm is toegenomen. Niet iedereen is even blij met die steeds groeiende hoeveelheid informatie. Bibliotheken stellen regelmatig dat zij een 'baken willen zijn in de informatiezee' en een gidsfunctie te willen vervullen voor mensen die het spoor bijster zijn geraakt. Vanwege deze problematiek is het begrip 'mediawijsheid' geïntroduceerd. Shirky is ook beroemd geworden door zijn uitspraak tijdens de 'WebExpo' van 2008 in New York: "it's not information overload, it's filter failure"4. Shirky stelt hier dat het geen zin heeft om te klagen over informatie-overvloed, dat overvloed volstrekt normaal is en nooit meer over gaat. Het is niet de schuld van de overvloed dat mensen er last van hebben. Mensen hebben vooral last van hun eigen falende informatiefilters. Shirky stelt dat de kunst van filteren wellicht de belangrijkste en meest noodzakelijke competentie is voor mensen om succesvol te kunnen functioneren in de moderne samenleving.

Over het nettowaardeargument en incommensurabiliteit
Shirky heeft twee argumenten waarmee hij stelt dat de toekomst van technologie en sociale netwerken er heel positief uitziet. Het eerste argument noemt Shirky het 'nettowaardeargument: "de toegenomen flexibiliteit en kracht van onze sociale interactie zal uiteindelijk meer positieve dan negatieve gevolgen hebben" en "In werkelijkheid leiden nieuwe technieken zoals de drukpers zowel tot het verlies van oude arbeidsplaatsen als tot de creatie van nieuwe. Dat zijn er doorgaans meer, zodat de maatschappij als geheel erop vooruit gaat". Shirky heeft ook twijfels: "Wie de huidige ontwikkelingen positief benadert zal de voordelen gewoonweg belangrijker vinden dan de nadelen, terwijl zij die geloven dat we naar de verdommenis gaan daarvoor ook genoeg bewijs kunnen vinden". Shirky noemt dat verschijnsel 'incommensurabiliteit'.

Het tweede argument dat Shirky aanvoert voor de positieve impact van de nieuwe groepsvorming heeft te maken met politieke waarde: "de huidige ontwikkelingen zijn goed omdat ze mensen meer ruimte geven om te doen en zeggen wat ze willen. Hiermee omzeil je de incommensurabiliteit - een toename van de verschillende vrijheden, van meningsuiting, drukpers en omgang, wordt algemeen als een verbetering beschouwd".

Goudklompjes
Zowel Shirky als Godin staan uitgebreid stil bij het belang van verandering en de manier waarop Web2.0 technologie daarbij ingezet kan worden. Godin stelt dat veranderingen veroorzaakt worden door groepen mensen met een gemeenschappelijk belang en dat die groepen afhankelijk zijn van creatieve, inspirerende en verantwoordelijke leiders. Bibliotheken die zich in een ingrijpend verandertraject bevinden naar een onzekere toekomst kunnen mijns inziens heel veel leren van moderne leiders als Shirky en Godin. Welke 'tribes' worden er gevormd binnen de bibliotheekbranche? Wie nemen daarin het voortouw? Zijn dat de directeuren en managers die zich vooral op zakelijke retailstrategiën hebben gestort. Of is de toekomst juist aan de Goudklompjes die zich onder de gewone bibliotheekmedewerkers bevinden en die nu dankzij recent verworven web2.0 competenties (ongeacht de geografische locatie van hun bibliotheek) snel groepen van gelijkgezinden kunnen vormen. Aan de andere kant ligt er een grote uitdaging voor bibliotheken om ook klanten bij het proces van verandering te betrekken. In welke 'tribes' bevinden zich onze klanten? Of vormen alle klanten van de bibliotheek samen één grote tribe? Wie die vraag beantwoord wil zien kan het beste Shirky en Godin lezen. Ik kan ze van harte aanbevelen.

Related articles by Zemanta

De Koe in de Kolenmijn

2010-04-09T08:00:00.004+02:00

Weer een aflevering in nog niet eerder geblogde publicaties van mijn hand. Deze recensie van de bestseller over Google 'Wat Zou Google Doen' van Jeff Jarvis verscheen eerder in //Collectie 2009 nr.3.

De Koe in de Kolenmijn. Over het boek ‘Wat Zou Google Doen? ‘ van Jeff Jarvis
Google is op dit moment het grootste en meest machtige merk op deze aardbol. Google is zo sterk dat het ondanks de economische malaise rustig door blijft groeien. Google is niet alleen sterk, Google is ook invloedrijk. Google heeft bijvoorbeeld de mediawereld en de reclamewereld grondig en blijvend veranderd. Daarbij staat Google als snelst groeiende bedrijf ter wereld eigenlijk nog maar aan het begin van een nog veel machtigere positie op tal van terreinen. Reden te meer voor veel organisaties om zich af te vragen hoe Google dat toch allemaal doet en hoe Google hun problemen zou oplossen. Internetguru Jeff Jarvis heeft het succes van Google glashelder geanalyseerd in "What Would Google Do". Jan Klerk las het boek in de Nederlandse vertaling en vroeg zich af wat bibliotheken eigenlijk van Google zouden moeten leren.

Nieuwe tijden nieuwe regels
Jarvis beschrijft de probleemstelling van z'n boek direct in de eerste alinea: "Het lijkt alsof geen enkel bedrijf, bestuur of instelling werkelijk begrijpt hoe je moet overleven en gedijen in het internettijdperk. Behalve Google. En dus is het niet onverstandig om jezelf in deze tijd bij praktisch iedere uitdaging de vraag te stellen: wzgd? Wat zou Google doen?". Jarvis formuleert in zijn boek een aantal regels die gelden in de nieuwe wereldorde die hij consequent in z'n boek toepast:

De macht is aan de klant omdat die zich wereldwijd verstaanbaar kan maken en direct invloed kan uitoefenen.
Mensen kunnen elkaar overal vinden en zich achter je scharen en zich ook tegen je keren.
De massamarkt is vervangen door een massa niches.
Moderne organisaties zijn niet langer afhankelijk van marketing maar van het luisteren naar en in gesprek zijn met hun klanten.
De economie van schaarste is veranderd in een economie van overvloed waar zeggenschap over distributie of producten geen garantie is voor meerwaarde.
Klanten de mogelijkheid bieden om met je samen te werken, producten te ontwikkelen, te distribueren etc. zorgt wél voor meerwaarde.

De meest succesvolle ondernemingen zijn eigenlijk netwerken en de platforms waarop die netwerken kunnen functioneren.

Openheid is de nieuwe sleutel tot succes.
Converseer met je klanten

In het eerste deel van het boek beschrijft Jarvis hoe die nieuwe regels uitpakken en waarom de oude regels niet langer werken. Jarvis is beroemd geworden vanwege z'n eigen openbare kruistocht tegen computerfabrikant Dell nadat hij een slecht functionerende Dell-laptop had aangeschaft en slecht werd geholpen door de Dell-klantenservice. Jarvis zwengelde vervolgens via z'n weblog een discussie aan over de klantenservice van Dell met een stortvloed aan reacties tot gevolg. Uiteindelijk leidde de discussie ertoe dat Dell is gaan luisteren naar klanten en hun klantenservice sterk is verbeterd. Jarvis stelt dat als je goed naar kritiek kunt luisteren je slechtste klant eigenlijk je beste vriend is en je beste klant je partner kan worden zolang je je maar aan de nieuwe regels houdt. Volgens Jarvis is het belangrijk dat je als organisatie via weblogs en communities goed luistert naar wat anderen over jou te zeggen hebben en je vervolgens mengt in deze conversaties.

Wees een platform
Google's dankt z'n succes vooral te aan de platformfunctie die het bedrijf vervult. Google stelt z'n gebruikers in staat om met behulp van het Google-platform netwerken te vormen waarin verbindingen met anderen kunnen worden aangegaan, kennis kan worden gedeeld, etc. Ook andere succesvolle bedrijven zoals bijvoorbeeld sociaal netwerk Facebook, vervullen zo'n rol. Jarvis noemt deze platformfunctie 'de elegante organisatie' (naar een citaat van de oprichter van Facebook Marc Zuckerberg ). Dankzij deze 'elegante organisaties' kunnen netwerken ontstaan waar mensen met elkaar in contact treden en kennis, informatie en activiteiten delen. Binnen die contacten ontstaat waarde, groeit kennis en ontstaan relaties. Het is dit type waarde dat volgens Jarvis steeds belangrijker wordt. Dankzij de platforms van o.a. Google kan iedereen die dat wil bedrijfjes beginnen tegen zeer lage kosten. Grote bedrijven hebben daardoor steeds meer moeite om hun businessmodel overeind te houden. Ze zullen volgens Jarvis van moderne organisaties als Google of Facebook moeten leren om zelf een 'elegante organisatie' te worden en platforms te bouwen waarmee ze anderen kunnen helpen om succesvol te zijn.

De nieuwe openbare wereldorde van Google
Jarvis stelt dat openheid, eerlijkheid, openbaarheid, vrijgevigheid, samenwerking en efficiëntie belangrijke waarden zijn in de nieuwe openbare wereldorde van Google. Het is belangrijk voor organisaties om alles wat mogelijkerwijs interessant is openbaar te zetten. Met openbaarheid bedoelt Jarvis ook dat je in het openbaar actie onderneemt zodat mensen kunnen zien wat je doet en daarop kunnen reageren of suggesties kunnen doen en erover kunnen vertellen aan vrienden. Je moet in de openbaarheid treden om gevonden te kunnen worden en als je dat goed doet dan worden jouw klanten vanzelf ook jouw reclamebureau. Eén positieve opmerking van een klant in een sociaal netwerk kan namelijk minstens zoveel effect hebben als een advertentie.

Weinbergers 'Uitvloeisel van de Eerste Wet van Jarvis
Deze nieuwe openbaarheid heeft er voor gezorgd dat het vertrouwen in traditionele bedrijven en instituten dramatisch is afgenomen. Mensen vertrouwen vooral hun vrienden en koersen op de adviezen die ze van vrienden krijgen. Dat heeft tot gevolg dat ouderwetse 'zeggenschap' of macht minder belangrijk wordt. David Weinberger heeft gezegd dat er tegenwoordig een onevenredige relatie bestaat tussen zeggenschap en vertrouwen. Jarvis noemt dat: “Weinbergers uitvloeisel van de Eerste Wet van Jarvis". Volgens deze wet is het zo dat hoe meer zeggenschap je hebt hoe minder je wordt vertrouwd en hoe meer je de touwtjes uit handen geeft, hoe meer vertrouwen je wint. "Voordat de mensen kunnen leren de machthebbers te vertrouwen, moeten de machthebbers leren de mensen te vertrouwen". Cruciaal hierbij is de kunst van het luisteren. Kun je werkelijk goed luisteren naar klanten en vervolgens openbaar handelen. In de woorden van Google directeur Marissa Mayer: "Heb je het systeem in huis om te luisteren? Heb je de cultuur in huis om te handelen naar wat je hoort?".

De Melkkoe in de kolenmijn
Vroeger testte men koolmonoxidegevaar in een kolenmijn met een kanarie in een kooitje. Als de kanarie de geest gaf moest je maken dat je wegkwam. Jarvis heeft hierop een variant bedacht: “de Melkkoe in de Kolenmijn”. Hij wil hiermee zeggen dat als je als organisatie je teveel fixeert op je melkkoe, je succes dus, je het gevaar loopt ten onder te gaan wegens gebrek aan vernieuwing. Volgens Jarvis maakt succes blind en kan succes vernieuwing in de weg staan: "Stimuleer, bescherm en geef gelegenheid tot vernieuwing". De uitdaging ligt in het naar boven halen en tot leven wekken van goede ideeën, zowel van binnenuit als van buitenaf, en klanten en werknemers in staat te stellen je ideeën en producten te verbeteren. Jarvis zegt hier heel terecht: "Het gaat erom dat we dingen anders bekijken, de fundamentele veranderingen van het Google-tijdperk begrijpen, lastige vragen stellen, nieuwe kansen grijpen, dat we heroverwegen, opnieuw fantaseren en heruitvinden. Dat is het voorbeeld van Google dat je moet volgen". En: “Het is tijd voor je identiteitscrisis".

Help het boek om zeep
In het tweede deel van het boek laat Jarvis het 'Google-denken' los op allerlei onderdelen van de economie zoals de mediawereld, gezondheidszorg, overheid, energieleveranciers etc. In het hoofdstuk over media zegt hij ook interessante dingen over boeken. Jarvis stelt daar dat "we het boek om zeep moeten helpen om het te kunnen redden". Vervolgens: "Het probleem met boeken is dat we er teveel van houden, we zetten boeken op een voetstuk, we behandelen ze als de hoogste vorm van cultuur". Hij stelt dat in de praktijk papieren boeken duur zijn en veel te veel leunen op de kaskraker-economie (waar slechts een paar winnaars zijn en heel veel verliezers). Dat boeken verspillend zijn en dat veertig procent van de gedrukte boeken nooit verkocht wordt. Volgens Jarvis hebben digitale boeken veel voordelen. Digitaal kunnen boeken multimediaal worden, met beeld en geluid. Je kunt in ebooks zoeken, er links in plaatsen, ze bijwerken. In ebooks kunnen gesprekken ontstaan rond denkbeelden, die vervolgens weer gezien worden door nieuwe lezers. Jarvis citeert hier Kevin Kelly's (futuroloog en redacteur bij Wired) visioen van 'relaties, links, connectie en uitwisseling': "In de nieuwe boekenwereld informeert ieder stukje het andere; iedere pagina leest alle andere pagina's. Wanneer een denkbeeld wordt verspreid onder de mensen, kan het groeien, zich aanpassen en doorleven buiten de bladzijde". Maar volgens Jarvis is Google zeker niet de vijand van boeken, integendeel, Google wordt hun platform van de toekomst.

