Everyday Linux

การเขียนบันทึกข้อความ (หนังสือราชการภายใน) โดยใช้ LaTeX ตอนที่ 3

2011-11-25T10:47:00.001-08:00

หลังจากที่สร้างคลาสสำหรับการเขียนบันทึกข้อความไปกว่าปี ก็ได้รับคำถาม/ข้อเสนอแนะ 2 ประการคือ

คลาสเดิมต้องใช้กับการเข้ารหัสแบบ TIS-620 เท่านั้น ดูเหมือนว่าโลกกำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่ UTF8
คลาสเดิมทำงานได้กับ latex เท่านั้น ไม่สามารถทำงานกับ pdflatex ได้ เพราะ pdflatex ไม่รองรับแฟ้มภาพในรูปแบบ EPS

จึงทำการปรับปรุงดังนี้

การเข้ารหัส
ในคลาสจะมีข้อความภาษาไทยที่เป็น Hardcode อยู่ เช่นคำว่า "บันทึกข้อความ" "เรื่อง" "เรียน" เป็นต้น ดังนั้นหากต้องการใช้ UTF8 ตั้งแต่ในคลาส ก็ต้องเรียกแพคเกจ inputenc ตั้งแต่ในคลาส โดย

\RequirePackage[thai]{babel}
\RequirePackage[utf8x]{inputenc}

ในส่วนหัวของคลาส และเมื่อเรียกใช้แพคเกจตั้งแต่ในคลาสไปแล้วจึงไม่จำเป็นต้องเรียกแพคเกจ Babel และ inputenc ในแฟ้มเอกสารซ้ำอีก

ภาพตราครุฑ
ภาพตราครุฑต้นฉบับอยู่ที่ wikipedia เป็นภาพแบบ GIF ต้องแปลงแฟ้มให้อยู่ในรูปแบบ PNG (สำหรับ pdflatex) และ EPS (สำหรับ latex) เสียก่อน โชคดีที่ Debain/wheezy มีแพคเกจชื่อ sam2p เอาไว้แปลงภาพได้ดังนี้

> sam2p Tra-Khrut.gif Tra-Khrut.png
> sam2p Tra-Khrut.gif Tra-Khrut.eps

ทีนี้ก็ต้องหาทางบอกคลาสว่าผู้ใช้เรียกใช้คำสั่งอะไรระหว่าง pdflatex กับ latex ซึ่งทำได้โดยเรียกใช้แพคเกจ ifpdf และให้คลาสเลือก

\RequirePackage{ifpdf}
\ifpdf
 \includegraphics[width=20mm]{Tra-Khrut.png}
\else
 \includegraphics[width=20mm]{Tra-Khrut.eps}
\fi

หากไม่ชอบแฟ้ม PNG อาจแปลงแฟ้มภาพเป็น JPG ก็ได้

การเขียนวิทยานิพนธ์ ม.ข. ด้วย LaTeX - การสร้างหน้าปกและปกใน

2011-06-26T07:29:00.000-07:00

การสร้างส่วนปกของวิทยานิพนธ์ แบ่งออกเป็น 3 ส่วนคือ

ปกหน้า ประกอบด้วยตรามหาวิทยาลัย ชื่อวิทยานิพนธ์
ปกใน ภาษาไทยและภาษาอังกฤษ มีรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิทยานิพนธ์
ใบรับรอง ระบุชื่อคณะกรรมการสอบวิทยานิพนธ์ ส่วนให้คณบดีของคณะต้นสังกัด และคณบดีบัณฑิตศึกษาลงนาม

เพื่อดำเนินการในส่วนนี้ได้สะดวก จะต้องมีส่วนที่ศูนย์ คือการกำหนดค่าตัวแปรที่เกี่ยวข้องกับวิทยานิพนธ์ต่าง ๆ เช่นชื่อวิทยานิพนธ์ ชื่อผู้แต่ง หลักสูตร ฯลฯ จะขออธิบายโดยเริ่มจากส่วนที่ศูนย์ก่อน

กำหนดตัวแปรที่สำคัญ

% - Thesis Information
\newcommand*{\titleth}[1]{\def\@titleth{#1}}      % Thesis Title in Thau
\newcommand*{\authorth}[1]{\def\@authorth{#1}}    % Author name with title in Thai
\newcommand*{\authortha}[1]{\def\@authortha{#1}}  % Author name without title in Thai
\newcommand*{\authora}[1]{\def\@authora{#1}}      % Author name with title in English
\newcommand*{\yearth}[1]{\def\@yearth{#1}}        % Academic Year in B.E.
\newcommand*{\degreeth}[1]{\def\@degreeth{#1}}    % Degree in Thai
\newcommand*{\advisorth}[1]{\def\@advisorth{#1}}  % Advisor name in Thai

\newcommand*{\yearen}[1]{\def\@yearen{#1}}        % Academic year in A.D.
\newcommand*{\degree}[1]{\def\@degree{#1}}        % Degree in English
\newcommand*{\advisoren}[1]{\def\@advisoren{#1}}  % Advisor name in English

\newcommand*{\committeechair}[1]{\def\@committeechair{#1}}   % Committee chair name
\newcommand*{\firstcommittee}[1]{\def\@firstcommittee{#1}}   % Committee name
\newcommand*{\secondcommittee}[1]{\def\@secondcommittee{#1}} % Committee name
\newcommand*{\deanofgs}[1]{\def\@deanofgs{#1}}               % Dean of Graduate Schoold
\newcommand*{\deanofen}[1]{\def\@deanofen{#1}}               % Dean of Host Faculty (Need to change to more proper name)

หน้าปก
จะต้องวางตราสัญลักษณ์มหาวิทยาลัยขอนแก่นไว้ตรงกลางหน้า ต่ำจากนั้นลงมาก็จะเป็นชื่อวิทยานิพนธ์ภาษาไทย (ตัวหนา) และภาษาอังกฤษ (ตัวหนาและเป็นตัวใหญ่ทั้งหมด) ตามลำดับ จากนั้นเว้นระยะไป 6 ซ.ม. จึงจะเป็นชื่อผู้แต่งไม่มีคำนำหน้า (ตัวหนา) เว้นระยะไปอีก 6.9 ซ.ม. ก็จะเป็นการประกาศวุฒิ มหาวิทยาลัย และปีการศึกษา ซึ่งส่วนของวุฒิและปีการศึกษานั้นจะรับมาจากตัวแปรข้างบน ส่วนชื่อมหาวิทยาลัยขอนแก่นนั้นจะฝังลงไปในคลาสเลย สำหรับตัวเลขระยะที่ระบุในส่วนนี้ได้จากการวัดระยะตัวอย่างวิทยานิพนธ์จริง ฝังระยะคงที่นี้ไว้ในคลาสเลยเช่นเดียวกัน แต่ว่าน่าจะปรับปรุงได้ในอนาคต

% - Front Cover
\begin{titlepage}
\begin{ċenter}
 \begin{figure}
   \begin{ċenter}
  \IfFileExists{kkuNew.eps}{\includegraphics[scale =0.1]{kkuNew.eps}}{File kkuNew.eps is not found.}
     \end{ċenter}
 \end{figure}
\end{ċenter}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@titleth}}} \\
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@title}}}
\end{ċenter}
\vspace{6cm}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@authorth}}}
\end{ċenter}
\vspace{6.9cm}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{วิทยานิพนธ์ปริญญา\@degreeth \\ มหาวิทยาลัยขอนแก่น} \\
\textbf{พ.ศ. \@yearth}}
\end{ċenter}
\end{titlepage}%

ปกใน
ปกในมีสองส่วนย่อยคือปกในภาษาไทยและปกในภาษาอังกฤษ ซึ่งทั้งสองส่วนจะมีโครงสร้างคล้าย ๆ กันคือ ชื่อวิทยานิพนธ์อยู่กลางหน้าด้านบน (ตัวหนา) เว้นระยะ 9 ซ.ม. จะเป็นชื่อผู้แต่งมีคำนำหน้า (ตัวหนา) และเว้นระยะอีก 9 ซ.ม. ก็จะเป็นการประกาศว่าวิทยานิพนธ์นี้เป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรอะไร สาขาอะไร ในมหาวิทยาลัยขอนแก่น ในส่วนนี้ผมนึกชื่อตัวแปรที่จะใช้บรรจุสาขาวิชาไม่ออก เลยเขียน hard code ลงไปในคลาสเลย ควรได้รับการปรับปรุงเพื่อให้สามารถส่งชื่อสาขาวิชาผ่านตัวแปรได้ ในค่าระยะคงที่ที่ใช้ในคลาสมาจาการวัดจริงจากตัวอย่างวิทยานิพนธ์เช่นเดียวกัน

% Title page in Thai
\begin{titlepage}
\thispagestyle{empty}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@titleth}}}
\end{ċenter}
\vspace{9cm}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\@authorth}}
\end{ċenter}
\vspace{9cm}
\begin{ċenter}
\textbf{วิทยานิพนธ์นี้เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรปริญญา\@degreeth}\\
\textbf{สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า}\\
\textbf{บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น}\\
\textbf{พ.ศ. \@yearth}
\end{ċenter}
\end{titlepage}

% Title page in English
\begin{titlepage}
\thispagestyle{empty}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@title}}}
\end{ċenter}
\vspace{9cm}
\begin{ċenter}
{\large \textbf{\MakeUppercase{\@author}}}
\end{ċenter}
\vspace{8.7cm}
\begin{ċenter}
\textbf{\MakeUppercase{A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements}}\\
\textbf{\MakeUppercase{for the degree of \@degree}}\\
\textbf{\MakeUppercase{in Electrical Engineering}}\\
\textbf{\MakeUppercase{Graduate School Khon Kaen University}}\\
\textbf{\MakeUppercase{\@yearen}}
\end{ċenter}
\end{titlepage}

ใบรับรอง
ในหน้านี้จะประกอบด้วยตราสัญลักษณ์มหาวิทยาลัยขอนแก่นตรงกลางหน้าด้านบน ต่ำลงมาจะเป็นคำประกาศใบรับรองวิทยานิพนธ์ ตรงจุดนี้ผมใช้การใส่ข้อมูลตรง ๆ ลงไปในคลาส ไม่ผ่านตัวแปรซึ่งควรแก้ไข ต่ำลงมา 1 ซ.ม. จะเป็นชื่อวิทยานิพนธ์ ต่ำลงมาอีก 1 ซ.ม. จะเป็นชื่อผู้เขียน (มีคำนำหน้า) ต่ำลงมาอีก 1 ซ.ม. จะเป็นรายชื่อกรรมการสอบวิทยานิพนธ์ เว้นระยะลงมา 2 ซ.ม. เป็นชื่ออาจารย์ที่ปรึกษา หลังจากนั้นจะเป็นส่วนที่จะให้คณบดีคณะต้นสังกัด และคณบดีบัณฑิตวิทยาลัยลงนาม

% Certificate page
\begin{titlepage}
\thispagestyle{empty}
\begin{ċenter}
 %\vspace{2.5cm}
 \begin{figure}
   \begin{ċenter}
  \IfFileExists{kkuNew.eps}{\includegraphics[scale =0.1]{kkuNew.eps}}{File kkuNew.eps is not found.}
     \end{ċenter}
 \end{figure}
\end{ċenter}
\begin{ċenter}
\textbf{ใบรับรองวิทยานิพนธ์}\\
\textbf{มหาวิทยาลัยขอนแก่น}\\
\textbf{หลักสูตร}\\
\textbf{วิศวกรรมศาสตรมหาบัณฑิต}\\
\textbf{สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า}
\end{ċenter}
\vspace{1cm}
\begin{flushleft}
\textbf{ชื่อวิทยานิพนธ์}: \hspace{2em} \@titleth \\
\vspace{1cm}
\textbf{ชื่อผู้ทำวิทยานิพนธ์}: \hspace{2em} \@authorth \\
\vspace{1cm}
\begin{tabular}{@{}lll}
\textbf{คณะกรรมการสอบวิทยานิพนธ์} & \@committeechair  & ประธานกรรมการ \\
                               & \@firstcommittee & กรรมการ \\
                               & \@secondcommittee  & กรรมการ
\end{tabular}
\end{flushleft}
\vspace{2cm}
\textbf{อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์:}\\
\begin{ċenter}
% \makebox with zero width is free from center environment
% this is very handy for signature line.
% Could be useful for official memo (Thailand) too.
\makebox[6cm][l]{\dotfill{}}\makebox[0pt][l]{ อาจารย์ที่ปรึกษา}\\
(\@advisorth)
\end{ċenter}
\vspace{1cm}
\begin{ċenter}
\begin{tabular}{ccc}
\dotfill{}&&\dotfill{}\\
 (\@deanofgs)&&(\@deanofen)\\
คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย && คณบดีคณะวิศวกรรมศาสตร์ \\
\end{tabular}
\end{ċenter}
\vspace{1cm}
\begin{ċenter}
ลิขสิทธิ์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น
\end{ċenter}
\end{titlepage}

นำคำสั่งทุกคำสั่งที่ตั้งแต่ส่วนที่ใช้สร้างปกจนถึงส่วนใบรับรองบรรจุไว้ในส่วนสร้างคำสั่ง \maketitle

\renewcommand\maketitle{
% Commands that create covers and certificate page described earlier
}

หมายความว่าคำสั่งทั้งหมดที่ใช้สร้างปกที่อธิบายไว้ข้างต้น จะต้องอยู่ระหว่าง { และ } ของคำสั่ง \renewcommand\maketitle นั่นเอง

การเขียนวิทยานิพนธ์ ม.ข. ด้วย LaTeX - ความเป็นมาและการสร้างคลาส

2011-06-25T05:18:00.000-07:00

ความเป็นมา
เรื่องการเขียนวิทยานิพนธ์ ม.ข. ด้วย LaTeX นี่เริ่มเมื่อประมาณปีที่แล้ว คือหลังจากที่ได้ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องมาบ้าง (เคยบันทึกไว้ที่นี่) ก็เกิดความอหังการ คิดว่าเราน่าจะทำได้เหมือนกัน จึงคุยกับนักศึกษาปริญญาโทที่อยู่ในความดูแล (คุณอดิเทพ กงจันทร์) ว่ามาช่วยกันทำคลาส LaTeX สำหรับวิทยานิพนธ์กันดีไหม แล้วจะได้ใช้คลาสนี้เขียนวิทยานิพนธ์ส่งเขาไปเลย ไม่ต้องใช้ MS-Word คุณอดิเทพตกลง (เคยคุยกันเล่น ๆ ช่วงใกล้เส้นตายส่งงานว่าคิดถูกหรือคิดผิดก็ไม่รู้ :p)

พวกเราก็เลยร่วมกันพัฒนาคลาสสำหรับวิทยานิพนธ์ ม.ข. นี้ร่วมกันมา โดยเริ่มต้นจากตัวอย่างวิทยานิพนธ์ของ (รอชื่อ - สกุลจริงอยู่) อดีตนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของภาควิชาคณิตศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น ซึ่งใช้ LaTeX เขียนวิทยานิพนธ์ภาษาอังกฤษแบบ Hard Code คือไม่ได้สร้างเป็นคลาส และไม่ได้ใช้ภาษาไทย

ก็ช่วยกันทำมาเรื่อย ๆ ตั้งแต่เมื่อราว ๆ เดือนพฤศจิกายน 2553 เป็นต้นมา บัดนี้วิทยานิพนธ์ของคุณอดิเทพก็ส่งไปแล้วโดยใช้คลาสที่ช่วยกันเขียนช่วยกันแก้นี่แหละ แม้ว่าคลาสจะยังไม่สมบูรณ์และยังมีส่วนที่ยังปรับปรุงได้อีกมาก แต่ก็ถือว่าใช้ประโยชน์ได้แล้ว จึงถึงเวลาที่จะนำมาเผยแพร่ให้เป็นประโยชน์และให้ชุมชนช่วยกันพัฒนาต่อไป

ในการนี้ได้รับคำแนะนำจากคุณเทพพิทักษ์ในกิจกรรมโสเหล่ครั้งที่ 12 ของ KKLUG ว่าน่าจะอัพโหลดต้นฉบับไว้ที่โฮสต์ที่ไหนสักที่หนึ่ง เพื่อที่ทุก ๆ คนจะได้ร่วมกันพัฒนาต่อไปได้โดยง่าย จึงได้อัพโหลดต้นฉบับคลาสไว้ที่ sourceforge.net ซึ่งหากผู้อ่านท่านใดสนใจก็ขอให้ดาวน์โหลดต้นฉบับโปรแกรมได้และหากติดปัญหาหรือมีข้อเสนอแนะใด ๆ (น่าจะมีเยอะอยู่เพราะโปรแกรมยังไม่มีตัวอย่างและไม่มีคู่มือ) ก็สามารถติดต่อผู้เขียนได้ที่ห้องทำงานครับ

ในส่วนของบล๊อกก็จะทยอยอธิบายการทำงานของโปรแกรมไปทีละส่วน ๆ เช่นก่อนหน้านี้เคยเขียนไปแล้วหนหนึ่งคือเรื่องการสร้างสารบัญ (เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ได้รับคำแนะนำจากโสเหล่ว่าน่าจะพัฒนาได้อีก)

การสร้างคลาส
เนื่องจากคลาสค่อนข้างใหญ่ มีการกำหนดค่าต่าง ๆ มากมายจึงขอนำมาเสนอทีละส่วน โดยจะนำการสร้างคล้าสจากเล็กไปหาใหญ่ทีละขั้น ๆ เริ่มที่การสร้างส่วนที่จำเป็นสำหรับคลาสเป็นอันดับแรก ส่วนประกอบที่สำคัญของคลาสประกอบด้วย

ส่วนหัวที่จำเป็นและการประกาศคลาสที่กำลังสร้างอยู่
หากมีคลาสต้นแบบให้ LoadClass ต้นแบบขึ้นมา หากเราไม่เพิ่มหรือแก้ไขการตั้งค่าในส่วนใด ส่วนนั้นก็จะใช้ค่าตั้งจากคลาสต้นแบบ
ระบุขนาดกระดาษ
ระบุขนาดและแบบอักษร

ซึ่งได้ลงคอมเมนต์ไว้ในโค้ดแล้วว่าส่วนใดเป็นส่วนใดดังนี้

\NeedsTeXFormat{LaTeX2e} % ส่วนหัวที่จำเป็นสำหรับคลาส
\ProvidesPackage{kkuthesis}[2010/11/09 Khon Kaen University Thesis Class] % ชื่อคลาสและรายละเอียด

% ใช้คลาส report เป็นต้นแบบ
\LoadClass[a4paper,oneside,openbib]{report} 

% ใช้ภาษาไทย
\RequirePackage[english,thai]{babel} 
\RequirePackage{thswitch}

% ใช้ตั้งค่าหน้ากระดาษ
\RequirePackage{geometry}

% ใช้เพิ่มรูปภาพ
\RequirePackage{graphicx}

% ตั้งค่าหน้ากระดาษ
\geometry{top=1.5in,bottom=1in,left=1.5in,right=1in,headsep=0.8in}

% ตั้งค่าแบบอักษร อันที่จริงน่าจะใช้ kinnari ได้
% จะใช้แบบอักษรอังศณา จะต้องติดตั้งแบบอักษรอังศณาให้ระบบ LaTeX เสียก่อน 
\def\thairmdefault{angsa}
\usefont{LTH}{angsa}{m}{n}
\fontsize{14pt}{17pt}
\selectfont

เก็บแฟ้มนี้ไว้ในชื่อ kkuthesis.cls เวลาเรียกใช้ก็สามารถเรียกใช้คลาสนี้แทน report ได้ทันที ถึงจุดนี้สิ่งที่เราทำก็มีเพียงการตั้งค่าหน้ากระดาษและแบบอักษรเท่านั้น ในคราวต่อไปจะนำเสนอส่วนที่ใช้สร้างปก ทั้งปกนอกและปกใน ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษต่อไป

เครื่องมือช่วยพล๊อตกราฟ

2011-05-27T12:19:00.000-07:00

ช่วงหลายปีที่ผ่านมาผมทดลองใช้โปรแกรมสำหรับวิเคราะห์และประมวลสัญญาณแทน Matlab สลับไปสลับมาระหว่าง Octave กับ Scilab จุดด้อยของ 2 โปรแกรมนี้สำหรับคนที่คุ้นเคยกับ Matlab ก็คือการพล๊อตกราฟ กล่าวคือมันไม่ค่อยสะดวกสำหรับคนที่ชินกับระบบพล๊อตของ Matlab

หลังจากสำรวจรายการแพคเกจของ wheezy เกี่ยวกับการพล๊อตแล้วก็พบแพคเกจชื่อ plotdrop ซึ่งมีรายละเอียดน่าสนใจดังนี้ (จากรายละเอียดของแพคเกจ)

PlotDrop is designed for quick simple visualisation of 2D data series.
It is intended to be used in tandem with an external filesystem browser
such as GNOME's nautilus or KDE's konqueror. Files containing data are added
by dragging them from the browser to the file list.

