Etpcz.eu | Polska a Trybunał w Strasburgu

Venice Academy of Human Rights 2012

2012-03-16T10:18:00.001+01:00

Knut Traisbach z European Inter-University Centre for Human Rights and Democratisation (EIUC) w Wenecji poprosił o zamieszczenie informacji nt. Venice Academy of Human Rights 2012, co chętnie czynię, zachęcając wszystkich zainteresowanych tematyką prawnoczłowieczą do składania aplikacji na ten summer school:

Polecam summer school w Wenecji. Termin składania wniosków upływa 1 maja 2012 r.

Venice Academy of Human Rights

The Venice Academy of Human Rights will take place from 9-18 July 2012. The theme of this year’s Academy is "The Limits of Human Rights" (http://www.eiuc.org/veniceacademy/).

Online registration is open until 1 May 2012.

Faculty of the Venice Academy 2012
Professor Philip Alston, NYU
Professor Seyla Benhabib, Yale
Assistant High Commissioner Erika Feller, UNHCR
Professor Martti Koskenniemi, Helsinki
Professor Friedrich Kratochwil, CEU/EUI
Professor Bruno Simma, Ann Arbor/Munich
Professor Henry Steiner, Harvard

Key Facts
Participants: Academics, practitioners and PhD/JSD students
Type of courses: Lectures, seminars and optional workshops
Number of hours: 21 hours of compulsory courses (plenum), 16 hours of elective and optional courses (smaller groups)
Location: Monastery of San Nicolò, Venice - Lido, Italy
Fees: 500 €

The Venice Academy of Human Rights is a center of excellence for human rights education, research and debate. It forms part of the European Inter-University Centre for Human Rights and Democratisation (EIUC). The Academy offers interdisciplinary thematic programmes open to academics, practitioners and doctoral students with an advanced knowledge of human rights.

A maximum of 55 participants is selected each year.

Participants attend morning lectures, afternoon seminars and workshops and can exchange views, ideas and arguments with leading international scholars and other experts. This includes the opportunity to present and discuss their own "work in progress" such as drafts of articles, chapters of doctoral theses, books and other projects.

At the end of the program, participants receive a Certificate of Attendance issued by the Venice Academy of Human Rights.

Dlaczego Polska przegrywa przed Trybunałem w Strasburgu? Przez prawników?, czyli wyrok Ruprecht p-ko Polsce (cz. II przeglądu 28 orzeczeń ETPCz z tygodni 20 luty - 04 marca)

2012-03-14T09:32:00.005+01:00

Wyroku Ruprecht p-ko Polsce nie sposób inaczej rozumieć aniżeli jako sprawy, której być nie powinno. Skarżący, aresztowany 7 maja 1998 r. został skazany w I instancji w 2003 r., lecz prawomocny wyrok nie zapadł aż do 21 lutego 2012 r., czyli orzeczenia ETPCz. W tak czytelnej "sprawie aresztowej", po kilkuset sprawach, w których Polska została uznana winną naruszenia Konwencji, najrozsądniej było szybko zawrzeć ugodę ze skarżącym, uznając to oczywiste naruszenie Konwencji.

Departament do Spraw Postępowań przed Międzynarodowymi Organami Ochrony Praw Człowieka w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, reprezentujący Polskę przed Trybunałem w Strasburgu chyba od zawsze, nie sprostał oczekiwaniom finansowym skarżącego. Nie ciężko było to osiągnąć przy prawie trzydziestokrotnej rozbieżności oczekiwań skarżącego wobec propozycji rządowej (60.000 EUR vs. 9.000 PLN).

Jak oceniać sprawę, w której organ - a de facto osoby - z takim doświadczeniem nie są w stanie zaproponować ugody, którą byłby w stanie zaakceptować już nie skarżący, lecz Trybunał w Strasburgu? To bowiem od jego decyzji - nawet w przypadku obiekcji skarżącego - zależy skreślenie sprawy po przedstawieniu propozycji ugodowej przez stronę rządową. Nieudana próba ugodowa nie była jedynym "smaczkiem" tej sprawy.

Skandynawskie wyobrażenie prawnika pochodzące z I połowy XIX w. (Źródło: public domain)

Stanowisko Rządu po nieudanych "negocjacjach"

zostało podsumowane przez ETPCz jednym zdaniem w komentowanym wyroku:

30. The Goverment failed to submit any observations.

czego nie można inaczej przetłumaczyć aniżeli jako braku jakiegokolwiek stanowiska ze strony Polski. Każda rozsądna osoba - podświadomie lub świadomie - wie, iż na pisma z sądu czy prokuratury należy odpowiadać. Nikt nie lubi być przecież ignorowany.

Czy Departament jest potrzebny?

Nawet w tak "oczywistych" sprawach - mając akta sprawy i lata doświadczeń w występowaniu przed ETPCz po stronie Rzeczpospolitej Polskiej, można przedstawić - bardziej lub mniej udaną - "linię obrony". Nawet jeżeli nie była to sprawa "wstrząsająca" systemowo, to do takich zadań powołany został właśnie Departament, tj. R E P R E Z E N T O W A N I A Polski.

