Right to know

Ганцаардал

2014-12-30T11:19:00.001+08:00

Уянгалаг дуу хөгжим сонсоод шаргалтан харагдах навчисын дор бодолхийлэн алхах тэр л мөчид ганцаардлын тухай бодно. Бяцхан гуниглалд яагаад хүн бүр дуртай байдаг талаар өөрөө өөрөөсөө олон зүйл нуршин асууна.

Санаж байгаа бол амьдралд бичсэн захидал өгүүллэгийг бичээд даруй нилээд хэдэн жилийг үджээ. Магадгүй тэр л цаг мөчид хамгийн их ганцаардсан мэт. Заримдаа ганцаардал хүмүүст зориг хүч, айдас хүйдэс, баяр баясал, гуниг гутралыг авчирдаг ч юм шиг. Заримдаа ганцаардал хүнд дахин дахин блогоо хөтлөхийг уриалдаг ч юм шиг. Заримдаа ганцаардал хүнд шинжлэх ухааны шинэ шинэ ойлголтуудыг авчирдаг ч юм шиг.

Яг одоо би ганцаардаж байна. Тиймээс ч блогоо дахин хөтлөж байна.

Сэтгэл судлаач Серматын тодорхойлсноор ганцаардал нь сэтгэлийн тайван бус байдал, танин мэдэхүйн сэдэл, зан үйлээр илэрдэг гэж үзжээ.

Хүн олон талаар ганцаарддаг. Нийгмийн хувьд тодорхой үзэл бодол, үзэл санааны хувьд ганцаардалд ордог бол сэтгэл хөдлөлийн хувьд харилцааны явцад ганцаардалд ордог. Харин би аль аль ганцаардалд автсанаа та бүхэнтэй хуваалцаж байна.

Үзэл санааны ганцаардал.

Нэгэн цагт объективист, индивидуалистуудыг нийгмийн зүгээс хамт олон, найз нөхөд гээд үзэл санааных нь хувьд ганцаардуулж байсан цаг саяхан.

Объективизмд ямар нэг байдлаар найз нөхөд, багш, шавь, ээж, хүү, ах, дүү гэхээс илүүтэй агуулга чухал. Тиймээс ч объективизмд чи хэн байх, тухайн асуудалд хэн өртөх зэрэг нь төдийлөн ач холбогдолтой зүйл биш юм.

10 жилийн бяцхан шар хүү сургуулиа төгсөөд хуульч хэмээх эрхэм мэргэжлийг эзэмшихдээ гагцхүү объектив байр суурьнаас хандахыг л сургасан. Гэтэл объектив байх тухай, нүд, чихгүй байх тухай зааж сургасан багш маань төгссөн сургуулиа, өссөн орчноо мууллаа гэх зэргээр элдвээр хэлэн, цагдаад хүртэл өгч нэр хүнд унагаасан гэж үзсэн нь саяхан. Иймээс л объективизм бол эцсийн дүндээ хэн ч чамд чамайг хараад инээсэн мөртлөө цааш харж муулахад хүргэдэг гэж дүгнэхэд хүргэсэн юм. Харамсалтай нь объектив шүүмжлэлд хэн нь ч анхаарал хандуулаагүй билээ.

Хамт олон, найз нөхөд нь ганц хундага өргөхийг хүсч, шахаж, шаардаж улмаар хэрүүл үүсгэдэг коллективизм саяханыг болтол амь бөх оршсоор л байсан билээ. Хэн нэгнийгээ дургүй зүйлд нь хүчээр авч явж, дургүй зүйлийг нь хийлгүүлж, тэгсэн хэрнээ найз нөхөд гэж яваад нь ичмээр ч юм шиг. Мөн л бие хүний хараат бус байдлын тухай номловол хамт олон найз нөхрөөсөө хөндийрөх мэт.

Миний амьдрал дээрх замыг туулаад бараг 10-аад жил өнгөрчээ. 10 жилийн ганцаардал маань зөвхөн номтой нөхөрлөх эхлэлийг тавьсан нь сайн хэрэг.

Сэтгэл хөдлөлийн ганцаардал

Зүрх сэтгэл бол хоосон сав юм. Түүнд мэдрэмжүүд орч гарч байдаг. Чи ямар мэдрэмж мэдэрнэ. Тийм л мэдрэмжээр сав дүүрэх тухай асуудал юм.

Хүмүүс гэр бүл, хань ижил, ээж, аав, ах, дүү гээд гэр бүлийн орчиндоо мөн л коллективизм болон анимизм, стереотип-ийн үүднээс ганцаардалд ордог. Хайрласан ханийнхаа, өсгөсөн хүүгийнхээ, гэр бүлийнхнийхээ хүсэл мөрөөдөл, үзэл бодлыг нь хүлээн зөвшөөрөхгүйгээр түүнийг яг л өөр шигээ болгож хайрладаг. Бусдын сайн сайхны төлөө, тухайн хүнийгээ хайрлаж байгаа учраас л өөрчлөх гэж оролддог. Энэ бүхэн эцэстээ ганцаардлыг авчирдаг.

Заримдаа гэр бүл зөвхөн өмчлөх эрх шиг болдог. Тиймээс нөхрүүд эхнэрээсээ, эхнэр нь нөхрөөсөө виз авах тухай яриа өрнөх мэт. Гэр бүлтэй болсон хүмүүс найз нөхөд, ойр тойрныхноосоо хөндийрдөг. Ингээд л аз жаргалгүй, хүсэл мөрөөдөлгүй, нийгэмд програмчлагдсан өнөөх л амьдралаар амьдарсаар ганцаардана.

Хүн бүр болж бүтэхгүй амьдралын нугачаанд нухлагдан амьдрахдаа зөвхөн үүргийн үүднээс хандах нь бий. Харилцаад үзэхэд аль хэдийн ганцаардсан туйлдсан гаднаа сайхан инээсэн мишээсэн боловч цаанаа л гуниглан алхах нь харагдана.

Бид яагаад бие биенээ байгаагаар нь хүлээн авч, хүсэл мөрөөдөлд нь тусладаггүй юмаа гэхэд саад болохгүй амьдарч болдоггүй юм болоо. Яагаад хүн бүр ганцаардах ёстой гэж.

Гуниг дагуулан алхах тэр залуугийн харцанд ганцаардал тодоос тод харагдах шиг. Бухимдал, уураа өөрийнхөө нээсэн блог, фэйсбүүкт бичин хэзээ нэгэн цагт хэн нэгэн үзээсэй хэмээн битүүхэндээ найдан горьдох мэт. Өдөр бүр өөрийн тэмдэглэлээ бичин бусдаас нуухдаа өнөөх л стереотип болон уламжлалаас айх мэт.

МЭДЭХ ЭРХ

2014-12-30T11:11:00.002+08:00

МЭДЭХ ЭРХ

Хүн төрөлхтний ихэнх нь өөр дээрээ мордуулах гэж нуруун дээрээ эмээлтэй төрөөгүй, хэсэгхэн хүн Бурханы зарлиг, хууль ёсоор тэднийг унахад бэлэн байдаг ч юм биш.

Томас Жэффэрсон

Хүн төрөлхтний түүхэнд эзэмшлийн гурван систем хэрэгжиж байсан. Нэгдүгээрт, Хаан эзэн бусдыг эзэмших, хоёрдугаарт, бүгдээрээ бүхнийг эзэмших, гуравдугаарт, өөрөө өөрийгөө эзэмших юм. Эдгээр эзэмшлийн системээс хүний мөн чанар, соёлт иргэншилд тохирсон систем бол гурав дахь нь буюу өөрөө өөрийгөө эзэмших явдал юм. / Энэ эссэнд эзэмших, өмчлөх, амьдрах зэрэг нь мэдэх эрхтэй нэг утгаар ойлгогдоно. /

Хаан эзэн бусдыг эзэмших / Нэг ба цөөн бүлэг бусдыг эзэмших /

Өрнийн деспотизмд хэмжээгүй эрхт хаан бүхнийг эзэмшиж болох талаар Платон, Аристотель нар номлож байв. Сайн үйл гэдэг бол шилдэг сайн зан төлөв юм. Шилдэг зан төлөв хүн бүрт заяагддаггүй хэмээснээр деспотизм, аристократизм, олигархи, монархи тогтолцоог хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Тиймээс хүүхдийг том хүн эзэмшиж, боолчлолыг жам ёсны үзэгдэл хэмээн үзсээр иржээ. Дорнын деспотизмд хаан бол бурханы илч төлөөлөгч, тэнгэрийн хүү хэмээн өргөмжлөгддөг. Дорно дахинд хаанаа бурхан мэт дээдлэн шүтэж, хааны хэлсэн үг бурханы зарлиг болгон иргэдэд хүрдэг байв. Тиймээс хаан бүхнийг эзэмших нь зүй ёс байв. Хаан эзэн бусад хүмүүсийн амьдралыг шийдэж, амь насыг өмчилж, хүсэл зоригийг эзэмших нь байгалийн хуулийг зөрчиж буй санаа зуун, зуун өнгөрөх тусам улам баяжигдсанаар энэ систем нуран унасан юм. Харин олигархи тогтолцоо өнөө хэр зүсээ хувирган оршсоор байгаа бөгөөд оюун ухааны хувьд ч тэр, эрх чөлөөний филисофийн үүднээс ч тэр цөөн бүлэг бусдыг эзэмших нь буруу юм. / үүнийг мэдэх эрхийн тухай ойлголт дээр тайлбарлах болно /

Бүгдээрээ бүхнийг эзэмших / коммунизм /

Бүгдээрээ бүхнийг эзэмших систем XX зуунд бүрэн коммунизм нэр томъёогоор дэлхийн түүхэнд бичигдэх болсон юм. Коммунизмд бүх хүнд баялагийг тэгш хүртэх, боломжийг тэгш бий болгох замаар бүхнийг эзэмшиж болох талаар номлож байв. Гэвч үнэн дээрээ энэ систем хувь хүн өөрөө өөрийгөө ч эзэмшиж чаддаггүй байв. Тэд хүссэн хувцас, хүссэн дуу, хүссэн шашин, хүссэн амьдралаараа амьдрах боломжгүй байсан юм. Үнэн хэрэг дээрээ бүх хүн бүхнийг эзэмших боломжгүй гэдгийг дэлхийн түүх бидэнд харуулсан. Логикийн хувьд ч боломжгүй зүйл юм. Учир нь хүнд хувийн өмч байхгүй үед нэг өмчийг ашиглахын тулд бусад бүх хүнээс зөвшөөрөл авах хэрэг гардаг. Хятад улсад нэг иргэн үйл ажиллагаа явуулахын тулд 1 тэр бум гаруй хүнээс зөвшөөрөл авах болно. Зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй гээд асуудал олон. Тиймээс бүх хүн бүгдийг эзэмших систем 1990 он гарсаар бүрэн устсан юм. / Одоо байгаа коммунист систем хүний хувийн өмчийг ямар нэг хэлбэрээр хүлээн зөвшөөрсөн байдаг /

Өөрөө өөрийгөө эзэмших

“Бүх хүн өөртөө өмчтэй байдаг. Юу ч байхгүй хүнд ямар ч эрх байхгүй,

гэхдээ өөрийгөө эзэмших эрхтэй”

Ж.Локк

Хүнд байгалиас заяагдсан өмч бол бие, оюун ухаан, сэтгэл зүрх юм. Тиймээс хүн бие, оюун ухаан, сэтгэл зүрхээ эзэмших эрхтэй байдаг. Олон мянганы турш байгалийн / жам ёсны / дээрх хууль хэрэгжихгүй хаан эзэн, цөөн хүмүүс бусдыг эзэмших нь зүй ёс хэмээн үздэг байснаараа боолчлол, аллага хядлага, дайн дажин гээд хар бараан бүхий л зүйлс бий болсон байдаг билээ. Зуун, зууны туршид удирдагчид, дарангуйлагчид хүн бүр адил төрдөггүй, тиймээс зарим нь төрөлхийн удирдах гэж, зарим нь төрөлхийн зарцлагдах гэж төрдөг хэмээсээр агуу их хэлмэгдүүлэлт, агуу их дайн, агуу их хүний эрхийг зөрчсөн байдаг. Хүний хувь заяаг бурхан зурсан байдаг тиймээс түүнийг хэн ч өөрчлөх эрхгүй хэмээснээр өөрсдийгөө удирдагч, хаан болгон өргөмжилсөөр байсан билээ. Үнэн хэрэг дээрээ хувь заяаг хүн өөрөө бүтээдэг хийгээд хүн хүнээрээ /бүгд адилхан хүн/ л төрдөг юм.

Шинжлэх ухаанаар хааны эзэмшилд зарцлагдах нь зүй ёс хэмээн батлагдсан нэг ч онол байхгүй. Түүнээс гадна хар арьстай л бол боол болох учиртай гэх шударга ёс ч байхгүй. Хаан эзэн, цөөн хүн бусдыг эзэмшдэг системд хүмүүс аз жаргалыг олж авч чаддаггүй. Нөгөө талаар бүх хүн бүхнийг эзэмших систем хувь хүний / гуманизм / сэтгэл ханамжийн илэрхийлэл болж чаддаггүй юм. Шударга ёс, ёс суртахуун, байгаль, хүний мөн чанарт тохирсон цорын ганц эзэмшлийн систем бол өөрөө өөрийгөө эзэмших систем юм.

Хувь хүн өөрөө өөрийгөө эзэмших учир үүрэг, хариуцлагыг өөртөө л хүлээдэг. Залхуурч ажил хийхгүй огоорвол хүсэл мөрөөдлөө хэрэгжүүлж чадахгүйд хүрдэг. Энэ нь өөрөө өөрт оногдуулж буй зүй ёсны шийтгэл юм шүү дээ. Сайн явах санааных гэдэг шиг хувь хүн өөрөө өөрийнхөө амьдралыг мэдсэнээр жаргал, зовлонг өөртөө хүлээдгээрээ төгс систем юм.

Мэдэх эрхийн тухай ойлгот

Ж.Локк засаглалын тухай хоёр дахь шаштир бүтээлдээ “хүний эрх төр үүсэхээс өмнө байсан тул бид байгалиас заяасан эрх гэдэг. Хүн эрхээ хамгаалахын тулд төрийг бий болгодог гэж өгүүлжээ. Тэрбээр хүний эрхийг амьдрах, эрх чөлөөтэй байх, өмчлөх гэж 3 хуваасан байдаг.

Ж.Локкын өгүүлсэн амьдрах, өмчлөх, эрх чөлөөтэй байх эрх нь угтаа нэг л эрх юм. Хүнд байгалиас заяагдсан эрх бол өөрийн дураар амьдрах буюу мэдэх эрх юм. Гэвч өнөө үед амьдрах эрх гэсэн томъёог амьд явах эрх, амьдралын наад захын шаардлагатай бүх зүйл, хоол, хувцас, орон байраар, эрүүлийг хамгаалах зэргээр хэрэглэгдэж байна. Өөрөөр хэлбэл, амьд явах буюу хүний аминд халдахыг хориглох, хоол хүнс, хувцастай байх зэрэг нь амьдрах эрхийг бүрэн төгс тодорхойлоход учир дутагдалтай юм. Жишээлбэл, Би эхнэр авахын тулд эцэг, эхээсээ зөвшөөрөл авч, ямар сургуульд сурах, ямар мэргэжил эзэмших гээд буруу тогтсон ёс заншил, стереотип нь амьдрах эрхэд маань сөргөөр нөлөөлж буй боловч амьд явахад маань саад болохгүй байна гэж төр үздэг.

Мэдэх эрх бол бусад эрхийн үндэс суурь юм. Хүн өөрөө өөрийгөө эзэмшсэнээр бусдын эрхийг хөндөхгүйгээр юуг ч хийж болдог. Тухайлбал, Тамхи татах эрх байя гэж бодвол хүссэн үедээ тамхиа татах ба гагцхүү бусад хүний эрүүл байх, тамхигүй орчинд байх эрхийг хөндөж болохгүй юм. Тиймээс нэг бол ганцаараа байхдаа, нэг бол өөрийн өмч буюу гэртээ энэхүү эрхээ эдлэх боломжтой юм. Хүн өөрийн өмчөө захиран зарцуулсанаар өөрийн зорилго, хүсэл мөрөөдөлд хүрэх боломжтой юм.

Ф.Дуглас өөрийгөө эзэмших хийгээд жам ёсны эрх гэсэн сонгодог либерализмын энэ хоёр томъёон дээр үндэслэн боолчлолыг устгах хөдөлгөөнийг дэмжсэн үндэслэлээ гаргасан байдаг.

Сүүлийн үед хүмүүс хүний эрх тоо тоомшгүй олон болж байна хэмээн шүүмжлэх боллоо. Угтаа бол эрх ганц эрх чөлөө тоо тоомшгүй олон юм. Хүн эрх чөлөөтэй байх буюу мэдэх эрхтэй.

Үл түрэмгийлэх аксиом

Эрхийн гол зарчим бол үл түрэмгийлэх аксиом юм. Энэ зарчим бүрэн дүүрэн утгаараа хэрэгжвэл энэ дэлхий амар амгалан байх юм.

Эрх бол хязгааргүй зүйл биш. Нэг хүний эрх нөгөө хүний эрхээр хязгаарлагддаг. Хүн бүр өөрийн сонгосон амьдралаар амьдрах эрхтэй бөгөөд бусдын ийм эрхийг зөрчих ёсгүй. Өөрөөр хэлбэл хэн ч бусад хүн ба хэн нэгний өмчийн / мэдэх эрхийн / эсрэг түрэмгийлэх үйлдэх эрхгүй гэх зарчим юм.

Эрхийн энэ зарчмыг ойлгож, мэдрэх нь илүү чухал юм. Позитив эрхийн онолчид эрхийг жагсааж бичих нь бий. Гэвч эрхийг жагсааж бичнэ гэдэг дэндүү утгагүй зүйл юм. Учир нь хүн эрхээ эдлэхдээ бусдын тийм эрхийг зөрчихгүйгээр тоолж барашгүй эрх чөлөөгөө эдлэх боломжтой шүү дээ. Тиймээс хэрэв эрхийг жагсааж бичих болвол эрхийн хязгаарын дээрх зарчмыг нэг бүрчлэн тухайн тохиолдол бүр дээр бичих шаардлагатай болно. Энэ нь яг л од тоолоод нэг бүрчлэн нэр өгөхтэй ижил юм.

Үл түрэмгийлэх аксиом буюу эрхийн хязгаарын зарчим хэрэгжихэд хүний мэдрэмж, ёс зүйн түгээмэл чанар чухал ач холбогдолтой. Амьдрал бол тэр чигээрээ баялаг нөхцөл байдал учир тухайн нөхцөл байдалд эрхийн хязгаарыг мэдрэх мэдрэмж их хэрэг болдог. Эцэг эхчүүд хүүхэд нь эхнэр аваад ирж байхад зөвшөөрөл олгохгүй байна гэдэг мэдрэмжгүйн хэрэг бөгөөд нөгөө талаар ёс зүйгүй үйлдэл юм.

Мэдээллийн эрх чөлөө мэдэх эрх хэрэгжих нөхцөл болох нь

Мэдэх эрх хэрэгжих суурь нөхцөл нь хорин нэгдүгээр зууны амьдралын хэв маяг болсон мэдээлэл юм. Хүн мэдээлэлгүйгээр өөрийн хүссэнээр амьдрах нь юу л бол. Тэтгэлэгт хамрагдахыг хүсвэл тэтгэлэгийн талаар сүүлийн үеийн мэдээллийг олж авах шаардлагатай болдог. Тиймээс мэдээллийн эрх чөлөө бол мэдэх эрхийн хэрэгжих суурь болж байгаа юм.

Мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хууль батлагдаагүй нь Монгол улсад хүний эрхийн хэрэгжилт хэрхэн байгааг харж болно. Мэдээлэлгүйгээр хүн өөрийн дураар амьдрах боломжгүй багатай өнөө үед мэдээллийн эрх чөлөөг баталгаажуулахгүй байх нь манипулятив боолчлол болдог.

Мэдэх эрх минь зөрчигдөж байна.

Анимизм

Монголчууд бид мухар сүсэг бишрэл дэндүү ихтэй хүмүүс. Уурганы дээгүүр алхаж болохгүй, шөнө хог хаяж болохгүй, орондоо дуулж болохгүй гэх мэтчилэн анимист заншлууд өөрийн дураар амьдрахад минь саад болдог юм. Элдэв төрлийн мухар сүсэг бишрэлд болох бүтэх үг нэг ч байхгүй тэгсэн атал сургаал номлол ч үгүй. Гэвч анимист зан заншлаар өсөн торнисон эцэг, эх, хамаатан садангууд маань тэгж болохгүй, ингэж болохгүй мэтээр сургана. Угтаа бол анимизм амнаас ам дамжин ирсээр стереотип болдог. Аль нэг шашинд хамаарагддаггүй мухар сүсэг бишрэл миний хийх үйлдлийг хэзээ, хаана гэх мэтээр хориглоно. Мухар сүсэг бишрэлд итгэх нь сайн уу? Эсхүл муу юу гэдгийг ярих нь сэдэвт хамааралгүй тул ингэсгээд өндөрлөе хамгийн гол нь дэлхийн хаана ч байдаг аливаа шашны номлолд хамаардаггүй энэ мухар сүсэг бишрэл өөрийн дураар амьдрах эрх минь зөрчигдөх чухал хүчин зүйлсийн нэг юм.

Ёс заншил ба стереотип

Ёс заншилд авах зүйл ч их бий, хаях зүйл түүнээс их бий. Зан заншил бол эрт үеэс дамжин ирсэн уламжлал юм. Гэвч дундад зууны үеийн хүмүүсийн амьдралын заншил өнөөгийн мэдээллийн эрин зуунд тохирох нь юу л бол. Монголчууд бид шиг уламжлал гэхээр нэг, нэгэнгүй бүгдийг нь ирээдүй рүү чирэх гэсэн улс байхгүй л байх. Уламжлал бол амьдралд зохицолтой нь үлдэж, зохицолгүй нь таягддаг динамик дэвшил шүү дээ.

Ёс заншил бол динамик дэвшил байдаг атал эцгийн эрхт ёсноос үүдэлтэй сөрөг шинжтэй ёс заншил бат бэх оршин байсаар байна. Ёс заншил нь аливаа зүйлсийг зөвшөөрөх, хориглох хэм хэмжээ тогтоох шинжтэй байдаг. Тиймээс хориглосон, зөвшөөрсөн хэм хэмжээ нь бидний мэдэх эрхэнд халддаг юм. Харин Стереотип буюу хэвшсэн үйлдэл бол нийгмийн сөрөг соёл, соёлын гажуудал болон хувьсдаг.

Африкт нэг овогт эхнэр болох хүн нь хуримын анхны шөнө нөхрийнхөө гэр бүлийн эрчүүдтэй секс хийдэг уламжлалтай байдаг. Хүссэн хүсээгүй ч Африкийн тэр омогийн эмэгтэйчүүд энэ амьдралын хэв маягийг туулдаг. Дэлхий дээрх хамгийн ихээр өөрийн дураар амьдрах буюу мэдэх эрхэд халдаж буй уламжлал бол энэ юм. Харин Монголчууд бидэнд буй сөрөг ёс заншил бол нялхасыг угтах ёсонд өгдөг нэр юм. Хүүхэд тогтдоггүй айлд Нохойжав гэх мэт нэрийг өгөх уламжлал юм. Нэг талаас мухар сүсэг бишрэлийн шинжтэй ч нөгөө талаас ёс заншил болон хөгжжээ. Энэ мэт маш олон уламжлал нь мэдэх эрхийг хөндөж байна.

Патриарх

Монголчууд гэлтгүй дорно дахинд эмэгтэй хүнийг гэрийн боол зарц мэт үздэг сэтгэлгээ одоо хэр бат бөх оршин тогтносоор байна. Уг нь би Феминист үзэлтэй юм болохоороо эхнэртэйгээ ханилан суугаад гэр орны ажилдаа хамт туслалцаад, хоол хийж сурсан юм. Гэтэл Ээж маань эрэгтэй хүн хог шүүрддэггүй, бэр хүн ийм л амьдралыг туулах ёстой мэтээр нөгөө хадмын яхир зан, бэрийг сурган хүмүүжүүлэх ёсон гэх мэтчилэнгээр эхнэрийг минь ажлаар булна. Ингээд гэр бүлд эхнэр, нөхөр хоёрын дунд бяцхан үл ойлголцол бий болж, яваандаа хайр эвдрэлцдэг.

Эхнэр нь нөхрөө ээж чинь тэгээд байна, ээж чинь ингээд байна гэх мэтээр сүүлдээ уцаарлаж эхэлнэ аргагүй ч биз зарцын амьдралыг хэн л тэсэв гэж. Эх нь хүүхдэдээ эхнэр чинь ажилгүй юм, залхуу яаж энэ амьдралыг авч явна хэмээн хүүгийнхээ өмнөөс санаа зовнин битүүхэндээ цаагуураа салахыг зөвлөнө. Ийм амьдралын дунд нөхөр өөрийн дураар амьдрана гэж үү? Хадам эхчүүдэд хэвшсэн энэ муу заншил, стереотип бүхэл бүтэн хүүхдийнхээ амьдралыг жаргалаар бус зовлонгоор дүүргэдэг.

Эмэгтэйчүүд бол гэр бүлийн хоёрдогч хэрэгцээг хангах зэвсэг төдий зүйл болон хувирчээ. Эмэгтэйчүүдийг урт үстэй ухаан богино, гэрээ мэдье гэвэл эрээ мэд гэх мэтчилэнгээр Патриархат догматизм бат бөх оршиж байгаа үед эмэгтэйчүүдийн мэдэх эрхэнд халдахгүй гэж үү.

Фундаментализм

Эцэг, эхчүүд хүүхдийнхээ амьдралд оролцож ямар хоол хийх, ямар хувцас өмсөх, ямар сургуульд сурах, ямар мэргэжилтэй болох гэх мэтээр амьдралд нь хутгалддаг. Үнэн хэрэг дээрээ хүүхэд эцэг, эхчүүдийн урьд алдсан алдаа, эсхүл хийж гүйцээгээгүй мөрөөдлийн дүрх төрх болон хувирдаг. Хүмүүс өөрийн дотоод оюун ухаан, ертөнцөд бий болгосон дүрх төрхийг бусад хүнд тавин, тэрхүү дүр төрхөө бодит байдал болгохыг шаарддаг. Холливуудын “Яагаад гэвэл би хэлсэн учраас” гэсэн нэртэй кино байдаг. Тэрхүү кинонд хүмүүс тэр дундаа эцэг, эхчүүдийн фундаменталист үйлдлүүдийг харуулдаг юм. Ёс суртахуун фундаметализм болон хувирч, хүмүүс фундаменталист үйлдлүүдээ ёс суртахуун, ёс зүйгээр халхалдаг. Угтаа бол ёс суртахуун бол бусдын амьдралд бүү оролц, хүн бүр тэгш эрхтэй гэсэн ухагдахууныг илэрхийлдэг юм.

Нийтийн тосгоны филисофи

Дээрх аспектууд бол хувь хүн, нийгмийн соёлоос үүдэлтэй хүчин зүйлс юм. Ихэнх тохиолдолд хүний эрхийг хамгаалах үүрэг бүхий төр хүмүүсийг, иргэдээ өмч мэт болгон мэдэх эрхэнд нь халддаг. Үүний хамгийн том жишээ бол нийтийн тосгоны филисофи юм. АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга Хилари Клинтон хүүхэд бол төрийн өмч, тиймээс хүүхдүүдийг төр хүмүүжүүлэх ёстой гэж хэлсэнээр нийтийн тосгоны филисофийн агуулга тодорхойлогддог. Ер нь төр иргэдээ өмч гэж бодсоноор албадлагаар цэрэгт явуулж, албадлагаар сургуульд хамруулж, хүмүүжүүлэх нь зүйтэй гэж үздэг. Хэрэв цэрэгт явах, хүүхдүүдийг асрамжийн газар, сургууль, цэцэрлэгээр хүмүүжүүлэхгүй бол улс орон мөхнө гэж үздэг. Өнөө үед цэрэгт хүн бүр явах нь улс орны баталгаа болж чадахгүй төдийгүй төрийн хэлээд байгаа хүмүүжил нь ухамсарын шанаа төдийгөөр хэрэгждэг.

Боолчлол бол жам ёсны үзэгдэл

Аристотель Боолчлолыг жам ёсны үзэгдэл хэмээснээр энэ дэлхийд хүмүүс зарим нь удирдах гэж зарим нь зарцлагдах гэж төрдөг гэсэн санааг илэрхийлэн Аристократ үзлээ дэвшүүлсэн байдаг. Боолчлол бол төгс дарангуйлал юм. Харин дарангуйлал байх ёстой үзэгдэл мөн гэж үү? Т.Жеферсоны хэлдгээр хүн бүр эмээлтэй төрдөггүй. Тиймээс ч боолчлол, дарангуйлал оршин тогтнох үндэсгүй билээ. XVIII зуунд боолчлолын эсрэг хөдөлгөөнүүд өрнөн боолчлолыг халуулж чадсан ч өнөө хэр боолчлол / хүний наймаа, хүн худалдах гэмт хэрэг/ оршин байсаар байна. Нөгөө талаар эцэг, эхчүүдийн фундаменталист үйлдэл, төрийн иргэдээ өмчлөх оролдлого нь орчин цагийн боолчлол юм. Тэд бидний мэдэх эрхэнд халдан миний хийх ёстой, хийх ёсгүй үйлдлүүдийг зааснаар биднийг утсан хүүхэлдэй болгон боолчилдог. Амьдрах, ажилд орохын тулд цэрэгт явж, аль сургуульд сурах, ямар мэргэжил эзэмшихээ эцэг, эхээсээ асуун, казино тоглох, мөрийтэй тоглох нь гэмт хэрэг болсоноор бид хаа сайгүй орших болохгүй бүхний хаост орших болдог.

Хүн бүрийн аз жаргалын ертөнц бол зөвхөн хүн бүрт л байх боломжтой.

Хүн бүр өөрөө өөрсдийгөө мэдсэнээр тэнд энхтайван, эрх чөлөө, ардчилал, сайн сайхан оршин байх болно. Хүмүүс эрхээ эдлэхдээ бусдын тийм эрхийг хөндөхгүй байх нь мэдэх эрх хэрэгжих үндсэн зарчим болно. Тиймээс эрх чөлөөний мэдрэмжийг хөгжүүлэн, ёс зүйн унивирсализмыг түгээх шаардлагатай юм. Мэдэх эрх хүмүүсийн мэдрэмжинд оршдог. Түүнийг хуулиар нэг бүрчлэн зохицуулах боломжгүй хийгээд харин хамгаалах шаардлагатай юм. Хүн бүр өөр өөрийн амьдралаа мэдэх мэдрэмжтэй байдаг. Гагцхүү төрд тийм мэдрэмж байхгүй учир төрийн эрх мэдлийг хуулиар хязгаарлах шаардлагатай болдог. Нөгөө талаар эрх чөлөөний мэдрэмж хийгээд иргэний боловсролыг хөгжүүлэх нь эрх чөлөөт ертөнц бүрэлдэх нөхцөл болно. Монголд хүн бүр эрх чөлөөтэй байх эрхээ эдлэж чадахгүй байна. Монгол хоцрогдсон уламжлал, соёл / мэдээж хэрэгтэй нь үлдэх учиртай /, төрийн увиагүй бодлого, төрийг шүтэх шүтэн бишрэгчидээс хүн өөрөө өөрийгөө мэдэх эрхээ эдлэж чадахгүй байгаа юм. Эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд нөхөр, хадам эцэг эх, соёлын боолчлол болж байгаа нь ардчилсан улс гэж хэлэхэд учир дутагдалтай байна. Эрх чөлөө соёл уламжлалд дарлагдсанаар эрх чөлөө биш болдог. Эрх чөлөөгүй улс гүрэн ардчилалгүй болдог юм. Өнгөн дээрээ эрхийг хуульчлаад цаагуураа зөрчих нь эрх чөлөөг боомилдог. Иймд эрх чөлөөний үндсэн зарчим болох мэдэх эрхийг ойлгох, танин мэдэх, сурталчилах хэрэгтэй байна.

Их хурлаас улсын дээд шүүх руу урагшаа

2011-10-10T19:33:00.000+08:00

“Бие хүн эрх чөлөөгөө заяамал гэж ойлгож байхад дарангуйлагчид эрх чөлөөг өөрсдөө өгдөг гэж боддог. Хүмүүс өөр хоорондоо жамаараа зохицон амьдрахаа шударга гэж үздэг байхад дарангуй бодолтнууд шударга ёсыг бид тогтоодог гэж ярьдаг.”

