Own Things ~ आफ्नै कुरा

सित्तैमा भेटिने साथी र जिन्दगीको असली मूल्य

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Tue, 19 May 2026 01:49:44 +0000

सित्तैमा,

पराग, चुरोट खुवाउने

~ साथी भेटिदो रहेछ,

“एक सर्को त तान न यार…” भन्दै फकाउने

~ साथी पनि भेटिदो रहेछ ।

सित्तैमा,

जाँड–रक्सी खुवाउने

~ साथी भेटिदो रहेछ,

“आज त mood fresh गरौं…” भन्दै रातभरि बसाउने

~ साथी पनि भेटिदो रहेछ ।

सित्तैमा,

गाँजा, भाङ खुवाएर ...“चिल फिल” हुन्छ भन्दै

ऐयासी, बेमतलवी जिन्दगी जिउन सिकाउने

~ साथी पनि भेटिदो रहेछ,

सित्तैमा,

दुई/चार - बोइफ़्रेण्ड, ग्रलफ़्रेण्ड बनाउनु पर्छ भनेर आइडिया दिने

~ साथी पनि भेटिदो रहेछ ।

तर सित्तैमा,

यी सब आदतहरु छुटाउने खालको

~ साथि नभेटिदो रहेछ ।

यदि यस्तो खालको साथी तपाइँ सँग छ भने

उसलाई ... सम्हालेर राख्नुस । ।

किनकि…

खराब बाटोमा लैजाने त हजार भेटिन्छन्,

तर बिग्रिन नदिने मान्छे —

भाग्यमानीले मात्रै भेट्दा रहेछन् । ❤️

Reels हेर्दै जिन्दगी बिताउने कि Real काम गर्ने?

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 14 May 2026 10:19:53 +0000

नेपालमा केही हुँदैन” भन्दै Status हाल्ने कि… “केही गरेर देखाउँछु” भन्दै उठ्ने हो?

अहिले हामी र हाम्रो देश एउटा अनौठो मोडमा उभिएको छ । बाहिरबाट हेर्दा देशमा परिवर्तनको कुरा धेरै सुनिन्छ। सडक र सदनमा विकासका भाषण छन्, सामाजिक सञ्जालमा राजनीतिक बहस छन्, TikTok र Facebook मा Motivation का भिडियोहरू छन्। तर अर्कोतर्फ गाउँका खेत बाँझा छन्, जसरी देशमा बेरोजगारी बढिरहेको त्यसरी नै एयरपोर्टमा विदेशिने युवाको लामो लाइन पनि बढी रहेको देखिन्छ। यस्तो अवस्था हेर्दा लाग्छ; आजको नेपाली युवाको मनभित्र एउटा ठूलो युद्ध चलिरहेको छ : “यही देशमा बसेर केही गरौं कि विदेश जाऔं?”

आजको युवा केवल जागिर खोज्ने मानिस मात्र होइन। ऊ आफ्नो पहिचान खोजिरहेको छ। ऊ सम्मान खोजिरहेको छ। पुरानो पुस्ताजस्तो “जागिर पाइयो भने पुग्यो” भन्ने सोचमा आजको युवा छैन। उसलाई स्वतन्त्रता चाहिएको छ, आफ्नो जातीय, सास्कृति, लैङ्गिक तथा समाजीक पहिचान चाहन्छ। आफ्नै काम गर्न चाहन्छ। कम्तीमा महिनाको तलब आउँदा “सास फेर्न” मिल्ने जीवन चाहन्छ। तर यथार्थ भने त्यति सजिलो छैन। नेपालमा धेरै युवाको अवस्था पीडादायक छ। Degree छ, तर काम छैन। Skill छ, तर अवसर छैन। सपना छन्, तर लगानी छैन। ऊर्जा छ, तर प्रयोग गर्ने प्लेटफर्म छैन। उत्पादन छ, तर बजार छैन। नीतिहरू छन्, तर कार्यान्वयन कमजोर छ। यही कारणले धेरै युवाले अन्तिम निष्कर्ष निकाल्छन्— “बरु Korea, Japan वा Gulf Country नै ठीक।”

तर प्रश्न उठ्छ — के विदेश जानु गलत हो? पक्कै होइन। वास्तवमा यो Debate भन्दा ठूलो कुरा अर्को छ — जहाँ भए पनि, देश र समाजका लागि कस्तो Contribution दिन सकिन्छ भन्ने। नेपालमै बसेर Struggle गर्नेहरूलाई कहिलेकाहीँ “लाटो Idealist” भनिन्छ भने विदेश जानेहरूलाई “देश छोड्ने” भनेर गाली गरिन्छ, तर Reality यति Simple छैन। देशलाई अहिले Facebook Comment Warrior होइन, Solution खोज्ने Generation चाहिएको छ। विदेश जानु अपराध होइन, आफ्नो परिवारका लागि संघर्ष गर्नु गलत होइन। वास्तवमा धेरै नेपाली युवाले विदेशमा पसिना बगाएर नेपालकै घर धानेका छन्। आमाबुबाको औषधि, भाइबहिनीको पढाइ, परिवारको भविष्य — धेरै कुरा विदेशमा रहेका नेपालीकै कमाइले चलेको छ। त्यसैले विदेश जानेहरूलाई “देश छोड्ने” भनेर गाली गर्नु वा उनीहरू राष्ट्रवादी होइनन् भन्नु सरासर गलत हुन्छ। देशप्रेम केवल देशभित्र बसेर भाषण गर्ने कुरामा मात्र सीमित हुँदैन, आफ्नो परिवार, समाज र देशको भविष्यका लागि इमानदारीपूर्वक योगदान दिनु पनि एउटा ठूलो राष्ट्रप्रेम नै हो।

तर अर्को यथार्थ पनि छ। विदेशमा पुगेपछि आफ्नो सीप, अनुभव र सम्भावनालाई सधैंका लागि उतै गाडेर फर्कनै नचाहने मानसिकता बढ्दै गएको छ। कतिपयले नेपालमा भएको सम्पत्ति बेचेर उतै लगानी गर्न थालेका छन्। यसले देशभित्र उत्पादन, लगानी र सम्भावना कमजोर बनाइरहेको छ। त्यसैले आजको मुख्य प्रश्न “विदेश जाने कि नजाने?” मात्र होइन। असली प्रश्न त “जहाँ भए पनि, देश र समाजका लागि के योगदान दिन सकिन्छ?” भन्ने हो।

नेपाललाई अहिले समस्या देखेर गाली गर्ने मानिसभन्दा समाधान खोज्ने युवा चाहिएको छ। आजको युवा केवल “Job Seeker” होइन, “Problem Solver” बन्नुपर्छ। गाउँमै बसेर कृषि गर्नेलाई सम्मान गर्ने सोच चाहिन्छ। मोबाइलमा Reels मात्र हेर्ने होइन, Business Idea पनि खोज्ने बानी चाहिन्छ। राजनीति गाली मात्र गर्ने होइन, नीति पनि बुझ्ने चेतना चाहिन्छ। “देश बिग्रियो” भन्नुभन्दा पहिले “मैले के गरें?” भनेर आफैलाई सोध्ने नैतिकता पनि चाहिन्छ।

किनभने देश सरकार मात्रले बन्दैन। देश नागरिकले बनाउँछन्। आफ्नो काम इमान्दारिता पुर्वक गर्ने मानिस पनि देशभक्त हो। कर तिर्ने व्यापारी पनि देशभक्त हो। खेतमा पसिना बगाउने किसान पनि देशभक्त हो। विदेशबाट पैसा पठाएर परिवार धान्ने युवा पनि देशभक्त हो। देशभक्ति केवल Facebook मा झण्डा राख्नु वा भाषण गर्नु मात्र होइन।

आजको समय Social Media को समय हो। कसैले १५ सेकेन्डको भिडियोबाट लाखौं कमाइरहेको छ। कसैले Fake Motivation बेचिरहेको छ। तर यही Social Media लाई सही तरिकाले प्रयोग गर्ने हो भने यसले ठूलो अवसर पनि दिन सक्छ। गाउँको एउटा युवाले YouTube बाट Coding सिक्न सक्छ। कसैले TikTok बाट आफ्नो Business चलाउन सक्छ। किसानले Facebook बाट आफ्ना उत्पादन बेच्न सक्छ। Technology ले ढोका खोलिसकेको छ, अब त्यसलाई सही दिशामा प्रयोग गर्ने जिम्मेवारी हाम्रो हो।

राज्यको दायित्व पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। युवालाई केवल भाषण होइन, अवसर चाहिन्छ। गुणस्तरीय शिक्षा, सीपमूलक तालिम सहितको अवसरको, उद्यम गर्न सहज नीति, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, लगानीमैत्री वातावरण र उत्पादनलाई सम्मान गर्ने व्यवस्था आवश्यक छ। यदि युवालाई केवल चुनावको बेला मात्रै सम्झिने हो भने देशको भविष्य आशाले होइन, निराशाले भरिन्छ।

आज नेपाललाई “निराशा फैलाउने विशेषज्ञ” होइन, “सानो कामबाट परिवर्तन सुरु गर्ने युवा” चाहिएको छ। विदेशमा हुनेहरूले सीप, अनुभव र सोच लिएर देशलाई सम्झिनुपर्छ। नेपालमै हुनेहरूले सानो कामलाई पनि सानो नठान्ने हुनु पर्दछ। कृषि, पर्यटन, Digital काम, Freelancing, Startup, स्थानीय उत्पादन र कला— यस्ता धेरै क्षेत्रमा सम्भावना अझै बाँकी छ।

मलाई लाग्छ, नेपाल बिग्रिएको देश होइन। यो सम्भावना र समस्याको बीचमा अल्झिएको देश हो। यहाँ समस्या धेरै छन्, तर सपना देख्ने मानिसहरुको पनि कमी छैन। विश्वको इतिहास हेर्ने हो भने देशहरू केवल भाषणले बदलिएका छैनन्, युवाको अठोट र निर्णयले बदलिएका छन्। त्यसैले आजको नेपाली युवालाई एउटा मात्रै कुरा भन्न मन लाग्छ :—

“देशले हामीलाई के दियो भनेर मात्र नसोचौं, हामीले त्यसको लागी आफूलाई कतिको तयार बनायौं भनेर पनि सोचौंन।”

किनकि हाम्रो भविष्य कुनै नेताको भाषणमा छैन। हाम्रो भविष्य अहिले मोबाइल समातेर यो लेख पढिरहेको युवाले गर्ने निर्णयमा निर्भर छ।

अन्ततः, सबै मान्छे नेता बन्नुपर्दैन। तर सबै जिम्मेवार नागरिक भने अवश्य बन्नुपर्छ।

रुदाने: रूपचन्द्र विष्ट — एक विद्रोही सोचको नाम

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sun, 10 May 2026 07:44:59 +0000

रुदाने: रूपचन्द्र विष्ट — एक विद्रोही सोचको नाम

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा केही व्यक्तित्वहरू यस्ता छन्, जसलाई बुझ्न सजिलो हुँदैन तर उनीहरूले सोच्न बाध्य बनाउँछन्। त्यहीमध्ये एक नाम हो रूपचन्द्र विष्ट, जसलाई धेरैले रुदाने भनेर चिन्ने गर्छन्। रुदाने परम्परागत राजनीतिभन्दा फरक थिए। उनी भाषणभन्दा व्यवहारमा विश्वास गर्थे। उनका विचारहरू कठोर लाग्न सक्थे, तर उद्देश्य स्पष्ट थियो — जनतालाई सचेत बनाउने।

जनतासँगको सम्बन्ध

दामन–पालुङ क्षेत्रमा उनी प्रधानपञ्च हुँदा स्थानीय विकासमा जनसहभागिता र पारदर्शिताको अभ्यास गरिएको चर्चा पाइन्छ। एक धार्नी आलु बिक्री गर्दा उठ्ने सानो करसमेत विकासका काममा प्रयोग हुने र त्यसको विवरण सार्वजनिक रूपमा देखाइने अभ्यासले उनलाई पारदर्शी नेतृत्वसँग जोडिन्छ। उनी चुनावी राजनीतिमा पनि अनौठा थिए। लोकप्रियता होइन, चेतना जगाउने उद्देश्यले उनी जनतासँग सीधा संवाद गर्थे भन्ने ऐतिहासिक स्मरणहरू पाइन्छन्।

‘थाहा आन्दोलन’

रुदानेको सबैभन्दा ठूलो विचार हो — “थाहा पाउनु”। उनको दर्शन सरल थियो:

* किन?

* कसरी?

* केका लागि?

यी प्रश्नहरू नै परिवर्तनको आधार हुन् भन्ने उनको विश्वास थियो। उनले युवाहरूलाई अन्धविश्वास र निर्भरताबाट बाहिर निस्कन प्रेरित गरे।

सरल जीवन, कठोर विचार

रुदानेको जीवनशैली अत्यन्तै सरल थियो भन्ने विभिन्न स्मरणहरूमा उल्लेख छ। उनी पद र सुविधाभन्दा विचार र सिद्धान्तलाई बढी महत्व दिन्थे। उनको जीवनको मुख्य विशेषता थियो , आफ्नो विचारमा अडिग रहनु, चाहे परिस्थिति जस्तोसुकै होस्।

विवाद र आलोचना

उनको शैली सबैलाई सहज लागेन। कडा बोली र असामान्य राजनीतिक दृष्टिकोणका कारण उनी विवादित पनि बने। तर उनी उठाएका प्रश्नहरू भने आज पनि सान्दर्भिक देखिन्छन्। कतिपयका लागि उनी विद्रोही चेतनाका प्रतीक थिए, कतिपयका लागि असहज नेता। तर उनी नेपालमा विचारको राजनीति गर्ने दुर्लभ व्यक्तित्वमध्ये एक बने।

अन्तिम समय

२०५६ असार ७ गते वीर अस्पतालमा उनको निधन भयो। सरल जीवनशैली र विचारप्रतिको प्रतिबद्धता उनका अन्तिम दिनसम्म पनि देखिएको भन्ने स्मरणहरू पाइन्छन्।

आजको सन्देश

रुदानेलाई सम्झिँदा केवल व्यक्ति होइन, एउटा प्रश्न जीवित हुन्छ;

* के हामी सचेत छौँ?

* के हामी प्रश्न गर्न सक्छौँ?

* के हामी लाई “थाहा” छ ?

उनको जीवनले सिकाएको मुख्य कुरा यही हो, परिवर्तन बाहिर होइन, चेतनाबाट सुरु हुन्छ। रूपचन्द्र विष्ट कुनै सामान्य नेता मात्र थिएनन्। उनी एउटा सोच थिए; प्रश्न गर्ने, सचेत हुने र आत्मनिर्भर बन्ने र आज पनि उनको सबैभन्दा ठूलो सन्देश त्यही हो,

“थाहा पाउनु नै पहिलो स्वतन्त्रता हो।”

इतिहास फेरि अर्को “रुदाने शैली” को उदय, बहस र विस्तारै अस्ताउने यात्रातर्फ अघि बढिरहेको हो ?

नेपालको राजनीतिमा समय–समयमा यस्ता पात्रहरू उदाउँछन्, जसले परम्परागत राजनीतिक शैलीमाथि प्रश्न उठाउँछन्। उनीहरू स्थापित दलभन्दा फरक देखिन्छन्, भाषणभन्दा व्यवहारमा विश्वास गर्छन् र जनताको निराशाबीच वैकल्पिक आशाको रूपमा उभिन्छन्। आज धरानका मेयर हर्क साम्पाङलाई लिएर भइरहेको बहसले धेरैलाई रूपचन्द्र विष्ट “रुदाने” को सम्झना गराइरहेको छ।

रुदाने विद्रोही चेतनाका प्रतीक थिए। उनले “थाहा आन्दोलन” मार्फत जनतालाई प्रश्न गर्न सिकाए — किन, कसरी र केका लागि ? उनी सरल जीवनशैली, कठोर विचार र अडिग स्वभावका कारण फरक देखिए। तर त्यही अत्यधिक व्यक्तिगत शैली र कठोर अडानले उनको आन्दोलनलाई राष्ट्रिय स्तरमा स्थायी राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण हुन दिएन। आज हर्क साम्पाङ पनि श्रम, आत्मनिर्भरता र जनसहभागिताको राजनीतिमार्फत चर्चाको केन्द्रमा छन्। श्रमदानलाई अभियान बनाउने, प्रत्यक्ष रूपमा जनतासँग जोडिने र स्थापित दलहरूलाई चुनौती दिने शैलीले उनलाई लोकप्रिय बनाएको छ। विशेषगरी युवापुस्ताले उनलाई फरक राजनीतिक अभ्यासका रूपमा हेर्न थालेका छन्।

तर इतिहासले यहाँ एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ;

के यो यात्रा पनि अन्ततः “व्यक्तित्व केन्द्रित विद्रोह” मै सीमित हुने हो ? रुदानेले चेतना जगाए, तर त्यसलाई संस्थागत संरचनामा बदल्न सकेनन्। आन्दोलन व्यक्तिमा धेरै निर्भर हुँदा, त्यो व्यक्तिसँगै कमजोर बन्दै जान्छ। नेपालजस्तो जटिल समाजमा केवल आक्रोश, भावनात्मक समर्थन र विद्रोही छविले मात्र दीर्घकालीन राजनीतिक आधार निर्माण गर्न सक्दैन। त्यसका लागि संगठन, सहकार्य, धैर्य र स्पष्ट नीति आवश्यक पर्छ। आज हर्क साम्पाङ सामु पनि त्यही चुनौती देखिन्छ। यदि राजनीति केवल सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता, निरन्तर टकराव र व्यक्तिगत अडानमै सीमित रह्यो भने, त्यो क्षणिक आकर्षण त बन्न सक्छ, तर स्थायी राजनीतिक शक्ति बन्न कठिन हुनेछ। हर्क सम्पाङले अब एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ, आन्दोलनलाई व्यक्तिभन्दा माथि उठाउनुपर्छ। फरक मत राख्नेहरूलाई शत्रु होइन, बहसको हिस्सा बनाउन सक्नुपर्छ। केवल विरोध होइन, दीर्घकालीन वैकल्पिक योजना पनि दिन सक्नुपर्छ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, भावनात्मक समर्थनलाई संस्थागत संरचनामा बदल्न सक्नुपर्छ।

रुदाने इतिहासमा विचारका रूपमा जीवित छन्, तर उनको आन्दोलन सीमित भयो। हर्क सम्पाङका अगाडि अहिले अवसर छ — कि त उनी पनि केवल एउटा चर्चित विद्रोही पात्रमै सीमित हुनेछन्, वा विद्रोही ऊर्जा लाई दीर्घकालीन राजनीतिक संस्कृतिमा रूपान्तरण गर्नेछन्। नेपालको राजनीति अहिले ठीक त्यही मोडमा उभिएको देखिन्छ, जहाँ इतिहासले फेरि सोधिरहेको छ —

के हामी फेरि अर्को “रुदाने शैली” को उदय, बहस र विस्तारै अस्ताउने यात्रा हेर्दैछौँ ?

वा यसपटक विद्रोहले संरचना पनि निर्माण गर्नेछ ?

सामाजिक सञ्जालले सबैलाई जोड्यो, तर मनहरू किन टाढिए ...?

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 07 May 2026 11:35:30 +0000

Online धेरै, आत्मीयता कम हुँदै गएको समयको कथा भनौ अथवा Story र Status बीच हराउँदै गएको आत्मीयताको ~ तपाइँ हाम्रो कथा हो यो।

एक समय थियो… घरमा पाहुना आउँदा चिया उम्लिनु अघि नै घरभरि खुसी फैलिन्थ्यो। साँझपख आँगनमा कुर्सी राखेर गफ हुन्थ्यो। कसैको दुःख सुन्न मोबाइल चाहिँदैनथ्यो, मन चाहिन्थ्यो। अहिले समय बदलियो। प्रविधि आयो। संसार एउटा मोबाइलभित्र अटायो। Facebook ले पुराना साथी भेटायो, Messenger ले टाढाका आफन्त जोड्यो, WhatsApp ले विदेशिएका छोराछोरीलाई घरसँग नजिक बनायो। तर यति धेरै “Connect” हुँदाहुँदै पनि, आज मानिसहरू भित्रभित्रै किन एक्लो भइरहेका छन्?