อันที่จริงมีแพคเกจที่เกี่ยวกับ Data Visualization อีกเยอะเลยครับ แต่ตัวนี้มีลูกเล่นน้อยที่สุดทำให้รู้สึกว่าเรียนรู้ได้ง่ายที่สุด ก็เลยเลือกมาลองก่อน เราสามารถติดตั้งได้ทันทีโดย

# sudo apt-get install plotdrop

หากเป็นเครื่องของผมซึ่งเป็น wheezy แพคเกจนี้จะไปอยู่ในเมนูรูปภาพ (Graphic) ครับ เมื่อเรียกโปรแกรมนี้จากเมนูเราจะเห็นหน้าต่างแบบนี้

สิ่งที่เราต้องทำก็คือเอาข้อมูลให้โปรแกรมนี้ไป ข้อมูลจะต้องเป็น

แฟ้มข้อความ เข้ารหัสแบบใดก็น่าจะได้ แต่ที่ผมใช้อยู่และไม่มีปัญหาคือ UTF-8
ข้อมูลแยกหลัก (Column) กล่าวคือ ข้อมูล ก. อยู่หลัก 1 ข้อมูล ข. อยู่หลัก 2 ... อย่างนี้เรื่อยไป
จำนวนแถว (Row) น่าจะต้องเท่ากัน ผมยังไม่เคยลองว่าถ้าจำนวนแถวไม่เท่ากันจะเกิดอะไรขึ้น

เราเรียกการจัดข้อมูลแบบนี้ว่า Delimated File และใน Octave เรามีคำสั่งที่ใช้จัดเตรียมชุดข้อมูลเพื่อพล็อตแบบนี้โดยใช้คำสั่ง dlmwrite ครับ เช่นถ้าเราต้องการพล็อตแกน x เป็นความถี่ในเวคเตอร์ f ขนาด 100x1 และแกน y เป็นความหนาแน่นสเปคตรัมกำลัง (Power Spectrum Density) P ขนาด 100x1 เช่นกัน เราจะใช้คำสั่ง dlmwrite สร้างแฟ้มข้อมูลที่ใช้กับ plotdrop ได้ดังนี้

octave> dlmwrite('mydlmfile.dlm',[f P]," ");

นี้หมายความว่า เราส่งข้อมูล f และ P ไปในเมตริกซ์เดียวกัน ส่งเข้าไปในแฟ้มข้อความธรรมดาชื่อ mydlmfile.dlm โดยที่ระหว่างข้อมูล f และ P จะคั่นด้วย Space (" ") เช่นถ้า

octave> f = [0 10 20 30]';
octave> P = [12 15 10 5]';

หน้าตาของแฟ้มข้อมูล mydlmfile.dlm จะเป็น

เราสามารถลากแฟ้มนี้ไปวางในพื้นที่ว่างในรูปข้างบนได้เลย หรือจะเรียกใช้คำสั่ง Series => Add File ... ก็ได้ เมื่อเราส่งข้อมูลให้ plotdrop ได้แล้ว เราสามารถ

เติมหัวเรื่อง ฉลากแกน x และฉลากแกน y ได้ในแท็ป Caption (แท็ปที่ 1)
เปลี่ยนขอบเขตของ x และ y ได้ในแท็ป Limits (แท็ปที่ 2)
เปลี่ยนหน้าตาการแสดงผลเช่น เป็นลอการิธึมในแกน x เป็นลอการิธึมในแกน y มีกริด ไม่มีกริด ฯลฯ ได้ในแท็ป Appreance (แท็ปที่ 3)
เพิ่มคำสั่งอื่น ๆ ในในแท็ปที่ 4 ผมยังไม่รู้ว่ามีคำสั่งพิเศษอะไรที่ใช้ได้บ้าง ตอนนี้ยังไม่จำเป็นเลยไม่ได้สนใจ

เมื่อเราเตรียมข้อมูลใน plotdrop แล้ว เราสามารถพล็อตกราฟดูได้ทันที หากเราพอใจและต้องการจะนำกราฟไปใช้ในเอกสารอื่น ๆ สามารถเก็บพล็อตลงแฟ้มได้โดย Plot => Plot to File ... ซึ่งผู้ใช้สามารถเลือกรูปแบบของแฟ้มส่งออกได้หลากหลายเช่น EPS PS LaTeX SVG PNG และอื่น ๆ สำหรับผมถ้าจะเอามาใช้กับ LibreOffice ผมก็ใช้แฟ้ม PNG นี่แหละครับ ง่ายดี

ผมพบว่าโปรแกรม plotdrop ตัวนี้ใช้ง่ายดี ช่วยให้ผมพล็อตกราฟจาก Octave เพื่อไปใช้ต่อในงานเอกสารอื่น ๆ ได้ง่าย เราสามารถเติม Caption ต่าง ๆ ได้สะดวก พล็อตดูได้ก่อน ถ้าชอบค่อยจัดลงแฟ้ม อย่างไรก็ตาม จากการทดลองใช้พบว่าในส่วนของ Caption ต่าง ๆ ยังไม่รองรับภาษาไทยครับ หากกรอกภาษาไทยลงไป เวลาพล็อตผมจะเห็นเป็นตัวเหลื่ยม ๆ แบบนี้ [] ทุกตัวอักษรไป ถ้ารองรับภาษาไทยด้วยคงจะดี

หากใครใช้แล้วมีเทคนิคอะไรจะมาแบ่งกัน ก็อย่าลืมมาบอกกันนะครับ

แนวคิดใหม่ (ใหม่สำหรับผม) สำหรับโปรแกรมเกี่ยวกับดนตรีไทย

2011-05-14T23:57:00.000-07:00

ผมเคยมีแนวคิด (ผมไม่ใช่คนแรกที่คิด) ที่จะพัฒนาโปรแกรมที่สามารถช่วยงานนักดนตรีไทย ให้ประพันธ์เพลงไทยได้สะดวกขึ้นดังแสดงไว้ที่ ห้องทำงาน ในตอนนั้นความรู้ภาษาไพธอนก็มีนิดเดียว ความเข้าใจเรื่องเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ในงานดนตรีก็มีไม่มาก

หลังจากที่ได้รู้จักกับ Chuck ที่นำเสนอไว้ในบล๊อกก่อนหน้านี้ ก็พบว่าการเขียนโค้ดไพธอนใหม่เพื่อรับผิดชอบงานทั้งหมดตั้งแต่การเขียนเพลงไปจนถึงบรรเลงเพลงดูจะเป็นงานซ้ำซ้อน (Rebuilding the wheel) โดยเฉพาะการเขียนโค้ดไพธอนให้บรรเลงเพลงได้หลาย ๆ เสียงพร้อมกัน (Concerent Programming) ซึ่งเคยมีคนทำแล้วด้วยซ้ำโดยใช้ภาษาจาวา

เมื่อใตร่ตรองดูแล้วพบว่าปัจจุบันเรามีเทคโนโลยีที่จัดการเรื่องเหล่านี้อยู่แล้ว นั่นก็คือเทคโนโลยี MIDI หมายความว่า หากเราแปลงให้เพลงไทยที่จะประพันธ์โดยใช้โน้ตไทยให้กลายเป็นแฟ้ม MIDI ได้ เราสามารถมอบหมายให้ระบบสังเคราะห์เสียง MIDI รับผิดชอบการสร้างเสียงต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเสียงสั้น เสียงยาว เสียงพร้อมกันแบบใด ๆ ก็ตาม สิ่งที่ต้องทำก็คือการสร้างระบบสังเคราะห์เสียงดนตรีไทยในระบบ MIDI ขึ้นมานั่นเอง

ในส่วนของระบบสังเคราะห์เสียงดนตรีไทยในระบบ MIDI นั้นเข้าใจว่ามีคนทำเผยแพร่อยู่มากในรูปแบบของ Soundfont จะไม่กล่าวถึงในที่นี้ แต่จะกล่าวถึงการแปลงโน้ตเพลงไทยเป็นแฟ้ม MIDI โดยใช้ไพธอนแปลงให้อยู่ในรูปโน้ต ABC และแปลงจากโน้ต ABC เป็น MIDI ในที่สุดดังนี้

*.tmn => *.abc => *.mid

นามสกุล TMN นั้นย่อมาจาก Thai Music Notation ซึ่งจะเป็นแฟ้มข้อความธรรมดาแต่มีรูปแบบการบันทึกโน้ตตามมาตรฐานของนักดนตรีไทยดังรูป

บรรทัดแรกคือชื่อเพลง โน้ตเพลงจะเป็นแบบ 2 บรรทัดโดยให้บรรทัดแรกเป็นโน้ตสำหรับมือซ้ายและบรรทัดที่สองเป็นโน้ตสำหรับมือขวาแต่ละบรรทัดเพลงจะมี 8 ห้อง แต่ละห้องคั่นด้วยเครื่องหมาย | และเว้นหนึ่งบรรทัดเมื่อจะขึ้นบรรทัดเพลงใหม่ บันทึกแฟ้มด้วยรหัส UTF-8

ส่วนแฟ้ม ABC ก็เป็นการบันทึกโน้ตเพลงด้วยตัวอักษรเช่นเดียวกัน แต่เป็นอักษรภาษาอังกฤษ โดยให้ C = เสียงโด D = เสียงเร เรียงกันไป ระบบนี้สามารถปรับความยาวเสียงได้ รองรับเสียง # และเสียง b และเทคนิคทางดนตรีสากลอื่น ๆ เกือบครบถ้วน รายละเอียดของระบบการบันทึกโน้ตเพลงด้วยตัวอักษร ABC นี้เรียกว่า ABC Notation ตัวอย่างของแฟ้ม ABC แสดงดังรูป

ในระบบ ABC สัญลักษณ์ | หมายถึงการกั้นห้องเช่นเดียวกัน สัญลักษณ์ z หมายถึงไม่มีเสียง หากมีตัวโน้ตสองตัวอยู่ในกรอบเดียวกันเช่น [AB] หมายความว่าให้บรรเลงโน้ต ลา และ ที พร้อม ๆ กัน

ระบบการจดบันทึกเสียงดนตรีไทยของเรามีความซับซ้อนน้อยกว่า คือไม่ระบุเทคนิคการบรรเลง (เบา - ดัง) ไม่มีครึ่งเสียง # หรือ b ความยาวเสียงของแต่ละโน้ตเท่ากันหมดคือเท่ากับหนึ่งโน้ตตัวดำ (1 จังหวะ) และแต่ละห้องจะมี 4 จังหวะตายตัวเสมอ หากมีการพลิกแพลงเป็นลูกเล่นแบบใด ๆ ลูกเล่นเหล่านี้นักดนตรีมักจะเรียนกับครูโดยตรง เรียกว่าต่อเพลง หรือไม่เช่นนั้นก็พัฒนาแนวทางของตนเองขึ้นมาแบบด้นสด (Improvise) แต่จะไม่มีระบบการจดบันทึกที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ดังนั้นการแปลงแฟ้ม TMN ไปเป็น ABC จึงทำได้ง่าย

พื้นฐานที่ใช้คือสร้าง Empty List ขึ้นมา แล้วให้ไพธอนอ่านแฟ้ม TMN ไปทีละบรรทัด ในแต่ละบรรทัดเมื่อพบตัวอักษรก็เทียบอักษรไทยเข้ากับอักษรอังกฤษ เช่นเทียบ "ด" เป็น "C" เป็นต้น ถ้าหากตัวอักษรมีตัวเปลี่ยนขั้นเสียง เช่น ดํ จะให้หมายถึงเสียง โดสูง หรือ "c" ในระบบ ABC และ ดฺ จะให้หมายถึงเสียง โดต่ำ หรือ "C," ในระบบ ABC ดำเนินการเช่นเดียวกันกับโน้ตเพลงบรรทัดที่สอง

L1 = [];
 for i in range(len(line1)):
  if line1[i]=='|':
   L1.append('|');

  if line1[i]==':':
   L1.append(':');

  if line1[i]=='-':
   L1.append('z');

  if line1[i]==u'ด':
   if line1[i+1]==u'\u0e4d':
    L1.append('c');
   elif line1[i+1]==u'\u0e3a':
    L1.append('C,');
   else:
    L1.append('C');

เมื่อได้ List L1 สำหรับบรรทัดที่หนึ่งและ L2 สำหรับบรรทัดที่สองมาแล้วก็นำ List ทั้งสองมาเทียบกัน หากในจังหวะเสียงเดียวกันมีโน้ตทั้งสองบรรทัด ก็ให้บรรเลงโน้ตทั้งสองตัวพร้อมกัน ถ้ามีเพียงโน้ตตัวเดียวก็บรรเลงตัวเดียว ถ้าไม่มีโน้ตทั้งคู่ ก็ให้เงียบเสีย

L = [];
 for i in range(len(L1)):
  if L1[i]=='|':
   L.append('|');
  elif L1[i]==':':
   L.append(':');
  elif L1[i]=='z' and L2[i]=='z':
   L.append('z');
  elif L1[i]=='z' or L2[i]=='z':
   if L1[i]=='z':
    L.append(L2[i]);
   else:
    L.append(L1[i]);

  else:
   L.append('['+L1[i]+L2[i]+']');

นี่คือการแปลงโน้ตอักษรไทยไปเป็นโน้ตอักษรภาษาอังกฤษในระบบ ABC ผมตั้งชื่อโปรแกรมนี้ว่า tmn2abc (Thai Music Notation to ABC) เรียกใช้ดังนึ้

# python tmn2abc test.tmn test.abc

หลังจากนี้เราสามารถใช้เครื่องมือที่มีอยู่แล้วคือโปรแกรม abc2midi แปลงจากแฟ้ม ABC นี้ให้เป็น MIDI ได้ทันที

# abc2midi test.abc -o test.mid

สิ่งที่ต้องการจะทำเพิ่มเติมคือ

รองรับระบบโน้ตบรรทัดเดียว สำหรับโน้ตซอ โน้ตขลุ่ย ฯลฯ
เพิ่มการระบุชั้นเพลง คือ หนึ่งชั้น สองชั้น สามชั้น
เพิ่มส่วนกำหนดเครื่องดนตรี แต่เรื่องนี้ต้องศึกษามาตรฐาน MIDI เกี่ยวกับการกำหนดช่องสัญญาณและโปรแกรมเพิ่มเติม

ก่อนหน้านี้เคยเขียนโปรแกรมนี้ไว้แล้ว แต่ตอนสำรองข้อมูลก่อนลงระบบใหม่เมื่อตอนทดสอบ Ubuntu ไม่สมบูรณ์ โปรแกรมทั้งชุดจึงหายไปหมด ตอนนี้เขียนใหม่แล้วเลยอัพโหลดไว้เสียเลย ท่านใดสนใจสามารถดูต้นฉบับโปรแกรมได้ sourceforge.net ครับ หากมีปัญหาหรือข้อแนะนำใด ๆ หากจะทิ้ง Comment ไว้ที่ Blog นี้ได้ก็จะขอขอบคุณล่วงหน้าครับ

ฆ้อง MIDI ด้วย Chuck

2011-04-23T09:17:00.000-07:00

แนวคิดหนึ่งที่อยากทำมานานก็คือพัฒนาโปรแกรมที่ช่วยให้นักดนตรีไทยประพันธ์เพลงได้สะดวกขึ้น ทางหนึ่งที่ทำได้ก็คือเขียนโปรแกรมรับข้อมูล MIDI จากคีย์บอร์ด แล้วสังเคราะห์เสียงตามคำสั่ง

Chuck มีความสามารถในการสื่อสารกับเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ทาง MIDI โดยใน Chuck จะมีคลาส MIDI ในตัว การเรียกใช้ความสามารถทาง MIDI ใน Chuck ทำได้ดังตัวอย่าง (จาก Official Chuck Tutorial)

MidiIn min;
MidiMsg msg;

// open midi receiver, exit on fail
if ( !min.open(0) ) me.exit(); 

while( true )
{
    // wait on midi event
    min => now;

    // receive midimsg(s)
    while( min.recv( msg ) )
    {
        // print content
     <<< msg.data1, msg.data2, msg.data3 >>>;
    }
}

จากการทดลองพบว่า

msg.data1 คือข้อมูล Channel และคำสั่ง MIDI อื่น ๆ เช่น Note-On, Note-Off
msg.data2 คือขั้นเสียง
msg.data3 คือความดัง (Velociy)

เราสามารถใช้ msg.data# มาควบคุมการสังเคราะห์เสียงของ Chuck ที่เราทำไว้เมื่อคราวก่อนได้ดังนี้

MidiIn min;
MidiMsg msg;
min.open(0) => int AmIOpen;

if(!AmIOpen)
{
 <<< "Can not Open MIDI Input Port" >>>;
 me.exit();
}else
{
 while(true)
 {
  min => now;
  while(min.recv(msg))
  {
   <<< msg.data1,msg.data2,msg.data3,"MIDI Message">>>;
   if(msg.data3!=0)
   {
    if(msg.data2==59)
    {
     Machine.add("gong01.ck");
    }
    if(msg.data2==60)
    {
     Machine.add("gong02.ck");
    }
   }
  }
 }
}

เราใช้ msg.data# เป็นเงื่อนไขให้ Chuck เพิ่ง shred ของฆ้องแต่ละลูกเข้าไปใน Chuck ได้ด้วยคำสั่ง

Machine.add("gong01.ck");

เมื่อ gong01.ck gong02.ck ... เป็นสคริปต์สังเคราะห์เสียงฆ้องแต่ละลูก แต่นี่หมายความว่าที่เครื่องคอมพิวเตอร์จะต้องรัน Chuck อยู่แล้วด้วยคำสั่ง

# chuck --loop

ด้วยวิธีนี้ Chuck จะเป็นคนจัดการเรื่องการสังเคราะห์เสียงหลาย ๆ เสียงพร้อม ๆ กันได้เอง เราไม่ต้องเขียนโปรแกรมขึ้นมาใหม่เลย นั่นหมายความว่าหากเราสามารถสร้างสคริปต์สังเคราะห์เสียงเครื่องดนตรีไทยชนิดต่าง ๆ ได้ ชุดโปรแกรมชุดนี้ก็สามารถรับสัญญาณ MIDI มาตรฐานจากโปรแกรมทั่ว ๆ ไปและสร้างเสียงดนตรีไทยทั้งวงได้ทันที

การสังเคราะห์เสียงด้วย Chuck

2011-04-21T02:35:00.000-07:00

ก่อนหน้านี้ได้ลองใช้ Puredata (pd) สังเคราะห์สัญญาณ Decay Sinusoid ซึ่งมีลักษณะเสียงคล้ายเสียงฆ้อง ตั้งใจว่าจะใช้สังเคราะห์เสียงดนตรีไทย แต่ว่าการใช้งาน Python ร่วมกับ Puredata แม้ว่าจะทำได้ แต่ดูเหมือนว่าจะทำได้ยาก เนื่องจากมีเอกสารกำกับน้อย น่าจะเหมาะกับคนที่ใช้ Python จนคล่องแคล่วแล้วมากกว่า

ผมก็เลยกลับมาพิจารณา Chuck อย่างจริงจังอีกครั้งหนึ่งหลังจากที่ได้เอาคู่มือมาพลิกผ่าน ๆ เมื่อหลายเดือนก่อนพบว่าน่าจะสามารถใช้งานร่วมกับ Python ได้ง่ายกว่า

Chuck คืออะไร
Chuck คือ Real-Time Audio Programming Language สำหรับงานสังเคราะห์และเรียบเรียงเสียงสังเคราะห์ โปรแกรมที่เขียนด้วย Chuck จะรันใน Chuck Virtual Machine ที่มีความสามารถในการรันหลาย ๆ โปรแกรม (Shred) ได้พร้อม ๆ กัน และแต่ละ Shred ก็สามารถสื่อสารเพื่อประสานงานกันได้ ท่านที่สนใจสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ http://chuck.cs.princeton.edu/ และ http://kijjaz.exteen.com/20070702/entry (ภาษาไทย)

ตัวอย่างสคริปต์ที่รันใน Chuck

SinOsc s => dac;
440 => s.freq;
0.5 => s.gain;
2::second => now;

สคริปต์ข้างต้นนี้จะกระทำ 2 สิ่งคือ ต่อไซนูซอยด์ออสซิลเลเตอร์ (s) เข้ากับซาวด์การ์ด (dac) ตั้งค่าความถี่และขนาดสัญญาณเป็น 440 เฮิรทซ์และ 0.5 ตามลำดับ จากนั้นให้เวลาในสคริปต์เดินหน้าไป 2 วินาทีส่งผลให้เกิดเสียงขึ้น 2 วินาที

เรื่องเวลานี่ทีแรกผมไม่เข้าใจ แต่ถ้าเราเปรียบเทียบกับการเดินหน้าเส้นเทปไป 2 วินาทีก็จะเข้าใจง่ายขึ้น สัญญาณเสียงนั้นอยู่ในเทปอยู่แล้ว แต่ถ้าเส้นเทปไม่เดินผ่านหัวเทปก็จะไม่เกิดเสียงขึ้น

หลังจากเขียนสคริปต์เสร็จแล้วก็บันทึกไว้ในแฟ้มชื่อ foo.ck ก็ได้ (ตามขั้นตอนใน Tutorial เป๊ะ ๆ) ถ้าจะให้ Chuck ทำงานก็เรียกคำสั่ง