Wat Zouden Bibliotheken Moeten Doen?
Het zou mooi zijn geweest als Jarvis ook had beschreven hoe het Google-denken in de bibliotheken zou moeten worden toegepast. Want ook Bibliotheken hebben het in de nieuwe wereldorde van Google moeilijk. Dankzij internet kunnen aanbieders direct in contact komen met hun afnemers waardoor veel vormen van tussenhandel ten onder zijn gegaan. Ook bibliotheken zijn een vorm van tussenhandel. Bibliotheken zijn nog echte gesloten instituten die zelden open communiceren met hun klanten. Bibliotheken denken ook nog sterk aanbodsgericht. En als ze al rekening houden met de vraag dan doen ze dat aan de hand van anonieme marktsegment-onderzoeken. Bibliotheken moeten ook sterk rekening houden met 'De Koe in de Kolenmijn' omdat ze nog steeds bijna geheel gefixeerd zijn op hun meest succesvolle product, het uitlenen van boeken. Bibliotheken willen dat hun klanten vooral naar de bibliotheek toe komen en staan klanten vervolgens in de weg met allerlei procedures en regels. Bibliotheken zijn bijzonder trage vernieuwers. Eigenlijk treedt de bibliotheek alle regels van Google met voeten. Kortom, wat zouden bibliotheken moeten doen? Een aantal van de regels van Google zouden niet moeilijk toepasbaar in bibliotheken moeten zijn. Goed luisteren naar klanten bijvoorbeeld. Veel meer in de openbaarheid treden. Of veel sneller vernieuwingen doorvoeren zonder die krampachtige drang om eerst alle randvoorwaarden perfect geregeld te willen hebben. Breng bijvoorbeeld betaversies uit van vernieuwende diensten en laat klanten meedenken bij de doorontwikkeling. Laat medewerkers onder hun eigen naam met klanten converseren. Laat medewerkers hun kennis maar via weblogs etaleren en delen met klanten. De meest interessante les heeft te maken met de platformfunctie van Google. Kunnen bibliotheken ook een 'elegante organisatie' zijn en platforms bouwen waarmee gebruikers netwerken van vrienden kunnen vormen? Vrienden die dankzij het platform via de bibliotheken kennis kunnen delen en toevoegen aan het netwerk. Platforms die er voor zorgen dat er dankzij bibliotheken waarde wordt gecreëerd en toegevoegd aan netwerken van mensen? Platforms waar de bibliotheek hun klanten niet in de weg staat?

Jeff Jarvis: Wzgd?: Wat zou Google doen? is voorjaar 2009 verschenen bij uitgeverij Mouria uit Amsterdam.

Alles wat digitaal is wordt onvermijdelijk gratis. Recensie van het boek 'Free: Hoe het nieuwe Gratis de markt radicaal verandert'

2010-04-04T08:00:00.001+02:00

In de serie nog niet eerder geblogde publicaties nu aandacht voor het boek 'Free' van Chris Anderson. Deze recensie verscheen in //Collectie 2009, nr. 4.
Alles wat digitaal is wordt onvermijdelijk gratis. Recensie van het boek 'Free: Hoe het nieuwe Gratis de markt radicaal verandert'
Weinig boeken hebben in de afgelopen paar jaar zoveel invloed gehad als 'The Long Tail' van Chris Anderson. In de Long Tail beschreef Anderson, die hoofdredacteur is van het tijdschrift 'Wired', het verschil tussen de fysieke wereld en de digitale wereld. In de fysieke wereld zijn de kosten van opslag, marketing en distributie hoog en moeten bedrijven winsten maken door grote hoeveelheden van dezelfde populaire items te verkopen. In de digitale wereld zijn de kosten voor opslag en distributie bijna nul en die voor marketing een stuk lager, daar kunnen bedrijven geld verdienen aan het verkopen van kleine hoeveelheden van heel veel verschillende items. Wanneer dit verschijnsel in een grafiek wordt gezet ontstaat de inmiddels wereldberoemde curve die Anderson 'The Long Tail' noemde. De Long Tail werd door iedereen die van kleinschalige specialistische uitgaven houdt juichend ontvangen. Ook in het nieuwe Nationale Collectiebeleid van de Nederlandse openbare bibliotheken neemt de Long Tail een belangrijke plaats in. Anderson's nieuwe boek 'Free: hoe het nieuwe Gratis de markt radicaal verandert', is in veel opzichten een logisch vervolg op de Long Tail. Ook Free is een economieboek en het is gelukkig net als z'n voorganger toegankelijk en plezierig geschreven. En ook in dit boek staat het verschil tussen de fysieke wereld (de wereld van 'atomen' zoals Anderson dat noemt) en de digitale wereld (de wereld van 'bits') centraal. In de Long Tail probeerde Anderson vooral aan te tonen dat er met het verkopen van weinig exemplaren van heel veel verschillende titels geld te verdienen valt. Hij had toen minder aandacht voor het gegeven dat de theorie ook opgaat in de wereld van Gratis. Bijvoorbeeld als het gaat om het illegaal downloaden. Piraterij komt in Free uitgebreid aan de orde en Anderson ziet dat als een onvermijdelijk verschijnsel omdat: "bits gratis willen zijn. Gratis is een algemeen geaccepteerd dagelijks verschijnsel. Massa's mensen lezen dagelijks gratis kranten in het openbaar vervoer en maken massaal dagelijks van talloze gratis diensten gebruik op het internet zonder zich af te vragen hoe dat eigenlijk kan en waar dat toe leidt.

The Penny Gap
Het nieuwe boek van Anderson is een uitgebreide verkenning van het begrip Gratis. De herkomst en betekenis van het woord Gratis komen aan de orde (net als 'friend' afkomstig van het oud-Engelse freon, freogan en in de betekenis van 'gegeven zonder kosten' uit 1585 van het begrip 'vrij van kosten'). Er is uitgebreid aandacht voor de geschiedenis van Gratis vanaf de Babyloniërs via het Marxisme tot de huidige tijd van overvloed. Ook de psychologie van Gratis komt aan de orde. Anderson noemt hier het fenomeen 'mentale transactiekosten'. "Welke prijs je ook berekent, je schept een mentaal obstakel dat de meeste mensen niet willen overwinnen". De kloof tussen lage kosten en gratis wordt ook wel de 'Penny Gap' genoemd: "Vanuit het perspectief van de consument gezien is er een enorm verschil tussen goedkoop en gratis. Geef iets weg en het kan zich zo snel verspreiden als een virus. Vraag er maar één cent voor en het wordt een heel ander verhaal". Denk hierbij ook even aan onze eigen 'Nederland Leest' campagne waar alle Nederlandse openbare bibliotheken gratis een speciaal geselecteerd boek weggeven. Wat zou er gebeuren als het boek voor 50 eurocent zou worden verkocht? In de ogen van Anderson zou er dan waarschijnlijk een stuk minder belangstelling voor zijn.
De centrale vraagstelling van het boek 'Free' ligt volgens Anderson in de 'paradox van Gratis': "mensen verdienen een hoop geld zonder anderen iets te laten betalen. Dat geldt niet voor alle, we hoeven niet niets te betalen voor alles, maar wel voor zoveel dingen dat we een economie ter waarde van die van een flink land hebben gecreëerd voor een prijs van ongeveer 0 euro. Hoe is dat gegaan en waar gaat dat naar toe?".

De Wet van Moore
Volgens Anderson is gratis niet nieuw maar is het van alle tijden, iets wat hij probeert aan te tonen met tal van aansprekende historische voorbeelden. Maar de huidige 'Gratis-trend' in de digitale wereld wordt volgens Anderson uitsluitend veroorzaakt door de sterk dalende prijzen van drie technologische ontwikkelingen: (processor)rekenkracht, digitale opslag en verbindingssnelheid en -capaciteit (bandbreedte). Ook wel bekend als de 'Wet van Moore' genoemd. Dankzij deze ontwikkelingen zijn de kosten van het reproduceren en distribueren van digitale content (in tekst, beeld en geluid) onmeetbaar laag geworden en zijn we van een wereld van schaarste in een wereld van overvloed terecht gekomen. En die kosten blijven dalen. "De kosten voor Youtube om een video te streamen zullen volgend jaar alweer de helft minder zijn". Anderson wijst hier op de onvermijdelijkheid van de drang naar gratis: "De trends die bepalend zijn voor de kosten van online zakendoen wijzen allemaal in dezelfde richting: naar nul. Geen wonder dat de prijzen online allemaal op dezelfde manier dalen.

Kortom, de zgn 'marginale kosten' van digitale producten, oftewel de kosten van het leveren van een extra exemplaar, zijn vrijwel nul geworden. De vaste kosten van de productie van het eerste exemplaar, zijn echter nog steeds hoog. Ook al zijn servers en verbindingslijnen nog zo goedkoop per doorgeleverde of opgeslagen gigabyte, er zijn wel grote investeringen aan voorafgegaan. Dat geldt ook voor nog te schrijven artikelen en liedjes of nog te maken films. Hoe je deze vaste kosten dekt blijft ook nu en in de toekomst een essentiële zakelijke vraag.

Schuiven met geld: Kruissubsidies
Het antwoord ligt volgens Anderson in wat economen 'kruissubsidies' noemen: "het schuiven met geld, van product naar product, persoon naar persoon, tussen nu en later, of naar niet-monetaire markten en weer terug." De meeste content wordt gesubsidieerd door online adverteerders of, in sommige gevallen, omdat de uitgever zich laat betalen voor het leveren van gedetailleerde informatie over potentiële consumenten. Minder bekend is de "Freemium" strategie. Een website als Flickr biedt gratis diensten aan maar laat betalen voor het zgn 'Flickr Pro-pakket' dat geen advertenties bevat en meer mogelijkheden biedt. Op deze manier subsidieert een klein deel van de gebruikers de rest. Vaak is de kruissubsidie een manier om een product te verkopen door het weggeven van een ander product. Anderson noemt hier Monty Python als voorbeeld. MP creëerde een YouTube-kanaal met hun meest populaire sketches, in de hoop dat de fans verleid zouden worden om hun dvd's kopen. Die dvd's kwamen al snel op de Amazon bestsellerlijst. De verkoop van Monty Python producten steeg met 23.000 procent! "Gratis werkte en het werkte briljant," schrijft Anderson.

Verspilling en ongelijkheid
Is het alleen maar pais en vree in de wereld van Gratis? Nee dus. 'Free' mag dan een lichtvoetig geschreven boek zijn maar de boodschap is ontnuchterend. "Iedereen kan weliswaar gratis gebruik maken van het businessmodel Gratis, maar al te vaak wordt alleen het nummer 1 bedrijf er echt rijk mee". Anderson staat in dit verband uitgebreid stil bij Google dat dankzij een slim doordacht systeem van kruissubsidies tot nog toe het meest succesvolle bedrijf is geweest met het 'Gratis'-concept. Voor andere bedrijven is het vaak niet zo eenvoudig om een succesvol businessmodel te bedenken dat is gebaseerd op Gratis: "Geld verdienen aan Gratis is een kwestie van creativiteit en voortdurend experimenteren, vooral als je geen miljoenenpubliek hebt". Verder kan Gratis ook leiden tot enorme verspilling. Anderson beschrijft hier het 'profiteursprobleem': "profiteurs zijn mensen die meer dan een redelijk deel van een voorziening consumeren of minder dan een redelijke deel van de productiekosten op zich nemen. Anderson heeft ook oog voor de milieuproblemen die worden veroorzaakt door Gratis en zegt dat deze in de wereld van atomen een veel grotere rol spelen dan in de digitale wereld. Hij noemt hier de bouw van Google-datacentra naast CO2-vrije waterkrachtcentrales als een positief voorbeeld van een bedrijf dat oog heeft voor de milieugevolgen van z'n eigen beleid.

Bibliotheken en Gratis
Ik heb het boek met extra belangstelling gelezen omdat openbare bibliotheken (weliswaar dankzij overheidssubsidie) ook opereren in de wereld van gratis. Bibliotheken zijn in veel landen 100% gratis voorzieningen. In Nederland ligt dat genuanceerder. Bibliotheken experimenteren al jaren driftig met allerlei tariefsystemen maar toch zie je ook in Nederland bibliotheken nog tal van gratis diensten leveren. Zie ook de hierboven beschreven 'Nederland Leest'-campagne. Verder hopen bibliotheken zich meer met digitale diensten te profileren. Daar stelt Anderson dat alle digitale content uiteindelijk gratis wil worden, ook dure content van uitgevers dus waar bibliotheken nu nog veel geld aan licensies voor betalen. Dat is aan de ene kant hoopvol omdat het mooi is als al die content voor iedereen vrij beschikbaar is. Aan de andere kant is er dan weer een reden minder om naar de bibliotheek te gaan.

Ook bibliotheken zijn groot geworden in het tijdperk van schaarste maar hebben problemen met het tijdperk van overvloed. Bibliotheken zouden zoals Anderson noemt aan 'overvloedsdenken' moeten gaan doen: "Zoals water altijd naar het laagste punt stroomt, stroomt de economie altijd richting overvloed". "Een paar decennia geleden zat de meeste waarde in productie. Toen werd productie door de globalisering een basisproduct en daalde de prijs. Dus verschoof de waarde naar dingen die nog geen basisproducten waren, weg van de oog-handcoördinatie en dichter bij de brein-mondcoördinatie. De kenniswerkers van vandaag zijn de fabrieksarbeiders van gisteren die tegen de stroom in op zoek zijn naar schaarste". Voor die nieuwe betekenis van schaarste citeert Anderson vervolgens de Amerikaanse Minister van werkgelegenheid Robert Reich. Volgens Reich is schaarste "de combinatie van kennis, vaardigheden en abstract denken die een effectieve kenniswerker kenmerkt. De uitdaging is dat je er voortdurend achter moet komen hoe je werk het beste tussen mens en computers kunt verdelen, en die verhouding verschuift voortdurend". En dat is een uitdaging die bibliotheken bekend voor moet komen.