अहिले घरमा चार जना बसिरहेका हुन्छन्… तर चारै जनाको ध्यान चारवटा मोबाइलमा हुन्छ। एकले TikTok हेर्दैछ, अर्कोले Reels Scroll गर्दैछ, अर्को Online Shopping मा छ, र अर्कोचाहिँ “Typing…” गरेर Message Delete गर्दै हुन्छ। कहिलेकाहीँ त एउटै कोठामा बसेर पनि “ए पानी देऊ त” भन्नुभन्दा Messenger मा “Where are you?” पठाउने अवस्था आएको छ। पहिले मानिसहरू भेट्न हतारिन्थे, अहिले भेटेपछि पनि फोटो खिचेर “Upload” गर्न हतारिन्छन्। खाना चिसिन्छ, तर Story तात्तातै हालिन्छ।

अहिले त स्थिति यस्तो भइसक्यो — कसैले दुःख सुनायो भने पहिले “Oh No 😢” Emoji आउँछ, पछि मात्र “के भयो?” भनेर सोधिन्छ। पहिले आमाले कराउँदा रिस उठ्थ्यो, अहिले “Mom Calling…” देख्दा पनि मानिस Silent Mode मा बस्दछ। बुबाले “कस्तो छस्?” भनेर सोध्दा “Busy छु” भन्ने समय छ, तर त्यहि छोरासँग तीन घण्टा लगातार Reels हेर्ने समय पनि हुन्छ।

सामाजिक सञ्जालले मानिसलाई नजिक ल्यायो, तर तुलना गरेर जीवन जिउने बनायो। अरूको मुस्कान, घुमघाम, Success, Luxury हेर्दाहेर्दै मानिसले आफ्नै जीवनलाई कमजोर ठान्न थाल्यो। Facebook मा सबै खुसी देखिन्छन्। कसैले Relationship Goals हाल्छ, कसैले Motivational Quote, कसैले धेरै घुमफिर गरेको, कसैले Gym Selfie हेर्दा लाग्छ — संसारमा समस्या भएको एक्लो मानिस आफू मात्रै हो ~ अरु सब बिन्दास र खुसि छन् ।

तर वास्तविकता अर्कै छ। त्यही “Happy Couple” पोस्ट हाल्नेहरू सायद पाँच मिनेटअघि झगडा गरेर बसेका थिए कि। त्यही “Living My Best Life” लेख्ने मान्छे राति निदाउन नसकेर छत हेर्दै बसेको पनि हुन सक्छ। आज मानिससँग Followers धेरै छन्, तर मन खोलेर रोइदिन मिल्ने मानिस कम छन्। Birthday मा हजारौँ Wishes आउँछन्, तर अस्पताल पुग्दा सँगै बस्ने मान्छे पाउन गाह्रो हुन् थाली सकेको छ।

अझ अहिलेको प्रेम पनि कस्तो भइसक्यो भने — “Good Morning ❤️” बाट सुरु हुन्छ, “Seen 2:15 AM” मा सकिन्छ। Reply ढिलो आयो भने माया घटेको जस्तो लाग्छ। Last Active Hide गरेपछि विश्वास हराएजस्तो हुन्छ। Relationship भन्दा Password बढी Sensitive भइसकेको छ।

तर दोष केवल प्रविधिको होइन। समस्या हामीले सम्बन्धलाई समय दिन छोड्नुमा हो। अब हामी सुन्नभन्दा देखाउन बढी व्यस्त भएका छौँ। महसुस गर्नभन्दा पोस्ट गर्न हतारिएका छौँ। सायद यही कारणले आज मानिसहरू Online धेरै छन्, तर Emotionally Offline हुँदै गइरहेका छन्।

अन्तत लाग्छ हामी मानिसलाई चाहिने भनेको Fast Internet होइन, ढुक्क भएर बोल्न मिल्ने एउटा आफ्नै मान्छे हो। किनकि जीवनको अन्तिम समयमा कति Followers थिए भन्ने होइन, कति आत्मीय मानिस थिए भन्ने कुरा सम्झना रहन्छ।

आजको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना यही हो —

हामी संसारसँग जोडिएका छौँ,
तर आफ्नै मानिसहरूसँग बिस्तारै टाढिँदै गइरहेका छौँ।

जीवनको उतरार्धमा आएर बुझेको कुरा ~ जीवन त सरल नै राम्रो र सन्तोष रहेछ ।

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Tue, 05 May 2026 05:22:49 +0000

अनुभवले सिकाएको सरलताको सौन्दर्य

जीवनका हरेक चरणले केही न केही सिकाउँछ। तर जीवनको उतरार्धमा आइपुग्दा हुने अनुभूति भने अझ गहिरो हुने रहेछ, जसमा उत्साह हराउँदैन, तर हतार हराउँदै जान्छ; सपना मर्दैनन्, तर प्राथमिकता फेरिन्छन्। आफ्नै भोगाइबाट मैले बुझेको एउटा सादा तर गहिरो सत्य के हो भने ..जीवन सरल हुँदा नै सबैभन्दा सुन्दर बन्दो रहेछ ।

बुढो भएको त भन्न मन लाग्दैन, तर उमेरले एउटा निश्चित घेरा पार गरेपछि सोच्ने तरिका र रहरहरु विस्तारै बदलिँदै जादा रहेछन । पहिले जस्तो हरेक कुरामा प्रतिक्रिया जनाइहाल्ने बानी कम हुँदै जाडो रहेछ। नकारात्मकताबाट टाढा हुँदै सकारात्मकतामा रमाउन सकिने रहेछ। मनलाई हलुका राख्ने कला नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि जस्तो लाग्न थाल्छ।

कहिलेकाहीँ आफ्नै उमेरका मान्छेहरूलाई हेर्दा “म त अझै त्यति बुढो देखिँदैन होला” भन्ने सानो आत्मसन्तोष आउँछ। अरूको कपाल धेरै फुलेको वा झरेको देख्दा मनभित्रै मुसुमुसु हाँसो फुट्छ—तर त्यो तुलना होइन, जीवनको स्वाभाविक यात्राप्रतिको स्वीकृति रहेछ।

पहिले जस्तो लोभ, घृणा, इख वा प्रतिशोध राख्ने मन विस्तारै हराउँदै जाने र माफ गर्न सजिलो लाग्न थाल्छ, अनि सकेसम्म बिर्सेर अघि बढ्न मन लाग्छ। फरक विचार भएका मानिसहरूलाई पनि अब विरोध होइन, सम्मानका साथ बुझ्न चाहना हुनु चाहि अझ राम्रो कुरा लग्यो ।

माया, प्रेम वा आदर अरूबाट पाउनै पर्छ भन्ने अपेक्षा पनि कम हुँदै गएको छ। किनकि विस्तारै बुझिँदैछ : साँचो सन्तोष बाहिर होइन, आफ्नै भित्र हुन्छ। मन दुखे पनि धेरै नबोली सहन सक्ने क्षमता बढेको छ, सायद अनुभवले सिकाएको सहनशीलता होला।

मानव मात्र होइन, सम्पूर्ण प्राणीप्रति दया, माया र करुणा बढ्दै गएको महसुस हुन्छ। अरूको कुरा सुनेर कसैको बारेमा तुरुन्तै धारणा बनाउने बानी पनि घटेको छ। किनकि अब थाहा भइसकेको छ, हरेक कथाको अर्को पाटो पनि हुन्छ।

पहिले जस्तो स-साना कुरामा अल्झिने बानी पनि कम भएको छ। अनावश्यक गफ, हल्ला र बहसभन्दा टाढा बस्न मन लाग्छ। खुल्ला विचार, स्वतन्त्र सोच र शान्त जीवनतर्फ आकर्षण बढेको छ।

कतै विवादमा पर्नु भन्दा चुप लागेर बस्न सजिलो लाग्छ। किनकि अब जित्नु भन्दा शान्ति महत्त्वपूर्ण लाग्न थालेको छ। जीवनको सबैभन्दा ठूलो बुझाइ भनेको यही हो कि खुशी अरू मानिस, वस्तु वा परिस्थितिमा होइन, आफ्नै मनभित्र खोज्नुपर्छ, अनि आफु सँग जे जस्तो छ त्यसैलाइ उचतम प्रयोग कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने लाग्दो रहेछ । जब यो कुरा बुझिन्छ, जीवन आफैं सरल र हलुका बन्न थाल्छ।

म अचेल प्राय: त हाफ पाइन्ट र चप्पलमै, कपाल नकोरी, जहाँ मन लाग्यो त्यहीँ निस्कन तयार हुन्छु, यानी फर्मल भैरहनु पर्ने जरुरी नै देख्दिन । देखावटीपन घट्दै गैराहेको छ, अनि वास्तविकता नजिक लाग्न थाल्छ। साच्ची सबैलाई यस्तै हो कि मलाइ मात्रै हो ... हुन त आफ्नै विचार र आफ्नै कुरा मात्रै हुन् है मित्रहरु ... अरुमा अर्थात तपाइँहरुमा पनि लागु हुनु पर्दछ भन्ने होइन !

अन्ततः, जीवनको उतरार्धमा आएर बुझेको सार एउटै छ—
सरलता नै सबैभन्दा ठूलो विलासिता हो।
कम चाहना, कम अपेक्षा, तर धेरै शान्ति—सायद यही नै जीवनको असली सन्तोष हो। सायदै यहि हो मेरो इच्छा घट्दै जाँदा बढ्ने सन्तोषको कथा पनि !!

सुकुम्बासी व्यवस्थापन र जमिनको न्यायपूर्ण उपयोग : सरकार गम्भीर बनोस

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Tue, 05 May 2026 04:11:06 +0000

नेपालको समसामयिक राजनीतिक बहसमा सुकुम्बासी समस्या फेरि एकपटक केन्द्रमा आएको छ। वर्षौंदेखि समाधानको प्रतीक्षामा रहेका हजारौं नागरिक अझैसम्म अस्थायी बसोबासमै जीवन बिताउन बाध्य छन्। यस्तो अवस्थामा राज्यको दायित्व केवल हटाउने वा नियन्त्रण गर्ने मात्र होइन, दीर्घकालीन र सम्मानजनक समाधान दिने हो।

यदि नेपाल सरकारले साँच्चै सुकुम्बासीलाई व्यवस्थित र सम्मानजनक जीवनयापन दिलाउन चाहन्छ भने, पहिलो प्राथमिकता स्पष्ट हुनुपर्छ—सरकारी र गुठी जमिनको प्रभावकारी व्यवस्थापन। सरकारी स्वामित्वमा रहेका जमिन तथा गुठीका नाममा रहेका, तर प्रयोगविहीन वा दुरुपयोग भइरहेका जग्गाहरू पहिचान गरी आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेर व्यवस्थित गर्नुपर्छ। यसले एकातिर राज्यको सम्पत्ति संरक्षण गर्छ भने अर्कोतिर बसोबास व्यवस्थापनका लागि आधार तयार पार्छ।

तर त्यसैसँगै सबैभन्दा संवेदनशील विषय भनेको एलानी जमिन हो। एलानी अर्थात् दर्ता नभएको, स्पष्ट स्वामित्व नतोकिएको जमिन—यही ठाउँमा ठूलो संख्यामा सुकुम्बासीहरू बसोबास गर्दै आएका छन्। यस्ता जमिनलाई स्पष्ट अध्ययन, नापजाँच र पहिचान गरी वास्तविक सुकुम्बासीलाई त्यहीँ स्थायी बसोबासको ग्यारेन्टी (लालपुर्जा सहित) दिनु नै व्यवहारिक र न्यायोचित उपाय हो। यसरी मात्र नागरिकले “सही सरकार रोजिएको रहेछ” भन्ने अनुभूति गर्न सक्छन्, र राज्यप्रति भरोसा बलियो हुन्छ। हाम्रै ठाँउ कोहबरा, दामुन,गौरिगञ्ज, कमल, दमक प्रायःसबै तिर एलानी जग्गामा लामो समय देखी स्थाइरुपमै बसोबास गर्ने नगरिकहरुको संख्या ठुलो रहेको छ ।

तर पछिल्लो समय केही स्थानीय तहहरूमा एलानी जमिनबाट समेत सुकुम्बासीलाई हटाउने निर्देशन र गतिविधिहरू देखिन थालेका छन् भन्ने गुनासाहरू सार्वजनिक भइरहेका छन्। यसले एक खालको त्रास र अन्योल सिर्जना गरेको छ। यदि सरकारले समग्र वास्तविकता नबुझी एलानी जमिनबाट समेत सुकुम्बासीलाई लखेट्ने नीति लिन्छ भने त्यसको सामाजिक र राजनीतिक असर गम्भीर हुन सक्छ। देशभरि असन्तोष, द्वन्द्व र अव्यवस्था बढ्ने जोखिमलाई नकार्न सकिँदैन।

यसैले संघीय सरकार र स्थानीय तहबीच स्पष्ट समन्वय अत्यन्त आवश्यक छ। नीतिगत स्पष्टता, तथ्यमा आधारित निर्णय, र मानव अधिकारप्रति संवेदनशीलता—यी तीन आधार बिना यो समस्या समाधान सम्भव छैन। सरकारलाई हेक्का हुनुपर्छ—सुकुम्बासी पनि यही देशका नागरिक हुन्, उनीहरूको पनि सम्मानजनक जीवन बाँच्ने अधिकार छ।

⸻

नेपालमा जमिनको स्वामित्वका आधारमा वर्गीकरण

नेपालमा जमिनलाई मुख्य रूपमा स्वामित्वका आधारमा चार भागमा विभाजन गरिएको छ, जसले अहिलेको बहस बुझ्न पनि मद्दत गर्छ:

१. निजी जमिन (Raikar)

यो व्यक्तिको नाममा दर्ता भएको, लालपुर्जा प्राप्त जमिन हो। किनबेच, नामसारी, धितो राख्ने जस्ता सम्पूर्ण अधिकार कानुनी रूपमा मान्य हुन्छन्। अहिले नेपालमा सबैभन्दा सामान्य र प्रचलित जमिन यही हो।

२. सरकारी जमिन

नेपाल सरकारको स्वामित्वमा रहेको जमिन। सडक, वन, नदी किनार, सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक संरचना आदि यसअन्तर्गत पर्छन्। यस्तो जमिन व्यक्तिगत रूपमा कब्जा वा किनबेच गर्न पाइँदैन।

३. गुठी जमिन

धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक प्रयोजनका लागि छुट्याइएको जमिन। मन्दिर, मठ, जात्रा, पूजाआजा सञ्चालनका लागि यसको उपयोग गरिन्छ। यसको व्यवस्थापन प्रायः गुठी संस्थान वा सम्बन्धित निकायले गर्छ।

४. एलानी जमिन

कुनै व्यक्तिको नाममा दर्ता नभएको, तर व्यवहारमा प्रयोगमा रहेको खुला जमिन। धेरै सुकुम्बासी यस्तै जमिनमा बसोबास गर्दै आएका छन्। यसलाई व्यवस्थित गरी दर्ता गर्ने प्रक्रिया राज्यको प्रमुख चुनौतीमध्ये एक हो।

सुकुम्बासी समस्या केवल “जग्गा खाली गराउने” विषय होइन, यो सामाजिक न्याय, मानव अधिकार र राज्यको विश्वसनीयतासँग जोडिएको प्रश्न हो। सरकारले यदि विवेकपूर्ण ढंगले सरकारी र गुठी जमिनको व्यवस्थापन गर्दै, एलानी जमिनको वैज्ञानिक पहिचान र वितरण गर्छ भने समाधान सम्भव छ। तर हतारमा, समन्वयबिना र संवेदनशीलता नदेखाई चालिएका कदमहरूले समस्या झन् जटिल बनाउन सक्छन्।

अन्ततः, समाधान एउटै छ—नीति स्पष्ट, कार्यान्वयन न्यायपूर्ण, र नागरिकप्रति जिम्मेवार सरकार।

ऐलानी जग्गा र सरकारी जग्गा: फरक र वर्तमान सन्दर्भ

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sun, 03 May 2026 12:48:29 +0000

ऐलानी जग्गा र सरकारी जग्गा: फरक र वर्तमान सन्दर्भ

नेपालमा ऐलानी जग्गा र सरकारी जग्गा भन्ने दुई शब्द धेरै सुनिन्छन्। धेरैजसोले यी दुवैलाई एउटै ठान्ने गरे पनि कानुनी रूपमा यी फरक प्रकृतिका हुन्छन्।

सरकारी जग्गा भन्नाले नेपाल सरकारको नाममा स्पष्ट रूपमा दर्ता भएको जग्गालाई बुझिन्छ। यस्तो जग्गा सडक, बाटो, नहर, सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक संरचना आदि प्रयोजनका लागि प्रयोग हुन्छ। यो पूर्ण रूपमा राज्यको स्वामित्वमा रहने भएकाले व्यक्तिगत रूपमा कब्जा गर्न वा स्वामित्व दाबी गर्न पाइँदैन।

ऐलानी जग्गा भनेको त्यस्तो जग्गा हो जुन कुनै व्यक्तिको नाममा दर्ता छैन र सरकारी स्रेस्तामा पनि स्पष्ट रूपमा अभिलेखित छैन। यस्ता जग्गामा प्रायः मानिसहरूले वर्षौंदेखि बसोबास वा खेती गर्दै आएका हुन्छन्। कानुनी रूपमा भने यस्तो जग्गा अन्ततः राज्यकै स्वामित्वमा पर्ने मानिन्छ, तर आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएमा सरकारद्वारा लालपुर्जा दिने सम्भावना रहन्छ।

पछिल्लो समयमा सरकारले सरकारी जग्गा तथा सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणलाई प्राथमिकता दिएको छ। अतिक्रमित जग्गा खाली गराउने, सरकारी सम्पत्तिको अभिलेख अद्यावधिक गर्ने र राज्यको स्वामित्व पुनः सुनिश्चित गर्ने अभियानहरू सञ्चालन भइरहेका छन्।

यसको समसामयिक आवश्यकता अहिले झन् बढेको छ। शहरीकरण, जनसंख्या वृद्धि र जग्गाको मूल्य बढेसँगै सरकारी तथा ऐलानी जग्गामा अतिक्रमणका घटना बढेका छन्। साथै यी दुई जग्गाबीचको भ्रमका कारण सामाजिक तथा कानुनी विवादहरू पनि देखिन थालेका छन्।

त्यसैले ऐलानी र सरकारी जग्गाको स्पष्ट बुझाइ हुनु आवश्यक छ, जसले भविष्यमा हुने विवाद कम गर्न र राज्यको सम्पत्ति संरक्षण गर्न मद्दत गर्छ।

देशको उद्योग थन्कियो, कुहियो सम्पत्ति, अनि युवा बिदेशिए: नेपालले गुमाउँदैछ आफ्नै भविष्य !