# chuck foo.ck

ก็จะได้ยินเสียงไซนูซอยด์ดังออกมาจากลำโพง

นอกจากนี้โปรแกรม Chuck ยังมี Built-in ฟังก์ชันและออบเจกต์ที่ใช้ประมวลผลสัญญาณเสียงอีกมากมาย ที่ใช้บ่อย ๆ ก็คงจะเป็นพวกตัวกรองต่าง ๆ ในงานที่ผมใช้สังเคราะห์เสียง Decay Sinusoid ที่มีเสียงคล้ายเสียงฆ้องนั้น เมื่อพิจารณาแล้วสามารถใช้ตัวกรองแบบ Bi-Quad ได้ การใช้ตัวกรอง Bi-Quad ใน Chuck สามารถทำได้ดังนี้

Impulse i => BiQuad f => dac;
0.000 => f.b0;
0.04128430 => f.b1;
0.000 => f.b2;
1.0000 => f.a0; 
-1.99824581 => f.a1;
0.99995098 => f.a2;

0.3 => i.next;
5::second => now;

ในสคริปต์นี้

บรรทัดแรกจะเรียกใช้ออบเจกต์อิมพัลส์และเชื่อมต่ออิมพัลส์เข้ากับตัวกรอง Bi-Quad และต่อเอาต์พุตจาก Bi-Quad เข้ากับซาวด์การ์ดของเรา
บรรทัดที่ 2 - 7 ระบุค่า Coefficient ของตัวกรองทั้ง 6 ตัว
บรรทัดที่ 8 ระบุขนาดของอิมพัลส์ที่จะส่งเข้าตัวกรอง
บรรทัดที่ 9 ระบุช่วงเวลาที่จะให้ Chuck ส่งเสียงออกมา

นี่คือเสียงสังเคราะห์ของฆ้องวงเล็กลูกแรก ผมบันทึกแฟ้มเป็น gong01.ck ถ้าต้องการให้ Chuck สร้างเสียงฆ้องลูกนี้ก็เรียกใช้คำสั่ง

# chuck gong01.ck

ก็จะได้ยินเสียงคล้าย ๆ เสียงฆ้องดังออกมา

จากที่ทดลองพบว่าการใช้ Chuck นั้นง่ายพอ ๆ กับ puredata แต่ว่าถ้าคิดถึงการเชื่อมต่อกับโปรแกรมอื่น ๆ เพื่อให้ทำงานร่วมกันหลังฉากโดยไม่ต้องให้ผู้ใช้งงกับหน้าต่างมาก ๆ โปรแกรม Chuck ดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่ดีกว่า ต่อไปนี้ก็จะลองใช้ Chuck เพื่อสังเคราะห์เสียงอื่น ๆ ต่อไปดู

ติดตั้งเครื่องพิมพ์ Canon LBP3050 บน Debian (wheezy)

2011-04-05T10:15:00.000-07:00

[ T_T สุดท้ายก็ไม่สามารถพิมพ์ภาพได้ครับ นอกจากนี้เมื่อตอนทดสอบยังไม่ได้ทดสอบกับภาษาไทย พอทดสอบกับภาษาไทยก็ยิ่งแย่ ตัวหนังสือตีกันไปหมด ตอนนี้ยกธงขาวแล้ว แฟนจะเหน็บก็ต้องยอมแล้วล่ะ]

ที่บ้านมีเครื่องพิมพ์อยู่เครื่องหนึ่งคือ Canon LBP3050 เป็นของแฟน พอจัดห้องทำงานที่บ้านใหม่แฟนก็ยกเครื่องพิมพ์เครื่องนี้ให้ แต่ว่าเวลาเอามาใช้กับเครื่องคอมพ์ของผมดันพิมพ์งานไม่ออก!! ทั้ง ๆ ที่ Linux ตรวจเจอเครื่องพิมพ์

งานเข้าล่ะครับ เพราะแฟนผมชอบเหน็บให้เจ็บใจเล่น ๆ เวลาที่ Linux ทำอะไรบางอย่างไม่ได้ในขณะที่ Windows ของเธอทำได้ (ผมก็เหน็บเธอเหมือนกันเวลาที่ Windows ทำอะไรบางอย่างไม่ได้ในขณะที่ Linux ทำได้ ก็เจ๊ากันไปนะ ฮิ ฮิ)

ผมพบว่าระบบตรวจจับเครื่องพิมพ์อัตโนมัติของ Linux ใช้ไม่ได้กับเครื่องพิมพ์บางจำพวก และเจ้า Canon LBP3050 เครื่องนี้ก็เป็นหนึ่งในนั้นครับ ในกรณีของ Canon LBP3050 นั้นผมคิดว่าเป็นเพราะ LBP3050 เป็นเครื่องพิมพ์ที่ใช้เทคโนโลยี CAPT - Canon Advanced Printing Technology ซึ่งทาง Canon โฆษณาว่าสามารถพิมพ์งานได้เร็ว และพิมพ์งานที่ขนาด (หน่วยความจำ) ใหญ่ได้โดยไม่ต้องเพิ่มหน่วยความจำ ... เอาเถอะ ... จะเป็นอะไรก็ช่าง เอาเป็นว่าถ้าจะใช้เครื่องพิมพ์ตระกูล CAPT จะต้องมี CAPT Driver ไม่ว่าจะเป็นบน Linux Mac หรือ Windows ก็ตาม ทีนี้ในระบบ Linux เราใช้ CUPS - Common UNIX Printing Solution ก็แปลว่าเจ้า CAPT Driver ที่ว่าจะต้องคุยกับ CUPS ให้รู้เรื่อง และการทำให้มันคุยกันรู้เรื่อง ก็ต้องใช้การติดตั้งที่ถูกต้องจึงจะสำเร็จ

การติดตั้งมีด้วยกัน 4 ขั้นตอนคือ

จัดหาแพคเกจที่จำเป็น
ติดตั้งแพคเกจดังกล่าว
ติดตั้งเครื่องพิมพ์ลงบน CUPS
ผูกเครื่องพิมพ์เข้ากับ Service ccpd
ใช้ insserv สั่งให้เริ่มบริการ ccpd โดยอัตโนมัติทุกครั้งที่มีการเริ่มระบบใหม่
เรียกใช้ ccpd เพื่อใช้งานเครื่องพิมพ์

รายละเอียดการติดตั้งมีอยู่ในแฟ้มเอกสารที่มาพร้อมกับแพคเกจที่จำเป็น แต่จะขอบันทึกไว้เผื่อว่าจะได้ใช้ในภายหลัง โดยจะเขียนอธิบายตามรายการข้างต้นไปทีละข้อ ๆ

จัดหาแพคเกจที่จำเป็น
ดาว์นโหลดได้ที่เว็บไซต์ Canon ออสเตรเลียเลยครับ (ค้น ๆ ดูมีที่สิงค์โปร์ด้วย ส่วนเมืองไทยไม่มีนะครับ) แฟ้มที่โหลดได้คือ CAPT_Printer_Driver_for_Linux_v220_uk_EN.tar.gz ขนาดประมาณ 33 MB
เมื่อได้มาแล้วก็แตกแฟ้มไว้ที่ไหนสักแห่ง ซึ่งต่อไปจะขอเรียกไดเรคทอรีนี้ว่า #Canon เพื่อความสะดวก

ติดตั้งแพคเกจดังกล่าว
เมื่อแตกแฟ้มแล้วจะพบแพคเกจ

cndrvcups_common_2.20-1_i386.deb และ
cndrvcups_capt_2.20-1_i386.deb

อยู่ในไดเรคทอรี #Canon/CAPT_Printer_Driver_for_Linux_v220_uk_EN/32-bit_Driver/Debian ติดตั้งแพคเกจตามลำดับที่แสดงไว้ข้างต้น โดยใช้ GDebi หรือ dpkg ก็ได้ ในกรณีของผมเองปัจจุบันใช้ Debian wheezy อยู่ จะขาดแพคเกจที่จำเป็นไปหนึ่งแพคเกจคือ gs-eps ผมก็แก้ไขโดยการเพิ่ม Repository ของ squeeze ลงไปใน sourcelist ก็พบแพคเกจ gs-eps ซึ่งเป็น Transition Package อยู่ ติดตั้งแพคเกจนี้เข้าไปก็ใช้ได้แล้ว

ติดตั้งเครื่องพิมพ์ลงบน CUPS
เมื่อติดตั้งแพคเกจทั้งสองเสร็จสิ้นให้เริ่ม CUPS ใหม่ซึ่งทำได้โดยใช้คำสั่ง

# /etc/init.d/cups restart 

จากนั้นก็เพิ่มเครื่องพิมพ์ลงในคิวของ CUPS ด้วยคำสั่ง

#  lpadmin -p LBP3050 -m CNCUPSLBP3050CAPTK.ppd -v ccp://localhost:59687 -E

เมื่อข้อมูลหลังตัวเลือกต่าง ๆ มีความหมายดังนี้

-p [Printer Name] ระบุชื่อที่ระบบเราจะใช้เรียก จะตั้งว่าอะไรก็ได้
-m [ppd file] ระบุแฟ้ม ppd ที่เป็นตัว Driver ของเครื่องพิมพ์ของเรา ในรายละเอียดการติดตั้งที่ให้มาพร้อมกับแพคเกจจะบอกว่าเครื่องพิมพ์ของเราจะต้องใช้แฟ้ม ppd ตัวไหน ส่วนรายการเครื่องพิมพ์สำหรับ wheezy จะอยู่ที่ /usr/share/cups/model
-v [Device URI] ระบุ URI ที่เราจะให้เป็นทางผ่านข้อมูลสำหรับเครื่องพิมพ์ของเรา URI ที่เขียนไว้ตรงนี้ลอกมาจากรายละเอียดการติดตั้ง จากที่ค้น ๆ ดู ในกรณีทั่ว ๆ ไป ใคร ๆ ก็ใช้ URI นี้ มีบางกรณีของ UBUNTU ที่จะใช้ URI เป็น FIFO0 อันนี้ยังไม่ได้ลองว่าใช้ได้หรือไม่
-E เป็นการสั่ง Enable เครื่องพิมพ์

กระบวนการทั้งหมดนี้น่าจะสามารถทำด้วย GUI ได้ด้วย ระบบ->ดูแลระบบ->เครื่องพิมพ์ เพื่อเรียกเครื่องมือตั้งค่าเครื่องพิมพ์ของ GNOME โดยที่ตัวเลือก -E ข้างหลังสุดของคำสั่งนั้นคือการ Enable เครื่องพิมพ์นั่นเอง [ยังไม่ได้ลอง]

หลังจากนี้ถ้าเราเปิดเครื่องมือการตั้งค่าเครื่องพิมพ์ของ GNOME ดู ควรจะเห็นเครื่องพิมพ์ของเราปรากฏอยู่ในรายการด้วย ดังเช่นที่แสดงในรูปนี้ (เราต้องรู้ชื่อของเครื่องพิมพ์ของเรา เพราะเราเป็นคนตั้งชื่อเองด้วยตัวแปรหลังตัวเลือก -p ของคำสั่ง lpadmin)

ตอนนี้ยังใช้เครื่องพิมพ์ไม่ได้นะครับ

[ตามความเข้าใจของผม] เพราะเราใช้ CAPT ซึ่งมีการ "ยำ" ข้อมูลก่อนส่งออกเครื่องพิมพ์ ดังนั้นถ้าเราส่งไปตรง ๆ เหมือนส่งเข้าเครื่องพิมพ์ประเภทอื่น ๆ เครื่องพิมพ์ก็จะไม่เข้าใจ จึงจำเป็นต้องมีข้อต่อไป

ผูกเครื่องพิมพ์เข้ากับ Service ccpd

ซึ่งทำได้โดย

# ccpdadmin -p LBP3050 -o /dev/usb/lp0

นี่เป็นการบอก ccpd ว่าเครื่องพิมพ์ CUPS ชื่อ LBP3050 นั้นต่ออยู่กับช่องทางไหน ทีนี้ในคู่มือการติดตั้งเตือนไว้เหมือนกันว่า ถ้ามีเครื่องพิมพ์ USB หลายเครื่อง ลำดับก่อนหลังของ lp จะเรียงตามลำดับการต่อเครื่องพิมพ์เข้ากับคอมพิวเตอร์ ในอินเตอร์เนตมีคำแนะนำการตั้งค่าบริการ ccpd ให้ตั้งค่าเองเมื่อเสียบสาย USB ของเครื่องพิมพ์เข้ากับคอมพิวเตอร์ (แต่เป็นของ UBUNTU นะ) พอดีผมมีเครื่องพิมพ์เครื่องเดียวและต่ออยู่ตลอดเลยไม่สนใจสถานการณ์ที่ว่านี้

หลังจากนี้ ถ้าเริ่มบริการ ccpd ก็จะสามารถพิมพ์ได้เลย การเริ่มบริการ ccpd ทำได้โดย

# /etc/init.d/ccpd start

หรือไม่ก็ใช้ ระบบ->ดูแลระบบ->บริการระบบ เริ่มบริการ ccpd ก็ได้ ถ้าอยากให้บริการ ccpd เริ่มเองทุกครั้งก็ไปขั้นตอนถัดไป

ใช้ insserv สั่งให้เริ่มบริการ ccpd โดยอัตโนมัติทุกครั้งที่มีการเริ่มระบบใหม่

ในการนี้เราจะต้องแก้ไขแฟ้ม /etc/init.d/ccpd โดยการเพิ่มคอมเมนต์ต่อไปนี้เข้าไปในบรรทัดที่สามของ ccpd คอมเมนต์ที่จะเติมนี้ขอแนะนำว่าให้ไปคัดลอกจากต้นฉบับที่คู่มือการติดตั้ง ซึ่งอยู่ใน #Canon/CAPT_Printer_Driver_for_Linux_v220_uk_EN/Doc โดยตรงจะดีที่สุด

### BEGIN INIT INFO
# Provides:         ccpd
# Required-Start:   $local_fs $remote_fs $syslog $network $named
# Should-Start:     $ALL
# Required-Stop:    $syslog $remote_fs
# Default-Start:    3 5
# Default-Stop:     0 1 2 6
# Description:      Start Canon Printer Daemon for CUPS
### END INIT INFO

ผมก็สงสัยว่ามันเป็นคอมเมนต์ แล้วไปเติมมันทำไม เลยเข้าไปอ่านรายละเอียดของ insserv จึงได้ทราบว่าเจ้า insserv นี่จะเข้าไปอ่านคอมเมนต์ในสคริปต์แล้วเติมบริการนี้เข้าไปในรายการที่จะต้องเริ่มอัตโนมัติตอนเริ่มระบบ แต่ว่าแค่เติมคอมเมนต์นี่เข้าไปยังไม่พอ จะต้องเรียกคำสั่ง

# insserv ccpd

ด้วย ในระบบของผมมี Warning ขึ้นมานิดหน่อย แต่อ่าน ๆ ดูแล้วคิดว่าไม่สำคัญมาก ก็ปล่อยผ่านไป ทีนี้ถ้าท่านค้นข้อมูลจากอินเตอร์เนตท่านอาจจะพบวิธีการแก้ไขสคริปต์ที่ว่านี้หลาย ๆ แบบ ผมก็ลองแล้วปรากฏว่าไม่เวิร์ก อาจจะด้วยหลาย ๆ เหตุผล เช่นผมคัดลอกสคริปต์มาไม่สมบูรณ์หรืออะไรก็สุดแท้แต่ สุดท้ายผมมาใช้สคริปต์ต้นฉบับตามคู่มือของ Canon เองนั่นแหละ ถึงได้พิมพ์ได้ในที่สุด

ถึงขั้นตอนนี้ถ้าทั้ง cups และ ccpd กำลังทำงานอยู่ เราก็สามารถพิมพ์งานได้เลย

ระบบ CAPT ให้เครื่องมือกับเรามาอีก 2 อย่างก็คือ

captstatusui และ
cngplp (ผมเดาว่าคงจะเป็น Canon General Purpose lp)

# captstatusui -P LBP3050

สั่งงานพิมพ์จากบรรทัดคำสั่ง (แทน lpr) ได้โดย

# cngplp -p [Filename to be printed]

หมายเหตุ

ในคู่มือระบุว่าระบบ CAPT จะทำงานได้สมบูรณ์จำเป็นจะต้องติดตั้ง libstdc++5 เสียก่อน แม้ว่าระบบของผมมี libstdc++6 อยู่แล้ว แต่เพราะผมไม่ทราบแน่ชัดว่าใช้ได้หรือไม่ จึงติดตั้ง libstdc++5 ลงไปอยู่ดี

ที่พิมพ์ได้ตอนนี้คือ PS PDF และ ODT ที่ไม่มีรูปภาพ :o ตอนนี้กำลังหาทางอยู่ว่าถ้าจะพิมพ์รูปด้วยจะต้องทำอย่างไร :(

ที่ต้องลำบากลำบนขนาดนี้ เป็นเพราะว่าต้องพยายามใช้เครื่องที่มีอยู่ในเกิดประโยชน์ หากเป็นการพิจารณาซื้อเครื่องใหม่ ท่านอาจมีตัวเลือกที่สะดวกกว่าโดยเฉพาะเครื่องพิมพ์ที่มีรายการ Driver อยู่ใน CUPS อยู่แล้วเป็นต้น

การสร้างสัญญาณ Decaying Sinusoid ด้วยตัวกรองดิจิตอลโดยใช้ pd

2011-02-26T10:08:00.000-08:00

แบบจำลองของเสียงจากเครื่องดนตรีแบบหนึ่งคือ Decaying Sinusoid ซึ่งก็คือสัญญาณตระกูลไซนูซอยด์ที่มีขนาดลดลงด้วยอันดับเอกโพเนนเชียลเมื่อเวลาผ่านไป สัญญาณลักษณะนี้สามารถเขียนเป็นสมการได้

amath y(t) = A*e^{-b*t}*sin( omega_{c} * t ) endamath

เมื่อ amath A endamath คือขนาดของสัญญาณ amath a endamath คืออัตราการลดทอน amath omega_{c} endamath คือความถี่มีหน่วยเป็น rad/sec และ amath t endamath คือเวลา

สัญญาณ Decaying Sinusoid (เส้นสีแดงและเส้นสีเขียวเป็นเพียงเส้นนำสายตาเท่านั้น)

กลยุทธ์การสังเคราะห์เสียงลักษณะนี้ก็คือการใช้ตัวกรองที่มีผลตอบสนองอิมพัลส์ (Impulse Response) ที่มีหน้าตาแบบนี้เลย คือถ้าใส่อิมพัลส์เข้าไป ให้ตัวกรองส่งสัญญาณหน้าตาแบบนี้ออกมา ซึ่งเราสามารถสร้างตัวกรองดังกล่าวได้โดยใช้กรรมวิธีการออกแบบตัวกรองดิจิตัลแบบอิมพัลส์ไม่เปลี่ยนแปลง (Impulse Invariant Method)

ด้วยวิธี Impulse Invariant Method เราสามารถเขียนผลตอบสนองของตัวกรองดิจิตัลในรูปแบบสัญญาณดิสครีตได้ดังนี้

amath y(n) = A*e^{-k*n}*sin(omega_{d}*n) endamath

เมื่อ amath k endamath เป็นอัตราลดทอนที่แปลงมาจาก amath b endamath amath omega_{d} endamath เป็นความถี่ในโดเมนดิสครีตมีหน่วยเป็น rad/sample และ amath n endamath คือ index ของสัญญาณดิสครีต

ตัวกรองที่มีผลตอบสนองอิมพัลส์เป็นสัญญาณนี้คือตัวกรองที่มี Transfer Function - H(z) เป็น z-Transform ของสัญญาณนี้นั่นเอง ซึ่งจากตารางการแปลง z ทำให้เราทราบว่า

amath A*e^{-k*n}*sin(omega_{d}*n) -> (e^{-k}*sin(omega_{d})*z^{-1})/(1-2*e^{-k}*cos(omega_{d})*z^{-1}+e^{-2*k}*z^{-2}) endamath

เราสามารถสร้างตัวกรองนี้ใน puredata ได้โดยตรงโดยใช้ออบเจ็ค fexpr~ สร้างสมการผลต่าง (Difference Equation) ไดัเป็น

amath y(n) = e^{-k}*sin(omega_{d})*x(n-1)+2*e^{-k}*cos(omega_{d})*y(n-1)-e^{-2*k}y(n-2) endamath

และต่อเป็นแพตช์ใน puredata ได้ดังรูป

ซึ่งเราสร้างขึ้นมาเป็น sub-patch ให้รับอินพุตได้ 4 ค่าคือ

อิมพัลส์ (x1 ใน fexpr~) เป็นตัวกระตุ้นตัวกรอง ซึ่ง puredata patch สำหรับอิมพัลส์สามารถดูได้จากผลงานเมื่อคราวก่อน
อัตราการลดทอน (f2 ใน fxpr~ - หมายถึงอินพุตที่ 2 และเป็นตัวแปรประเภท Float) amath e^{-k} endamath
ความถี่ในโดเมนดิสครีต หน่วยเป็น rad/sample (ระบุผ่าน f3 - amath cos(omega_{d}) endamath และ f4 - amath sin(omega_{d}) endamath)
อัตราชักตัวอย่าง (Sampling Rate -fs) ไว้ใช้คำนวณค่า amath omega_{d} endamath ก่อนส่งเข้าไปใน fexpr~