In Kader:
De Tien Regels voor Gratis (10 principes van overvloedsdenken)

Als het digitaal is wordt het vroeg of laat gratis. Omdat de marginale kosten (verwerking, bandbreedte en opslag) voor digitaal ieder jaar dichter bij nul komen wordt gratis niet zomaar een optie maar een onvermijdelijkheid. Bits willen gratis zijn.
Atomen zouden ook wel gratis willen zijn, maar hebben daar wat minder haast mee (Buiten de digitale wereld dalen de marginale kosten zelden tot nul).
Je kunt Gratis niet tegenhouden. Anderson adviseert hier: "Haal Gratis weg bij de piraten en verkoop verbeterde versies".
Je kunt wél geld verdienen met gratis. Gratis opent deuren omdat je nieuwe consumenten bereikt. Dit betekent niet dat je sommigen van hen niet zou kunnen laten betalen.
Definieer je markt opnieuw. Vliegtuigmaatschappij Ryanair maakte haar stoelen goedkoop tot zelfs gratis om meer geld om die stoelen heen te kunnen verdienen.
Rond af naar beneden. Als de kosten van iets richting nul gaan, is Gratis slechts een kwestie van wanneer, niet van of. Waarom zou je daar niet als eerste aankomen voor iemand anders dat doet?
Vroeg of laat zul je met Gratis moeten concurreren. Aan jou de keus: of je past je aan die prijs aan en verkoopt iets anders, of je zorgt dat de kwaliteitsverschillen opwegen tegen de prijsverschillen.
Kies voor verspilling. Als iets te goedkoop wordt om te meten, stop daar dan mee.
Gratis maakt andere dingen waardevoller. Elke overvloed creëert een nieuwe schaarste. Wanneer een product of dienst gratis wordt, trekt de waarde naar de volgende, hogere laag (in de pyramide van Maslow). Ga daar ook heen.
Manage met overvloed voor ogen, niet vanuit schaarste. Bedrijven die digitaal worden, kunnen ook onafhankelijker worden zonder risico dat het moederschip zinkt.

Chris Anderson. Free: Hoe het nieuwe gratis de markt radicaal verandert. Nieuw Amsterdam, 2009. ISBN 9046805085, 9789046805084. 318 pagina's.

Hoe echt is Authenticiteit?

2010-04-03T08:00:00.009+02:00

In de serie oudere nog niet eerder op dit blog gepubliceerde berichten, de recensie van het boek 'Authenticity' van de auteurs van 'The Experience Economy' , James Gilmore en Joseph Pine. Het verscheen in //Collectie 2009, nr.2.
Hoe echt is Authenticiteit?
Volgens de auteurs Joseph Pine en James Gilmore is de belevenishype voorbij. Mensen hebben tegenwoordig vooral behoefte aan echtheid, aan authenticiteit. Moeten bibliotheken zich daarom nu nog wel met het organiseren van geënsceneerde belevenissen bezighouden of kunnen ze die hype beter overslaan? Lopen bibliotheken niet het gevaar als nep te worden ervaren als ze niet veranderen van aanpak, of kunnen ook belevenisbibliotheken authentiek zijn?
In 1999 publiceerden Joseph Pine en James Gilmore het boek 'The Experience Economie' (in 2000 in de Nederlandse vertaling verschenen onder de titel 'De beleveniseconomie : werk is theater en elke onderneming creëert zijn eigen podium'). Het boek sloeg in als een bom en de begrippen belevenis en beleving zijn sindsdien niet meer weg te denken in het jargon van marketeers. Belevenissen zijn niet alleen centraal komen te staan in reclame-uitingen van commerciële bedrijven. Ook nonprofit instellingen zoals musea doen hun best om museumbezoek tot een ware belevenis te maken. Zelfs in bibliotheken werd het begrip belevenis geïntroduceerd en gekoppeld aan een bepaald type bibliotheek, de beleefbibliotheek. Hoewel er een aantal bibliotheken zijn die zichzelf als beleefbibliotheek omschrijven, staat de eerste en eigenlijk tot op heden enige echte beleefbibliotheek in Drachten (zie ook //Collectie 2008/4). In de opvolger van 'The Experiency Economy', het in 2008 verschenen boek 'Authenticity', beweren Gilmore en Pine dat consumenten uitgekeken zijn geraakt op de geënsceneerde producten van de belevenisindustrie. De auteurs stellen dat klanten steeds meer twijfelen aan de echtheid van de voorgeschotelde belevenissen. De behoefte aan echtheid, aan authenticiteit krijgt de overhand. Die behoefte is dermate groot dat authenticiteit en daarvan afgeleide termen de nieuwe buzzwords zijn geworden in reclame-uitingen. Let er maar eens op hoe vaak de woorden 'echt', 'natuurlijk', 'origineel' of 'eerlijk' op productverpakkingen en in reclameboodschappen voorkomen. 'Authenticity' is een belangrijk boek voor iedereen die zich met marketing en communicatie bezighoudt en dat tot nu toe in bibliotheekland vrijwel geen aandacht heeft gekregen. Bibliotheken hebben met dezelfde kritische consumenten te maken zoals Gilmore en Pine in hun boek beschrijven. Reclameboodschappen en missionstatements van de bibliotheek zullen door klanten niet minder kritisch worden beoordeeld. Kortom hoe authentiek de bieb overkomt in de beleving van de klant is relevanter dan ooit tevoren.
Geënsceneerde belevenissen
In 'The Experience Economy' beschreven de auteurs hoe er door de eeuwen heen een ontwikkeling van productie van grondstoffen naar productie van goederen en van productie van goederen naar de ontwikkeling van diensten heeft plaatsgevondenen en hoe die ontwikkeling in een versnelling terecht kwam tijdens de 'Verlichting' en de 'Industriële revolutie'. Het klantperspectief heeft zich daarbij meeontwikkeld. Toen de economie zich vooral richtte op op de productie van goederen was het voor klanten vooral belangrijk dat er voldoende van die goederen aanwezig waren. Deze periode wordt ook wel het tijdperk van schaarste genoemd. Toen er dankzij technologische ontwikkelingen steeds meer overvloed ontstond, werden ondersteunende en afgeleide diensten steeds belangrijker waarbij de consument steeds kritischer werd op de kwaliteit van die diensten. Bedrijven en instellingen gingen zich daarom richten op het verbeteren van de kwaliteit, kwaliteitszorg werd geïntroduceerd. De laatste tien jaar is - mede onder invloed van de massamedia en internet - het begrip beleving steeds belangrijker geworden. Consumenten willen niet alleen voldoende kwalitatief hoogwaardige producten en diensten maar willen daar vooral ook nog iets aan kunnen beleven. Bedrijven zijn zich daarom steeds meer gaan richten op het creëren, of in de woorden van Gilmore en Pine, het ensceneren van belevenissen. Of je als consument nu een pretpark of een museum bezoekt of reclame kijkt op televisie, je wordt voortdurend geconfronteerd met zorgvuldig geënsceneerde belevenissen die afgestemd zijn op een specifieke lifestyle van consumenten.
Wat is echt en wat is nep?
Maar hoeveel belevenissen kan een consument verdragen? Als gevolg van de explosieve toename van het aantal prikkels dat klanten bereikt via de media, worden klanten steeds kritischer op de waarde van deze belevenissen en ontwikkelen een steeds sterker gevoel voor wat echt is en nep. Gilmore en Pine beschrijven dit in hun boek als volgt:
"Het is de paradox van de hedendaagse 'Belevenis Economie': des te slinkser de wereld lijkt, des te meer we onszelf de vraag stellen wat echt is. Terwijl de werkelijkheid wordt beoordeeld, veranderd, en vercommercialiseerd, reageren consumenten ondertussen vooral op wat er innemend, persoonlijk, gedenkwaardig, en bovenal, authentiek is. Als klanten je aanbod niet als echt ervaren, wordt je handel als niet authentiek, als nep gebrandmerkt en loop je daarmee het risico je geloofwaardigheid en je klanten te verliezen en zullen uiteindelijk je verkoopcijfers instorten" (vert. Jan Klerk).
In het boek wordt beschreven dat authenticiteit een gecompliceerd begrip is dat zo sterk gekoppeld is aan de persoonlijk beleving van klanten, dat je feitelijke kunt zeggen dat authenticiteit eigenlijk niet bestaat. Volgens de auteurs leven mensen in feite in een onechte wereld en hunkeren daarom voortdurend naar het echte, het eerlijke, het natuurlijke. Bedrijven doen daarom hun uiterste best om zo authentiek mogelijk over te komen maar het is uiteindelijk toch de klant die zelf bepaalt of men een boodschap of product authentiek wil vinden. Het is daarom belangrijk dat klanten zich herkennen in een boodschap of product, het gaat er om dat een product bijdraagt aan het zelfbeeld van de klant. Een klein voorbeeld. Dure Converse gympjes komen uit Chinese fabrieken en worden door slechtbetaalde arbeiders uit goedkope grondstoffen gemaakt. Dezelfde gympjes, op precies dezelfde manier met dezelfde grondstoffen gemaakt, worden - weliswaar zonder Converse logo - voor een kwart van de prijs verkocht in budgetwinkels. Toch wordt de dure gymp als authentieker gekwalificeerd omdat het Converse-logo bijdraagt aan het zelfbewustzijn van de klant. Klanten weten dit best maar beleven desalniettemin Converse-gympjes als authentiek.
Vijf genres in authenticiteit
Kortom, in essentie bestaat echte authenticiteit niet. Alles wat wordt aangeboden of gemaakt is per definitie nep. Authenticiteit bestaat slechts in gradaties van nep, variërend van heel nep tot bijna niet nep. Kortom, authenticiteit is met alle aan de beleving van consumenten gekoppelde tegenstrijdigheden een paradoxaal begrip. Om die tegenstrijdigheden beter te kunnen duiden, formuleren Gilmore en Pine daarom een graadmeter van authenticiteit. Met behulp van die graadmeter kunnen vervolgens strategieën voor de omgang met nepheid en het creëren van echtheid worden onderbouwd. Aan de hand van de twee vragen: 'Ben je trouw aan jezelf' en 'Ben je wat je zegt tegen anderen', kunnen de producten en diensten van bedrijven en instellingen in vier kwadranten van tegenpolen worden ingedeeld: echt-echt, nep-nep, echt-nep en nep-echt. Deze tegenstellingen worden vervolgens gekoppeld aan vijf gradaties of genres in authenticiteit. De natuurlijke (natural), oorspronkelijke (original), oprechte (exceptional), verwijzende (referential) en invloedrijke (influential) authenticiteit. Alle deze vijf genres kennen de tegenpolen nep-nep en echt-echt, en de polen echt-nep en nep-echt. Als bijvoorbeeld de natuurlijke authenticiteit (natural) de echt-echt pool is, dan is het begrip kunstmatig de nep-nep pool. De nep-echt pool is dan vervolgens alles waar je in het Engels re- voor kunt zetten zoals in re-cycle, re-design, re-doing. Een goed voorbeeld van nep-echt is volgens de auteurs de 'Body Shop'. De echt-nep pool is datgene wat te maken heeft met alles waar je in het Engels un- voor kunt zetten, un-packeged, un-complete, un-finished. De auteurs noemen hier de 'Lush Store' een goed voorbeeld van echt-nep. Deze winkel is daarmee de absolute tegenpool van de nep-echt 'Body Shop'. In de 'Lush Store' worden alle producten onverpakt verkocht en kun je zelf je eigen zeep snijden op je eigen gewenste grootte. Beide winkels, Body Shop en Lush Store stoeien met het begrip natuurlijke authenticiteit en geven daar hun eigen invulling aan. In het genre oorspronkelijk (original) zit authenticiteit aan de tegengestelde kant van oorspronkelijk: imitatie als nep-nep, met retro als nep-echt. Neem bijvoorbeeld de retroversies van de automerken 'Mini Cooper', de 'Kever' (New Beetle) en de 'Fiat 500 (Cinquecento)', die typische voorbeelden van fake-real zijn. Nog een voorbeeld van retro is de film 'Mama Mia' waarin de in de jaren 70 succesvolle band Abba zo goed wordt geïmiteerd dat de film door het grote publiek als authentiek werd ervaren en daarmee een groot succes werd. Een ander voorbeeld van oorspronkelijke authenticiteit is repro. De auteurs beschrijven repro als real-fake (reproducties van origineel antiek - een oude klok met van binnen een hypermodern mechanisme waardoor hij langer meegaat). Ook de hierboven genoemde 'Converse All Star' gympjes vallen onder dit genre. Het zijn repro-schoenen die verwijzen naar de jaren zeventig. Ook de genres oprechte, verwijzende en invloedrijke authenticiteit worden door Gilmore en Pine uitgebreid beargumenteerd en geïllustreerd met talloze voorbeelden. Het laatstgenoemde genre invloedrijke authenticiteit is voor bibliotheken bijzonder interessant. Hierbij wordt uitgegaan van een belangrijke vraag die klanten zichzelf stellen op het moment dat ze iets aanschaffen of ergens aan mee gaan doen: "wordt ik hier beter van?" of "draagt het bij aan m'n eigen ontwikkeling of positie?". Instituten die goed met invloedrijke authenticiteit om gaan, slagen er in om klanten én medewerkers het gevoel te geven dat ze ergens bij horen waar ze én een maatschappelijke bijdrage kunnen leveren én er persoonlijk ook beter of wijzer van worden.
Bibliotheken en authenticiteit
Het boek 'Authenticity' heeft mij in ieder geval duidelijk gemaakt dat er bijzonder veel te leren valt van de manieren waarop bedrijven omgaan met de verschillende vormen van authenticiteit. In m'n inleiding vertelde ik al dat ook bibliotheken belevenissen proberen te ensceneren. In hoeverre bibliotheekgebruikers de nieuwe Centrale Bibliotheek in Amsterdam of de Openbare bibliotheek in Drachten ook werkelijk als een belevenis ervaren is mij niet duidelijk. Wat ik wél weet is dat de oorspronkelijke openbare bibliotheek met alle daarbij behorende beelden van stoffigheid tot voor kort altijd als authentiek is ervaren. Een vernieuwingsbeweging als 'De Bibliotheek Anders Bekeken' speelt hier duidelijk op in en sluit sterk aan bij de bij bibliothecarissen en publiek als authentiek bekend staande beelden van bibliotheken. Kort samengevat komt de boodschap van het boek op het volgende neer: "wees trouw aan jezelf" en "wees datgene wat je zegt dat je bent". Kortom als je een bibliotheek bent gedraag je dan ook als bibliotheek en als je publiekelijk zegt een belevenisbibliotheek te zijn zal je ook daadwerkelijk belevenissen moeten gaan ensceneren.
Authenticity : what consumers really want door James H. Gilmore; B. Joseph Pine. Boston, Mass. : Harvard Business School Press, ©2007
in Nederland verschenen onder de titel:
Authenticiteit : wat consumenten echt willen. [S.l.] : Academic Service, 2008.
Voor dit artikel is de oorspronkelijke Engelstalige uitgave gebruikt.