Фридрих А.Хаек

Ш.Л.Монтеське-ийн боловсронгуй болгосон төрийн эрх мэдлийн хуваарьлалтын онол Монгол улсад хэрэгжиж байна уу? Энэ асуулт сүүлийн үеийн телевизийн мэдээг үзэх тоолонд гарах боллоо.
1992 онд Үндсэн хуулиндаа Хууль тогтоох эрх мэдлийг Улсын Их Хуралд, гүйцэтгэх эрх мэдлийг засгийн газарт, шүүх эрх мэдлийг улсын дээд шүүхэд хадгалуулсан билээ. Энэ хадгалуултын хугацаа нь дууссан бололтой. Улсын их хурлаар “Ми-8” нисдэг тэрэгний ослын дүгнэлтийг улсын их хурлын бүлэг урьдчилан гаргаж, буруутанд нь хариуцлага тооцож, магадгүй заримдаа шүүхийн мэтгэлцээнийг ч өрнүүлэн авна.
Монгол улсын дээд шүүхийн үйл ажиллагаануудыг улсын их хурал ч гүйцэтгэх болсон мэт.
Улсын дээд шүүхийн үйл ажиллагаа нь
- Хуульд албан ёсны тайлбар гаргах
- Шүүхийн практикийг судлан, зөвлөмж гаргах
- Хэрэг маргааныг хянан шийдвэрлэх гэх мэт.
Харин Улсын их хурал хуулийн зүйл заалтанд зарим үед тайлбар гаргаж, түүнийгээ өөрөө өөрсдийнхөөрөө гуйвуулан ашиглана. Тухайлбал: “Эх орон Ардчилал” эвсэл тарснаар Ардчилсан нам бүлэг байгуулсан үйлдэл юм. Эвсэл тарсан ч Үндсэн хуулийн дагуу улсын их хуралд суудалтай нам 8-аас доошгүй гишүүдтэй бол эвсэл байгуулж болно гэсэн зүйл заалтыг гуйвуулан тайлбарлаж бүлэг байгуулсан билээ. Энэхүү үйлдэл нь иргэн Х.Тэмүүжин, Баяраа нарын Үндсэн хуулийн цэцэд гомдол гаргаж, цэцийн дүгнэлтээр Ардчилсан намын бүлэг байгуулсан үйлдэл нь Үндсэн хууль зөрчсөн хэмээн дүгнэсэн. Харин ардчилсан намынхан үүнийгээ зөвлөл болгож, хуулинд зөвлөл байгуулахыг хориглосон заалт байхгүй хэмээн тайлбарласнаар өнөөг хүртэл зөвлөл нэртэй улсын их хурлын бүлгийн үйл ажиллагааг явуулж байгаа юм.
Улсын их хурал дахь МАХН-ын бүлгийн дарга Идэвхтэн Ми-8 нисдэг тэрэгний хэргийн талаар дүгнэлт гарган хэлэхдээ шүүх, хяналтын байгууллагууд эдгээр асуудлыг анхаарна гэдэгт найдаж байна хэмээн хэлсэн нь шүүх, хяналтын байгууллага зөвлөмж болсон мэт.
Мөн саяхан Улсын их хурал туул голын ус бохирдсон асуудлыг хэлэлцэн ус суваг ашиглалтын газрын даргыг дуудан байцааж байх юм. Бүр сүүлдээ ус суваг ашиглалтын тендер хууль бус болсон байна хэмээн дүгнэлт ч гишүүд гаргаж байх шиг.
Зарим нэгэн гишүүд нь дээлийг чинь нөмрүүлнэ хэмээн ярьж, нөгөө хэсэг нь бөө мөргөлтэй гэдгээрээ сүрдүүлнэ. Яг л гудамжны шүүх хуралдааны танхим мэт. Угтаа их хурлын маань гүйцэтгэх гол ажил хууль батлах асуудал билээ. Харамсалтай нь их хурлын үйл ажиллагаа өөрчлөгдөж хэн нэгний хууль бус шийдвэрийг хэлэлцэж, эсхүл хэн нэгний буруутай үйл ажиллагааг тогтоох шүүх эрх мэдлийн ажлыг хийх болсонд судлаач миний зүгээс тун сэтгэл дундуур байна.
Эцэст нь Ван хааны хэлсэнчлэн:
бөөр бөгсөнд байг
цэр цээжинд байг
Их хурал нь хуулиа баталдаг байг
Шүүх нь хэрэг маргаанаа хянан шийдвэрлэдэг байг хэмээх үгээр бодрол эхлүүлье…..

Ахархан бодолтой залууст зориулсан хэдэн үгс

2011-09-25T16:48:00.003+08:00

Чамд амлахгүй би хоёрын хооронд гуравхан үгийг
Чамд мэдрүүлнэ би байгаагаараа тэр л хайрыг
Хэлэх зориггүйдээ биш би хоосон амлалт хүсээгүй
Хайрласаар байх болно чамайг хүссэн хүсээгүй
Би Outlaw, D45 хамтлагийн дуунуудад дуртай. Их сургуульд багшилж, олон шавь нараараа бахархаж, одоо хувийн компанид ажил хийж яваа 26 настай залуу. Хүмүүс заримдаа надад бацаануудын дууг сонслоо гэж битүүхэн шоолдог. Харин би өөдөөс нь дотроо тэднийг өрөвддөг. Дуу хуур, хөгжим нас харгалздаггүй. Уянгалаг сайхан дуу,сайхан шүлгийг 50 настай болсон ч сонсоно. Ээж минь Outlaw хамтлагийн дууг сонсох дуртай.Тэглээ гээд ухаангүй тэнэг болчихгүй. Заримдаа хүмүүс яагаад хэлбэр хөөдөг юм болоо. Бусдаас нууж дуу сонсож, өнгөн дээрээ өөр том том юм ярьж классик яриагаа өрнүүлнэ. Харин би бол өөр ямарч дуу сонсдог бай түүнийг нь хүндэтгэдэг. Хүүхдийн дуу сонслоо гээд хүүхэд болчихгүй шүү. Ийм ахархан бодолтой залуучууд хүний амьдралд олон таардаг. Харин шавь нар минь битгий хэлбэр дүрс хөөгөөрэй. Үргэлж өөрийнхөөрөө байж, өөрөөрөө шийдвэр гаргаж байгаарай.

Ээжээ

2011-09-25T01:10:00.000+08:00

Ээжээ таны сэтгэл зүрхний дэлбээнд хүү чинь мэндэлсэн

Сая сая бодлын тэнгэрт хайр гэрэлтүүлэн нүдээ нээсэн

Жаргалын дунд манан бударч будилж явсан ч

Хүүгээ гэсэн нулимсыг хараад ухаажиж томоожсон

Алдаа оноо бүхнээ танд жихэж жихүүдэс хүргэм байсанч

Амьдралын даваа бүхэнд нядлуулан тунирхаад сэтгэл тэнийсэн

Энэ бүхний эцэст хүү нь энэ хорвоо дэлхий дээр таниас өөр эрдэнэ байхгүйг ойлгосон

Ээжээ хүүгээ уучлан ертөнцийг минь гэгээрүүлээч

Мишээл бүхнээ тандаа зориулж хүү нь амьдрах болно

Мэлмий тэнийсэн ухаарал болгоноо амьдралаараа харуулах болно

Зүрх минь таны төлөө цохилож, таныхаа тоолж барашгүй ачлалыг хариулах болно

Ээжээ тандаа хайртай шүү

НАМУУДЫН ЗАСАГ

2011-06-04T10:01:00.000+08:00

НАМУУДЫН ЗАСАГ

Нам бол ард түмний засгийг нураах бэлэн зэвсэг мөн.
Ж.Вашингтон

XVII-XVIII зуунд Англи, Францад өрнийн десотизмийг хязгаарлах, эсэргүүцэх, парламент ёсыг дэлгэрүүлэх зорилгоор бий болсон хэсэг хүмүүсийн үйл ажиллагааны зохион байгуулалтын үр дүнд нам бий болсон гэж зарим судлаачид үздэг. Нам нь анхандаа нийгмийн идэвхитэй, дээд давхрагынхны хамарсан шинжтэй байснаа XIX зуунд бүх анги, давхрагыг хамрах болжээ.
1920 онд ноёдын, түшмэдийн, ардын гэсэн гурван дугуйлан үүссэн нь хожим Монголд анхны нам (Монгол Ардын Нам) бий болох үндэс суурийг тавьсан юм.
1925 онд Монгол Ардын Нам Коммунизмын үзэл суртлыг намын гол чиг баримжаагаа болгон нэрээ Монгол Ардын Хувьсгалт Нам болгон өөрчилж, үндсэн хуульд “нам бол төрийг жолоодогч хүч мөн” хэмээн тунхаглан засаг төрийн үйл ажиллагааны бүхий л шатанд нам бүхнийг засагласаар даруй 70 жилийг үдсэн юм. 70 жил намыг дахин шүтэх үзлийг манипуляцилж, 70 жил популистуудыг төрөл, төрлөөр бэлтгэн, 70 жил дарангуйллаа намыг дахин шүтэгч, популистуудаараа хавхавчилж, 30 гаруй мянган хүний амийг хороож, 20 гаруй мянган гишүүнчлэлтэй нэг намын дарангуйлал 1990 онд төгсгөл болсон юм. 1992 онд Ардчилсан үндсэн хуулиа баталсанаар олон намын систем бий болж, нам бол төрийг жолоодогч хүчин бус тодорхой үзэл санаан дор сайн дураар нэгдэж улс төрийн харилцааны хүрээнд нийгмийн төлөө ажилладаг хэсэг (бүлэг) хүмүүсийн нэгдэл болон өөрчлөгдсөн юм.
Ардчилсан нийгэмд засгийн эрх мэдэл намд бус ард түмэнд...
    Ардчилал бол ард түмний засаглал юм. Ард түмэнд засгийн бүх эрх мэдэл байдаг. Тийм ч учраас сонгууль бүх нийтийн, чөлөөт сонгууль байх үндсэн зарчимтай байдаг. Хэрэв хэн нэгэн сонгогчийг сонгогчийн нэрсийн жагсаалтаас хасвал сонгууль хууль бус болдог. Сонгууль хууль бус болох нь төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар авсан гэх үндэслэл болох юм. Ардчилал бол бүх нийтийн засаглал юм. Ардчилалд нам засаглахыг хориглодог. Учир нь нам бол бүх нийт биш юм. Монголд 1990 он гэхэд 20000 гаруй гишүүнчлэлтэй байсан МАХН 2 сая иргэнтэй Монгол улсыг захирч байсан шүү дээ. 2 сая иргэнийг 20000 иргэн төлөөлж чадахгүй юм. Тиймээс нам төрийг засагладаг нийгэмд ямагт цөөнхийн эрх ашиг үйлчилж байдаг.
Нам төрийг засаглах үед иргэдэд эрх чөлөө бус дарамт шахалт ирдэг.
Хуучин нийгэмд нам төрийг жолооддог байх үед төрийн эрх мэдэл ард түмэнд бус нам, тодорхой хэсэг бүлэг хүмүүст оршиж байсан. Төрийн эрх мэдэл нэг хүн (деспотист), хэсэг бүлэг хүмүүсийн гарт, тэр тусмаа намын мэдэлд байсан түүхээс сайн зүйлийг нэгийг ч олж харахгүй. Тухайлбал, Монголд 1930-аад онд их хэлмэгдүүлэлт болж, лам хуварга, хөрөнгөтөн, ноёд, буриад гэх мэтээр ялгаварлан гадуурхан шүүхийн шийтгэх тогтоолоор Монголын насанд хүрсэн эрэгтэйчүүдийн 20%-ийг цаазлан хороож, 56938 хүнийг баривчлан эрүү шүүлт тулгасан хар бараан түүх бий. Герман, Италид Гитлер, Муссолини-ийн нацизм, фашизмд сая сая хүн амиа алдсан тоо ч бий.
Социализмд Сталин, Крушевээс Мао Зидун, Фидель Кастро, Уго Чавес, Ху Жинтао гээд нам төрийг захирч байсан их удирдагч нар бүгд дарангуйлагч болж хувирсан байдаг. Нам төрийг засаглахдаа ихэвчлэн ганц нам дангаар ноёлох хандлага гардаг боловч нөгөө талаар олон намтай үед ч нам төрийг засаглахыг оролдох явдал гардаг. Энэ нь гол төлөв нэг нам, бусад нь дагуул намын системийн үед хэрэгждэг юм.
Ардчилал, Либерализмд социалист нам байх боломжтой.
Ардчилал, либерализмд социалист нам байх боломжтой юм. Социалистууд хэдийгээр либералистуудыг үгүйсгэн, социализмд дан ганц социалист нам байх ёстой гэж үзэж байсан ч ардчилсан нийгэмд үгүйсгэлийг үндэс болгодоггүй юм. Ардчилсан нийгэмд нам бол иргэдийн улс төрийн хүсэл зориг, үзэл баримтлалаа илэрхийлэх эвлэл болдог бөгөөд гагцхүү тэрхүү эвлэл бүх нийтийн, чөлөөт, шударга сонгуульд иргэдийн итгэлийг авсан тохиолдолд ард түмний хяналт дор, засгийн эрх мэдлийг удирдах боломжтой болдог. Гэхдээ үүнд зөвхөн ард түмний хяналтын дор хэрэгжүүлэх боломжтой юм. Тиймээс ямарч үзэл баримтлалыг гол үзэл суртлаа болгосон намууд дээрх ардчилалын үндсэн зарчмыг хүлээн зөвшөөрч буй тохиолдолд нам байх боломжтой болдог. Төрд дангаар ноёлох, нам төрийг засаглах ёстой хэмээн зорилготой байх юм бол мэдээж тэр нам байх боломжгүй юм. Учир нь ардчилал олонхийн систем бөгөөд цөөнхийг хүндэтгэдэг систем төдийгүй нэг хүний эрх, бусдын эрхээр хязгаарлагдах тэгш эрхийн зарчимд тулгуурласан нийгэм тул аль нэг намын хууль бус зорилгыг хориглох шаардлагатай болдог. Либерилизмд Социалист нам байх боломжтойг сонгодог утгаараа харуулсан улс бол Монгол юм. Монгол улсад 70 жил нэг нам төрийг засаглах ёстой гэсэн үзэл сурталжсан нийгмээс засгийн бүх эрх мэдэл ард түмний мэдэлд байх зарчмыг агуулсан ардчилсан нийгэмд шилжих шилжилтэд 70 жил дангаар ноёрхсон МАХНам (Нэрнээс нь хувьсгалт социалист үзэл суртал харагддаг) өнөөг хүртэл оршин тогтносоор байна. 1991 онд МАХН Нагаржунайн филисофийг үндсэн чиг баримжаагаа болгон, 1998 онд Ардчилсан социалист үзлийг үзэл баримтлалаа болгосон социалист нам өнөө хэр оршин тогтносоор байгаа жишээнээс Либерализмд социалистуудыг хориглодоггүйг харж болно. Гэвч энэ нь нам төрийг засаглана гэсэн үг биш. Олон намын системтэй улс орнуудад тийм боломж ч ховор юм. Харин Монголд нам төрийг засагладаг хуучин социалист систем рүү гээ буцаа юудаа гэх хардлага төрсөн юм.
Ардчилалаас социализм руу буцав уу!
Нам төрийг засагладаг байсан нийгэмд засаг захиргааны бүхий л нэгжид МАХН-ын улс төрийн товчоо, хороо, бүлгэмүүд ажиллаж бүхий л нэгжийн шийдвэрийг намын хороогоор урьдчилан хэлэлцэж намын шийдвэрийг гарган, түүнийгээ төрийн шийдвэр болгодог байсан билээ. Төрийн үйл ажиллагааг ил тод нам засагладаг байсан систем нь өнөөдөр зүсээ хувирган ганц нам бус намууд, ил тод бус хаалттайгаар төрийг жолооддог болсон байна. Нам төрийг засагладаг хуучин тогтолцоо руу буцаж буй дараах шинжүүдийг дурьдаж болно. Үүнд:
Дордуулсан долоон өөрчлөлт ба нам засгийн эхлэл.
2000 онд Үндсэн хуульд дордуулсан 7 өөрчлөлт өнөөгийн нийгмийн улс төрийн хямралын эхлэл, намууд төрийг засаглах гэсэн далд санаархалын үр дүн юм. Үндсэн хуульт ардчилалд төрийн эрх мэдлийн хуваарьлалт, хяналт тэнцлийн зарчим бол ардчилалын амин сүнс байдаг. 2000 онд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт нь дээрх хяналт, тэнцлийн зарчмыг алдагдуулсан юм. Хяналт, тэнцлийн зарчим алдагдсан нөхцөлд иргэдийг төрийг жолоодох эрх ямагт хөндөгддөг. Тиймээс тэнд нам бүхэнд хяналтаа тогтоодог. Засгийн газрыг хянах ёстой ард түмний элч УИХ-ын гишүүн нь намын популист болж хувиран улмаар шагнал болгон Засгийн газрын сайд болгох явдал олон тохиолдож байна. Өнөөдөр УИХ-д засгийн газрын гишүүн болж үзээгүй их хурлын гишүүн бараг үгүй болсон нь засгийн газарт хяналт тавих боломжгүй болгодог юм. Учир нь засгийн газрыг шүүмжлэх гэхээр өөдөөс нь таны эхлүүлсэн ажил, танийг ажиллаж байх хугацаанд гэх мэтээр сөргүүлэн бойкотлодог. Иймд 2000 оны өөрчлөлт бол гол шалтгаан юм.
Нам засагладаг нийгэмд засаг захиргааны бүхий л нэгжид намын бүлгийг ажиллуулж байдаг
Монгол улс 1580 гаруй баг, 320 гаруй сум, 130 гаруй хороо, 9 дүүрэг, 21 аймаг, нийслэл гэх мэт засаг захиргааны нэгжүүдэд МАХН үүрээ байгуулан, нутгийн өөрөө удирдах бүхий л шатанд намын бүлгийг байгуулах талаар намын шинэчилсэн дүрэмд тусгажээ. Социалист нийгмийн үед нам засаглах гол үндэс нь нийгмийн бүхий л нэгжүүдэд, засаг захиргааны бүхий л нэгжүүдэд намын үүр, хороо байгуулан, намын үүр хорооны шийдвэрээр бүхий л төрийн ажил, засаг захиргааны шийдвэрүүд гардаг байсан. Баг, хорооны иргэдийн нийтийн хурлын өмнө намын үүр хуралдаж баг, хорооны засаг даргыг сонгох шийдвэрийг танилцуулан популистууд нутгийн өөрийн удирдлагыг иргэдээс намд шилжүүлж байгаа явдал зөвхөн өнгөрсөн системд бус энэ нийгэмд эргэн ирсэнийг баг, хорооны иргэдийн нийтийн хурлаас хар болно. Энэ нь Ардчиллын амин сүнс чөлөөт, шударга сонгуулиар бий болсон Улсын Их Хурлаас, Орон Нутгийн Хурлын шийдвэрийг нам гаргадаг болсон нь төрийн эрх мэдлийг хууль бусаар авч буйн илрэл юм.
Удирдах зөвлөлөөс Их хурлыг удирдах нь
    УИХ-аас хууль хэлэлцэх үед намуудын удирдах болон гүйцэтгэх зөвлөл хуралдан аль хэдүйн УИХ-ын шийдвэрийг урьдчилан гаргасан байдаг. МАХН-ын шинэчилсэн дүрэмд намын бүлэг, намын удирдах зөвлөлийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх, УИХ-ын гишүүд намын бүлгийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх талаар тусгажээ. Энэ нь хуучин нийгмий үед улс төрийн товчоо сайд нарын зөвлөлийн үйл ажиллагаанд чиглэл өгч, сайд нарын зөвлөл түүнийг нь үг дуугүй хэрэгжүүлдэг түүхийг санагдуулам. Нам засгийн эрх мэдлийг булаах (нам засаглах) арга техник нь УИХ-ыг намын бүлгээр дамжуулан удирдах, намын бүлгийг удирдах зөвлөл удирдах явдал юм. Социализмын үед ийм л байсан одоо харин энэ байдал буцан ирж байх шиг байна.
Намын зорилго төрийн эрх мэдлийг авах бус...
    Намын үйл ажиллагааны зорилго, бүтэц, зохион байгуулалтаар нь тодорхойлж болдог. Дээр намын бүтэц, зохион байгуулалтын талаар дурьдсан учир одоо зорилгын талаар өгүүлье. Нам бол төрийн эрх мэдлийг ямар нэг арга барилаар авах гэсэн хэсэг хүмүүсийн нэгдэл биш юм. Ихэнхи хүмүүс намыг төрийн эрх мэдлийг авахын төлөөх бүлэглэлийн өрсөлдөөний байгууллага гэж бодоод байх шиг байна. Нам бол иргэдийн улс төрийн тодорхой үзэл баримтлалаар эвлэлдэн нэгдэж улс төрийн харилцаанд нөлөөлөх зохион байгуулалтын хэлбэр юм. Хэрэв намын зорилго нь төрийн эрх мэдлийг авах, төрийг удирдах эрх байх бол олигархиудын орогнол болдог.
Үзэл сурталгүй нам, ахын захисан захиасаар...
Нам доторх нам
    Ардчилсан хувьсгалыг эхлүүлсэн улс төрийн хүчнүүд Ардчилсан намыг хожим байгуулсан билээ. Тэдгээрийн дотор үзэл суртлын хувьд эсрэг, тэсрэг үзэл баримтлалтай хоёр нам байсан нь Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Нам юм. Тиймээс ардчилсан нам үзэл баримтлалын хувьд хэзээ ч нэгдсэн нэг улс төрийн үзэл баримтлалын дор нэгдэж байгаагүй юм. Ардчилсан намд Ардчилсан социалист үзлийг баримталсан Алтан гадас фракц, Либерал үзлийг баримталсан Ардчилсан хүчний холбооны фракц гэсэн 2 үндсэн томоохон фракц байна. Социалист үзлийг ардчилсан нийгэмд хэрэгжүүлэхийг зорьдог ардчилсан социалист үзэл, либерал үзэлтэй дэр нэгтгээд эдийн засаг, хууль, хүний эрхийн хувьд баримтлах бодлого дээр ижил байр суурьтай байж чадах уу? Ардчилсан намын энэ нэгдэл нь сонгуульд ялалт байгуулах гэсэн явуургүй үйл явдал байсан юм. Нам бол улс төрийн тодорхой үзэл баримтлалыг баримжаалж улс төрийн үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг. Гэтэл Монголд байгаа намууд ихэвчлэн сонгуульд ялахыг урьтал болгон нэгдэн нийлж дараа нь бутардаг. Тиймээс Ардчилсан нам улс төрийн үзэл баримтлалаа тогтоож, өөр үзэл баримтлалтай гишүүд нь өөр нам байгуулах замаар намыг шинэчлэх хэрэгтэй юм.
Ахын явсан замаар дүү нь замнах учиртай гэж үү?
    Нам бол нийгмийн хөгжлөө дагаад шинэчлэгддэг динамик хүчин юм. МАХН шинэчилсэн дүрмээ батлаад шинэ бүтэц зохион байгуулалттай ажиллах боллоо хэмээн хаа сайгүй ПР гээчийг ёстой л нэг хийж эхэлсэн. Гэтэл шинэчлэл нь хаана байна. Социализмын үеийн намын бүтцийн зарчмаар ажиллуулж баг, хороо, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэлийн МАХН-ын үүр, мөн нутгийн өөрөө удирдах байгууллагын намын бүлэг гэх мэт байгуулан нутгийн өөрөө удирдах ёсыг нам удирдах болсон нь нөгөөх шинэчлэл гээч юм уу? Эсхүл хуучин нийгмийн хоцрогдсон, хаягсан бүтэц, засаглах зарчимдаа эргээд орсон хэрэг үү? Ямартаа ч намын үүрүүд нь төрийн шийдвэрийг гаргаж төрийн ажлыг булааж байгаа нь үнэн. Ихэнх тохиолдолд баг, хороо, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэлийн засаг дарга нар тухайн нэгжийнхээ намын үүрийн дарга байгаа нь нууц биш. Харин МАХН-ын энэ л жишгийг АН дагаад, МАХН-ын замналаар яваад байна уу даа. Бүтэц зохион байгуулалтаа өөрчлөн намын шинэчлэл гээч нүсэр бүтэц зохион байгуулалттай болох нь шинэчлэл юм бол нэртэйгээр нь намын дэргэдэх Байгаль орчин, Аялал зуучлалын холбоо, Хууль зүй, дотоодын хэргийн холбоогоо байгуулчихаад төрийн эрх мэдлийг булаацалд.
    Монголд улс төрийн соёл, улс төрийн намын хөгжил ухраад байна уу?, хөгжөөд байна уу? гэдэгт хүн бүр өөр өөрийнхөө дүгнэлтийг өгөх бизээ. Миний хувьд хуучин нийгмийн нам засаг руу Монгол ухарч, будилж явна уу даа гэж харах юм.
    1990 оноос өмнө бид нам төрийг жолоодогч хүчин болж, нам төрийн бүхий л шийдвэрийг гаргадаг байсан бол өдгөө намууд болон хувирч Ардчилсан нам, МАХН бол төрийг жолоодогч хүч болжээ. МАХН, АН төрийн шийдвэрийг удирдах зөвлөлөөрөө гаргаж, намын бүлгээрээ дамжуулан төрийн эрх мэдлийг атгах нь хуучин нийгмийн нам засаг ирсэн юм уу гэлтээ. Улс төрийн энэ явцуурхал нийгэмд хаос байдлыг бий болгож, олигархи бүлэглэл төрийг атгах болжээ. Намууд шинэчлэл нэртэй ангит нийгмийн давхрааг бий болгож байгаа нь Монголд XXI коммунизмыг авчирч байгаа мэт. Тиймээс Монголчууд Ардчилсан төр гэсэн нэрнээсээ татгалзан коммунист төр, нам хэмээн болвол яасан юм.

faceparliament яагаад байгуулагдах болсон бэ?

2011-02-20T16:31:00.001+08:00

faceparliament яагаад байгуулагдах болсон бэ? Ердөө л нэгэн сэдвийн дор залуучууд мэтгэлцэх болсон юм. Тэгээд өөрсдийнхөө үзэл бодлыг илэрхийлж байгаад энэхүү группыг нээх санал мэтгэлцээнээс гарч нээгдсэн билээ. Ингээд хэлэлцүүлгийг хүргэе!

Amartuvshin Dorj
Eh oronch, undserheg uzel bol socialismaas uldsen suulchiin idee beernii uldegdel yum.