ในโอกาสต่อไปจะนำเสนอการนำ Decaying Sinusoid ไปสร้างเสียงสังเคราะห์ที่ซับซ้อนมากขึ้น

การสร้าง Impulse (Discrete) ใน pd เพื่อใช้ทดสอบตัวกรอง

2011-02-08T11:41:00.000-08:00

ผมหัดใช้ pd มาได้สักพักแล้ว ตอนนี้กำลังทำโครงงานที่สอง (เลยนึกได้ว่าไม่เคยบันทึกโครงงานแรกลงในบล๊อกเลย) ในโครงงานนี้เราจะสร้างตัวกรอง (Filter) เพื่อสังเคราะห์สัญญาณเสียงขึ้นมา ซึ่งตัวกรองจะทำงานได้ต้องมีอินพุต และอินพุตที่เราจะใช้นั้นเป็นอิมพัลส์ (Impulse) ในดิสครีตโดเมน

ใน pd-extended นั้นจะมีออบเจ็ค dirac~ ให้ใช้อยู่ แต่เนื่องจากผมใช้เดเบียนซึ่งใน Repository มีแต่ pd-vanilla ซึ่งไม่มีออบเจ็ค dirac~ ให้ใช้ ก็ต้องสร้างเอง

การสร้างได้แนวทางมาจาก http://www.mail-archive.com/pd-list@iem.at/msg12771.html และหลังจากลองผิดลองถูกมาได้สักพัก ก็สามารถสร้าง Discrete Impulse ขึ้นมาจนได้ดังรูป

หลักการทำงานก็คือ

รับข้อความ \$1 0 มาจาก inlet เมื่อ \$1 เป็นตัวแปรที่ส่งเข้ามาเพื่อใช้เป็นขนาดของอิมพัลส์
ส่งข้อความไปให้ vline~ สร้างสัญญาณเป็น \$1 ทันทีที่ได้รับข้อความ
หลังจากนั้น ข้อความ \$1 0 จะส่งทริกเกอร์ไปยังการคำนวณคาบเวลา T=1/fs (ในที่นี้ใช้ 1.5/fs แทน เผื่อไว้กันเหนียว)
สร้างข้อความ 0 0 \$1 เมื่อ \$1 ระยะเวลาเป็นหน่วยมิลลิวินาทีที่รอก่อนที่ vline~ จะสั่งให้ตั้งค่าเป็นศูนย์ เราพยายามจะตั้งให้ได้ 1 Sample=1/fs พอดี แต่เพื่อผลที่แน่นอนใน Patch นี้เราเลยเลือกใช้เป็น 1.5/fs แทน
ส่งข้อความไปให้ vline~ เพื่อตั้งค่าให้เป็น 0
ส่งออกเป็น Stream ไปที่ outlet~

ทดลองแล้วใช้ได้ผลดี ถ้าต้องการตรวจสอบผล ให้เพิ่มออบเจ็ค print~ ไปที่เอาต์พุตของ vline~ และให้รับ bang มาจากข้อความไหนก็ได้ใน Patch ด้วย จะเห็นผลลัพธ์ดังรูปต่อไปนี้

ต่อไปนี้ก็สามารถทดสอบตัวกรองต่าง ๆ ได้ ซึ่งถ้ามีอะไรน่าสนใจก็จะนำมาเสนอต่อไป

การเขียนวิทยานิพนธ์ ม.ข. ด้วย LaTeX - สร้างสารบัญ

2011-01-18T10:45:00.000-08:00

ข้อกำหนดหนึ่งของวิทยานิพนธ์บัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่นคือสารบัญ
ข้อกำหนดคือ

สารบัญ และส่วนประกอบอื่น ๆ เช่น กิตติกรรมประกาศ มีศักดิ์ศรีเทียบเท่าบท ดังนั้นหัวข้อของสารบัญจึงใช้หัวข้อของบท แต่ไม่ต้องมีเลขบท คือเป็นตัวอักษรแบบตัวหนาขนาด 18 พอยต์ (Bold 18 points) อยู่กึ่งกลางหน้ากระดาษ
หากสารบัญมีมากกว่าหนึ่งหน้า หน้าต่อ ๆ ไปของสารบัญจะต้องขึ้นหัวข้อว่า "สารบัญ (ต่อ)" ด้วยอักษรตัวหนาขนาด 18 พอยต์เช่นเดียวกัน (ข้อนี้ไม่มีคำสั่งเป็นลายลักษณ์อักษร แต่ตัวอย่างที่มีให้เป็นแบบนี้ และวิทยานิพนธ์ทุก ๆ เล่มที่ผมเข้าถึงได้ ก็เป็นแบบนี้)
เนื้อสารบัญควรบอก บทที่ ชื่อบท และเลขหน้าของบทนั้น ๆ เริ่มตั้งแต่บทคัดย่อ จนไปจบที่ประวัติผู้เขียนเป็นรายการสุดท้าย ใช้อักษรแบบธรรมดาขนาด 14 พอยต์ (Normal 14 points)
หัวข้อย่อยของแต่ละบทนั้น แสดงลึกไม่เกิน 1 ระดับ คือสารบัญจะแสดงรายละเอียดถึง 1.1 หมายถึง บทที่ 1 หัวข้อที่ 1 เท่านั้น จะไม่แสดงรายละเอียดถึง 1.1.1
หัวข้อย่อยควรจัดให้ตรงกับบท (ไม่บังคับ แต่ตัวอย่างเป็นแบบนี้)
เลขลำดับของหัวข้อย่อย จะมีหรือไม่มีก็ได้
ระยะห่างระหว่างชื่อบท หรือหัวข้อสารบัญ ถึงบรรทัดแรกของสารบัญ ให้เว้น 2 บรรทัด (ของอักษรขนาดกี่พอยต์?)

ค้นไปค้นมา พบว่าไม่ต้องเขียนอะไรมาก เอา แพคเกจที่มีคนทำไว้แล้วมาใช้ก็ได้ แพคเกจที่หยิบมาใช้คือ titletoc ซึ่งติดตั้งมาพร้อมกับ titlesec ซึ่งอยู่ในแพคเกจเดเบียน texlive-latex-extra

สิ่งที่ต้องใช้ใน preemble ก็คือ เรียกคลาสที่จำเป็นขึ้นมา

\RequirePackage{titletoc}
\RequirePackage{ifthen}
\RequirePackage{lineno}

ตั้งค่าความลึกของหน้าสารบัญใหม่เป็น 1 (คือลงลึกแค่ชั้นเดียว) และตั้งค่าคำสั่ง \tableofcontents ใหม่

\setcounter{tocdepth}{1}
\renewcommand\tableofcontents{%
% Header of the first page of the TOC
\chapter*{\contentsname\@mkboth{\MakeUppercase\contentsname}
{\MakeUppercase\contentsname}}%
\begin{flushright}
\textbf{หน้า}
\end{flushright}

% Counter for tocitem
\newcounter{tocitem}
\setcounter{tocitem}{0}

% Turn on the linenumber counts, but do not want to display it.
\modulolinenumbers[50]
\linenumbers[1]
\@starttoc{toc}%
\setcounter{tocitem}{0}
\clearpage
}

สร้างคำสั่งใหม่สำหรับตรวจสอบว่าบรรทัดปัจจุบัน หรือ จำนวนหัวข้อที่แสดงในสารบัญเกินค่าทึ่กำหนดหรือยัง หากเกินแล้วให้ตัดขึ้นหน้าใหม่ รีเซตตัวนับ tocitem รีเซตตัวนับบรรทัดใหม่ และเขียนหัวของหน้าสารบัญใหม่ (เช่น สารบัญ (ต่อ) ในกรณีนี้)

\newcommand{\tocheadcont}[3]{
\ifthenelse{#1>32 \OR #2>32}{
%Should be a newpage here.
\pagebreak[4]
\resetlinenumber[1]
\setcounter{tocitem}{0}
\begin{ċenter}
{\Large \textbf{#3 (ต่อ)} }
\end{center} 
\begin{flushright}
\textbf{หน้า}
\end{flushright}
}{}
}

การจัดรายการสารบัญโดยใช้คำสั่ง \titlecontents จากแพคเกจ titletoc

% tocitem format for chapter
\titlecontents{chapter}[0mm]
{\stepcounter{tocitem}\tocheadcont{\thelinenumber}{\thetocitem}{สารบัญ}}
{\chaptername\hspace{1ex}\thecontentslabel\hspace{2mm}}
{}{\hfill \contentspage}

% tocitem format for section
\titlecontents{section}[0mm]
{\stepcounter{tocitem}\tocheadcont{\thelinenumber}{\thetocitem}{สารบัญ}}
{\hspace{\firstindentlength}\thecontentslabel\hspace{2mm}}{\hspace{\firstindentlength}\thecontentslabel\hspace{2mm}}
{\hfill \contentspage}

ผลลัพธ์ที่ได้แสดงในรูป

กล่าวโดยสรุปเราใช้

\titlecontents จากแพคเกจ titletoc เพื่อจัดรูปแบบของรายการสารบัญ
\thelinenumber จากแพคเกจ lineno เพื่อนับบรรทัดในหน้า
\newcounter{tocitem} สร้างตัวนับรายการสารบัญ
\ifthenelse จากแพคเกจ ifthen เพื่อตรวจเงื่อนไข

อันที่จริงเราอาจใช้ทางอื่นในการสร้างหัวสารบัญในหน้าถัดไปได้ เช่นเอาหัวสารบัญไปใส่ในส่วนหัวของหน้าแล้วจัด Margin ใหม่ก็ได้ แต่ผมไม่ได้คิดถึงทางออกนี้จนกระทั่งแก้ปัญหามาทางนี้เกือบเสร็จแล้ว หากใครมีทางเลือกอื่น ๆ เพื่อจัดหน้าสารบัญสำหรับวิทยานิพนธ์ ม.ข. ก็จะขอแบ่งประสบการณ์ด้วยครับ

3BB กับ Debain

2010-12-12T11:01:00.000-08:00

วันนี้ติดตั้ง 3BB ที่บ้านเรียบร้อย บริการรวดเร็วทันใจ ผู้รับเหมาที่มาติดตั้งก็นิสัยดีมาก คือทำงานไม่ชุ่ยและแสดงให้เห็นว่าพยายามจะให้ผลงานออกมาเรียบร้อยถูกใจลูกค้า

สมัครเมื่อวาน ติดตั้งเสร็จวันนี้ เร็วทันใจดีจริง

แต่เอ...คู่มือที่ให้มามีแต่สำหรับ Window นะนี่ อ่ะ ไม่เป็นไรระบบพอจะคุ้น ๆ อยู่

ระบบที่เขามาติดตั้งให้จะมีลักษณะอย่างนี้ครับ คือช่างเขาจะพ่วงสายทองแดงจากจุดเชื่อมต่อนอกบ้านเข้ามาในบ้าน พอเข้ามาในบ้านแล้วก็จะเป็นเส้นเล็ก ๆ คล้าย ๆ สายโทรศัพท์ (ผมว่ามันคือสายโทรศัพท์จริง ๆ นั่นแหละ เส้นหนึ่งแดง เส้นหนึ่งเขียว) จากสายโทรศัพท์จะต่อเข้ากล่องดำ ๆ กล่องหนึ่ง ช่างบอกว่าเรียกว่าเราเตอร์ จากเราเตอร์จะมีสายแลนต่อออกมาจากเราเตอร์เข้ามาที่การ์ดเน็ตเวิร์ก หรือการ์ดแลนของเรา ซึ่งเรามีการ์ดเดียวคือ eth0 แน่นอน

ดังนั้นใช้ ifconfig ปลุก eth0 ให้ตื่นซะก่อน แปลงร่างเป็นผู้มีอภิสิทธิ์ในระบบซะแล้วก็

> ifconfig eth0 up

หลังจากนั้น ก็ให้ DHCP ของ 3BB (หรือว่าของเราเตอร์ก็ไม่รู้ล่ะ) กำหนด IP ให้เรา

> dhclient eth0

ตอนนี้ควรจะใช้การได้แล้ว จะลอง ping ลอง host ดูว่าเชื่อมต่อกับเน็ตเวิร์กแล้วหรือยังก็ได้เช่น

> host google.com

ถ้าแสดง IP ของ google.com มาได้ก็แสดงว่าใช้ได้แล้ว เคยถามที่จุดให้บริการเรื่อง proxy เขาว่าไม่ต้องใช้ ก็ให้เอา proxy ของ browser ออกซะ แล้วก็ลองใช้อินเตอร์เนตดู

ทีนี้ล่ะ Debian ของผมมีปัญหา เข้าบางเว็บไม่ได้ แต่เครื่องของแฟนเข้าได้!!?? คิดไปคิดมา เฮ้ย เราเคยเจอปัญหาอย่างนี้มาหนหนึ่งแล้วนี่นา กับ True ของน้องชายไง สาเหตุอันเนื่องมาจาก DNS ที่เราใช้มันใช้ไม่ได้ หรือมันใช้ไม่ดี ยังไงก็ไม่ทราบ เอ้า! ลองเปลี่ยน DNS ดู

> vi /etc/resolve.conf

แล้วแก้ไข nameserver ให้เป็นค่าอื่นที่เราคิดว่าใช้ได้ เช่น DNS ของ กูเกิลเป็นต้น

อย่างไรก็ตามผมก็ยังอยากรู้เหมือนกันว่า DNS ของ 3BB ที่ถูกต้อง ควรตั้งเป็นค่าไหนกันแน่ เพราะค้นจากเว็บ จาก FAQ จาก ฯลฯ ก็ไม่พบข้อมูลที่เป็นทางการสักที ก็ต้องใช้ DNS ของกูเกิลไปก่อน หากมีใครทราบโปรดอนุเคราะห์ด้วยเถอะ ไหน ๆ ก็เสียเงินให้เขาไปแล้วอยากใช้ให้คุ้ม ไม่อยากไปใช้ที่อื่น

ป.ล. ผมเองก็จะถามไปที่ 3BB เหมือนกัน แต่ว่าไม่ค่อยแน่ใจว่าเขาจะเข้าใจคำถามของผมหรือเปล่าน่ะสิ เขาอาจจะถามกลับมาเรียบ ๆ ก็ได้ว่า ก็แล้วทำไมพี่ไม่ใช้ Window ล่ะ (ไม่ฮา)

กลับมาแล้ว แต่กว่าจะกลับมาได้ เฮ้อ...

2010-11-08T06:36:00.000-08:00

คอมพิวเตอร์คู่ใจพังไปได้ 2 เดือนแล้ว...ก็เป็นคอมพ์เครื่องนี้แหละครับ ที่ลง Debian ไว้ ใช้เขียนเอกสารประกอบการสอนในวิชาคณิตศาสตร์วิศวกรรม 4 (สมการอนุพันธ์) และวิชากรรมวิธีเชิงตัวเลข โดยใช้ Beamer และใช้ทำงานอดิเรกบน Linux ต่าง ๆ ที่เอามาเขียนลงบล๊อก

ดังนั้นเมื่อคอมพ์เครื่องนี้หมดเวลาของมันลงไป ผมก็ห่างหายไปจากงานอดิเรกต่าง ๆ บน Linux

ตอนนี้เพิ่งจะได้เครื่องเก่าของน้องชายมาใช้ ก็ติดตั้ง Debian เสร็จไปเมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา เป็นการติดตั้ง Debian ที่อาจพอจะเปรียบเทียบได้กับการลุยป่าด้วยมีดพับเล่มเดียวก็ได้มั้ง คือสำหรับคนอ่อนหัดอย่างผม เส้นทางนี้ก็ถือว่าโหดเหมือนกัน คงไม่โอเวอร์ไปหรอก ฮิ ฮิ

กล่าวคือ ติดตั้งจาก CD No. 1 ของ Debian โดยที่เครื่องไม่ได้ต่ออินเตอร์เนตไว้ครับ อันที่จริงในเว๊บเขาก็ว่ามันทำได้ไม่น่าจะยากนะ แต่พอผมติดตั้งเสร็จ ตัวเลือกตอนติดตั้งนั้นมีเพียงตัวเลือกเดียวที่บังคับให้เลือกเลยคือ Base System ซึ่งไม่มี X ไม่มี Gnome

พอติดตั้งเสร็จก็...เอาล่ะซิ เราไม่ได้คุ้นเคยกับ Command Line เสียด้วย ทำไงดี!

ปรากฏว่าพอพยายามลองรัน apt-get ดู เหมือน ๆ มันจะเรียกอ่าน CD แฮะ เลยเอา CD ใส่เข้าไปแล้วลองติดตั้ง gnome ดู ปรากฏว่ายังใช้ไม่ได้ คิดว่าสาเหตุเป็นเพราะผมเรียกชื่อแพคเกจไม่ถูก จำชื่อ แพคเกจที่จำเป็นไม่ได้

งั้นเอาใหม่ ใช้ apt-get ไม่ได้ ใช้ aptitude ก็ได้ (ฟะ) ตัว aptitude ก็ช่วยได้คือมันจะแสดงรายการ แพคเกจต่าง ๆ ให้ เราก็เลือกหลัก ๆ ก็มี gnome นี่แหละ แล้วก็เช็คให้มั่นใจว่าได้เลือกให้ติดตั้ง gdm3 เรียบร้อยแล้วหรือยัง ถ้ายังต้องเลือกด้วย เพราะตัวนี้จะพาเราเข้ามาใน gnome ได้

เมื่อติดตั้ง gnome จาก CD ได้ ต่อไปก็ลองพยายามติดตั้ง wvdial ดู ปรากฏว่าใน CD#1 ไม่มี wvdial ต้องใช้เครื่องแฟน โหลด .deb ใส่ usb-drive มา พร้อมกับแพคเกจอื่น ๆ ที่เว็บ Debian ระบุว่าจำเป็น แล้วเราเช็คจาก aptitude ของเราแล้วไม่มีอยู่เดิม ใช้ dpkg ติดตั้ง wvdial ให้ได้

พอติดตั้ง wvdial ได้แล้วค่อยใช้ wvdial ติดต่อกับอินเตอร์เนต แล้วใช้ apt-get (หรือ aptitude) ก็แล้วแต่ ติดตั้งแพคเกจอื่น ๆ ที่เห็นว่าจำเป็น ในกรณีของผมซึ่งต่ออินเตอร์เนตด้วย GPRS ของ Nokia 31 Classic ได้ความเร็วดาวน์โหลดไม่เกิน 24 kbps นี้ใช้เวลาดาวน์โหลดแพคเกจที่ผมคิดว่าจำเป็นรวมทั้งสิ้นประมาณ 14 ชั่วโมง!