UgameUlearn2010: Michael Stephens #ugul10

2010-04-01T16:55:00.005+02:00

Dit is een presentatie waar ik naar heb uitgekeken. Sowieso had ik erg naar deze dag uitgekeken. Ik heb danweliswaar een aantal columns geschreven samen met Michael Stephens maar had hem nog nooit in real lifegesproken en ook nog nooit een live presentatie van hem gezien dus moest het doen met z'n prachtige slides die je bij Slideshare kunt terugvinden. Nou dit is niet zo maar een presentatie, dit is een show. Een werkelijke beleving die start met Yoga! Hij begint met complimenten over onze 'backchannel' via Twitter. Over 'stewardship'. Over collecties op Flickr. Over 'service' die ook kan bestaan uit antwoorden geven op Twitter. 'The library comes into my device'. Over 'sticking to our core values'. Over dat libraries 'should encourage the heart'. Met mooie en slechte voorbeelden uit de bibliotheekwereld. Voorbeelden van allerlei verboden in bibliotheken. 'Perform a kindness audit in your library': onderzoek hoe het gesteld is in je bibliotheek met de vriendelijkheid. Over 'institutional culture'. The larger the slower. It should be moving! Over 'embedded staff', 'silo's of knowledge' over 'outdated methods'. Over 'barriers and rules'. Over onze 'mindset': waarom doen we de dingen zoals we ze doen. Over hoe 'technology' alles heeft veranderd wat we doen. Over 'technolust' en 'technostress'. Over 'techno-divorce': het laten gaan van wat we niet langer nodihebben. Over 'technoshame' en 'technophobia': angst.

Volgens Michael gaat het in de toekomst om 'presence', over aanwezig zijn. Zowel fysiek als online. Over jongeren. Veel bibliotheken weten geen raad met jongeren. Jongeren schrijven veel. Vooral op internet. Voorbeeld de 'teenblog' van de Columbus Metropolitan Library. Bibliotheken zouden 'gidsen' moeten zijn en geen 'gatekeepers'. Over 'Hyperlocal': creating information spaces in the neighbourhood. Houd je bezig met Augmented Reality: 'Geo-enriching online information'. Vind je 'local creators' en je 'local experts'. Michael's leestips: Peter Block, Clay Shirky en Seth Godin. Over de DCPL bibliotheek Twitter waar actief met gebruikers geconverseerd wordt. We leven in een tijd van nieuwe digitale competenties. 'Spel' zou centraal moeten staan en 'lol'. Nog een leestip: Daniel Pink's 'a Whole New Mind': 'you can't fake a smile'. Libraries should be fun. Maak fouten en leer ervan. Over Learning2.0, Michael's onderzoek naar het effect van '23Dingen' in Australische bibliotheken. 23Dingen gaat over 'self-directed work'. Over nieuwsgierigheid, over 'openheid'. Over ontdekken. Over 'connected collaboration'. Over 'flexibility'. Wie kon zich ooit voorstellen dat Twitter een onderwijstool zou worden? Over de 'non users experience': Find them, talk to them, go to them!

De wereld is veranderd. Welke kleine veranderingen zouden wij kunnen maken en welke grote veranderingen zouden we kunnen maken? The library is a 'growing organism'. Het is nooit te laat om te starten met het volgende ding dat je wilt doen. Breng je strategie in kaart! Neem jezelf voor om te plannen, op alle mogelijke manieren. 'Watch the horizon to see the next thing'. Forward thinking. Brake down barriers. Over vertrouwen in je gebruikers, vertrouwen in elkaar: wees open en eerlijk. En heb lol. Ontwikkel je eigen persoonlijke ontwikkelnetwerk. Be nimble be quick: neem snel beslissingen. We hebben niet langer de tijd om er lang over te doen. Wees creatief en menselijk. Als alles wegvalt blijft het menselijke over. Wees aardig. Alles draait om de balans. Take a breath! Neem je hart mee: Let the heart drive change!

Het is onmogelijk om de ervaring van deze presentatie en de prachtige slides goed weer te geven.

Ik krijg in ieder geval kippenvel van deze man. Enorm inspirerend!

Foto: Jan Klerk

UgameUlearn: Gary Vaynerchuk #ugul10

2010-04-01T15:38:00.006+02:00

We gaan verder met Gary Vaynerchuck via een Skype verbinding. Een druk baasje die oorspronkelijk uit de Sovjet Unie komt en in de VS de meest uiteenlopende baantjes heeft gedaan en op een gegeven moment een fortuin heeft gemaakt met de online verkoop van wijn. Hij gaf tot 2005 bijna 4 miljoen dollar per jaar uit aan advertenties. In 2005 startte hij met Wijn-televisie en het opbouwen van communities op Facebook, Youtube en Twitter gebaseerd op de principes content, community and caring. Dat was dermate succesvol dat hij vervolgens een social web specialist werd.

Hij stelt dat ondanks alle ontwikkelingen 'content' nog steeds cruciaal is. Hij stelt dat iPad bibliotheken enorm gaat raken. Vaynerchuck richt zich op 'culture'. Over waarom hij geloofd in Foursquare, en Gowalla en 'checking in' en geo based applications en 'hyperlocal'. Het is 'the shift of our culture'. Veel instituten nemen beslissingen gebaseerd op hunzelf en niet op de realiteit. De shift naar de 'consumerweb' is de grootste shift die ooit is gemaakt. Het maakt niet uit welke onderneming je begint. Het gaat over engaging, connecting, conversation. Het boek 'Crush It' is Vaynerchuks 'blueprint' voor succes. Vaynerchuk stelt in één van z'n vragen op antwoorden dat het hem niet gaat om het geld maar om het proces. Als hij kan leren van het proces dan kan hij er ook geld mee maken (zegt hij zeer zelfverzekerd).
En dat boek 'Crush It' krijgen we dankzij NBD/Biblion gratis uitgereikt. En daar ben ik werkelijk blij mee!

Foto: Jan Klerk

Ugame Ulearn 2010: Michael Edson #ugul10

2010-04-01T12:50:00.006+02:00

Na een korte goochelshow gaan we verder met Michael Edson, 'Director of Web and New Media Strategy' van het Smithsonian Institution, die vertelt dat hij met 'Twitter Vakantie' is.
Over 'doing things that matter' over 'making difference in the world'. Over 'innovative informal education'. Over 'empowering citizen scholars', over 'solving big problems'. Over het verschil tussen de duh (jongeren) en de huh (ouderen) reacties op Chris Anderson's 'Free' als illustratie waar de huidige instituten voor staan: de 'thermocline issues'. De insite innovation en de outside innovation. Weg met de fixatie op Web2.0. Weg met het internet als broadcast medium voor instituten. Citaat van Shirky die aangeeft dat de conversaties volledig buiten de instituten omgaan. Over de Wet van Moore die vooral opgaat bij de mobile devices (met 3,5 miljard abonnees!) die binnen een paar jaar al weer 20x sneller en beter zijn dan nu.
'Users are heroes in their own epic journeys'.
Over de 'updated learning model'. Over 'relevance'. Over het gebrek aan relevance dat blijkt uit de straatinterviews in Washington waar gevraagd wordt naar de bekendheid met de website van Smithsonian. Nee dus. Google Images, Wikipedia en www.ocean.com zijn zoveel populairder op Smithsonian's core-onderwerpen dat Smithsonian niet eens voorkomt in de zoekresultaten op Google. Enchanting.com komt op hetzelfde onderwerpsgebied met een tweemans webteam wel hoog in de resultaten. Desalniettemin is het 'merk' Smithsonian wél heel sterk. Op dit moment concurreert de website van Smithsonian letterlijk met iedereen. Hoe kun je nog een online verhaal vertellen zonder hyperlinks, zonder tags zonder video? Youtube, Flickr en Wikipedia stelen vrijwel alle gebruikers weg. Volgens Lee Rainee moet de website van een instituut precies even goed zijn als het fysieke instituut. Over Smithsonian 2.0. Over de Smithsonian Wiki waar samen met gebruikers het proces naar een nieuwe nieuwe mediastrategie plaatsvindt. Discussies die direct op de wiki worden vastgelegd. De strategie moet een document zijn dat er werkelijk toe doet, dat werkt. Over de drie thema's:

update the smithsonian digital experience

update the smithsonian learning model

balance atutonomy and control within the SI

Over de speciaal voor de Citizen Scientist bedoelde Smithsonian Commons: Smithsonian Commons: Vast, Findable, Shareable and Free waar iedere amateur wetenschapper kan bijdragen en delen. Over het belang van 'building prototypes'. Tot slot laat hij een prototype op Youtube zien.
Ik zou zo zeggen na deze best gecompliceerde presentatie: kijk vooral nog even goed naar de slides!
Foto: Jan Klerk

UgameUlearn2010 The User Experience #ugul10

2010-04-01T11:15:00.006+02:00

We beginnen vandaag met dagvoorzitter Father Roderick die kerken en bibliotheken onder één noemer probeert te brengen. Beide instituties richten zich op het verbinden van mensen. Dat Father Roderick tevens een Katholieke Priester is geeft wat mij betreft ook wel een apart randje aan deze dag. Vandaag is het de bedoeling dat we geïnspireerd raken en er voor zorgen dat meer mensen de bibliotheek gaan 'beleven'.
David Lee King is de eerste spreker vandaag. Zijn verhaal gaat over 'designing the Digital Experience', over 'opening the doors'. Over dat mensen niet langer gewoon 'stuff' willen maar een 'experience' willen kopen. Voorbeeld 'The American Girl Place' waar je eerst een fysieke belevenis mag meemaken maar het vervolg vindt plaats op de website. Vervolgens Harley Davidson USA waar je alles kunt doen behalve motoren kopen. Over 'The Structural Path', dat zich van strategie, via scope, structure, skeleton bij de 'surface' uitkomt. (van Jesse James Garrett). Vervolgens David Armano's 'Approach to Creating Experiences'. Over vereenvoudiging en aansluiten op wat de gebruiker werkelijk wil. Over David Lee King's eigen Topeka & Shawnee County Public Library waar hij werkt met focus groups. Hij maakt de analogie van de Amerikaanse lichtknoppen die uitsluitend aan of uit kunnen. Over de 'Community Path'. Over de 'community experience', over 'conversations'. Hij geeft hier het voorbeeld van de 'customer reviews' bij Amazon.com. Over 'real conversations' over verbindingen en conversatie op internet tussen gebruikers en bibliothecarissen. Over de You Tube 'are you blogging this'-song van DLK. Over het stimuleren van reageren op Blogs, Facebook, Twitter etc. wat een gevoel van 'familiarity' teweeg brengt. De digitale conversatie wordt fysiek weer voortgezet (heette dat niet ambient awareness?). Over verhalen vertellen. Het is belangrijk om het verhaal van je organisatie te vertellen, laat je ervaring zien, vertel er over. Topeka is actief op het Community Path met participatie, conversatie en het maken van verbindingen.
Over de 'gemeenschappelijkheden' tussen 'bedjumping' (de 'bed sleeping experience') en de sportclubkapper waar je een 'tvkijksportbelevinghaarknipbeleving' kunt meemaken en de online Starbuckscoffeebeleving.
Het gaat erom dat je op je website een beleving kunt aanbieden waar niet jouw product centraal staat maar ontmoeting rondom jouw producten. Over de 'customer journey map' waar je stapsgewijs op je website per button nagaat wie je gebruiker is en waar hij zich op je website bevindt en waarbij je je bij iedere stap moet afvragen wat daar belangrijker is, de gebruiker of je organisatie. Zorg ervoor dat je bij moeilijke stappen de juiste extra informatie geeft. 'Improve the ordinary', zorg ervoor dat je de belangrijkste zaken zo eenvoudig en duidelijk maakt. King is zich aan het herorienteren op de website zonder naar andere bibliotheekwebsites te kijken (because they stink). Hij kijkt wel naar Facebook en Youtube en BBC om te kijken hoe zij hun gebruikerservaring organiseren. Over Chiquita die de saaie sticker hebben omgetoverd tot een belevenis. 'Make your websites fun'! 'Connect the customer'. 'Create an experience stage'. Maak een show van je dienstverlening! Work on conversation! We moeten onze manieren van converseren met het publiek verbeteren, het zijn nieuwe manieren van marketing. Zorg voor een verbeterde beleving!
Foto: Jan Klerk

Bibliotheekboetes voldoen via 'Hyves Afrekenen'?

2010-04-01T07:30:00.011+02:00

Ik had het twee jaar terug al eens in een berichtje aangekondigd maar nu is het er dan eindelijk. Sinds vorige week heeft Hyves mooie betaalfunctionaliteit toegevoegd: 'Hyves Afrekenen oftewel 'sociaal betalen'. Hiervoor is de Minitix afrekentool van Rabobank geïntegreerd met Hyves. Je kunt eenvoudig via 'Mijn Menu' kiezen voor 'afrekenen'. Daar moet je eerst in een paar eenvoudige stappen het sociaal betalen activeren. Het werkt als een soort van chipknipsysteem. Je moet eerst via iDeal je saldo opwaarderen.Vervolgens kun je naar iedere vriend in je netwerk geld overmaken. Het wordt zo reuze eenvoudig om iemand snel iets toe te stoppen, een donatie te doen of even snel een schuld te vereffenen. Een mooie zet van Hyves waarmee ze grote jongens als Facebook voor zijn en ik denk dat dit wel eens een hele populaire functie van Hyves kan gaan worden. Ben trouwens benieuwd hoe lang het gaat duren voordat ik m'n bibliotheekboetes via Hyves Afrekenen kan voldoen? Eén ding ben ik nog niet helemaal achter. Als ik een bedrag van een andere Hyver ontvang. Hoe kan ik dat dan cashen?