Thursday at 1:19pm · ·

Unurbayar Enhbolor chi eh oronch bish yumuu?teguul gadaadad garj amidarahku yu,mgl heregui gej bodoj bgaan bol
Thursday at 2:21pm ·
Altansukh Atar hya Erliiiz yum bailgui tsus gej.
Thursday at 4:30pm ·
Unurbayar Enhbolor fucking chinese
Thursday at 4:31pm ·
Unurbayar Enhbolor eh orniihoo tuluu temtsej yavsan ahmad daichid yunii tuluuu tsusaa ursgaj yavsan bh uu?
Thursday at 4:38pm ·
Unurbayar Enhbolor amartuvshin chinii tuluu eh orniihoo tuluushdee,eniig oilgohku bgaa chi teneg uu?esvel bi teneg uu?
Thursday at 4:40pm ·
Unurbayar Enhbolor amartuvshin tuuhiin nom 5 huudasiig unshsan bol arai iim yum bichku bh bsan baiguidee
Thursday at 4:45pm ·
Zola Batkhuyag Unurbayar & Altansukh naraa, naizuudaa! Eh oronch bolon undeserheg uzel neriin door hunii erhiin notstoi zurchil yavagdaj baidag yum shuu dee! Uuriin undesteniig busdaas deerd uzej busdiig doord uzeh ni ert ueiin uzel l dee. Harin HUN gedgiinhee huvid hun bur erh chuluutei, tegsh erhtei, haldashgui darhan baih erhtei shuu dee
Thursday at 5:00pm · · 1 personLoading...
Zola Batkhuyag Teheer undesten geh met alivaa neg bulgiig busdaas duvilgun uzeh uzel yamar ih hor urshigtaig sain bodoj uzeh heregtei. Harin ch olon yum unshij baij uuniig harna shuu! Undesten, tsever tsus ene ter gesen oilgolt erunhiidee bol neg turliin tarhi ugaalt l daa.
Thursday at 5:03pm ·
Unurbayar Enhbolor ehleed naad bichsen yumaa haraldaa,hen ch unshsan buruu oilgogdohoor bgaazdee,mgld bj chadku bol ertsunts neeltteishdee,hunii erhiin tuhai yarij bgaa bol tiim humuus yamar ch ulsd bdg shdee,
Thursday at 5:10pm ·
Zola Batkhuyag er ni alivaa asuudliig harahdaa erunhiilj, buugnuruulj, buunduj harah bus huvi hun deer harah ni boditoi biadag. Undeserheg, Eh oronch uzel harin Mongolchuud, ard tumen, humuus ingej tegej bodoj baina gedeg. Mongolchuud mundag, shildeg, Hyataduud muu, Amerikuud iim tiim geed. Tegvel sain Mongol hun baidag, bas muu ch Mongol hun bii, bas Sain Hyatad hun bii, Muu ch Hyatad hun bii. Muu ch sain ch Amerik hun bii, tiim uu? Getel buh zuiliig erunhiilj oilgoj tuugeeree busdiin erhend haldah ayultai
Thursday at 5:10pm ·
Unurbayar Enhbolor heseg humuus demjij bhd heseg humuus uguisgej bdg gehdee yum hemjeeneesee hetervel yaadagiig hun bur medeh bailguidee
Thursday at 5:12pm ·
Altansukh Atar metgeltsmeer l bn. daanch biye uvduud bn. daraa l boliidoo. zuv ch buruu ch.........
Thursday at 5:15pm ·
Zola Batkhuyag Unuruu, yagaad "Eh oronch, undserheg uzel bol socialismaas uldsen suulchiin idee beernii uldegdel yum" gej helsend bas ih uchir bii. Ene bol unuudur bid uursduu zohiogood yarij baigaa yum bish, harin niigmiin shinjleh uhaanaar batlagdsan yum baigaan.
Thursday at 5:15pm ·
Zola Batkhuyag
Yagaad gevel EH ORONCH, UNDESERHEG UZEL gesen loozung deer irgediin tarhiig ugaadag. Uls turchid uursdiin yavuurgui ajiliin ur dund garch irsen buh aldaag Gadaadiinhan gesen tom daisniig buteej, tednees l buh yum bolson met irgeded oilguula...hj huseltei baidag. Mongol hun Arhi uuj baigaa ni Hyataduudiin buruu, Ajilgui baigaa ni Hyataduudiin buruu geed l. Unen hereg deeree bidnii tuluu ajillah gej bidnees songogdson tur zasag maani ene ajilguidel arhiguidel baihaarguigeer tiim niigmiin orching burduuleh yostoi atal uuniigee hiigeeguin tuluu gargaj irdeg l uzel oilgolt shuu deeSee More
Thursday at 5:19pm ·
Zola Batkhuyag ‎... Аугаа Толстой ажиглаад “адгийн шаар арга мухардахаараа эх оронсог” гэжээ. Орос хэлнээс “адгийн шаарын сүүлчийн хоргодох газар нь эх оронч үзэл” гэж үгчлэн орчуулсан нь ч бий. Энд эх оронч үзлийг муушаагаагүй, адгийн шаарууд юун түрүүн өөрийгөө зөвтгөх гэхээр эх орны нэр барьдаг болохыг л хэлж байна. (Баабарын нийтлэлээс...)
Thursday at 5:21pm · · 2 peopleLoading...
Unurbayar Enhbolor hun bur l uursdiin gesen oyun uhaantai shdee,odoo chin hed dugeer zuun bileedee,tiim yumand itgeed bj bh humuus bdg l bh gehdee tsuun,hen negenii helsen ugiig uuriinh bolgon zuvtguud bhiin bol chi gej hun bgd yahavdee,teguul bi ch gesen TUPAC iin helsen uguudiig bicheh biz
Thursday at 5:25pm ·
Munkhbat Tsendjav sanal negdej bna. Eh oronch uzel, undserheg uzel ardchilliin gol unet zuilstei zorchilddog. Getel manai erhem uls torchid eh oronch uzeltei mortloo ardchilsan gej tseejee deldeh durtai kk sonsohoor ineed hureed bdag yum. Socialism, Ardchilal 2iig 2lang shutej amidarch bgaa populist nohduudiig harahaar kk
Thursday at 5:26pm · · 1 personLoading...
Munkhbat Tsendjav Erni bol manai zaluuchuud, irgeded uls toriin bolovsrol mash tutmag bgaa yum. Erkh choloo yarichihaad eh oronch bna gedeg yu l bol.
Thursday at 5:27pm · · 1 personLoading...
Sainbileg Ganbaatar Би эх орондоо хайртай үндсэрхэг үзэлтэй ардчилсан хүн болхоо байж л байгаа юм байна даа
Thursday at 5:30pm ·
Zola Batkhuyag uzel bodol, unet zuiliig maani ilerhiilj baigaa ugiig ishlej hereglehed buruu bolood, uuruu hun bish boloh ni yu l bol. Unuruu, bi neg asuuya, uuruu eh oronch hun gedeg utgaaraa eh orniihoo tuluu yu hiisen be? sonirholtoi sanagdaj baina?
Thursday at 5:31pm · · 1 personLoading...
Zola Batkhuyag Jich: uzel bodloo soliltsohdoo bie bieniihee uzel bodliig hundelj, huvi hun ruu dovtolson bol uzel bodliin uhaalag margaan urnuuleh ni chuhal shuu, te? heduulee. heruul bisheer
Thursday at 5:33pm · · 1 personLoading...
Unurbayar Enhbolor uuriinhuu chadah yumaa l hiij bna,yasan?uuruu tiim ih yum hiisen bolood asuuj bgaamuu
Thursday at 5:33pm ·
Amartuvshin Dorj Hehehehe ene sedevch baingiin haluun sedev baihiim daaa. Ugaasaa iim yum yarihleer l erliiz hurliiz boloood yavchdiin hehehehe.
Thursday at 5:34pm ·
Sainbileg Ganbaatar hehe
Thursday at 5:35pm ·
Sainbileg Ganbaatar ямар ардчилсан хүнд бага гэсэн үндсэрхэг үзэл байх байлгүй дээ
Thursday at 5:36pm ·
Amartuvshin Dorj Хамт олны “нийтийн сайн сайхан”, ҮНДЭСТЭН, ЭХ ОРОН, төр гэдэг бол хүн ардыг дарлаж байсан харгислал бүрийн зөвтөгсөн нэр. Түүхэнд тохиолдсон хамгийн аймаар зүйл болгоныг, нэгүүлсэнгүй буян гэдэг нэрийн дор хийж байсан.
Thursday at 5:37pm ·
Munkhbat Tsendjav ugni bol eh oronch buu bai gesen utgaar ni heleegui yum. Eh oronch uzel bol yalgavarlan gaduurhah shinjtei bdag. Ner tomiyonii uudnees bol Patriotism yum. Harin Democratism bol tegsh erh deer tulguurlagddag engiineer tailbarlaval. Iim uchraas zorchildoj bgaa yum. Tuunees bus tanii uzel bodliig uguisgehgeegui yum. Nadad tiim erh baihgui. harin uzel bodloo ilerhiileh erh l bna.
Thursday at 5:37pm · · 2 peopleZola Batkhuyag and Goo Kh like this.
Amartuvshin Dorj Хамгийн аймшигтай яргачид, хамгийн чин сэтгэлээсээ байсан. Тэд төгс нийгэмд, цаазын тавцан, буу зэвсгээр дамжин хүрч болно хэмээн үздэг байсан. Өөрийгөө огоорон бусдын төлөө хийж байгаа болохоор, хэн ч тэднээс хүн алах эрхтэй эсэх тухай асуудаггүй байсан. Хүнийг бусдын төлөө золиосолж болно гэж хүлээн зөвшөөрсөн. Жүжигчид нь өөрчлөгдсөн ч эмэгнэлт жүжиг нь тоглогдсоор.
Thursday at 5:37pm · · 2 peopleLoading...
Unurbayar Enhbolor jiriin mgl ulsiin tatvar tulugch irgen gedegeeree bi baharhdag shuu,chmg ingelee geed yu ch uurchlugduhku
Thursday at 5:38pm ·
Zola Batkhuyag Saihan baigali, undesnii huvtsas, morin huur zeregtee bi durtai bas baharhdag ene bol baij boloh zuil. harin deer yariad bsan shig Mongol lag, haytaduud muu gesen busdiig dord uzsen uzliin tuhai bi yariad baina. ternees bish bi morin huur sonsoh durtai, urtiin duu sonsohoor saihan tal sanagddag ene bol medeej baih
Thursday at 5:39pm · · 1 personLoading...
Sainbileg Ganbaatar магадгүй жүжиг үргилжиж л байгаа байх, @Enhbolor энэ зүгээр үзэл бодлоо солилцож байна хэн ч юм хийнэ гээгүй байна
Thursday at 5:40pm ·
Munkhbat Tsendjav Eh orniihoo toloo yu hiisen be gej? asuuj bna. Eh orniihoo toloo bus ooriinhoo toloo amidrah ni jinhene eh orondoo oruulj bui huvi nemer yum. Irgen bayan bol tor bayan gedeg ni eh ornoo az jargaltai bolgohiin tuld ooroo az jargaltai ooriin duraar amidar gej bgaan ingelee geed egoist bolchihgui. Socialism, Patriotism bidnees alturist baihiig shaarddag ene ni namaig az jargaltai amidrah bolomjiig mini ugui hiideg
Thursday at 5:40pm · · 2 peopleAxaacaa Acyy and Zola Batkhuyag like this.
Unurbayar Enhbolor zola nadaas yu hiisen geed asuugaad bnldaa
Thursday at 5:40pm ·
Unurbayar Enhbolor ene er ni yu bolood bnaa haha,suuldee bur yag yunii tuhai yaryad bgaagaa oilgohoo boliloo za saihan metgeltseen boljiindaa
Thursday at 5:42pm ·
Munkhbat Tsendjav Eh orniihoo toloo bi ooriinhoo showdaj bna. Ene bolohgui yu? Stress tailahgui bol buruu shiidver gargah geed bna. Ene l minii eh orniihoo toloo hiij bgaa uils bish gej uu?
Thursday at 5:42pm · · 1 personLoading...
Zola Batkhuyag eh oronch hun gedeg hun baigaa bol tuuniihee tuluu yu hiideg yum bol gej bodood asuusan yum l daa
Thursday at 5:43pm ·
Sainbileg Ganbaatar Би юу ч хийгээгүй юм байнаа
Thursday at 5:44pm ·
Amartuvshin Dorj Bi yug heleh gesiin bee gevel Ene undserheg eh oron ch setgelgee bol Collectivist, communchlagdsan setgelgeenii neg helber ni yum shuu gedgiig l heleh gesiin. Ene bol hamtach uzliin gartsaagui tom ilrel yum baigaam.
Thursday at 5:45pm · · 1 personLoading...
Munkhbat Tsendjav SAinbileg Ardchilsan hund baga zereg undserheg uzel baih bailgui gene. Baij boloh uu? humuusee yu gej bodoj bna?
Thursday at 5:45pm ·
Orgil Enkhbold ‎@Zolaa delhiin ali ulsad hunii erh hamgiin baga zurchigduj baigaa ve? ali ulsad hamgiin ih zurchigduj baigaa ve?
Thursday at 5:45pm ·
Munkhbat Tsendjav tiimee yalanguya suuliin ued niigmiin ardchilal geed yariad bga. Collectivist uzliin hamgiin tom jishee. Ted udahgui olonhiin eh ashgiin toloo humuusiig tsaazlah l boloh baih. Hitler ch tegj l bsan
Thursday at 5:47pm · · 1 personLoading...
Munkhbat Tsendjav Sayhan bi surguuliinhaa hamgiin sain bagshiig erdem shinjilgeenii standarttai holbootoi shuumjilchihsen chini surguulias sahilgiin shiitgel huleej, odoo nogoo bagsh ni tsagdaad namaig ogood bgaa shu neeree kk. Hamtach uzliin uudnees interneteer ingej metgeltseh ni surguuliin erh ashigt sorgoor noloolno gene.
Thursday at 5:49pm · · 2 peopleLoading...
Orgil Enkhbold Gehdee eh oronch uzliin tarhi ugaaltiin tsaana tuhain ulsiin ashig sonirhol har hairtsagnii bodlogo orshin togtnoh es orshin togtnoh gesen asuudluud bga shde. tegheer ene uzeliig buruutgeh ni buruu baih harin yaj ashiglah ve gedegt baigaa baih
Thursday at 5:50pm ·
Sainbileg Ganbaatar хэхэ хөгжилтэйл юм
Thursday at 5:50pm ·
Munkhbat Tsendjav Hytadiin ard irgedees az jargaltai bna uu geed asuuldaa ted delhiid ediin zasagaar terguulegch gurnuudiin neg. Chi hytadiin irgen bsan bol yu gej hariulah bsan?
Thursday at 5:53pm ·
Zola Batkhuyag Undesnii Auylgui = Hunii Auylgui baidal. Undesnii ayulgui baidal gej yamar neg hiisver zuil bish, ene bol Hunii auylgui baidal gesen ug. Orgiliin, Sainbilegiin, Unurbayariin, Zolagiin, Altansukhiin, Amartuvshingiin geed hun buriin ayulgui baidal yum shuu dee
Thursday at 5:54pm ·
Sainbileg Ganbaatar тухайн улсад амьдарч үзээгүй болохоор мэдэх юм алга даа. Гэхдээ очоод харахад жаргалтай л юм байна лээ
Thursday at 5:54pm ·
Amartuvshin Dorj Ter ulsiin ashig sonirhol bol undesten bish hunii ayuulgui baidal baih yostoi. yamar undesten baih ni hamaagui ter ulsad baigaa l bol ayuulgui baih ni te ulsiin ashig sonirhol baih yostoi.l
Thursday at 5:54pm · · 1 personLoading...
Unurbayar Enhbolor mgl chuud teguul yag yamar baidald bgaa ve?????????????????heleed uguuch hehehehe
Thursday at 5:55pm ·
Munkhbat Tsendjav Tiim bna uu! internetgui, uzel bodloo helsniihee toloo uhej magadgui, husseneeree huuhed toruulj chadahgui az jargaltai l bna uu? Ihenh heseg ni uhej, tsologdoj amidrah ni az jargal uu?
Thursday at 5:55pm ·
Munkhbat Tsendjav Mongolchuudiig Hytaduud bish Mongolchuud, Socialistuud mohooj bgaa tiim l bdaltai bna
Thursday at 5:56pm ·
Amartuvshin Dorj Mongolchuud het undserheg, eh oronch uzeleesee bolj sohorson baidaltai baina.
Thursday at 5:57pm · · 1 personLoading...
Sainbileg Ganbaatar тийм ч юм уу
Thursday at 5:57pm ·
Sainbileg Ganbaatar Гэхдээ улс төрчид үндсэрхэг биш ээ
Thursday at 5:57pm ·
Munkhbat Tsendjav Hytadad bid yag ene asuudllaar margaldsan bol Amaraa bid2 shorond suuh l bailaa.
Thursday at 5:58pm ·
Sainbileg Ganbaatar Үндсэрхэг хүн өөрийн эрх ашгийн төлөө улсаа зарахгүй л байх
Thursday at 5:58pm ·
Unurbayar Enhbolor oo zaza,suhbaatar janjin teguul ter ued aimar sohortson bsiin bnldoo
Thursday at 5:58pm ·
Sainbileg Ganbaatar сүх ахыг ямар байсныг хэн мэдлээ түүх шүү дээ хэн ч уулзаагүй л байх энд байгаа хүмүүсээс
Thursday at 5:59pm ·
Amartuvshin Dorj Suhbaatar undserheg hun baigaagui amia boddog hun baisan.
Thursday at 5:59pm ·
Munkhbat Tsendjav Erh ashig bol oor shuudee. Erh ashig bol erh choloo bish. Erh ashgiig khuuli yosnii, khuuli yosnii bus gene. Jishee ni chi hun alah erh ashigtai baij bno shdee.
Thursday at 5:59pm ·
Unurbayar Enhbolor manjiin darlald 200 jil darlagaj eh oronoo avarsan suhbaatar janjin sohor bsiin bna
Thursday at 6:00pm ·
Munkhbat Tsendjav harin ch egoist hun eh ornoo hudaldahgui baih bsan. Egoist baihiig yagaad buruutgaad bgaag oilgohgui l bna
Thursday at 6:00pm ·
Zola Batkhuyag Undesnii ayulgui baidliin nereer erdenet ami, jam yosnii erh, erh chuluu, ardchilliin unet zuilsiig zoliosloj, ulandaa gishgej ursen emgenelt tohioldluudaar hun turulhtunii tuuh duuren baidagiig sanaj baih heregtei. tiimees ene undeserheg uzliig olon niite demjih ni auyltai
Thursday at 6:00pm ·
Munkhbat Tsendjav tiimee sohor bsan shdee
Thursday at 6:00pm ·
Sainbileg Ganbaatar Egoist ойлгохгүй байна
Thursday at 6:01pm ·
Amartuvshin Dorj Suhbaatar muriitei togoldog, hamt yavsan nuhuruu (bodoog) orsuudiin daalgavaraar tsaazalj yavsan hun shuu dee
Thursday at 6:01pm ·
Unurbayar Enhbolor yanadaa yana,teguul munhbat udiid 1 hyatadiin huuhed bh bsan bailguidee,shaahai umsuud tereg tureed hahaha
Thursday at 6:01pm ·
Chinguun Tbd Bas Sukhee orosruu yawah zamiin zardlara muriitai togloson hehe
Thursday at 6:02pm ·
Amartuvshin Dorj Gehdee ene ni muu hun baisan gesen ug bish shuuu. Ter hiih yostoi zuileel hiisen gesen ug.
Thursday at 6:02pm ·
Chinguun Tbd bas vndserheg bolon eh oronch vzel hoorondoo tom yalgaatai
Thursday at 6:02pm ·
Munkhbat Tsendjav kk ugui ee. Sukhbaatar sohor bsandaa S.Danzang honooson yum. Ulsaa orosuudad hudaldsan nohor shdee. S.Danzan bsan bol bid oor zamaar hogjih bolomj bsan
Thursday at 6:02pm ·
Orgil Enkhbold ulsiin ashig sonirhol bol ali neg hun bus ulsiinhaa irged bolon busad undesnsii auylgui baidld hamaaraltai zuilsiig hamgaalahiig helne. Ene eh oronch uzel bodliig ashiglan tuhain uls orshino togtnoh uu ugui yu gedeg har hairtsagnii bodlogo bii ternees bus hun alii shorond hii erhiig ni haaya gesen bodlogo bish yum. Hamgiin chuhal ene Uzel Bodliig hen yaj yamar boldlogiin hureend awj yawj bgagaasaa shaltgaalj baigaa.
Thursday at 6:03pm ·
Munkhbat Tsendjav Orgiliin heleed bgaag l heleed bgaan naadah chini collectivist uzel shdee. Naad uzel chini yalanguya Egypt metiin africad tugsen bdag yum. Bas undesnii uzel, eh oronch uzel ih tom yalgaatai.
Thursday at 6:04pm · · 1 personLoading...
Zola Batkhuyag Uls turchid hezee ch eh ornoo gesen setgelteidee eh oronch uzliig yaridaggui. harin eh oronch bolj haragdaj show hiideg, tegeed hamag muu muuhaig hyatad gedeg ard tumen ruu chihej, uursduu harin ajilaa hiilgui, uuriin munguu hiij suudag. tegeed bodlogo ni muu baigaa bolohoor hyatadiin buruu met saihan tarhi ugaaj ugnu duuu
Thursday at 6:04pm ·
Sainbileg Ganbaatar ‎@Tsendjav тэгж болохгүй шүү данзанг дагасан монгол байхгүй ч байж болох л байсан байх хэнч мэдэхгүй шүү дээ хө түүх түүх
Thursday at 6:04pm · · 1 personLoading...
Amartuvshin Dorj Za ene ugaasaa duusdaggui yaria yum baigaam aaa hehehehehehe
Thursday at 6:05pm ·
Munkhbat Tsendjav bi tuuhiig sudalsan l daa. Ter ued Mongolchuudiin bolovsruulsan Undsen huuliin tosol, mon geopoliticiin uudnees baruunii uls ornuud yalanguya USA geh ulsuud yamar bair suuritai bsan geh met.
Thursday at 6:05pm ·
Orgil Enkhbold ‎@Tsendjav Danzang dagsan bol jinhene communist hujaa nar boltson bga daa. (uchir ni hyataduud bideniig Tuvd shig ezleh baisan)
Thursday at 6:05pm ·
Munkhbat Tsendjav Kk. Yamar undesleleer tegj bgaa yum be? S.Danzan yamar uzel barimtlal barimtalj bsan yunii toloo zorij bsan gedgiig yadaj medeh yum uu? bi bol medne
Thursday at 6:06pm ·
Sainbileg Ganbaatar энэ бүүр түүх рүү ороод яваад өглөө түүхийг хэнч өөрчлөхгүй харин судлаад өөрийн түүхийг бичдэг
Thursday at 6:07pm ·
Munkhbat Tsendjav Bi S.Danzangiin zee huu. Arkhangai aimgiin khotont sumiin uuguul. Tiim dee ch S.DAnzan yunii toloo zorij bsniig ta naraas iluu medeh baih
Thursday at 6:07pm ·
Unurbayar Enhbolor uls turchidiig tegj hamaagui helj bolohkuee yum hiij bgaa humuus bgaashdee,1 hunii door heden hun tejeegdej bgaa bilee?tuslahaas ehleed l hamaatam sadan geed l,zola ta 2 ch gesen hen 1niih ni tuslah bsan bol shal uur yum yarih bsan biz,teed ch ted yumaa hiij l bn biz ,bid zaluuchuud harin ch tednees iluu yum hiij tarhia tsenegleh yostoin bishuu
Thursday at 6:08pm · · 1 personLoading...
Munkhbat Tsendjav Yag iim uzleeree neg negnee ta nar undserheg uzel neriin dor yalgavarlaj az jargalgui bolgodog. Undesnii ayulgui bdal gedeg bol huvi hunii ayulgui bdal gesen ug undesnii uzel nereer busdiin usiig ni husna, daraa ni alna shdee ho. Uuniig ta nar yariad l baih yum
Thursday at 6:09pm ·
Axaacaa Acyy Эрх үүргээ мэдээд ухамсарлаад хувь хувиа хичээгээд явбал тэр чинь л эх оронч үзэл...
Thursday at 6:09pm ·
Unurbayar Enhbolor yag zuv ahaa haha
Thursday at 6:09pm ·
Amartuvshin Dorj http://www.facebook.com/photo.php?fbid=1721072798227&set=a.1471328394773.58984.1580521278&theater
Thursday at 6:10pm ·
Munkhbat Tsendjav Tiimee erh uurgee medeed huvia hicheegeed yavah. Unurbayar collectivism yarichihaad uls torchdiin doorh tuslah yarihdaa uzlee nytsaah yumaa kk. za za ene duusahgui l dee. Gehdee margaldsan zaluuchuud eh oronch uzel, undesnii uzel, ardchilaliig yalgaj salgaj oilgood daraa ni metgeltsvel iluu goe baih baih
Thursday at 6:11pm ·
Orgil Enkhbold http://en.wikipedia.org/wiki/Patriotism
ishee orood hardaa ANU Patriotism-aar neg-d baina gehdee tend hunii erhiig chin deedeldeg uls bus uu? eswel?
Thursday at 6:11pm ·
Unurbayar Enhbolor yag unendee mgl uls yamar tuvshind bgaa bileedee,gol ni ter darga saiduudiig heleh bish zaluuchuud uursduu yum hiihiin bishuu,
Thursday at 6:11pm · · 1 personLoading...
Orgil Enkhbold lol...
Thursday at 6:12pm ·
Unurbayar Enhbolor munh bat aygui sain usegleed unshdaa
Thursday at 6:12pm ·
Munkhbat Tsendjav Ugui ee USA hunii erhiig deedeldeg libertari usl bish shdee.
Thursday at 6:13pm ·
Axaacaa Acyy Ямар ч олон изм үзэл суртал байдым бэ дээ...
Thursday at 6:14pm ·
Amartuvshin Dorj er ni heduulee neg gazar tsuglaj yaritsaj baimaariin te
Thursday at 6:14pm · · 1 personLoading...
Axaacaa Acyy Групп нээгэчээ АМАРАА би чаааг нээхийм болов уу гэж бодоод л байгаашд
Thursday at 6:15pm ·
Unurbayar Enhbolor munhbataa bi chmd 1 yum heleh uu ain,USA bol hunii erhiig deedeldeg bish harin hun ni huuliaa deedelj hun hunee hudelj uzdeg bhoor tiim bdiin
Thursday at 6:15pm ·
Unurbayar Enhbolor ‎1 gazar tsugaluul yayaya aimar yum bnodoo hehe
Thursday at 6:15pm ·
Orgil Enkhbold za za huvi uuruu uurtuu zuv bayartai saihan yariltslaa zarim neg humuusiig buruu gej heleegui baihaad bolovsorlooroo gaihuulan hunii erh yarij busdiig uguisgeh yum uul ni liberal uzeltei hun yum shig bna. @ Munkhbat Tsendjav
Thursday at 6:16pm ·
Munkhbat Tsendjav tiim baihaa haruudiig yalgavarlan gaduurhaj, asiaduudiig suuld uzen yadah ni huulia deedleh uu? rule by law gej bi arai oor yum sonssondoo Fredrik Bastia-iin helsneer huuli erh choloond tulguurlagddag gesen bdag.
Thursday at 6:17pm ·
Amartuvshin Dorj Gehdee zaluusdaa anhaaruulhad yamarvaa neg uls turch garch ireed eh oron ed naraa yaroad irvel joohon ergelzengui huleej avj baigaarai.
Thursday at 6:17pm · · 2 peopleLoading...
Munkhbat Tsendjav Bi liberal uzeltei. Gehdee busdiig uguisgeegui shuu. Zugeer l metgeltseen gedeg utgaar ni handsan yum. Uuchlalt husey.
Thursday at 6:18pm ·
Unurbayar Enhbolor haha odoo gehdee tiim bh ni gaigui bolson shdee,hun bur hiij chadah yumaa hiigeed l yavdiin,tedend songuuli neeh sonin sanagddguin
Thursday at 6:18pm ·
Axaacaa Acyy ‎76-н ихэнх нь эх орон үндэсний эрх ашиг этэр гээд солиороод сүүлдээ өөрсдөө итгэчихсэн туг сүлд тахиад л... Бас улс төрөөс ангид хүмүүс байна... Арго марго лол... багш гээд байгаа тэгснээ лол
Thursday at 6:19pm · · 1 personLoading...
Unurbayar Enhbolor hahaha yun argo ve?
Thursday at 6:19pm ·
Munkhbat Tsendjav za za bi garlaa group neegeeree saihan bailaa. Hen negniig uguisgeh geegui shuu. Dahin hultsel ochie
Thursday at 6:19pm ·
Unurbayar Enhbolor haha tug suld tahyadaa???????yu bolood bgaan be?
Thursday at 6:21pm ·
Amartuvshin Dorj Bidend erh chuluut niigemd hurehiin tuld bodoh, yarih, uzel bodloo ilerhiileh, tuuniigee uildeh zorig heregtei ter tusmaa 21000 tug avaad duugui suuh ni ashigtai baih yed bur ih heregtei.
Thursday at 6:22pm ·
Axaacaa Acyy Өнөрбаяр Энхболор миний бичсэнийг дахиад нэг уншвал ойлгох магадлалтай...
Thursday at 6:22pm ·
Unurbayar Enhbolor er ni ted nar tegj l bn biz,bi lav chadah yumaa hiigeed l yavj baiydaa,21 myangan tug taraah ni huurhii yaduu arduudiig doromjilj bgaa hereg,tegsenii orond ajil bair gargasan ni deer biz
Thursday at 6:24pm ·
Amartuvshin Dorj za bugdeeree taivshraa eniig sonschii http://www.youtube.com/watch?v=JwQZQygg3Lk
Thursday at 6:25pm ·
Unurbayar Enhbolor facebookiin huraliin darga amartuvshin,speaker zola,busad gishuud zuvshuurj bval konopoo daraarai haha
Thursday at 6:27pm ·
Amartuvshin Dorj hehehehehehe
Thursday at 6:27pm ·
Axaacaa Acyy FaceParliament хаврын чуулганы ажиллагаа нээгдсэнийг мэдэгдье ... Faceparliament гээд нээчэээч хө групп ээ
Thursday at 6:32pm ·
Zola Batkhuyag huuuh, garaad ireh hoorond buun yum bichigdsen baina shd :) saihan yariltslaga boljee. group neej yariltsval sonirholtoi shuu. Gol ni setgel hudluld avtagdaj bish,huvi hun ruu ni dairch dovtolson bish, undesleltei, uzel sanaanii metgeltseen hiivel goyo sonirholtoi. ene l ih heregtei baigaa yum daa. Bid hoorondoo yariltsaj baij l oilgoltsono shuu dee. yariltsahgui chimeegui baigaad baival yu ch oilgogdohgui baisaar l baih bolno.
Thursday at 7:03pm ·
Unurbayar Enhbolor goo yasan surhii gun yum bichdiin,yum bodood l bjiidag zav ih l bnaa
Thursday at 7:39pm ·
Solongo Vanchin socialism-aas omno underserheg uzel bgaagui gj u? ene yamar nomnoos ish tatsan ug ve?
Friday at 5:17am ·
Amartuvshin Dorj Ene minii l zohioson ug yum baigaam hehehe .Er ni Nationalism 18r zuund anh uussen gej Nationalism sudlaachid uzdeg yum bilee.
Friday at 11:11am ·
Munkhbat Tsendjav faceparliament group neegdlee. Ankhnii heleltsuulegt orgonoor oroltsono uu!
Friday at 4:36pm ·
Axaacaa Acyy тэгэд татаж оруулаачэээ
Friday at 4:36pm ·
Munkhbat Tsendjav faceparliament@groups.facebook.com
Friday at 4:39pm ·

Facebook.com сайтын faceparliament-ын анхны хэлэлцүүлэг

2011-02-20T16:18:00.000+08:00

www.facebook.com сайтыг хүн бүр мэдэх билээ. Facebook.com сайт дээр өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлэх, улс орны хөгжлийн асуудалд дуу хоолой хүргэх зорилгоор Faceparliament групп нээгдсэн юм. Залуучууд бие, биенээсээ суралцах, бие биетэйгээ үзэл бодлоо илэрхийлж, зарим талаараа эвлэлдэн нэгдэж, улс орны хөгжил, хувь хөгжлийн талаар санаа бодлоо солилцох нь юу юунаас илүүтэй эх оронд хэрэгтэй байгаа мэт. Иймд хэсэг залуучуудын мэтгэлцээний үр дүнд дээрх групп нээгдсэн юм. Ингээд нуршилгүй анхны хэлэлцүүлгийг та бүхэнд хүргэе!

Munkhbat Tsendjav

Faceparliament-iin ankhnii heleltsuulgiig Anarhism togs togoldor niigem mun gesen sedveer ehluulee