บัดนี้เครื่องพร้อมใช้งานแล้ว งานอดิเรกที่คั่งค้างไว้ทั้งหลายทั้งปวงก็จะได้เวลาสะสางกันเสียที

การเขียนบันทึกข้อความ (หนังสือราชการภายใน) โดยใช้ Latex (เพิ่มเติม)

2010-08-31T04:51:00.000-07:00

คราวที่แล้วเขียนคลาสขึ้นมา (อันที่จริงก็เรียกแพคเกจหลายแพคเกจมาช่วย) สำหรับบันทึกข้อความ พบข้อบกพร่องดังนี้

ผมใช้คำสั่ง \tabular สำหรับส่วนหัวของบันทึกข้อความ ทำให้หาก "เรื่อง" หรือ "เรียน" ซึ่งอยู่คอลัมน์ที่หนึ่งมีความยาวมาก เบอร์โทรศัพท์ของหน่วยงาน และวันที่ จะตกขอบขวา เพราะมันอยู่คอลัมน์ที่สองทั้งคู่
คราวที่แล้ว ผมลืมสร้างคำสั่งสำหรับเขียนคำลงท้ายลงตำแหน่งที่เหมาะสม เช่น ด้วยความนับถือ เป็นต้น
การทำบันทึกข้อความข้ามหน่วยงานภายในที่ถูกต้อง จะต้องให้หัวหน้าหน่วยงานรับทราบด้วยทุกครั้ง โดยการ เรียน [ใครก็แล้วแต่ที่อยู่นอกหน่วยงาน] ผ่าน [หัวหน้าหน่วยงานของท่าน] ซึ่งหัวหน้าหน่วยงานจะต้องลงนามรับทราบด้วย ในคลาสเดิมมันไม่มีคำสั่งสำหรับการนี้

ปัญหาที่ส่วนหัวของจดหมาย
ปัญหาแรก แก้ได้โดยใช้แพคแกจ multirow ซึ่งเรียกใช้โดยเพิ่ม

\RequirePackage{multirow}

เข้าไปในคลาส แล้วแก้ไขคำสั่ง \opening เป็น

\newcommand{\openning}{%
\noindent \parbox{0.2\textwidth}{\raggedright{\includegraphics[width=20mm]{Tra-Khrut.eps}}} \hfill {\Large\bf บันทึกข้อความ} \hfill \parbox{0.2\textwidth}{\qquad}
\begin{tabular}{@{}ll}
{\bfส่วนราชการ} \@officeunit & {\bf โทร.} \@telephonenum \\
{\bfที่} \@unitid / \@memoreg & \@date \\
\multicolumn{2}{@{}l}{{\bfเรื่อง} \@title} \\
\multicolumn{2}{@{}l}{{\bfเรียน} \@letterto}
\end{tabular} % เว้นหนึ่งบรรทัดข้างล่างนี้ห้ามลบ

}

โปรดสังเกตคำสั่ง \multicolumn{2}{@{}l}{ข้อความที่จะใส่ในตาราง} ที่บรรทัดที่ 4 และ 5 จากบรรทัดสุดท้าย เลข 2 หมายถึงข้อความนี้อยู่ใน 2 คอลัมน์ พารามิเตอร์ {@{}l} หมายถึงชิดซ้ายโดยไม่เว้นขอบตาราง

ในโอกาสต่อไป หากทราบชัดเจนว่าหมายเลขโทรศัพท์และวันที่ควรอยู่ตำแหน่งใด ก็สามารถกำหนดได้โดยกำหนดความกว้างของตารางได้ทันที

ปัญหาเรื่องคำลงท้าย
ก็เพิ่มคำสั่งเข้ามาเลย เหมือนคำสั่งอื่น ๆ คือสร้างคำสั่งเพื่อรับคำลงท้ายจากเอกสาร tex เข้ามา

\newcommand*{\closingphrase}[1]{\def\@closingphrase{#1}}

แล้วก็กำหนดตำแหน่งให้เขียนในตำแหน่งที่ตรงกับการลงนามท้ายหนังสือ

\newcommand{\closing}{%
\vskip 0.5em
\parbox{0.3\textwidth}{\qquad}\parbox{0.7\textwidth}{\centering \@closingphrase}
}

ในอนาคต อาจเก็บตัวเลข 0.3 0.7 ที่เห็นข้างบนนี้ เป็นตัวแปร แล้วกำหนดค่าตัวแปรทีเดียวที่ต้นคลาสเลยก็น่าจะทำได้

ปัญหาที่การลงนามของหัวหน้าหน่วยงาน
เพิ่มคำสั่งเพื่อรับชื่อและตำแหน่งของหัวหน้าหน่วยงานโดย

\newcommand*{\approvalperson}[1]{\def\@approvalperson{#1}}

แล้วนำไปเขียนใต้ชื่อผู้ลงนามเอกสาร ให้ตำแหน่งตรงกันกับผู้ลงนาม เหมือนกับคำลงท้าย

\newcommand{\approvalsigned}{%
\vskip 3em
\parbox{0.3\textwidth}{\qquad}\parbox{0.7\textwidth}{\centering \@approvalperson}
}

ในส่วนของหัวหน้าหน่วยงานนี้เป็นตัวเลือก ถ้าไม่เรียกคำสั่ง \approvalsigned ก็ไม่มีอะไรเกิดขึ้น

ท่านสามารถดาวน์โหลดแฟ้มข้อมูลของคลาสที่ปรับปรุงแล้ว พร้อมตัวอย่างการใช้งาน ได้จากห้องทำงานของผมครับ

การเขียนบันทึกข้อความ (หนังสือราชการภายใน) โดยใช้ Latex

2010-08-14T10:07:00.000-07:00

จากเดิมที่เคยทดลองใช้ fig2sty ไปเมื่อคราวก่อน พบว่าอาจเป็นปัญหาสำหรับคนที่ไม่ได้ใช้ xfig เป็นปรกติ (และอันที่จริง ก็ยังทำในส่วนของการลงนามไม่เสร็จด้วย) นอกจากนี้ ด้วยความที่ยังไม่เข้าใจระบบ margin ของเอกสารก็ทำให้ต้องทำ hardcode ในส่วนของการจัดตำแหน่งด้วย ซึ่งไม่น่าจะเป็นวิธีที่ดีเท่าไร

หลังจากได้อ่านเอกสารเกี่ยวกับการเขียน Latex Class ไปเมื่อคราวที่แล้ว เมื่อย้อนกลับมาดูปัญหาเดิม คือการเขียนบันทึกข้อความ (หนังสือภายใน) ก็พบว่าสามารถใช้ความรู้นั้นมาดัดแปลงได้ และแนวทางการแก้ปัญหาก็จะเป็นกรณีทั่วไปมากกว่า โดยเฉพาะไม่ต้องมีการลง hardcode ในเรื่องของตำแหน่งข้อความ (มากนัก)

สิ่งที่ต้องใช้ก็มี

การกำหนดตำแหน่งของส่วนหัวของบันทึกข้อความ ทำได้โดยคำสั่ง \parbox
การรับค่าต่าง ๆ เช่น เรื่อง เรียน ฯลฯ จากบันทึกข้อความมาสร้างส่วนหัว ทำได้โดยการสร้างคำสั่งใหม่
การใส่ภาพครุฑลงในเอกสาร ทำได้โดยใช้แพคเกจ graphicx
หากไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ให้ใช้ค่าปริยายของคลาส article ทั้งหมด

ทำให้ได้แฟ้มคลาสดังต่อไปนี้
%----------------------------------------

% officialmemoth.cls

% Official Internal Memo

% 2010-Aug-14 Kittiphong Meesawat ktphong (at) elec.kku.ac.th

% --- Class structure: identification part

% ---

\NeedsTeXFormat{LaTeX2e}

\ProvidesClass{officialmemoth}[2010/08/14 version 0.1 Official Internal Memo]

% Package ที่เรียกใช้งาน
\LoadClass[12pt,a4paper]{article}

\RequirePackage[left=25mm,right=25mm,top=25mm,bottom=25mm]{geometry}

\RequirePackage{graphicx}

% ตั้งค่า ย่อหน้า (Indent) ค่าขึ้นย่อหน้าใหม่ (Indentskip) และไม่ให้มีเลขหน้า (pagestyle)

\setlength{\parindent}{3em}

\setlength{\parskip}{1.5em}

\pagestyle{empty}

% คำสั่งเพื่อรับค่าต่าง ๆ ของบันทึกข้อความ
\newcommand*{\officeunit}[1]{\def\@officeunit{#1}}

\newcommand*{\unitid}[1]{\def\@unitid{#1}}

\newcommand*{\telephonenum}[1]{\def\@telephonenum{#1}}

\newcommand*{\memoreg}[1]{\def\@memoreg{#1}}

\newcommand*{\letterto}[1]{\def\@letterto{#1}}

% คำสั่ง \openning เพื่อสร้างส่วนหัวของบันทึกข้อความ
% ตำแหน่งต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงได้ ถ้าทราบว่ามีข้อกำหนดตายตัวไว้อย่างไร
\newcommand{\openning}{%

\noindent \parbox{0.2\textwidth}{\raggedright{\includegraphics[width=20mm]{Tra-Khrut.eps}}} \hfill {\Large\bf บันทึกข้อความ} \hfill \parbox{0.2\textwidth}{\qquad}

\begin{tabular}{@{}ll}

{\bfส่วนราชการ} \@officeunit & {\bf โทร.} \@telephonenum \\

{\bfที่} \@unitid / \@memoreg & \@date \\

{\bfเรื่อง} \@title & \\

{\bfเรียน} \@letterto & 

\end{tabular} % เว้นหนึ่งบรรทัดข้างล่างนี้ห้ามลบ

}

% คำสั่ง \undersigned เพื่อสร้างที่สำหรับเซ็นชื่อของผู้เขียนบันทึกข้อความ
% ตำแหน่งต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงได้ ถ้าทราบว่ามีข้อกำหนดตายตัวไว้อย่างไร
\newcommand{\undersigned}{%

\vskip 3em

\parbox{0.3\textwidth}{\qquad}\parbox{0.7\textwidth}{\centering \@author}

}

%----------------------------------------

เวลาใช้งานในแฟ้มเอกสาร Latex ก็เรียกใช้ class officialmemoth ดังนี้

%----------------------------------------  

\documentclass[12pt,a4paper]{officialmemoth}

\usepackage[thai]{babel}

\usepackage{thswitch}

% ใช้แบบอักษรกินรี ซึ่งเชื่อว่าคล้าย อังศณา มากที่สุด (ทำไมต้องเป็นอังศณาด้วยนะ?)

\usefont{LTH}{kinnari}{m}{n}

% ชื่อเรื่องหนังสือ

% ชื่อหน่วยงาน

% รหัสหน่วยงาน

% หมายเลขโทรศัพท์หน่วยงาน

\title{ทดสอบบันทึกข้อความ}

\officeunit{คณะวิศวกรรมศาสตร์ ภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า}

\unitid{{\bf ศธ} 0514.4.1.4}

\telephonenum{12142 -- 44 ต่อ 712}

% เลขส่งหนังสือ (ปรกติมักเว้นว่างไว้ นอกเสียจากเราจะทราบเลขแน่นอน)

% วันที่ออกหนังสือ

\memoreg{}

\date{วันที่ 14 สิงหาคม 2553}

% ผู้รับหนังสือ และ

% ผู้เขียนหนังสือ (พร้อมตำแหน่ง โดยขึ้นบรรทัดใหม่ ถ้ามี)

\letterto{หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า}

\author{นายกิตติพงษ์ มีสวาสดิ์ \\ อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า}

\begin{document}

% คำสั่ง \openning จะทำการสร้างส่วนหัวของบันทึกข้อความขึ้นมา

\openning

ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า

ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษ ทดสอบย่อหน้าและหัวกระดาษ ทดสอบหัวกระดาษและย่อหน้า ทดสอบย่อหน้า

% คำสั่ง \undersigned จะทำการเขียนชื่อผู้เขียนบันทึก และตำแหน่ง (ถ้ามี)

\undersigned

\end{document}

%----------------------------------------  

และผลที่ได้จะมีหน้าตาแบบนี้

สิ่งที่ยังเป็นปัญหาอยู่ มีอยู่ 2 - 3 ประการด้วยกันคือ

ผมไม่ทราบว่าตำแหน่งต่าง ๆ ในส่วนหัวของบันทึกข้อความ มีระบุไว้แน่นอนชัดเจนหรือไม่ เท่าที่เห็นใช้ Word Processor เขียนกัน ก็ใช้ Tab กะ ๆ เอา ตอนนี้เลยใช้ tabular environment ซึ่งทำให้ "วันที่" กับ "โทร." นั้นตรงกัน ถ้าไม่มีข้อเสนอแนะเป็นอย่างอื่น ก็จะคงไว้อย่างนี้
ผมไม่ทราบว่าตำแหน่งของการลงชื่อท้ายบันทึกข้อความ มีระบุไว้แน่นอนชัดเจนหรือไม่ เท่าที่เห็นใช้ Word Processor เขียนกัน ก็ใช้ Tab กะ ๆ เอา ตอนนี้เลยใช้ parbox ช่วยกันพื้นที่ไว้ ถ้าไม่มีข้อเสนอแนะเป็นอย่างอื่น ก็จะคงไว้อย่างนี้
รูปครุฑที่ใช้ เป็นรูปจาก wikipedia ซึ่งมีข้อความอธิบายว่า กฏหมายกำหนดไว้ว่า ตราครุฑ เป็นผลงานอันไม่มีลิขสิทธิ์ เนื่องจากเป็นส่วนประกอบของ ระเบียบ ข้อบังคับ คำสั่ง ฯลฯ ของราชการ แต่ถ้าผมทราบว่าใครเป็นผู้สร้างรูปนี้ขึ้นมาก็คงจะดีกว่านี้
ในระบบของผม (ใช้ debain/lenny) อยู่ ไม่สามารถใช้ latex กับ UTF8 ได้ ดังนั้นแฟ้มทั้งหมดที่สร้างขึ้นนี้ จึงเป็น TIS-620 ทั้งหมด แต่สำหรับท่านที่ต้องการนำไปใช้ หากคัดลอกจากเว็บ ก็สามารถใช้ UTF8 ได้ทันทีโดยเติม \usepackage[utf8]{inputenc} ไว้ที่ส่วน preemble ของเอกสาร ก็น่าจะได้
ในระบบของผม ไม่สามารถใช้คำสั่ง \includegraphics กับ GIF ต้นฉบับได้ (ยังหาสาเหตุไม่ได้) จึงต้องแปลง GIF เป็น EPS แทน ซึ่งการทำเช่นนี้มีจุดอ่อนคือ อาจใช้กับ pdflatex ซึ่งเป็นเครื่องมือหลักของ latex ในวินโดว์ ไม่ได้
คนบางคนในหน่วยราชการบางหน่วย อาจไม่เข้าใจเรื่องแบบอักษร ทำให้ยึดติดอยู่กับแบบอักษรตระกูล Angsana หรือ Browallia หรืออื่น ๆ อันเป็นผลงานที่มีลิขสิทธิ์และมีราคา ไม่มีใช้ในระบบโอเพนซอร์ส และไม่ยอมรับแบบอักษรที่ทางรัฐบาลเป็นผู้สนับสนุนให้สร้างเอง เช่น กินรี นรสีห์ และอื่น ๆ ถ้าเป็นเช่นนี้ก็ช่วยไม่ได้จริง ๆ คงต้องทำใจอย่างเดียว

หลังจากนี้จะรอรับคำชี้แนะเพื่อแก้ไขและปรับปรุงสัก 1 - 2 สัปดาห์ เมื่อแก้ไขและปรับปรุงแล้วจะนำแฟ้มเอกสารต่าง ๆ มาเผยแพร่ต่อไปครับ

ประสบการณ์การสร้าง Template ของ Latex สำหรับการเขียนบทความวิจัย

2010-08-13T01:00:00.000-07:00

จากที่เป็นเพียงผู้ใช้ Latex มานาน ในที่สุดผมก็มีความต้องการออกแบบเอกสารใหม่มากเพียงพอที่จะก้าวข้ามระดับ "ขั้นต้น" ไปสู่ "ขั้นกลาง" ซึ่งก็คือการทำ Customize Latex และการสร้าง Class ไฟล์ ที่ผมใฝ่ฝันที่จะทำให้ได้มานานแล้วนั่นเอง

สำหรับท่านที่ยังไม่ทราบขออธิบายตามความเข้าใจของผมเองสักนิดว่า Class File (xxx.cls) คืออะไร ในระดับที่ผมเข้าใจ Class File คือไฟล์ที่กำหนดพฤติกรรมของคำสั่งต่าง ๆ ของ Latex พฤติกรรมเหล่านี้อาจรวมถึง ขนาดกระดาษ กั้นหน้า กั้นหลัง แบบอักษร ฯลฯ หลายคนก็เรียก Class File ที่ทำหน้าที่เหล่านี้ว่า Template (แต่ผมคิดว่าไม่ใช่ชื่ออย่างเป็นทางการในวงการ Latex)

บางคนก็อาจสงสัยว่า ที่ผมว่าผมใฝ่ฝันที่จะทำเป็นมานานนั้น ทำไมมันนานนัก? มันยากนักรึ? คำตอบคือมันก็ไม่ยาก แต่มันก็ไม่ง่ายครับ แต่ที่ทำไม่ได้สักทีเพราะ

แต่เดิมนั้นผมยึดติดกับ Syntax ของ Latex มากเกินไป พอมี Syntax แปลก ๆ เราก็ปิดกั้นสมองเลย ไม่พยายามทำความเข้าใจ
อันที่จริงมันก็ไม่ยากมาก แต่ผมไม่อ่านรายละเอียดที่เขามีให้อ่าน เอาแต่อ่านผ่าน ๆ หวังจะเจอ Quick Solution ตอนนี้เริ่มเข้าใจแล้วว่าโลกนี้ไม่ใช่มาม่า ไวไว ไม่มีอะไรง่ายกว่าที่มันควรจะเป็น

ตอนนี้มีความต้องการสร้าง Class File มาก ก็เลยไม่เสียเวลาหา Quick Solution แล้วลุยตามคำแนะนำในอินเตอร์เนตเลย จากการค้นดูพบเอกสารที่สำคัญ 3 รายการด้วยกันคือ

Minutes in Less Than Hours: Using LaTeX Resources โดย Jim Hefferon
Rolling your own Document Class: Using LaTeX to keep away from the Dark Side โดย Peter Flynn
LaTeX2e for class and package writers โดยทีม LaTeX3 Project
The LaTeX Companion (Tools and Techniques for Computer Typesetting)

บทความที่ควรอ่านก่อนสำหรับผมก็คือบทความแรก บทความนี้นำเสนอแนวคิดว่า Latex มีคนเขียน Package ต่าง ๆ เยอะแล้ว ถ้าต้องการปรับแต่งเอกสาร ทำผ่าน Package พวกนี้โดยไม่ต้องไปเขียน Code หน้าตาแปลก ๆ ก็ได้ เพราะงานส่วนใหญ่ที่เราอยากทำนั้น เราไม่ใช่คนแรกแน่ ๆ เช่นการตั้งกั้นหน้า กั้นหลัง มันต้องมีคนเขียนโปรแกรมเพื่อจัดการงานเหล่านี้ไว้แล้ว สิ่งที่เราต้องทำก็คือ รู้ให้ชัดว่าเราต้องการอะไร แล้วก็หาโปรแกรม (Package) ที่สอดคล้องกับความต้องการของเรามาใช้งาน

บทความที่สองจะช่วยเวลาเราไม่รู้ว่าคำสั่งนี้ทำงานอย่างไร บทความที่สองจะมี Code ที่สำคัญของ Class article ให้อ่านพร้อมอธิบายผลของมัน ทำให้เข้าใจกลไกการทำงานของ Class มากขึ้น

บทความที่สาม อืม...อันที่จริง ผมยังไม่ค่อยได้อ่านบทความที่สามนี้เท่าไรนะ

เอกสารอีกฉบับเป็นหนังสือเลยคือ The LaTeX Companion
หากไม่มีอธิบายในเอกสาร 3 ฉบับข้างต้น ผมจะมาไล่ดูใน Index ของหนังสือเล่มนี้ (แน่ะ! Quick Solution อีกแล้ว - แหมหนังสือมันหนาตั้ง 1090 หน้าเชียวนะครับ)

ตอนนี้ผมต้องการสร้าง Class File สำหรับการเขียนบทความวิจัยสำหรับการประชุมวิชาการทางวิศวกรรมไฟฟ้า (Electrical Engineering Conference - EECON) สิ่งที่ต้องทำจึงประกอบด้วย

~~เรียกใช้ Class proc ซึ่งมีอยู่แล้ว~~ จากนั้นจึงปรับแก้พารามิเตอร์ต่าง ๆ
~~ตั้งค่าขอบกระดาษ~~ ทำได้โดยใช้ Package geometry
~~ตั้งค่าแบบอักษรเป็นแบบ Times Roman~~ ทำได้โดยใช้ Package mathptmx
~~ตั้งค่าระยะห่างระหว่างชื่อบทความกับชื่อผู้แต่ง~~ ทำได้โดยใช้คำสั่ง renewcommand กับ maketitle
~~ตั้งค่าระยะห่างระหว่างชื่อผู้แต่งกับเนื้อบทความ~~ ทำได้โดยใช้คำสั่ง renewcommand กับ maketitle
สร้างคำสั่งที่จะผูกชื่อผู้แต่งกับสถาบันไว้ด้วยกัน
สร้างคำสั่งที่จะบังชื่อผู้แต่งกับสถาบัน สำหรับฉบับที่จะส่งให้ Reviewer อ่าน
สร้างคำสั่ง Keyword
~~ตั้งค่าระยะห่างระหว่าง หมายเลขหัวข้อกับชื่อหัวข้อ~~ ทำได้โดยใช้ Package titlesec
~~ทำให้ย่อหน้าแรกหลังจากหัวข้อ มีย่อหน้า (Indent)~~ ทำได้โดยใช้ Package indentfirst
จัดการกับระบบอ้างอิง
สร้างคำสั่งเติมรูปและประวัติผู้เขียน

ตอนนี้ทำส่วนที่ง่ายเสร็จไปบางส่วนแล้ว หากทำได้ทั้งหมดก็จะนำมาแบ่งปันประสบการณ์กันต่อไปครับ

สิ่งที่ได้มาจากการ "ลงมือทำ" ก็คือ คำสั่งที่เคยดูแปลกตาเมื่อสมัยก่อน ตอนนี้ผมก็เริ่มรู้สึกคุ้น ๆ กับมันมากขึ้น และเริ่ม "อ่านออก" หลายคำสั่งแล้ว

หากสามารถสร้าง Class File สำหรับ EECON ภาษาอังกฤษได้ ต่อไปจะพยายามทำ Class File สำหรับ EECON ภาษาไทยดู อันนี้ดูจะยากกว่าทั้งในเรื่องต้องมี Title 2 หัว คือทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ต้องมีทั้งบทคัดย่อภาษาไทย และ Abstract ภาษาอังกฤษ ต้องจัดการระบบอ้างอิงเอกสารภาษาไทยปนกับภาษาอังกฤษด้วย ก็จะค่อย ๆ ลองทำไป ใครมีคำแนะนำอะไรก็ยินดีเรียนรู้และขอขอบคุณล่วงหน้าครับ