Wereldwijd samenwerken in de wereld van Wikinomics

2010-03-24T08:00:00.007+01:00

Weer een nog niet eerder geposte publicatie uit mijn oude doos. Ditmaal een recensie van Web2.0 standaardwerk 'Wikinomics' van Don Tapscott en Anthony D. Williams dat eerder verscheen in //Collectie 2008 nr. 3

Wereldwijd samenwerken in de wereld van Wikinomics
Hoe toekomstbestendig is de huidige wijze van samenwerking binnen de bibliotheken? Jan Klerk liet zich overtuigen door de auteurs van ‘Wikinomics’: de bibliotheken hebben een nieuwe vorm van samenwerking nodig.
‘Wikinomics’ is in bibliotheekkringen nauwelijks opgemerkt, maar je kunt het gerust als verplichte vakliteratuur beschouwen. Don Tapscott & Anthony D. Williams schreven het in 2006, vorig jaar verscheen de Nederlandse vertaling bij Business Contact. Het boek is niet alleen interessant voor de diehard 'tweepuntnuller', maar voor iedereen die is geïnteresseerd in ontwikkelingen die fundamenteel ingrijpen op kennisintensieve organisaties. Centraal staan de nieuwe vormen van samenwerking die zich dankzij internet wereldwijd manifesteren. Het bekendste voorbeeld is de niet meer weg te denken online encyclopedie Wikipedia, waaraan het boek deels ook z'n titel ontleent. Bibliotheken zouden veel baat kunnen hebben bij de in het boek beschreven vormen van samenwerking.

Win-win
Samenwerking is niets nieuws. Het is misschien zelfs één van de meest gebruikte woorden in de beleidsstukken van openbare bibliotheken. Doorgaans hebben we het dan over samenwerking met lokale culturele of educatieve organisaties op gezamenlijke projecten. Verder zijn we allemaal bekend met vormen van bovenlokale samenwerking tussen bibliotheken op specifieke thema's die meestal regionaal zijn georganiseerd. Bij dit soort samenwerking hebben we het vaak over 'win-win', is er sprake van een vergelijkbaar belang en in een enkel geval maakt de openbare bibliotheek deel uit van een vorm van ketensamenwerking. In dat geval leveren de samenwerkingspartners ieder een onderscheiden bijdrage aan de keten die zonder die verschillende individuele bijdragen niet kan functioneren. De samenwerking vindt dan tussen de professionals van de verschillende organisaties plaats die als individuele entiteiten niet ter discussie staan. Maar al te vaak blijft de samenwerking na enthousiast uitgesproken intenties hangen in praten over samenwerking.
In ‘Wikinomics’ gaat het over een geheel nieuwe vorm van samenwerking. Samenwerking die zich niet lokaal manifesteert maar op veel grotere en soms zelfs wereldwijde schaal. Het onderscheid tussen de professional en de amateur valt bij Tapscott en Williams regelmatig weg. Die nieuwe rol voor de “amateur” wordt door professionals met de nodige argwaan bekeken en door sommigen zoals web2.0 criticaster Andrew Keen zelfs als rampzalig beschreven. Het grote voorbeeld Wikipedia laat echter zien dat de web2.0-encyclopedie over een groot zelfreinigend vermogen beschikt en zich ondanks vele sabotagepogingen steeds weer snel weet te herstellen. Wikipedia bewijst dat samenwerking op hoog niveau en op deze schaal werkelijk mogelijk is.

Concurrentieprincipes
Dat internet veel heeft veranderd is een open deur. Dankzij internet is het veel gemakkelijker geworden om vraag en aanbod efficiënt bij elkaar te brengen, zoals Chris Anderson heeft beschreven in the 'Long Tail’. De wetten op het gebied van zoeken naar en vinden van informatie op het internet zijn fundamenteel veranderd, beschreef David Weinberger in het in //Collectie nr.1 besproken boek 'Everything is miscellaneous'. Tapscott en Williams beschrijven in ‘Wikinomics’ hoe 'Web2.0' (het sociale web) fundamentele veranderingen veroorzaakt op het gebied van samenwerking, veranderingen die diep ingrijpen op organisatieculturen en -structuren.
De auteurs onderscheiden bij deze ontwikkelingen vier nieuwe concurrentieprincipes waarlangs de nieuwe samenwerking zich voltrekt: openheid, peering, uitwisseling en wereldwijd handelen, die er alle vier toe leiden dat er meer waarde wordt gecreëerd.
Met openheid bedoelen de auteurs bijvoorbeeld openheid over de doelen en motieven van je organisatie, over broncodes van ontwikkelde computerprogramma's, over innovatie en bedrijfsstandaarden, alles samengevat onder de noemer bedrijfsspecifieke informatie. Bij 'peering' spelen ouderwetse hiërarchische bedrijfsprincipes nauwelijks een rol en wordt door verschillende organisaties en individuen horizontaal samengewerkt aan de productie van op informatie gebaseerde producten en diensten. De auteurs halen hierbij veelvuldig de ontwikkeling van het open source besturingssysteem 'Linux' aan.

Ouderwets
Bij uitwisseling gaat het volgens de auteurs over het belang van onbelemmerd uitwisselen van kennis en informatie tussen bedrijven en andere bedrijven, maar ook tussen bedrijven en individuele klanten. Ouderwetse regelingen op het gebied van bescherming van intellectueel eigendom "beperken de toegang tot de essentiële hulpmiddelen van de kenniseconomie" en "zorgen ervoor dat de echte mogelijkheden van door klanten aangestuurde innovatie en creativiteit die zouden kunnen leiden tot nieuwe bedrijfsmodellen en industrieën, worden geblokkeerd''. Dankzij deze ontwikkelingen op het gebied van uitwisseling ontstaan nieuwe vormen van bescherming van intellectueel eigendom zoals 'Creative Commons'.
Het vierde door de auteurs beschreven principe is 'wereldwijd handelen'. De auteurs beschrijven een nieuwe vorm van globalisering die ontstaat door "veranderingen op het gebied van samenwerking en de manier waarop bedrijven hun capaciteit om te innoveren en te produceren zullen benutten”. Hier wordt bedoeld dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn als ze op het gebied van innovatie steeds de grootst mogelijke schaal zoeken en optimaal gebruik maken van het nieuwe wereldwijde platform voor samenwerking dat dankzij internet is ontstaan.

‘Mashups’
De auteurs beschrijven vervolgens een zevental modellen van massale samenwerking die zich kunnen meten met traditionele bedrijfsstructuren. Voorbeelden zijn dan peering (bijvoorbeeld Wikipedia) en het ontstaan van marktplaatsen voor ideeën, uitvindingen en talenten die de auteurs ideeënagora's noemen. Of klantgestuurde vormen van innovatie die dankzij de prosumers (de nieuwe participerende en content genererende klant) kunnen ontstaan. Deze ontwikkelingsgemeenschappen worden beschreven in het hoofdstuk 'Platforms voor participatie'.
Bij Amazon.com kunnen bijvoorbeeld externe partners programma's ontwikkelen om "de databasegevens van Amazon te benutten, nieuwe soorten winkels of toepassingen aan Amazon.com toe te voegen en hun algemene bedrijfsprocessen met de Amazonsite te integreren." In deze wereld wordt frequent gebruik gemaakt van zogenaamde ‘Mashups' (internetapplicaties waar gegevens uit meerdere bronnen gecombineerd en gezamenlijk gepresenteerd worden).

‘Wikinomics’ en de bibliotheek
‘Wikinomics’ gaat vooral over het bedrijfsleven maar dat neemt niet weg dat ook de nonprofit-sector z'n voordeel kan doen met de in Wikinomics beschreven ontwikkelingen. Op pagina 43 staat een belangrijk citaat dat ook op onze bibliotheekwereld van toepassing is: "Om in deze nieuwe wereld te kunnen slagen is het onvoldoende, en zelfs antiproductief, om gewoon de huidige beleidsregels, managementstrategieën en scholingssystemen te intensiveren. Als bedrijven innovatief willen blijven, moeten ze inzicht krijgen in de verschuivingen die plaatsvinden en de nieuwe strategieagenda daaraan aanpassen. We moeten samenwerken of ten onder gaan, grens- , cultuur- , discipline- en bedrijfsoverschrijdend, en steeds vaker met grote groepen mensen tegelijk". Je kunt hier eenvoudig het woordje 'bedrijf' door 'bibliotheek' vervangen.

Toekomstbestendig
In mijn ogen kan er in de bibliotheekwereld veel worden geleerd van de in ‘Wikinomics’ beschreven ontwikkelingen. Het schaarse talent in bibliotheken is over heel Nederland verspreid en het kan bijvoorbeeld goed werken als die versnipperde talenten in de gelegenheid worden gesteld om gezamenlijk aan vernieuwing te werken. Daarbij kan veel worden geleerd van ontwikkelingen elders zoals bijvoorbeeld in de VS.
Wellicht zou je zelfs internationale ontwikkelteams kunnen samenstellen. De bibliotheeksector is echter zeer hiërarchisch geordend en concurrentie zoals in de economie speelt in de bibliotheekwereld nauwelijks een rol. Het proces van bibliotheekvernieuwing is op op ouderwetse principes gebaseerd en wordt topdown aangestuurd. De recentelijk opgezette 'Agenda voor de Toekomst' vraagt zelfs om nog meer centrale regie. Uit ‘Wikinomics’ valt te leren dat er nieuwe managementstrategieën nodig zijn en ook een nieuw type manager die de vier basisprincipes peering, openheid, uitwisseling en wereldwijd denken beheerst en stimuleert. Strategieën die je helaas slechts zeer beperkt terugvindt in de recente beleidstukken van de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Kortom in mijn ogen loopt de branche het risico dat de nieuwe uitgezette lijn van 'meer focus en regie' uiteindelijk contraproductief uitpakt.
In de lijn van Wikinomics gaat het uiteindelijk ook in de relatie tussen bibliotheek en bibliotheekgebruiker over waarde creëren. Anno 2008 zijn de producten en diensten van een bibliotheek nog steeds zelden het resultaat van één van de bovengenoemde vormen van samenwerking. Verder zijn deze producten en diensten meestal vanuit de bibliothecaris bedacht en is er vrijwel geen input van de gebruiker in verwerkt. In het licht van Wikinomics kun je derhalve de legitieme vraag stellen of deze producten en diensten voldoende waardevol zijn en relevant.
Bibliotheken hoeven niet lijdzaam de verandering te doorstaan. Het zou bijvoorbeeld wel eens een cruciale succesfactor kunnen zijn om de gebruiker zelf een rol te laten spelen bij doorontwikkeling van bestaande en ontwikkeling van nieuwe producten. Verder is er een nieuw type manager nodig die niet zozeer de eigen organisatie maar het overstijgend belang als uitgangspunt centraal stelt en in staat is om op een transparante manier leiding te geven. Ik ben er van overtuigd dat de door de auteurs beschreven nieuwe vormen van horizontale samenwerking in het geval van bibliotheken en vooral ook tussen bibliotheken en andere instellingen, tot nieuwe wegen en creatieve invalshoeken zullen leiden.

Don Tapscott, Anthony D. Williams ‘Wikinomics: hoe samenwerking door iedereen met iedereen alles verandert’ Amsterdam Business Contact 2007 ISBN 97890 4700 05 63

Andrew Keen ‘http://www.worldcat.org/title/-cultuur-hoe-internet-de-beschaving-ondermijnt/oclc/228280628&referer=brief_results: hoe internet de beschaving ondermijnt.’ Amsterdam Meulenhoff 2008

Foto: On My Desk by @Boetter

Tijd hebben

2010-03-23T08:00:00.004+01:00

Vragen

Je kunt je blijven sufpiekeren over de toekomst van bibliotheken. Blijft de bibliotheek vooral een mediahuis? Wordt de bibliotheek een open leerhuis waar je lekker kunt studeren of huiswerk maken? Of wordt de bibliotheek een koffiehuis waar je elkaar in een ongedwongen sfeer kunt ontmoeten rond warme appeltaart en kunstig geconcipieerde cappuchino? Een open huis ook waar allerlei nonprofit clubs hun kunstje mogen doen. Of gaat het huis gewoon dicht omdat burgers prioriteit geven aan andere zaken. Want waar heeft de burger in de stad eigenlijk behoefte aan? Helaas weten burgers helemaal niet waar ze in de nabije toekomst behoefte aan hebben. Als de vraag wordt gesteld willen mensen doorgaans meer van hetzelfde. Je moet het dus doen met theoretische denkoefeningen en jezelf de vraag stellen welk huis de meeste toekomst heeft in het licht van de trendmatige ontwikkelingen.

Appie en de Zelfscan
Bijvoorbeeld digitale ontwikkelingen. Wat betekent digitaliteit voor de toekomst van de fysieke bibliotheek? Digitaal betekent namelijk niet automatisch dat er aan fysieke voorzieningen geen behoefte meer is. Kijk naar Albert Heijn. Die hebben een prima website waar je snel en gemakkelijk je boodschappen online kunt bestellen en thuis afleveren. Toch kiezen de meeste mensen net als ik gewoon voor boodschappen doen in de winkel. Gewoon ook omdat dat leuk is en steeds leuker wordt (mede dankzij Appie of de zelfscan) maar je moet er wel tijd voor hebben. Nu heeft Albert Heijn natuurlijk een groot voordeel. Mensen zullen namelijk altijd blijven eten en drinken en honger en dorst vallen niet langs digitale weg te stillen.

Afwegingen

Lees-, luister- en kijkhonger en -dorst zijn echter wel langs digitale weg te stillen. Leerhonger trouwens ook. En dat zijn behoeften die de burger vooral in de huis- en slaapkamersfeer bevredigt. En als je het over lezen, kijken en luisteren hebt is de keuzerijkdom natuurlijk enorm. Er valt het nodige te kiezen zullen we maar zeggen. Wat bepaalt nou eigenlijk die keuze en welke factoren spelen daarbij nog meer een rol? Waarom zit ik hier nu een stukje te schrijven en lees ik niet verder in de nieuwe Wallander van Mankell? Waarom lees ik altijd eerst de laatste nieuwtjes via Twitter in plaats van direct naar een nieuwssite te gaan? Waarom keek ik gisterenavond uitgesteld naar m'n favoriete programma's terwijl ik die ook gewoon direct kon kijken?