- Munkhbat Tsendjav Anarhismiin talaar humuusiin uzel bodol oor bdag. Tor zasaggui humuusiin uzel geh met tuilshirch oilgodog. Minii huvid Anarhism bol togs niigem yum. Tend huuli durem baihgui, tur baihgui, gemt hereggui hun bur erh chuluunii medremjtei bdag tiim niigmiig heldeg. Hediigeer hezee iim niigmiig hun turulhtun bii bolgohiig medehgui bgaach togs togoldor niigmiin tuhai uzel nomlol gej oilgoj bn. Tiimees anarhist uzeltei gej helj bgaa humuusiig zovoor oilgoosoi gej bodoj bna
  Friday at 4:25pm ·
- Amartuvshin Dorj anarhist niigem bol utopi, gehde bid terenluu chadah chineegeeree temuuleh yostoi gej bodjiin.
  Friday at 4:29pm ·
- Munkhbat Tsendjav Amaraa Liberalism (classic) anarhism hureh guur mun uu? yu gej bodoj bna
  Friday at 4:30pm ·
- Amartuvshin Dorj Yag guur geheesee iluu mash olon talaaraa bolbogddog, anarhismaas iluu heregleh bolomjtoi. ediin zasgiin talaasoo bol eroosoo anarhist. tugs kapitalism bol anarhist ediin zasgiin baiguulamj gej boddiishd. Anarhism turiig baihgui baih yostoi gej uzdeg harin neo classic libralistuud turiig minimum baih yostoi gej uzdeg.
  Friday at 4:47pm ·
- Munkhbat Tsendjav tiim shuu. Chinii huvid tur ali tuvshind bgaasai gej uzdeg ve?
  Friday at 4:48pm ·
- Amartuvshin Dorj bi baihgui baival zugeer l gej boddishd.
  Friday at 4:49pm ·
- Munkhbat Tsendjav tegeheer anarhist gesen ug uu? minii huvid adilhan l daa. Bi bol anarhist.
  Friday at 4:50pm ·
- Amartuvshin Dorj Bi yag uuriiguu 100% anarhist gej helj chadahgui ee. harin ediin zasgiin tal deer bol turiin oroltsoo baih yamarch hereggui gej boddiishd.
  Friday at 4:53pm ·
- Amgaa Hero
  Цэвэр анархист үзэл бол "Хувь иргэний ухамсрын түвшинийг өндөр хэмжээнд хүргэсэн тохиолдолд л хүрч болох төсөөллийн нийгэм” гэж Жорж Бернад Шоу хэлсэн байдаг. Би ч үүнтэй санал нийлдэг. Бодит байдал дээр цэвэр анархист ардчиллын зарчим утга...араа улс төрийн үзэл баримтлал болох боломжгүй мэт санагддаг. Нийтийн хандлага хэзээд нэгэн зүгт чиглэх боломжгүй. Хувь хүний хөгжлийн түвшин өндөр хэмжээнд хүрсэн ч хувийн эрх ашгийг ямагт нэгт тавьдаг хүний төрөлх хандлагын дагуу зөрчил гарч л таарна. Энэ үед зохицуулалтын механизм үгүй учраас асуудал хүндээр тавигдана. Нөгөө талаар нийгэм тэр чигтээ хөгжлийн болоод ухамсрын өндөр түвшинд хүрнэ гэдэг ч боломжгүй зүйл санагддаг.
  Нөгөө талаар анархист гэдгийг дураар авирлахуй мэтээр өнгөцхөн ойлгодог нь бас учир дутагдалтай юм. Манайд “ Хэсэг анархист залуу бүлэглэн.., анархист үзэлтэй оросын мафи”.., гэсэн хэт туйлширсан мэдээллийг асар их өгдөг нь энэ нийгмийн нэгэн хэлбэрийг зөвхөн хүчирхийллийн тодорхойлогч хүчин зүйл мэтээр ойлгогдоход хүргэдэг боловуу.See More
  Friday at 4:54pm ·
- Amartuvshin Dorj Demjij baina. Socialismiin yed anarhist uzeliig mash buruugaar tailbarladag baisantai holbootoi baih.Ug ni Anarhist uzel ni darvinii onoloos anh sanaagaa avj hugjsiim bainalee. Er ni bid hezeech tiim niigmiig buteej chadahgui baih harin bid turiig chadah chineegeeree bagasgahiig l oroldoh heregtei gej bodjiin.
  Friday at 5:03pm · · 1 personAmgaa Hero likes this.
- Amgaa Hero
  ‎@ Amaraa
  Эдийн засгийн хувьд төрийн оролцоо байх нь зарим тал дээр хэрэгтэй юм шиг санагддаг ялангуяа манай орны хувьд? Жишээ нь олигархуудын төрийн эрх мэдлийг ашигласан эдийн засгийн түрэмгийлэл, гадаад орны ижил төстэй компаниас үндэс...ний үйлдвэрлэгчдээ хамгаалах протект бодлого гэх мэт..,See More
  Friday at 5:06pm ·
- Amartuvshin Dorj Er ni oligarhuud yaagaad uusdeg ve geheer ediin zasag dahi turiin oroltsoo ih baisnaas uusdeg. Tur uuruu tom hudaldan avagch business ehelegch bolood ireheer teiigee dagaad turiin numurt shudraga busaar business erheldeg humuus bii boldog. tur ergeed jiriin businessmenuudiin esreg monopol bolj huvirdag. hervee turd mungu baihgui, business hiideggui baisan bol yamarch oligahi bii bolohgui, zah zeeldeer zuvhun shudraga uursulduun l baih baisan.
  Friday at 5:10pm ·
- Munkhbat Tsendjav erni bol enterventsionist bodlogo mash buruu shuudee. Ediin zasagt tur yamar neg hemjeegeer oroltsoh ni zah zeeliin medremj aldagduulj oilgarhi system bii bolgood bgaan
  Friday at 5:12pm ·
- Amartuvshin Dorj gadaadiin companiudaas bid dotoodiin kompaniudaa hamgaalalld l baihiim bol yamarch ursulduh chadvargui dotoodiin companiudtai bolj huvirdag. hervee bid ursulduhuits companiudtai bolohiig husvel ursulduuleh l heregtei.
  Friday at 5:12pm ·
- Amartuvshin Dorj er ni yamarch ulsad busad ulsaasaa iluu ursulduhuits yamar neg yum baij l baidag teriig haritsangui davuu tal gedeg(David Ricardo giin gargasan onol). teriigee olon oltloo dotoodiin companiud yavah l heregtei.
  Friday at 5:16pm ·
- Munkhbat Tsendjav Anarhism bol ediin zasgiin togs medremjiig shaarddag. 2 hun hoorondoo hudaldaa erhelj bhad tur yamar neg hemjeegeer oroltsoh medremj aldagduulj yavaandaa turiin unelemjeer nogoo 2 etgeed hudaldaa hiih bno. Ene ni yag l hudaldaachniig sohor bolgosontoi adilhan.
  Friday at 5:16pm ·
- Amgaa Hero Тэр тал дээр санал нэг байна. Гэвч төрийн оролцоо зуун хувь байхгүй байна гэдэг нь өөрөө бас учир дутагдалтай. Үгүй ядаж үндсэн үүргийнхээ хүрээнд цэвэр өрсөлдөөн бий болох нөхцлийг хуулиараа бий болгох хэрэгтэй. Гэтэл энэ талын үүргээ хэр гүйцэтгэж байгаа билээ. Нөгөө талаас бидний ардчиллын өлгий хэмээдэг АНУ-д үндэсний компаниа хамгаалах асар том төрийн бодлого явагддаг нь жил ирэх тусам тодорхой болж байна. Валют санхүү, худалдааны нөхцөл зэргээр..,
  Friday at 5:17pm ·
- Munkhbat Tsendjav USA-iin ediin zasag unaltand orj bgaa. Uchirni Barak Obama undesnii company-uudiig ontslon harj bgaagaas bolj bgaa baih. Erni minii bodloor ardchilal geheer USA ruu harj tedniig yaridag ni jaahan tuilshram zuil. Uchir ni USA-d liberalism geheesee iluu social democratism yavagdaad bgaa ediin zasagiin tal deer ch ter enterventsionist bodlogo barimtalj bgaa ter ni ediin zasagiig unagaj bna
  Friday at 5:20pm ·
- Munkhbat Tsendjav Amgaa yamar uzel barimtlaltai ve?
  Friday at 5:22pm ·
- Amartuvshin Dorj Goi asuult baina. 1. Ursulduuniig tur bish zah zeel bii bolgodog. adam smithiin hargarin onol ed nar geed l baidagshd. Hervee tur ursulduuniig bii bolgono geel yavahiim bol yag manai shudraga bus ursulduuniig hyanan zohitsuulah gazar shig bolj huvirna. 2. USA bol odoo zuunii chigleliin ediin zasgiin bodlogo davamgailsan oron bolson. Turiin oroltsoo mash undurtei oron shuu USA bol.
  Friday at 5:22pm ·
- Amartuvshin Dorj Hong Kong iig jishee bolgoj bolhiin.
  Friday at 5:23pm ·
- Amgaa Hero өнөөгийн байдлаар магадгүй гэвч манайх шиг хувийн өмч нь бүрэлдэн тогтож яваа, үндэсний хэмжээний компаниуд гарч ирж амжаагүй байгаа оронд enterventsionist бодлого хөл дээрэ бостол нь хэрэгтэй.
  Friday at 5:24pm ·
- Nyamsuren Purevdagva ugaasaa manai niigem ter chigeeree anarhizm ruu ooriiin medelgui yavj bgaa yum bish uuu yamarch udirdlaga baihgui zambraagui jijig jijig tom tolgootoi garuud baahan hudlaa yarisan nohodoor l duursen bna shuu deee teheer bidnii nudeer harah yum bol ene n ooroo ardchlaliiin togos helber yum shig haragdaj bgaa sanagddag
  Friday at 5:26pm ·
- Amgaa Hero консерватив талдаа.., хэсэг хугацааны дараа өөрчлөгдөх ёстой гэж үздэг. либертари үзэл өнөөгийн нөхцөлд төдийлөн таарахгүй санагддаг
  Friday at 5:27pm ·
- Munkhbat Tsendjav manai niigem ter chigeeree anarhism bish ee. Anarhism bol deed zergiin zohion baiguulalttai niigem. Uchirni deed zergiin zohion baiguulalt gedeg bol huvi hun bur bie daasan, individualist shinjtei zohion baiguulalt bdag. Harin onoogiin niigmiin emh zambaraagui bdliig HAOS gej bodoj bna
  Friday at 5:29pm ·
- Amartuvshin Dorj Tur oroltsoh tusmaa l hugjil udaashirch shudraga bus ursulduun ihsene dee.
  Friday at 5:31pm ·
- Amgaa Hero
  төрийн үзэл баримтлалын хувьд МАХН ардчилсан социалист үзэл санаа буюу социал демократ мэтээр өөрсдийгөө хэлдэг. Гэвч зүүний хамгийн экстремист үзэл болох коммунист үзлийг өнөөдөр гаргасаар л байгаа. Үйл ажиллагаанаас нь харахад. Ардчилсан ...нам ч консерватив үзэл баримтлалтай гэдэг ч өнгөрсөн сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрөөс харахад зүүний чиг хандлага ч харагдаж байх шиг байсан.., Дэмбэрэл гуайн хэлсэнээр намуудын үзэл баримтлал юу гэж нэрлэх нь хамаагүй. Сонгууль дөхөхөөр тэд бүгд бидний хэлж мэдэхгүй иргэдэд хоосон амладаг популист одоо юу гэмээр юм тийм л үзэл баримтлалтай болчихдог.., гэсэн үг л үнэн санагддах юмдааSee More
  Friday at 5:40pm ·
- Amartuvshin Dorj ‎@Amgaa Hero Demjij baina.
  Friday at 5:42pm · · 1 personLoading...
- Munkhbat Tsendjav tiimee demjij bna. konservativ uzliig humuus huuchinsag, zuunii uzel geh met buruugaar oilgodog chamaig konservativ geheer humuus enduurehgui bna uu
  Friday at 5:44pm ·
- Amartuvshin Dorj USA-d bol consarvativ chuud ni liberaluud baidiishd. hehehe
  Friday at 5:45pm ·
- Munkhbat Tsendjav Nick Zahn geed USA-iin konservativ namiinhan ireed Ardchilsan namd surgalt hiisen yum. Tegsen humuusiin uzel bodol shal oor bdag yum bnalee kk
  Friday at 5:48pm · · 1 personLoading...
- Amgaa Hero бидэнд олдож байгаа ном сурах бичиг, нөгөөхөс нь иш татдаг сэтгүүлчид нийтлэлчид нь бүгд л хуучинсаг үеэ өнгөрөөсөн үзэл мэтэээр ярьдаг болохор ихэнх нь тийм болдолтой байдаг мю билээ
  Friday at 5:55pm ·
- Az Byambadorj Энэ сэдвийг ингэж эхлэвэл зүгээр юм шиг санагдах юм.
  Friday at 11:37pm ·
- Az Byambadorj
  ‎1. "Анархи" гэж гадаад үг ер нь толь бичиг, тайлбар толиудад юу гэж буусан байдаг юм бол. 2. "Анархи" нь "анархизм" болоод ирэхээрээ бас юуг илэрхийлдэг тухай. 3 Анархизм гэдэг үгийг урьд хожид хүмүүс юу гэж ойлгож, хэрэглэж яваад өнөөдөр ...яг ямар байдлыг нь анархизм гээд байгааг нь түүхчилж авч үздэг юм уу даа. 4. "Анархизм" гэдэг үгийг олон талаас нь тайлбарлаад байдаг учираас тэр тайлбарладаг талуудаас бас харж үзмээр. Анархизм, анархи байдал, дур зоргоороо аашилах, ёс суртахуунт хүмүүсийн хуульд захирагдахгүйгээр өөрсдийгөө аваад явах хүний нийгмийн хөгжлийн дээд түвшин гэх мэтээр шал эсрэг, тэсрэг утгаар хэрэглээд байдаг. Үг зүйгээсээ эхлээд цаашаа өргөн дэлгэр яривал ядаж ярианы сэдэв ханатай, хязгаартай, холилдож хутгалдаж, толгой эргүүлэхгүй, хэлэлцүүлэг нь ч амны зоргоор бурсан биш арай бодитой, өгөөжтэй болох юм шиг санагдаад л байх юм.See More
  Friday at 11:42pm · · 1 personLoading...
- Az Byambadorj Эрдэм шинжилгээний хурал биш зүгээр хэлэлцүүлэг ч гэсэн иш үндэстэй яриа өрнүүлье л гэж хошуу, хуруугаа нэмэрлэсийн шүү.
  Friday at 11:47pm ·
- Amartuvshin Dorj http://en.wikipedia.org/wiki/Anarchism endees harj bolno.
  Friday at 11:47pm ·
- Munkhbat Tsendjav Azaad bayrlalaa. Ta buhen sedev ornuulehiig husvel cholootoi shdee.
  Yesterday at 9:40am ·
- Munkhbat Tsendjav
  Монголчууд Анархизмыг дур зорго гэж үздэг. Эмх замбараагүй зохион байгуулалтаас үүдэлтэй хүн бүрийн хувиа хичээх байдал нь эцэстээ дур зоргыг бий болгож, дур зоргод тулгуурлагдсан нийгмийг бүтээдэг гэж үздэг. Хүмүүсийн харилцааг зохицуулагч... төр байхгүй бол дур зорго бий болж Жунглийн хуульд нийгэм захирагддаг гэж үздэг. Энэ нь буруу ойлголт Шинжлэх ухааны нэр томъёогоор бол дур зоргыг Экзестенциализм хэмээдэг. Анархизмд хувь хүнээс дээд зэргийн эрх чөлөөний мэдрэмж, эрхийн ухамсар шаарддаг. Энэ утгаараа анархизмд гэмт хэрэг, хүний эрхийн зөрчил байдаггүй. Анархизм бол тэр чигээрээ ёс суртахуунт нийгэм. Харин дур зоргод эрх чөлөөний мэдрэмж, ёс суртахуун, эрхийн ухамсар шаарддаггүй. Дур зоргод жунглийн хууль үйлчилдэг. Үүгээрээ ялгаатай. Анархизм бол Дур зорго (Экзестенциализм) биш.See More
  Yesterday at 9:52am ·
- Munkhbat Tsendjav
  за тэгээд Х.Тэмүүжин багшийн Анархизмын талаар бичсэн өгүүллийн хэсгээс толилуулж та бүхэнтэй санал солилцох гэсэн юм. Анархизмын тухай
  
  Зарим нэг философичийнхоор ёс суртахууны ямар нэг баримтлал зөв байж болох юм. Хэрэв ингэж үзэх бол аянда...а бүх хүн түүнийг баримтлах нь бас зөв болж таарах байх. Энэ хэр эрүүл үзэгдэл вэ. Ер нь ёс суртахууны энгийн нэг зарчим үнэн байлаа ч бусдад хэрхэн үнэн гэдгийг нь харуулах вэ. Энэ асуулт, ийм байр суурь "анархистуудад" тун таагүй сэтгэгдэл төрүүлдэг гэдгийг би мэднэ. Яагаад гэвэл ёс суртахуун хувь хүн өөртөө үнэ цэнэ олоход тусалдаг болохоос бусдад энэ нь тэр бүр хамаатай байж чаддаггүй. Ер нь ёс суртахууныг заавал хэн нэгний итгэл үнэмшил, гоо зүй, оюуны хөгжлөөр илэрхийлээд түүнийгээ бусдад тулгана гэдэг буцаад л сэтгэхүйн том хүчирхийлэл үйлдэхийг зөвшөөрнө гэсэн үг. Жорж Оруэллийн "1984 он" зохиолд гарах "сэтгэхүйн цагдаа" чухам үүний л илэрхийлэл шүү дээ. Яг үнэндээ хатуухан хэлэхэд эрх чөлөөг булшлахад тусалж, коммунистуудын өгөөш болдог анархистуудад би дургуй. Тийм хүмүүс санаснаасаа шал эсрэг үр дүнтэй тулгарч, төрийн хор нөлөөллийг устгахын оронд түүнийг дэвэргэн өөгшүүлэхэд идэш болдог юм.
  
  Уул нь ёс суртахууны тухайд либертари үзэл "ёс суртахууны тэгш эрх" гэх ойлголтыг гаргаж тавьдаг. Энэ нь ёс суртахууны ямар нэг баримтлал зөв тухайд бус харин хүн бүр өөрийн ёс суртахуунтай байх тухай ярьдаг. Тийм учраас ёс суртахууны хувьдаа ч хүн алдаа гаргах эрхтэй гэж үздэг юм. Чухам энэ алдаа гаргах эрхээс хүмүүсийн дунд засаг бий болох үндэслэл гарч ирдэг гэдэг. Ер нь ёс суртахууны тухай орчин үеийн плюраль үзэл нь анрхизмд саад болдог ганц зүйл биш. Бүх иргэд нь өөрсдийгөө ухамсартай бөгөөд ямар ч алдаа мадаггүй авч явдаг нийгэм ч засаггүйгээр оршин тогтноход төвөгтэй. Шударга хүмүүсийн хоорондын зөрчилдөөнийг зохицуулах бодит хууль дүрэм, маргаан шийдвэрлэх ажиллагааны журам ямар нэг байдлаар үгүйлэгдэнэ. Энэ нь араасаа төр үүсэх бодит зарчмыг аяндаа дагуулдаг. Гэхдээ төрийг ямар байхыг иргэн бүр мэддэг эрхтэй байхын тулд "улс төр" иргэн бүрт хамаатай байх шаардлагатай. Үүнийг би "ардчилал" гэж ойлгодог. Мөн засаг төрийг хязгаарлахын тулд хууль хүн бүрт тэгш үйлчлэх ёстой. Үүнийг би "эрх зүйт ёс" гэж мэддэг. Либертари үзлийн бараг бүх үндэслэл хувь хүний эрх чөлөөг хамгаалахын тулд ардчилал, эрх зүйт ёсны тусламжтай бага засагладаг төрийг тогтооход чиглэгддэг. Түүнээс түүнийг бүрэн үгүйсгэхэд биш. Харин анархистууд л төрийг нийгэмд бүрэн үгүйсгэж, хүмүүс хуульгүй амьдарч болно гэж ярьдаг юм.
  
  Эцэст нь сануулахад Айн Рэнд нэгэнтээ "Хүний оюуны сэргэн мандлын нэг хэсэг болсон улс төрийн зарчмуудын шинэ мөн чанар улам тодоор харагдаж буй энэ үед ёс суртахуунтай холилдсон бодь сэтгэл, үлгэр домгийн мэт романтик мөрөөдлөөрөө бодит зарчмыг үгүйсгэгчид эцэстээ эрх чөлөөний хэрэгцээнд эзэнгүй арал л тохирно гэх шахуу юм хэлж мунгиндаг шүү" гэж хэлсэн нь бий.See More
  Yesterday at 11:22am ·
- Munkhbat Tsendjav
  Дээрх өгүүлэлтэй зарим талаар санал нэгдэхгүй л байна. Анархизм Утопи мөн үү гэвэл мөн гэж хэлэх байх. Учир нь хүн бүр тийм ухамсарт очих нь эргэлзээтэй. Анархизм бол ардчилал. Х.Тэмүүжин багш Анархизмын талаарх байр суурь баримтлахдаа ардч...илал биш гэдэг утгаар тайлбарласан бололтой. Би хувьдаа ардчиллын хамгийн дээд хэлбэр нь анархизм гэж үздэг. Төр гэж хэн бэ? гэвэл хувь хүн өөрөө. Төрийн аюулгүй байдал гэдэг нь хувь хүний аюулгүй байдлыг илтгэнэ. Ардчилал бол ард түмний төрүүлсэн, ард түмний төлөө, ард түмний засаглал. Энэ нь хувь хүн бүр өөрийгөө засаглах эрхтэй гэсэн үг. Тиймээс Анархизм бол Ардчилал мөн. Анархистуудыг Эрх чөлөөг булшилж, Коммунистуудын өгөөш болдог талаар дурьдсан байгаатай мөн санал нийлэхгүй байна. Анархизм харин индивидуализмд оршин тогтнодог. Нөгөө талаар анархизмын гол аксиом нь үл түрэмгийлэх аксиом байдаг. Энэ утгаараа эрх чөлөөний сонгодог филисофичид гэж би ойлгодог.See More
  Yesterday at 11:28am ·
- Amgaa Hero гэхдээ л Анархизм бол Утопи тиймээ хэхэ. индивидуал үзэл санаагаар хувь хүн хөгжлийн өндөр түвшинд хүрч өөрийгөө засаглалаа ч эрх үүргийн зөрчил гарч л таарна.., улстөрийн онолын хувьд үнэхээр төгс ардчилал мөн ч бодит байдал дээр хэрэгжих үндэслэл муутай гэж бодсоор л байгаамдаа хихи..,
  Yesterday at 12:03pm ·
- Munkhbat Tsendjav Анархизм утопи мөн. Гэхдээ А.Эйнштейний Харьцангуй онолын үүднээс авч үзвэл Анархизм Утопи биш юм.
  2 hours ago ·
- Munkhbat Tsendjav Анархизмын талаар яриад хэлээд дуусахгүй байна. ОЛон талаас нь авч үзвэл Анархизм бол абсолют ойлголт биш. Анархизмд дан ганц эгойст хүмүүс амьдардаг. Харин социализмд алтуристууд, коллективистүүд байдаг гэвэл худал зүйл болох байх. Өөр анархизмд ярих олон зүйл бий. Төргүй, хуульгүйгээр амьдарч хүн төрөлхтөн чадах уу? Формаль логикийн үүднээс, эсхүл архиметик ухагдахууны үүднээс авч үзвэл боломжтой гэж үздэг гэх мэт олон асууудал бий

2011-02-01T14:36:00.000+08:00

Чиний нүднээс би нулимс болон асгарна

Чиний нүднээс би нулимс болон асгарна
Чин зүрхний гүнээс чинь дурлал болон урсгана
Орчлон хорвоогийн тайлалд чинь од болон гялалзана
Омог бардам сэтгэлд чинь оч болон үсгэрнэ
Чиний нүднээс би нулимс болон асгарна
    Хайрын бодлоос би хад болон хатуужина
    Хан туургат амьдралд чинь хайлш болон халуурна
    Өнчин шөнийн зүүдэнд өрөвч сэтгэлээр уйлна
    Өөр хэний ч биш чиний нүднээс би нулимс болон асгарна
Эргэж олдошгүй араншинд чинь сархад болон гулгана
Эрээнтэй бараантай ертөнцийн сайд болон даргална
Эмгэн буурал дурлалд чинь ээрүүл болон хайрлагдана
Эгэл бүхэнд чинь би там болон хайрлагдана
Чиний нүднээс би нулимс болон асгарна

Би хайрын найрагчаа

2011-02-01T14:34:00.006+08:00

Би хайрын найрагчаа

Гунигийн бороонд зүсрэхдээ
өврийн дэвтрээ нээж
Гутарч туйлдсан санаашралаа
            шүлгэн бичилтэнд буулгаж
Хайрын зовлонд автахдаа
            нулимсаа тэрлэн мөрлөж
Хатуухан орчлонгийн наранд
            энгэр юүгээн дэлдсэн би хайрын найрагчаа!
Говийн зэрэглээнд зүүдлэн
    хайтан цэцгийн мөрөөдөхөд
Гомдох тунирхахын алинд ч
            бодол юугаан дэлгэсэн
Үгийн сураар ороолгож
            өөрийгөө зэмлэн суухдаа
Үнэнч ариухан сэтгэлээ
            улан дороо гишгэсэн би хайрын найрагчаа!
Бүтэлгүй дурлалын араас
            сэтгэл юүгээн шидлэхдээ
Бүрэнхий харанхуй орчлонг
            дэнгийн гэрлээр чимсэн
Бүдэрч унаад ирэхэд
            чимэглэл туяа минь алдагдавч
Гэнэ гэнэхэн найдвараа
            эцэс төгсгөлгүй туйлшруулсан би хайрын найрагчаа!
Омголон морьны давхиаг
            хулгана юугаан гүйцэхэд
Огторгуй ертөнцийн утга
            хомгорлох хоргол мэт болно
Эхийн нандин халамжийг
            хүү нь үгүйсгэн дулдуйдахад
Элбэрэл хайрын агуулга
            хүчингүй мэт санагдсан би хайрын найрагчаа!
Ирээдүй цагийн аясанд
            ухаан юугаан тэрлэхдээ
Энгүй тансаг байгалаан
            мөр юүгээн холбосон
Эх дэлхийнхээ гайхамшигийг
            хоёрхон жавхдасанд багтаахдаа
Энэ л биеэрээ зүтгье гэх би хайрын найрагчаа!
Анд нөхдийн холбоосоор
            цагийг хөгжилтэй өнгөрүүлэхэд
Амаргүй даваа бүрийг
            хатан зоригоор туулсан
Зугтаах ёсгүй тавьландаа
            амьдралын баривчилгаанд ороход
Зуу дахь Чойномын дүр гэж
            эрх чөлөөг хүсэмжилсэн би хайрын найрагчаа!
Ер нь бол би
            хайр бүхний найрагч
Есөн эрдэнээс ч үнэтэй
            халамж бүхний магтаалч
Өнгөрсөн борооны хойноос
цув нөмөрдөггүй найрагч
Өрөөсгөл болгоныг шүүмжлэх
            реалист үзлийг дэлгэрүүлэгч
Би хайрын найрагчаа!

Ээж минь

2011-02-01T14:34:00.005+08:00

Ээж минь

Зүрхний гунихарлаа даран хорвоог туулах орчлонд
Зүүдний юм шиг тавьлангаа өөрийн хатуужлаар туулсан
Зөн билгийн эрхээр үрийн зулай үнэрлэхдээ
Зөвхөн хүү минь гэсээр насыг илээсэн ээж минь
    Хацар дагах нулимсаа өнчин дэрэн дээр дэвтээхдээ
    Хамаг байдаг бүхнээ хонгорхон навчисдаа зориулсан
    Хагацлын зовлон амсан бэлэвсэн хоцрох үедээ
    Хана туурга мэт түшгээ наддаа л шилжүүлсэн ээж минь
Мөч бүрийн өмнө амьдралтай тулалдан ялагддагч
Мөнөөх л хүүгийнхээ төлөө ядран байж тэмцэлдэнэ
Мөнхрөх сэтгэлийн эгшигээ миний л шагналаар хөглөхдөө
Мөдхөн одох юм шиг л санчиганд нь хяруу унана
    Хором бүрт намайгаа өвчнөөс нь салгах хүслээр
    Зөнч мэргэдэд найдан бурхан буддаад залбирна
    Ходоод гэдэс чинь гэж цаг тутам санаашрахдаа
    Энэрэлт эмч минь гэж эмнэлгийн үүдийг сахисан
Оройтох бүрт минь орцныхоо гадаа өвлийн хүйтэнд бээрч
Огиулах бүрт минь оточийн гараа элбэрэл хайраар сунгаж
Халуурах бүрт минь элгэндээ тэвэрч дом домнолоор эдгээхдээ
Хамаагүй ээ би хамаагүй гэж өөрийгөө золигт гаргадагсан
    Хэтэрхий жаргалын дунд балчирхан би чинь төрөхдөө
    Хэзээ ч ачийг тань хариулж мэлмийг тань үл тэнийлгэж ээжээ
    Хэнхэг бардам зангаар омголон морь мэт давхихдаа
    Хэмжээшгүй таныхаа сэтгэлийг чөдрийн ганцаар тушчихаж
Нүцгэн ирээд нүцгэн буцдаг энэ алгоритм ертөнцөд
Нөмөр нөөлгөнд нь мишээсэн дурсамж бүхэн минь үнэтэй
Хайраар мэндлээд хайраар жаргадаг хүний энэхэн жамд
Халамж бүхэн тань аз жаргал авчирдагаа ээжээ
    Таныхаа мянган мэлмийд тань мөргье үү!

Би Монголын үрээ

2011-02-01T14:33:00.001+08:00

Би Монголын үрээ

Өвгөдийнхөө сүнсэнд мөргөхдөө
            үхэр Монголоороон бахархасан
Өнө мөнхийн эх орныхоо
            түүхийн хуудсаар биширсэн
зулын алтан туяанд
            улсаа даатган залбирахдаа
зулай юудаа би Монгол гэж
            дэлхий дахинд онгирдог би Монголын үрээ
найман зууныг туулахдаа
            ертөнцийн талыг түйвээсэн
найраг дуундаа хуучлахдаа
            соёл заншлаа түгээсэн
өрнийн их дайралтыг
            өөрийн биеэрээ хамгаалсан
өргөл барьцийн дээдийг
            ханаж цадталаа цуглуулсан би Монголын үрээ
эзэн Чингис, жанжин Сүхбаатар
            далай Хубилай, Дандарбаатар
энэ бүгдийнхээ гавъяагаар
            эгэл хорвоог түгшээсэн
эрдэмтэн мэргэдийнхээ сургаалиар
            хүмүүний орчлонг хүмүүжүүлсэн би Монголын үрээ
тэнгэр заяат төрөхдөө
            босоо бичгээрээ гайхуулсан
тэвэр дүүрэн алтаараа
            хөрш түмнээ атаархуулсан
оюун бодлынхоо ухаанаар
            IQ-н дээдийг тогтоосон
Онон мөрний саваараа
            Онгон тэнүүн нутагтай би Монголын үрээ
Зоригт хөвгүүдийн уухай
            Эх газрыг донсолгосон
Зогсоогоороо бурхардаг тавьлан
            Хөх толботуудад л заяагдсан
өндөр гэгээн Занабазрын
            үнэт зүйлээр мялаагдсан
өнгөт орчлонгийн магнайд
            ардынхаа урлагаар шагшигдсан би Монголын үрээ
би хэдхэн мөртөд багтах Хятадын үрс бишээ
би хэдхэн хуудсанд зурайх оросын удам бишээ
би энгүй тансаг байгалаараа он цагийг эзэлсэн Монголын үрээ
би эрэлхэг баатруудын тэмцлээр орон зайг туулсан Их Монголын үрээ

Намайг зэмлээч

2011-02-01T14:32:00.002+08:00

Намайг зэмлээч

Зэмлэ зэмлэ зэмлэ ганцхан намайг л зэмлээч
    Зуурдын жаргалыг үүрдийнх болгох гэснийг минь
    Зурвасаа илгээж хайраа илчилсэнийг минь
    Зугаацах сэтгэлийг чинь чандлан хориглосоныг минь
    Зуузай холбосон хувь тавьланг минь зэмлээч
Үндсээ тасартал ганцхан цэцэг шиг гундаасан хайрыг минь зэмлэ
Үгээ хэлсэн хөгшин толгой шиг зовоосон итгэлийг минь зэмлэ
Үүрд чамайг жаргаах ариун хүслийг минь зэмлэ
Үнэнч зүрхээ нандигнасан зулзган зоригийг минь зэмлэ
    Хорвоод ганцхан намайг л гэсэн ховорхон зүрхийг минь
    Хосгүй чамдаа л зориулсан хэдхэн мөртүүдийг минь
    Хорон санаа агуулаагүй чинийхээ инээдийг харахыг минь
    Хонгор хөөрхөн охин минь ганцхан намайг л зэмлээч
Харин би чамайг зэмлэхгүй ээ
    Хүний хүнд очсон охин заяаг чинь зэмлэхгүй
    Хүслээ дагаад одсон гэнэхэн зангийг чинь зэмлэхгүй
    Хүлээгээд байхад ирдэггүй тэнэгхэн бодлыг чинь зэмлэхгүй
    Хүүхэд насаа орхисон гэнэн явдлыг чинь зэмлэхгүй
Үйлийн үрээр учирсан хувь төөргийг чинь
Үнэн голоос дуртай амраг хайрыг чинь
Үгийн сураар ороож занчиж нэг зэмлэхгүй
Үгүйсгэх зовлонг чинь хараад загнаж бас зэмлэхгүй
    зэмлэхгүй би чамайг зэмлэхгүй ганцхан чамайг л зэмлэхгүй

Заяа нийлэхгүй зам

2011-02-01T14:31:00.003+08:00

Заяа нийлэхгүй зам

Дурлалын бурхад намайг хаяад одсон
Дусал нулимсаа унагаагаад явсан
Эгнэшгүй сэтгэлийг минь хулгайлаад
Эгэл хайрыг минь чи өмчлөн холдсон
    Зүрхэн дэх баясалын үгсийг минь
    Зөөлөн шиврэх бороонд зүсээд өнгөрсөн
    Зүүд нойронд минь учраад хэлэхдээ
    Зүгээр л чи миний амьдралаас зайл хэмээсэн
Хайртай л болохоор чиний жаргалыг би хайсан
Хагацлын зам л надад дандаа олдсон
Хамаг бүх чадлаа чамдаа алдсан болохоор
Хатан зориг минь чиний өмнө өвдөг сөхөрсөн
    Хэцүү гээд чамайг орхисон юм бишээ
    Хэн хэндээ амар байх болов уу гэсийм
    Хэтэрхий хайртай учраас л салсан юм
    Хэмхэрхий байшин шиг хайр учир нураасан юм
Зовлон гунигаас зугтаах гэж чамаас би нуугдаагүй
Зол баяр хөөр чинь өөр хүнийх гэдгийг мэдсэн л хойно
Зоргоор амьдрах хүслийг чинь хүндэтгье үү гэсэн юм
Зоосоор шийдэгдэх халамжийг чинь үзэхгүйдээ тэгсэн юм
    Орчлон хорвоог арай л өөр нүдээр хардаг л юм чинь
    Олигтой байж яахан чадах билээ дээ бидэн хоёр
    Омог бардам сэтгэлд чинь би үгүйгээс хойш
    Огтхон ч үерхэж болохгүй гэдгийг ухаарсан юм
Гараа дэлгэн авах хувь тавьлан байхгүй бол
Ганцаардлын аястай хорвоог туулъя уу гэсэн юм
Гал халуун хайраа мөсний жаварт үргээхдээ
Гарцаагүй энэ л миний зам гэж хэнээс ч илүү итгэнэ

МЭДЭХ ЭРХ

2011-01-04T19:35:00.000+08:00

МЭДЭХ ЭРХ

Томас Жэффэрсон

Хаан эзэн бусдыг эзэмших / Нэг ба цөөн бүлэг бусдыг эзэмших /

Бүгдээрээ бүхнийг эзэмших / коммунизм /

Өөрөө өөрийгөө эзэмших

“Бүх хүн өөртөө өмчтэй байдаг. Юу ч байхгүй хүнд ямар ч эрх байхгүй,

гэхдээ өөрийгөө эзэмших эрхтэй”

Ж.Локк

Мэдэх эрхийн тухай ойлголт

Үл түрэмгийлэх аксиом

Мэдээллийн эрх чөлөө мэдэх эрх хэрэгжих нөхцөл болох нь

Мэдэх эрх минь зөрчигдөж байна.

Анимизм

Ёс заншил ба стереотип

Патриарх

Фундаментализм

Нийтийн тосгоны филисофи

Боолчлол бол жам ёсны үзэгдэл

Хүн бүрийн аз жаргалын ертөнц бол зөвхөн хүн бүрт л байх боломжтой.

БАРУУНААС ЗҮҮН ЗҮГ РҮҮ ЗОРЧСОН ТЭМДЭГЛЭЛ

2011-01-04T19:09:00.001+08:00

БАРУУНААС ЗҮҮН ЗҮГ РҮҮ ЗОРЧСОН ТЭМДЭГЛЭЛ

Ардчилсан нам либерал нам байсан

Аливаа намыг баримталж буй улс төрийн үзэл суртлын агуулгаар нь коммунист, социалист, фашист, нацист, консерватив, Либерал гэх мэт, улс төрийн чиг баримжаагаар нь зүүний, төвийг сахисан, барууны нам хэмээн ангилдаг.

Монголд 1920 оны 06 сарын 25-нд анхны нам бүрэлдэн бий болсон гэж үздэг ба ууган нам 1925 оны хурлаараа 1921 оны 3 сарын 1-нд Монгол Ардын Намыг үүсгэн байгуулагдсанаар тооцох шийдвэр гаргасан юм. 1960 оны Үндсэн хуульд “...төр, нийгмийг удирдан чиглүүлэгч хүч бол бүхнийг ялагч Марксист – Ленинист онолыг үйл ажиллагаандаа удирдлага болгодог МАХН мөн.” хэмээсэн нь Монголын анхны нам социалист нам байсныг илтгэнэ. 1990 онд социалист систем нуран бутарсаны дараа МАХН үзэл баримтлалаа 1991 онд Нагаржунайн төвийг сахих үзэл, 1998 онд Ардчилсан социалист үзлийг дүрмээрээ баримтлах болсоноор зүүний чиг баримжаатай нам болсон юм.

1989 онд Монголд хоёр дахь нам байгуулагдсан нь Монголын Ардчилсан Холбоо юм. Улмаар Монголд Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Нам, Монголын Ногоон Нам гэх мэт олон намууд үүсгэн байгуулагдсанаар Монголд олон намын тогтолцоо бүрэлдэн тогтсон билээ. Эдгээрээс Монголд барууны үзэл суртлыг намынхаа үзэл баримтлал болгосон нам бол Монголын Ардчилсан Нам юм. 1999 онд Ардчиллын төлөөх намууд нэгдэн өнөөгийн Ардчилсан намыг / барууны чиг баримжаатай / байгуулжээ.