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sun, 03 May 2026 12:44:29 +0000

राज्यका जफत सम्पत्ति वर्षौंसम्म प्रयोगविहीन, उद्योगहरू बन्द अवस्थामा—कानुनी जटिलता, राजनीतिक बेवास्ता र नीतिगत कमजोरीले अर्थतन्त्र र रोजगारीमा गम्भीर असर

नेपालमा “राज्यको सम्पत्ति” भन्ने शब्द सुन्दा धेरैलाई ठूला आयोजना, सरकारी भवन वा प्राकृतिक स्रोतहरू मात्र सम्झना आउँछ। तर वास्तविकता त्योभन्दा धेरै फराकिलो छ। वन कार्यालयमा थन्किएका काठ र बिरुवा, भन्सारमा रोकिएका सामान, ट्राफिक तथा प्रहरी नियन्त्रणमा रहेका जफत गाडी, यी सबै राज्यका त्यस्ता सम्पत्ति हुन्, जसको प्रभावकारी उपयोग हुन सकेमा अर्थतन्त्र र नागरिक जीवनस्तरमा प्रत्यक्ष सुधार आउन सक्छ।

तर विडम्बना के छ भने, यस्ता सम्पत्तिहरू वर्षौंसम्म प्रयोगविहीन अवस्थामा बसिरहेका छन्। कतिपय गाडी २०–३० वर्षसम्म पनि थन्किएर खिया लागेर नष्ट हुन्छन्। वनका काठहरू कुहिन्छन्, भन्सारका सामान पुराना भएर मूल्य गुमाउँछन्। यो केवल व्यवस्थापनको कमजोरी मात्र होइन - यो राज्यको स्रोतप्रतिको गम्भीर बेवास्ता हो।

अर्कोतर्फ, राज्यका उद्योगहरू पनि यस्तै उपेक्षाको सिकार भएका छन्। कहिल्यै नेपालमै सञ्चालनमा रहेका टायर उद्योग, धागो उद्योग, कागज उद्योग, छाला–जुत्ता उद्योग, चुरोट उद्योगजस्ता उत्पादनमूलक क्षेत्रहरू आज या त बन्द छन् वा न्यून क्षमतामा चलिरहेका छन्। यी उद्योगहरू केवल व्यवसाय मात्र थिएनन् - यी रोजगारी, आत्मनिर्भरता र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रका मेरुदण्ड थिए। तर गलत नीति, कमजोर व्यवस्थापन, राजनीतिक हस्तक्षेप र आयातमुखी सोचका कारण यी उद्योगहरू क्रमशः धराशायी हुँदै गए।

हेर्दा - हेर्दै हाम्रो देशका उद्योगहरू कस्तो अवस्थामा पुगेका रहेछन् र विगतका सरकारहरुले कसरी कुन तहमा वेवास्ता गरेको रहेछ भन्ने कुरा हालै सामाजिक संजालमा भाइरल भैरहेका हेर्ने कथाको टिमले तयार पारेको क्लिपहरुबाट बुझ्दै जाँदा मन भतभती पोलेको छ । जुन राज्यमा यस्ता उद्योगहरू कहिल्यै चलायमान थिए, आज ती धेरैजसो या त बन्द छन्, या त अस्तित्व जोगाउन संघर्ष गरिरहेका छन्।

पछिल्ला ३०–४० वर्ष शासन गर्ने सरकारहरूले हाम्रो उद्योगप्रति कति ठूलो हेलाचक्र्याइँ र बेवास्ता गरेछन् भन्ने कुरा आज स्पष्ट देखिन्छ। गलत नीति, राजनीतिक हस्तक्षेप र दूरदृष्टिको अभावले देशको उत्पादन प्रणाली नै कमजोर बनाइयो। हामीलाई आत्मनिर्भर बनाउने आधारहरू क्रमशः भत्काइयो। आज सोच्दा धिक्कार लाग्छ—तिनै नेताहरूलाई भोट दियौं, तिनकै लागि दिनरात “जिन्दाबाद” र “मुर्दाबाद” का नारा लगायौं। तर परिणाम के आयो? उद्योग बन्द भए, रोजगारी घट्यो, र युवाहरू बिदेशिन बाध्य भए।

यो कुरा अब नयाँ पुस्ताले, विशेष गरी युवाहरूले गहिरो रूपमा बुझ्न जरुरी छ। केवल विदेश पठाएर मात्र बेरोजगारी समाधान हुँदैन, र सामान्य रोजगारी दिएर मात्रै पनि हुँदैन। अबको आवश्यकता भनेको युवाहरूलाई देशमै व्यवसाय र उद्यमशीलतामा लाग्न प्रेरित गर्ने हो।

अर्को गम्भीर तर प्रायः बेवास्ता हुने पक्ष भनेको - अपराध र राज्यको सम्पत्तिबीचको सम्बन्ध हो। कतिपय अवस्थामा, ठूलो आर्थिक अपराध वा काण्डमा संलग्न व्यक्तिहरू पक्राउ पर्छन्, जेल सजाय भोग्छन् वा अदालतले ठूलो जरिवाना तोक्छ। तर व्यवहारमा भने फरक चित्र देखिन्छ। प्रभाव, पहुँच, कानुनी कमजोरी र कहिलेकाहीँ ‘सेटिङ’ को प्रयोग गरेर त्यस्ता व्यक्तिहरूले राज्यलाई वास्तविक क्षतिपूर्ति दिनबाट जोगिन्छन्। कागजमा ठूलो देखिने धरौटी वा सम्पत्ति प्रस्तुत गरिन्छ, तर वास्तविकता भने फरक हुन्छ; खोलानाला, उपयोगविहीन जग्गा वा मूल्यहीन सम्पत्तिहरू राखेर कानुनी प्रक्रिया पूरा गरिन्छ।

जब राज्यले पछि ती सम्पत्ति प्रयोग वा लिलामी गर्न खोज्छ, त्यसको वास्तविक मूल्य लगभग शून्य बराबर हुन्छ। यसरी अपराधी उम्कन्छ, तर राज्यले पाउनुपर्ने सम्पत्ति र क्षतिपूर्ति गुमाउँछ। यसलाई केवल कानुनी कमजोरी भनेर टार्न मिल्दैन - यो पनि एक प्रकारको “अदृश्य आर्थिक अपराध” हो, जसले राज्यको सम्पत्ति घटाउँछ र न्याय प्रणालीप्रतिको जनविश्वास कमजोर बनाउँछ।

🔍 समस्या कहाँ छ त ?

१) कानुनी जटिलता।

जफत गरिएका धेरै सम्पत्ति अदालतमा विचाराधीन मुद्दासँग जोडिएका हुन्छन्। मुद्दा नसकिँदासम्म प्रयोग वा बिक्री गर्न नपाइने प्रावधानले ती सम्पत्तिहरू वर्षौंसम्म निष्क्रिय बनाउँछ।

२) नीतिगत अस्पष्टता।

कुन सम्पत्ति कहिले लिलामी गर्ने, कसरी उपयोग गर्ने, कुन निकाय जिम्मेवार हुने, यस्ता आधारभूत प्रश्नहरूमा स्पष्ट कार्यविधि (SOP) को अभाव देखिन्छ।

३) राजनीतिक इच्छाशक्तिको कमी।

राज्यको सम्पत्ति व्यवस्थापन र उद्योग पुनर्जीवन जस्ता विषयहरू प्रायः राजनीतिक प्राथमिकतामा पर्दैनन्।

४) पारदर्शिताको अभाव र स्वार्थ समूह।

लामो समयसम्म थन्किएका सामानहरू पछि कम मूल्यमा लिलामी हुने र त्यसबाट सीमित समूह लाभान्वित हुने आरोपहरू बारम्बार उठ्ने गरेका छन्।

अब के गर्नुपर्छ अथवा के गर्दा राम्रो होला ?

१) समयसीमा सहितको कानुनी सुधार।

कुनै पनि जफत सम्पत्ति १ वर्षभन्दा बढी थन्क्याउन नपाइने व्यवस्था गरिनुपर्छ। मुद्दा चलिरहे पनि “अन्तरिम लिलामी” को प्रावधान ल्याउनुपर्छ।

२) डिजिटल इन्वेन्टोरी प्रणाली।

देशभरका सम्पत्तिको केन्द्रीय अभिलेख राख्नुपर्छ।

३) पुनःप्रयोग नीति।

जफत गाडी, काठ र अन्य सामग्रीलाई सरकारी तथा स्थानीय विकासमा प्रयोग गर्नुपर्छ।

४) उद्योग पुनर्जागरण नीति।

बन्द भएका उद्योगहरूलाई सार्वजनिक - निजी साझेदारी (PPP) मोडलबाट पुनः सञ्चालन गर्नुपर्छ। आधुनिक प्रविधि, कर सहुलियत र उत्पादन प्रोत्साहन आवश्यक छ।

५) आयात प्रतिस्थापन रणनीति।

नेपालमै उत्पादन गर्न सकिने वस्तुहरूमा विदेशी आयात घटाएर स्वदेशी उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। जस्तै नेपालमा धेरै मात्रामा उत्पादन हुने धान, मकै, आलु, अदुवा, आदि जस्ता समानहरुमा आयात निषेध गर्नुका साथै त्यस्ता बस्तुमा भन्सार वृद्धि गरेर आयात घटाउन सकिन्छ !

६) युवामुखी नीति।

युवाहरूलाई देशमै उद्यम गर्न प्रोत्साहन, सहुलियत ऋण, तालिम र बजारको पहुँच दिनुपर्छ। नीति मात्र होइन, व्यवहारमै भरोसा दिन सक्नुपर्छ।

समसामयिक राजनीति र सन्देश

अहिलेको नेपाली राजनीति “सुशासन” र “समृद्धि” को नारामा केन्द्रित देखिन्छ। तर वास्तविक समृद्धि केवल नयाँ योजना ल्याएर मात्रै हुदैन बरु हामी संग भएका स्रोत र उद्योगको सही उपयोग गरेर पनि सम्भव रहेको छ ।

अब राज्यको सम्पत्ति जोगाउनु र उद्योग पुनर्जीवन गर्नु कुनै विकल्प छैन, यो सरकारको आधारभूत कर्तव्य हो।

राज्यको सम्पत्ति खेर जानु र उद्योगहरू बन्द हुनु केवल आर्थिक क्षति होइन—यो नीतिगत असफलताको स्पष्ट संकेत हो। अब समय आएको छ—नीति, प्रविधि र इच्छाशक्तिको संयोजनमार्फत सम्पत्ति संरक्षण र उद्योग पुनर्जागरण दुवैलाई सँगसँगै अघि बढाउने।

नत्र, हामीसँग स्रोत भएर पनि प्रयोग गर्न नसक्ने देशको रूपमा चिनिन बाध्य हुनेछौं।

गुराँसले राताम्य बनाएको तिनजुरेमा दुई दिन, तीन परिवार र हजार सम्झनाहरू

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 30 Apr 2026 04:37:17 +0000

नयाँ वर्षमै गुराँसको राजधानी—तिनजुरे पुगेको त्यो अविस्मरणीय पारिवारिक यात्रा

दैनिक व्यस्तता, शहरको कोलाहल र समयको चापबीच कहिलेकाहीँ मनलाई खुला आकाश चाहिन्छ—जहाँ सास फेर्दा पनि प्रकृतिको सुगन्ध आवस। त्यही चाहनालाई साकार पार्न हामी तीन परिवार—मेरो परिवार, टेकबहादुर सोल्टीको परिवार र चियापसलकी आन्टीको परिवार—मित्र घनेन्द्र श्रेष्ठको विद्युतीय गाडी (EV) चढेर झापाको दमकबाट तिनजुरे–मिल्के–जलजले क्षेत्रतिर दुई दिने पारिवारिक यात्रामा निस्कियौँ। अझ विशेष कुरा के थियो भने—यो यात्रा नेपाली नयाँ वर्षकै अवसरमा तय भएको थियो। नयाँ वर्षलाई गुराँसले राताम्य बनाएको पहाडमा स्वागत गर्ने कल्पनाले मात्र पनि मन उत्साहले भरिएको थियो, किन भने सामाजिक संजालमा सधै रिल्स र फोटोहरुमा धेरै देखेकाले पनि हामीमा रहर पलाएर आएको थियो त्यहाँ जानेको -।

दमकबाट सिधै धरान–भेडेटार हुँदै जान सकिन्थ्यो। तर रिजर्भ EV गाडीको रोड परमिट अनलाइन नबन्ने झन्झटिलो व्यवस्थाका कारण हामीलाई इटहरीको खानारस्थित यातायात कार्यालय पुग्नुपर्‍यो। आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेर पुनः यात्रा अघि बढ्यो। धरानमा छोटो विश्राम गरेर हामीले खाजा खाइम त्यहि समयमा साथीले EV चार्जपछि पनि गरि सकेछन र हाम्रो यात्रा पहाडतिर उकालो लाग्न थाल्यो।

भेडेटार, मुलघाट हुँदै अघि बढ्दा प्रकृतिको सौन्दर्य क्रमशः बदलिँदै गयो। तमोर नदीमाथिको पुलमा केहीबेर बसेर नदीको गर्जन सुन्दै, केहि थान तस्बिर खिच्दै हामी धनकुटातिर लाग्यौँ। साँझ हिले पुग्दा चिसोले स्वागत गर्‍यो तर थकित र भोकाएको हामीलाई तातो खाना र पारिवारिक हाँसोले यात्राको थकान बिर्साइदियो।

भोलिपल्ट बिहानै यानी नयाँ बर्षको (२०८३) पहिलो दिन - १ बैसाख - हामी बसन्तपुर हुँदै अघि बढ्यौँ। हिलेबाट निस्कँदा चिसो मौसम र कुहिरोले ढाकेको बाटो, सिन्धुवा पुग्दा खुलेको आकाश, चित्रेको रमणीय दृश्य—प्रत्येक मोडले नयाँ अनुभूति दिइरहेको थियो। बसन्तपुर आफैँमा तिनजुरे–मिल्के–जलजले ट्रेकको मुख्य प्रवेशद्वार हो, जहाँबाट सफा मौसममा सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा र मकालु हिमालसमेत देख्न सकिन्थ्यो ।

बसन्तपुरबाट अघि बढ्दै गर्दा हामीले पाथीभरा मन्दिर दर्शन गर्ने निर्णय गर्यौँ। वास्तवमा, पाथीभरा देवी मन्दिर नेपालकै प्रमुख शक्तिपीठमध्ये एक मानिन्छ, जहाँ भक्तजनहरूले मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ पूजा गर्ने गर्छन्। हामी पुगेको समयमा त्यहाँको मौसम पनि रोचक थियो—क्षणमै घाम, क्षणमै कुहिरो। उचाइबाट तल फैलिएको फाँट र वरिपरि फुलेका गुराँसले मनै लोभ्याउनथ्यो । मन्दिर दर्शन गरि सके पछि पाथिभरा मन्दिरको पछाडी ठुलो फाँट रहेछ हो त्यहाँ पनि केहि थान फोटोहरु सम्झना स्वरूप खिच्न भ्याइयो र मन्दिरको फेदीमा आएर सबैजनाले खान खाइयो ! तर मलाइ लागेको चाही के हो भने म जस्तो मासु नखाने ...साग सब्जी मात्रै खाने लाइ भने बडो ..अफ्ठ्यारो लाग्यो ...होटल र खाना खाजा खाने ठाउँहरु साफ नहुनु र सबैमा मासुका परिकार मात्र पकाइनु अलिक गाह्रो लाग्यो ! पर्यटकीय क्षेत्र भए पछी सरसफाई, खान पिनमा र बसाईको अलिक राम्रो व्यवस्था हुनु पर्ने हो त्यो अलिक नभएको हो कि जस्तो लाग्यो मलाइ चाही !

त्यसपछि सुरु भयो हाम्रो मुख्य यात्रा—तिनजुरेतर्फ। तिनजुरे–मिल्के–जलजले क्षेत्रलाई नेपालकै “गुराँसको राजधानी” भनिन्छ, किनकि यहाँ नेपालमा पाइने ३२ प्रजातिमध्ये करिब २८ प्रजातिका गुराँस पाइन्छन् । अझ रोचक कुरा के भने, यी गुराँसहरू विशेषगरी नेपाली नयाँ वर्षतिर फुल्ने भएकाले यही समयमा हामी जस्ता हजारौँ पर्यटक यहाँ पुग्ने गर्छन् ।

हामी पनि नयाँ बर्षकै मौका पारेर त्यहाँ पुगेका थियौँ। तर पाथिभरा मन्दिर मास्तिर भने EV जस्ता सामान्य गाडीहरु नजादो रहेछ, त्यहाँ Four Weel Pickup जस्ता पहाड तिर नै चल्ने खालका गाडीहरु मात्रै जान सक्दो रहेछ ! केहि बेर उकालो हिडे पछि भने हामि हिडेर जना नसक्ने ठानेर त्यहिको एउटा Pickup मा चढेर पांच पोखरी सम्म पुग्यौं ... टुटे देउराली पार गर्दै, पाँच पोखरी पुग्दा लाग्यो,जस्तो प्रकृतिले रंगको उत्सव मनाइरहेको हो। रातो, गुलाबी, सेतो गुराँसले भरिएको वन, जता हेर्‍यो त्यतै सुन्दरता... सबै थिर गुरासै गुरास तर यात्रा भने सजिलो थिएन pickup बाट झानेर पनि पैदल करिब २ घण्टा (हामीलाई नानी बोकेर जान लागेको समय) साँघुरो बाटो, कुहिरो लागेर चिसो भएको, भिरालो उकालो र साना नानीहरु बोकेर हिड्नु - कम्ता सकस थिएन । ती सबैबीच हामी अघि बढ्यौँ।

झण्डै दुई घण्टाको नानीहरु बोकेर पैदल हिडाईको संघर्षपछि हामी तिनजुरेको उचाइमा पुग्यौँ। त्यहाँबाट देखिने हिमाली दृश्य; मकालु, कञ्चनजङ्घा- प्रकृतिको अनुपम उपहारजस्तै लाग्यो । हामी त्यो Tinjure Peak (3010 M) उचाईमा करिब ५/१० मिनेट मात्रै त्यहाँ बसिम ! एक पटक लाग्यो ५/१० मिनेटको लागि हामि झापा दमक बाट यति टाढा ..यतिका सास्ती खेपेर यहाँ आइयो है ...फेरी लाग्यो यात्रामा आफु पुग्ने गन्तब्य भन्दा पनि त्यो गन्तव्यमा जादा देखिने मनोरम दृश्य, सास्ती, मस्ती, त्यहाको मौसम, जीवनशैली र वातावरणको भोगाई , तिता मिठा आदिको अनुभूति नै त यात्राको मिठास हो नि जस्तो लाग्यो ।

हाम्रो फर्कने यात्रा भने आफ्नै किसिमको अनुभव बन्यो। उकालो चढ्दा जति गाह्रो लागेको थियो, ओरालो झर्दा त्यति नै सतर्क हुनुपर्‍यो। कुहिरो कहिले पातलो, कहिले बाक्लो - बाटो अझै रहस्यमय देखिन्थ्यो। बीचबीचमा रोकिने, सास फेर्ने, अनि फेरि अघि बढ्ने- यी साना क्षणहरूले नै यात्रालाई अझ जीवन्त बनाइरहेका थिए।

फर्कदा भने पहिला गाडीले ल्याएको ठाउँमा हामीले गाडी भेटेनौं र हिड्दै पाँच पोखरी आउनु पर्यो ..र त्यहाँ बाट गाडी भेटियो र हामी तल झर्यौँ। मन्दिरको फेदीमा आइपुग्दा शरीर थाकेको थियो, तर मन भने ताजा। सबै जना भेला भएर अनुभव साटासाट गर्‍यौँ, र फेरी केहि तल आएर RR Garden भन्दा मास्तिर हामीले राम्रो गुरास फुलेको देखिएर केही सामूहिक तस्बिर खिच्यौँ—त्यो क्षणलाई सम्झनामा कैद गर्‍यौँ र तिन जुरे लाइ बाइ भनेर लागिम !

फर्कने क्रममा हामी बसन्तपुरको चोलुङ पार्क पनि पुग्यौँ। यो पार्क केवल घुम्ने ठाउँ मात्र नभई लिम्बु संस्कृति, प्रकृति संरक्षण र स्थानीय जीवनशैली झल्काउने “जीवित संग्रहालय” जस्तै मानिन्छ । करिब १०० रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको यस पार्कले स्थानीय संस्कृति र पर्यटन प्रवर्द्धनमा ठूलो भूमिका खेलेको छ । त्यहाँ घुम्दा लाग्यो—हामी केवल यात्रा मात्र गरिरहेका छैनौँ, इतिहास र संस्कृतिसँग पनि जोडिइरहेका छौँ।

साँझ हिलेमा आएर थकित र भोकाएका हामी सबैले खाजा खाएर हामी फर्कने लामो यात्रामा लाग्यौँ। धनकुटा, धरान, चतरा हुँदै—भत्किएको सडक, निर्माणाधीन बाटो, धुलो र थकान—सबै मिलेर यात्रा कठिन बनाउँदै थियो। तर त्यही कठिनाइबीच पनि हाँसो, सम्झना र सँगै बिताएको समयले यात्रालाई अझ अर्थपूर्ण बनायो। दिनभरको थकानले होला, गाडीमा बस्ने बित्तिकै सबै चुपचाप भए, कोही झ्यालतिर हेर्दै, कोही आँखा चिम्म गर्दै। त्यो मौनता पनि आफ्नै किसिमको मीठो थियो—थकान, सन्तुष्टि र सम्झनाले भरिएको। धनकुटामा सलुजा, युनेश, युसिता ममा घरमा बसे भने, धरान हुँदै टेक बहादुर सोल्टीलाइ ससुरालीमा छाडेर ... हामी कालाबञ्जार– कान्छी चोक हुँदै इटहरीबाट राति करिब साढे एघार बजे हामी दमक आइपुग्दा शरीर थकित थियो, तर मन पूर्ण सन्तुष्ट। नयाँ वर्षलाई गुराँसको राजधानीमा स्वागत गर्ने हाम्रो सपना पूरा भएको थियो।

यो यात्रा केवल एउटा घुमघाम मात्र थिएन—यो अनुभव थियो, सम्बन्धको मिठास थियो, प्रकृतिसँगको भेट थियो। वास्तवमै, यात्रामा गन्तव्यभन्दा पनि बाटो, भोगाइ र सँगै बिताएका क्षणहरू नै सबैभन्दा सुन्दर हुन्छन्। गुराँससँगै रंगिएको त्यो दुई दिन अब सधैंका लागि सम्झनामा बसिरहनेछ।

उक्त भ्रमणमा सम्झना स्वरूप लिइएको केहि थान फोटाहरु :-

कान्छी तिमी सँगको जिन्दगी

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Wed, 29 Apr 2026 16:39:02 +0000

कान्छी तिमी सँगको जिन्दगी
तिम्ले रिसाउदा  - क्षण भरमै
छोरछोरीको नाम -सयौं ओटा जुराए जस्तै सहज छ।
काले, काली, मुसी, बादर 

कान्छी तिमी सँगको जिन्दगी
संङ्लो पानी जस्तै छ ,
जे मिसायो त्यही हुने ~ मन लाग्दो छ ।

कान्छी तिमी सँगको जिन्दगी
Netflix भन्दा राम्रो छ 
जसमा सबै किसीमको हजारौ कथा अटाएको छ ।

कान्छी तिमी सँगको जिन्दगीमा
न तिमी perfect छौं
न म perfect छु
तर हामी सँगै हाम्रो जिन्दगी perfect छ ।।

कान्छी,
मेरो सबैभन्दा सुन्दर सत्य
भनेकै तिमी सँगको जिन्दगी हो ।

Happy Wedding Anniversary Saluja कान्छी 

Google ले नसिकाएको कुरा सिकाउने – आमा 💓

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Fri, 17 Apr 2026 16:41:00 +0000

लाग्छ…
आमाको दिमाग Google जस्तै छ,
अनि आँखा CCTV भन्दा पनि तगडा 

जे गरे पनि, जे भए पनि,
सबै कुरा थाहा हुन्छ उहाँलाई, आफैं ।।

तर फेरि लाग्छ,
आमा
आधुनिक AI भन्दा पनि गजबको हुनुहुन्छ 

घरमा WiFi बन्द हुन सक्छ,
Net Slow हुन सक्छ…
तर आमाको Lecture कहिल्यै बन्द हुँदैन ।

अनी
सन्तानको बारेमा
चिन्ता गर्ने Speed कहिल्यै Slow हुँदैन ।।

नपढे पनि
आमा'मा
प्रविधि, विज्ञान र आध्यात्मिकताको
सुन्दर मिश्रण जो छ । 

जीवनको 
हरेक पाइलाहरुमा 
तपाईंको आशीर्वादले 
काम गरेको छ ~ आमा  

Happy Mother’s Day!