Meer keuzes
Waarom liggen een aantal aangeschafte dvd's nog steeds ongekeken in de kast? Waarom luister ik op zondagmorgen naar de podcasts van Radio Online en OMT terwijl ik ook live naar Vroege Vogels kan luisteren? Waarom ga ik muziek downloaden via iTunes terwijl ik diezelfde muziek ook vrijwel gratis kan halen in de bieb, goedkoper kan bestellen via Leendirect of gewoon kan kopen in de cd-winkel? Waarom moest ik zonodig Twitterberichtjes doornemen terwijl ik ondertussen keek naar het WK schaatsen in Heerenveen? Waarom pak ik minstens vijftig keer per dag m'n mobieltje op? Die vragen zijn eigenlijk simpel te beantwoorden: omdat dat leuk is of zo verrekte gemakkelijk of omdat het me beter uitkomt, soms ook gewoon omdat het kan. Allemaal afwegingen die ik voortdurend kan maken want technisch zijn er geen belemmeringen en financieel eigenlijk ook niet. Niet omdat ik zo rijk ben maar omdat er overvloedig veel goedkoop tot gratis verkrijgbaar is. Afwegingen ook die ieder moment door andere factoren bepaald kunnen worden, door het weer, door m'n humeur, door een creatieve inval, door 'omstandigheden' zal ik maar zeggen. Ik word daar wispelturig van. Maar die wispelturigheid wordt beloond door de 'markt' zal ik maar zeggen.

De finale beperking
Alleen tijd is eigenlijk nog een beperking. Ik kan m'n vele vormen van honger en dorst te allen tijde stillen. Ik kan ze zelfs gelijktijdig of tegelijkertijd stillen. En als ik dat tijdig doe en er maar genoeg tijd voor maak wring ik het tijdelijke bijna uit tot tijdloos. Tot de uiteindelijke eindstreep. Als ik maar ergens in de 24 uur p/d een uurtje of 5 slaap pak. Leve de keuzerijkdom. Kortom de toekomst van de bibliotheek is, net als de toekomst van vrijwel ieder ander instituut dat roert in de vijver van de vrije tijd, afhankelijk van de groeiende wispelturigheid van de consument. Volstrekt onvoorspelbaar dus. Einde oefening.

Foto: The Choices door Orin Zebest

In de Wolken met Internet

2010-03-20T15:00:00.004+01:00

Weer een publicatie van mij uit de oude doos die nog niet op dit blog is gepubliceerd. Voor het blad '//Collectie' heb ik in de afgelopen twee jaar een aantal recensies geschreven van 'standaardwerken' op het gebied van Web2.0. Ze verschenen in de rubriek 'De diepte in'. De eerste recensie ging over David Weinberger's 'Everything is Miscellaneous' en verscheen in //Collectie 2008 nr.2

In de wolken met het internet

Auteur David Weinberger vergelijkt in Everything is Miscellaneous het internet met een ondoorzichtige, wanordelijke wolk. Orde scheppen in die wolk is haast onmogelijk. Bibliothecarissen, die van oudsher orde scheppen in de chaos van informatie, zien hun rol daarom veranderen. Volgens Jan Klerk is het boek van Weinberger onmisbaar om de nieuwe wereld van het internet beter te begrijpen en naar nieuwe rollen van de bibliothecaris te zoeken.

door Jan Klerk

Lange tijd waren bibliotheken het enige venster op de wereld van kennis en informatie. Je had de bibliotheek nodig om aan die informatie te komen. Het was de bibliotheek die orde bracht in de chaos. Het zijn de bibliothecarissen die tot op heden proberen die kennis en informatie ordelijk gerubriceerd en voorgeselecteerd op een presenteerblaadje aan te bieden. Dat voorselecteren doen ze niet alleen in de bibliotheken zelf, maar ook via bibliotheekdiensten op internet zoals Bibliotheek.nl en daarvan afgeleide diensten voor openbare bibliotheken zoals Schoolbieb en Leesplein. Sinds de introductie van het wereldwijde web hebben bibliotheken het monopolie op informatieverstrekking verloren.

Vanwege datzelfde internet bevindt 99,9% van de beschikbare kennis en informatie in de wereld zich niet langer in de bibliotheekvestigingen, maar daarbuiten ‘in the cloud’. In die wolk, die onmeetbaar grote amorfe hoeveelheid bits en bytes die via internet ontsloten wordt, gelden geheel andere wetten en regels dan in de bibliotheek. Hoe fundamenteel de internetwereld verschilt van die van bibliotheken, beschrijft David Weinberger in zijn aan de bibliothecarissen opgedragen boek Everything is Miscellaneous - The Power of the New Digital Disorder.

'Diversen'

David Weinberger begint zijn boek met de fysieke orde in de dagelijkse wereld om ons heen. Hij beschrijft de orde die je in winkels en bibliotheken aantreft en ook thuis, waar een voorwerp slechts op één plek opgeborgen kan worden. Overal en altijd is er echter ook sprake van een plankje met moeilijk op te ruimen spullen, de mand met onvolledige sokkenparen, een keukenla met een allegaartje van keukengerei of een restrubriek in de bibliotheek met ‘overigen’. In Weinbergers terminologie heet dit ‘miscellaneous’ oftewel ‘diversen’. ‘Miscellaneous’ zijn al die ‘overige’ dingen die zich niet goed laten indelen.

Weinberger stelt dat in de digitale wereld van internet alles miscellaneous geworden is. En sinds de introductie van Web 2.0, het ‘sociale web’, is daar nog een enorme hoeveelheid data in de vorm van berichten op weblogs, in sociale netwerken, foto's en filmpjes etc. van gewone gebruikers bijgekomen. In deze enorme ‘internetcloud’ heeft het volgens Weinberger geen zin om voorselecties te maken, omdat iedere keuze of voorselectie die je maakt veel mogelijk relevante informatie bij voorbaat uitsluit. Lastige materie voor bibliothecarissen die hun legitimatie juist ontlenen aan dit voorselecteren van informatie.

Ordes van orde

Weinberger verklaart zijn theorie aan de hand van drie ‘ordes van orde’ waarvan de eerste twee in het brein van iedere bibliothecaris gegrift staan. De eerste 'orde van orde' is de al eerder genoemde fysieke orde. Daar kan een artikel maar op één plaats tegelijk zijn. In de tweede orde wordt het ordeningsprincipe gescheiden van de fysieke objecten zelf. Hier betreden we het rijk van de metadata, de ordelijke beschrijving van dingen. De kaartcatalogus van de bibliotheek is hiervan het schoolvoorbeeld. Het geeft je de mogelijkheid om verschillende trefwoorden toe te kennen aan hetzelfde boek waardoor je op meerdere manieren hetzelfde boek kunt terugvinden. Er is echter een grens aan het aantal ingangen in een kaartcatalogus. Ook de digitale catalogussystemen horen nog bij de tweede orde omdat slechts de metatada digitaal zijn. De beschreven items zijn nog steeds van fysieke aard.

Met de ‘derde orde van orde’ betreden we een wereld waarin niet alleen de metadata maar ook de content digitaal zijn. In deze digitale wereld kan content tot op woordniveau opgehakt worden en van metadata voorzien. Sinds via Google Books zelfs de inhoud van boeken tot op woordniveau ontsloten wordt, vormen al die afzonderlijke woorden van het boek ook weer een nieuwe laag van metadata.

Tags en RSS

Met de introductie van Web 2.0-applicaties op het internet doen ook de gewone internetgebruikers (de leken, de amateurs) mee en voegen hun eigen data aan digitale content in de vorm van zogenaamde tags toe. Tags zijn door internetgebruikers zelf bedachte trefwoorden. Web 2.0 heeft het mogelijk gemaakt dat leken zowel professionele content als ’amateurcontent’ met tags verrijken en die content vervolgens weer herpubliceren en met andere internetgebruikers delen. De bekendste voorbeelden hiervan zijn Youtube, de website waar je kosteloos filmpjes kunt uploaden, bekijken en delen; en de fotosite Flickr, waar je hetzelfde kunt doen met foto's. Beide sites maken dankbaar gebruik van de tags die de gebruiker toevoegt en het zijn die zelfde tags waarmee je filmpjes en foto's weer kunt terugvinden. De hierboven genoemde Web 2.0 voorbeelden werken vervolgens ook met rss-techniek (Really Simple Syndication oftewel eenvoudige gelijktijdige publicatie). Dankzij rss kun je jezelf abonneren op een foto-, video- of ‘tagstream’ en via een ‘feedreader’ de automatisch binnenkomende feeds lezen, of bekijken. RSS is op dit moment het beste instrument om geheel in de geest van Weinberger de informatiestromen achteraf te filteren op relevante informatie.

Willekeur

Er is een fundamenteel verschil tussen de ons bekende trefwoorden die ontleend zijn aan standaard thesauri en de ogenschijnlijke willekeurigheid van tags. Tags zijn niet gestandaardiseerd. Iedereen mag naar hartelust tags maken en ze naar willekeur aanhangen aan url's, foto's, filmpjes of tekstfragmenten. Een foto, filmpje, url, tekst etc. kan zo op honderden verschillende manieren worden getagd. Deze tags vormen in de ogen van Weinberger juist vanwege hun willekeurigheid een enorme verrijking van het internet. De veelheid aan tags heeft er voor gezorgd dat het steeds gemakkelijker wordt kwalitatief goede zoekresultaten te vinden.

Kortom: dankzij tagging en rss komt informatie op maat gefilterd automatisch naar je toe. Er wordt pas achteraf gesorteerd. Dat is heel andere koek dan het zoeken in door de bibliotheek voorgeselecteerde bronnen. De gebruiker bepaalt hier de relevantie van de informatie en voegt daar vervolgens betekenis aan toe in de vorm van tags. De bibliothecaris kan in dit proces een rol spelen door de gebruiker te begeleiden in het zelf leren hanteren van 'Web 2.0-instrumentarium'.

Instrumentarium

Deze manier om met kennis en informatie om te gaan, zal volgens Weinberger ook de visie op leren en op kennis fundamenteel veranderen omdat kennis van het instrumentarium belangrijker wordt dan kennis van de inhoud en het leren steeds meer via sociale netwerken plaats zal vinden. Hij ziet dit als een buitengewoon positief verschijnsel. Dankzij de voortdurende interactie tussen gebruikers en de informatie krijgt informatie op het web veel meer betekenis. Als in de nabije toekomst in Web 3.0, het 'semantische web', al die data en metadata vervolgens nog eens op een intelligente manier aan elkaar worden gekoppeld, kunnen afhankelijk van zoekacties en de interpretaties van de resultaten door de gebruiker steeds weer nieuwe betekenissen ontstaan.

John Battelle beschreef in zijn boek The Search het zoeken op internet als een ‘intrinsiek betekenisvolle actie’. Bibliotheken streven er nog steeds naar om informatie betekenisvol voorgeselecteerd aan te bieden. Het is echter niet langer de bibliotheek maar de gebruiker die zelf door het zoekproces en het taggen betekenis geeft aan gevonden informatie.

Maximale vindbaarheid

Maar wat is nu precies de moraal van dit verhaal voor bibliotheken? Wie 'The Long Tail' van Chris Anderson heeft gelezen, weet dat wie succesvol wil ondernemen op het internet een zo groot mogelijk aanbod moet zien te realiseren (aggregation of supply). Dit aanbod kan worden gekoppeld aan de vraag door de toeleiding naar het aanbod slim te organiseren (via aggregation of demand) zodat de zichtbaarheid en vindbaarheid maximaal worden.

Bibliotheken zijn wat dat betreft al aardig op weg. Het vorig jaar geïntroduceerde 'Zoek&Boek' koppelt alle catalogi van afzonderlijke openbare bibliotheken aan elkaar. Een 'Long Tail' van bibliotheektitels lijkt daamee in zicht. Maar als bibliotheken ook succesvol willen zijn zoals in Weinbergers theorie wordt beschreven, dan moet er meer gebeuren dan dat.

Perfecte lange staart

Stel je eens voor dat wereldwijd iedere afzonderlijke titel die aanwezig is in een bibliotheekcatalogus vindbaar wordt via Google, en dat het ook mogelijk wordt om aan die titels je eigen tags toe te voegen. Dan zou iedere zoekactie op internet onvermijdelijk ook bibliotheektitels opleveren. Combineer dat met rss-techniek en het wordt mogelijk dat je feedreader dagelijks volstroomt met voor jou relevante titels. Als vervolgens de beschikbaarheid en levering ook nog goed georganiseerd zijn, is een volmaakte ‘lange staart’ gerealiseerd.

Recente ontwikkelingen rond Worldcat of My Discoveries (de Web2.0-kant van Aquabrowser) laten zien dat veel wat Weinberger beschrijft, ook tot de ontwikkelaars bij de grote internationale bibliotheeksystemen is doorgedrongen.

Voor het grootste deel van de beschikbare kennis en informatie die zich ‘in the cloud’ bevindt, heb je de bibliotheek dus niet langer nodig. Die informatie is immers vrij toegankelijk vanaf iedere computer met een internetverbinding. Het lijkt erop dat gezien de gestaag dalende uitleencijfers en ledenaantallen het grote publiek steeds beter in staat is om de informatiehonger via het internet te stillen.

Tot besluit

Everything is Miscellaneous is een boek dat zowel beleidmakers en beslissers in bibliotheken als bibliothecarissen kan helpen om deze nieuwe wereld beter te begrijpen. Begrip dat hard nodig is bij het zoeken naar een fundamenteel andere benadering van kennis en informatie en het zoeken naar nieuwe rollen en competenties voor de bibliothecaris. Het is alleen verschrikkelijk jammer dat er nog geen Nederlandse vertaling van het boek is verschenen.

Weinberger is beslist meer dan een hype. Zijn visie op het internet en de analyse van de gevolgen daarvan voor de kennistheorie zijn diepgravend en zetten aan tot nadenken. Everything is Miscellaneous is bovendien toegankelijk geschreven. Het is een rijk en filosofisch boek dat beschrijft hoe internet de menselijke kennis fundamenteel verder heeft gebracht zoals wiskunde of het alfabet dat in het verleden hebben gedaan.

David Weinberger, Everything is Miscellaneous. The Power of the New Digital Disorder. New York, Times Books, 2007.

Illustratie: 'Everything is Miscellaneous' by Kevin Marks

Verleidende Campagnes en Drempelverlagende Prikkels (IP 2007/6)

2010-03-10T08:00:00.002+01:00

Dit artikel schreef ik al weer bijna drie jaar geleden naar aanleiding van de conferentie 'Big Issues in a Small World' voor het tijdschrift Informatieprofessional maar had ik tot op heden niet op dit blog gepubliceerd. Wellicht oude koek maar toch vind ik het wel weer aardig om te zien in hoeverre de branche vooruitgang heeft geboekt kwa marketing sinds 2007.

Het artikel verscheen in het juninummer van Informatieprofessional 2007/6.