Аливаа намыг зорилго, хөтөлбөр, бүтэц зохион байгуулалт, үйл ажиллагаагаар нь улс төрийн аль чиг баримжааг баримтлаж буйг тодорхойлдог. Барууны, либерал намын хувьд либерализмыг дэлгэрүүлэх зорилгыг үндсэн зорилго болгодог бөгөөд харин сонгуульд ямар нэг аргаар ялахыг чухалчилдаггүй юм. Өөрөөр хэлбэл сонгуульд дэвшүүлэх хөтөлбөр нь либерал үзэл санаанд нийцсэн байхыг шаардаж, ямар нэг аргаар сонгуульд ялахын тулд олонд түмэнд таалагдах уриа лоозонг дэвшүүлэхийг хориглож, классфикаци, зохиомлоор бий болгосон кастын системийн эсрэг байдаг. Нөгөө талаар либерал хөтөлбөр нь эрх ямба, онцгой бүлгийн ашиг сонирхолыг эрхэмлэсэн шинжийг агуулдаггүйгээрээ онцлогтой юм. (Өөрөөр хэлбэл, хүүхэд, эмэгтэйчүүд, ядуучууд гэх мэт ангилан хөтөлбөр дэвшүүлэхийг зорьдоггүй. Учир нь үйлдвэрлэгчдэд зах зээлийн таатай орчин амлаад талхны үнийг 100 төгрөгөнд барина гэж хэрэглэгчдэд хандвал хөтөлбөр утопи болж хувирдаг.)

Либерал нам нь бүтэц, зохион байгуулалтын хувьд нүсэр аппарат, тодорхой бүлгийн (хүүхэд, залуучууд, эрэгтэй, эмэгтэй гэх мэт) байгууллагуудыг байгуулахыг эрмэлздэггүй, элдэв дарга, эрх ямба бий болгодоггүй.(Өөрөөр хэлбэл, баг, хороо, сум, дүүрэг гэх мэт салбар нэгжийг чухалчилдаггүй.) Либерал намын Үйл ажиллагаа нь намын дотоод ардчиллыг бэхжүүлэхэд чиглэгддэг. Намын гишүүнчлэл, тооны хойноос хөөдөггүй, намын гишүүн, намын дарга нар тэгш эрхтэйгээр үйл ажиллагаанд оролцдог. Альтернатив сонирхолын бүлэг болох фракциудад тэгш эрхийг дүрэмчилдэг төдийгүй аль нэгийг чухалчилдаггүй, фракциудыг хязгаарладаггүй.

Баруунаас Зүүн зүг рүү аяласан тэмдэглэл

Барууны үзэл баримтлалтай Ардчилсан намын үйл ажиллагаа, намын дотоод ардчилал, үйл явцыг ажиглавал / сүүлийн жилүүдэд баримтлаж буй бодлого, мөрийн хөтөлбөрийг / улс төрийн барууны чиг баримжаанаас татгалзан зүүний үзэл баримтлалтай нам болон төлөвшиж байгааг харж болно.

Ардчилсан нам барууны үзэл баримтлалаас татгалаж буйг доорхи үйл явцаар нотлохыг зорьлоо.

Харизматик лидерүүд бүрэлдэн тогтсон нь...

Намын дотоод ардчилалд сөргөөр нөлөөлөх хоёр үндсэн шинж байдаг. Нэг дэх нь харизматик лидерээр удирдуулах, хоёр дахь нь олигархи бүтэц, ардчилсан төвлөрөлийг хэт шүтэх явдал юм. Дээрх хоёр шинж нь улс төрийн намыг ардчилсан бус болгож байдаг хамгийн аюултай удирдлага болон зохион байгуулалтын шинжүүд юм. Ардчилсан намын сүүлийн үеийн үйл явдлыг харвал харизматик лидер, түүнийг даган шүтсэн фракцын либиртинист бодлого анзаарагддаг. Тухайлбал, Намын удирдагчдын нэг нь нам бол төрийн томоохон институт, намын гишүүд эрх эдлэхээс гадна үүрэг хариуцлагатай болох шаардлагатай хэмээн ярилцлага өгсөн нь (25 суваг телевизийн шууд нэвтрүүлгийн үеэр) ардчилалаас ухарсан шинжийг агуулсан юм. Нөгөө талаар Намын удирдагч, ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь хэт их эрх мэдлийн төвлөрөлтэй байгаагаар илэрхийлэгдэж байна. Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга, намын дарга нь асуудлыг бие даан шийдвэрлэж, ардчилсан үзлээс ангижсан үзлийг дэмжиж, зарим үед социалист, статист үзлээр аливаа асуудлыг шийдвэрлэж байгаа нь харазматик лидер бүрэлдэн тогтож байгаагийн илрэл болж байна. Гэвч мэдээж МАХНамтай харьцуулвал харазматик лидер бүрэлдэн тогтох үйл явц дөнгөж эхэлж байна. Цаашлаад намд дотоод ардчилал үгүй болж монакрат тогтолцоо бүрэлдэхгүй гэх баталгаа үгүй ба харазматик лидер төгөлдөрших боломжтой юм. (Чингэлтэйн нөхөн сонгуулиас харахад намын удирдлага бүхий л үйл явцыг гартаа аван бүр нэр дэвшигчийн эрхэнд бүдүүлгээр халдсан тохиолдол гарч байв)

Олигархи бүтэц,брюкрат тогтолцоо...

Судлаач Ричард Катц, Петер Мейр нар “Олигархи бүтэцтэй удирдлага тогтох хандлага ардчиллын ахицтай цөөн улсуудын дунд ажиглагдсан ба тэдгээр нь өөр намуудтай өрсөлдөх бус хуйвалдах замыг сонгодог байна” хэмээжээ. Монголд олон намын тогтолцоо бий болсон ч хуучин нийгмийн хатуу зохион байгуулалт бүхий загвар өнөө хэр бат бэх оршин тогтносоор байна. Ардчилсан намын бүтцэд нийгмийн тодорхой бүлэглэлүүдийн (Оюутны, Эмэгтэйчүүдийн, Залуучууд гэх мэт) байгууллагууд бий болж, Засаг захиргааны нэгж бүрт намын салбар байгууллагууд байгаа нь олигархи, брюкрат тогтолцооны хэв шинж юм. Энэ бүтэц, зохион байгуулалтын зорилго нь сонгуульд ялалт байгуулах явдал юм. Либерал нам сонгуульд ялалт байгуулах явдлыг хэзээ ч нэгдүгээрт тавьдаггүй. Учир нь либерал нам либерал зарчмыг нэгдүгээрт тавьдаг юм. Харин өнөөдрийн Ардчилсан намын үйл ажиллагаа, бодлогыг харвал сонгуульд нэгдүгээрт тавигдаж буй нь анзаарагдаж байна. Баг, хороо, сум, дүүрэг, аймаг, нийслэл гээд Монгол улсын засаг захиргааны нэгж бүрийн дэргэд байнгын ажиллагаатай намын бүтцийн байгууллага байгаа нь хуучин нийгмийн зохион байгуулалтын хэлбэр төдийгүй нутгийн өөрийн байгууллагын гаргах шийдвэрт намын бүтцийн байгууллага нөлөөлж, нэгж бүрт намын бүлэг байгаа нь өнөөх л нам төвт төрийн тогтолцоог дэмждэг ардчилсан бус намын бүтэц юм.

Хуйвалдаан...

“Ардчилсан институт маань улс төрийн болон хүнд суртлын дээдсүүд хоорондоо наймаа хийх гэсэн ардчилсан бус үйл явц үүсгэдэг” Роберт Даль хэлсэн байдаг. Либерализмд сонгуулийн үйл явц, ард түмний санал өгөх эрхэд ямар нэг хэмжээгээр оролцохыг хатуу хориглодог. Өөрөөр хэлбэл сонгуулийг шударга явуулах, либералын намын хувьд өөрсдөө шударга оролцохыг ямагт эрмэлздэг. Ардчилал бол ард түмний засаглал учир ард түмний энэ эрхэнд халдахыг хориглодог юм. 2009 онд болсон Чингэлтэй дүүргийн нөхөн сонгуулиар Ардчилсан намын удирдлага, МАХН-ын удирдлагуудын хооронд тохиролцоо бий болсон талаар судлаачид үздэг. Ардчилсан нам нэр дэвшигчийнхээ сонгуулийн сурталчилгааг хоцруулах, зарим талаар замхруулах зарим ажиллагааг явуулж байсныг хэлэх нь зүйтэй болов уу. Нөгөө талаар намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь нөхөн сонгуулийн Штабын даргаар ажиллаж, бүх шийдвэрүүдийг нэр дэвшигчийн саналыг харгалзахгүй шийдэж байсан нь хуучин социалист нийгмийн нэр төдий сонгуулийг санагдуулам. (Энэ дашрамд хувь хүнийхээ зүгээс Ардчилсан намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Б.Эрдэнэбатыг зарим талаараа ардчилсан бус үзэлтэй, өөрийн үзлийг бусдад тулгах шинжтэй санагдсаныг нуух юун) Нөхөн сонгуульд нэр дэвшигчийн менежерээр оролцох явцад нам бүхэлдээ нэр дэвшигчийн маань эсрэг ажиллаж байх шиг сэтгэгдэл төрсөн нь намын дээгүүр наймаа хийгдсэн бодол өөрийн эрхгүй төрсөн учир ийн дүгнэлээ. Ард түмний засаглал барих эрхийг нам шийдэх эрх байхгүй. Либерал нам өөрөө энэ үйл явцыг туйлын хатуу хориглодог. Ямар ч нөхцөл байдал үүссэн бай хувь хүний эрхийг хөндөх нь социалист арга барил юм.

Стандарт бус...

2008 оны УИХ-ын сонгуулийн дараа МАХН олонхи болсон юм. Ардчилал, Либерализм олонхи болсон нам нь засгийн газраа байгуулах үүрэгтэй бөгөөд энэхүү үүргээ олонхи болсон нам ч зөрчих эрх байдаггүй билээ. Учир нь сонгууль бол тэмцээн биш. Тэмцээнд ялсан баг ялалтаасаа ухрахыг зөвшөөрдөг ч сонгуульд ард түмний сонголтыг олонхи болсон нам ч үгүйсгэхийг хориглодог.

Стандарт бус шийдвэр ямагт хууль бус байдаг. 2008 оны сонгуулийн дараа МАХН-аас ардчилалд байж боломгүй ард түмний эрхийг зөрчсөн шийдвэр гаргасан юм. Гэвч асуудлын гол нь шийдвэр гаргасан намд бус шийдвэрийг хүлээн авсан намд асуудал оршиж байгаа юм. Учир нь шийдвэр гаргасан нам бол ардчилсан социалист нам байсан бөгөөд нөгөө нийгмийн ардчилал, нийтийн эрх ашгийн төлөөх гэсэн худал үгсээрээ хавхавчлан шийдвэрээ тайлбарлаж болно. Ардчилсан социалист нам тул тийм ч эрхтэй билээ. Харин Ардчилал, либерализмыг гол үзэл баримтлалаа болгодог Ардчилсан нам Ардчиллын үндсэн зарчмаас гажуудсан, хууль бус энэхүү шийдвэрийг гараа тосон угтан авсан нь энэ нам либерал нам биш гэдгийг нотлон харуулсан нэг үйлдэл болсон юм. Эвслийн засгийн газрын ерөнхий сайд С.Баяр албан тушаалаасаа сайн дураар огцорч, засгийн газрыг шинээр эмхлэн байгуулсан үйл явц нь өнөөх стандарт бус шийдвэр, үйл явцын үргэлжлэл болсон бөгөөд Ардчилсан нам хоёр дахь удаагаа стандарт бус шийдвэрийг уухайн тас хүлээн авсан нь нэгийг бодогдуулах буйзаа.

Намын хөтөлбөр ба сонгуульд ялах манипулятив амлалт...

2004 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрөөс эхлээд намын хөтөлбөр бүхэлдээ буянлаг төрийн үзэл суртлыг сурталчилах болов. 2008 оны сонгуульд элдэв төрлийн халамжийн амлалтуудыг өргөн барьсан нь буянлаг төрийг дээдэлдсэн сонгуулийн манипулятив амлалтын оргил үе болсон юм. Энэ нь нам сонгуульд ялах зорилгыг үндсэндээ нэгдүгээрт тавьсан гэсэн үг. 2008 оны сонгуульд эрдэнийн хувь, хүүхдийн мөнгө гээд зарим тохиолдолд ор бүтэхгүй зүйлийг мөрөөдлийн гэмээр дэвшүүлсэн манипулятив шинжийг агуулсан гэхэд хэлсдэхгүй болно. Ард түмний тархийг угаасан, сонгуульд ялах гэсэн мөрийн хөтөлбөрт либерал бодлогын үүднээс шүүлтүүр хийвэл ганц хоёр л шүүлтүүр тунаж үлдэхээр байсан юм. Намын үндсэн зорилго сонгуульд ялах юм бол нам тодорхой үзэл суртлаар яах билээ. Шулуухан л нэрээ солих хэрэгтэй. Өнгөн дээрээ ардчилал, либерализм хэмээн ард түмний тархийг угааж, цаанаа олигархижсан бодлогыг баримтлах нь лав Ардчилсан үзэл баримтлалтай намын үйлдэл биш юм.

Ардчилалгүй Ардчилсан нам одоо яах вэ?

Намын дотоод ардчилал гээч хүчин мөхөсдсөн энэ үед намын шинэтгэлийг өнгөн нэрээр бус салбар, нэгж бүрт хийх хэрэгтэй. Намын бүтэц, зохион байгуулалтаас эхлээд хүний нөөцийн бодлого, дүрэм, журам гээд бүхнийг шинэтгэх хэрэгтэй. Хамгийн түрүүнд хуучин нийгмийн бүтцээс ангижирч, харазматик удирдлагын хэв маягаас татгалзаж намын гишүүн бүр эрх тэгш байх, намын дотоод ардчилал, санхүүжилтын ил тод байдлыг нээлттэй болгох, тайлагнах систем гээд бүхлээр нь шинэчлэхгүй бол энэ нам өнгөн дээрээ ардчилсан нэртэй ардчилалгүй нам болон хувирахад бэлэн болчихсон байна. Нөгөө талаар фракцуудын үйл ажиллагааг дэмжин, хязгаарлах бодлогоосоо татгалзаж, салбар нэгжүүдэд байгаа хүний нөөцийн бодлого, намын үйл ажиллагааны бодлогоо эхнээс тодорхойлж, либерал ардчилалд тулгуурласан шинэчлэлийн эхлүүлэх шаардлагатай байна. Ингэж чадахгүй бол Ардчилсан нам он жилүүдийн нугачаанд Ардчилалыг үгүйрүүлсэн, хүмүүст ардчиллыг буруу танин мэдэхэд хүргэх аюултай билээ.

Сүүлчийн дурлалын буухиа

2010-09-27T20:44:00.002+08:00

Сүүлчийн дурлалын буухиа

Хайрын буухиа намар цагийн нарлаг өдрүүдэд зүрхэнд орших шуудангийн хайрцганд минь ирэх шиг. Баяр жаргал хосолсон дурлалын зугаа цэнгэлд зуу дахин эзэнтэй байсан ч, зуурдын зовлон ирэхэд зөвхөн тэр минь сэтгэлийн аялгууг хөглөх шиг. Итгэлээ өвөртөлсөн жуулчны сүүлчийн буухиа хайрын агуулахад минь аялах мэт санагдахад. Үгүй ээ энэ чинь юу л болоод байнадаа. Хамгаас илүү үнэнч, хамгаас илүү шударга, хамгаас илүү хайртай гэх миний сэтгэл анхны цас шиг цав цагаанхан, шив шинэхэн бүсгүйг хараад байх шиг. Баагий амьдралдаа баримтлах алтанхан зарчмаа зөрчин гэм хийгээгүй гэмтэн, гэмээ цайруулах ялтан мэт өөрийгөө буруу шааж гуниг дагуулсан бодролд автан сууна.
Жил бүр оюутнууд гэрээс өгсөн хэдэн төгрөгөө хямгадан өдрийн цайгаа ч ууж чадалгүй өлмөн зэлмэн явсаар урлагийн наадам хэмээх бичигдээгүй хуулийн татвараа төлж, авъяас бүгдээ дайчлан шинийг сурч, шинийг эрэлхийлсээр дээд курсын таньдаг ах, эгч нараа гуйн дуу, бүжиг, шүлэг гээд урлагийн сургуульд морилсон аятай мэргэжлийн хичээлийн албан бус кредит авна. Зарим нэг жаахан хөлжүүхэн анги нь мэргэжлийн дуучин, жүжигчин, урлагийн сургуулийн оюутнуудаар бэлдүүлэн шилдгийн шилдэг бүлгийн төлөөх халуухан тэмцлээ эхлүүлнэ. Тэр л уламжлалын дагуу их сургуулийн босгыг дөнгөж алхасан хүүхдүүд учраа олохгүй хий дэмий л багшийнхаа царайг харуулдан сууна. Сүүгий их сургуульд отгон ангийн дарга болоод ч тэр үү? энэ их манан дунд төөрөн будилж яахаа ч мэдэхгүй эргэлзэн тээнэгэлзсээр дээд курсынхаа Баагийг гуйн бүжиг заалгуулахаар боллоо. Сүүгий: за ямар ч байсан бүжиг заах хүнээ олчихлоо гэж битүүхэн баярлан ангидаа Баагийтай хамт орж ирээд. “Ангийхан сонсож байгаарай манай сургуулийн дээд курсын ах маань байгаа юм өнөөдрөөс эхлээд бидэнд бүжиг заахаар болсон үгэнд нь сайн ороорой гэлээ.” Баагий ч санаачлагыг гартаа аван: “за бүжгэнд орох хүүхдүүд нь гараад зогсоодохдоо өнөөдөр чөлөөт бүжиг заана дараана цэнгээнт бүжиг заана” гээд үлдсэн хүүхдүүдийг тараалаа. 2 хоног чөлөөт бүжиг заагаад Баагий өөрийнхөө ангийн улагийн наадмаа бэлдүүлэх гээд Сүүгийд дахин олдсонгүй. Сүүгий ч Баагийд нээх итгээгүй байсан ч тэр үү хашир суун цэнгээнт бүжиг заах хүн олсон байжээ. Ингээд урлагийн наадам ч болж Сүүгийгийн анги нэг юм орсон аятай өнгөрөөлөө. Харин хэргийн эзэн хэнгэрэгийн цохиур Баагийгийн анги 2-рт орох нь тэрээ. Жил бүрийн наадмын дараа ирэх жилийн наадам хол байнадаа хол байна гэдэг шиг хүүхдүүд тайвширч хичээл сурлагандаа шамдах нь тэрээ. Баагий, Сүүгийгийн ангид орохдоо Цээгий гэх даруухан охиныг гайхан хүн ийм дуугүй байх гэж хэмээн дотроо нэгийг бодсоор өнгөрч, удалгүй найзтайгаа хамт очин утасны дугаарыг нь авч, найзаараа мессеж бичүүлэн өөрөө битүүхэндээ сонирхон байснаа: үгүй ээ би чинь яаж байнаа найз охинтой хүн шүү дээ гэж зүрх сэтгэлдээ төмөр шорон аажим аажмаар бүтээсээр ирэх жилтэй золголоо. Сүүгий 2 дахь жилдээ урлагийн наадамд хал үзэн хашир суусан мэт эртнээс бэлдэн, хэдий итгэлийг нь алдсан ч Баагий дээр очин энэ удаад манай ангийг бэлдүүлэх хүн олж өгөөч гэж гуйлаа. Баагий ч татгалзсангүй таньдаг жүжигчнийгээ урин бэлдүүлж Цээгийтэй дахин нүүр тулах боллоо. Энэ удаад Баагий найз охиноосоо салж single болсон бололтой, анги нь урлагийн наадамд дээд курс болохоор орохгүй учир бүхий л хүчээ дайчлан өөрөө бүжиг бэлдүүллээ. Гэхдээ эхнээсээ л өөр байж бүхий л хүүхдүүдийг бүжиглүүлэн шалгаж бяцхан ч гэлээ маш их идэвхитэй хамтлагийг бүрдүүлэв. Цээгий харин нэг мэдэхнээ тэр хамтлагийн эрчим хүч нь болсон байх юм. Баагий юм л болвол Цээгийг урин бүжгээ заан бүр ямар ч шаардлагагүй зүйлд дагуулан явсаар нэг л мэдэхэд түүнд татагдан дасчээ. Удалгүй сургуулийн урлагийн үзлэг боллоо. Хэдий Сүүгийгийн анги сайн байсан боловч тэдэнд энэ удаад аз дутсан бололтой гэхдээ үзэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан тэд урам орон хөөрч баярлах нь Баагийгийн сэтгэл дэх өөрийгөө зэмлэх зэмлэлийн ханыг нураалаа. Нэгэн удаа Баагий Цээгий рүү инээдтэй ч юм шиг яриа өдөж буй янзтай. Надад нэг онигоо явуулаач гэсэн мессеж нисгэвэл хариу ирсэнгүй Баагий ч нээх тоосонгүй маргааш нь салбар сургуулийн урлагийн наадмыг шүүж байтал. “Өчигдөр нэгжгүй байлаа. Би нээх онигоо мэддэггүй шүү дээ. Таниар сонин юу байна.” Гэсэн мессеж Джай бүжгийн бөмбөрийн цохилт аятай хурдан хурдан зүрх догдлуулсаар Цээгийгээс ирлээ. Баагий Өө юу байхавдээ урлагийн наадам шүүгээд л байж байна гэж явууллаа. Баагий, Цээгийтэй урлагийн наадмаа шүүхээ мартан аядан утаснаас зүүгдсэн шүүгч болж хувирлаа. Ингээд Баагий, Цээгийтэй мессежээр бие биенээ таних оргилуун их асуултаар булалцаж, түүндээ хариулт аван мессежний найзууд болохоор тохирч, удалгүй хамт кино үзэхээр боллоо. Баагий: маргааш 14 цагаас Тэнгист уулзъя болно биздээ гэхэд Цээгий ч за тэгвэл маргааш уулзатлаа түр баяртай гэсэн хариу мессэжийг хүлээн аваад Баагий тэнгэрт аялах шувуу мэт хөөрөн баясав. Өглөөний наран уулсын цаагуур цухуйхад Баагий аль хэдүйн сэтгэл догдлон босч, хувцасаа индүүдэж, хамаг байдгаараа гоёсоор 14 цагтай уралдан тэнгист очвол тэр хэдүйнээ ирчихсэн байлаа. Түүний зүүсэн цэнхэр ороолт, хар куртка гээд түүний өмссөн хувцас нь түүнийг гайхамшигтай харагдуулж, өөрийн эрхгүй түүний гоо үзэсгэлэнд сэтгэл минь уярах мэт. Анх удаагаа Баагий Тэнгист кино үзэж байгаа болоод ч тэр үү! Сандарч дотроо: “ за даа аягүй бол дотогш орон мэдэхгүй байсаар онигоо болох вий хэмээн болгоожлон алхах мэт”. Ёстой л жинхэнэ гадаадын кино дээр гардаг шиг хэлэх ч үг олдохгүй сайхан байлаа. Кино тараад Баагий уг нь кафед сууж жаахан ярилцъя гэвэл Цээгий одоо хичээлтэй. Би нэг гадаад хэлний сургалтын төвд явдаг юм л даа. Харин тийшээ та хүргээд өгөөч гэлээ. Анхны болзоо хөгжилтэй байдаг шиг Баагийгийн хувьд ч гэсэн юу ярихаа ч мэдэхгүй тээнэгэлзэн явсаар түүнийгээ үдэн гэртээ ирлээ. Баагийд анхны болзоо амжилттай байсныг ч хэлэх үү? Мессежээ үргэлжлүүлэн цувуулсаар л цаг хугацаа ч урссаар л. Нэг удаа Баагий нээрээ драмын театрт маш гоё жүжиг гарч байна лээ. Хамт үзэхгүй юм уу? Гэж асуутал завтай бол үзмээр л байна. Гэхдээ зав гаргахыг бодъё хэмээн их заннаж байгаа ч юм уу? Жаахан үнэд орсон янзтай мессеж ирлээ. Ингээд анхны болзооноосоо хойш даруй 20-иод хоногийн дараа жүжиг үзэх нь тэрээ. За байз мөнгө яаж олох вэ? Ядаж байхад өөрөө өөрийнхөө мөнгийг төлье гэхээр нь билет авсан гээд хэлчихсэн байдаг. Өө нээрээ тэнд нэг тэмцээнтэй гэж байсан гялс ороод түрүүлчихвэл овоо хэдэн төгрөг өгөх байх гэж бодон ортол дурлалын бурхан ивээх мэт тэргүүн байранд ороод 30.000 төгрөг авах нь тэр. Баагий болзсон цагтаа очин Цээгий хүлээж байтал нээх удалгүй Цээгий хүрж ирлээ. Энэ удаад үсээ задгай тавьсан байсан нь зүрхэнд дахин SURPRISE болон будрах шиг. Цээгий, Баагий хоёр жүжиг тараад гэр хүртлээ алхангаа нилээд хөгжилтэй зүйл ярьж, баясалдаж өвлийн тэсгэм хүйтэнд хацрууд маань хөлдөх аядсан ч цааш үгэлжлүүлэн алхсаар бүр Цээгийгийн гэрийн гадаа ирсэн ч байшинг нь жаахан тойрч хорвоогийн бүхий л зүйлсийг шивнэлдэх мэт. Баагий энэ удаад түүнд сайн гэж хэлж зүрхэлсэнгүй Цээгий ч түүний энэ л үгийг хүлээсэн үү? Цааш дахиад жаахан алхъя одоо энэ байрыг тойрвол зүгээр байх гэлээ. Баагий, Цээгий хоёр дахин жаахан алхаж байгаад Баагий одоо орой болчихлоо за сайхан амраарай ингээд ордоо гээд цааш өөрийгөө үгийн сураар ороолгон харууссаар ганцаар алхав. Төдөлгүй тахиа донгодож өглөө ч боллоо. Баагий, Цээгий рүү мессеж явуултал хариу ирсэнгүй, Баагий хэд хэдэн удаа захиа бичсэний эцэст Цээгийгээс “Би хороололд найз нартайгаа уулзаж байна. Дараа мессеж бичье” гэсэн зурвас ирлээ. Үүнээс хойш Цээгий, Баагийгаас хором хормоор хөндийрсөөр л, тэдний хооронд солилцох мессежний тоо алс алсаар цөөрсөөр л.
Нэг өдөр Сүүгий, Баагий дээр ирж манай ангийнхан ойрдоо завгүй байгаа гадуур, дотуур их юм хөөцөлдөөд таньтай тухтай юм ярьсангүй уучлаарай гэхэд нь Цээгий ч бас хамт байгаа юм байнадаа хэмээн хий дэмий өөрийгөө тайвшруулах шиг.
Нэгэн удаа: Баагий түүнд мессежээр би чамд хайртай зүрх сэтгэлд чин зорчих хайрын виз өгөөч гэж гуйтал өөдөөс гуниг, харуусал дагуулсан тодоос тод хар тамга дарах нь тэр. Уучлаарай найзуудын хооронд ийм зүйл байж болно гэж үү? Би үгүй гэж бодож байна. Гэсэн үг нь хацар дагах нулимсыг зүрхэнд минь асгаруулах шиг амсгалаа давчдуулан харуусна.
Хотын гудамж гэрэл гэгээ нэмж, чимэг зүүлтээ зүүн гоёж fm-ээр шинэ жилийн холбогдолтой дуу цангинана. Сургуулийн шинэ жилээр Баагий нүдээ ширгэтэл Цээгийг хайгаад олсонгүй шантарч сэтгэлдээ хурсан нулимсаа тээсээр анги хамт олон, найз нөхдөө хойш тавин зугтаж гараад Цээгий рүү утас цохилоо. Цээгий: Байна уу? Гэхэд Баагий: цагийн дараа тэнгист уулзъя завтай биздээ! Цээгий: за байз хэмээн эргэлзсэнээ за за цагийн дараа уулзъя гээд утсаа тасаллаа. Цээгий болзсон цагтаа ч ирж Баагийгийн хамгийн сүүлчийн жаргалтай дурсамжаа үдлээ. Ингээд хичээл ч амарч Баагийгийн бие ч муудаж Цээгийг холбоо барихыг нь хүлээсээр цаг хугацаа урсан өнгөрчээ.
Хаврын улирал ирж хонх зүүсэн залуус зураг татуулан аз жаргалаар бялхана. Дээд курсынхаа ах, эгч нарынхаа гоёлыг шохоорхон харж бид хэзээ ингэж явах болдоо хэмээн бодолд дарагдана. Баагий хонхныхоо баяраар бүхнээс илүү гоёж чимэн ёстой л ханхүү болон хувирчээ. Хүмүүс рүү баяртай гэсэн шиг инээж байвч зүрхэнд нь сүүлчийн удаа, сүүлчийн удаа Цээгийг харах нь ээ! Хэмээн түгшиж айж байх шиг. Тиймээ сүүлчийн удаа улаан сарнайн дэлбээгээр хүрээлэгдэх хайрын цэцэг авах уу? Эсхүл сүүлчийн удаа харагдаад өнгөрөх хагацлын зурвас авах уу? Гэж битүүхэндээ жийрхэх мэт. хммм Цээгий түүнд сүүлчийн удаагийн ч харах боломжийг өгсөнгүй ирсэнгүй. Баагийгийн сэтгэл хонхны баяр биш лонхны баяр ч юм шиг утга учиргүй өнгөрч дахин сургуульдаа үзэгдсэнгүй ээ!
Тэр цагаас хойш Цээгий Баагийтай нэг ч удаа холбоо барьсангүй. Цээгий 3 жилийн дараах өвлийн жиндүү хүйтэн өдөр Баагийгаас Сүүлчийн дурлалын буухиа хэмээх захидлыг хүлээн авлаа. Урьд нь хамт байсан бүх сайхан дурсамжуудыг шингээн бодогдож байсан, хэлж чадахгүй байсан үгсийг сийлбэрлэн
Сүүлчийн дурлалын буухиа зүрхэн дунд эгшилнэ
Сүүлчийн амьдралын мөчүүд зүүдэн дунд эргэлдэнэ
Сүүлчийн захиас үгүүд захидал минь сийлбэрлэгдэнэ
Сүүлчийн замагт нулимс сэтгэлд минь мөнхлөгдөнө
Хэмээн 4 мөрт Цээгийгийн цээжийг зүсэн яагаад ч юм мэдэхгүй харууслын нулимс хацар эсгүүлэн бөмбөрнө. Энэ цагаас хойш жилийн дараа Цээгий их сургуулийн ангийн андуудтайгаа уулзахаар болж яаран сандран байж хоцорч очтол. Ангийнхан нь Цээгий их сургуульд байхад л алтан медальт хоцрогч байсан өөрчлөгдөөгүй хэвээрээ байна шүү хэмээн хошигнон угтаж авлаа. Сүүлийн 4 жил уулзаагүй найзууд хавь ойрын бүхий л зүйлийг хамж шимж ярьж оюутан байсан цагийнхаа хөгжилтэй нандин дурсамжаа тэрлэн хуучлан хөөрөлдөв. Цээгий гэнэт: нээрээ урлагийн үзлэгээр Чимгээ ая эхлээгүй байхад гараад ая дуустал бүжиглэж билээ. Надад одоо болтол гээд цүнхэн дотроосоо ангийнхаа Баагийтай авхуулсан зургийг гаргаж ирлээ. / Тиймээ одоо болтол тэр зургийг Цээгий цүнхэндээ нандигнан их сургуулиа санах тоолондоо гаргаж сэтгэлээ уудалдаг билээ. / Чимгээ: нээрээ Баагий ах чамд маш их хайртай байж билээ. Юм л бол Цээгий, Цээгий гээл гэхэд нь Сүүгий яриаг нь тасалж: Баагий ах өнгөрсөн жилийн жиндүү өвлөөр хорт хавдраар өөд болсоон. Бурхан болоход нь би хажууд нь байсан юм! Талийгч энэ захиаг Цээгийд өгөөрэй, намайг асуувал мэдэхгүй гадаад руу гарсан байх гэж хэлээрэй хэмээж билээ. Чамд хэлэхгүй байж зүрхэлсэнгүй. Цээгий, Чамайг тэр захиаг уншиж байхад чинь Баагий ах тэнгэрт хальсан байхаа. Чамд үнэхээр хайртай байсан юм шүү! Хэмээснээр : хэт элбэг жаргалын дундах хэсэгхэн зовлон, харуусал нь боллоо. Цээгий хэсэг шоконд орж: тиймээ үнэхээр сүүлчийн дурлалын буухиа нь би байж яагаад ч юм бэ? тэр захиаг уншихад нулимс өөрийн эрхгүй бөмбөрөөд байсан юм. Хэмээн чимээгүй нулимс хацар эсгүүлэн гараараа арчиж орхилоо. Уг нь би талийгчийг хүүхэмсэг гэж боддог байснаа нуух юун. Гэхдээ яагаад, яагаад надад хэлж болоогүй юм бэ? Ядаж сүүлчийн дурлалын буухиаг нь хүлээн авч болох л байсан шүү дээ. Би Баагий ахад сайн байсан, үгүй ээ би хайртай байсан. Одоо ч би цүнхэндээ түүний зургийг тээн зүрхэндээ хайрын улаахан сарнайг хадгалсаар байгаа шүү дээ. Яагаад, яагаад хорвоо ийм хатуу юм бэ? Баагий ахаа яагаад, яагаад нэрэлхүү хайраа аван, сэтгэлээ ч нээлгүй одвоо яагаад? гэсээр хөлчүү дурлалын түүхийг төгсгөн согтож орхижээ.
Тиймээ яагаад, яагаад хайр ийм гашуун мөртөөн амттай, зовлонтой мөртөөн жаргалтай байдаг юм бэ? Яагаад, яагаад? хайр өөрөөсөө нэрэлхүү бардам, сэхүүн байдаг юм бэ? Яагаад хайр ийм ичимхий, бүрэг жожиг байдаг юм бэ?
Яагаад?????????????????????????
Таны сүүлчийнх ч дурлалын буухиа чинь мөнх бусыг үзэж байж сүүлчийнх болох ёстой гэж үү? Яагаад????????????????????????