ใช้ Latex เขียนหนังสือราชการ

2010-06-03T12:50:00.000-07:00

ผมใช้ Latex มานาน แต่ก็มีความเชี่ยวชาญ Latex เพียงระดับธรรมดา คืออ่านคู่มือออก ใช้งานได้ แต่ไม่เก่งกาจถึงขนาดออกแบบเอกสารเองได้ ใช้เป็นเพียงคลาสหรือแพคเกจที่มีคนออกแบบไว้ให้แล้วเท่านั้น ดังนั้นปัจจุบันจึงใช้ Latex เขียนเพียงเอกสารประกอบการสอนโดยใช้แพคเกจ Beamer ช่วย (และใช้สไตล์และธีมสำเร็จรูปที่มากับแพคเกจ)

แต่ผมก็หงุดหงิดกับการใช้ Open Office ในการเขียนหนังสือราชการเพราะเราใช้ Open Office ไม่คล่อง ควบคุมตำแหน่งจำพวกกั้นหน้า แท็ป ย่อหน้า ไม่ใคร่จะได้

ก็นึกได้ว่าเคยเห็นแพคเกจหนึ่งในรายชื่อแพคเกจของ Synaptic คือ fig2sty ซึ่งมีคำอธิบายว่าเป็นโปรแกรมช่วยออกแบบเอกสารสำหรับ Latex ด้วย xfig จึงลองอ่าน man page ดู พบว่าใช้งานง่าย จึงทดลองใช้ fig2sty ช่วยออกแบบหนังสือราชการดู

การใช้งาน fig2sty มีหลักการง่าย ๆ ก็คือ

สร้าง Layout ของเอกสารด้วย xfig โดยสร้างเป็นแฟ้มรูปภาพ fig โดยตำแหน่งต่าง ๆ ระบุด้วยกรอบสี่เหลี่ยม
ในแทรกแท็กข้อความ (อ่านความหมายของพารามิเตอร์ข้อความจาก man page) เช่นชื่อ type ของข้อความในตำแหน่งนั้น ๆ
เรียกใช้คำสั่ง > fig2sty yourlayout.fig ท่านจะได้แฟ้ม yourlayout.sty มา
เขียนแฟ้ม tex โดยเรียกใช้แฟ้ม sty ในแฟ้มนี้
เรียกใช้คำสั่งของ Latex ตามขั้นตอนปกติ

สร้าง Layout ด้วย xfig และแท็กต่าง ๆ

การเรียกใช้แฟ้ม sty จากแฟ้ม tex



\documentclass{article}

\usepackage[thai]{babel}

\usepackage{figtosty}   <----- เรียกใช้แพคเกจนี้ 

\usepackage{yourlayout} <--- เรียกใช้ yourlayout แล้วแต่ว่าตั้งชื่อไว้ว่าอย่างไร  



\begin{document} 

\begin{officialmemo} 

\begin{figframe}{header}  <--- ชื่อแท็กตาม Layout ที่ออกแบบ

\begin{center}
{\Large {\bf บันทึกข้อความ}} <--- หัวกระดาษ
\end{center}
\end{figframe}

\begin{figframe}{headtag} <--- ชื่อแท็กตาม Layput ที่ออกแบบ
\noindent {\bf ส่วนราชการ} คณะ... ภาควิชา... \\
ที่ ศธ xxxx.x.x/xxxx \\            \
{\bf เรื่อง} ขอความอนุเคราะห์      |
\\ {\bf เรียน} หัวหน้าฝ่าย         |

\\ \indent {\bf โทร} xxxxx, xxxxx  >--- รูปแบบส่วนหัวของหนังสือราชการที่ผมใช้

\\ วันที่ 2 มิถุนายน 2553\\        |
\\                                 |
\\                                 /
\end{figframe}

\begin{figframe}{body}
\indent เนื่องด้วยอะไรสักอย่าง... <--- เนื้อความ

\hspace*{8cm}ด้วยความนับถือ \\     <--- คำลงท้ายหนังสือ
\\
\\
\hspace*{9cm}อาจารย์นั่งฟัง ตั้งใจสอน
\\
\hspace*{9cm}อาจารย์ประจำภาควิชาฯ
\end{figframe}
\end{officialmemo}
\end{document}

ในโค้ด Latex ผมละส่วนที่เกี่ยวกับการจัดกั้นหน้า กั้นหลังไว้ เนื่องจากไม่แน่ใจว่าหากไปทดลองที่เครื่องอื่นแล้วจะได้ผลแน่นอนเหมือนกันหรือไม่

ผลลัพธ์ที่ทดลองได้

ปัญหาที่พบ
หากไม่ตั้งค่ากั้นหน้า กั้นหลัง และออฟเซ็ตต่าง ๆ เอกสารจะกินขวา ผมแก้โดย preemble นี้



\pagestyle{empty}

\setlength{\hoffset}{0pt}

\setlength{\marginparwidth}{0pt}

\setlength{\oddsidemargin}{0pt}

\setlength{\textwidth}{17cm}



\setlength{\voffset}{0pt}

\setlength{\topmargin}{0pt}

\setlength{\headheight}{0pt}

\setlength{\headsep}{0pt}

ปัญหาถัดมาคือตัวหนังสือที่คอลัมน์ซ้ายกับคอลัมน์ขวาของส่วนหัว (เรื่อง เรียน ฯลฯ) ไม่ตรงบรรทัดกัน ผมแก้แบบถึก ๆ โดยเติมแท็ก offset ลงในกรอบขวา ค่อย ๆ ปรับจนตรงกัน

ปัญหาสุดท้าย คือส่วนคำลงท้าย เราควบคุมตำแหน่งได้แน่นอนก็จริง แต่ถ้ามีการเปลี่ยนแปลงข้อความ ก็จะต้องมาตั้งค่าตรงนี้กันใหม่อีก ผมยังแก้ไม่ได้ แต่คิดว่าน่าจะใช้คำสั่ง box ของ Latex ช่วยได้ เอาไว้ลองแล้วจะมารายงานผลต่อไปครับ

เรื่องตลกที่สุดของงานนี้ก็คือ แฟนผมมาเห็นเข้าว่าผมกำลังทำอะไรอยู่ พออธิบายให้ฟัง เธอก็แซวว่า

"ถ้าเป็นเรานะ เราคงใช้ Latex ทำในสิ่งที่ Word ทำไม่ได้ ถ้าทำแค่นี้เราใช้ Word เร็วกว่า"

คิดไปคิดมา เออนะ มันก็จริงของเขา แต่เอาเถอะ ผมว่าผมทำ Layout ไว้อย่างนี้ สบายกว่าที่จะไปหงุดหงิดกับกั้นหน้ากั้นหลังอะไรนั่นของ Open Office อยู่บ้างหรอก

การเขียนสมการในเว๊บและในบล๊อก

2010-05-27T11:07:00.000-07:00

การเขียนสมการในบล๊อกหรือในเว๊บโดยทั่วไป (HTML) นั้น ทำไม่ได้เลย (หรือได้?) เมื่อมหาวิทยาลัยมีนโยบายให้ผู้สอนจัดสร้างสื่อ e-Learning สำหรับนักศึกษา เราก็อยากจะจัดทำเว๊บหรือเขียนบล๊อกที่บรรยายเนื้อหาที่สอน

แต่เนื้อหาที่สอนไม่มีทางหลีกเลี่ยงสมการได้ เราจะเขียนสมการลงในเว๊บหรือบล๊อกของเราอย่างไร? โชคดีที่มีคนคิดแก้ปัญหานี้ไว้แล้วครับ นั่นก็คือจาวาสคริปต์เพื่อการสร้างสมการโดยแปลงรหัสสมการให้เป็นภาพแบบ svg สคริปต์ดังกล่าวก็คือ ASCIIMathML.js สคริปต์ดังกล่าวนี้เขียนขึ้นและดูแลโดยนาย Peter Jibsen จากมหาวิทยาลัย Chapman University ครับ

วิธีใช้ก็ง่ายมาก (สำหรับเว๊บที่คุณมีอำนาจเต็ม) นั่นก็คือ

ดาวน์โหลดสคริปต์ดังกล่าวจาก ASCIIMathML
อัพโหลดสคริปต์นันไปที่โฮสต์ของเว๊บไซต์ของคุณ เลือกไดเร็คตอรีได้ตามใจตราบใดที่ยังเป็นไดเร็คตอรีที่เข้าถึงได้ทาง www สมมติว่าเป็น webroot/ASCIIMathML.js ก็ได้ (เมื่อ webroot หมายถึงตำแหน่งรากของเว๊บของคุณ ไม่ใช่ตำแหน่ง root ของระบบ)
เติมแท็กสคริปต์ลงในส่วนหัวของไฟล์ HTML ของหน้าเว๊บที่ต้องการแสดงสมการดังต่อไปนี้

<script> type="text/javascript" src="ASCIIMathML.js" </script>

ลงในระหว่างแท็ก <head> ... </head> ในแฟ้ม HTML นั้น ๆ ซึ่งส่วนนี้อาจอยู่ในแม่แบบของเว๊บ หรือจะเป็น HTML โดยตรงก็ได้ แล้วแต่เว๊บของท่าน

ในส่วนเนื้อความ ท่านก็สามารถเขียนสมการโดยใช้รหัสที่มีความคล้ายคลึงกันกับ LaTeX (เป็นส่วนใหญ่) ได้ โดยให้ครอบรหัสของสมการด้วย a``math ... enda``math
เช่น a``math x^{2}=\frac{1}{y} enda``math จะให้ผลเป็น amath x^{2}=\frac{1}{y} endamath

สำหรับกรณีการการเขียนสมการลงบล๊อก (เฉพาะที่รู้จักคือ blogger.com เท่านั้น) จะยุ่งนิดหน่อยเนื่องจาก

หาทางแทรกแท็ก <script>...</script> เข้าไปใน Blog และ
ต้องหาที่สำหรับเป็นโฮสของจาวาสคริปต์อันนี้

ปัญหาแรกนั้นมีทางทำได้ไม่ยาก ให้ไปที่เมนูรูปแบบ (Template) ของบล๊อกของคุณ และแก้ไขแม่แบบแบบ HTML ดังรูป การแทรกโค้ดให้แทรกในแท็กส่วนหัว (Head) ซึ่งในนั้นจะมีโค้ดอื่น ๆ อีกเยอะ ก็เลือกแทรกตรงใกล้ ๆ กับท้าย ๆ แท็กก็ได้ครับ

ส่วนปัญหาที่สอง เนื่องจากผมไม่สามารถอัพโหลดสคริปต์ตัวนี้ เข้าไปไว้ใน Blogger ได้ ทางออกก็คือหาเว๊บอื่นสำหรับใช้เป็นโฮสของสคริปต์ตัวนี้ และให้เรียกสคริปต์ตัวนี้จากโฮสดังกล่าวในแท็ก

<script> type="text/javascript" src="http://www.yourhost.com/ASCIIMathML.js" </script>

ในส่วนหัว (<head>...</head>) ของแฟ้ม HTML ของคุณ สังเกตว่า src ของสคริปต์กลายเป็น URL ของเว๊บที่ใช้โฮสแล้ว ปัญหาคือผมไม่มีโฮสแบบนั้นเป็นของตัวเองนี่สิ ผมมีแต่ Google Site จะทำยังไงดี?

ทางออกง่ายอย่างคิดไม่ถึงครับ คำแนะนำอันนี้ผมพบที่ SOSwitch Blog ซึ่งขั้นตอนมีดังนี้ครับ (อนุมานว่ามีบัญชี Google Site และเปิดไซต์แล้วนะครับ)

ดาวน์โหลดสคริปต์มาไว้ที่เครื่องตนเองก่อน
เปลี่ยนนามสกุลแฟ้มเป็น txt เสีย
ไปที่ไซต์ของตนเองใน Google Site
สร้างหน้าเว๊บใหม่ขึ้นมาโดยใช้แม่แบบตู้เอกสาร (File Cabinet) หรือถ้ามีอยู่แล้วและใช้รวมกันได้ก็ไม่ต้องสร้างใหม่ ข้ามขั้นตอนนี้ไปเลย
อัพโหลดแฟ้มสคริปต์ที่เปลี่ยนนามสกุลแล้วขึ้นไป
คัดลอกลิงก์ที่ชี้มาที่แฟ้มนี้ในตู้เอกสาร เอาเฉพาะ URL ส่วนขยายอื่น ๆ เช่น ?attredirects=0&d=1 ก็ตัดทิ้งไป ลิงก์ที่คัดลอกมานี้แหละครับ นำไปใช้ที่ scr ในแท็ก <script> ข้างบน

เมื่อเสร็จแล้ว ก็สามารถสนุกสนานกับการเขียนสมการเพื่อประกอบการสอนได้ดังนี้

amath P_{3}^{0}=A_{0}(x-x_{0})^{3}+B_{0}(x-x_{0})^{2}+C_{0}(x-x_{0})+D_{0} endamath

อยากเขียนเท่าไรก็เขียนไป เขียนกันให้สะใจไปเลย!

การออกแบบวงจรโดยใช้โปรแกรม Opensource ตอนที่ 2/3

2010-05-09T23:53:00.000-07:00

หลังจากที่ได้ทดลอง KiCad ทำงานง่าย ๆ แล้ว ก็ถึงเวลาทดลองใช้ KiCad แบบจริงจัง คือมีชิ้นงานเป็นผลลัพธ์สุดท้ายได้ ความตั้งใจก็คือใช้ Opensouce โปรแกรม ในการออกแบบตั้งแต่ ลายวงจร (Schematic) จำลองวงจร (Simulation) ออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์ และประกอบวงจรจริง ๆ โดยตั้งใจว่าจะแบ่งทำเป็น 3 ตอนคือ

ตอนที่ 1 วาดลายวงจร โดยใช้ KiCad และจำลองวงจรโดยใช้ gnucap ร่วมกับ gspiceui
ตอนที่ 2 ออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์โดยใช้ KiCad และ
ตอนที่ 3 ประกอบวงจรและทดสอบ

ตอนที่ 2 ออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์โดยใช้ KiCad
จากลายวงจรและการจำลองวงจรในตอนที่ 1 ในการทำงานจริงเราควรต่อวงจรลงบนโปรโตบอร์ดเพื่อให้มั่นใจเสียก่อนว่าวงจรทำงานได้จริง แต่เนื่องจากวงจรที่กำลังออกแบบอยู่นี้เป็นวงจรแบบง่าย จึงละไว้

เมื่อจะออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์ ก็มี 2 - 3 ประเด็นที่ทำให้ต้องไปปรับปรุงแก้ไขวงจรในตอนที่ 1 เสียใหม่ คือ

แม้ว่าในอุดมคติ วงจรนี้จะมีศักยภาพที่จะขับกำลังได้ถึง 1.5 วัตต์ ที่โหลด 8 โอห์ม แต่เมื่อทดสอบโดยการจำลองวงจรแล้ว พบว่ากำลังสูงสุดที่จ่ายได้คือ 0.25 วัตต์ ไม่ใช่ 0.5 วัตต์ ซึ่งถือว่าน้อย ปัญหาอาจเกิดจากการตั้งจุดไบแอสของทรานซิสเตอร์แต่ละตัว หรืออาจเกิดจากข้อจำกัดของตัวทรานซิสเตอร์ที่เลือกใช้ อาจปรับปรุงได้ในอนาคต
วงจรในตอนที่ 1 ไม่มีแหล่งจ่ายไฟ ก็เติมส่วนของแหล่งจ่ายไฟตรงแบบง่าย ๆ โดยใช้ไอซีเรกกูเลเตอร์เบอร์ยอดนิยม 7812 เนื่องจากกำลังสูงสุดที่จะขับได้ที่โหลด 8 โอหม์ คือ 0.25 วัตต์ หมายความว่ากระแสสูงสุดคือ 0.25 แอมแปร์ ไอซีขนาด 1 แอมแปร์ก็เกินพอ
วงจรในตอนที่ 1 มีช่องสัญญาณเดียว หากตั้งใจจะใช้กับเครื่องเล่น MP3 ก็ควรทำให้พร้อมสำหรับสเตอริโอ จึงได้เพิ่มวงจรลงไปอีกหนึ่งช่องสัญญาณซึ่งเหมือนกันทุกประการ
เมื่อไปซื้อวัสดุ พบว่าบางรายการไม่มีขาย จึงปรับแก้รายการวัสดุเล็กน้อย ทดสอบจำลองวงจรแล้วไม่มีปัญหา

แก้ไขแล้วได้ลายวงจรดังรูป

ก่อนจะสร้าง Netlist เพื่อนำไปทำแผ่นวงจรพิมพ์ จะต้องทำการ "เรียงเบอร์" (Annotate Schematic) เสียก่อน โปรแกรมจะทำการใส่เลขประจำตัวเช่น C1 C2 ให้กับอุปกรณ์แต่ละตัวโดยอัตโนมัติ เมื่อเรียงเบอร์เสร็จแล้ว ก็สามารถสร้าง Netlist ได้

Netlist ที่สร้างขึ้นจะเป็นแฟ้มข้อความ ระบุการเชื่อมต่อระหว่างโนดต่าง ๆ ในวงจร ขั้นตอนต่อไปคือการระบุ Footprint ของวัสดุแต่ละตัว ตรงนี้ KiCad ระบุว่าเป็นจุดที่แตกต่างจากโปรแกรม EDA อื่น ๆ ตรงที่ วัสดุหนึ่งรายการในลายวงจร เช่น C1 เราสามารถเลือก Footprint ให้ C1 ได้อย่างอิสระ (ข้อดีคือเราไม่ต้องสร้าง Symbol ใหม่ เมื่อมี Footprint ใหม่ ข้อเสียคือเราอาจเลือกผิด) การผูกวัสดุเข้ากับ Footprint ให้ใช้โปรแกรม Cvpcb ซึ่งเรียกใช้ได้จากแถบเครื่องมือของ EESchema หรือจาก Project Manager ของ KiCad ก็ได้

จากรูปหลักแรกคือลำดับที่ หลักที่ 2 คือชื่ออุปกรณ์ หลักที่ 3 คือค่าของอุปกรณ์ และหลักที่ 4 คือ Footprint ของอุปกรณ์ ซึ่งเราจะต้องเลือกเองให้ถูกต้องตรงกับวัสดุที่เรามี

เมื่อผูกวัสดุเข้ากับ Footprint ได้แล้ว จึงเรียก pcbnew ขึ้นมา โดยจะเรียกจากแถบเครื่องมือของ EESchema หรือจาก Project Manager ของ KiCad ก็ได้เช่นเดียวกัน น่าเสียดายว่าตอนที่ดำเนินการออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์นั้นไม่ได้เก็บรูปต่าง ๆ ไว้ จึงจะไม่เขียนละเอียด

ข้อสังเกตสำคัญที่พบตอนที่ออกแบบก็คือ ค่าพารามิเตอร์ของลายเส้นของลายวงจรหรือแทร็ค (Track) จะไม่อยู่ในส่วนของ Preferences แต่จะอยู่ในส่วนของ Design Rule กว่าจะหาเจอก็งงไปนานเหมือนกัน การตั้งค่าความกว้างของแทร็ค และ Design Rule อื่น ๆ สามารถตั้งได้เองทั้งหมด ซึ่งน่าจะเป็นปัญหาสำหรับมือใหม่ หรือมือสมัครเล่น (เช่นผมเอง) เนื่องจากไม่ทราบเกณฑ์ต่าง ๆ ในการสร้างแผ่นวงจรพิมพ์ แต่ถ้าเราจะจ้างบริษัทให้กัดแผ่นวงจรพิมพ์ให้เรา ผมว่าบริษัทอาจมีเกณฑ์ Design Rule ที่เราขอทราบข้อมูลได้

วงจรเล็กนิดเดียว พอรู้วิธีทำก็สามารถทำเสร็จได้ภายในเวลา 2 คืน หน้าตาเป็นดังรูป

น่าเสียดายว่าไม่สามารถแสดงรูป 3 มิติของแผ่นวงจรพิมพ์นี้ได้ เข้าใจว่าเป็น Bug ของ KiCad เอง แต่ว่าไม่รู้ว่าจะรายงาน Bug อย่างไร เนื่องจากหน้าจอมันจะมืดไปเฉย ๆ ไม่มีข้อมูล เลยไม่แน่ใจว่าเป็น Bug ของ KiCad หรือของ Mesa หรือว่าของ X ไม่งั้นคงมีภาพ 3 มิติสวย ๆ มาอวดกัน

หลังจากอัพเกรดและอัพเดต sid ล่าสุดพบว่ามีการอัพเกรด X หลายโมดูล เลยทดลองสร้างภาพสามมิติของ KiCad ดูอีกครั้งปรากฏว่าไม่มืดแล้วครับ แล้วก็ได้ภาพมาด้วย เลยขอเอามาอวดกันสักหน่อย