Verleidende Campagnes en Drempelverlagende Prikkels

Marketeers uit de bibliotheekwereld kwamen op 27 april j.l. (2007) bijeen op de internationale marketingconferentie 'Big Library Issues in a Small World', georganiseerd door de Vereniging van Openbare Bibliotheken en FOBID. 'Zijn we al excellente culturele ondernemers?' was een van de prangende vragen.

Jan Klerk maakt de balans op.

Openbare bibliotheken proberen sinds de jaren negentig te veranderen van aanbodsgerichte naar vraaggerichte organisaties. Organisaties die goed kunnen luisteren naar hun leden en hun aanbod op de wensen van de klant kunnen afstemmen. Daarmee kwam er een eind aan het tijdperk waarin de bibliothecaris bepaalde wat goed is voor de klanten en deed marketing z’n intrede in de openbare bibliotheekwereld.

‘Zijn we al excellente culturele ondernemers, in een lange traditie van koopmanschap? Of kunnen we nog iets leren, van elkaar, van het buitenland, in IFLA-verband en van andere sectoren?’ Die vragen kwamen aan bod tijdens de druk bezochte internationale marketingconferentie ‘Big Library Issues in a Small World’ op 27 april j.l. Naast vertegenwoordigers uit de openbare bibliotheekwereld waren er ook enkele vertegenwoordigers van culturele instellingen, de academische wereld en het bedrijfsleven aanwezig. De conferentie, gehouden in Madurodam, is een goed moment om de balans op te maken. Hebben openbare bibliotheken de omslag naar vraaggerichte organisaties inderdaad succesvol doorlopen? Hoewel de presentaties vooral betrekking hadden op openbare bibliotheken, kwamen ook andere bibliotheken zoals de British Library en de Koninklijke Bibliotheek aan bod. Eerst een korte terugblik om het fenomeen marketing in openbare bibliotheken in een breder perspectief te kunnen zetten.

Cultuurpolitieke opdracht bedreigd
In de jaren negentig ontstond bij bibliotheken het bewustzijn dat ze iets aan marketing moesten gaan doen. In 1985 werd namelijk de Wet op de Openbare Bibliotheken opgeheven, waardoor openbare bibliotheken niet langer een rijksverantwoordelijkheid waren maar onder gemeentelijke verantwoordelijkheid vielen. Gemeenten eisen sinds die tijd resultaten die vooral zijn opgehangen aan kwantitatieve indicatoren zoals uitleencijfers en ledenaantallen. Marketing wordt door bibliotheken gezien als hét middel om die cijfers positief te beïnvloeden.

Dat leidde in die jaren tot de introductie van de Product Markt Combinatie (PMC). In een PMC bepaal je op basis van je product, je doelgroepen en je marktgegevens per product-marktcombinatie hoe je de markt wilt veroveren, welke prijsstelling je hanteert, hoe je promotie eruit gaat zien etcetera. In Noord-Holland bijvoorbeeld moesten alle leidinggevenden een PMC-cursus volgen – marketing was eind jaren negentig nog een taak van de directeur of het ‘hoofd’ van de bibliotheek. Het bepalen van PMC’s was een nuttige, maar omslachtige methode. Aangezien er nog weinig echt nieuwe producten en diensten waren, was het voor cursisten demotiverend om via een lange omweg uit te komen bij een product of dienst die je met enig gezond verstand zelf ook had kunnen verzinnen. In die jaren werd ook het rationeel collectiebeleid geïntroduceerd, eveneens een manier om de collectievorming op basis van cijfermatige gebruiksgegevens bij te stellen en zo de klanten beter ter wille te zijn.

Niet iedereen in de sector was in die begintijd overtuigd van het nut en de noodzaak van marketing. Velen zagen het eerder als een bedreiging van de cultuurpolitieke opdracht van de instellingen. De bibliothecaris beschouwde het als een maatschappelijke taak om mensen vooral in aanraking te brengen met hogere cultuur en literatuur, terwijl het merendeel van de klanten kiest voor populaire materialen. Toch is het marketingdenken in de loop der jaren steeds belangrijker geworden: vele bibliotheken hebben nu één of meer met marketing belaste medewerkers in dienst. Dat kunnen omgeschoolde bibliothecarissen zijn, maar ook marketeers met een vakopleiding.

De bibliotheek als winkel
Openbare bibliotheken worden steeds meer met een winkel vergeleken. Die gedachte vind je terug in de inrichting van vooral nieuwe bibliotheken. Professionele bibliotheekinrichters laten zich graag door de retail inspireren. Daardoor zie je in de retail gebruikte marketingtechnieken nu ook in de bibliotheekwereld worden toegepast. Het nieuwe warenhuisconcept van de bibliotheek Almere bijvoorbeeld is geheel op dergelijke marketingstrategieën gebaseerd. Die retailinvloed vind je zelfs terug in de benaming van de ‘Vijf Speerpunten van Bibliotheekvernieuwing’, die sinds 2005 de leidraad vormen voor het vernieuwingsproces bij de openbare bibliotheken. Een daarvan heet letterlijk: ‘De bibliotheek als Warenhuis van Kennis en Informatie’. En daar blijft het niet bij. Het bibliotheekjargon is inmiddels verrijkt met vaktermen als CRM (Customer Relationship Marketing), Direct Marketing, Marktsegmentering en SWOT-analyses.

Marketingtechnieken
Het marketingbeleid van de VOB stond centraal tijdens het middagdeel van de marketingconferentie (zie kader). Stephan de Vilder, marketingfunctionaris bij de VOB, kwam tijdens zijn presentatie met een opmerkelijke constatering: in het bedrijfsleven zou de specifieke marketingfunctionaris al weer aan het verdwijnen zijn. Immers, marketing is zo belangrijk dat iedere manager het tot zijn takenpakket moet rekenen.
In openbare bibliotheken is dat (nog) niet zo. Er komen juist steeds meer marketingfunctionarissen bij.

Hoewel het marketingbewustzijn binnen bibliotheken is verhoogd, heeft dit er niet toe geleid dat bibliotheken meer leden hebben gekregen of meer materialen zijn gaan uitlenen. Integendeel, de laatste vijf jaar laten de meeste organisaties op die gebieden een gestage teruggang zien. Voor de marketeers een reden om er een schepje bovenop te doen. Landelijke campagnes gericht op ledenbehoud als ‘Nederland Leest’ of meer lokale varianten als ‘Wij missen u’ (winnaar van de IFLA Marketing Award) in de OB Spijkenisse zijn daar goede voorbeelden van.

Beide campagnes kwamen aan de orde tijdens de marketingconferentie in Madurodam. ‘Nederland Leest’ werd mooi in een internationaal perspectief gezet dankzij de presentatie ‘Österreich Liest, Treffpunkt Bibliothek’ van Gerard Leitner, Secretaris Generaal bij het ‘Büchereiverband Österreich. Waar naar mijn mening de campagne ‘Nederland Leest’ een product is van Hollandse koopmansgeest en zich vooral richt op het verspreiden van een gratis boek, is voor de Oostenrijkers vooral de invalshoek ‘ontlezing’ erg belangrijk. Onderzoek heeft daar namelijk aangetoond dat de kwaliteit van het Oostenrijks onderwijs zo laag is dat ze naar een negentiende plaats is gezakt op de zogenaamde PISA-ranking.1

Cultureel ondernemerschap
Ondertussen zijn er in het marketingdenken twee sporen ontstaan. Zij die denken dat er nog veel meer uit het traditionele openbare bibliotheekconcept valt te halen en een groep die ervan overtuigd is dat bibliotheken snel nieuwe wegen moeten inslaan om zo nieuwe klantgroepen te trekken. Het hierboven genoemde, door OCW aangestuurde, proces van ‘bibliotheekvernieuwing’ is gericht op schaalvergroting, om daarmee het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten mogelijk te maken. Dat productvernieuwing uitsluitend totstandkomt als er voldoende ondernemerschap in de bibliotheken aanwezig is, wordt branchebreed onderkend. Dat heeft ertoe geleid dat er veel bijeenkomsten worden georganiseerd rondom ‘Cultureel ondernemerschap’. Tijdens deze cursussen is er ruim aandacht voor marketing. Cultureel ondernemerschap heeft te maken met lef, met het vermogen om trends in de samenleving te vertalen in bibliotheekproducten en diensten en met het vermogen om daar zogenaamde SMART-doelstellingen (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden) aan te hangen. Eigenschappen die Hans Veen, voormalig directeur OB Eindhoven en nu werkzaam bij Acta-Advies, in z’n IP-Lezing uit 2003 in ‘Zes Lessen’ uitgebreid aan de orde bracht en later als ‘Librarian in Residence’ bij de VOB mocht verdiepen.

Wat te doen met ‘niet’-leden?
Er is nog geen landelijke strategie bepaald om niet-leden de bibliotheek binnen te krijgen. Hoewel vele organisaties schermen met hoge percentages leden, is het grootste deel daarvan onbetaald jeugdlid. Het aantal betalende volwassen leden steekt daar nogal mager bij af. In de meeste gemeenten is slechts 17 à 20 procent van de volwassenen lid van de bibliotheek (‘meelezers’ niet meegerekend). Het valt niet te verwachten dat dankzij speciale campagnes meer volwassen ‘niet-gebruikers’ lid zullen worden. Bovendien doet zich nog een andere zorgwekkende ontwikkeling voor. Traditioneel haken veel jongeren af na hun examen voortgezet onderwijs. Die jongeren keerden meestal terug bij de bibliotheek op het moment dat ze in een gezinssituatie terechtkwamen en kinderen kregen. Hieraan zal waarschijnlijk een einde komen omdat de huidige jongere een volstrekt ander mediagedrag aan het ontwikkelen is, waarbij de openbare bibliotheek in de huidige vorm niet langer nodig ‘lijkt’.

Marketingtrends
Marketeers signaleren niet alleen veel trends. Ook de marketingwereld zelf is aan trends onderhevig. Sinds 2005 wordt er veel gesproken over de ‘Long Tail’-theorie van Chris Anderson die onder meer gaat over ‘nichemarketing’.3 Een andere belangrijke trend is Web 2.0. Web 2.0 gaat over de toenemende macht van de gebruiker als producent van ‘user generated content’, over de nieuwe manieren van communiceren via ‘social communities’ etcetera. Web 2.0 biedt nieuwe kansen en uitdagingen voor marketeers. Ook bibliotheken krijgen te maken met weblogs, wiki’s, podcasts en social networks. De vraag is of en zo ja, hoe deze nieuwe social media kunnen worden ingezet als marketinginstrument.

Een bevestigend antwoord op deze vraag kwam van Jill Finney, Director Strategic Marketing and Communication bij de British Library. De British Library besteedt veel aandacht aan de Web 2.0-ontwikkelingen omdat de huidige wereld volgens Finney een ‘Me-Mediaworld’ is. Klanten zijn geen ‘lezers’ meer, maar ‘Me’, persoonlijkheden. De bibliotheekorganisatie moet daarvan gebruik maken door gebruikers als individu en expert te benaderen. De British Library maakt verder bijzonder veel werk van branding en probeert wereldwijd met spraakmakende BL-activiteiten het nieuws te trekken. Een mooi voorbeeld is de lancering van Windows Vista in de BL naar aanleiding van de digitalisering van de ‘kladschriften’ van Leonardo da Vinci. Microsoftbaas Bill Gates en de British Library hebben beide een exemplaar van Leonardo da Vinci’s kladschriften in bezit. Deze kladschriften, vol met halfuitgewerkte uitvindingen en tekeningen, zijn nu in het kader van de lancering van Windows Vista digitaal online beschikbaar en natuurlijk het beste te bezichtigen op Vista-computers.

Conclusie
Marketing speelt een rol in de openbare bibliotheek, maar nog niet dusdanig dat het tot veel resultaten heeft geleid. De VOB wil de groep klanten van de openbare bibliotheek beter segmenteren zodat een beter inzicht ontstaat in de vraag en behoeftes van de verschillende klantgroepen. Zo kunnen in het kader van klantenbinding beter op klanten afgestemde producten en diensten ontwikkeld worden waarmee men snel aan betrouwbare informatie kan komen. Zo ver is het nog niet. Internationale voorbeelden zoals in het ochtendprogramma werden gepresenteerd kunnen nog zeer van pas komen en internationale uitwisseling zoals IFLA die voor ogen heeft is in die zin zeer gewenst. VOB-directeur Jan Ewout van der Putten merkte in zijn slotwoord op dat het een kwestie van lange adem is voordat marketing succesvol wordt toegepast in openbare bibliotheken. Volgens Van der Putten is er weliswaar de ‘awareness’, maar zijn niet altijd de ‘tools’ aanwezig. Daarmee werd de kern van de dag goed geformuleerd.

[Kader]

‘Vernieuwen doe je samen met de klant’
De VOB wil in haar marketingbeleid de komende jaren sterk inzetten op klantsegmentering. Stephan de Vilder noemde tijdens de bijeenkomst in Madurodam het voorbeeld ANWB. De ANWB onderscheidt drie klantgroepen die worden omschreven met respectievelijk ‘plezier verzekerd (zorgeloze pleziermakers)’, ‘comfortabel actief (betrokken buitenmensen)’ en ‘ongedwongen ontspanning (rondtrekkende kampeerders)’. Het zijn typeringen die ieder voor een bepaalde klantgroep staan en op basis waarvan de ANWB haar aanbod afstemt. Op vergelijkbare wijze heeft bibliotheek Almere klantgroepen onderscheiden en vertaald in zogenaamde ‘Themawinkels’.
Het ‘Marketingprogramma 2007’ van de VOB richt zich sterk op het uitbouwen van klantkennis, onder andere via het ‘Mosaic consumentensegmentatiesysteem’. De VOB wil op basis van door Mosaic gegenereerde gegevens een benchmark ontwikkelen. De opgebouwde klantkennis zal vervolgens dienen voor het maken van beleid, het voeren van campagnes, het aangaan van allianties en het doorontwikkelen van bibliotheek.nl. Een citaat uit de VOB-marketingnota ‘Vernieuwen doe je samen met de klant'. Omarm je klant, kies voor de toekomst, dat is het motto van deze nota. En met die klant bedoelen we dan vooral de huidige leden. Je kunt veel energie en tijd steken in innovaties, maar als je intussen je klanten veronachtzaamt waardoor ze je de rug toekeren, voor wie zijn die al die vernieuwingen dan? Wij hanteren het uitgangspunt dat de huidige klanten de basis vormen voor vernieuwingen. Des te beter je er in slaagt je klanten vast te houden, des te steviger is het fundament waarop je als bibliotheek bouwt aan je toekomst.’
[Kader]

‘Stop met marketing’
De Vereniging van Openbare Bibliotheken is in 2006 het project ‘De Bibliotheek Anders Bekeken’ gestart. In het gelijknamige projectdocument wordt aan de hand van een analyse van belangrijke processen in de samenleving gezocht naar nieuwe vormen van bibliotheekwerk die passen bij de huidige maatschappelijke verschuivingen. Verder wordt er geprobeerd om de essentie van het begrip bibliotheek opnieuw te omschrijven, omdat deze in de ogen van de auteurs nog steeds actueel en relevant is in een moderne samenleving. Een in het kader van het marketingbeleid van de VOB opvallende en zeer prikkelende uitspraak in het document:

‘Stop met marketing. Marketing ziet de bibliotheek als een ‘product’ en uw gebruikers zijn de ‘klanten’. Tegelijkertijd zijn bibliotheekgebruikers vaak heel deskundig op bepaalde deelterreinen of vakspecialisten op specifieke onderwerpen, goede ontwerpers of ideeënleveranciers. Benut dat kennispotentieel en maak van uw klanten leveranciers en co-producenten. Daarmee zet u de wereld van de marketing en die van uzelf op zijn kop.’