Хаяггүй хайрын захидал

2010-09-27T20:28:00.000+08:00

Хаяггүй хайрын захидал

Зүрх сэтгэлийн минь угт чимэглэн зүүлттэй агуулагдаж байгаа хаяж болдоггүй, авч зүрхэлдэггүй гэгээн хайрт чамдаа, өөрөөсөө нуудаг нандин сэтгэлийн хураа, өргөл болгон задалсан энэхүү захидалыг унших хүсэл биелэгдсэн өдрийн хатан мэндийг эрин мэндчилье!
Болорхон толь шиг амьдралын алдаа онооны дэнсэнд шүүгдэж, дурлалт шүүхийн тавцнаа үнэнч хайрын үгээ тангараглан илэрхийлж энэхүү захидалыг бичиж сууна.
Орчлон хорвоогийн хүрмэн тогоонд чи бидэн хоёр танилцаад даруй жил хагас болжээ. Урсан өнгөрөх цаг хугацааны эхний 365 хурдатгалд нь мэндийн зөрөөч үгүй зөрөлдөн толгой дохин дээд, доод курсын амьдралын навчисханууд байсан ч сүүлчийн 210 нар, саранд нь найз нөхөд болж, битүүхэндээ нэг зүрх нь болзож, нөгөө зүрх нь болзуулж явсан нь саяхан биз. Сэтгэл догдлуулсан мөч бүхнээ чамтай хамт өнгөрүүлж, нэгээхэн мөрөөдлүүдээ биелүүлж явснаа одоо нуух юун. Хором мөч өнгөрөх тусам бидэн хоёр дууны долгион мэт холдож ойртож эцэст нь сүүдэр нь буусан зураг шиг хагацалын хаалгыг тогших мэт хөндийрч байгааг учирлан зүрхнийхээ цохилт бүрийн тоогоор чамдаа хайртайгаа илэрхийлэн энэхүү зурвасаа эхлүүлж байна.
Анх хязгааргүй ертөнцийн нархан чамтайгаа 10-р сарын эхээр мессежээр харилцаж билээ. Уйтгарлан суусан миний хэсэгхэн гуйлт биелэгдээгүй ч маргаашийн мандах нарнаар чи минь: өчигдөр нэгж байсангүй ээ уучлаарай би даанч онигоо мэдэхгүй гэсэн сүүл дагуулсан дурлалын буухиаг наддаа ирүүлж билээ. Хүслээр чимэглэсэн бидний утсан зурвасууд өдрөөс өдөр ирэх бүр өсөж, өндийж багтаамжиндаа багтхааргүй олноор үржиж, бие биенээ хэнээс ч илүү мэдэх мэт эрх чөлөөний хайрын филисофийн асуултуудыг шил шилээ дагуулан өгөлцөж, авалцсаар оргилиун насныхаа баяр баясгалан болсон эрхэмсэг дурсамжаа хөглөсөн билээ. Хэзээ ч мартагдахгүй дурлалын тэнгист мягмар гарагт зочлохдоо бидний болзоо хөгжилтэй, хөөртэй болно гэж хоёул хоёулаа төсөөлж явсан бизээ. Тиймээ үнэхээр хөгжил, хөөр дагуулсан аз жаргал, баяр баясал авчирсан тийм л Мягмар гараг байсан. Өдрийн 14 цагт болзсон болзооноосоо хоцрох шахам очиход чи минь өмдөө урчихсан гээд ороолтоороо өмднийхөө тэрүүхэн хэсгийг даран ичингүйрэн зогсоход нь энэ л охин, энэ л охин миний мөрөөдөлд бүтээгдсэн бүсгүй минь байж хэмээн үүлэн дээр нисэн мишээл тодруулсан харцаараа зүгээрээ гээд инээж билээ. Төдөлгүй чиний минь төрсөн өдөр болж, гэрийн чинь гадаа хөлдөн байж хүлээхдээ 10-р хороололд хонож байгаа бүү яараарай хэмээн шүд хавируулан худал хэлэхдээ, чамдаа авсан М кулонитой мөнгөн зүүлт, цаг / одоо чи минь зүүдэггүй шүү дээ / хоёроо нандигнасаар цаг хагасын дараа ирэхэд чинь зулзган зоригоороо бэлгээ бушуухан өгөөд хар хурдаараа хамгаас илүү баярлаж, өөрийнхөө төрсөн өдрийг тэмдэглэсэн мэт гүйж билээ. Үнэндээ чамтай уулзсан тэр л хором 10-хан минут байсан ч 1 л минут болсон мэт гэрлийн хурдаар өнгөрсөн юм шүү дээ.
Санаж байна уу? Харц чинь дур булаам байсан, хайр чинь гэгээн байсан, болзоонд яарсан сэтгэл буруугүй, бороонд норсон цамц хатаагүй хэмээн эгшиглэх дууг санаж байна уу? 11-р сарын 28-нд энэ л дуу чи бидэн хоёрын зүрхэн дунд дэлбээлэн ургасаныг санаж байна уу? Тэр л өдөр драмын театрын өмнөх кафед ярилцан суухдаа чамайгаа анх үсээ задгай тавьсаныг анзаарч билээ. Чи минь тэнгэрийн дагина мэт үзэсгэлэн төгөлдөр харагдаж нүдийг минь өөрийн эрхгүй соронздон байх шиг. Тэр л жүжиг инээд, гуниг хосолсоор аз жаргал өөд тэмүүлэн дүйлэн ниссээр төгсөхөд догдолсон сэтгэлээ уудлан танай гэр хүртэл хацар эсгэм хүйтэн байсан ч үл тоон алхахдаа чамдаа хайртай гэдгээ хэлэх гээд зүрхэлсэнгүй үгээ буцааж билээ. Үг минь, зүрх сэтгэлтэй минь цуг миний хулчгар тэнэгхэн зантай минь хичнээн их тэмцэлдсэн гээч хариу ч үгүй ялаад үгээ хэлний үзүүрт авчиртал чи минь өөдөөс манай ангийн даруухан охин танд сайн гэхэд ялсан ялалт минь ялагдал болж, дайнд шархадсан мэт бодролоо тээсээр гэртээ харьсансан.
Оноо, алдаа дэнсэлсэн орчлонгийн бяцхан дурсамжууд амьдралын хар бараан харамсалыг тээсээр гутралт өдрүүдийг авчрах шиг. Тэр л баасан гараг би чамдаа мессежээр хайраа илчлэхэд минь найзууд гэсэн бодлыг чинь мэдрэлгүй ухаангүйхэн зурвасаа дахин дахин илгээж билээ. Хамгаас алдсан алдаа бүхэндээ уучлалт гуйя! Мессежээр сэтгэлээ нээнэ гэдэг итгэлийн агуу ханыг асархан чулуугаар нураах мэт тоглоод ч байгаа мэт бодогдуулсан биз уучлаарай! , угтаа тэр чинь сэтгэл минь байсан юм шүү дээ нүүрэндээ баггүй миний сэтгэл байсан юм.
Одоо бодох нь ээ инээд хүрмээр ч юм шиг. Эмэгтэйчүүдийн баярын өдрөөр найз охиноо дагуулан ирэхэд чинь найзтай чинь танилцахаа огт мартаж орхиж билээ. Удалгүй би ингээд явъядаа гэхэд за сайхан баярлаарай хэмээн сэтгэлд чинь ургасан хэнзхэн дэлбээгээ тасдаж билээ. Угтаа бол чамайгаа баярлуулах гээд овоо хэдэн төгрөг халааслаад гэрээсээ гарч билээ. Ингэж бодохоор өөрийгөө хий дэмий зүхэх шиг арчаагүй, зориггүй энэ байдал хэдий удаан үргэлжлэхийг тааж мэдэхгүй ч ямартаа ч чи минь наддаа дахиж хэзээ ч боломж олгохгүй биз. Найз нь мэдрэмжгүй биш мэдэрсээн, бодоогүй биш бодсон, гэвч тэр л бодролуудаа чиний л өмнө мартах шиг сандрал, самуурал давхцаад байдаг юм..
Би чамдаа хайртай ! тэнгэрт түгэх оддын тоогоор чамдаа хайртай, алс холын бараа нь үл харагдах зүүд зэрэглээ чамдаа би хязгааргүй хайртай. Магадгүй хайр гэдэг аз жаргалын төлөөх ариун нандин тэмцэл байдаг бол би чамдаа аз жаргалын чинь өмнө өөрийнхөө гэнэхэн хүслээр жигүүрлэн нисэх хайраа тээгээд сөхөрмөөр байна. Энэ үгийг он удаан жил зүрхэн дэх хадгаламжийн банкандаа өндөр хүү төлөөд өвгөн болтолоо хадгаллаа. Тэнгэр баганадсан хайрынхаа дэргэд нь зулзган зоригоо дээдлэн би хэлж байна. Өнгөрсөн дурсамж бүхэн мэдрэмжгүй мэт харагдавч мэдрэмж бүхэн минь бүрэг, жожиг, миний хулчгар зангийн харгуйд далдаас далд нуугдсан байсныг санаж миний хайрыг зүрхэндээ дэлбээлүүлж услаачдээ. Амьдралын жаргал, зовлонд хамтдаа он цагийг илээн залуу насны нандинхан хайраа наддаа зориулаач!!! өнгөрсөн гомдол бүхнийг нүд анин мартаж наддаа итгэж надруу алагхан цэцэгсийн дэлбээгээ өгөөч!!! Хариу нэхээгүй хайрын хэнзхэн сарнай байдаг шиг тийм л хайраа агуулсаар энэхүү захианыхаа хариуг чамайгаа харах сүүлийн боломжит мөчүүдийн хоног, хором бүрийг тоолон хүлээх болно. Хэдийгээр энэхүү захиаг чамдаа хаяглаагүй ч ариун хайрын бурхан болсон залуусын сэтгэлийн очийг тээсээр чамдаа хүрнэ гэдэгт итгэж байна.
Хамаагүй ээ! Он цагийн эрхэст чи минь өөр хэн нэгнийг бодон яг над шиг ганцаардан харуулдан суугаа бол хамаагүй ! хамаагүй ээ! Сэтгэлдээ хадгалах чинхүү хүслэнд чинь өөр хэн нэгэн нуугдаж байдаг бол хамаагүй! мишээл тодруулсан харцыг чинь холоос харан аз жаргал хүсэх болно!!! 1+2= өөс чинь ….

Либертарианизм

2010-01-28T13:50:00.002+08:00

Либертарианизм хэмээх нэр томъёоны ойлголт

Энэхүү либертарианизм гэх үгийн үндэс нь либертари буюу Франц хэлний “ laissez- faire ” Латин хэлний “ liber ” гэх үгнээс гаралтай юм. Үгийн утгийн хувьд “ liber ” буюу “ чөлөөтэй ” гэсэн үгнээс үүсэлтэй юм. “ laissez- faire – гэсэн vгийг хөндлөнгөөс vл оролцох, зөнд нь орхих” үгийн түүхийн хувьд гэвэл Францын хаан XV Лүй хэсэг худалдаачдаас” Би яаж та бүхэнд туслах вэ? гэж асуусанд ” худалдаачид инээд алдан “ Laissez- nous faire, laissez nouns passer, Le monde va de lui- meme ” буюу орчуулбал “ Биднийг зөнд нь орхичих, бид юмаа хийе, дэлхий өөрөө эргэдэг юм ” гэсэн гэдэг.

Либертарианизм нь либерализмтай холбоотой юу? Холбоотойгоор барахгvй, тvvний орчин vеийн хувилбар гэж нэрлэж болно. Яагаад хуучин нэрээр нь нэрлээгvй юм бэ гэсэн асуулт гарах аваас бид дараах хариултыг өгдөг: А) Дэлхий ертөнц ялангуяа АНУ-д либерализм гэсэн нэрээр янз бvрийн тэр ч бvv хэл, либерализмын өөрийнх нь эсрэг хандсан улс төрийн vзэл- хөдөлгөөнийг тэмдэглэдэг болсон. Тиймээс энэ vгний жинхэнэ утгыг гуйвуулсан утгаас нь ялгаж салгаж байхын тулд либертарианизм гэсэн шинэ нэр томъёог хэрэглэх нь зохистой. Б) Сонгодог либерализмд авч vзэх бололцоогvй байсан олон шинэ асуудлууд (эмэгтэйчvvдийн эрхийн асуудал, байгаль орчныг хамгаалах асуудал, арьс өнгөний ялгаварлалыг устгах асуудал гэх мэт) нийгэмд гарч ирсэн бөгөөд эдгээрийн тухай “либерализм” гэсэн хуучин нэр хаягаар хөөж утгыг нь олоход хэцvv юм. В) Либертарианизм гэсэн vг нь этимологи утгаараа (vгийн гарал vvслийн утгаараа) хувь хvний эрх чөлөөг хамгаалах, төрийн эрх мэдлийг хязгаарлах, чөлөөт зах зээлийн утгыг илvv тууштай бөгөөд тодорхой илэрхийлдэг сайн нэр томъёо юм. Гэхдээ дахин давтаж хэлэхэд, Локк, Смит, Милль, Жэффэрсон, Бастиа, Сэй зэрэг либерал сэтгэгчид манай vзэл санааны эрхэмлэн хvндэтгэдэг өвөг дээдэс, Мизес, Хаек, Рэйнд, Хайзлит, Нозик нар өнөө vед энэ vзлийг буухиалан авчрагсад мөн.

Либертарианизмын үүсэл хөгжил, ойлголт

“... хүмүүс хууль болон албадлагагүйгээр эв зохицолтой амьдардаг”

а) Либертарианизмын үүсэл хөгжил

Либертарианизмын анхны үр хөврөл болсон мэдлэгийг эртний Хятад, Грек, Израйльд боловсруулж байсан. Хамгийн анхны либертари үзэлтэн нь Тао Ти Чин зохиолоороо нэрд гарсан МТӨ VI зууны Хятадын сэтгэгч Лоа Ци байсан байж болох юм. Түүнийхээр “ хүмүүс хууль болон албадлагагүйгээр эв зохицолтой амьдардаг” гэснээр либертар үзлийн үндэс суурийг тавьсан гэж үзэхэд нээх буруудахгүй л болов уу. Гэхдээ либертари үзэл нь жинхэнэ утгаараа өрнөдөд Либерализм нь анх XVII-XIX зууны vед vvсч хөгжжээ. Хаант засаг, сvм хийд, газрын эздийн эсрэг хийсэн аж vйлдвэр, худалдааны ангийнхны тэмцлийн тусгал болж vvссэн юм. Ялангуяа XVIII зуун бол либерал сэтгэлгээний аугаа их эрин vе байлаа. Энэ vед сонгодог либерали онол гарч ирэхэд Ж.Локк, Д,Хюм, А.Смит, Ж.С.Милль нар их vvрэг гvйцэтгэсэн юм. XVII зуунд Ромын эзэнт гүрэнд” захирагч ч гэсэн хүн юм бол жам ёсны хуулинд зохицсон зүйлийг хийх ёстой” гэсэн Стоикийнэртний Грекийн хот философичдын үзэл санаа хөгжиж байв. 17-р зууны дунд хагаст хаант ёсны эсрэг зогсогчид Вигчүүд(Whig- либералууд) гэж нэрлэгдэх болсон юм. Грекийн хуульч Цицероны бүтээлүүдийг боловсролтой европчууд олон зууны турш уншиж судалж ирсэн. Цицероны дараа гарч ирсэн Иусус татвар төлөх ёстой юу гэсэн дагалдагчдынхаа асуултанд “ Цицерт өгсөн юм Цицерийнх болно, Бурханд өгсөн юм бурхных болно” хэмээн хариулсан байдаг. Ингэж хүний бүх амьдрал төрийн хяналтанд байх ёсгүй гэсэн санааг тогтоосноороо дэлхий ертөнцийг 2 хуваасан юм. Энэ радикал ойлголт төр нийгмийг бүхлээр нь ноёрхож, төрийн эрх мэдлээс бусад зүйлийг хөгжих бололцоо олгодоггүй Өрнөдийн Христийн шашин ноёрхсон оронд хөгжисөн юм. Ромын католик шашин хэмээн нэрлэгдсэн Өрнөдийн сүм хийдийн бие даасан байдал Ёвропт эрх мэдлийн төлөө өрсөлдөгч сүм хийд, төр гэсэн 2 хүчтэй байгууллагийг бий болгосон. Эрх мэдэл энэ 2 хүчний хооронд хуваагдаж саармагжсанаар хувь хүн, иргэний нийгэмд амьсгаа авч хөгжих бололцоо олгосон юм.17-р зуунд жинхэнэ утгаа олж ирсэн либертари үзэл нь 18-р зуунд мандан дэлгэрсэн юм. Нэгэн зууний өмнө урам зориг бүхий либералуудтай байсан Голланд орон шиг Англичуудын либерал хувалбирын үр Эх газар, улмаар дэлхий дахинаар тархаж эхлэв. Бид соён гигээрүүлэгчидийн эрэн үеийг Францийн зохиолч Вольтер Францын эзэрхэг захирагчдаас зугтаж Англид ирсэн 1720 оноос эхтэй гэж үзэж болно. Түүний Английн тухай захидалд өгүүлснээр, худалдаа арилжаа хийх эрхийг чөлөөтэй зөвшөөрснөөр хүмүүсийн өөрийгөө гэсэн хуучинсаг үзэл нь хойш тавигддаг байна гэж бичиж байжээ. XVIII зуун бол либерал сэтгэлгээний аугаа зуун байлаа. Локкын үзэл санааг олон зохиолч түүний дотор Жон Тренча, Томас Гордон нар хөгжүүлэв. Гордон Котогийн Юли Цицерын эрх мэдлийн эсрэг Ромын Бүгд Найрамдах улсыг хамгаалан тэмцэж байсан хүний нэр захидлууд гэх өгүүллүүддээ төрөөс Англи хүний эрхийг хязгаарлаж байгааг хурц шүүмжилсэн юм. Адам Смит, Жон Локк нар нь либертари үзэл санааны загалмаалсан эцэг гэгддэг билээ. Адам Смит хувийн сонирхол болон бусдад тус үзүүлэх гэсэн хоёр зан чанарын ялгааны тухай “Ёс суртахууны мэдрэмжийн онол” бүтээлдээ авч үзсэн байдаг. Олон шүүмжлэгчид Адам Смит, ер нь эдийн засагчид хийгээд, либертари үзэлтнүүд хувийн сонирхол давамгаалсан байдаг гэж үздэг. Смит үүнийг тийм биш гэдгийг анхны чухал бүтээлдээ баталж чадсан юм. Адам Смит тулган хүлээлгээгүй эмх журмын зарчимуудыг тайлбарласан системд тайлбараараа либерализмын үндэсэн зарчмуудыг үндсэндээ томёолж дуусгажээ. Жам ёсны эрх буюу дээд хууль, хувь хүний нэр хүнд, эрх чөлөө, өмч, тулган хүлээлгээгүй эмх журмын тухай нийгмийн онол энэ бүхэн либерализмын үндэсэн зарчим юм. Америкын хувьсгалын үе нь Английхтай нэгэн адил үзэл суртлын ихээхэн маргааны үе байлаа. Энэ үед Америкд либерал үзэл санаа бараг л ноёрхож байлаа. Америкд Английхтай адил өөрсдийн эрхийн талаар тайван шаардлага тавьдаг консерватив либерал, Үндсэн хуульт хаант засгийн эсэргүүцэж, эрх чөлөөг уриалдаг радикал либералуудын аль аль нь ч байлаа. Энэ үеийн хамгийн радикал шинжитэй либерал нь Томас Пэйн байлаа. Тэрээр нийгэм, төр хоёрын ялгааг гаргаж тавьсан:” бид нийгмийг өөрсдийн хүсэл сэтгэлээс , харин төрийг муу чанараасаа бий болгодог... Бид эрт үеийн харанхуйн хөшгийг хуулж чадах уу?... бид байнгын үймээнч бүлэг дээрэмчдийн толгойлогчоос огтхон ч дээрдэхгүй анхны хааныг олох ёстой ” гэж Нийтлэг эрх зохиолдоо хаант засаглалыг маш хүчтэй шүүмжилсэн юм. 1776 онд Америкд түүхэн дэх хамгийн агуу либертари баримт бичиг болох Тусгаар Тогтнолын гэрээнд гарын үсэг зурав. Либерал үзэл санааг илэрхийлсэн Тоас Жеффэрсоны яруу тод үг , хэллэг бүх дэлхий даяар цуурайтсан юм. Бүх хүн эрх тэгш төрдөг, тэд өөрсдийгөө бүтээгчээс амьдрах, эрх чөлөөтэй байх, аз жаргалд хүрэх гэх мэт тодорхой салгашгүй эрхийг авч төрдөг. Эдгээр эрхийг хамгаалахын тулд хүмүүсийн дунд захирагдагчдынхаа зөвшөөрлийг авсан төр-засаг байгуулагдана. Тэгээд хэзээ нэг цагт төрийн ямар ч хэлбэр зорилгодоо үйлчлэхээ болих бөгөөд тэр үед нь ард түмэн түүнийг өөрчлөх, үгүй хийх эрхтэй гэх тунхаг бичгийг үйлдэснээр либертари үзэлд маш том хувь нэмэр оруулсан хүн болж чадсан юм. Либерал үзлийн хувьсгал Германд ч өрнөж байлаа. Герман нь өөрийн алтан үед Гёте, Шиллер гэх мэт либерал зохиолчдыг төрүүлсэн тэд өөрсдийн бий болгосон либерал философийг Иммануэл Кант, Вильгельм фон Хумбольд зэрэг сэтгэгчдийн бүтээсэн философид хувь нэмэр болгосон юм. Кант хувь хүний бие даасан байдлыг онцлон тэмдэглэж, хувь хүний эрх, эрх чөлөөг оюун ухааны үүднээс үндэслэхийг оролдсон юм. XIX зууны сүүл хэрд либерализм нь хамт олонч үзэл, төрийн эрх мэдлийн шинэ хэлбэрт зайгаа тавьж эхлэв. Энэ бол либералуудын тайвширч хойргошсон зан чанартай холбоотой байлаа. Зарим либерал сэхээтнүүд либерализм нь илүү сонирхолтой зүйл хийх чадваргүй, хаалттай систем болжээ гэсэн санаа гаргах болсон юм . Социализм ялангуяа түүний неомарксист хувилбар гарч ирснээр залуус сэхээтнүүд түүнд татагдах болов. XIX-XX зууны зааг дээр үлдсэн хэдэн либералууд ирээдүүдээ итгэх итгэл алдарсан байлаа. Америкын Үндэстэн сэтгүүлд “ эд материалын ая тух нь өнөө үеийнхний нүдийг хааж байна ”гэж түгшүүрээ илэрхийлсэн. Мөн Спэйнсэр 1903 оны үед хэвлүүлсэн Ойртон буй боолчлол номдоо: “ Хүн төрөлхтөн дайн дажин, зэрлэг бүдүүлэг ёс руу буцаж байна” гэж гашуудан бичсэн байдаг. Либерализмыг стэйзм, үндсэрхэг үзлээр сольсноор дайн либерализмыг шахах болов. АНУ болон европын улс орнууд дайнаар шалтаглан улам бүр томорч, хүчирхэгжсэн юм. Гэвч либерал үзэл устаж үгүй болоогүй юм. Америкын сэтгүүлч Анна О’Хэйр Майккормик Нью- Иорк Таймс сэтгүүлд: Ерөнхийлөгчид дарангуйлагчийн эрх мэдэл өгсөн баримтаас хамаагүй эерэг ямар нэг зүйл байна. Энэ эрх мэдэл нь сайн дураараа өгсөн бэлэг, шүүгчидийн хамтын эрх мэдэлтэй адил зүйл юм... Өнөөдөр Америк орон чухамхүү тушаал заавар хүлээж байдаг болжээ. гэж бичиж байсан юм. Либертари үзлийн хүнд энэ үед ч аугаа сэтгэгчид үйл хэргээ үргэлжлүүлсээр байсан. Австрийн эдийн засагч Людвик фон Мизес социализм боломжгүй зүйл, учир нь хэр хэмжээтэй, яаж үйлдвэлэх вэ гэдгийг тодорхойлж байдаг хувийн өмч, үнийн системийг социализм хүлээн зөвшөөрдөггүй гэж тууштай тэмцэж үзэл бодлоо түгээж байсан юм. Либертари үзлийг эрдэмтэн судлаачдын дунд нэр хүндтэй болгоход Харвардын философийн профессор Роберт Нозекийн Анархи ёс, төр, үл үзэгдэх үзэл хэмээх бүтээл гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Харвардын философийн профессор Роберт Нозек: Хүчирхийлэл, хулгай, хээл хахууль, гэрээг зөрчих явдал зэргээс л хамгаалах үүрэгтэй, хамгийн бага засагладаг төрийг хүлээн зөвшөөрнө: та үүнээс илүү эрх эдлэх аваас хүний эрхийг зөрчих бөгөөд ийм төрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй ийм хамгийн бага засагладаг төр л эрхэд урам зориг өгдөг. Либертари үзэл дээр тулгуурласан нийгэм нь урьд нэгэн цагт дэлхий ертөнцийн харж байсан шиг хамгийн эрчтэй, шинэлэг байсан. Либертари үзэл санааны хөгжил явагдаж байна. Либертари үзэл нь судалгаа шинжилгээ, асуудал шийдвэлэх явдлыг хөхүүлэн дэмжисээр ирсэн, одоо ч чөлөөт ба чөлөөт бус нийгмийн тухай ойлголтоо өргөжүүлсээр байхыг хичээж байна.

b) Либертарианизмын ойлголт.

“Хүн өөртөө таалагдсан амьдарлаар амьдрах эрх чөлөөтэй байж, бусдынхаа ийм эрхийг хүндэтгэх ёстой.” Консерватив үзэлтнүүд яг таны аав шиг юу зөв, юу буруу болохыг зааж зааварлана, социалистууд болохоор нүүрийг чинь угаан, хувцасыг чинь өмсгөж ээж шиг тань аашилна, харин коммунистууд хэзээ ч алгадаад авахад бэлэн байдаг хахир хатуу хойд аав, ээж л гэсэн үг. Тэгвэл либертари үзэлтнүүд таныг нас биенд хүрсэн хүн гэж үзэж, хүндэтгэлтэй харьцана. Та бол өөрөө шийдвэр гаргах, гаргасан шийдвэрийнхээ хариуцлагыг хүлээх чадвар бүхий хувь хүн. Үүнийг тань либертарианизм хүлээн зөвшөөрч байна. Амжилт ч таных алдаа ч таных. Зөв бол ач тусыг нь та өөрөө хүлээнэ, буруу бол горыг нь өөрөө амсана. Хэрэв төр: би чамд яаж туслах вэ? гэж асуух аваас либертари үзэлтэй иргэн нь бидэнд туслахгүй байх явдал бол хамгийн том тус болно хэмээн хариулах биз. Либертарианизм нь таны эдэлж буй эрх бол одоогийн төрийн тvшмэд, хуулийн ажилтан, их сургуулийн профессоруудын (ордны сэхээтнvvдийн) ярьж ойлгуулах гээд байдаг шиг төр-хуулийн өгөөмөр сайхан сэтгэлийн бэлэг биш. Эрх чөлөөтэй байх, өмчтэй байх, амьдрах эрх гэдэг бол та анхнаасаа мах, цусанд төрдөг шиг тантай хамт энэ ертөнцөд ирсэн Бурхны хишиг юм. Тиймээс танд анхнаасаа байсан тэр зvйлийг хэн ч өгч чадахгvй гэж үздэг үзэл юм. Өөрөөр хэлбэл сонгуулиар байгуулагдсан засаглал, хэвлэн нийтлэх, vг хэлэх, шvтэн бишрэх эрх чөлөөг хамгаалдаг, аль нэг анги, хэсэг бvлэг хvний эрх ашгийг тусгайлан авч vзэж, харж ханддаггvй, хувь хvний эрх чөлөөг дээдэлдэг нийгэм, улс төрийн онол, сургаалыг либертарианизм гэнэ гэж тодорхойлж болох юм. Тийм ч учираас Либертари vзэлтнvvд “их мэдэгч” нарт дургvйвтэр байдаг бөгөөд vvний шалтгаан нь эрдэмтэн, судлаач, профессорууд (ордны сэхээтнvvд) хоосон орон зайд vг хэлэх гэдэггvй, ямар нэг байдлаар хөндлөнгийн оролцоог санал болгож байдаг. Өөрийн vзэл бодлыг бусдад тулгадаг хvн хэзээ ч либертари vзэлтэй байж чадахгvй. Өөрийн тань хэчнээн зөв байсан ч нөгөө хvн ойлгохгvй зөрvvдлээд, буруу ишилсэн сvх шиг аашлаад байвал зөнд нь хаяхаас өөр аргагvй. Тэгээд ч либертарианизмын нэг том зарчим бол бусдын vзэл бодлыг хvлцэн тэвчих явдал юм. Либерализмын үндсэн зарчим нь: жам ёсны буюу дээд хууль, хувь хүний нэр хүнд, эрх чөлөө, өмч, тулган хүлээлгээгүй эмх журам юм. Либертарианизмтэй салшгүй холбоотой үзлийн нэг бол Индивидуализм хувь хүнийг дээдлэх үзэл юм. Индивидуализмын хамгийн гол зорилго бол хувь хvний эрх чөлөөг хамгаалах явдал. Хувь хvн төрийн өмнө дагжин чичирч зогсох ёсгvй, мөн тvvнийг бурханчлан шvтэж байх ч албагvй. Хувь хvний хvлээн зөвшөөрсөн тэр хэмжээгээр төр орших ёстой, тvvнээс илvv ч vгvй, дутуу ч vгvй. “Төрөөс дээгvvр хувь хvн” гэдэг тvvний гол уриа мөн. Либертари vзэлтнvvд бид эрх чөлөөт ертөнцийн төлөө байдаг бөгөөд энэ ертөнцөд хувь хvн өөрөө өөрийнхөө бvх зvйлийг мэднэ. Хэн ч тvvнийг өөрийгөө болон өөрийн vнэт зvйлийг бусдын төлөө золиослохыг шаардах эрх байхгvй. Индивидуализм бол чөлөөт өрсөлдөөн гэсэн vг. Чөлөөт өрсөлдөөн гэдэг бол хөгжил дэвшил гэсэн vг. Тиймээс Индивидуализм нь коллективизмын хамт олонч үзэл -тэй сөргөөцөлдөж байдаг. Хувь хvнийг хамт олонтой заавал нэг эгнээнд алхаж, нэг аяар нэг дуу дуулж байхыг албадаж болохгvй. 10 хvний эрх 1 хvний эрхийг зөрчиж болно гэсэн юм байхгvй. Эрх бол эрх. Индивидуализм энэ утгаараа төвлөрөл, хамт олонч байдлаас аль болох зайлсхийж, хувь хvний идэвх санаачлага, тэгш эрх бvхий өрсөлдөх боломжийг дэмждэг юм. Либертарианизмын хамгийн гол зорилго нь хувь хvний эрх чөлөөг дээд зэргээр ихэсгэж (maximize), засгийн эрх мэдлийг дээд зэргээр багасгах (minimize) явдал мөн. Хувь хүмүүс эрхээ хамгаалахын тулд төрийг бий болгодог. Либертари үзэлтнүүд лорд Эктоны хэлж байсанчлан “ Аливаа эрх мэдэл хүнийг эвддэг бол, хязгааргүй эрх мэдэл хүнийг хязгааргүй эвддэг ” гэсэн үгийг бүрэн зөвшөөрч, аливаа төвлөрсөн эрх мэдэлд таагүй ханддаг тиймээс эрх мэдлийг задалж хязгаарлахыг хүсдэг бөгөөд энэ нь ялангуяа төрийг хязгаарлана гэсэн үг болно.