ตอนนี้กัดปริ้นได้แล้วครับ แต่ยังเจาะไม่ครบเลยยังไม่ได้ลองประกอบดู หากประกอบเสร็จก็จะเอามาลง Blog เหมือนเคย อันที่จริง วงจรแค่นี้มันก็ถือว่าจิ๊บจ๊อยมากเมื่อเทียบกับงานของอีกหลาย ๆ ท่าน แต่ก็อยากเอามาลงไว้ในฐานะที่เป็นวงจรที่ (ตั้งใจจะ) ใช้ KiCad ในการสร้างจนใช้งานได้จริงเป็นชิ้นแรก หากผลงานออกมาดีจะเอาไว้ใช้ช่วยสอนในวิชาอิเล็กทรอนิกส์ด้วยเสียเลย

การออกแบบวงจรโดยใช้โปรแกรม Opensource ตอนที่ 1/3

2010-04-25T05:45:00.000-07:00

ตอนที่ 1 วาดลายวงจร โดยใช้ KiCad และจำลองวงจรโดยใช้ gnucap ร่วมกับ gspiceui
ตอนที่ 2 ออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์โดยใช้ KiCad และ
ตอนที่ 3 ประกอบวงจรและทดสอบ

วาดลายวงจร โดยใช้ KiCad และจำลองวงจรโดยใช้ gnucap ร่วมกับ gspiceui
วงจรที่เลือกคือวงจรขยายเสียงคลาสเอบีขนาด 0.5 วัตต์ ไม่ใช้ออปแอมป์หรือไอซีขยายเสียงสำเร็จรูป ออกแบบตามตำราเป๊ะ ๆ ไม่พลิกแพลงใด ๆ วงจรแบ่งออกเป็น 3 ส่วนย่อยซึ่งคนที่ผ่านวิชาอิเล็กทรอนิกส์น่าจะสังเกตได้ คือ

วงจรขยายแรงดันแบบอิมิตเตอร์ร่วม
วงจรกันชน (Buffer)
วงจรขยายกำลังคลาสเอบี

ใช้ KiCad วาดลายวงจร โดยความตั้งใจแรกตอนที่วาดลายวงจรคือเพื่อสร้างแผ่นวงจร ลายวงจรจึงประกอบด้วยขั้วต่อสาย 3 จุด คือ ขั้วสัญญาณขาเข้า ขั้วสัญญาณขาออก และขั้วไฟเลี้ยง ดังรูป

เมื่อได้ลายวงจรแล้ว เราจะให้ KiCad สร้าง Netlist สำหรับ gnucap ให้เราได้ ผลที่ได้จะเป็นแฟ้มข้อความนามสกุล CIR ซึ่งมีเนื้อหาดังนี้

* EESchema Netlist Version 1.1 (Spice format) creation date: อา. 25 เม.ย. 2553, 18:45:25

C1 14 3 1u
P4 0 CONN_1
P3 5 CONN_1
P1 14 0 CONN_2
C2 13 0 470u
R2 3 0 42k
R1 5 3 79k
R5 13 0 39
R3 5 12 430
Q1 4 3 12 2N3904
RV1 10 10 9 100
R4 4 13 82
Q2 11 12 5 2N3904
R6 8 0 220
D2 9 8 1N4148
D1 11 10 1N4148
C3 6 7 470u
P2 7 0 CONN_2
R8 6 15 1
R7 2 6 1
Q4 15 8 0 2N2907
Q3 2 11 5 2N2222

.end

จากแฟ้มนี้ เราพบว่าต้องแก้ไขเพื่อให้จำลองวงจรใน gnucap ได้ 3 - 4 จุดด้วยกันคือ

ขั้วต่อสัญญาณ Px ต่าง ๆ ไม่ต้องใช้ ก็ลบออก
การเรียงลำดับของขาทรานซิสเตอร์ใน KiCad กับ gnucap ไม่ตรงกัน กล่าวคือ ใน KiCad จะเรียงลำดับเป็น E-B-C ในขณะที่ gnucap ต้องการให้เรียงลำดับเป็น C-B-E ก็แก้ไขลำดับของขาให้ถูกต้อง
มีอุปกรณ์ตัวหนึ่งคือตัวต้านทานปรับค่าได้ ที่ gnucap ยังจำลองไม่ได้ ก็แก้ไขให้เป็นตัวต้านทานแทน ไม่ต้องปรับค่า
อุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์ยังไม่มีโมเดล (.model) ในโปรแกรม gnucap นี้เราสามารถใช้โมเดลของ Spice ซึ่งหาได้จากบริษัทผู้ผลิตทั่วไปได้ทันที แต่โมเดลเหล่านี้ไม่ใช่ Opensource ผมจึงนำมาพิมพ์ไว้ตรงนี้ไม่ได้ หากใครสนใจให้ลองเข้าไปหาจากดาตาชีทของบริษัท หรือจากเว็บก็ได้ เมื่อโหลดมาแล้วก็เติมเข้าไปท้ายแฟ้ม ก่อน .end
ไม่ได้กำหนดตำแหน่งไฟเลี้ยง และสัญญาณขาเข้า ก็ให้เพิ่ม VSupply กับ Vin เข้าไป ตามไวยกรณ์ของ gnucap

จะได้

* EESchema Netlist Version 1.1 (Spice format) creation date: อา. 25 เม.ย. 2553, 18:45:25

C1 14 3 1u
P4 0 CONN_1
P3 5 CONN_1
P1 14 0 CONN_2
C2 13 0 470u
R2 3 0 42k
R1 5 3 79k
R5 13 0 39
R3 5 12 430
Q1 12 3 4 2N3904
~~RV1 10 10 9 100~~
RV1 10 9 50
R4 4 13 82
Q2 5 12 11 2N3904
R6 8 0 220
D2 9 8 1N4148
D1 11 10 1N4148
C3 6 7 470u
~~P2 7 0 CONN_2~~
R8 6 15 1
R7 2 6 1
Q4 0 8 15 2N2907
Q3 5 11 2 2N2222

VSupply 5 0 12
Vin 14 0 GENERATOR

.model 1N4148 D (Is=5.84n...)*
.model 2N3904 NPN (Is=6.734f...)*
.model 2N2222 NPN (is=19f...)*
.model 2N2907 PNP (is=1.1P...)*

.end

โมเดลที่ดอกจัน (*) ไว้ หมายความว่าจะต้องไปโหลดมาจากเว็บของผู้ผลิตเอง ซึ่งจะมีพารามิเตอร์ให้ครบสำหรับ Spice ในกรณีของเราซึ่งใช้ gnucap นี้ เมื่อรันโปรแกรมซิมูเลชั่นแล้วจะเกิด Error ขึ้นเนื่องจาก gnucap ไม่รู้จักพารามิเตอร์บางตัว ให้ลบพารามิเตอร์ตัวนั้นทิ้งได้ (อย่างไรก็ตาม ไม่สามารถรับรองผลการทดลองได้)
เมื่อเตรียมแฟ้มเรียบร้อยแล้ว เราสามารถเลือกใช้ gnucap แบบบรรทัดคำสั่งก็ได้ หรือจะใช้ gspiceui เพื่อใช้ gnucap แบบ GUI ก็ได้ ในกรณีนี้เราเลือกใช้ gspiceui ซึ่งเรียกจากบรรทัดคำสั่งโดย

> gspiceui &

จะได้

หลักการของ gspiceui ก็คือเราจะต้อง "สร้าง" (Create) การซิมูเลชั่นขึ้นมาเสียก่อน แล้วจึงจะ "รัน" (Run) ซิมูเลชั่นนั้น ๆ ได้ การ "สร้าง" ซิมูลเลชั่นก็คือการตั้งค่าต่าง ๆ ของการซิมูเลชั่น นั่นเอง เช่นการกำหนดประเภทของการซิมูเลชั่น (.op .dc .ac) การกำหนดโหนด (Node) ที่ต้องการสังเกต การกำหนดประเภทของตัวแปรที่ต้องการสังเกต (แรงดัน กระแส กำลัง ค่าความต้านทาน) ส่วนการ "รัน" ซิมูเลชั่นก็คือการสั่งให้ gnucap ทำตามที่สั่ง

เมื่อทดลองใช้ดูพบว่าข้อความในแท็บ Netlist ไม่สามารถแก้ไขได้ ส่วนข้อความในแท็บ Simulation สามารถแก้ไขได้ นั่นหมายความว่าเราสามารถตกแต่งแก้ไขคำสั่งการซิมูเลชั่นที่ gspiceui ตั้งให้เราได้ ซึ่งมีจุดหนึ่งที่ต้องแก้ไขด้วยตนเองแน่ ๆ ก็คือ หากต้องการซิมูเลตแบบอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ .op จะต้องสั่ง .op ก่อนเสมอ ไม่เช่นนั้นจะได้ผลเสมือนว่าวงจรไม่ได้รับไฟเลี้ยง

เมื่อทดลองซิมูเลตแบบ Transient (.tr) gspiceui จะอำนวยความสะดวกในการตั้งค่าต่าง ๆ ให้เรา ที่ได้ทดลองคือ

ตั้งค่า Vin เป็น 0.5 V ความถี่ 1 kHz (ลอง 1.0 V แล้ว สัญญาณเพี้ยน)
Start Time = 0 ms
Stop Time = 10 ms
Step Time = 10us

ผลการทดลองเป็นดังนี้

หลังจากลองผิดลองถูกมานาน ผัดวันประกันพรุ่งมาหลายหน ก็ทำได้เสียที ขั้นตอนต่อไปก็จะลองใช้ KiCad ออกแบบแผ่นวงจรพิมพ์สำหรับวงจรนี้

ตั้งค่าเครือข่ายไร้สาย

2010-04-21T21:45:00.000-07:00

แต่ก่อนแต่ไรมา ไม่เคยสนใจจะใช้ระบบเครือข่ายไร้สายของมหาวิทยาลัยเลย สาเหตุเพราะว่าใช้ไม่เป็น :p และการตั้งค่าใน GUI มันใช้ไม่ได้ และเราไม่สามารถสืบทราบได้ว่าที่ใช้ไม่ได้ เพราะการตั้งค่าของเราไม่ถูกต้อง หรือว่าระบบเครือข่ายเองมีปัญหา

แต่เนื่องจากได้ร่วมกิจกรรม Thailand Mini DebCamp2010 และเขาทำให้เรามั่นใจว่าระบบเครือข่ายของเขาใช้ได้แน่นอน ก็เลยพยายามศึกษาและหาทางตั้งค่าระบบให้ใช้ได้ดูสักที

คราวนี้จะลองไม่ใช่ GUI ดู เพราะลองจากบรรทัดคำสั่งน่าจะเห็นผลลัพธ์และข้อผิดพลาดได้ดีกว่า คำสั่งที่ต้องใช้ก็คือ

ifconfig
iwlist
iwconfig
dhclient

เนื่องจากโน้ตบุ๊กของผมมี Ethernet Card อยู่ 2 ตัวคือ eth0 สำหรับแบบมีสาย และ eth1 สำหรับแบบไร้สาย ก็เลยอยากจะแน่ใจว่า Ethernet Card นั้นเปิดใช้งานอยู่ตัวเดียว จะได้ไม่งงเวลาเกิดข้อผิดพลาดขึ้น ก็ต้องปิด eht0 และเปิด eth1 โดย

> ifconfig eth0 down
> ifconfig eth1 up

จากนั้นก็ให้ระบบแสดงรายการของเครือข่ายที่เราจะใช้การได้โดย

> iwlist eth1 scanning

ระบบจะแสกนหาเครือข่ายไร้สายที่อยู่ในอาณาบริเวณที่ระบบจะรับสัญญาณได้ และแสดงรายละเอียดมาดังตัวอย่าง
eth1      Scan completed :
          Cell 01 - Address: xx:xx:xx:xx:xx:xx
                    ESSID:"YOURNETWORKNAME"
                    Protocol:IEEE 802.11bg
                    Mode:Master
                    Frequency:2.437 GHz (Channel 6)
                    Encryption key:on
                    Bit Rates:1 Mb/s; 2 Mb/s; 5.5 Mb/s; 6 Mb/s; 9 Mb/s
                              11 Mb/s; 12 Mb/s; 18 Mb/s; 24 Mb/s; 36 Mb/s
                              48 Mb/s; 54 Mb/s
                    Quality=93/100 Signal level=-35 dBm
                    IE: WPA Version 1
                        Group Cipher : TKIP
                        Pairwise Ciphers (1) : TKIP
                        Authentication Suites (1) : PSK
                    Extra: Last beacon: 16ms ago
สิ่งที่น่าสนใจในเวลานี้คือชื่อเครือข่ายของเรา ซึ่งจะอ่านจาก ESSID และเครือข่ายที่ว่านี้ต้องการรหัสผ่านหรือไม่ ซึ่งจะอ่านจาก Encryption key ถ้า on ก็แปลว่าเราต้องขอรหัสผ่านจากผู้ดูแลระบบ ถ้า off ก็แสดงว่าเปิดให้ใช้ฟรี (ที่ทำงานผมใช้แบบนี้) ข้อมูล 2 ประการนี้จะช่วยให้เราติดต่อกับเครือข่ายไร้สายได้ โดยใช้คำสั่ง iwconfig ดังนี้

สำหรับระบบที่ไม่ได้ตั้งรหัสผ่านไว้ ใช้คำสั่ง

> iwconfig eth1 essid YOURNETWORNAME key off

สำหรับระบบที่ตั้งรหัสผ่านไว้แบบตัวเลขฐานสิบหก ใช้คำสั่ง

> iwconfig eth1 essid YOURNETWORKNAME key xxxx-xxxx-xxxx-xxxx

สำหรับระบบที่ตั้งรหัสผ่านไว้แบบตัวอักษร (ระบบของทรูที่น้องชายใช้เป็นแบบนี้) ใช้คำสั่ง

> iwconfig eth1 essid YOURNETWORKNAME key s:YOURPASSWORD

เราสามารถตรวจสอบได้ว่าระบบของเราเชื่อมต่อกับเน็ตเวิร์กสำเร็จหรือไม่โดยใช้คำสั่ง

> iwconfig eth1

หากเชื่อมต่อสำเร็จจะเห็นข้อมูลการเชื่อมต่อที่คอนโซล
eth1      IEEE 802.11g ESSID:"YOURNETWORKNAME"
          Mode:Managed Frequency:2.437 GHz Access Point: xx:xx:xx:xx:xx:xx
          Bit Rate:54 Mb/s   Tx-Power=20 dBm   Sensitivity=8/0
          Retry limit:7   RTS thr:off   Fragment thr:off
          Encryption key:xxxx-xxxx-xxxx-xxxx Security mode:open
          Power Management:off
          Link Quality=95/100 Signal level=-32 dBm Noise level=-91 dBm
          Rx invalid nwid:0 Rx invalid crypt:1 Rx invalid frag:0
          Tx excessive retries:0 Invalid misc:0   Missed beacon:3
แต่หากเชื่อมต่อไม่สำเร็จ ตรงที่ระบบมาตรฐานการเชื่อมต่อ IEEE 802.11g จะระบุเป็น unassociate แทน

ในกรณีที่ผมเคยประสบมาด้วยตนเองทุกกรณี ระบบเครือข่ายไร้สายจะใช้ระบบ DHCP แจก IP ให้เรา เราสามารถร้องขอ IP จาก DHCP ได้โดย

> dhclient eth1

ระบบจะจัดการขอ IP และ DNS ให้เรา ถ้าไม่มีข้อผิดพลาดตอนนี้ก็ถือว่าเราเชื่อมต่อกับระบบเสร็จสิ้นแล้ว ในบางระบบ หากจะเชื่อมต่อกับอินเตอร์เนต ก็ต้องตั้งค่า Proxy ด้วย บางระบบระบุให้เชื่อมต่อโดยตรง ไม่ต้องผ่าน Proxy ก็มี ซึ่งจะแตกต่างกันไปตามแต่ผู้ดูแลระบบจะกำหนด

ในกรณีของผม DNS ที่กำหนดมาให้โดยเครือข่ายของทรูที่ระบบของผมรับได้จาก dhclient นั้น ไม่รู้จักเว็บไซต์บางเว็บเช่นเว็บของทรูเอง (ประหลาดดี) และผมไม่สามารถหาข้อมูลนี้ได้จากเว็บไซต์ของบริษัทได้ จึงต้องใช้บริการของ Google Public DNS ซึ่งก็สะดวกดี

ผลพลอยได้จากการเข้าร่วมกิจกรรม Thailand Mini DebCamp 2010

2010-03-16T02:51:00.000-07:00

จากที่เขียนไปก่อนหน้านี้ว่า โน้ตบุ๊กมีปัญหาหลังจากพยายามอัพเกรดให้เป็น sid แล้วทำไม่ได้ต้องแก้ระบบกลับคืน

อาการแรกก็คือ Gnome หาย เหลือไว้แต่ TWM อันนี้ไม่ยาก เพราะ wvdial ยังอยู่ apt-get ยังอยู่ ก็ต่ออินเตอร์เนตด้วย wvdial แล้วก็ Install Gnome โดยใช้ apt-get เสร็จไปอย่างหนึ่ง

วันรุ่งขึ้นยังคาใจ เลยพยายามอัพเกรดระบบให้เป็น squeeze ผลคือ Kernel เดิมมีปัญหากับ udev รุ่นใหม่ แล้วเราไม่รู้เรื่อง ก็เลยพาให้ X มีปัญหาตามไปด้วย อาการคือ X Window หายไปเลย เหลือแต่จอดำ ๆ เปล่า ๆ

เอาล่ะสิ จะ Install ใหม่ มันก็ได้อยู่หรอกนะ แต่ว่ามันน่าจะแก้ได้ใช่ไหมล่ะ ก็เลยคิดวิธีการแก้ไว้อย่างนี้

หาทางให้ระบบบูตขึ้นมาใน Text Mode ให้ได้ก่อน ตอนนี้ระบบพยายามจะใช้ X แล้วใช้ไม่ได้อยู่
ถ้าบูตเข้า Text Mode ได้แล้ว ค่อยหาทางใช้อินเตอร์เนตของที่ทำงานให้ได้เป็นรายการต่อมา เพราะต้องใช้ apt-get ลงแพคเกจอีกหลายตัว
จากนั้นก็ค่อยอัพเกรด Kernel และ Firmware ให้เรียบร้อย
ถ้าไม่มีปัญหา ก็จะได้อัพเกรดระบบที่เหลือทั้งหมด

บูตยังไงให้เข้า Text Mode
ด่านแรกคือทำยังไงกระบวนการบูตจึงจะหยุดอยู่ที่ Text Console ไม่ไปเรียก GDM ซึ่งรันอยู่บน X เข้าไปดูในอินเตอร์เนต เจออยู่หลายเว็บ แต่ไม่ได้ตอบคำถามที่อยากรู้เลย ส่วนมากจะบอกเพียงว่า จะต้องไปแก้ไขไฟล์ไหนเท่านั้น แต่ตอนนี้ระบบของเราเดี้ยงอยู่ เราจะเข้าไปแก้ไฟล์นั้นไฟล์นี้ได้อย่างไร

สุดท้ายก็ได้พบคำตอบจาก https://help.ubuntu.com/community/BootOptions ว่า ตอนที่เครื่องรัน Grub อยู่นั้น เราสามารถใส่ Boot Option ได้ โดยเลือก OS ที่เราต้องการ กด e เพื่อ Edit Boot Command ซึ่งถ้าเป็น Linux หน้าตาของ Boot Command จะคล้าย ๆ อย่างนี้

boot: /boot/vmlinuz-x.x.x-x root=/dev/hdax ro quiet

เราเติม option ว่า text ลงไปข้างท้ายบรรทัดที่ว่าจะได้

boot: /boot/vmlinuz-x.x.x-x root=/dev/hdax ro quiet text

พอแก้ไขเสร็จ กด b ระบบก็จะบูตและกระบวนการก็จะไปหยุดอยู่ที่ Prompt ไม่เรียก GDM ให้เครื่องเราเดี้ยงอีกต่อไป