Op 21 juni 2007 wordt een nieuwe versie van het document ‘De Bibliotheek Anders Bekeken’ gepresenteerd op een speciale VOB-bijeenkomst voor genodigden in Utrecht.

Foto: Berjaya Times Square by Str1ke

Vervang je catalogus?: Pivot op herhaling

2010-03-06T07:00:00.017+01:00

Eind vorig jaar schreef ik een stukje over Pivot, een innovatief product uit Microsoft's Live Labs. De post leverde trouwens geen enkele reactie op. Pivot structureert of liever gezegd herstructureert dataverzamelingen en als ik het goed interpreteer is het een voorbeeld van wat RWW 'structured data' noemt.

Bij TED verscheen afgelopen woensdag bovenstaand filmpje waarin je in het kort kunt zien hoe Pivot werkt. Ik denk nog steeds dat Pivot een geweldige tool zou kunnen zijn om op een geheel andere manier door je bibliotheekdata én content te browsen. Bijvoorbeeld browsen op alle boekomslagen en die per genre of per jaar uit te sorteren om het maar weer eens over boeken te hebben.
Bij deze een oproep van mijn kant: bibliotheekontsluitingsspecialisten, kijk hier eens naar en laat weten wat je er van vindt. Dit gaat namelijk over collecties!

Ook bibliotheken doen aan Poken

2010-03-02T08:05:00.007+01:00

Ik vervolg m'n reeks van nog te posten tijdschriftartikelen met dit artikel over een inmiddels totaal achterhaalde gadget dat eerder verscheen in februari 2009 in Bibliotheekblad 2009/3

Heb jij al een Poken?

Sinds kort ben ik de trotse bezitter van een Poken, het allerhipste gadget op het gebied van digitale identiteitsuitwisseling. Mijn Poken heb ik gekocht via Guus van den Brekel, aka DIGICMB die als fervent Pokenpromotor een doosje had meegenomen naar de laatste MeetNING in Utrecht (zeg maar 2.0 borrel). Heb jij al een Poken?, vraag ik nu steevast als ik in een nieuw gezelschap verkeer. Het antwoord is dan standaard huh, nee, wat is dat? Gelukkig ligt dat virtueel heel anders, daar geldt de wet van de Lange Staart en is groepsvorming rond een nieuw onderwerp zo gepiept. In mijn virtuele vriendenkring gaat het momenteel nergens anders over. Twitter is namelijk al weer zooooo januari 2009. Zoek bijvoorbeeld even bij microblogzoekmachine 'Twingly' op poken en je krijgt een aardig beeld van de huidige drukke discussie over Poken in Nederland. Eerst maar eens een uitleg.

Zwitsers vernuft
De Poken is uitgevonden en gefabriceerd in het land van de Swatch, de kaasfondue, Victorinox en het bankgeheim. Poken is een USB-stick in de vorm van een 'beestje' (keuze uit Bij, Panda, Alien of Voodoo) en voorzien van een plastic handje. Als je nieuwe vrienden ontmoet kun je via de Poken direct contactgegevens én sociale netwerken delen. Voorwaarde natuurlijk dat deze nieuwe vrienden over een geregistreerde Poken beschikken. Dat uitwisselen van gegevens werkt vervolgens heel eenvoudig. Even de handjes van de beide Pokens tegen elkaar houden, de handjes worden groen wanneer de data uitgewisseld zijn. Worden de handjes rood, dan gaat er iets niet helemaal goed. Gewoon later nog een keer proberen. Zodra je Poken online is geregistreerd kun je alle uitgewisselde profielen op Hyves, Facebook, Linkedin van je contacten bekijken. Dankzij de Poken hoef je niet meer de sociale netwerken van een persoon op te zoeken. Wanneer je de USB-stick in de computer stopt, maakt de Poken automatisch contact met de Pokenwebsite en worden je nieuwe contacten opgeslagen.

Wees verschillig
Weblogger Gerard Bierens merkt in een kritische blogpost van 21 januari terecht op dat er nog een hoop valt af te dingen op het professioneel inzetten van de Poken als serieuze toepassing voor identiteitsuitwisseling. De groep gebruikers is inderdaad nog niet zo groot en, zoals ik boven al beschreef, de kans dat je lokaal in je eigen werkkring iemand met een Poken tegenkomt is nu nog bijzonder klein. Toch is de Poken als technisch en artistiek gepimpt digitaal visitekaartje een belangrijk product en weer een nieuwe stap in de verdere snelle evolutie van identity management. Sinds productief zijn in sociale netwerken aantoonbaar bijdraagt aan je CV, worden professionals immers ook steeds actiever in sociale netwerken. Met de enorme toename van het aantal sociale webapplicaties wordt de behoefte aan het stroomlijnen van profielen en inlogprocedures daarmee ook steeds groter, zoals ook al in het artikel over 'inlogergernissen' van Edwin Mijnsbergen te lezen viel. Poken maakt het managen van Web2.0 profielen in ieder geval een stuk gemakkelijker maar het succes van de gadget hangt sterk af van de hoeveelheid gebruikers. De nu door mij via Poken verzamelde vrienden kende ik natuurlijk al en als dat zo blijft wordt het natuurlijk geen succes.

Poken in de bieb
Van de positieve kant bezien is de Poken een hele mooie combinatie van fysieke en virtuele sociale contactuitwisseling dat gewoon schreeuwt om ook op andere manieren toegepast te worden. Bijvoorbeeld in een bibliotheek. De onvermoeibaar innovatieve Nicole Giling (van Schoolbieb en dat mooie prijswinnende project met ROC in Zwolle weetjewel) is al een Pokenproject met basisschoolleerlingen gestart in Bibliotheek Zwolle en dat haalde direct de pers zoals o.a. te lezen in onderstaand citaat van Mijn Kind Online:

"Bibliotheek Zwolle heeft de Poken geadopteerd, een nieuwe gadget om digitaal gegevens uit te wisselen. Om te weten te komen of en hoe jongeren Poken gaan gebruiken, start de bibliotheek een proef met tien scholieren van het Thomas a Kempiscollege die hun stage in de bieb uitvoeren. Zij zijn vanaf donderdag a.s. de trotse bezitters van een Poken en kunnen elkaars digitale visitekaartje dan live uitwisselen door te "handshaken" of te Poken".

Poken als pas
Zou je Poken ook een bibliotheekpas kunnen zijn vraag ik me dan direct af. Of zou je de Poken in ieder geval koppelbaar met de Nationale Bibliotheekpas kunnen maken? Prachtig toch als je bibliotheekprofiel ook gekoppeld kan worden aan je sociale netwerkprofielen? Want waarom zou een bibliotheekgebruiker zich niet willen onderscheiden op basis van z'n lees-, luister- en kijkgedrag? En zo'n Poken is toch ook een geweldige gadget om uit te delen aan de cursisten van het 23-Dingentraject?

Ik ben zelf in ieder geval heel enthousiast en zal de Poken de komende tijd flink gaan promoten.

Foto: Tokyo B&B door Steve Nagata

Tijd om de koelkast te vervangen

2010-03-02T08:00:00.010+01:00

Dit artikel over Augmented Reality verscheen eerder in september 2009 in Bibliotheekblad 2009/18

Koninginnen laten zich niet onbetuigd
Trouwe lezers van de ICT rubriek van Bibliotheekblad hebben de laatste jaren zo'n beetje alle belangrijke trends en ontwikkelingen op het gebied van internet langs zien komen. Maar het houdt niet op. Iedere dag zijn er weer nieuwe ontwikkelingen te melden en met name clubs als Google en Apple overstelpen de markt met nieuwe toepassingen of met nieuwe features binnen bestaande toepassingen. Gek genoeg hoor ik onder collega's nog steeds geluiden dat het allemaal zo hard niet gaat en dat met name bibliotheekklanten niet of nauwelijks gebruik maken of gaan maken van al die handige nieuwe toepassingen. Wie kijkt naar bijvoorbeeld de spectaculaire groei van het aantal breedbandaansluitingen (inmiddels 85% van de huishoudens), gebruik van mobiel internet (inmiddels 30% van de Nederlanders), Hyvesprofielen (meer dan 9 miljoen!), het gebruik van digitale televisie (meer dan 4 miljoen aansluitingen) en platte televisies (83% van de huishoudens), of het aantal netbooks (minilaptops), iPhones en Googlephones in Nederland, weet dat de ontwikkelingen niet aan Nederland voorbijgaan. Bibliotheekklanten mogen dan vooral 'koninginnen' zijn, ook die laten zich niet onbetuigd gezien de zeer succesvolle internetactiviteiten van bijvoorbeeld vrouwenblad Libelle.

Wat is Augmented Reality?
Belangrijk voor het succes van een toepassing zijn de toegevoegde waarde en het gebruiksgemak. Een belangrijke trend in techniek houdt zich letterlijk bezig met toegevoegde waarde: Augmented Reality. Kortgezegd gaat het hierbij om computergegenereerde beelden die dynamisch contextgevoelig toegevoegd worden aan de werkelijkheid waardoor die werkelijkheid beter begrepen kan worden. Het begrip computer moet je hierbij heel breed zien omdat veel concrete ontwikkelingen op dit gebied zich vooral afspelen in de wereld van mobiele telefonie. Met name het door Google voor mobiele telefoons ontwikkelde besturingssysteem Android (dat uitblinkt in gebruiksgemak) leent zich uitermate goed voor AR-toepassingen.

AR uit Nederland: Layar
Leuk om te vermelden is dat vooral Nederlandse bedrijven bijzonder actief zijn en vooroplopen op het gebied van AR. Een mooi voorbeeld hiervan is het open source AR-programma 'Layar'. Layar herkent beelden die de camera van je mobiele telefoon ziet, combineert dat vervolgens met de locatiegegevens (coördinaten, postcodes etc.) die het via je GPS doorkrijgt en voegt daar dan relevante op internet beschikbare informatie aan toe. AR klinkt zo op papier vrij theoretisch en ingewikkeld maar kan in de praktijk simpel in het gebruik zijn. Zoom met de camera van je mobiel in op de gevel van een gebouw en je krijgt alle Wikipedia-informatie erbij. Scan je omgeving en je ziet direct in een dynamische laag over de camerabeelden heen wat er allemaal aan toegevoegde informatie beschikbaar is. Layar kan nog meer. Scan bijvoorbeeld in de supermarkt een barcode van een product en je krijgt prijs- en productinformatie. Het programma Layar is open source en het bedrijfje heeft inmiddels al 500 extra API-sleutels (zeg maar doehetzelf codes) beschikbaar gesteld waarmee programmeurs aan de slag kunnen om zelf AR-lagen te kunnen ontwikkelen voor het programma.
Met Layar zijn we beland in de wereld van Web3.0, oftewel het 'semantische web' waarin slimme apparaten met behulp van nog slimmere software intelligente combinaties kunnen maken van gegevens in de werkelijkheid met data op internet. In de komende jaren kun je een stortvloed van AR toepassingen verwachten voor iPhone en Android-toestellen. De nieuwe Android telefoons van HTC en Samsung zijn in ieder geval al standaard uitgerust met Layar-software.

Klanten zijn steeds beter geïnformeerd
Wat betekent dit allemaal voor bibliotheken? Dat betekent bijvoorbeeld dat de zelfredzaamheid op het gebied van informatiezoeken van mensen steeds groter zal worden. AR is immers weer een nieuwe impuls in de ontwikkeling naar steeds slimmere en vooral ook steeds gebruiksvriendelijkere zoeksystemen. Klanten zullen daardoor steeds beter geïnformeerd winkels en instellingen zoals de bibliotheek binnenstappen. Aan de andere kant wordt het ook steeds gemakkelijker om direct en waar je ook bent handige informatie op te roepen die je helpt om betere keuzes te maken of je simpelweg te laten verrassen.

Bibliotheekmedewerkers moeten zich mee ontwikkelen
Augmented Reality zal bibliotheken de mogelijkheid bieden om klanten slimmer aangepast te attenderen op relevante nieuwe lees- luister- en kijktitels. Dat betekent natuurlijk wel dat bibliotheekmedewerkers mee moeten ontwikkelen. De koninginnen die de bibliotheken straks bezoeken hebben namelijk een iPhone (of zo'n nieuwe elegante Android van Samsung) en zullen graag gebruik maken van speciaal voor koninginnen ontwikkelde applicaties zoals de net door Albert Heijn aangekondigde 'Appie' AH-app voor iPhone.
Kortom het is hoog tijd voor de vervanging van je ‘koelkast’:)

foto: Pretty Maiko Talking On a Cell Phone by Okinawa Soba

Related articles by Zemanta

Layar: Augmented Reality App Featuring Twitter and Wikipedia Now on iPhone (mashable.com)

Layar Looks to Create the App Store of Mobile Augmented Reality (readwriteweb.com)

Layar Mobile Monday Ddorf 22 Feb 2010 (slideshare.net)