Либертарианизмыг бусад үзэл номлолтой харьцуулах нь

1. Либертарианизм нь анархизмтэй төстэй юу? Либертарианизмыг орчин vеийн анархизм гэх нь бий. Энэ хоёрт төстэй хийгээд ялгаатай талын аль аль нь байдаг. Хамгийн товчоор хэлэхэд, төрийн эрх мэдлийг аль болохоор хязгаарлахыг оролддог, хувь хvний ёс суртахуун дээр тулгуурладаг зэргээрээ төстэй байдаг бол анархизм мөрөөдөл, либертарианизм бодит байдал дээр тулгуурладгаараа ялгаатай. Бид эмх журмыг хvлээн зөвшөөрнө. Гэхдээ төр-хуулиас албадлагын хvчээр бидэнд тулгасан биш, харин хувь хvн, зах зээл аяндаа бий болгосон эмх журмыг хvлээн зөвшөөрнө. Ийм эмх журам хvний мөн чанарт хамгийн зохицсон, маш vр дvнтэй, ашигтай байдаг төдийгvй нийгэмд хамгийн чанд сахилга батыг тогтоодог.

2. Либертарианизм ба Консерватизм Монголын улс төрд байгаа хүмүүсийг харж байхад либерал, консерватив гэж нэрлэгдэж буй хүмүүст ижил төстэй зүйл их харагддаг. Либералууд эдийн засгийн амьдрал дахь татвар, журамлалтын талаарх төрийн оролцоог дэмжиж, санаа бодлоо чөлөөтэй илэрхийлдэг.

3. Софт-стэйтизм буюу төрийг аядуухан хамгаалагчид Ер нь стэйтистүүдийг (төрийг хамгаалагчдыг) хоёр хувааж болно. Нэгд, либертари үзэлтнүүдийг шууд жадлан эсэргүүцдэг коммунист, фашист маягийн сэтгэлгээтэй хүмүүс. Хоёрт, төр гарцаагүй болох тухай аль болох ухаалаг үндэслэл гарган, түүний зайлшгүй болохыг нотолдог социал-демократ, консерватив маягийн үзэлтнүүд. Төрийг улайран хамгаалагч эхний хэсэг хүмүүсийг хард (hard) буюу хатуу стэйтистүүд, харин сүүлийн хүмүүсийг софт-стэйтистүүд (soft) буюу төрийг аядуухан хамгаалагчид гэдэг. Одоо Монголд өөрсдийгөө либертари үзэлтнүүд гэж нэрлэж буй хүмүүс бол бараг бүгд софт-стэйтистүүд байна. Хатуу чанд төрийн дор байсан хүмүүсийн хувьд софт-стэйтизм бол их дэвшил мөн. Гэхдээ л энэ нь төрийг далдуур, цаагуураа, нууцаар хамгаалдаг үзэл шүү дээ. Жинхэнэ либертарианизмын хувьд “өөх ч биш, булчирхай ч биш” гэсэн үг. Гэтэл софт-стэйтистүүдэд ийм хачирхалтай байр сууриа хамгаалан хэлэх үг байдаг бололтой юм билээ. “Либертари үзэл бол хэн нэгний өмч биш” гэдэг бол тэдний бодож олсон хамгийн мундаг үг. Ингэж хэлснийхээ дараа тэд өөрсдөө либертари үзлийн төлөөлөгч болж түүнийг “буртаглах” үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсээр байхыг хүсдэг. Либертари үзэл хэн нэгний өмч биш болох нь мэдээж.Тэгвэл стэйтистүүдийн өмч бүр ч биш. Энэ үзэл улс төрд хорхойссон хүний эрх мэдэлд хүрэх зэвсэг болох ёсгүй. Либертари үзэл нь ийм зан чанарын эсрэг байдаг. Ер нь жирийн иргэн байх нь ичгэвтэр санагддаг ч юм уу, аль эсвэл өөрийгөө бусдаас дээгүүр тавьсан тийм хүмүүст төрөлхөөс нь либертари “угшил” байдаггүй.

Либертарианизм ба улс төр

Төр чөлөөт нийгэмд чухал үүрэгтэй. Энэ нь бидний эрхийг хамгаалж, хүмүүс өөрсдийнхөөрөө амьдарч, ухаалаг санаа бодлоо хэрэгжүүлж, аллага, доромж үйлдэл, гадны халдлагаас хамгаалсан нийгмийг бүтээх ёстой байдаг. Ийм төрийг бий болгох талаар америкын төрийн хийсэн зүйл үнэхээр зөв зүйтэй алхам болсон юм. Тусгаар тогтнолын тунхагт “ хүмүүс эрхээ хамгаалахын тулд төрийг бий болгодог. ” гэж заасан байдаг байна. Энд байгаа хувьсгалт санаа бол зүгээр л бидний эрхийг хамгаална гэдэг бол төрийн үүрэг гэдэгт оршино. Төр энэхүү хязгаарлагдмал үүргээ яг таг биелүүлдэг бол бидний амьдрал хичнээн сайн сайхан, элбэг дэлбэг байх байсан билээ. Харамсалтай нь ихэнх төр Томас Жэфферсоны үзэл санааг хэрэгжүүлэхгүй байгаа нь дараах 2 байдлаар харагдаж байна. Нэгд: төр бидний эрхийг зөрчиж буй хүмүүсийг даруй барьж, зохих шийтгэлийг нь хүлээлгэхгүй байна. Хоёрт: төр улам бүр эрх мэдлийг төвлөрүүлэн, бидний амьдралд хөндлөнгөөс оролцож, улам их мөнгө шаардан биднийг эрх чөлөөнөөс минь холдуулж байна. Эрхийг их ярих тусам эрх хэтэрлээ гэсэн маргааныг бий болгож байдаг. Ж. Локк, Жэфферсон, Мадисон болон боолчлолыг устгах хөдөлгөөнийхөн хууль хийгээд нийтлэг хүсэл зориг дээр суурилсан удирдлага гаргаж тавьснаараа төрийн үүрэг бол эрхийг хамгаалах явдал гэдгийг үзүүлсэн. Эрхтэй байхын мөн чанар, үйлдлийнхээ төлөө хариуцлага хүлээх чадвар зэргийг хүлээн зөвшөөрснөөр хүн хариуцлагад унадаггүй байх ёстой. “Либерал улс төрийн философийн vндсийг тавигч Локк өмч, эрх чөлөө, хvний амь амьдрал гурвыг өөрийн сургаалийн суурь болгосон. Энэ сургаалийг бид сонгодог либерализм ч гэж тодорхойлдог. Сонгодог либерализмын vндсэн зарчмуудыг Английн философич Ж.С.Миллийн Эрх чөлөөний тухай зохиолоос харж болно.”

Бас нэг оюутны маань илтгэл

2010-01-28T13:50:00.001+08:00

unicode хөрвүүлэх гэхээр зарим зүйл нь болохгүй байгаа тул татахаар тавьлаа.

Зохиогчийн эрхийг зөрчихийг хориглоно. Тиймээс зөвхөн уншаарай.

ТАТАХ

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ НЭРЭМЖИТ ТЭТГЭЛЭГЭЭ ГАРДУУЛАВ

2010-01-28T13:48:00.000+08:00

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ НЭРЭМЖИТ ТЭТГЭЛЭГЭЭ ГАРДУУЛАВ

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж “Боловсролын тухай” Монгол Улсын хуулийн 43 дугаар зүйлийн 2.9 дэх заалт болон Монгол Улсын Засгийн газрын 2008 оны 46 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Сурлага, спорт, урлагийн онцгой амжилт гаргасан суралцагчдад Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн болон Ерөнхий сайдын нэрэмжит тэтгэлэг олгох журам”-ын 1.2 дахь заалтыг тус тус үндэслэн Зарлиг гаргаж арван нэгэн их, дээд сургуулийн 28 оюутанд шилдэг оюутны тэтгэлгээ хүртээлээ. Тэтгэлэг гардуулах үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хэлсэн үгэндээ, “2010 оны тэтгэлгийг байгалийн шинжлэл, техник технологийн чиглэлээр амжилттай суралцаж байгаа оюутнуудад сурлагын амжилтыг нь чухалчилан олгохоор шийдвэрлэсэн юм. Миний бие Монгол Улсын Төрийн тэргүүний хувьд бүх монголчуудад төгс төгөлдөр хийгээд өрсөлдөх чадвартай боловсролыг эзэмшүүлэх, монголын боловсролын системийг дэлхий нийтийн жишигт хүргэх энэ л бидний зорих ёстой зүйл гэж боддог. Нэн ялангуяа дээд боловсролыг монголын эгэл жирийн залуусын “гар хүрэх газарт” байлгахыг чухалчилж байна. Монголын олон гэр бүл эдийн засгийн асар том дарамт дор амьдралаа залгуулж байгаа энэ үед сургалтын төлбөрөө төлж хүчрэхгүй байна гэдэг олон олон монголчуудын мөрөөдлийг үгүй хийж байна гэсэн үг юм” гэв. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит тэтгэлэг хүртсэн оюутнуудыг танилцуулж байна. 1. Бат-Эрдэнийн Мөнхболд МУИС-ийн Газар зүй геологийн сургуулийн Байгаль ашиглалт, хяналт үнэлгээний 3-р анги 2. Хүчитбаатарын Мөнгөн МУИС-ийн Эрдэс материалын химийн 4-р анги 3. Сумьяагийн Батсүрэн МУИС-ийн Математик, компьютерийн сургуулийн программ хангамжийн инженерийн 4-р анги 4. Боргилчулууны Хүрэлтулга МУИС-ийн Физик электроникийн сургуулийн хэрэглээний геофизикийн 4-р анги 5. Баянжаргалын Өлзийсайхан МУИС-ийн НШУС-ийн магистрант 6. Сүрэнхоролын Түмэндэмбэрэл ШУТИС-ийн Цахилгаан холбооны 3-р анги 7. Дондовцэрэнгийн Ёндонноров ШУТИС-ийн Уул уурхайн сургуулийн маркшейдерийн 2-р анги 8. Ганбаатарын Оюун-Эрдэнэ ШУТИС-ийн Барилгын инженер, архитектурын сургуулийн барилгын бүтээц эдлэлийн технологийн 2-р анги 9. Батболдын Болормаа ШУТИС Үйлдвэрлэлийн технологи, дизайны сургууль, Хувцас дизайны 4-р анги 10. Р.Баасанхүү ЭМШУИС-ийн харъяа Говь-Алтай аймаг дахь АУ-ны коллеж 11. Гүрбадамын Үнэнбат ЭМШУИС-ийн АУС-ийн А 601-р хэсгийн оюутан 12. Цэвэгжавын Баярбат ЭМШУИС-ийн Хүний их эмчийн 6 дугаар курс 13. Болдбаатарын Мөнхтулга МУБИС-ийн байгалийн ухааны багшийн 3-р анги 14. Батбаярын Хонгормаа МУБИС-ын Сургуулийн өмнөх боловсролын 2-р анги 15. Төмөр-Очирын Базаргүр МУБИС-ийн бага боловсролын багшийн 2-р анги 16. Төмөр-Очирын Ууганбаатар МУБИС-ийн Математик статистикийн сургуулийн З дугаар анги 17. Пүрэвжаргалын Лхамдэгд ХААИС-ийн газрын кадастрын анги 18. Гунгаабаярын Амаржаргал ХААИС-ийн агрономийн 3-р анги 19. Мягмарсүрэнгийн Одончимэг ХААИС-ийн Мал эмнэл зүйн 4-р анги 20. Манлайбаатарын Болдбаяр БХИС-ийн Удирдлагын технологийн сургуулийн хими технологийн инженерийн 3-р анги

Б.Чимид багшийн нэрэмжит илтгэлийн уралдааны талаарх мэдээлэл

2010-01-19T19:07:00.002+08:00

Б.Чимид багшийн нэрэмжит
илтгэлийн уралдааны талаархи мэдээлэл

2010-01-12
Өмнөтгөл
Ардын багш, гавъяат хуульч, хууль зүйн доктор, профессор, төр, улс төр, нийгмийн зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч Ач Хариад Бяраагийн Чимид багшийн нэрэмжит эрдэм шинжилгээний илтгэлийн уралдааныг жил бүрийн 1 дүгээр сарын эхний 10 хоногт багтааж, Үндсэн хуулийн өдрийг тохиолдуулан Хууль зүйн үндэсний хүрээлэн, Удирдлагын Академи, МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, Шинжлэх ухааны Академийн Философи, социологи, эрх зүйн хүрээлэн, Нээлттэй Академи (ТББ) хамтран зохион байгуулж байхаар шийдвэрлэсэн билээ.
Үндсэн хуулийн эрх зүйн салбар дахь судалгаа, шинжилгээний ажлыг дэмжих, шүүх эрх мэдлийн болон хууль сахиулах байгууллагын ажилтан, сургалт, эрдэм шинжилгээний байгуулагын багш, оюутны эрдэм шинжилгээний ажлыг урамшуулах, тэдний бүтээлч сэтгэлгээ, шинжлэх ухаанч хандлагыг нэмэгдүүлэх, хууль зүйн шинжлэх ухааны болон бодлогын тулгамдаж буй зарим асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлох нь уг уралдааны зорилго болой. Гэхдээ Үндсэн хуулийн эрх зүй, Үндсэн хуульт ёс, Үндсэн хуулийн суурин дээр эрх зүйн бусад салбарын асуудлыг ч хөндөж тавих бололцоотой юм. Энэхүү уралдааныг багш, судлаач, төрийн албан хаагч, хуульчдын ба оюутны гэсэн хоёр хүрээнд зохион байгуулж байгаа бөгөөд шүүгчдийн бүрэлдэхүүн, шалгаруулалтад ирүүлэх илтгэлд тавих шаардлага, илтгэлийн шалгуур, үнэлгээ, шагналыг тогтоосон журмыг дээрх байгууллагууд батлан гаргасан юм.
Б.Чимид багш улсыг удирдах, төрийг төвхнүүлэх, ардын үрийг сургаж боловсруулах, ард түмнийг уриалан сэнхрүүлэх, эрдэм судлалыг хөгжүүлэх чиглэлээр хоёр зууныг дамнан уйгагүй, шаргуу, үнэнчээр дайчин хөдөлмөрлөхдөө багш, Улсын Дээд шүүхийн дарга, Улсыг Их ба Бага Хурлын гишүүн, төрийн сайд, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Улсын Их Хурлын зөвлөх, Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгч гишүүн бөгөөд хэлтсийн дарга зэрэг ажил эрхэлж Монгол Улсад Үндсэн хуульт ёсыг хөгжүүлэн бэхжүүлэхэд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан, оруулсаар байна.
Профессор Б.Чимид өдгөө цаг дор Удирдлагын Академийн профессор, МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн Захиргааны эрх зүйн тэнхимийн профессор, Хууль зүйн үндэсний хүрээлэнгийн Эрдэмтэн, Нарийн бичгийн дарга, Философи, социологи, эрх зүйн хүрээлэнгийн Хууль зүйн судалгааны төвийн Захирал, Харьцуулсан эрх зүйн Монголын нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгч, Хууль зүйн сургалт, судалгааны “Х” төвийн Тэргүүн, “Монгол Эрдэм” сургуулийн үүсгэн байгуулагч, зөвлөх зэрэг албыг эрхэлж, энэ завсраа олон ном, бүтээл туурвисаар байна. Ийм гавъяатай хүнийг алдаршуулж, хойч үе, залууст гүнзгий таниулах нь түүний нөөлөг дор ажиллаж буй бидний эрхэм санаа бөлгөө.
Энэ 2009 онд анхдугаар эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгуулсан бөгөөд 30 орчим илтгэл ирүүлснээс хоёр дахь шатанд 6 багш, ажилтан, 8 оюутан шалгарч илтгэлээ хэлэлцүүлсэн юм. Шалгарч байр эзэлсэн илтгэлийг эмхтгэн ном болгон Таны гар дээр тавьж байна. Шалгарсан илтгэгчдэд дахин баяр хүргэе. Цаашид улам олон илтгэл хэлэлцүүлэх байх гэж найдаж буйг энэ ялдамд илэрхийлье.
Энэ номыг бэлтгэн гаргах ажлыг эрхэлсэн Р.Мухийт, Х.Наранцацрал, Б.Цэрэнлхам нарт талархал илэрхийлж, амжилт хүсье. Уншигч, судлаачдад сонирхуулах үүднээс Б.Чимид докторын 1990-ээд оноос хойш бичсэн ном, өгүүлэл, тавьсан илтгэлээс түүвэрлэн жагсааж хавсаргасныг болгооно биз ээ.
Редактор Ж.Амарсанаа

Ардын багш, гавъяат хуульч, хууль зүйн доктор, профессор Бяраагийн Чимид багшийн нэрэмжит эрдэм шинжилгээний илтгэлийн уралдааныг жил бүрийн 1 дүгээр сарын эхний 10 хоногт багтааж, Үндсэн хуулийн өдрийг тохиолдуулан
- Хууль зүйн үндэсний хүрээлэн,
- Удирдлагын Академи,
- МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль,
- Шинжлэх ухааны Академийн Философи, социологи, эрх зүйн хүрээлэн,
- Нээлттэй Академи (ТББ) хамтран зохион байгуулж байхаар болсон билээ.
Анхдугаар эрдэм шинжилгээний хурлыг 2009 онд зохион байгуулсан бөгөөд 30 орчим илтгэл ирүүлснээс хоёр дахь шатанд 6 багш, ажилтан, 8 оюутан шалгарч илтгэлээ хэлэлцүүлсэн юм. Шалгарч байр эзэлсэн илтгэлийг эмхтгэн ном болгон хэвлэдэг.
2009 онд 13 судлаач оролцсоноос:
Тэргүүн байрыг МУИС-ХЗС-ийн Эрх зүй, төрийн онол-түүхийн тэнхмийн багш М.Батсуурь, Ч.Өнөрбаяр нар “Эрх зүйт ёсны үүднээс Үндсэн хуулийг авч үзэх нь” сэдвээр,
2-р байрыг Нийслэлийн Захиргааны хэргийн шүүхийн шүүгчийн туслах С.Өмирбек “Үндсэн хуулийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үзэл санаа ба шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль дахь урамшуулалын гэрээ” сэдвээр,
3-р байрыг Их засаг их сургуулийн багш Ц.Мөнхбат “Онц байдал зарласан үе дэх мэдэх эрхийн зохицуулалт” сэдвээр,
Тусгай байрын шагналыг ТЕГ-ын Дээд сургуулийн багш Б.Түвшинжаргал “Бикамерализм буюу хоёр танхимт парламентын тухайд” сэдэвт илтгэл хэлэлцүүлж тус тус байр эзэлсэн.
2009 онд 17 оюутан оролцсоноос:
Тэргүүн байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, V анги Ө.Жамбалсүрэн “Шүүгч үү? Байцаагч уу?” сэдвээр,
2-байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, III анги М.Мөнхжаргал, Б.Мөнхсүлд нар “Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр жишиг болох нь” сэдвээр,
3-р байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, III анги О.Алтантуяа “Хууль хэрэглах”: онол, практикийн асуудалд сэдвээр тус тус байр эзэлсэн.
2009 онд шүүгчээр МУИС-ийн ХЗС-ийн ЗЭЗТ-ийн эрхлэгч Д.Солонго, ХЗҮХ-ийн сургалтын төвийн эрхлэгч Г.Банзрагч, МӨХ-ны Дэд Ерөнхийлөгч С.Цэрэндорж, Нээлттэй Академийн Тэргүүн Х.Тэмүүжин нар оролцжээ.
2010 онд 9 судлаач оролцсоноос:
( НЦГ-ын Гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсийн хэргийн газрын үзлэгийн чиглэлийн ахлах мэргэжилтэн, дэд хурандаа-1, Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр дэх Өмгөөлөгчдийн зөвлөлд өмгөөлөгч -1, Хэнтий Хэрлэн сум, ЦГ-2, Өмнөговь аймгийн ЗДТГ, Цагдаагийн хэлтэс-1, Японы хүүхдийг ивээх сан-1, Цагдаагийн Академийн ИЗЭТ-ийн багш-2, ХЗҮХ-1)
Тэргүүн байрыг НЦГ-ын Гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсийн хэргийн газрын үзлэгийн чиглэлийн ахлах мэргэжилтэн, дэд хурандаа Б.Жаргалсайхан “Эрүүгийн хэрэг үүсгэх шатанд байцаан шийтгэх зарим ажиллагааг хэрэгжүүлэх” сэдвээр,
2-р байрыг Японы хүүхдийг ивээх сан Н.Энхцэцэг “Цэвэр абстракт хяналт ба МУҮХ-ийн хяналтын систем: Харьцуулсан судалгаа” сэдвээр,
3-р байрыг ТЕГ-ын Дээд сургуулийн багш Б.Даваажав “Шүүх хурадлааны аюулгүй байдал ба шүүх хурадлаан нээлттэй явуулах хууль зүйн харилцан хамаарлын зарим асуудал” сэдвээр,
Тусгай байрын шагналыг Хэнтий Хэрлэн сум, ЦГ Б.Эрдэнэсүрэн “Сонгуулийн холбогдолтой хэрэг маргааныг шийдвэрлэх ажиллагааг боловсронгуй болгох зарим асуудал” сэдэвт илтгэл хэлэлцүүлж тус тус байр эзэлсэн.

2010 онд 20 оюутан оролцсоноос:
(МУИС-ХЗС-14, Шихихутуг -2, Худалдаа үйлдвэрлэлийн дээд сургууль-1, Чингис хаан ДС-1, Монголын Үндэсний ДС-1, Үндэсний тагнуулийн академи-1.)
Тэргүүн байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, IV анги О.Мөнхцэцэг “Үндсэн хуулийг тайлбарлах цорын ганц субъект цэц мөн үү?” сэдвээр,
2-байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, IV анги М.Мөнхжаргал, “Хүний эрхийг хангах шүүх эрх мэдлийн зарим асуудал” сэдвээр,
3-р байрыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, III анги П.Баттулга “ҮХ-т ёсны төлөвшилтөд ердийн боон дагнасан шүүхийн оролцоо, түүнийг нэмэгдүүлэх нь” сэдвээр тус тус эзэлсэн.
Тусгай байрын шагналыг МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, Б.Баасандорж “Referenda”, МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, V анги Б.Эрхэмбаяр “Эрх зүйн зохих ёсны процесс-Монгол улсад”, МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, II анги С.Дорждулам “Үндсэн хуулийн шүүхээс хүний эрхийг хангах ажиллагаа” сэдвээр тус тус байр эзэлсэн.
2010 онд Шүүгчээр МУИС-ийн ХЗС-ийн ЗЭЗТ-ийн эрхлэгч Д.Солонго, МӨХ-ны Өмгөөлөгч С.Цэрэндорж, Нээлттэй Академийн Тэргүүн Х.Тэмүүжин нар оролцов.

СҮ.БАТБОЛД, Л.ГАНСҮХ САЙДААС БОЛЖ ИХ СУРГУУЛЬГҮЙ ХОЦРОХ ШАХАЖ БИЛЭЭ.

2010-01-16T11:40:00.001+08:00

СҮ.БАТБОЛД, Л.ГАНСҮХ САЙДААС БОЛЖ ИХ СУРГУУЛЬГҮЙ ХОЦРОХ ШАХАЖ БИЛЭЭ.

Өвлийн хамгийн том баяр бол Шинэ жил. Хүүхэд бүр гэртээ баяр хөөртэй харьж, аз жаргалаар шинэ угтдаг учир хүүхдүүд жил бүрийн энэ л баярыг тэсэн ядан хүлээнэ. 2002 оны тэр шинэ жил Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн Мишигийн Цэдэндоржийн нэрэмжит гадаад хэл, урлагийн мэргэжлийн болон гүнзгийрүүлсэн сургалттай 50-р сургуулийн 10б ангийн нэгэн сурагчийн хувьд хэзээ ч мартагдахгүй шинэ жил болсон юм. Сургуулийн захирал Л.Оюунцэцэг багш намайг дуудаж байхыг сонсоод өрөөнд нь очтол за Мөнхбатаа чамайг оны шилдэг хүүхдэд тодорхойлох болсон чи бүх гэрчилгээ, сертфикатаа канондоод аваад ир гэлээ. Ингээд бяцхан хүү хөөр баяртайгаар алхаж өөрийгөө тодорхойлуулаад шалгаруулалтын комисст материалаа аваачиж өгсөн юм. Жил бүр Оны шилдгүүдийг тодруулах “New World” ёслолын ажиллагаа 12 сарын 25-нд болдог билээ. Энэ өдөр тодорхойлолтоо хүүхдүүдийн хувьд утас хангинах нь оны шилдэг боллоо гэх дохио байдаг юм. 2002 оны 12 сарын 25 боллоо Нэг Ертөнц Өсвөр Үе байгууллага дээр очоод клубуудын шинэ жилийг хэрхэн зохион байгуулах талаар ярьж суутал Отгонбаатар / 2 сургуулийн сурагч / Мөөгий чи оны шилдэг хүүхэд болчихсон байналээ гэхийг сонсоод за битгий худлаа яриад бай надад урьдчилж мэдэгдэх ёстой шүү дээ. Би тэнцээгүй байх хэмээгээд яриад сууж байтал Ээж Нэг Ертөнц дээр хүрч ирэн миний хүү хурдан явж хувцасаа солъё орой 19,00 цагаас Чингис зочид буудалд оны шилдгүүдийг тодруулах ёслолын ажиллагаатай гэв. Би ч нүдэндээ ч итгээгүй Оогий чи яаж мэдсэн юм бэ? гэхэд манай ахад өнөөдрийн оны шилдгүүдийг тодруулах ёслолын ажиллагааны сценари байсан юм тэгээд би уншсан юм гэв. Ингээд орой боллоо. Чингис зочид буудалд очвол бөөн улс төрчид УИХ-ын гишүүн Р.Гончигдорж, Л.Гүндалай, М.Энхсайхан гэх мэт Ардчилсан намын лидерүүд харагдана. “New World” оны шилдгүүдийг тодруулах ёслолын ажиллагаа нь 10 жилийн хүүхдүүдээс ирсэн тодорхойлолтоос шалгаруулалт хийж оны шилдэг 5 сурагч, оны шилдэг 5 оюутан, оны шилдэг 1 сэтгүүлч, оны шилдэг 1 улс төрчийг шалгаруулдаг. Оны шилдэг сурагчдын хувьд Монгол улсын их, дээд сургуульд хүссэн мэргэжлээрээ элсэн орох эрхийн бичиг шагналыг дагалддаг бол, оны шилдэг оюутанд гадаадын их, дээд сургуульд мастераа New world-ийн тэтгэлгээр хамгаалах эрх дагалддаг. Оны шилдэг сэтгүүлч, улс төрчийн хувьд сая төгрөг дагалддаг юм билээ. Ингээд тухайн үеийн оны шилдэг сурагчаар Спортоос 93-р сургуулийн сурагч / байсан шиг санагдаж байна / Батчимэг / одод их мастер болсон /, 1-р сургуулийн сурагч, 75-р сургуулийн сурагч, нэг сурагчийг нь санахгүй байна уучлаарай. Ингээд шилдэг 5 сурагчаас гранпри буюу шилдгийн шилдэг сурагчийг шалгаруулдаг 1-р сургуулийн сурагч тодорч байсан билээ. Шинэ жил дууслаа гэртээ конкурсанд бэлдэх шаардлагагүй, хүссэн сургуульдаа орж чадах нь хэмээн баяр хөөр догдлуулан очсон юм. Зун боллоо конкурс болоход нөгөө их, дээд сургууль хүссэн мэргэжлээрээ орох эрхээ авах гээд Боловсролын сайд А.Цанжидтай уулзахад энэ жил олгохгүй гэв. Учир нь оны шилдэг улс төрчөөр шалгарсан Л.Гүндалай эрхэмийг барьж хорьсон МАХН, Ардчилсан намын дунд нилээд хөндий харьцаа үүссэн учир мань мэтийг золиос болгосон нь тэр байлаа. New World сан бол МАХН, Ардчилсан намын лидерүүдийн байгуулсан сан юм. Сангийн тэргүүнээр одоогийн Ерөнхий сайд Сү.Батболд тэргүүлдэг. Харин оны шилдгүүдийг тодруулах ёслолын ажиллагааг Залуу лидер клуб / тэргүүн нь одоогийн сайд Л.Гансүх /, New World сантай хамтран зохион байгуулдаг байсан. А.Цанжид сайдтай уулзаад тийм хариу сонссоныхоо дараа Л.Гансүхтэй ээж маань уулзсан юм. Тэгсэн бид олгоноо Боловсролын сайдтай ярьж байгаа урьд урьдны оны шилдгүүдэд олгож байсан. Тиймээс санаа зоволтгүй гэсээр конкурс хүргэсэн юм. Би ч сүүлдээ тэсэхээ байгаад эцсийн хариултыг сонсохоор А.Цанжид сайдтай уулзсан юм. Тэгсэн өгөхгүй гэдэг нь бүр тодорхой боллоо. Ингээд МУИС-ийн шалгалтанд ямарч бэлтгэлгүй орж эхний 40-д орж чадалгүй хасагдаж, улмаар Их засаг их сургууль / тухайн үед хуульч мэргэжлээр Их засаг, Шихихутаг-ийн конкурс үлдсэн байсан юм / дээр очоод шалгалт өгөөд 1-т орсон тул Их засаг их сургуулиа сонгосон юм. Хэрвээ Л.Гансүх сайдын хэлсэнээр хүлээсэн бол би их сургуульгүй хоцрох байсан биз. Энд Сү.Батболдыг дурьдахгүй байх аргагүй өнөөг хүртэл Сү.Батболд, Л.Гансүхийн гарын үсэгтэй оны шилдэг өргөмжлөл нь гэрт зурайж харагдсан юм. Ингээд бидний 5 хүүхэд нэг сайн улс төрчдийн, улс төрийн 2 том намын золиос болсон юм даа. Гэхдээ Их засаг их сургуулийг сонгох болсон харамсдаггүй юм шүү эндээс л миний бүх амьдрал эхэлж, эхнэр хүүхэд, ажил амьдрал бүхэн Их засагтай холбогдсон юм.

Ардчилсан социализмын тухай товчхон

2010-01-13T19:32:00.000+08:00

Ардчилсан социалист үзлийн талаарх мэдээллийг хайж хайж МАХН-ын сайтад тавигдсан байсныг татаж толилуулж байгаа юм. Миний бие либерал үзэлтэй ч Ардчилсан социалистуудын өөрсдийн үзэл бодлоо хамгаалсан, сурталчилсан мэдээллийг оруулж байгаа нь Ардчилсан социализмыг либерализмтай харьцуулаасай гэсэн үүднээс бичсэн болно. Миний нийтлэлүүд Либерализмд тулгуурлагддаг учир харьцуулах боломж олгоно гэж найдаж байна.
Ардчилсан социализмын тухай товчхон
Ардчилсан социализм бол хүн төрлөхтний одоо ба ирээдүйг тодорхойлох үзэл юм. Ардчилсан социализм бол XX зуунд гэнэт гараад ирсэн үзэл биш юм. Тэрбээр хүн төрлөхтний бүгдээрээ сайхан амьдрах тухай олон зууны мөрөөдлийн үр дүнд буй болсон оюуны их ололтод тулгуурласан юм. Өнөөдөр манай амьдралд буй болж, бидний сэтгэл санааг шаналгаж буй бүхий л сөрөг үзэгдэл хөрөнгөтний нийгэмд шилжсэн бусад орнуудад ч гарч байсан хэрэг. Ийм нөхцөлд оршин буй нийгмийг хэрхэн өөрчилж, сайн сайхан зүйлийг нь хадгалан, муу муухайг нь хэрхэн арилгах вэ? гэсэн асуулт сэтгэгчдийн өмнө дэвшин гарч ирсний хариулт нь ардчилсан социалист үзэл санаа юм. Ардчилсан социализм бол бүх нийтийн сайн сайхны төлөө үзэл. Тэрбээр нийгмийн нэг анги бүлгийг онцгойлон үздэггүй. Нийгмийн ямар ч анги бүлэг улс төр, эдийн засаг, нийгэм-соёлын хүрээнд бусадтайгаа ижилхэн тэгш эрх, эрх чөлөөгөөр хангагдсан байх учиртай гэж үздэг. Ардчилсан социалист үзэл бүх ард түмний эрх ашгийг чухалчилсан дээрх шинжээрээ улс төрийн бусад үзлээс ялгаатай юм. Ардчилсан социализм ийнхүү нийтлэг шинжтэй болохоороо тухайн нийгэмд эрх нь зөрчигдөж, шударга бус явдлын золиос болж байгаа бүхний төлөө юуны өмнө тэмцдэг учраас нийгмийн доод, дунд хэсэгт илүү анхаарал тавих болдог байна. Ардчилсан социализм бол үндэсний эвлэрэл, хүмүүнлэг харилцааны үзэл мөн. Ардчилсан социалист үзэл санааг баримтлагчид оршин буй зах зээлийн нийгмийн сөрөг талыг хувьслын замаар аажим арилгаж нийгмийг илүү хүмүүнлэг эвсэг, хүмүүсийн хоорондын харилцааг илүү хүнлэг, элэгсэг болгож болно гэж үздэг. Тиймээс хувьсгалт хүчирхийллийг нийгмийг хөгжүүлэх аргын хувьд үгүйсгэнэ. / нийгмийн хамгааллыг сайжруулах хууль гаргуулах мэтээр/. Иймд ардчилсан социалистууд ард түмний зөвшил, эвлэрэлийг нийгмийг сайжруулах үйл ажиллагааныхаа гол арга болгодог болно. Ардчилсан социалистууд нийгмийн гишүүд эв санааны нэгдэлтэй байх ёстой гэж үздэг. Энэ бол ядуу дорой хүмүүсийг бөөцийлөх тухай яриа биш. Хүн авъяас чадвараа нээж хүчин зүтгэлээрээ сайн сайхан амьдрахын тулд сурах боловсрох, эрүүл байх бололцоогоор бусадтай адил хангагдсан байх тухай үзэл юм. Ардчилсан социализм бол хүний мөн чанарт нийцсэн нийгмийн шинж чанарын үзэл мөн. Хүний шинж чанар байгаль, нийгмийн гэсэн хоёр талтай байдаг ч хүний нийгмийн зохион байгуулалтад ч бас тусгалаа олж байх учиртай юм. Хүний байгалийн гэж бидний нэрлээд байгаа зүйл нь түүний амьд явах, аюулгүй байх, орон гэртэй байх, хооллох зэрэг олон тооны материаллаг болон оюуны хэрэгцээгээр илэрхийлэгдэж байдаг. Түүнээс гадна хүнд аль нэг үндэстэнд хамрагдах, улсынхаа иргэн байх, улс үндэсээ хамгаалах, хөгжүүлэх, нийгмээ аюулгүй байлгах, бусдыг өрөвдөх, хайрлах зэрэг нийгмийн шинжийг илтгэсэн олон өөр хэрэгцээ бий. Хүний эдгээр бүх хэрэгцээ нь түүний хувийн сонирхолд тусгалаа олж байдаг. Эдгээр байдлаас үүдэн нийгэмд шударга бус явдал гарах, зөрчил тэмцэл үүсч тогтвортой байдал алдагдахад хүрнэ. Тиймээс нийтлэг хэрэгцээг хангах хэрэгсэл хэрэгтэй болдог. Хүн төрлөхтөн түүхэн туршлагаараа олсон ийм хэрэгсэл бол төрийн зохицуулалт юм. Тиймээс зах зээлийн арга хэрэгсэл, төрийн оролцоог ухаалаг хослуулан нийгмийн амьдралын бүхий л талыг жигд хөгжүүлэх нь чухал юм. Ардчилсан социализмын дээрх шинжүүд нь түүний гол уриа болох эрх чөлөө, шударга ёс, эв санааны нэгдэл гэсэн зарчмуудаар нь тодорхойлогдож байдаг билээ. Эдгээр зарчмуудын аль нэгийг нь онцлохгүй гурвуулаа өөр хоорондоо уялдаа холбоотой байж нэг нь бусдынхаа хэрэгжих нөхцлийг бүрэлдүүлж байдаг хэмээн үзнэ. Тэрчлэн эдгээр зарчмууд ардчилалтай амин чухал холбоотой болно. Тухайлбал эрх чөлөө, шударга ёс, эв нэгдэлд суурилахгүй ардчилал гэж байхгүй юм.