पुराना पार्टीको पुरानै शैली: देशभक्तिको हल्ला, भ्रम र डरको राजनीति

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Mon, 30 Mar 2026 10:42:00 +0000

देश भक्तिको हल्ला, भ्रम र डरको खेती। जनताको विवेकलाई कमजोर ठान्नेहरू फेरि उही पुरानै स्क्रिप्ट बोकेर मैदानमा उत्रिएका छन्। तर यो समय पहिले जस्तो छैन। अब नागरिकहरू सोच्छन्, प्रश्न गर्छन् र जवाफ खोज्छन्।

नयाँ सरकारप्रति जनतामा बढ्दो आशाले केही पुराना शक्तिहरूको निद्रा हराम भएको छ। वर्षौँदेखि सत्ता र सेटिङमा रमाइरहेका समूहहरू आज आफ्ना स्वार्थ गुम्ने डरले छटपटीमा उत्रिएका छन्। त्यसैले तथ्यभन्दा हल्ला ठूलो बनाउने, उपलब्धिभन्दा डर फैलाउने र सत्यभन्दा भ्रम बेच्ने काम तीव्र भएको छ। तर अब जनताले बुझिसके, देश ~ हल्लाले होइन, कामले चल्छ; र यो पटक परिवर्तन रोक्न कसैले सक्दैन।

जसले देशका हरेक महत्वपूर्ण सम्झौता दिल्ली गएर गर्दथ्यो, अनि जो महाकाली सन्धी गर्न संयोजकको भूमिका खेल्यो र MCC संसदबाटै पास गर्न मुख्य भूमिका खेल्यो, उसैले अहिले हल्ला फिजाएको छ,“नयाँ सरकारले American Army ल्याएर देश ध्वस्त पार्दछ!”
जो बारम्बार आफू सत्तामा हुँदा विदेशीसँग सम्झौता गरेर सत्तामा टिकिरह्यो, आज उसैले भन्दैछ नयाँ सरकार विदेशीको इशारामा चल्दैछ भनेर ?? अनि हामीले पत्याइदिनु पर्ने ??

यस्ता हल्ला फैलाउनेलाई सोध्नुस एक पटक:-

दिल्ली सम्झौता कसले गरेको थियो ??
महाकाली सन्धीको संयोजक को थियो ??
MCC संसदबाटै पास गर्ने र ताली पिट्ने को थियो … पत्यार लाग्दैन भने त्यतिबेलाको भिडियो युट्युबमा हेर्नुहोस्।
देशका प्रायः सबै ठूला सरकारी कलकारखाना बेचेर देशका युवाहरूलाई विदेश पलायनको बाटो रोज्न बाध्य कुन/कुन सरकारले पार्‍यो ?? अहिलेसम्म तपाईं–हाम्रा दाजुभाइ/दिदीबहिनी वा कसैका बुबा/आमाले किन देशमै बसेर रोजगार पाएनन् र विदेशिनु पर्‍यो ??
भर्खरै निर्वाचनमा नागरिक तहबाट बहिष्कृत भएपछि अब अराजक शैलीमै भए पनि शासन गर्ने दुष्प्रयास किन गर्दै हुनुहुन्छ ??
अहिले नयाँ सरकारले भ्रष्ट र आपराधिक धब्बा लागेका ठूला नेताहरूलाई छानबिन गर्न पक्राउ मात्रै गरेको हो … उनीहरू गलत भए कारबाहीको भागी बन्नु पर्छ, यदि निर्दोष छन् भने छुटिहाल्छन् नि ? न्यायालय र प्रहरी प्रशासनलाई आफ्नो काम गर्न किन नदिने ? अहिले ठूला नेताहरूलाई छानबिनको दायरामा ल्याउँदा किन तपाईंहरूको टाउको दुखेको ?? सोच्नुहोस्—यदि सानो नेता वा सानो व्यक्तिलाई अहिले सरकारले पक्राउ गरेको भए, तपाईं कार्यकर्ता के यसरी नै आन्दोलन गर्न आउनुहुन्थ्यो ?? कि ठूला भनिएकाहरूलाई छानबिन नै गर्नु हुँदैन ?? के कानुन सबैलाई बराबर होइन र ??
यतिका समयसम्म ठूला नेता/कार्यकर्ता, ठूला व्यापारी र कर्मचारीहरूलाई कुनै पनि सरकारले छानबिनको दायरामा ल्याउने कोसिस गरेन, तर अहिले कम्तीमा छानबिनको कार्य सुरु हुँदैछ … तपाईं–हामीलाई चाहिएको सुशासन होइन र ??
एउटा कुरा याद गर्नुहोस्—अहिलेको आन्दोलनमा किन एमालेका नेता र कार्यकर्ता मात्रै आउनु पर्ने ?? खै नागरिकहरू सहभागी भएका ??? के एमालेहरू नागरिक नै होइनन् र भन्नु होला … तर विचार गर्नुहोस्—जो अहिले सडकमा आएका छन्, उनीहरू कुनै न कुनै तरिकाले पटक–पटक पार्टीबाट केही स्वार्थ लिन सफल भएका मानिसहरू बढी छन्, कुनै न कुनै समिति वा पदमा रहेका मात्रै छन्, या त ठेकेदार, गुण्डागर्दी गर्ने समूह। उनीहरू चाहँदैनन् अहिलेसम्म आफूहरूले रजगज गर्दै आएको भाग खोसियोस् … अनि विदेशी सेनाको डर नागरिकहरूमा देखाएर आफू डराएको नाटक हो अहिलेको सडकमा … नत्र भर्खरै नागरिकले दिएको मतको कदर गर्दै केही समय काम गर्न दिएर त हेरौँ … यो सरकारले पनि केही गर्न सकेन भने नागरिकले अर्को पटक अहिले एमालेलाई जस्तै सोत्तर पारिहाल्छन् नि ? किन अहिले रोइलो गर्नु ??

अहिले एमालेले गरेको आन्दोलन जति अराजक हुँदै जान्छ, उति नै नागरिकहरूले एमाले साँच्चिकै अराजकहरूको झुण्ड हो रहेछ ठान्दछन् ~ सुहाङजस्ता नेता पनि हुनुहुन्छ त ... कानुनी राज्यको अनुभूति दिलाउनुस।
आन्दोलनको भिडियो हेर्नुभएको छ नि ~ बलात्कारीलाई सरकारले कारबाही ढिला गर्‍यो भनेर अनशन बसेको चेलीलाई कुटपिट र दुर्व्यवहार सुहाएको छ ?? आफ्नो पार्टीको भन्ने बित्तिकै बलात्कारी, भ्रष्टहरूलाई जोगाउनै पर्दछ र ?? अनि अहिलेको समयमा पनि राजाहरूको पालामा जस्तै ठूला मानिएका नेताहरूले जे सुकै आदेश र निर्देशन दिने बित्तिकै आँखा चिम्लिएरै मान्नु पर्ने हो ? के हामी पार्टीको कार्यकर्ता हुँदैमा आफ्नो विवेक प्रयोग नगर्ने ???
आज कसलाई रिझाउन अराजक हुनु हुँदैछ ??? के देश परिवर्तन र विकासको तथा सुशासनको गतिमा गएको हेर्न नचाहने युवा हो तपाईं ???
अझै पनि हामी हाम्रा कामहरू गर्न नेताको भनसुन र खटन लादियोस् भन्ने चाहन्छौं ?? के हाम्रा भावी सन्तती पनि रोजगार र उद्यमका लागि पर्देशिनु पर्ने सिस्टम रहिरहोस् भन्ने चाहनु हुन्छ ??

अन्तमा, यतिका वर्ष त अरूलाई भोट लगाइयो र हेरियो, साथ दिइयो—उनीहरूले गर्ने भाषण र घोषणापत्रमा भने जस्तो काम नगर्दा पनि। अब यस पटक यो सरकारलाई विश्वास गरेर भोट दिएका छन् नागरिकहरूले। अब नयाँ सरकारले देश विकासका खाकामा काम गर्दै गर्दा साथ र समर्थन दिनु पनि उत्तिकै जरुरी छ। देश नेता र पार्टीले मात्रै पनि बन्दैन, त्यसमा नागरिकहरूको साथ अपरिहार्य रहेको छ। त्यसैले सबै संयमित बनौँ, हिंसा र अराजक शैलीलाई निरुत्साहित गरौँ।

जय देश।

अहिले एमालेले नेपालमा अमेरिका शेना आउने र देश ध्वस्त बनाउने भ्रमको डर फैलाएकोले त्यस बारेमा अलिकति बुझौ MCC र SPP सम्झौता के हो त ??

के हो Millennium Challenge Corporation (MCC) ?

अमेरिकाले दिने आर्थिक अनुदान (grant aid) कार्यक्रम हो यसले :~ विद्युत् प्रसारण लाइन बनाउने ~ सडक मर्मत गर्ने ~ पूर्वाधार विकास ~ करिब ५० करोड डलर (grant) — यो ऋण होइ, अनुदान हो ~ विकास परियोजनामा खर्च हुने ~ संसदबाट पास भइसकेको छ र कार्यान्वयन (implementation phase) मा अघि बढ्दै छ !

के हो State Partnership Program (SPP) ?

यो एक अमेरिकाको नेशनल गार्डसँग साझेदारी कार्यक्रम हो !यसले :~ विपद् व्यवस्थापन तालिम ~ सुरक्षा/सैन्य सहकार्य ~ क्षमता विकास (military + disaster) ~ सैन्य–सुरक्षा सम्बन्धित पक्ष जोडिन्छ ~ तालिम, अभ्यास, सहकार्य हुन्छ ~ नेपालमा विवादपछि अगाडि नबढाउने निर्णय भैसकेको छ ! यसकारण पनि SPP सम्झौता प्रक्रिया नै रद्द भैसकेकाले ..SPP सम्झौता गरेर शेना आउने कुरा नै निराधार रहेको छ !

मोटरसाइकल र स्कुटरमा प्रयोग हुने Bearing सम्बन्धी जानकारी

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 19 Mar 2026 05:53:40 +0000

आज हामीले प्रयोग गर्ने मोटरसाइकल र स्कुटरमा लाग्ने Bearing हरूको बारेमा म यस ब्लगमा जानकारी दिन गइरहेको छु। आशा छ, यो जानकारी तपाईंका लागि निकै उपयोगी हुनेछ।

मोटरसाइकल र स्कुटरमा Bearing के हो?

नेपालमा चल्ने मोटरसाइकल र स्कुटरमा bearing एउटा सानो तर अत्यन्त महत्वपूर्ण पार्ट हो। यसले Engine, Wheel र Suspension (Shockup) लाई smoothly घुम्न र चल्न मद्दत गर्छ। मटरसाइकलको तिन ठाउँमा प्रयोग भएको हुन्छ .. जस्तै 1 ) Engine भित्र Connecting Rod नेर Crankshaft bearing र 2) Suspension (Shockup) मा र 3) Wheel मा प्रयोग गरिएको हुन्छ ।

Crankshaft Bearing के हो?

Crankshaft bearing Connecting Rod सँगै engine भित्र रहन्छ ।

👉 यसको काम:

~ engine घुमाउन मद्दत गर्ने

~ friction कम गर्ने

~ engine लाई smooth बनाउने

👉 बिग्रिँदा के हुन्छ?

~ engine बाट घर्घर आवाज आउँछ

~ pickup कम हुन्छ

~ engine seize हुने खतरा हुन्छ

Front & Rear Wheel Bearing के हो?

यो bearing मटर साइकलको अगाडी र पछाडिको wheel (चक्का) मा हुन्छ।

👉 यसको काम:

~ चक्का सजिलै घुमाउने

~ bike/scooter लाई stable बनाउने

👉 बिग्रिँदा:

~ चक्का हल्लिन्छ (wobble)

~ आवाज आउँछ

~ brake मा असर पर्छ

Shockup / Suspension Bearing के हो?

यो bearing Shockup / swing arm वा shock link मा हुन्छ (विशेष गरी मोटरसाइकलमा)।

👉 यसको काम:

~ सडकको झट्का कम गर्ने

~ smooth riding अनुभव दिने

👉 बिग्रिँदा:

~ bike उफ्रिने महसुस हुन्छ

~ पछाडिबाट आवाज आउँछ

~ balance बिग्रिन्छ

ध्यान दिनुपर्ने कुरा

~ सधैं राम्रो quality bearing प्रयोग गर्नुहोस्

~ समयमै grease र servicing गर्नुहोस्

~ दुवै side (pair) मा change गर्नु राम्रो हुन्छ

~ सस्तो bearing प्रयोग गर्दा ठूलो damage हुन सक्छ

Crankshaft, wheel र shock bearing सबैले तपाईंको bike वा scooter लाई smooth, safe र durable बनाउँछन्। समयमै ध्यान दिएमा ठूलो खर्चबाट बच्न सकिन्छ।

...

अझ डिटेलमा यसरी बुझ्न पनि सकिन्छ ...मिस्त्रीहरुलाई पनि काम लाग्न सक्दछ :-

CRANKSHAFT BEARING CHART

(Motorcycle & Scooter – Nepal Common Models)

🔴 BAJAJ

Pulsar 150 / 180 / 220 → 6305 C3
Pulsar NS200 / NS160 → 6305 C3
Discover 125 / 135 → 6304
Platina 100 / 110 → 6204

🔵 HONDA

Shine / SP125 → 6204 / 6304
Unicorn 150 / 160 → 6304
Dio 110 → 6203
Dio 125 → 6204
Activa → 6203 / 6204

🟢 HERO

Splendor / Super Splendor → 6204
Glamour → 6204 / 6304
HF Deluxe → 6204

🟡 TVS

Apache RTR 160 / 180 → 6304
Ntorq 125 → 6204
Jupiter → 6203

🟣 YAMAHA

FZ V2 / V3 → 6304
R15 → 6305
Ray ZR → 6203
Fascino → 6203

🔥 MOST COMMON BEARING GUIDE

6305 → Pulsar / NS / R15
6304 → Apache / FZ / Unicorn
6204 → Splendor / Shine / Ntorq
6203 → Scooters

🛠️ FRONT & REAR BEARING CHART

(Motorcycle & Scooter – Nepal Common Models)

🔴 BAJAJ

Pulsar 150 / 180 / 220 / NS

Front Wheel → 6302 / 6202
Rear Wheel → 6203 / 6302

Discover / Platina

Front → 6201 / 6202
Rear → 6202 / 6203

🔵 HONDA

Shine / SP125 / Unicorn

Front → 6301 / 6202
Rear → 6202 / 6203

Dio 110 / Activa

Front → 6201
Rear → 6202

Dio 125

Front → 6201 / 6202
Rear → 6202 / 6203

🟢 HERO

Splendor / Super Splendor / HF Deluxe

Front → 6301
Rear → 6202

Glamour

Front → 6301 / 6202
Rear → 6202 / 6203

🟡 TVS

Apache RTR 160 / 180

Front → 6302
Rear → 6203

Ntorq 125 / Jupiter

Front → 6201
Rear → 6202

🟣 YAMAHA

FZ V2 / V3 / R15

Front → 6302
Rear → 6203

Ray ZR / Fascino

Front → 6201
Rear → 6202

Front Shockup Bearing बारे जानकारी

CB Shine ~ 6001 ZZ / 6001 2RS

Activa / Dio ~6000 ZZ

Splendor ~6001 ZZ

Passion ~6001 ZZ

FZ / FZS ~6002 ZZ

Ray / Fascino ~6000 ZZ

Pulsar 150 ~6002 ZZ

Platina ~6001 ZZ

Apache RTR ~6002 ZZ

Jupiter ~6000 ZZ

Gixxer ~6002 ZZ

Rear Shockup Bearing बारे जानकारी

CB Shine ~ 6001 ZZ / 6001 2RS

Activa / Dio ~ 6000 ZZ / 6000 2RS

Splendor ~ 6001 ZZ / 6001 2RS

Passion ~ 6001 ZZ

FZ / FZS ~ 6002 ZZ / 6002 2RS

Ray / Fascino ~ 6000 ZZ / 6000 2RS

Pulsar 150 ~ 6002 ZZ / 6002 2RS

Platina ~ 6001 ZZ / 6001 2RS

Apache RTR ~ 6002 ZZ

Jupiter ~ 6000 ZZ / 6000 2RS

Access 125 ~ 6000 ZZ / 6000 2RS

Gixxer ~ 6002 ZZ / 6002 2RS

Boxer / CT 100 ~ 6201 ZZ

R15 ~ 6202 ZZ

नागरिकको हैसियतले मेरो यस निर्वाचनको लागी ~ १२ बुँदे सार्वजनिक घोषणा – पत्र !

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 26 Feb 2026 08:40:54 +0000

नागरिकको हैसियतले मेरो यस निर्वाचनको लागी ~ १२ बुँदे सार्वजनिक घोषणा – पत्र !

मैले भोट दिएर जिताउने उमेद्वार/ नेता प्रधानमन्त्री भनौ या सरकारले यी निम्न लिखित कुराहरु पुरा गर्ने शर्त गर्दछ भने मेरो भोट उसैलाई !

म एक जिम्मेवार र सचेत नागरिकको हैसियतले यो स्पष्ट घोषणा गर्दछु कि म कुनै पार्टी, जात, क्षेत्र, व्यक्ति वा भावनात्मक नाराका आधारमा होइन — स्पष्ट नीति, ठोस कार्ययोजना र देखिने परिणामका आधारमा भोट दिनेछु।जसलाई मैले भोट दिनेछु—त्यो उम्मेदवार, नेता वा भावी प्रधानमन्त्रीले निम्न विषयमा लिखित, समयबद्ध र जवाफदेहितासहित प्रतिबद्धता गर्नुपर्छ भन्ने लागेर मेरो घोषणा पत्र प्रस्तुत गर्दछु ।

१. स्वास्थ्य बीमामा झन्झटरहित सेवा

स्वास्थ्य बीमा गरेका नागरिकले अनावश्यक “रेफर” प्रक्रियाको झन्झट बिना देशभर उपचार पाउने व्यवस्था गरियोस्। डिजिटल, पारदर्शी र सिधा पहुँचयुक्त प्रणाली लागू गरियोस्। स्वास्थ्य सेवा नागरिकको अधिकार हो—कागजी प्रक्रियाको बोझ होइन।

२. एउटै शिक्षा प्रणाली, समान अवसर

देशभर एउटै न्यूनतम मापदण्डसहितको शिक्षा प्रणाली लागू गरियोस्। सरकारी विद्यालयलाई निजीसरह गुणस्तरीय बनाइयोस्। धनी–गरिबका आधारमा शिक्षा विभाजन अन्त्य गरियोस्। शिक्षा अवसरको समान आधार बन्नुपर्छ।

३. आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र

देशमा उत्पादन गर्न सकिने कृषि तथा खाद्य वस्तुको अन्धाधुन्ध आयात नियन्त्रण गरियोस्। स्वदेशी उत्पादन संरक्षणका लागि उपयुक्त कर तथा संरक्षण नीति लागू गरियोस्। देशमा उपलब्ध नभएका कच्चा पदार्थमा न्यूनतम कर लगाई उद्योग प्रवर्द्धन गरियोस्। आत्मनिर्भरता भाषणमा होइन—नीतिमा देखिनुपर्छ।

४. उद्योग दर्ता र सञ्चालन सहज

कम्पनी दर्ता र उद्योग सञ्चालन प्रक्रिया स्थानीय तहबाटै पूर्ण अनलाइन बनाइयोस्। अनावश्यक प्रशासनिक झन्झट हटाइयोस्। उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गरियोस्, अवरोध होइन। अनलाइन भए पछी एउटा फर्म खोल्न नगरपालिका यानी स्थानीय तहको एउटा कार्यालय या निकायमा गए पछी फर्म दर्ता,कर चुक्ता सबै गर्न मिलोस ! अहिलेको अवस्थामा - वार्डमा दर्ता सिफारिस, कर कार्यालयमा दर्ता, सिफारिस, घरेलु जिल्लामा गैर दर्ता, सिफारिस साथै नगर बाणिज्य संघमा दर्ता ... अझ भएन कम्पनि एन अनुसार जानु पर्यो भने क्षेत्रीय र केन्द्रिय कार्यालय धाउनु पर्दछ !