จะใช้เน็ตเวิร์กยังไง
ด่านต่อมาก็คือ แต่ก่อนแต่ไรมาเราก็ต่อเน็ตเวิร์กตอนที่อยู่ใน Gnome ทั้งนั้น ไม่เคยต่อโดยใช้บรรทัดคำสั่งเลย แต่มันต้องทำได้สิน่า ลองหาดูก่อน ก่อนอื่นเลยคำสั่งแรก เคยใช้มาบ้างแล้วคือ ifconfig

sudo ifconfig

เพื่อแสดงรายการเน็ตเวิร์กดีไวซ์ของเราเสียก่อน เครื่องผมมี 2 ตัว พอดีทราบมาก่อนแล้วว่า eth0 คือเน็ตเวิร์กดีไวซ์แบบมีสายที่เราจะใช้นี่แหละ ก็ตั้ง ip ตามที่ admin เคยให้ข้อมูลมาเสียให้เรียบร้อยด้วย

sudo ifconfig eth0 xxx.xxx.xxx.xxx
sudo ifconfig eth0 up

อันที่จริง ไม่ต้องสั่ง up ก็ได้ มันจะ up ให้อัตโนมัติ ทดสอบว่าเชื่อมต่อกับเน็ตเวิร์กแล้วโดยการ ping ไปที่ gateway ซึ่งในระบบที่ผมใช้ admin เขาให้รายละเอียดมา ก็ไม่ต้องไปค้นหาให้ลำบาก ปัญหาต่อมาก็คือ เชื่อมต่อกับเน็ตเวิร์กแล้ว แต่ต่อออกข้างนอกไม่ได้เพราะยังไม่ได้บอกระบบว่า DNS ที่เราจะใช้อยู่ที่ไหน จากการค้นอินเตอร์เนตทำให้ทราบว่ารายชื่อของ DNS จะอยู่ในไฟล์ชื่อ /etc/resolve.conf ให้ใช้สิทธิ์ root ไป Edit ไฟล์นี้โดยให้แน่ใจว่ามีบรรทัดที่ระบุ DNS อยู่เช่น

nameserver xxx.xxx.xxx.xxx

ถ้ามี DNS มากกว่าหนึ่งตัวก็เติมเข้าไปในไฟล์นี้แหละ ทดสอบว่าระบบรู้จักกับ DNS แล้วหรือยังด้วยคำสั่ง

host google.com

ควรจะได้รายการ IP Address ของกูเกิลออกมา ถ้าได้มาก็แสดงว่าตั้งค่า DNS เสร็จแล้ว ต่อมาก็ต้องระบุ Proxy Server สำหรับ apt-get ให้เรียบร้อย ให้เปิดไฟล์ /etc/apt/apt.conf ดูด้วยคำสั่ง

cat /etc/apt/apt.conf

ก็ได้น่าจะเห็นอะไรคล้าย ๆ ข้างล่างนี้อยู่

Acquire::http::Proxy "http://proxy.server.name:PORT";

ถ้าไม่มีก็เติมเข้าไปให้ถูกต้อง ตอนนี้ apt-get ของเราก็พร้อมเชื่อมต่อกับอินเตอร์เนตแล้ว ถ้ายังไม่ได้กำหนด Reprository หรือไม่แน่ใจก็ให้ดูที่ /etc/apt/source.list ก็ได้ สำหรับ Debian ตอนนี้ Debianclub ประกาศ Reprository มาหลายที่เพื่อความสะดวกของผู้ใช้ ผมอยู่ขอนแก่นก็ใช้ Reprository ของคุณนิวตรอน ก็ให้แน่ใจว่ามีบรรทัดอย่างนี้อยู่ใน /etc/apt/source.list

deb http://neutron.debianclub.com/debian squeeze main contrib non-free

ตอนนี้ apt-get ก็พร้อมแล้ว เมื่อพร้อมแล้วก็ใช้ apt-get อัพเกรด linux-image และ firmware ที่จำเป็นให้เสร็จก่อน อาจใช้ wildcard ช่วย และเลือกจากรายการที่ apt-get แสดงให้ดู เมื่อเสร็จแล้วจึงอัพเกรดทั้งระบบ หรือจะเลือกอัพเกรดเฉพาะ X และ Gnome ก่อน ก็ได้ ต่อไปจะได้เข้าไปแก้ไขระบบใน Gnome ตามที่คุ้นเคยต่อไป

ได้เข้าร่วม Thailand Mini DebCamp 2010

2010-03-15T06:51:00.000-07:00

ชาว debianclub ได้ร่วมกันเป็นเจ้าภาพ Thailand Mini DebCamp 2010 ซึ่งจัดให้มีขึ้น ณ สำนักนวัตกรรมการเรียนการสอน มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในระหว่างวันที่ 13 - 19 มีนาคม 2553

ผมเองก็ลงชื่อไปกับเขาด้วย อันที่จริงก็เกรงใจผู้จัดอยู่ว่าเราเองถือเป็นผู้ใช้ปลายทาง แม้แต่ Build แพคเกจเองยังไม่เคยลองทำสักครั้ง จะไปประชุมอะไรกับเขาได้ แต่หนึ่งในทีมงานผู้จัดงานให้กำลังใจว่า เขามาจัดถึงหน้าบ้านแล้ว และคงไม่ได้มาบ่อย ๆ หากมีโอกาสก็น่าจะเข้าไปร่วมงานกับเขาสักครั้ง จะได้เรียนรู้การทำงานจากคนเก่ง ๆ ได้ ซึ่งก็ขอขอบคุณมา ณ ที่นี้ด้วยที่ให้โอกาส :)

วันแรก (13 มีนาคม 2553) ก็เป็นการบรรยายภาพรวมของการทำงาน ว่าจะประกอบด้วยอะไรและต้องทำอย่างไรบ้าง แต่เนื่องจากโน้ตบุ๊กของผมมันไม่ค่อยเสถียร เลยไม่กล้าหยิบเครื่องขึ้นมาทดลองทำตามที่เขาแนะนำ แต่ก็จดรายละเอียดไว้ เอาไว้มาอ่านจากอินเตอร์เนตประกอบด้วยในภายหลัง

วันที่สอง (14 มีนาคม 2553) ตามกำหนดการคือ BSP (Bug Squash Party?) ทั้งห้องเงียบมาก เรียกว่าต่างคนก็ต่างแก้บั๊กที่ตนอยากแก้ตั้งแต่เช้ายันค่ำ เงียบมากจริง ๆ

ส่วนผมน่ะหรือ? :p มัวแต่เซตอัพระบบเพื่อให้พร้อมใช้ Build แพคเกจต่าง ๆ ก็หมดไปหนึ่งวันแล้ว สาเหตุที่ใช้เวลานานก็คือ

หาทางต่อระบบของตนเองเข้ากับเน็ตเวิร์กที่เขาเตรียมไว้ให้ นี่ใช้เวลาไปกว่าชั่วโมง
ผมนึกว่าจะช่วยเขา Debug ได้ ระบบของผมต้องเป็น sid (ซึ่งมันต้องเป็นอย่างนี้จริง ๆ หรือเปล่าผมก็ยังไม่ทราบ) จึงอัพเกรดระบบของตนเองจาก lenny เป็น sid นี่ใช้เวลาไปอีกกว่าชั่วโมง
เกิด Error ขึ้นระหว่างการอัพเกรด! จึงต้องหาทางทำให้ระบบกลับเป็นเหมือนเดิมนี่ก็อีกกว่าชั่วโมง
พอย้อนระบบได้เหมือนเดิมปั๊บ ก็ลองทำตามที่เขาแนะนำทันที คือสร้างระบบ base system เพื่อทดสอบการ build แพคเกจโดยใช้คำสั่ง pbuilder ปรากฏว่า pbuilder ของผมมันจะมี error ที่คนอื่นเขาไม่มีกัน
ก็นึกว่าเป็นเพราะการเซตอัพพวก configuration file ของเราไม่ดี ก็หาทางแก้ ลองผิดลองถูกอยู่เกือบครึ่งวันปรากฏว่า
คนอื่นเขาใช้ pbuilder เวอร์ชั่นสูงกว่าที่เราใช้ ที่เราใช้เป็นเวอร์ชั่นจาก lenny ซึ่งค้นดูในอินเตอร์เนต เขาก็ระบุว่า ถ้าเป็นเวอร์ชั่นนี้ มันก็จะมี error อย่างนั้นแหละ -_- แต่เขามีวิธีแก้ (Work Around) ให้ด้วย ก็เลยใช้ pbuilder สำเร็จ ตอนที่ทุกคนกำลังเก็บของจะกลับบ้านนั่นแหละ

เรียกว่าวันนี้ทั้งวัน นอกจากจะไปกินข้าวของเขาฟรี ๆ แล้ว (อร่อยมาก) ยังไปกินแบนด์วิดธ์ของเขาฟรี ๆ อีก บั๊กสักตัวก็แก้ให้เขาไม่ได้ ฮะ ฮะ ฮะ แต่ก็ได้เรียนรู้อะไรใหม่ ๆ ที่คงจะไม่มีโอกาสเรียนรู้ได้เองถ้าอยู่คนเดียวเยอะแยะ นับเป็นประสบการณ์ที่ดี

ก็ตั้งใจไว้ว่า ในระหว่างนี้ก็จะหัดทำอะไรแบบนี้ให้เก่งขึ้น แล้วหากมีกิจกรรมนี้อีกคราวหน้า จะไม่ให้ผู้จัดเสียข้าวสุกไปเปล่า ๆ แน่นอน...สู้โว้ย!

หัดเรียนไพธอน

2010-02-21T01:59:00.001-08:00

ผมเคยได้ยินชื่อภาษาไพธอนมานานแล้ว แต่ไม่เคยสนใจเลยว่ามันคืออะไร ด้วยคิด (เอาเอง) ว่ามันเป็นภาษาสำหรับการเขียนโปรแกรมบนฝั่ง Server ของ Internet Application ซึ่งผมก็ไม่เคยคิดว่าจะต้องไปทำงานอะไรทางนั้น

แต่ที่ทำงานมีรุ่นพี่คนหนึ่ง เขาให้นักเรียนทำโปรเจ็คโดยใช้ภาษาไพธอน เราก็เลยลอง ๆ เลียบ ๆ เคียง ๆ ดูว่ามันคืออะไร ปรากฏว่าเป็นภาษาที่เรียนรู้ได้ง่ายและมีไลบรารีให้ใช้เยอะมาก

ผมเอง เขียนโปรแกรมครั้งแรกก็ตอน ปวช. เขียน p-robot เล่นกันเองในหมู่เพื่อนฝูง บัดนั้นจนบัดนี้เกือบ 20 ปีแล้วผมยังไม่เคยเขียนโปรแกรมที่รันบนลินุกซ์จริง ๆ จัง ๆ ได้เลยสักที ด้วยว่าอ่าน Tutorial แล้วปฏิบัติตามไม่ได้ เกิดปัญหาแล้วแก้ไขเองไม่ได้

แต่ไพธอนไม่ใช่อย่างนั้น ผมลองเขียนโปรแกรมตาม Tutorial สัก 2 วันก็เริ่มอ่านโปรแกรมออกแล้ว และเขียนโปรแกรมที่มันมีความหวังว่าจะใช้ประโยชน์ได้จริง ๆ จัง ๆ ไม่ใช่แค่ Hello World

พอเริ่มเขียนได้ ก็เลยนำไอเดียที่ติดค้างไว้มากว่า 2 ปี มาทดลองดู ผลงานรุ่นแรกก็อยู่ที http://sites.google.com/site/mkittiphong/my_life_with_linux/mahori ซึ่งก็เป็นโปรแกรมง่าย ๆ

ผมดีใจมากเลยนะ ที่เขียนได้ ทั้ง ๆ ที่มันไม่มีอะไรซับซ้อนเท่าไร แต่สำหรับคนที่ค้นหาเส้นทางมานาน และเพิ่งเจอเส้นทางที่เดินได้เนี่ย มันคลี่คลายปมอะไรในใจไปเยอะเลย

เป็นความรู้สึกผสมผสานกัน ทั้งดีใจที่ได้เจอไพธอน และเสียใจที่เพิ่งได้เจอไพธอน

Look! It's alive! (Debian-Live USB Part I)

2009-12-17T23:08:00.000-08:00

เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา ห้างเซนทรัลพลาซ่าได้เปิดตัวที่ขอนแก่น ผมเองก็พยายามไปเซนทรัลในช่วงสัปดาห์แรกอยู่ 2 - 3 หนเหมือนกัน แต่ไปไม่เคยถึงที่สักที ต้องกลับรถก่อน พอดีว่าช่วงนั้นมีงานไหมพอดี รถติดชะมัดยาด

หลังจากนั้นมาสักสัปดาห์หนึ่ง คนเริ่มซาลงก็เลยไปเยี่ยมชมดู ก็ตามความคาดหมายครับ ยิ่งใหญ่อลังการมาก โดยเฉพาะเรื่องร้านอาหาร มาเปิดให้บริการกันเยอะมาก เข้าใจว่าเขาคงมองเห็นช่องว่างการตลาด และกำลังซื้อของคนในจังหวัด

นอกจากร้านอาหารแล้วอีกอย่างหนึ่งที่ประทับใจก็คือร้านหนังสือ ก็ไม่เยอะหรอกนะ แต่ที่จะมารวมอยู่ที่เดียวกันหลาย ๆ ร้านอย่างนี้เดิมก็ไม่มีมาก่อน มีทั้ง ซีเอ็ดฯ ร้านนายอินทร์ B2S และ เอเซียบุ๊คส์ และที่ร้านเอเซียบุ๊คส์นี้เองที่ผมได้เห็นนิตยสารต่างประเทศ Linux Users Magazine (ผมอาจจะจำชื่อผิด - ขออภัย) ในฉบับนี้ท่านแถม DVD Easy Peasy Linux ก็สนใจขึ้นมา ก็นึก ๆ อยู่ว่าจะลองซื้อมาอ่าน แต่ราคาเกินที่จะจ่ายไหวครับ นิตยสารฉบับเดียวเกือบ 500 บาท ถ้าสัก 200 - 300 ยังพอซื้อไหว

กลับบ้านมาก็เลยเข้ามาค้นดูว่าเจ้า Easy Peasy Linux นี้คืออะไร ก็ได้ความว่าเป็นอนุพันธ์ของ Ubuntu ที่จัดให้เล็กลงเพื่อให้ลงใน Netbook ได้ ชื่อเดิมของมันคือ Ubuntu Eee พอรู้จักเจ้าตัวนี้ก็เกิดสนใจดิสตริบิวชั่นจำพวกขนาดเล็ก (Minimalist) และพวก Live ขึ้นมาเพราะที่บ้านแฟนใช้วินโดว์อยู่ หากจำเป็นต้องใช้เครื่องของเขาเราก็ไม่อยากจะไปแตะฮาร์ดดิสก์ของเขา เผื่อพลาดพลั้งขึ้นมาข้อมูลเขาหายไปด้วยจะลำบาก ถ้าใช้แบบ Live ก็ไม่ต้องลงโปรแกรม ไม่ต้องยุ่งกับฮาร์ดดิสก์เขา และเนื่องจากผมใช้ Debian อยู่ ตัวเลือกแรกสำหรับผมก็คือ Debian-Live นี่เอง

แหล่งข้อมูลที่ค้นเจอเรียงตามลำดับที่พบคือ Pendrivelinux.com แต่เป็นการสร้างอิมเมจของเดเบียนบนวินโดว์ซึ่งยังไม่ใช่สิ่งที่ต้องการ แต่ก็มีประโยชน์มาก แหล่งถัดมาซึ่งจริง ๆ น่าจะพบก่อนด้วยซ้ำก็คือเว็บไซต์โปรเจ็คของ Debian-Live เองซึ่งมีคู่มือพร้อม เมื่อมีข้อมูลแล้วก็เริ่มลองผิดลองถูกกันได้

สิ่งที่ต้องมี

เครื่องที่จะใช้สร้างอิมเมจของ Live นี้เรียกว่าโฮสต์ โฮสต์จะต้องมีแพคเกจ live-helper ติดตั้งอยู่ ถ้ายังไม่มีก็ใช้ Synaptic ช่วยในการติดตั้งก็ได้
เนื่องจากการสร้างจะต้องโหลดแพคเกจทั้งหลายจาก Repository ดังนั้นระบบจึงจะต้องติดต่อกับอินเตอร์เนตได้
พื้นที่ในฮาร์ดดิสก์เพื่อใช้เก็บไฟล์ที่จำเป็นในระหว่างการสร้างอิมเมจและตัวอิมเมจเอง จากที่ทดลองทำผมต้องใช้พื้นที่ไม่น้อยกว่า 3 GB สำหรับการสร้างอิมเมจแบบน้อยที่สุดที่ผมรับได้ขนาด 700 MB
และแน่นอน ตัว USB Drive ความจุไม่น้อยกว่าขนาดของอิมเมจที่สร้างได้
(ถ้ามีก็ดี) แพคเกจ qemu พร้อมกับตัวเร่งความเร็วของมัน (ถ้ามี) และ RAM ไม่น้อยกว่า 128 MB สำหรับการทดลองบูตอิมเมจที่สร้างได้ในอีมูเลเตอร์ (Run Linux within Linux) จะได้ไม่ต้องรีบูตเครื่องเพื่อทดสอบบ่อย ๆ

สิ่งที่ต้องทำ (แบบคร่าว ๆ)

สร้างไดเร็คทอรีสำหรับสร้างและเก็บอิมเมจและไฟล์อื่น ๆ ที่ live-helper จะสร้างขึ้นมา และเข้าไปในไดเร็คตอรีนั้น
แปลงร่างเป็น root เสีย ผมคิดว่าระบบของท่านจะใช้อะไรก็น่าจะได้ ไม่ว่าจะเป็น su sudo หรือว่า fakeroot แต่ที่ผมใช้คือ su ซึ่งที่มาของมันจริง ๆ ก็คือผมใช้ sudo ไม่เป็น ฮ่า ฮ่า ฮ่า
เรียกคำสั่ง lh_config -b usb-hdd -p gnome-core ขึ้นมา คำสั่งนี้จะสร้างไดเร็คทอรีและไฟล์ที่ตั้งค่าต่าง ๆ ขึ้น ตัวเลือก -b usb-hdd เป็นการระบุว่าอิมเมจที่เราต้องการนั้นจะเป็นอิมเมจสำหรับ usbdrive ซึ่งชื่อของมันจะเป็น binary.img โดยอัตโนมัติ และตัวเลือก -p gnome-core จะใช้ Gnome Desktop แบบเฉพาะตัวหลัก (ตัวเลือกอื่น ๆ ขอบันทึกทีหลัง)
เรียกคำสั่ง lh_build ขึ้นมา คำสั่งนี้จะโหลดแพคเกจที่จำเป็นต่าง ๆ มาและสร้างระบบไฟล์ของลินุกซ์ขึ้นและแปลงระบบไฟล์เป็นอิมเมจในที่สุด ขั้นตอนนี้อาจใช้เวลาค่อนข้างนานเพราะ script จะโหลดแพคเกจจาก Repository มา จะใช้เวลานานเท่าใดก็แล้วแต่ความเร็วในการติดต่อนั่นแหละครับ หลังจากโหลดแพคเกจมาแล้วก็ยังต้องใช้เวลาสร้างไบนารีอิมเมจอีก ระบบของผม (Pentium M 1.5 GHz + LAN Connection) ใช้เวลารวมประมาณ 2 - 3 ชั่วโมงครับ เคยลองรัน lh_build ตอนต่อกับโมเดมที่ความเร็ว 480kbps ก็ใช้เวลาข้ามคืนครับ
เมื่อได้อิมเมจมาแล้ว เราสามารถลองบูตอิมเมจนี้ได้โดยไม่ต้องรีบูตเครื่องโดยใช้ qemu binary.img ผลที่ได้เป็นดังรูป

เมื่อมั่นใจว่าอิมเมจที่สร้างใช้ได้ ก็เขียนลง UsbDrive ได้เลย แต่ต้องเป็น UsbDrive ที่ว่าง ๆ นะครับ ข้อมูลสำคัญให้สำเนาเก็บไว้ให้เรียบร้อยก่อน เพราะข้อมูลมันจะถูกลบทิ้งไปทั้ง Drive เลย

เขียนอิมเมจลงไดรว์โดยใช้คำสั่ง

#dd if=binary.img of=/dev/sdx

เมื่อ /dev/sdx คือดีไวซ์ของ UsbDrive ของเรา ในกรณีของผมคือ /dev/sda ในกรณีของท่านอื่น ๆ อาจจะต่างกันไป เช่น /dev/sdb เป็นต้น กระบวนการนี้อันตรายมากสำหรับคนที่ไม่แน่ใจว่าตนกำลังทำอะไรอยู่ เพราะหากเป็นระบบที่ใช้ Serial HDD บางทีฮาร์ดดิสก์ของท่านอาจจะเป็น /dev/sda ก็ได้ แล้วคำสั่งข้างบนก็จะไปทำลายข้อมูลในฮาร์ดดิสก์ของท่านจนหมด กู้ไม่ได้ เพราะฉะนั้นขอให้ทำด้วยความระมัดระวังนะครับ

เราอาจจะทราบดีไวซ์ของ UsbDrive ของเราได้โดยใช้คำสั่ง

#fdisk -l

ภายใต้สิทธิ์ของ root ให้มองหาดีไวซ์มีความความจุเท่ากับ UsbDrive ของเรา อันนั้นน่าจะเป็นอันที่ถูกต้อง ถ้ายังไม่แน่ใจ ให้เอา UsbDrive ออก แล้วสั่งใหม่ ดีไวซ์ไหนหายไปดีไวซ์นั้นคือ UsbDrive ของเรานั่นเอง เมื่อบันทึกลง UsbDrive ได้แล้วก็ลองรีบูตเครื่องและบูตจาก USB ดู น่าจะเข้าสู่ live boot ได้
.
.
.
ในระหว่างการลองผิดลองถูกครั้งนี้ก็ได้เรียนรู้อะไรน่าสนใจหลายอย่าง บางอย่างลองแล้ว แต่มันยาว เลยยังไม่บันทึก บางอย่างก็ไม่ยาวนักแต่ยังไม่ได้ลองก็เลยยังไม่บันทึก หากมีเวลาจะกลับมาบันทึกเรื่องน่าสนใจเหล่านั้นในเร็ว ๆ นี้