Нийгмийн ардчилал ба олонхийн дарангуйлал

2010-01-13T19:02:00.002+08:00

Нийгмийн ардчилал ба олонхийн дарангуйлал
Ардчилал бол ард түмний бүтээсэн, ард түмний төлөөх ард түмний засаглал мөн.
А.Линкольн
“1989 оны 12 сарын 10” дэлхий дахинд социалист систем нуран бутарч капитализмын давалгаа Азийг чиглэх үетэй зэрэгцэн хоёрхон утастай морин хуураараа дэлхийг хөглөдөг Монгол улсад Ардчилалын төлөөх хөдөлгөөн үүсгэн байгуулагдав.
Үзэл суртлын шоронд капитализмын тухай хүүрнэн өгүүлж, өөр өөрсдийн ирээдүйн амьдралын төлөө үзэл бодол, үйл хэргээ чиглүүлсэнээс хойш өдгөө 20 жил өнгөрчээ.
20 жил гай, гавъяатай цуг алхахдаа Монголын ардчилал унаж, бүдэрч, ухарч, бүдгэрсээр 20 жилийн ойгоо Ардчилал нэртэй ангит нийгмийн социалист хэв маягаар ой, одонгоо архи, алагчлалтайгаа холин тэмдэглэж, нийгмийн ардчилал хэмээх нэр томъёог уриа лоозон болгож буйг хараад Ардчилал уу? Ардчилалын баг өмссөн Социализм / Ардчилсан социализм / уу? гэдгийг тайлахаар өөрийн үгс, үзэл бодлоо илэрхийлэн үзэг дэвтрээ барин сууна.
Нийгмийн ардчилалын тухай өгүүлэх нь...
Нийгмийн ардчилал хэмээх нэр томъёо бол зүүний үзлээс улбаатай. Ихэвчлэн скандиновын улс орнуудад хэрэглэгддэг нэр томъёо юм.
Нийгмийн ардчилал гэдэг нь хувь хүмүүс эрхээ эдлэх явцдаа нийгмийн өмнө үүрэг хүлээдэг гэж үздэг.Олон ардчилсан социалистууд болон нийгмийн ардчилагчид, коммутарианчууд / Хувь хүн дээр төвлөрсөн өрнөдийн соёлыг шүүмжлэн, нийтийн эрх ашгийг харгалзах ёстой гэж үздэг хүмүүс / оролцооны ардчилал,ажлын байрны ардчилалыг төлөөллийн ардчилалтай хосолсон хэлбэртэй байж болно гэдэгт итгэдэг.
Нийгмийн ардчилал бол хувь хүний жам ёсны эрх гэхээс илүүтэй нийгмийн сайн сайхныг урьтал болгодог. Өөрөөр хэлбэл олонхийн сайн сайхны төлөө нэг хүний өмчийг / газрыг / булаан авах шаардлагатай гэж үздэг.
Нийгмийн ардчилал нь иргэд ахмад үеэ хүндлэх, төрийг дээдлэх, эдийн засгийн буянлаг төрийн үзлийг баримтлах, их татвар, их аз жаргал олгох социал демократ үзлийг үндсэн зарчмаа болгодог юм.
Хүн болгонд аз жаргал, хайр халамж амлаж, хувь хүн бүрийн бие махбод, оюун санаа бүрэн төгс хөгжиж, хүн бүхний урлаг, шинжлэх ухааны аугаа их авъяас билэг дэлгэрэн хөгжинө гэж номлодог.
Нийгмийн ардчилал бол оновчтой сонголт биш!!!.
Нийгмийн ардчилал бол баг өмссөн социализм юм. Социализм нуран унах нь тодорхой болсон үед ардчилсан нийгэмд социализмыг байгуулах хөдөлгөөн хаа сайгүй өрнөсөн нь зүүн европ, скандиновын улс орнуудад нийгмийн ардчилал гэх нэрийдлээр ардчилсан нийгэмд социалистуудын орогнох зайг бий болгосон явдал юм. Бид 70 жил хамтдаа явж ирсэн социализмд ардчилсан гэж нэрийдсэн социалист хөдөлгөөнүүд бөөн бөөнөөрөө өрнөж л байсныг санах хэрэгтэй.
Ардчилсан гэж хэлэхээр л ардчилал болчихгүй. Гагцхүү ардчилалын үнэт зүйл, зарчмыг үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлж байж тухайн нийгэм ардчилалтай болдог.
Нийгмийн ардчилал бол оновчтой сонголт биш юм. Учир нь нийгмийн ардчилалын онол нь ардчилалын / хувь хүний зүгээс сонгуулийн ардчилал, ардчилсан социализм, анархист, зөвшөөрлийн ардчилал, парламентын ардчилалд негилист үүднээс ханддаг учир либерал ардчилалыг ардчилал хэмээн цаашид тодорхойлох болно / үнэт зүйлстэй ихэнхдээ зөрчилддөг.
Либерал ардчилал, нийгмийн ардчилал дараах / бүгдийг нь өгүүлэх боломжгүй тул зохиогч тодорхой хэдэн үзэл баримтлалыг авч үзэв / хэд хэдэн үнэт зүйлс дээр зөрчилддөг.
Индивидуализм ба нийтлэг
Либералистууд, коммунтарианчууд дараах хоёр асуудлаар голчлон маргадаг. Үүнд:
Нэгдүгээрт. Коммутарианчууд нийгэмд өөрийн гэсэн эрх бий. Тиймээс хувь хүн эрхээ эдлэхдээ нийгмийнхээ өмнө үүрэг хүлээх ёстойг шаарддаг. Тэд хүний эрхийг архиметик утга гэж үзэн 1 хүний эрх <1000 хүний эрхээс дутуу тиймээс 1000 хүнд нэг хүн захирагдах нь зүй хэмээн номлодог. Харин либералистууд хувь эрхээ эдлэх бусдын тийм эрхийг зөрчихгүй байх үүргийг бусдын / бусад хувь хүмүүсийн / өмнө үүрэг хүлээдэг гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл, нийгэм дангаараа оршин тогтнож чадахгүй. Учир нь нийгэм бол хувь хүмүүсийн нэгдэл. Хүний эрх бол архиметик утга биш нэг хүн ч бай, мянган хүн ч бай эрхээ эдлэхдээ бусдын тийм эрхийг үл хөндөхийг / үл түрэмгийлэх аксиом гэж нэрлэх нь бий / номлодог. Маргаантай асуудал бол1000 хүний эрх, нэг хүний эрхээс давуу эсэх, хувь хүн эрхээ эдлэхдээ нийгмийн өмнө хариуцлага хүлээх ёстой юу? Эсхүл бусдын тийм эрхийг зөрчихгүйгээр эрхээ эдлэх үүрэгтэй юу? /өөрөөр хэлбэл бусдын тийм эрх, хувь хүний өмнө үүрэг хүлээх ёстой юу? Нэг хүний эрх нөгөө хүний эрхээр хязгаарлагддаг. Өөрөөр хэлбэл: Алах эрх гэж байгаа гэж бодвол бусдын амьдрах эрхийг хөндөхгүй байх явдал юм. Тиймээс хэрэв алах эрхээ эдлэх аваас хүн өөрөө өөрийгөө алахаас өөр аргагүй. Хэрэв бусдыг алвал тэр эрхээ эдлэж буй хэрэг биш гэмт хэрэг болно. Коммутарианчууд Либералистуудыг хүний эрх бол Экзестенциалистууд / Хүний эрх бол юу дуртайгаа хийдэг хязгааргүй гэсэн туйлшрал / гэж буруутгадаг. Гэвч хүний эрх бол нөгөө хүний эрхээр хязгаарлагддаг ойлголт юм. Хүний эрхийн хязгаар нь нөгөө хүний эрх болохоос нийгэм биш. Нэг хүн ч бай нийт хүн ч бай эрхээ эдлэхдээ бусдын тийм эрхийг хөндөхгүй байх үүрэг хүлээдэг. Харин коммутарианчууд түүнийг цөөнхийн эрх олонхийн өмнө өвөг сөхөрдөг мэт ойлгох нь буруу юм. Эрх зөрчилдөггүй, гагцхүү эрх ашиг зөрчилддөг гэсэн үг бий. Учир нь хүн бүр амьдрах, өмчтэй байх, эрх чөлөөтэй байх эрхтэй. Эдгээр эрхээ эдлэхдээ бусдын тийм эрхийг зөрчихгүй байх нь боломжтой зүйл. Жишээ нь тамхи татдаг хүн тамхиа татахдаа тамхи татдаггүй хүний дэргэд татах нь түүний эрүүл амьдрах эрхийг хөндөж байна. Либералистууд та бусдын эрүүл байх эрхийг хөндөөд тамхиа татахыг номлодоггүй харин ч эсэргүйцдэг. Гагцхүү тамхи татдаг хүн тамхиа татахдаа ганцаараа байхдаа, эсхүл тамхи татах зориулалтын өрөөнд тамхи татдаггүй хүний эрхийг зөрчихгүйгээр эрхээ эдлэх боломжтой хэмээн зөвлөдөг. Энд эрх зөрчигдөхгүй байгаа биз. Гагцхүү эрх ашиг зөрчилддөг. 10 хүн автобусанд зорчиж байгаа гэж бодъё. 8 хүн нь тамхи татахыг хүссэн ашиг сонирхол байхад 2 хүн эрүүл байхыг хүснэ. Энд Эрүүл байх, тамхи татах ашиг сонирхол зөрчилдөж байна.
Хоёрдугаарт: Нийгмийн ардчилал, ардчилалын үнэт зүйлстэй зөрчилддөг гол үнэт зүйл бол нийтлэгийн тухай ойлголт юм. Ардчилал бол олонхийн засаглал биш. Харин коммутарианчууд олонхийн буюу нийтлэг ашиг сонирхолын засаглал гэж үздэг. Өнгөрсөн түүхээс аваад үзье л дээ. Марксист Ленинист үзлээр бол хүн бүр нийтлэг ашиг сонирхолтой байхыг номлодог. Фашизмд Дэлхийд зөвхөн цэвэр үндэстнүүд оршин тогтнох ёстой гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл олонхийн буюу нийтлэг ашиг сонирхолыг өнгөрсөн цаг хугацаанд, түүхийн аль ч үед номлосоор ирсэн. Тэд нийтийн ашиг тусын тулд боолчлолыг хөхүүлэн дэмжиж, нийтийн ашиг сонирхолын төлөө нэг, хоёрдугаар дайныг эхлүүлсэн.
Нийтлэг гэж юу юм? Нийтлэг ашиг сонирхол гэж юуг үзэх вэ? Нийтлэг ашиг сонирхол гэж байх болов уу? Хэрэв нийтлэг ашиг сонирхол гэж байгаа бол тэр нь юу болж таарах вэ? Гээд олон асуулт дээрхээс урган гарч байгаа юм.
Нийтлэг гэдэг ойлголтыг 100% гэж үзвэл нийтлэг нь 99%, эсхүл 98% байх боломжгүй юм. Нийтлэг гэдгийг олонхи гэж тодорхойлж болохгүй. Хэрэв нийтлэг нь олонхи мөн бол олонхийн ашиг сонирхолын үүднээс цөөнхийг дарангуйлна гэсэн үг. Эндээс дараах логик гаргалгаа гарч байна.
Нэгт. Эрх зөрчилддөггүй, эрх ашиг зөрчилддөг.
Хоёрт. Эрх ашиг зөрчилддөг бол олонхийн эрх ашиг цөөнхийн эрх ашигтай зөрчилдөнө.
Гурав. Олонхи эрх ашигаа хэрэгжүүлэхийн тулд цөөнхийн эрхийг хөнддөг.
Дөрөв. Олонхи эрх ашигаа хэрэгжүүлэхийн тулд цөөнхийг дарангуйлж байсан Монгол болон дэлхийн түүх бий. Жишээ нь: 1937 оны хэлмэгдүүлэлт Гитлер, Муссолини-ийн фашист дэглэм гэх мэт олон мянган түүхийг хэлж болно. Эндээс үзэхэд нийтлэг бол олонхи биш болох нь тодорхой байна. Хэрэв Нийгмийн ардчилагчид нийтлэгийг олонхи гэж үзэж байгаа бол тэр нь ардчилал биш дарангуйлалын тоталитар тогтолцоо болно.
Нийтлэг гэж юу юм бол? Хэрэв нийтлэг нь 100% -ийн ойлголт мөн бол. Нийтлэг ашиг сонирхол гэж байх боломжтой үгүйг авч үзье.
Хүн бүрт ашиг сонирхол / Хүсэл ашиг сонирхолыг бий болгодог / гэж бий. Тэр ашиг сонирхолууд зөрчилдөж байдаг талаар дээр авч үзсэн. Хэрэв хүн бүрийн ашиг сонирхолуудыг нэгтгэн нийтлэг ашиг сонирхол болгоно гэх нь бүтэхгүй зүйл юм. Би бага байхдаа Жим Керригийн тоглосон бурхан болдог нэг киног би үзэж байсан юм. Жим Керри бурхан болоод бүх хүний хүслийг биелүүлдэг. Гэтэл юу болсон гээч дайн бол, эмх замбараагүй байдал үүсч хүмүүс үхэж, бие биенийгээ алж, тэнд ёстой л жунглийн хууль үйлчилж байсан. Хүмүүсийн зарим нь дайныг хүсч түүнээс ашиг хонжоо хайж байхад зарим нь энхтайван хүснэ. Хүсэл бүхэн хоорондоо зөрчилддөг учир тэр бүхнийг биелүүлэх боломжгүй, тэр бүхэн нэгдэх боломжгүй юм. Яг л ус гал хоёрыг нэгтгэж болдоггүйтэй ижил. Эндээс нийтлэг ашиг сонирхол гэж байх боломжгүй болж таарч байна.
Нийтлэг ашиг сонирхол байх боломжгүй. Гагцхүү нийтлэг эрх гэж бий. Учир нь хүн бүрт амьдрах, эрх чөлөөтэй байх, өмчтэй байх эрх гэж бий.
Бас нэг логик гаргалгаа гаргаад үзье.
Нэгт. Хүн бүрт жам ёсны эрх гэж бий.
Хоёрт. Эрх зөрчилддөггүй.
Гуравт. Эрх зөрчилддөггүй бол хүн бүрт нийтлэг эрхтэй.
Эндээс нийтлэг ашиг сонирхол гэж байхгүй харин нийтлэг эрх гэж бий. Дээр өгүүлсэнчлэн автобусанд байсан 10 хүний 8 нь тамхи татахыг хүсээд нийтийн ашиг сонирхолын үүднээс 2 хүний эрхийг зөрчиж байна. Коммутарианчууд үүнийг л номлодог. Нийтийн буюу олонхийн ашиг сонирхолын үүднээс цөөнхийг эрхийг хязгаарлаж болно гэж үздэг. Харин либералистууд 8 хүний ашиг сонирхолоо хэрэгжүүлэхдээ хүний эрхийг зөрчихгүй байхыг номлодог. Өөрөөр хэлбэл 8 хүн тамхи татах эрх чөлөөгөө эдлэж байгаа бол 2 хүний эрхийг зөрчих ёсгүй. Тиймээс машинаа зогсоон гадаа тамхи татахыг зөвлөдөг. Тэгэхээр аль нь ардчилалын үнэт зүйлстэй зөрчилдөж байна.
Тэгш эрх, тэгш байдал
Жереми Бентхаам Хүн бүр өөрөө өөрийнхөө хувьд үнэ цэнэтэй хэмээснээр боолчлол, ялгаварлан гадуурхалт, кастын системийг үгүйсгэж чадсан юм. Хүн бүр өөрөө өөрийнхөө хувьд үнэ цэнэтэй бол хүн бүрхуулийн өмнө тэгш эрхтэй хэмээн номлодог. Эртний грекийн хуульч цицерон хүн бүр адил авъяас чадваргүйгээс баялагийг тэгшитгэх нь хүсэм зүйл биш, харин ядахад иргэдийн дунд хуулийн тэгш эрх олгох ёстой / Дэвид Боаз Либертарианизм Уб.,2005 Б.Батчулууны орчуулгаас ишлэв / хэмээсэн байдаг нь өнөөгийн нийгмийн ардчилал, Либерал ардчилалын маргааны нэгэн сэдэв болдог.
Тэгш байдлыг хэд хэдэн утгаар тайлбарладаг / Эгалитари үзэл /. Нэгдүгээрт: Үр дүнг тэгш байлгах, хоёрдугаарт: Боломжийг тэгш байлгах нь зүй ёсны хэрэг хэмээн үздэг. Үр дүн тэгш байлгах гэдэг нь ижил цалин хөдөлмөр, ижил үр дүн юм. Хүни хөдөлмөр ижил бус, гэвч үр дүн нь ижил байж, ижил хөрөнгөтэй, ижил түвшиний хувцастай, ижил хэрэглээтэй байхыг шаарддаг. Жишээ нь: Хоёр хүн уралдаад нэг хол түрүүлж байхад хоёуланг нь нэгдүгээр байран оруулж ижил хэмжээгээр шагнаж байгаа явдал юм. Харин үүнд шударга ёс гэж байдаггүй. Бид 70 жил энэ замаар явж ирсэн тул горыг нь сайн мэдэх байх. Бодоод үз л дээ хүн бүрийн авъяас чадвар ижил байх боломжгүй. Социализмд баян хоосны ялгааг арилгаж, эд баялагийг тэгшитгэх гэж оролдож байсан. Бид бүхэн бүгд мэднэ шүү дээ. Хүн бүрийн гарт ижилхэн мөнгө олгосон ч хэрэглээ нь өөр учир хөрөнгө нь ижил байх боломжгүй болж ирсэн юм. Нөгөө талаар бүхнийг тэгшитгэх нь огт боломжгүй зүйл юм. Тухайлбал: хүний өндөр, нам, бүдүүн нарийн, дуу хоолойг тэгшитгэж чадахгүйтэй ижил хэрэглээг тэгшитгэх боломжгүй юм. Хоёр хүнд сар бүр ижил 70 өгвөл нэг нь архи ууж үрж байхад нөгөөх нь хуримтлал үүсгэн баялаг болгодог. Ингэснээр хэдхэн сарын дараа баялаг нь тэгш бус болно. Тэр бүхнийг зохицуулах нь боломжгүй зүйл юм. Одоо хоёрдугаар тодорхойлолтыг тайлбарлая. Коммутарианчууд хүн бүрт тэгш боломж олгох ёстой хэмээн номлодог. Боломжийг тэгш байлгах гэдэг нь амжилтанд хүрэх тэгш боломж олгохыг хэлж байгаа юм. Боломж тэгш байх боломжгүй юм. Дуучин, хуульч хоёр дууны тэмцээнд орвол боломжийг ижил байлгах үүднээс дуучны дуулах чадварыг үгүй хийх ёстой болж таарна. Хэрэв ингэвээс үр дүн нь тэгш гарч таарна шүү дээ. Нөгөө талаар хүн бүр ижил гэр бүлд төрөхгүй. Тэдний боломж нь янз бүр зарим нэг нь төрөлхийн хөгжлийн бэрхшээлтэй төрж байхад, зарим нэг нь хуульчийн гэр бүлд төрнө. Боломж нь ижил биш. Үүнийг тэгшитгэж байна гээд хуульчийн гэр бүлд төрсөн хүүхдийг тахир дутуу болгож болохгүй шүү дээ. Харин хуулийн өмнө тэгш эрхтэй гэдэг нь хуульчийн хүүхэд байна уу? Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд байна уу? Гэдэг нь хамаагүй гагцхүү шалгуур нь ижил байхыг хэлж байгаа юм. Шалгалтандаа тэнцсэн хэн ч болов хуульч болох боломжийг олгох хэрэгтэй түүнээс бус хуульчийн хүүхэд оноо өгөх, эсхүл хасах, хөгжлийн бэрхшээлтэй гээд оноо нэмэх нь шударга ёсонд үл нийцнэ.
Мэдэх эрх ба патернализм
Мэдэх эрх бол өөрөө өөрийгөө өмчлөх, удирдах, өөрийн хүссэнээр амьдрах эрх юм. Коммутарианчууд түүнийг экзестенциализм хэмээн эндүүрдэг. Дээр өгүүлсэнчлэн өөрийн дураар амьдрахдаа бусдын тийм эрхийг зөрчихгүй байх үүргийг хүлээж байж сая эрх болдог билээ.
Дорнын филисофид Эхнэр, хүүхэд эцгийн өмч байсан. Эхнэр, хүүхэд нөхрийн үгийг эс дагаваас хуулийн чанга хатуу шийтгэл хүлээдэг байсан нийгэм саяхан. Боолын эзэд боолыг арилжиж, наймаалж, хүссэн үедээ тэднийг хороодог байсан нийгэм саяхан. Хүн бүр эрх чөлөөтэй байх эрхтэй, хүн бүр амьдрах эрхтэй, хүн бүр өмчтэй байх, түүнийгээ захиран зарцуулах эрхтэй юм. Гагцхүү мэдэх эрх бол дээрх эрх хэрэгжих гол нөхцөл болдог. Хүүхэд эцэг, эхийн шийдвэрээр сурч, тэдний шийдвэрээр гэрлэж, тэдний шийдвэрээр гэр бүлээсээ салдаг стереотип одоог хүртэл Монголд байна. Эхчүүд хүүхдүүдээ загнахдаа би чамайг төрүүлсэн юм чинь алсанч яахав хэмээн загнадаг. Хүүхдэд өнөөг хүртэл өөрийн хүссэнээр амьдрах, өөрөө өөрийгөө мэдэх эрх алга байна. Коммутарианчууд харин үүнийг харин ч зөвлөдөг. Тэд хүүхэд бол нийгмийн өмч тиймээс төр хүүхдийг хүмүүжүүлэх ёстой гэдэг. / Клинтоны нийтийн тосгоны үзэл / Хүн бүрийг цэрэгт явахыг шаардаж, энэ нь эх орныхоо аюулгүй байдлыг сахин хамгаалж байна гэж үздэг. Харин тэр цэрэгт юу болдог вэ? Дарангуйлал, харгислал оршдог. Сүүлийн хэдэн жилд Монголд цэрэг амиа алдах, амь хорлох явдал гарсаныг мэдэх үү? 18, хамгийн сүүлд Дорноговь-ийн 4 цэрэг бусдыг барьцаалан 3 хүний амийг хороосон мэдээ бий. Манай ах цэрэгт яваад хөлгүй болохоо шахаад ирсэн. Цэргээс сорвитой ирэхгүй байх нь ховор тэгсэн хэрнээ эрэгтэй хүн бүрийг албадан явуулахыг зорьдог. Хүн нийгмийн өмч биш шүү дээ. Үүнийг патернализм гээд байгаа юм. Эцгийн эрх ёс оршин тогтноож хэдэн мянган жил өнгөрсөн ч нөгөө уламжлал, харанхуй номлол оршсоор л байна. Төр иргэнийг хүүхэд шигээ санаж юу хийх, юу хийж болохгүй тухай зааж, зааварлаж, татварынх нь мөнгөөр тэдэнд огт хэрэггүй олон халамжийн системийг болгодог. Патернализм /Эцгийн халамжит төр/ ямагт хүний мэдэх эрхийг хөнддөг. Эцэг, эхийнхээ үгнээс гарч чаддаггүй хүүхэд биеэ даах, ажил хөдөлмөр хийх чадваргүй болдог шүү дээ. Хүүхэд эцгийн өмч биш. Түүний амьдралын туршилтын туулай ч биш. Өнөөгийн хуулийг харвал Патерналист, маскулинити /эрэгтэйлэг шинж/ шинжийг агуулсаар байна. Халамжийн системийг харалдаа хүүхдийнхээ ажил хийж олсон мөнгийг согтуудаа баярхаад үрж буй эцэг шиг л. Согтуу эцэг хүүхэддээ мөнгийг хаа хамаагүй цацдаг шүү дээ. Нөгөө талаар халамжлах бодлогыг үргэлж баримталдаг. Хүүхэд нь өнөөдөр идэх хоолоо эцгээсээ асууж эцгийнхээ баталсан хоолыг идэж, ажил хөдөлмөр хийдэг. Төсвийг гэр бүл биш эцэг л батална. Өнөөгийн төсвийн тухай хууль яг л ийм байна. Хаа байсан Хархорин сумын асуудлыг төр шийдэх гэж оролдож байна. Патерналист төрийн хамгийн том жишээ бол Горбачевийн үеийн оросын систем шүү дээ. Тэд эмэгтэй хүний дотуур хувцас юу үйлдвэрлэх, хэдэн төгрөгөөр үйлдвэрлэхийг зааж, загварыг нь хүртэл баталсанаараа эмэгтэйчүүдийнхээ дотуур хувцасны асуудлыг шийдэж чадаагүй төр гэсэн хочийг авсан байдаг. Эцгийн халамжит төр нь иргэдээ ядууруулахаас өөр замыг үлдээдэггүй.
Чөлөөт эдийн засаг ба Интервеционист бодлого
Чөлөөт эдийн засаг, Интервенционист бодлогын талаарх ялгааг төр зах зээлд хутгалдвал ядуурал, өлсгөлөн угтдаг эссэндээ дэлгэрэнгүй тайлбарласан тул энэ сэдвийг тухайн эссэнээс уншина уу.
Нийгмийн ардчилал бол олонхийн дарангуйлал
Дарангуйлал гэдэг бол хүч хэрэглэн болон гарцаагүй байдал үүсгэн өөрсдийн хүсэл зоригийг тулган хүлээлгэх замаар хэрэгжүүлдэг албадлагын арга хэрэгсэл юм.
Нийгмийн ардчилал бол олонхийн ашиг сонирхолд дулдуйдан цөөнхийг дарангуйлдаг систем. Тэр зүгээр он цагийн эрхээр зүсээ хувиргасан нь энэ. Дарангуйлалын олон систем олонхи нь цөөнхөө, цөөнх нь олонхийг дарангуйлдаг монархи, олигархи, фашист, нацист, коммунист /дарангуйлал зүсээ хувиргасан гэж үзэж байна/ гэх мэтээр нэр томъёо нь өөрчлөгдсөөр л ирсэн. Нийгмийн ардчилал бол орчин үеийн нэгээхэн зүс хувиргалт юм.
Олонхийн хүсэл зориг нь бусдын эрх, эрх чөлөөг хязгаарлаж, хөндөхийг тэд олонхийн ардчилал гэж үздэг. Ардчилсан нийгэм бол олонхи тиймээс олонхийн шийдвэрийг үг дуугүй дагах нь ардчилал мөн хэмээн номлодог. Тиймээс тэд ёс суртахууныг номлож, төрийн өмч бол хүүхэд тиймээс хүүхдийг төр хүмүүжүүлэх ёстой, төрийн өмч бол иргэн тиймээс иргэн нийгэм төрийн өмнө хариуцлага хүлээх ёстой гэж үздэг. Тэд хувь хүний аюулгүй байдлаас илүүтэй үндэсний аюулгүй байдлыг чухалчилж үндэсний аюулгүй байдлын төлөө нэг хүний аюулгүй байдлыг хөндөх нь зүй ёсных гэж үздэг. Эдийн засагт төрийн хяналт тавьж үнийг барих нь нийгэм, олонхийн ашиг сонирхолын төлөөх зүй ёсны үйлдэл хэмээн үздэг. Нийтийн ашиг сонирхолын төлөө тэд дандаа хувь хүний эрхийг хөнддөг. 8 хүн тамхи татах шийдвэр гаргасан бол 2 хүн түүнийг биелүүлэх ёстой гэж үздэг. Нийгмийн ардчилалд өөрөө өөрийгөө эзэмшиж болохгүй. Эцэг эхийн заавраар Ерөнхий боловсрол эзэмшинэ, төрийн тооны үзүүлэлтээр мэргэжлээ сонгоно. Сургуулиа төгсөөд цэрэг явна гээд маш олон. Харин ардчилал бол тулган хүлээлгээгүй эмх журам юм. Ардчилал чиний юу хийх, юуг хийж болохгүй вэ гэдгийг номлодоггүй. Ардчилалд бүх хүн тэгш эрхтэй олонхи нь цөөнхөө цөөнх нь олонхийг дарангуйлах, олонхийн ашиг сонирхолын төлөө цөөнхийн эрх хөнддөггүй. Тэнд нийтийн тосгоны филисофи гэж байдаггүй. Мянган хүний эрх, нэг хүний эрх нэг нэгээрээ хязгаарлагддаг. Тиймээс нийгмийн ардчилал бол ардчилал биш олонхийн дарангуйлал юм.

Right to know

Ганцаардал

МЭДЭХ ЭРХ

Их хурлаас улсын дээд шүүх руу урагшаа

Ахархан бодолтой залууст зориулсан хэдэн үгс

Ээжээ

НАМУУДЫН ЗАСАГ

faceparliament яагаад байгуулагдах болсон бэ?

Amartuvshin DorjEh oronch, undserheg uzel bol socialismaas uldsen suulchiin idee beernii uldegdel yum.

Facebook.com сайтын faceparliament-ын анхны хэлэлцүүлэг

Би хайрын найрагчаа

Ээж минь

Би Монголын үрээ

Намайг зэмлээч

Заяа нийлэхгүй зам

МЭДЭХ ЭРХ

БАРУУНААС ЗҮҮН ЗҮГ РҮҮ ЗОРЧСОН ТЭМДЭГЛЭЛ

Сүүлчийн дурлалын буухиа

Хаяггүй хайрын захидал

Либертарианизм

Бас нэг оюутны маань илтгэл

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ НЭРЭМЖИТ ТЭТГЭЛЭГЭЭ ГАРДУУЛАВ

Б.Чимид багшийн нэрэмжит илтгэлийн уралдааны талаарх мэдээлэл

СҮ.БАТБОЛД, Л.ГАНСҮХ САЙДААС БОЛЖ ИХ СУРГУУЛЬГҮЙ ХОЦРОХ ШАХАЖ БИЛЭЭ.

Ардчилсан социализмын тухай товчхон

Нийгмийн ардчилал ба олонхийн дарангуйлал

Amartuvshin Dorj
Eh oronch, undserheg uzel bol socialismaas uldsen suulchiin idee beernii uldegdel yum.