५. उत्पादन क्षेत्रमा सहुलियत ऋण

उद्योग, कृषि र व्यवसायलाई सहुलियत ब्याजदरमा ऋण सहज बनाइयोस्। रोजगारी सिर्जना गर्ने क्षेत्रलाई वित्तीय प्राथमिकता दिइयोस्।उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माण गरियोस्।

६. पहुँच होइन, योग्यता

नियुक्ति, अवसर र सेवा पहुँच, चिनजान वा पार्टीको आधारमा होइन—योग्यता, क्षमता र प्रतिस्पर्धाका आधारमा दिइयोस्। कानुन सबैका लागि समान रूपमा लागू गरियोस्। न्यायपूर्ण प्रणाली नै समृद्धिको आधार हो।

७. पहुँचको कमाइ प्रणाली अन्त्य

पार्टी वा नेताको पहुँचका आधारमा राज्य स्रोत, ठेक्का, अनुदान वा सुविधाबाट आय आर्जन गर्ने विकृति अन्त्य गरियोस्। राज्य स्रोत र अवसर पूर्ण पारदर्शी, प्रतिस्पर्धात्मक र मापदण्डका आधारमा वितरण गरियोस्। जो उत्पादन गर्छ, जोखिम उठाउँछ र कर तिर्छ—उही सम्मानित हुने व्यवस्था बनाइयोस्।

८. कृषि नीति जिम्मेवार र किसानमैत्री बनाइयोस्

देशलाई कृषि प्रधान भनिन्छ, तर किसानले समयमै मल पाउँदैनन्, गुणस्तरीय बीउबिजन सहज उपलब्ध हुँदैन, उत्पादन गर्दा उचित मूल्य पाउँदैनन्। झन् किसानले मूल्य पाउने समयमा सोही वस्तु विदेशबाट आयात गर्न दिइने प्रवृत्तिले स्वदेशी किसानलाई निरुत्साहित बनाएको छ।

यो अवस्था राष्ट्रिय नीतिमार्फत अन्त्य गरियोस्।

मल र बीउबिजनको समयमै आपूर्ति सुनिश्चित गरियोस्।

~ न्यूनतम समर्थन मूल्य कानुनी रूपमा लागू गरियोस्।

~ उत्पादन सिजनमा प्रतिस्पर्धी आयात नियन्त्रण गरियोस्।

~ कृषि बजार व्यवस्थापन, भण्डारण र प्रशोधन प्रणाली सुदृढ गरियोस्।

तब मात्र देश र नेतृत्व किसानप्रति उत्तरदायी देखिन्छ।

९ . अदालतमा मुद्दा फछ्र्योटको समयसीमा

~ कुनै पनि मुद्दाको अन्तिम निर्णय अधिकतम २ वर्षभित्र हुने कानुनी व्यवस्था गरियोस्।

~ ढिलाइ गर्ने प्रवृत्ति अन्त्य गर्न समयसीमा अनिवार्य बनाइयोस्।

~ न्यायमा ढिलाइ भनेको न्यायबाट वञ्चित हुनु हो—यसलाई अन्त्य गरियोस्।

न्याय प्रणाली छिटो, निष्पक्ष र पहुँचयोग्य बनोस्।

१०. बिचौलिया प्रणालीको पूर्ण अन्त्य

~ मालपोत कार्यालय, प्रहरी कार्यालय, यातायात कार्यालय, इलाका प्रशासन कार्यालय लगायत सबै सरकारी तथा सार्वजनिक संस्थामा बिचौलिया प्रथा पूर्ण रूपमा अन्त्य गरियोस्।

~ कानुनी रूपमा बिचौलिया संलग्नता दण्डनीय अपराध घोषणा गरियोस्।

~ सबै सेवा प्रक्रिया अनलाइन फाराममार्फत सम्भव बनाइयोस्।

~ कार्यालयका कर्मचारीले अनलाइन फाराम verify तथा token प्रणालीमार्फत सेवा प्रदान गर्ने व्यवस्था गरियोस्।

सेवा लिन नागरिकले कर्मचारी वा प्रणालीसँग प्रत्यक्ष काम गर्ने वातावरण बनोस्—बिचौलियासँग होइन।

११. स्वदेशमै युवाको सीप र ऊर्जाको सदुपयोग

~ युवाको सीप, समय, ऊर्जा र मेहनत स्वदेशमै उपयोग गर्ने नीति बनाइयोस्।

~ उद्यम, स्टार्टअप, कृषि, प्रविधि तथा उत्पादन क्षेत्रमा युवालाई प्राथमिकता दिइयोस्।

~ विदेश पलायनलाई बाध्यता होइन, विकल्प बनाउने अवस्था सिर्जना गरियोस्।

~ युवालाई अवसर, तालिम, सहुलियत ऋण र बजार पहुँच सुनिश्चित गरियोस्।

राष्ट्र निर्माणमा युवाको भूमिका नीति र व्यवहार दुवैमा प्रतिबिम्बित हुनुपर्छ।

१२. घोषणा पत्र र नारामा मात्रै होइन, कार्यान्वयन पनि गरियोस

स्पष्ट योजना, समयसीमा र सार्वजनिक जवाफदेहिता अनिवार्य गरियोस्। घोषणापत्र व्यवहारमा लागू हुने सुनिश्चितता गरियोस्। राजनीतिक वाचा र कार्यान्वयनबीचको दूरी अन्त्य गरियोस्। मेरो मत बिकाउ छैन। मेरो मत नीतिमा आधारित हुनेछ। जो यी प्रतिबद्धतामा स्पष्ट, लिखित र समयबद्ध योजना प्रस्तुत गर्छ—मेरो मत उसैलाई है ।

झापा दमक - १० स्थित इन्द्रेणी तालमा दुङ्गा सरर ...

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sat, 21 Feb 2026 05:35:00 +0000

कहिलेकाहीँ खुशी खोज्न टाढा जानु पर्दैन, आफ्नै घर नजिकै छेउछाउ रहेको सौन्दर्य देख्न सक्नुपर्छ। हिजो हामी स-पारिवार दमक–१० मा रहेको शान्त, सुन्दर र सम्भावनाले भरिएको इन्द्रेणी ताल पुग्यौं-युनेशको जन्म दिनको अवसर पारेर नानी बाबुहरुलाई भुलाउन र प्रकृति सँग रमाउन सिकाउनको लागी ।

दिउँसोको हल्का घाम, तालमाथि चम्किरहेको पानी, अनि वरिपरि वातावरण—सबै कुरा मन लोभ्याउने खालको। तालको किनारमा पुगेपछि मन आफैं शान्त हुन्छ। शहरको व्यस्त जीवनबाट केही घण्टा टाढा बसेर प्रकृतिसँग रमाउनुको आनन्द नै बेग्लै हुन्छ ।

ताल पुगेपछि दुङ्गा नचढी फर्किनु त अपूरो नै हुन्छ। हामी पनि दुङ्गामा चढ्यौं—पानीमाथि सररर बग्दै जाँदा यस्तो लाग्थ्यो, समय नै केही बेर थामिएको छ। बच्चाहरूको उत्साह, परिवारको हाँसो, अनि पानीमा परेको आकाशको प्रतिबिम्ब—त्यो दृश्य साँच्चै शब्दमा बयान गर्न गाह्रो छ। छोटो समयको त्यो सयरले पनि मनमा लामो समयसम्म बस्ने सम्झना बनाइदियो। दुङ्गा चढेर बिचमा पुगे पछी दुङ्गा बिग्रियो र पछी चालकले भने :- 'तिन दिन अघि केपी ओली यहाँ आएर दुङ्गा चढे देखि लोधर नै लागे'छ ... त्यस पछी यता सधैं दुङ्गा बिग्रेको बिग्रै गरिरहेको छ !'

हुन त यो मेरो तेश्रो दुङ्गा सयर हो, नारायणी नदी, सप्तकोशी र त्यस पछी ..यहाँ इन्द्रेणी तालमा !

स्थानीय पर्यटनको सम्भावना

इन्द्रेणी ताल केवल घुम्ने ठाउँ मात्र होइन, दमकको सम्भावना बोकेको प्राकृतिक सम्पत्ति हो। यदि यसलाई राम्रोसँग संरक्षण र व्यवस्थापन गर्न सकियो भने:

- आन्तरिक पर्यटन बढ्न सक्छ

- स्थानीय रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ

- युवाहरूलाई आफ्नै ठाउँमा अवसर मिल्न सक्छ

- साना व्यवसायहरू फस्टाउन सक्छन्

मैले बनाएको भ्लग पनि यही उद्देश्यका लागि हो—आफ्नै ठाउँको सौन्दर्य चिनाऔं, देखाऔं, र प्रवर्द्धन गरौं।

दमक–१० को इन्द्रेणी ताल लाई अझ आकर्षक र सुरक्षित बनाउने हो भने दुई वटा कुरामा एकसाथ ध्यान दिनुपर्छ — (१) सुरक्षा र (२) सौन्दर्य + अनुभव।

- पोखरी वरिपरि सुरक्षित घेरा

- CCTV र Light व्यवस्था

Landscaping

वरिपरि फूलबारी

seasonal फूल (गुलाफ, सयपत्री, पिटुनिया)

घाँस रोपेर green lawn

Wooden Walkway / View Deck

पोखरी वरिपरि काठको walkway

फोटो खिच्न मिल्ने view point

Photo Spot Design

“I ❤️ Damak” जस्ता फोटो फ्रेम

रंगीन छाता / art installation

सानो fountain

Evening Attraction

Water fountain with light

Solar garden lights

Romantic sitting bench area

पर्यटक लोभ्याउने नयाँ गतिविधि

Paddle boat

Swan boat (परिवारमैत्री)

Children mini park

Small tea/coffee corner

Local food stall (मकै, चटपटे, चिया)

व्यवस्थापन सुधार

Entry ticket (₹20–30) → Maintenance को लागि

Clean toilet व्यवस्था

Dustbin हरु प्रशस्त

Social media promotion

यदि सुरक्षा + सौन्दर्य + सानो मनोरञ्जन गतिविधि मिलाएर विकास गरियो भने इन्द्रेणी ताल दमककै प्रमुख घुम्ने ठाउँ बन्न सक्छ।

तपाईं जस्तै स्थानीय सचेत व्यक्तिहरूले आवाज उठाए भने विकास सम्भव छ।

हाम्रो सानो प्रयास

यस यात्राको सम्झनालाई मैले भ्लग मार्फत कैद गरेको छु । आशा छ, यो भिडियोले अरूलाई पनि कुनै दिन परिवारसँग यहाँ घुम्न प्रेरित गर्नेछ।

Valentine Election २०८२: उम्मेदवार एउटै — तिमी ❤️

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sat, 14 Feb 2026 17:10:00 +0000

माया भनेको शब्द होइन,

तिमीलाई सम्झिँदा आउने

मुस्कान हो ~ Saluja कान्छी 💕💕

डाक्टरले भनेका छन् ~ कान्छी,

यो उमेरसँगै बढ्ने

सबै रोग, डर र पीडाहरूको

उपचार र अर्गानिक औषधी

पनी तिमी नै हौ। 💊💞

धामीझाक्रीले जोखना हेरेर,

ज्योतिषीले चिना हेरेर

भनेका छन् ~ कान्छी,

~ यो जिन्दगी बिग्रने / सप्रने,

सबै तिम्रै हातमा छ रे !

जसरी नेता र देशको भविष्य

निर्धारण गर्ने जिम्मा जनताको हातमा हुन्छ✋❤️

चटकी नेताको भाषण, चिप्ला वाचा सुनेर

थोत्रा पार्टीका ~ सधैंझैं घोषणा पत्र पढेर,

भाइरल समाचारको भ्रममा परेर

मतपत्रमा मत बदले जस्तो होइन होइ ~यो माया। 😄

जित निकाल्नु छ भने

माया होस् वा निर्वाचन दुबैमा

पहिला मन जित्नु पर्छ —

विश्वास जित्नु पर्छ रे !!

तर याद राख,

भोट र निर्वाचन जस्तो होइन ~ होइ

यो माया। ❤️💍

यो उमेरसँगै बढ्ने

रोगहरू — मुटुको धड्कन, रक्तचाप जस्तै,

दिनप्रति दिन

माया पनि बढ्दै जाओस् होइ ~ कान्छी 💕

कुहिरो, चियाबारी र हामी—दमकदेखि श्री अन्तु, इलाम बजार, हुदै माइपोखरी, सन्दुकपुर सम्मको यादगार यात्रा

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Thu, 12 Feb 2026 08:37:00 +0000

इलाम यात्राले सिकायो: परिवार सँगै यात्रा गर्नु नै सबैभन्दा सुन्दर रोमान्स हो।

कुहिरो, चियाबारी र हामी—दमकदेखि श्री अन्तु, इलाम बजार, हुदै माइपोखरी, सन्दुकपुर सम्मको : हाँसो, माया र सम्झनाले भरिएको परिवारिक यात्रा ।

कहिलेकाहीँ यात्रा भनेको केवल ठाउँ परिवर्तन होइन, मन र सम्बन्ध ताजा बनाउने सुन्दर बहाना पनि हुँदो रहेछ। यही अनुभूति दिलायो हाम्रो गएको शुक्रबार र शनिबारको दमकदेखि श्रीअन्तु, इलाम, माइपोखरी र कन्यामसम्मको पारिवारिक यात्राले। यात्रामा धनकुट्टा बाट आमा र कान्छी बैनी, धरान बाट दिदी बैनी र नानी बाबुहरू, इटहरी हलगढ़ाबाट दिदी र नानी सँगै हामी यात्रामा सयर भएका थियौं ।

यात्रा शुरु : दमक → शनिश्चरे → बुधबारे → इलामको कन्याम

शुक्रबार बिहानै उत्साह बोकेर हामी स ~ परिवार दमकबाट निस्कियौँ। गाडीभित्रै हाँसो, ठट्टा र नयाँ योजनाले यात्रा छोटो जस्तै लाग्यो। शनिश्चरे र बुधबारे हुँदै इलामतर्फ उक्लिँदै जाँदा हरियो पहाड, चियाबारी र घुम्ती सडक सँगै गाडी भित्र बजेको रमाइलो गितले मन नै कता हराई रहेको थियो। कन्याममा साझको चिसोमा तात्तालो चियाको चुस्की लिएर हामि श्री अन्तु डाँडा तिर लाग्यौं ।

श्रीअन्तु पुग्दा : साँझ, पोखरी र रमाइलो रात

श्रीअन्तु पुगेपछि सबैभन्दा पहिला मन तानेको थियो — साँझपख पोखरी वरिपरि बत्तीहरू झिलिमिली, पानीमा परेका प्रतिबिम्ब, अनि चिसो हावाले माहोल नै रोमान्टिक बनाइदिएको थियो। युवाहरूको होमस्टे तथा बार–कॉटेजमा गीतमा नाच्दै, झुम्दै बितेको रात। केहि त नशामा मस्त झुमेर ... केटा केटीहरु एकान्तमा रुमलिएको पनि देखियो ~ यो देख्दा भने कता कता नमज्जा लाग्यो रमाइलो गर्ने बहानामा बिकृति पो बढ्दै गएको हो कि जस्तो लाग्यो ... यस बारेमा स्थानीय र प्रशासनले ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ ..पछी यसले अपराधिक घटना बढ्न सक्ने संकेत गर्दछ ! कोही ताली बजाउँदै, कोही गीत गुनगुनाउँदै, त कोही नाच्नै नसक्दा पनि नाचेजस्तो गरेर सबैलाई हसाउँदै। परिवारसँगै यति खुला भएर रमाउन पाउनु साँचिकै भाग्यको कुरा रहेछ। नानीहरु पनि कम्त खुसि भएका होइनन ... छोरी युसिता त त्यति राति पनि सुत्ने त नाम नै लिइन्न ...अघि अघि कुद्दै पोखरीको ओरिपरी एक फन्को मारिन ।

त्यस पनि हामी हामीले दमक बाट हिड्नु अघि नै रिजभ गरेको कटेज तिर लाग्यौं ~ अन्तु हिल साइड कॉटेजमा बास बस्यौँ — शान्त, न्यानो र आरामदायी। जहाँ स्वादिलो, पाहुना घरको जस्तो खान पिन ... पाहुनाका लागी सेकुवा पोल्दै खान पिन गर्न मिल्ने साथै ... नाचगान गर्न मिल्ने गरिको साउण्ड सिस्टमको पनि व्यवस्था रहेछ ! बस्न खानको लागी पनि इकोनोमिक नै लाग्यो । हामीले सुत्नका लागी एउटा कटेज र हल रिजर्भ गरेका थियौं जहाँ १७/१८ जना मुस्किलने अटेर सुतेका थियौं !

श्रीअन्तु डाँडा र सूर्योदय

रात अलिक अबेर सुतेकाले बिहान सबेरै उठ्न गाह्रो नै भयो ...अलिक ढिला भए'छ ...हतार हतार गरेर सुर्योदय हेर्न हामि अन्तु डाँडा तिर लाग्यौं .. र बिस्तारै उदाउँदै गरेको घाम, कुहिरो चिर्दै फैलिएको सुनौलो प्रकाश, र तल देखिने हरियाली… त्यो दृश्य शब्दमा बयान गर्न गाह्रो छ। हामी त्यहाँ पुग्दा सबै फोटो भिडियो, टिकटक बनाउनेहरुको भिड थियो हामीले पनि अरुके त्यहि सिको गरेर केहि थान फोटो खिचेर त्यहाँ बाट फर्कियौँ ....।

इलाम बजार : बिहानको खाना र सहर घुमफिर

त्यसपछि यात्रा मोडियो इलाम बजारतर्फ। बजार पुगेर सबैले मिलेर बिहानको स्वादिलो खाना खायौँ। चिया, हाँसो र हल्का थकान — सबै मिलेर केही बेर इलाम बजार डुलियो र हाम्रो मेन गन्तव्य पहिल्याउन अघि बढ्यौ । इलाम बजारमा लामो समय पछी फुपू दिदी सँग उहाको घरमा छोटो भेटघाट र आमाहरु सँग केहि बेर भलाकुसारी भएको थियो !

माइपोखरी : शान्ति र प्रकृतिको काखमा

दिउँसो करिब २ बजे तिर ति अप्ठ्यारो बाटोहरु छिचोल्दै माइपोखरी पुग्यौँ। यहाँको शान्त वातावरण, हरियो वन, चिसो हावा र प्राकृतिक सौन्दर्यले सबैलाई मोहित बनायो। यहाँ पुगेपछि लाग्यो — यात्रा केवल रमाइलोका लागि होइन, मन शान्त पार्न पनि हुँदो रहेछ। हुन त टिकटक र युटुब तथा फेसबुकका भिडियोमा देखिए जतिको ~ अपेक्षित चाही रहेन'छ तर एउटा अचम्म लाग्दो कुरा चाही के रहेछ भने ...त्यत्रो ठुलो जंगलको बिचमा रहेको ठुलो पोखरीमा रुखका पात पतिङ्गर चाही एउटै पनि नहुदो रहेछ ... किम्बदंती अनुसार त्यहाँ पानि माथि झरेका सबै पातहरु त्यहाँका चराहरुले टिपेर सफा गर्दछन ! मलाई चाही यो कुरा हो जस्तै लाग्यो किन भने त्यहाँ पोखरी माथी कही पनि पुराना रुखका पातहरु झरेर तैरिरहेको देखिएको थिएन ... ।

🌱 कन्याम : चियाबारी अनि फोटो नखिची आउने कुरै भएन

हामी माइपोखरीबाट सिधै फर्केर कन्याम आइपुग्यौँ। हरियाली चियाबारीबीच हिँड्दै, फोटो खिच्दै, अन्तिम पटक यात्रालाई अझै सम्झनायोग्य बनायौँ। कन्यामका ती बाटो, ती दृश्य र ती हाँसो — सबै क्यामेराभन्दा गहिरो गरी मनमै सुरक्षित भए।

फर्किने बाटो : बिराटमोड हुँदै दमक

साँझ करिब ६ बजेतिर बिराटमोड हुँदै हामी दमक फर्कियौँ। शरीर अलिक थकित थियो, तर मन भने अत्यन्तै हलुका, खुसी र सम्झनाले भरिएको।

हाम्रो यात्रा जुन सम्झना योग्य बन्यो

यो यात्रा केवल दमकदेखि श्रीअन्तु–इलाम–माइपोखरी–कन्यामको रुट मात्र थिएन। यो थियो — परिवारसँग बिताएको गुणस्तरीय समय, हाँसो, नाच, गीत र प्रकृतिसँगको नजिकको सामिप्यता र जीवनभर सम्झिरहने सुन्दर अनुभव रह्यो । यदि तपाईं पनि परिवारसँग छोटो तर गहिरो रमाइलो यात्रा खोज्दै हुनुहुन्छ भने — श्रीअन्तु, इलाम, माइपोखरी र कन्याम पक्कै पनि उत्कृष्ट विकल्प हुन्।

📌 यात्रा सकिन्छ, तर यादहरू कहिल्यै सकिँदैनन्… ❤️

५० वर्ष अघिको ‘Taxi Driver’ फिल्म र आजको नेपाल: किन यो कथा अझै सान्दर्भिक छ?

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Wed, 11 Feb 2026 05:44:00 +0000

फिल्मभन्दा बाहिरको कथा: Taxi Driver र नेपाली समाजको मनोदशा

५० वर्षअघि बनेको Taxi Driver फिल्म आज पनि किन सान्दर्भिक लाग्छ?
यो प्रश्न केवल एउटा चलचित्रसँग सम्बन्धित छैन, यो प्रश्न आजको समाज, राजनीति र मानवीय मनोविज्ञानसँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ।

फिल्मको मुख्य पात्र ट्राभिस बिकल एक्लो छ, असन्तुष्ट छ, समाजबाट टाढिएको महसुस गर्छ। उसले देख्ने शहर अव्यवस्थित छ, अन्यायले भरिएको छ, र उसलाई लाग्छ—यो सबै सफा गर्न कोही आउनैपर्छ।
आज ५० वर्षपछि हेर्दा, यही भावना हामी धेरै नेपाली नागरिकको मनमा पनि देखिन्छ।

नेपाली समाजको मनोविज्ञान: एक्लोपन र असन्तुष्टि

आज नेपालमा ठूलो संख्यामा नागरिक—विशेषगरी युवा—रोजगारीको अभाव, राजनीतिक अस्थिरता, महँगी र अनिश्चित भविष्यका कारण मानसिक दबाबमा छन्।
देश छोड्नेको लर्को, भोलिप्रतिको अन्योल र “यहाँ केही हुँदैन” भन्ने निराशा समाजमा गहिरिँदै गएको छ।

यो अवस्था ट्राभिस बिकलको मनोदशाबाट धेरै टाढा छैन। फरक यति मात्र हो—उसको शहर न्यूयोर्क थियो, हाम्रो समाज नेपाल हो।

राजनीति: पुरानो सोच र नयाँ अपेक्षाबीचको संघर्ष

आजको नेपाली राजनीति पनि दुई युग र दुई सोचबीचको द्वन्द्वमा छ।
एकातिर पुरानो नेतृत्व, पुरानै कार्यशैली र भाषणमुखी राजनीति छ।
अर्कोतिर परिणाम, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको माग गर्ने नयाँ पुस्ता छ।

झापा–५ जस्ता चुनावी मैदानहरू यसैको प्रतीक बनेका छन्, जहाँ प्रतिस्पर्धा व्यक्ति–व्यक्तिबीच मात्र होइन, पुस्ताबीच, सोचबीच र राजनीतिक संस्कृतिबीच भइरहेको छ।

दैनिक जीवनसँग जोडिएको राजनीति

राजनीति संसद् वा चुनावसम्म सीमित छैन।
ट्याक्सी चालक, सार्वजनिक यातायात मजदुर, किसान, साना व्यापारी—सबैको जीवनमा नीतिको प्रत्यक्ष असर पर्छ।

लाइसेन्स नीति, यातायात नियम, बजार नियन्त्रण, रोजगारीका अवसर—यी सबै विषय मानिसको दैनिकी, मनोविज्ञान र आत्मसम्मानसँग जोडिएका प्रश्न हुन्।
जब राज्य यी सवालमा असफल हुन्छ, तब असन्तुष्टि, आक्रोश र निराशा बढ्छ—जसको झल्को Taxi Driver जस्ता कथामा देखिन्छ।

अब जनताले के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ?

अबको समयमा आम नागरिकले केही आधारभूत कुरामा सचेत रहन जरुरी छ—

~ राजनीति भाषण होइन, जीवन सुधार्ने नीति हो कि होइन?

~ नेता परिवर्तन मात्र होइन, शासन शैली परिवर्तन हुँदैछ कि छैन?

~ युवाको असन्तुष्टि सुन्ने कान छ कि छैन?

~ रोजीरोटी, न्याय र सेवा केन्द्रमा छन् कि सत्ताको खेल?

निष्कर्ष: कथा फिल्मको होइन, हाम्रो हो

Taxi Driver ५० वर्ष पुरानो फिल्म हुन सक्छ, तर यसले उठाएका प्रश्नहरू आज पनि नयाँ छन्।
यो कथा ट्राभिस बिकलको मात्र होइन, आजको आम नागरिकको मनोदशाको कथा हो।

अब प्रश्न फिल्म सान्दर्भिक छ कि छैन भन्ने होइन—
हामी कस्तो समाज र राजनीति रोज्दैछौं?
त्यो निर्णय हाम्रै चेतना, हाम्रै मत र हाम्रै आवाजले गर्नेछ।

अनुहार फेरिए, प्रणाली उही: Rent Seeking र Crony Capitalism ले थिचेको नेपाल

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sat, 24 Jan 2026 19:24:00 +0000

नेपालको अदृश्य रोग: Rent Seeking, Crony Capitalism र निर्वाचन, राजनीति

अर्थशास्त्र र राजनीतिक अर्थशास्त्र बुझ्न Rent Seeking र Crony Capitalism अत्यन्तै महत्वपूर्ण अवधारणाहरू हुन्। यी दुईलाई नबुझी आजको नेपालको राजनीति, नीतिनिर्माण र निर्वाचनको वास्तविक चरित्र बुझ्न कठिन हुन्छ।

१) Rent Seeking (रेन्ट सिकिङ) के हो ?
Rent Seeking भनेको कुनै व्यक्ति, समूह वा कम्पनीले नयाँ मूल्य/उत्पादन सिर्जना नगरी, राज्यको शक्ति, नीति, कानुन, लाइसेन्स, कर छुट, ठेक्का, कोटा आदिको दुरुपयोग गरेर असामान्य फाइदा (Economic Rent) लिने प्रक्रिया हो।
सरल भाषामा बुझ्दा
- काम गरेर कमाउने होइन,
- नियम आफ्नो पक्षमा बनाइदिने
- राजनीतिज्ञ वा कर्मचारीलाई प्रभावमा पारेर
- एकाधिकार (Monopoly) वा विशेष सुविधा पाउने यही Rent Seeking हो।

उदाहरण जस्तै ;
- ठेक्कामा एउटै कम्पनीले बारम्बार काम पाउनु
- लाइसेन्स/परमिट पाउन घुस वा पहुँच चाहिनु
- कर छुट वा सब्सिडी केही सीमित समूहलाई मात्र दिनु
- नीतिनै केही व्यापारी/समूहलाई फाइदा पुग्ने गरी बनाइनु

Rent Seeking प्रणालीले समाज र राष्ट्रलाइ के नोक्सानी छ भने :-
- उत्पादन र रोजगारी बढ्दैन
- राज्यको स्रोत सीमित हातमा जान्छ
- योग्य र मेहनती व्यक्ति पछाडि पर्छ
- भ्रष्टाचार संस्थागत हुन्छ

२) Crony Capitalism (क्रोनी क्यापिटलिज्म) के हो ?
Crony Capitalism भनेको राजनीति र व्यवसायबीचको अपवित्र गठबन्धन हो, जहाँ
- व्यवसायीहरू सत्तासँग नजिक हुन्छन्
- सत्तामा बसेकाहरू उनीहरूलाई नीति, ठेक्का, ऋण, कर छुट दिलाउँछन्
- प्रतिस्पर्धा होइन, पहुँच ले बजार जित्छ

Crony Capitalism मुख्य विशेषता भनेको
- “आफ्नो समर्थक/ पक्षको मान्छे” लाई फाइदा
- प्रतिस्पर्धा होइन, राजनीतिक नाता/ सम्बन्ध अनिवार्य आवश्यकता पर्दछ ।
- कानुन सबैका लागि समान हुँदैन

नेपालमा अहिले सम्म यस्तो भैरहेछ
- ठूला व्यापारीले कुनै दल/नेतालाइ चुनावी खर्च जुटाइदिने
- चुनाव जितेपछि तिनै व्यापारीलाई फाइदा पुग्ने नीति बनाइदिने
- बैंक ऋण नतिर्ने, विजुलिको विल, राजस्व नतिर्ने ठूला व्यवसायी सुरक्षित, तर सबै तिर्ने र नियम/कानुन अनुसार चल्ने साना उद्यमी दबाबमा रहन्छन ।
- ठूला परियोजनामा सीमित कम्पनीको एकाधिकार

नेपालको अहिलेको राजनीति र निर्वाचनमा Crony Capitalism को भूमिका:-
(क) किन निर्वाचन महँगो हुन्छ ?

- चुनाव जित्न पैसा चाहिन्छ
- पैसा दिने व्यवसायी Rent खोजिरहेका हुन्छन्
- जितेपछि “लगानी फिर्ता” नीति र ठेक्काबाट गरिन्छ

(ख) किन राम्रा नीति आउँदैनन् ?
- नीति जनताको लागि होइन
- चुनावी लगानीकर्ताको लागि बन्छ

(ग) किन नयाँ र योग्य उम्मेदवार दबिन्छन्, थाहा छ ?
- पैसा र पहुँच नभएकाले प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनन्
- यही कारण पुरानै अनुहार दोहोरिन्छन्

यदि यिनै प्रवृत्ति कायम रह्यो भने आगामी निर्वाचनमा के फरक पार्न सक्छ ?

- भ्रष्टाचार झनै संस्थागत हुन्छ
- युवाको विदेश पलायन बढ्छ
- राज्य ऋणमा डुब्छ
- लोकतन्त्र औपचारिक र संविधानमा मात्रै सिमित हुन्छ

तर यदि मतदाताले सचेत भएर - कुन नेता या दलहरुले कुन नीति लिएका छन भनेर बुझेर निर्णय गरे भने :-
- नीति निर्माणमा दबाब पर्छ
- Crony नेटवर्क कमजोर हुन्छ
- सार्वजनिक स्रोत जनतामा फर्किउन सकिन्छ

६) अब आम जनताले के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ?
> > उम्मेदवारको पैसाको स्रोत
- कसले चुनाव खर्च उठाएको छ ?
- ठूला व्यवसायीको छायाँ त छैन ?

>> विगतको नीति र व्यवहार कस्तो थियो
- ठेक्का, नियुक्ति, निर्णय कसका लागि गर्‍यो ?
- जनताको हित कि सीमित समूह ?

>> भाषण होइन, संरचना बुझ्ने
- “भ्रष्टाचार गर्छु गर्दिन” भन्दा पनि कसरी Rent Seeking रोक्छ भन्ने योजना हेर्ने / बुझ्ने ।

>> पार्टीभन्दा व्यक्ति र विचार बुझ्नुस
- पार्टी होइन, Economic Vision हेर्ने
- प्रतिस्पर्धा, पारदर्शिता र जवाफदेहिता समर्थन गर्ने

>> स्थानीय स्तरमा प्रश्न गर्ने
- वडादेखि संघसम्म
- “यो नीति कसलाई फाइदा पुग्छ ?” भन्ने प्रश्न गर्ने ?

समग्रमा भन्नु पर्दा Rent Seeking र Crony Capitalism नेपालको विकास चाहे जस्तो हुन नसक्नुको मुख्य र अदृश्य कारण हो ।

निर्वाचन भनेको केवल भोट हाल्ने प्रक्रिया होइन, कुन आर्थिक प्रणाली रोज्ने भन्ने निर्णय पनि हो। सचेत मतदाता नै देशको भ्रष्ट प्रणाली तोड्ने, स्वस्थ लोकतन्त्र बनाउने सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।

त्यसो भए अबको निर्वाचनमा रोज्नुपर्ने “सही प्रणाली” के हो त? अथवा कस्तो प्रणाली अपनाएको दल या नेता रोज्ने त?

नेपालजस्तो देशका लागि अहिले सबैभन्दा उपयुक्त प्रणाली भनेको Rule-Based Democratic System with Competitive Market Economy (कानुनको शासनमा आधारित लोकतन्त्र + प्रतिस्पर्धात्मक अर्थतन्त्र) हुन् सक्दछ !

यसको अर्थ:
- व्यक्ति होइन नियम बलियो र प्रभवकारी हुनु पर्यो
- पहुँच होइन प्रतिस्पर्धा जरुरी हुनु पर्यो
- सिफारिस होइन योग्यता हुनु पर्यो
- नारा होइन संरचना र कार्ययोजना हुनु पर्यो

अहिले सम्म हाम्रो देशमा किन पुरानो मोडेल र दल असफल भए ?

नेपालमा अहिले व्यवहारमा रहेको मोडेल भनेकै चुनावी लोकतन्त्र + Crony Capitalism + Rent Seeking प्रणालीले देशमा कस्तो राजनैतिक सस्कार विकास भयो -
- राजनीति चुनाव जित्ने व्यवसाय भयो
- नीति सीमित समूहका लागि बन्यो
- राज्य Referee होइन Partner बन्यो
- युवा, किसान, साना उद्यमी सिस्बाटममा अटाएन

त्यसैले समस्या व्यक्ति बदल्दा होइन, प्रणाली नबदल्दा आयो। अब भने हामीले रोज्नुपर्ने प्रणालीका ५ आधारस्तम्भ यस्तो हुन् सक्दछ :-

1. Rule of Law (कानुन सबैका लागि समान)
- नेता, व्यापारी, कर्मचारी सबै एउटै कानुनमा
- “ठूलो मान्छे” का लागि कानुन/कर छुट नहुने
- सम्पत्ति र निर्णय पारदर्शी

मतदाताले सोध्नुपर्ने प्रश्न:
“तपाईंको पार्टी/उम्मेदवारले कानुन सबैका लागि बराबर लागू गर्छ कि गर्दैन ?”

2. Open & Competitive Economy (खुला र प्रतिस्पर्धी अर्थतन्त्र)
- ठेक्का खुला प्रतिस्पर्धाबाट
- लाइसेन्स, परमिट सरल, अनलाइन र डिजिटल
- एकाधिकार (Monopoly) तोड्ने नीति

यसले देश र समाजमा कस्तो प्रभाब प्रर्द्छ त ??

- Rent Seeking प्रणाली घटाउँछ
- Crony Capitalism प्रणालीलाइ कमजोर बनाउँछ
- साना र नयाँ उद्यमीलाई अवसर दिन्छ

3. Limited but Strong Government (सानो तर सक्षम सरकार)
- सरकार व्यापारी होइन, नियम बनाउने र लागू गर्ने हुनु पर्यो
- अनावश्यक हस्तक्षेप कम हुनु पर्यो
- शिक्षा, स्वास्थ्य, न्याय, सुरक्षा मा केन्द्रित हुनु पर्यो

सरकारले सबै गर्छु भन्ने होइन, सरकारले निष्पक्ष नियम बनाउँछ भन्ने दृष्टिकोण दिनु पर्यो ।

4. Accountable & Decentralized Democracy (जवाफदेही र विकेन्द्रित लोकतन्त्र)
- स्थानीय सरकारलाई वास्तविक अधिकार
प्रदेशले संविधानमा रहेर आफ्नो कार्य गर्न बारम्बार केन्द्र धाइरहनु र फकाइरहनु पर्ने सिस्टम हटाउनु पर्यो ।
- नागरिकले सजिलै प्रश्न गर्न सक्ने व्यवस्था
- खराब काममा तत्काल राजनीतिक मूल्य चुकाउनुपर्ने
- भोटपछि पनि नागरिक–नेता सम्बन्ध सकिनु हुँदैन

5. Evidence-Based Policy (भावनामा होइन, तथ्यमा आधारित नीति)
- नीति बनाउँदा डाटा र अध्ययन गरेर बनाउनु पर्यो
- लोकप्रियता होइन, दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने हुनु पर्दछ
- खर्च–लाभ विश्लेषण (Cost–Benefit Analysis) अनिवार्य गरिनु पर्दछ साथै पारदर्शी तरिकाले

प्रणाली सही छ छैन भनेर पहिचान गर्ने “सरल चेकलिस्ट”
भोट हाल्नु अघि यी प्रश्नमा 'हो/गर्छ' भन्न सकिन्छ कि सकिँदैन हेर्नुहोस्:

- उम्मेदवार चुनावी खर्च कसरी उठाउँछ ?
- ठेक्का र नियुक्तिमा खुला प्रतिस्पर्धाको कुरा गर्छ ?
- कानुन उल्लङ्घनमा आफ्नै मान्छेलाई कारबाही गर्छ ?
- नीति कसलाई फाइदा पुग्छ भनेर स्पष्ट छ ?
- निजी क्षेत्रलाई प्रतिस्पर्धामा विश्वास गर्छ ?

यदि यी प्रश्नहरु टारिन्छन् भने, प्रणाली पुरानै हो, अनुहार मात्र नयाँ हुन् सक्दछ ।

अबको यो निर्वाचनले के तय गर्छ भने:-
- नेपाल उत्पादनमुखी देश बन्छ कि Rent बाँड्ने देश नै रहन्छ ?
- युवाले देशमै भविष्य देख्छ कि विदेश जान बाध्य हुन्छ ? त्यसैले अब हाम्रो Bottom Line भनेको, हामीलाई
- शक्तिशाली नेता होइन
- ठूलो पार्टी होइन पनि होइन
- भावनात्मक नारा मात्रै पनि होइन

अब नेपालीले रोज्नुपर्ने कुरा भनेको
- ब्यक्ति र पाटी भन्दा बलियो प्रणाली
- नियममा चल्ने राज्य र सरकार
- प्रतिस्पर्धामा आधारित अर्थतन्त्र हो |!

किनभने
निर्वाचन भनेको “को शासन गर्छ ?” मात्र होइन “कसरी शासन हुन्छ ?” भन्ने निर्णय पनि हो।

बालेन झापा–५ नै किन ?

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sat, 17 Jan 2026 18:10:00 +0000

मान्नुस यो चुनाव होइन, जनमत संग्रह हो ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन शाह झापा–५ बाट उम्मेदवारी दिने विषयलाई लिएर अनेक टिकाटिप्पणी भइरहेका छन्। केहीले यसलाई ‘राजनीतिक आत्मघाती कदम’ भनेका छन्, केहीले ‘प्रतिशोधको राजनीति’।

तर प्रश्न एउटै हो— झापा–५ नै किन ?

यसको उत्तर भावनामा होइन, तथ्य र इतिहासमा छ।

⸻

जिज्ञासा १ :

रास्वपाले बालेनलाई भावी प्रधानमन्त्री भनेर बलिको बोको बनायो ?

उत्तर : झापा–५ बालेनलाई कसैले पठाएको क्षेत्र होइन। न त पार्टीले जबर्जस्ती धकेलेको हो, न त वरपरका मानिसले उक्साएको । दलीय राजनीतिमा प्रवेश गर्ने प्रारम्भिक दिनदेखि नै बालेन शाहले झापा–५ लाई आफ्नो राजनीतिक परीक्षणस्थलका रूपमा छनोट गरेका थिए। यो निर्णयमा उनले अरूलाई होइन, बरु रासपालाइ बालेनले नै कन्भिन्स गरेका हुन्। यस अर्थमा झापा–५ कुनै ‘हार्ने ठाउँ’ होइन, यो विचारको टकराव हुने ठाउँ हो।

⸻

जिज्ञासा २ :

हेभिवेट नेतासँग भिड्नु राजनीतिक संस्कार हो ?

उत्तर :- इतिहास पल्टाऔँ। तत्कालीन अन्तरिम प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईविरुद्ध एमालेले आफ्नै महासचिव मदन भण्डारीलाई काठमाडौँ–१ मा उठाएको थियो। त्यो बेला मदन भण्डारी मात्र ४० वर्षका थिए।आज त्यो निर्णयलाई एमाले गर्वका साथ सम्झन्छ। तर उही इतिहासलाई गर्व गर्नेहरूले आज बालेनको निर्णयलाई ‘संस्कारहीन’ भन्नु नैतिक रूपमा तर्क संगत छैन।

- लोकतन्त्रमा भिडाइ -लौरो–भालामा होइन, तर्कमा, विचारमा र मतपेटिकामा हुन्छ।

⸻

जेन Z आन्दोलन र झापा–५ जेन–Z आन्दोलनको सबैभन्दा मुख्य म्यान्डेट एउटै थियो—

पुराना भ्रष्ट्र तथा ३/४ दशक देखी बारम्बार दोहोरिरहने त्यो पनि असल भैसकेका नेतालाई संसद् भवन छिर्न नदिनु। आन्दोलनका उत्प्रेरक र नैतिक अभिभावकका रूपमा बालेन शाहले त्यो म्यान्डेट पूरा गर्नैपर्छ। त्यसैले झापा–५ को चुनाव सामान्य प्रतिनिधि सभा चुनाव होइन। यो जनमत संग्रह हो।

⸻

जिज्ञासा ३ :

झापा–५ मा कसरी जनमत संग्रह हुन्छ ?

भदौ २३ र २४ पछि देशका लगभग सबै राजनीतिक दलहरूले आत्मसमीक्षा गरे।

-काँग्रेसले विशेष अधिवेशनमार्फत संरचनात्मक सुधार गर्‍यो

-माओवादीदेखि राप्रपासम्मले आन्दोलनलाई जनआन्दोलन माने

-मारिएकालाई सहिदको सम्मान गर्‍यो

-गल्ती स्वीकार गर्‍यो

तर एमालेले के गर्‍यो ?

• गोली लागेर ढलेका युवालाई ‘आतङ्ककारी’ भन्यो

• घाइते र समर्थकलाई जेल हाल्ने धम्की दियो

• स्वयं अध्यक्ष ओलीले सार्वजनिक रूपमा त्रास सिर्जना गरे त्यसैले झापा–५ मा मतदाताले दुईमध्ये एक रोज्नेछन् !

क) भदौ २३–२४ मा गोली लागेर ढलेका युवा सहिद हुन्, देशभक्त विद्रोही हुन् भन्ने लाग्नेले → घण्टीमा मत लगाउदछन ।

ख) ती युवा विदेशीले उक्साएका आतङ्ककारी थिए र गोली हानिनु जायज थियो, राज्यले ति आतङ्ककारीलाइ सफाया गरेको ठान्नु पर्दछ भन्नेले → सुर्यमा मत लगाउदछन ।

यसैले झापा–५ मा दुई चिन्ह होइन, दुई इतिहास ठोक्किँदैछन्। यसकारण यो जनमत संग्रह हो ।

⸻

जिज्ञासा ४ :

बालेन झापा–५ मा हार्छन् ?

“बालेन हार्छन्” भन्ने हल्ला इतिहास नबुझ्नेहरूको तर्क हो।

सन् १९७७ मा आपतकालपछि इन्दिरा गान्धी आफ्नै सुरक्षित क्षेत्र रायबरेलीमा राज नारायणसँग पराजित भएकी थिइन् । जनतामा विश्वास हुने नेता कहिल्यै हार्दैन। नेपाली जनता त्यति विकाउ छैनन् कि स्कुल–कलेज पढ्ने आफ्ना छोराछोरीको रक्ताम्मे शरीर बिर्सून्। कुनै पनि आमाले त्यो नरसंहार बिर्सेकी छैन। बिर्सने छैन।

⸻

झापा–५ र किरात र लिम्बुवानको प्रश्न

बालेन मेयर हुँदा काठमाडौंमा लुकाइएका ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र सभ्यतागत सम्पदाले नवजीवन पाए।

• नक्साबाट हराइएका खोला फेला परे

• लिच्छविकालीन भौतिक प्रमाण उत्खनन भए

• नेवाः कला–संस्कृति पुनर्जीवित भयो

• विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सवारीरहित शान्त क्षेत्र स्थापना भयो

यस्तै, लिम्बुवानमा पनि इतिहास लुकाइएका छन्। विजयपुर दरबार क्षेत्र, सेमुक्तिगोक (मुक्कुम्लुङ), पाथिभरा जस्ता स्थलहरू आज पनि राजनीतिक बेवास्ताको सिकार छन्।भूमि र स्थानियले नस्वीकारेका मूर्ति ठड्याउने, इतिहास मेटाउने, यस्ता कुकर्म रोक्न बालेनको जित अनिवार्य छ।

साथै, झापा र कोशीका आदिवासी–जनजातिले केपी ओलीलाई सोध्नैपर्ने प्रश्नहरू :-

झापा–५ को चुनाव केवल सत्ता र विपक्षको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, यो आदिवासी–जनजाति, लिम्बुवान र समग्र कोशी क्षेत्रको आत्मसम्मानसँग जोडिएको प्रश्न पनि हो। यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने आदिवासी–जनजाति र मूलवासी समुदायले केपी ओलीसँग निम्न प्रश्नहरूको उत्तर खोज्नैपर्छ—

⸻

प्रश्न १ :

आदिवासी–जनजातिको साझा पहिचान बोकेको रंगशालालाई किन ‘मदन भण्डारी रंगशाला’ बनाइयो ?

आदिवासी–जनजाति आन्दोलनको ऐतिहासिक मञ्चका रूपमा विकसित आदिवासी–जनजाति रंगशाला किन सत्तामा पुगेपछि एक व्यक्तिको नाममा सीमित गरियो ? के यो निर्णय गर्दा त्यहाँका आदिवासी–जनजाति समुदायसँग एक पटक पनि परामर्श गरियो ? कि सत्ता पाएपछि पहिचानमाथि हस्तक्षेप गर्नु स्वाभाविक अधिकार ठानियो ?

⸻

प्रश्न २ :

खुवालुङलाई ‘फगत ढुंगा मात्र’ भनेर प्रधानमन्त्रीकै हैसियतमा किन फुटाउन आदेश दिइयो ?

खुवालुङ लिम्बु, राई, याक्खा, सुनुवार लगायत किराती समुदायका लागि धार्मिक, सांस्कृतिक र सभ्यतागत प्रतीक हो । तर केपी ओलीले प्रधानमन्त्री हुँदा सार्वजनिक रूपमा भने— “त्यो त फगत ढुंगा मात्र हो।” प्रश्न सरल छ— यदि त्यो ढुंगा मात्र हो भने किन तोड्न आदेश दिनुपर्‍यो ? किन राज्यको शक्ति प्रयोग गरेर समुदायको आस्थामाथि प्रहार गरियो ?

यो अज्ञानता हो कि सचेत अपमान ?

⸻

प्रश्न ३ :

लिम्बुवान–किरात प्रदेशको माग उठ्दा किन ‘कोशी प्रदेश’ नाम जबर्जस्ती लादियो ?

लिम्बुवान–किरात पहिचानसहितको प्रदेश आदिवासी जनजातिको शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक माग थियो। तर त्यसको सट्टा जनभावनाविपरीत ‘कोशी प्रदेश’ नामकरण गरियो।

• सडकमा आन्दोलन हुँदा पनि नसुन्ने ?

• घाइते हुँदा पनि बेवास्ता गर्ने ?

• मृतक हुँदा पनि आत्मसमीक्षा नगर्ने ?

के यही हो संघीयता र समावेशिताको मर्म ?

⸻

प्रश्न ४ :

आदिवासी–जनजातिको पहिचानको माग लाइ किन सधैँ ‘राष्ट्रघात’ हो भन्ने बनाइन्छ ?

आदिवासी–जनजातिले भाषा, संस्कृति, भूगोल र इतिहासको सम्मान माग्दा किन सधैँ—

• विदेशीको उक्साहट यि कुरा यिनीहरुले ल्याए भनिन्छ ?

• देश टुक्र्याउने आरोप लगाइन्छ ?

• दमन, जेलनेल र गोलीको भाषा प्रयोग गरिन्छ किन ?

के यो देश केवल सिंहदरबारको सम्पत्ति हो ? कि यहाँ आदिवासी–जनजातिको पनि बराबर स्वामित्व छ ?

कि आदिवासी–जनजाति यी प्रश्न नै बिर्सिए ??

⸻

झापा–५ लाइ यो प्रश्न, चुनौती र अवसर पनी हो । जसलाई सदुपयोग गर्दै मतदानबाट उत्तर दिनु पर्दछ !

झापा–५ मा बालेन शाहको उम्मेदवारी कुनै व्यक्तिविशेषको जित–हारको प्रश्न होइन। यो प्रश्न हो—

• पहिचान कि अपमान ?

• संवाद कि गोली ?

• इतिहासको सम्मान कि मेटाउने राजनीति ?

बालेन मेयर हुँदा काठमाडौंका लुकाइएका इतिहासले जीवन पाए। प्रधानमन्त्री बने लिम्बुवान, किरात र समग्र आदिवासी–जनजातिको इतिहासले पनि नवजीवन पाउनेछ।

⸻

झापा–५ का जनताले आज एउटा प्रश्न सोधिरहेको छ—

यो देश सबैको हो कि केहीको मात्र ? त्यसको उत्तर मतपेटिकाबाट पक्कै पनि आउनेछ। झापा–५ का जनतालाई बधाई छ। तपाईंहरूको मतले पूरै देशको राजनीतिक रक्तसञ्चार बदल्नेछ।

यो चुनाव होइन।

यो प्रश्न हो। अवसर हो ~ परिवर्तनको र हामीले विगत ३०/३५ बर्ष देखि दिएको भोटको अबमुल्यन गर्नेहरुलाई जवाफ दिनेको !

यो देशमा कुन राजनीतिक दल सिद्धान्तको राजनीतिमा छ ?

एकछिन मन थामेर, इमानदारीपूर्वक जनताले आफैँलाई सोध्नुपर्ने प्रश्न—

नेपालमा कुन राजनीतिक दल सिद्धान्तको राजनीतिमा छ ?

माओवादी ?
कांग्रेस ?
एमाले ?

कि यी सबै दलाली, सत्ता–सम्झौता र अवसरवादको एउटै बाटोमा हिँडिरहेका छन् ?

पुराना दल : सिद्धान्तको नाम, व्यवहार :दलाली

माओवादीले जनयुद्ध गर्दा भनेको थियो—
वर्ग, शोषण र अन्यायको अन्त्य।

आज सोधौँ त—

- वर्ग समाप्त भयो कि नेतामात्र वर्ग बदलियो ?

- शोषित कहाँ छन् ? कि उनीहरू अझै सडकमा छन्? र नेता सत्ताको कोठामा ?

कांग्रेस भन्छ—
हामी लोकतन्त्रका रक्षक हौँ।

तर प्रश्न छ—

- लोकतन्त्र जोगाउने पार्टीमा किन नेतृत्व पुस्तौंदेखि उही अनुहार ?

- किन पार्टीभित्रै प्रश्न गर्नेलाई अपराधी जस्तै व्यवहार ?

एमालेले भन्छ—
हामी सिद्धान्त र अनुशासनको पार्टी।

तर जनताले देखेको के हो ?

- विचारभन्दा एक व्यक्तिको इच्छाले पार्टी चल्नु

- प्रश्न गर्नेलाई राष्ट्रघाती करार गर्नु

- सत्ता नपाउँदा आन्दोलन, पाएपछि दमन

यदि यी दलहरू साँच्चै सिद्धान्तमा चलिरहेका हुन् भने, आज देश किन यति दिशाहीन छ ? तर अचम्म के छ भने ... यही देशमा अहिलेसम्म शासन नगरेका, कुनै ठेक्का नबाँडेका, कुनै सत्ता–सौदामा नफसेका रास्वपा र बालेनलाई भने भर्खरै राजनीतिमा उदाउँदै गर्दा नै भनिन्छ—

“यी त सिद्धान्तहीन हुन्।”

“यी त बिदेशी एजेन्ट हुन्।” - जो केहि हुने बित्तिकै र हरेक देशका सम्झौता गर्न भारत र चिन जान्छन उनीहरु चाही राष्ट्रीवादी ??

“यीसँग अनुभव छैन।”
“यी कहाँ देश चलाउन सक्छन् ?”

प्रश्न उठ्छ—

अनुभव भनेको के हो ?
- देश बिगार्ने अनुभव ?
- सिद्धान्त तोड्ने अनुभव ?
- जनताको भरोसा बेच्ने अनुभव ?

प्रयोग नै नगरी असफल घोषणा ?

रास्वपा र बालेनलाई—

- न त संघीय सरकार चलाउन दिइयो

- न त नीति निर्माणमा निर्णायक भूमिका

- न त देशव्यापी प्रणाली लागू गर्ने अवसर

तर फैसला चाहिँ पहिल्यै—

“यी असफल छन्।”
“यीसँग सिद्धान्त छैन।”

यो न्याय हो कि डरले जन्मिएको पूर्वाग्रह ?

यदि सिद्धान्तको प्रश्न उठाउने हो भने…

सोध्ने ठाउँ यता होइन र ?

- ३०–४० वर्ष सत्ता चलाएकाहरूलाई -“तपाईंको सिद्धान्त कहाँ हरायो ?” भनेर

- युद्ध, आन्दोलन, लोकतन्त्रको नाममा आएको सत्ता किन जनताको जीवनमा रूपान्तरण भएन ?

- किन आजसम्म - शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी व्यवस्था होइन, दया बनिरहे ? यदि यति लामो समय शासन गर्दा पनि सिद्धान्त देखाउन नसक्नेहरूलाई प्रश्न गर्न सकिँदैन भने—

के त्यो डर हो ? कि हिम्मतको अभाव ?

जनतालाई अन्तिम प्रश्न

के हामी पुरानाले गल्ती गर्दा “अनुभव” भन्छौँ, नयाँले गल्ती नगर्दै “असफल” घोषणा गर्छौँ ? के परिवर्तनको कुरा गर्ने तर परिवर्तनलाई मौका नै नदिने यही हाम्रो राजनीति हो ?

यदि सिद्धान्त खोज्ने हो भने—

पहिले सत्ता खाइसकेकालाई सोधौँ।
पहिले देश बिग्रिसकेकाहरूलाई जवाफदेही बनाऔँ।

नयाँलाई सुरुमै दबाउने होइन,
नतिजाबाट मूल्याङ्कन गर्ने साहस राखौँ।

नयाँले नयाँको विरोध होइन, मिलेर पुराना र भ्रष्टलाई हराउनु नै सही बाटो हो

नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय भएको छ। जनतामा आशा पलाएको छ। तर दुर्भाग्य नयाँ–नयाँबीच नै अविश्वास, आरोप र टकराव बढ्दैछ। यो बाटो सही होइन।

सिधै भनौँ—

नयाँले नयाँको विरोध गर्नु भनेको पुराना, भ्रष्ट र ३०–४० वर्षदेखि जनतालाई झुक्याइरहेकाहरूलाई फेरि अवसर दिनु हो।

इतिहासले के भन्छ ?

जब–जब परिवर्तन चाहने शक्ति आपसमा झगडिन्छन्;

- पुराना दलहरू एकआपसमा मिल्छन्

- भ्रष्ट संरचना सुरक्षित हुन्छ

- जनता फेरि “हेरिरहने दर्शक” बन्छन् र परिवर्तन? कागजमै सीमित हुन्छ।

आजको यथार्थ यही हो

यदि,

- नयाँ भनिने दलहरू आपसमा जुधेर शक्ति खर्च गर्छन्, एकअर्कालाई कमजोर बनाउने खेल खेल्छन् भने भोलि परिणाम यही हुनेछ;

“फेरि उही अनुहार,
उही भाषण,
उही लुट।”

समाधान के हो ?

समाधान स्पष्ट छ:

दल फरक हुन सक्छ,
झण्डा फरक हुन सक्छ,
नेतृत्व फरक हुन सक्छ,
तर लक्ष्य एउटै हुनुपर्छ।

त्यो लक्ष्य हो;

- भ्रष्ट राजनीतिक संरचना हटाउने

- ३०–४० वर्षदेखि सत्ता कब्जा गरेर बसेकालाई विश्राम दिने

- राज्य प्रणालीलाई जनमुखी बनाउने

चुनावमा सहकार्य: बाध्यता होइन, आवश्यकता

यदि साँच्चै—

- परिवर्तन देख्न चाहिन्छ

- देश विकास भएको अनुभूति चाहिन्छ

- युवाले विदेश होइन, भविष्य यहीँ देख्नुपर्छ भने

आउँदो चुनावमा सहकार्य अनिवार्य छ।

नत्र—

- मत विभाजन हुन्छ

- पुराना दल अल्पमतमा जित्छन्ज

- नताको आशा फेरि धोका खान्छ

Zen Z र युवाहरूको सपना यसरी मात्र पूरा हुन्छ

आज सडकमा, सामाजिक सञ्जालमा, बहसमा Zen Z र युवाहरू परिवर्तन चिच्याइरहेका छन्। तर त्यो चिच्याहट त्यतिबेला मात्रै शक्ति बन्छ जब ;

- नयाँ शक्तिहरू एकताबद्ध हुन्छन्

- Ego होइन, उद्देश्य अगाडि राखिन्छ

- “म” होइन, “हामी” बोलिन्छ

अन्तिम चेतावनी

नयाँले नयाँसँग लड्ने हो भने—

- जित पुरानाको हुन्छ

- सत्ता भ्रष्टकै हातमा पुग्छ

- परिवर्तन चाहने जनता फेरि निराश बन्छन्

त्यसैले आजको प्रश्न यो हो—

के हामी फेरि पुरानालाई जिताउन चाहन्छौँ ?
कि इतिहास नै बदल्न चाहन्छौँ ?

यदि उत्तर दोस्रो हो भने—

अब झगडा होइन, सहकार्य।
आरोप होइन, रणनीति।
व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा होइन,
देश र पुस्ताको भविष्य।

यही नै
साँचो परिवर्तनको बाटो हो।

Borabadh (बोरा बाँध) - पूर्वको एक राम्रो पर्यटकिय गन्तव्य बन्दै ! Boating on Koshi River at Borabadha | Sunsari |

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Tue, 13 Jan 2026 07:49:00 +0000

पछिल्लो समयमा पूर्वी नेपालमा निक्कै भाइरल बन्दै गएको एउटा रमाइलो गन्तव्य भएको छ — Borabadh (बोरा बाँध) । कोशी नदीको किनारमा अवस्थित यो स्थान अहिले घुमफिर, रमाइलो र फुर्सदको समय बिताउनेहरूको नयाँ रोजाइ बनेको छ । प्राकृतिक दृश्य, खुला वातावरण र सजिलै पुग्न सकिने भएकाले यहाँ दैनिकजसो आन्तरिक पर्यटकको भिड देख्न सकिन्छ ।

Borabadh पुग्नेबित्तिकै कोशी नदीको विशालता र शान्त बहावले मन लोभ्याउँछ । यहाँ आउनेहरू बनभोज गर्ने, बोटिङ्गको मजा लिने, हर्स राइडिङ्ग गर्ने, मोटर बाइक राइडिङ्ग गर्दै नदी किनारको दृश्य हेर्ने गर्छन् । विशेषगरी साँझपख सूर्य अस्ताउँदै गरेको दृश्य हेर्न आउनेहरूको भिडले यो स्थान अझै जीवन्त देखिन्छ । साइड रिभर सिनमा बसेर फोटो खिच्ने र समय बिताउनेहरूका लागि यो ठाउँ स्वर्गजस्तै लाग्छ ।

हिजो हामी पनि स-परिवार Borabadh (बोरा बाँध) पुगेका थियौं । परिवारसँगै खुलेको ठाउँमा रमाइलो गर्नु, बच्चाहरूलाई खुला वातावरणमा खेल्न दिनु र प्रकृतिसँग नजिक भएर समय बिताउनु निकै सुखद अनुभव रह्यो । लामो यात्रा नगरी नजिकै यस्तो रमाइलो गन्तव्य पाउनु आफैंमा खुसीको कुरा हो ।

अझ खुसी लाग्ने कुरा के भने, यहाँको व्यवस्थापन पनि बिस्तारै राम्रो हुँदै गएको देखियो । ट्वाइलेट, पार्किङ्ग र साना पसलहरूको राम्रो व्यवस्था गरिएको रहेछ । यसले यहाँ आउने पर्यटकलाई सहज बनाएको छ भने स्थानीय व्यवसायीहरूलाई पनि राम्रो आम्दानीको स्रोत बनेको छ । स्थानीयहरूले चिया, खाजा, खानेकुरा तथा साना सेवामार्फत प्रत्यक्ष लाभ उठाइरहनु भएको देखिन्छ ।

Borabadh जस्ता स्थानहरूले के सिकाउँछन् भने, धेरै ठूलो बजेट र जटिल योजना बिना पनि स्थानीय स्रोत, नदी किनार र प्राकृतिक सौन्दर्यको सही उपयोग गर्न सकियो भने पर्यटन प्रवर्द्धन सम्भव छ । यसबाट अन्य ठाउँका स्थानीय सरकारले पनि सिकेर, आफ्ना क्षेत्रमा रहेका यस्ता सम्भावनायुक्त स्थानहरूलाई व्यवस्थित गर्दै स्थानीय पर्यटन आकर्षण गर्ने योजना बनाउन सक्नुपर्छ ।

समग्रमा भन्नुपर्दा, Borabadh (बोरा बाँध) केवल घुम्ने ठाउँ मात्र होइन, यो स्थानीय विकास, रोजगारी र पर्यटन प्रवर्द्धनको राम्रो उदाहरण पनि हो । यदि तपाईं पनि परिवार वा साथीहरूसँग एक दिन रमाइलो बिताउने सोचमा हुनुहुन्छ भने, कोशी नदी किनारको यो गन्तव्य तपाईंको सूचीमा अवश्य राख्नुस् । अझ राम्रो कुरा के लाग्यो भने बोटीङ्ग गर्दा लाग्ने खर्च नारायणी नदि, बराहक्षेत्र र अन्य ठाउँमा भन्दा सस्तो - रु. २०० मै घुम्न पाइन्छ, जुन सबै यहाँ घुम्न आउने पर्यटकहरुको लागी एफोर्टएबल हो जस्तो लाग्यो अहिलेको समयमा !

मञ्च, पर्दा र ताली : नयाँ सरकार ~ एक नाटक !

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Mon, 05 Jan 2026 12:23:00 +0000

यो देशमा

बा’को शासन खोसिएपछि,
“आमालाई त सन्तानको माया बढी लाग्छ”
भनेर
हामीले आमा रोज्यौं।

आमाको काख

न्यानो होला भन्ने आशा थियो,
तर काखमा निदाउँदा
देशचाहिँ निदाइरहेन।

जेन–जी सडकमा उत्रियो,
नारा होइन—प्रश्न बोकेर।
क्षणभर सिंहदरबार हल्लियो,
मञ्च फेरियो,
पर्दा खुलेको जस्तो भयो,
नयाँ सरकार
एक दृश्य बनेर आयो,
नाटकको पहिलो अंक जस्तै।

पछि आयो अर्को दृश्य—
लेखक, ओली
बयान लिइयो,
कानुन चलेको अभिनय गरियो।
काठमाडौं नछाड्नू भनियो,
विदेश नजानू भनियो,
र फेरि

सबै रोक फुकुवा गरियो—
परर ताली बज्यो रङ्गमन्चमा ।

बा' सोच्दा हुन्
दुश्मन हेरेको हेरै ..
जनता हेरेका हेरै ....
......

बिचरा !

मर्नेहरु मरि रहे

कराउनेहरु कराई रहे

उफ्रनेहरु उफ्री रहे

तर उपलब्धि :

मुहार मात्रै फेरीए

नयाँ सरकार मात्रै जन्मी रह्यो !!

समस्या र प्रविती ~ उही !

हेक्का रहेस ...
तर
जनता सोच्दै'छन्

यो कानुन होइन,
क्यामेरा अगाडिको दृश्य मात्र हो।

आमाका कदम भनेको:

दोषीलाई समात्ने होइन,
समयलाई छल्ने रणनीति रहेछ !

आन्दोलन निभाउने,
प्रतीकात्मक वर्षा गरिएको रहेछ !

न्याय होइन,
सन्देशको व्यवस्थापन गरिएको रहेछ !!

आज देशको समस्या
केवल नेता होइन,
केवल सरकार पनि होइन—
समस्या त
सरकारको विश्वासको मृत्यु हो।
देशको सिस्टमको मृत्यु हो ~ यो !!

त्यसैले जनता ठान्दछन —
“यो नाटक हो।”
आउँदै गरेको खतराको संकेत हो।

Happy New Year 2026

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Wed, 31 Dec 2025 17:46:00 +0000

HAPPY N€W Y€AR 2026

Pulami Auto Parts and Workshop is based in Damak, Jhapa, if you need all types of motorcycle parts as a wholesale, we will provide at affordable prices.
Always remember to us For best and cheap Price.

दमक–४ चियादोकानमै – सबै बाइक/स्कुटर पार्ट्स एकै ठाउँमा पाउन सकिने !

तपाइँहरुको यात्रालाई सहज बनाउन हामीलाई एक पटक सेवा गर्ने मौका दिनुहोस ...

Pulami Auto Parts & Workshop अब एकै ठाउँमा – Parts + Service + Rental + Buy & Sell गर्नु परे हामीलाई सम्झनुस !

आजै सम्पर्क गर्नुहोस – व्यावसायिक सेवा, उचित र सुलभ मूल्यमा !

ग्यारेज र लेथहरुलाई बिशेष छुट सहित !

Pulami Auto Parts & Workshop – Damak-4

सबै ब्रान्डका बाइक/स्कुटर पार्ट्स अब होलसेल भावमा!

Service + Repair + Rental + Buy/Sell – One Stop Solution

हामीसँग

TVS Tyres

Half & Full Helmets

Punture Liquid

Shocker Oil, Break Oil

Engine Oil (Servo, HP, Smart Lubricant, IPOL, Motul, Yamalube)

Seat Cover, Grease, Fiber Items

Head Light, Tail Light, Side Light, Mirror

बाइक तथा स्कुटर छोप्ने कभर

फाइबर आइटम्स

केवलहरु

Engine का सबै सामानहरु

चेन किट, Disc Pad, Brake Shoe, Clutch Shoe, Clutch Plate

सबै ब्रान्डका Genuine Parts तथा Local सामानहरु – Best Price उपलब्ध छ !

वर्कशप सेवा

Full & Half Engine Repair

General Servicing

Gas & Electric Welding

Leth Servicing

Special Service

Motorcycle, Scooter & Bolero Rental Service

Second-hand bike & Bolero Buy & Sale

Location: Damak–4, Chiyadokan (Jhapa)

Call Now: 9811644722 / 9764180108

9811644722 | 9764180108

A Shop, a City, a Country

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Wed, 24 Dec 2025 03:27:00 +0000

Where Streets Whisper and Dreams Rise

I wake each morning to the soft stirrings of Damak, when the streets lie quiet and the first light of the sun spills like molten gold over rooftops and dusty roads. The winter air is crisp and fresh, carrying a clarity that makes each breath feel alive. My Pulami Auto Parts & Workshop, Damak waits for me, a small universe of metal, rubber, and motion. Each piece on the shelf, each bolt, each gear, holds a purpose, a story, a promise. In this modest space, I have learned the quiet rhythms of life: patience, care, and the gentle joy of being useful. Every customer who enters carries a story—a need, a question, a hope—and I greet each with attention, knowing that trust is forged in these small, deliberate acts.

Beyond my shop, the city breathes a more complex air. The Asian Highway, which should pulse with movement, lies partially blocked. Dust rises from broken patches; debris mars stretches of road. Streets close, neighborhoods stall, and the rhythm of life stutters. Even so, the winter sun scatters glimmers of hope across the dust—fleeting rays that remind us dreams can still rise above obstacles. Many young people leave for distant lands, seeking work; those of us who remain carry ambitions quietly, nurturing visions for our families, our communities, our country.

Nepal’s political turbulence flows like an unseen current through every corner of life. Alliances shift, debates echo in distant halls, promises vanish into fog, and decisions often arrive too late. Yet, in this uncertainty, I see lessons: resilience, patience, and the subtle art of enduring without surrendering hope. I imagine a time when leaders understand the pulse of citizens, act decisively, and create conditions for youth to build, create, and thrive in their own land.

Life is a delicate balance. I move between the hum of my shop and the pulse of my city, threading my family, my work, and my dreams together like fragile yet enduring silk. One shop, one city, one country—bound by hopes, trust, and desire—can be transformed when perseverance meets opportunity. Even in the biting winter air, with dust swirling across closed streets, I hold on to the quiet beauty of effort, persistence, and hope.

I rise each day, ready to serve, to build, and to live fully in a world that is never still—where personal ambition and national fate dance together, endlessly intertwined, in the light and shadow of every new dawn. One shop, one city, one country, yet within them lies the power of dreams—resilient, patient, and alive—waiting to bloom again.

तपाईंको क्रान्तिकारी सिद्धान्त र प्रगतिशिल विचारमा खिया लागेछ ~ डियर कमरेड ...!!!

noreply@blogger.com (Yumesh Pulami) — Sun, 12 Oct 2025 05:24:00 +0000

समय समयमा सरकार र व्यवस्था परिवर्तन किन आवश्यक रहेको छ ? हामी जनताले बुझेनौं कि ?

तपाईंको क्रान्तिकारी सिद्धान्त र प्रगतिशिल विचारमा खिया लागेछ ~ डियर कमरेड ...!!!

तपाईंको क्रान्तिकारी सिद्धान्त र प्रगतिशिल विचारमा खिया लागेछ ~ डियर कमरेड ...!!!

अब केपी ओली र महेश बस्नेतको शैली बिरुद्ध लेख्नु पनि भएन ? नयाँ पुस्तालाइ आफ्नो पाटी र सत्ता हस्तान्तरण गर्नुस पनि भन्नु भएन ? अब एडिडासको जुत्ता लाउन भएन । नर्थफेसको ज्याकेट लाउन भएन । अक्सफोर्डमा पढेर फर्किन भएन । नामको अगाडि यूएस लेखिएको त कुनै संस्थामा जागिर खानै भएन । दिल्लीमा उपचार गरेर फर्किएको हुँ भन्न भएन । युरोप घुमेको छु भन्न पनि भएन ।

कुन बेला फ्याट्ट विदेशी एजेण्ट भइने हो, त्यो पनि यही फेसबुक, यो फेसबुक पनि त अमेरिकन हो नी, सायद अब फेसबुक चलाउदा, यहाँ केही लेख्दा पनी विदेशी दलाल एजेण्टको ट्याग लाग्ने नै होला । धन्न तपाईंहरुको गणतन्त्र ??? आफुले जे भन्दा र लेख्दा हुने अरुले लेखे दलाल एजेण्ड ?? हरे तपाईंको क्रान्तिकारी सिद्धान्त र प्रगतिशिल विचारमा खिया लागेछ कमरेड ...!!!

GenZ को आन्दोलन र उनीहरुको TEAM लाइ बदनाम गराउन कति हद सम्म नेकपा र महेश बस्नेत लागेका रहेछन भन्ने आधार - उनले आफ्नै कार्यकता जस्मिन ओझाको टिमलाइ सिलत निवास पठाएर राष्ट्रपती निवास अगाडि मुर्दाबादको नारा लगाएउन लागाए छन् । फेसबुकका केहि पेज र ग्रुपहरु पहिले नेकपाको चुनावमा प्रयोग गरिएका तर अहिले ती पेजको नाम जेनजी या जेनजी समुह राखेर विभिन्न मनग्रन्ते पोस्ट र बाझिने, दुविधा पार्ने खालका पोस्टहरु लगएर पोस्ट गरेको बेल्ग्रेती भेट्न सकिन्छ ! आन्दोलनको भोलि पर्सि पल्टै र अन्य वार्ताहरु तथा प्रेस मिटमै पनि पाटीका कार्यकर्ताहरु लागएर बद्नाम बनाउने भद्दा कार्यहरु गरेको देख्न पाइन्थ्यो ! के हो सब आम जनताले देखेका छैनन् र ... जे भने पनि पत्यैदिनु पर्ने हो ? यसरी हेर्ने हो भने जेन जी आन्दोलनको उत्पन्न अहिलेको परिस्थितिमा विदेशी शक्ति र INGO हरु भन्दा पनि देश मित्रैकै पाटी र तिनका कार्यकर्ताहरु बाट बढी खतरा रहेको देख्न / बुझ्न सकिन्छ ? किन भने उनीहरु भड्किला भाषण ... मुडभेड हुने खालका गतिविधिहरु उग्ररुपमा बढाउन चाहेको देखिन्छ ! तपाईहरु सच्चिन्नु हुन्न भने ...अहिले सम्म त देश बिगार्नु भयो भयो ... यस्तो परिस्थिति हुदा पनि बेसर्मी भएर अब देशलाई सुडान/ युक्रेन बनाउन तल्लिन हुनु हुन्छ ? संयमित हुनु होस् बरु सबै सँग मिलेर ... देश बचाउने कार्यमा नयाँ पुस्ताका नेतृत्व सँग सहकार्य गरेर अघि बढ्नुस !

यो ठाँउमा दमकमा ४० बर्ष (अहिले ३४ बर्ष भै सक्यो) सम्म एउटै लाइ मात्रै उमेद्वार बनाएर उसैलाइ मात्रै भोट दिनु पर्ने कस्तो जबज हो ? यो शैली त राजतन्त्र भन्दा पनि माहा राजतन्त्र भएन र ?? यस्तो शैलिले जबज होइन जो कोही साधारण नागरिकलाइ पनि निरङ्कुश र अहंकारी तथा स्वेच्छाचारी शासक बन्न प्रेरित गर्दछ । किन भने मैले जे गर्दा पनि पत्याइ हाल्छन र साथ दिहाल्छन भनेर ... अहिले भएको पनि त्यही र आजको देशको परिस्थितिको सृजना पनी यही कारण हो भनेर समिक्षा गर्न किन ढिला गर्ने ?? पहिले देश बचाउन लागौ देश रहे पाटी बचाउन सकिन्छ, पाटी जोगीए नेता स्वत जोगिन्छन ।

तपाइहरु व्यक्ती जोगाउन लागी पर्नु भएको छ जो निरङ्कुश छ, स्वेच्छाचारी र भ्रष्ट्रको संगतमा छ । अहिलेको परिवर्तनमा नेकपा एमालेका नयाँ पुस्ताको पुर्ण रुपमा सहभागीता र साथ थियो ... पत्याउनु हुन्न होला, जेनजीको आन्दोलनमा सार्वजनिक सम्पत्ति आगजनी गर्नेमा सबै भन्दा ठुलो हात सबै पाटीका नयाँ पुस्ताहरुको हात रहेको छ जो परिवर्तन चाहन्थ्यो । उ चाहदैन थियो हजुर बालाइ र बा पुस्तालाइ नेतृत्व गर्ने नेताले आफुलाइ पनि नेतृत्व गरोस । कांग्रेसी र एमालेका जेनजीहरुले माओवादी नेताहरुको घर र पाटी कार्यालय जलाए, त्यसरी नै माओवादी जेनजीहरुले कांग्रेस र एमालेका नेता र पाटी कार्यालय जलाए, उस्तरी नै रासपा, राप्रपा, जसपा, लोसपा आदी सबैले एकले अर्काको नेताको घर र पाटी कार्यालय जलाएको देख्न सकिन्छ ।

भिडियो हेर्नुस यो सत्य हो । भएको पनी त्यही हो। जे नहुनु भयो । अब सच्चिएर, सच्याएर जानुहोस । तपाइँ सच्चिनु कसरी राष्ट्रघात हुन् सक्छ र ? पहिलो पुस्ताले प्रजातन्त्र ल्याउन यस्तो गरिम, उस्तो गरिम, जेल नेल बसियो ... यस्तो सिस्टम ल्याइयो भनेर त्यसको ब्याज आजीवन खाएर ढाडीने प्रयत्न नगर्नुस ! पहिला जनता जिन्दावाद ! देश जिन्दावाद ! बनाउनुस अनि अवश्य पनि तपाइको पाटी जिन्दावाद ! नेता जिन्दावाद हुने'छ।

समय समयमा सरकार र व्यवस्था परिवर्तन किन आवश्यक रहेको छ ? हामी जनताले बुझेनौं कि ?

हैन ३०/४० बर्ष सम्म एउटै नेता / एउटै पाटीले राज गर्नु लाइ गणतन्त्र/ प्रजातन्त्र भनिदैन .... नेता र नेतृत्व परिवर्तन हुनु जरुरी छ अनि मात्रै देश परिवर्तन हुन्छ ~ यस पद्दति लाइ मात्रै अग्रगमन र प्रगतिशील भनीन्छ तर दु:खको कुरा हिजो प्रगतिशीलको नारा लागाउनेहरु ... नेतृत्व परिवर्तन स्वीकारिरहेका छैनन ??? किन ??

शक्ति पृथकीकारणको सिद्धान्त र सापेक्षवाद नस्वीकार्नेहरु बैचारिक रुपमै दरिद्न मात्रै होइनन सोचमै पनि असली / ठेट सामन्ती हुन् भन्दा अनुउपयुक्त नहोला !

निरङ्कुश भयो भनेर राजतन्त्र फ्याल्न सहमत हुन्छौ तर एउटै व्यक्ति र पाटी लाइ ३०/४० बर्ष कसरी दोहोरि रहन दिन्छौ ? अथवा उसलाई आजीवन नमरुनजेल सम्म कसरी स्वीकार्न सक्छौ ... अनि के यसलाई तपाइँ प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र भन्नु हुन्छ ? यदि यस्तै व्यवस्था लाइ तपाइँ गणतन्त्र मान्नु हुन्छ र ? हो यसै लाइ प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र भन्नु हुन्छ भने तपाइँ झोले मात्रै होइन ! ति नेता र पाटीहरु भन्दा तपाइँ यो समाजको लागी खतरनाक किरा हो ! मानुस या नमान्नुस !

यो हाम्रो देशमा नेताको मात्र समस्या होइन दल र देश भित्र निश्चित समयमा नेतृत्व परिवर्तन भइरह्यो भने सधैं एउटै व्यक्ति र समुह शक्तिमा हुने छैन ~ त्यसले गर्दा उलाई शक्ति बाहिर गए पछी कारबाही हुन सक्ने डर रहन्छ ! अर्को तिर, संधै एउटै व्यक्ति र समुह शक्तिमा नहुने हो भने, राज्य संरचना भएकाहरुले उनीहरुलाई संधै खुसी पारिरहनु, चाप्लुसी गरिरहनु पर्दैन ! तर अहिले एउटै व्यक्ति निरन्तर शक्ति र पदमा हुने भएकाले नेतृत्वलाइ डर छैन ! अरुलाई भने चाप्लुसी गर्नु पर्ने वाध्यता हुन्छ नै र छ पनि !

त्यसैले भोलि जो सुकै किन नहोस, जति सुकै क्रान्तिकारी व्यक्ति नै किन नहोस ! उ पनि समय सँगै भष्ट्र र बदमास भइहाल्ने छन् ~ नभए त्यस्ताको सङ्गतमा रहन चाहन्छ किन भने उसले सत्तामा रहिरहन पाउदछ ! त्यसैले,हेर्नुहोस ! हरेक मानिसले आफु निरन्तर शक्तिमा रहनु पर्छ सोच्नु मानवीय गुण हो ! त्यहि कुरा हाम्रा नेताहरुले पनि चाहन्छन ! त्यसैले यो नेताको मात्र समस्या होइन ! त्यसो भए अब यो सबै कसरि अन्त्य हुन् सक्छ ?

१) नेतृत्व हस्तान्तरण

- प्रधानमन्त्री जस्तो प्रमुख पदमा सिमित कार्यकालको सिमा !

- दलहरु भित्र पनि प्रमुख पदमा उमेर र कार्यकालको सिमा !

२) शक्ति समीकरण

- न्यायपालिका, व्यवस्थापिका र कार्यपालिका बीच स्वायत्तता तर शक्ति सन्तुलन ( अहिले चाही न्यायपालिका / अदालतको नियुक्तिहरुमा दल र सरकार को हस्तक्षेप छ !

३) कानुनको समान दण्ड

- सम्पति शुद्धिकरण र भ्रष्ट्राचार छानविनलाइ स्वायत्त र शक्तिशाली संयन्त्र / कानुन , जहाँ राजनैतिक नियुक्ति र प्रभाव नहोस ! तर अहिले अख्तियार सरकारको नियन्त्रणमा छ !

अब व्यक्तिमा भर होइन, व्यवस्था नै कडा बनाऔं ! ताकी ..... जो नै आएमा पनि बदमासी गर्न नपाओस !