Skutki milczenia w prawie materialnym są zróżnicowane - od żadnych aż po składanie oświadczeń woli. W prawie procesowym bywają one jeszcze bardziej zróżnicowane. Lecz milczenie w europejskim kręgu kulturowym oznacza najczęściej potwierdzenie tego, co zostało powiedziane. Owszem, sytuacja skarżącego przed ETPCz była nie do pozazdroszczenia, gdyż 3 lata po złożeniu skargi do ETPCz, jego adwokat z Gdańska wypowiedział mu pełnomocnictwo, lecz rolą Departamentu jest właśnie nie-milczenie.

W przeciwnym wypadku - można zrezygnować z polskiej reprezentacji przed ETPCz, skoro i tak Trybunał sam miarkuje żądania skarżących, a argumentacja Departamentu w sprawach, które wpłyną już na wokandę nie odmienia tych spraw.

Dlaczego warto dobrze reprezentować Rzeczpospolitę?

Owszem, gro pracy wykonywane jest obecnie przez Departament na poziomie zawierania ugód ze skarżącymi. Te nie są jednak z perspektywy obrotu prawnego tak interesujące. Po komunikacji sprawy i zasygnalizowaniu "konwencyjnego problemu", nie jest on później weryfikowany i omawiany przez Trybunał.

Dopiero sprawy, które trafiają na wokandę i kończą się orzeczeniem przynoszą najciekawszy materiał badawczy. W chwili, w której Departament nie bierze udziału - lub poziom tego udziału bynajmniej fermentem intelektualnym określić nie można - to temu dyskursowi prawnemu brakuje po prostu sporu. Owszem sporności w polskich sprawach sądowych daleko do tej w systemie brytyjskim czy amerykańskim, lecz może właśnie przełamanie tego na poziomie postępowań przed ETPCz przyniosłoby mniejszą liczbę spraw, w których Polska przegrywa.

Kto zapłaci rachunek?

Skoro tak podręcznikowa sprawa trafiła przed ETPCz, to jej rozstrzygnięcie nie zaskakuje. Trybunał stwierdzając naruszenie Konwencji, zasądził zadośćuczynienie odpowiadające trzykrotności wartości propozycji strony rządowej. Być może w ramach nowych regulacji o odpowiedzialności majątkowej urzędników, warto by było pomyśleć o jej rozszerzeniu na tę część korpusu dyplomatycznego, która zajmuje się postępowaniami przed ETPCz. Warto dlatego, gdyż ETPCz dołożył również odsetki od dnia, w którym możliwe było zawarcie ugody w niniejszej sprawie.

Czynnik zmieniający perspektywę

Mógłbym napisać, iż skarżący został zatrzymany pod zarzutem popełnienia zabójstwa oraz licznych kradzieży. Ze względu na - konstytucyjną, konwencyjną i kodeksową - zasadę domniemania niewinności nic by to nie zmieniało ani zmieniać nie mogło.

Tylko, że dopiero ten czynnik daje odpowiedni klucz do odczytania postępowania Departamentu. Nie sposób inaczej rozpatrywać postępowania pracowników Departamentu aniżeli rachowania, iż skarżący zostanie po prostu prawomocnie skazany - jeszcze zanim Trybunał w Strasburgu rozpozna sprawę. Skoro z taką postawą Rzeczpospolita Polska jest reprezentowana przed ETPCz to wracamy do tytułowego pytania.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone Polsce przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka oraz art. 6 EKPCz.

Ciekawe wydarzenie na UW nt. Węgier

2012-03-11T08:04:00.001+01:00

W najbliższy czwartek, 15 marca 2012 r., o 18.30 odbędzie się spotkanie na Uniwersytecie Warszawskim poświęcone sytuacji na Węgrzech:

"Koło Naukowe Studenckie Forum Praw Człowieka zaprasza na debatę zatytułowaną:

Jak UE ma zjeść węgierski gulasz?

W święto narodowe Węgier będziemy dyskutować o ostatnich reformach na Węgrzech i ich wpływie na poziom ochrony praw człowieka.

W charakterze ekspertów nasze zaproszenie przyjęli:

prof. Mirosław WYRZYKOWSKI, kierownik Zakładu Praw Człowieka, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku.

prof. Bogdan GÓRALCZYK, Politolog, sinolog, dyplomata, publicysta, wykładowca CE UW. W latach 1991-98 przebywał na placówce dyplomatycznej na Węgrzech."

Collegium Iuridicum II, ul. Lipowa 4, sala A3

Strona wydarzenia na FB dostępna jest tutaj.

Źródło: http://bit.ly/zpvrYM

Polecam spotkanie "Jak UW ma zjeść węgierski gulasz" na UW z udziałem prof. Wyrzykowskiego oraz prof. Góralczyka.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy na blogu poświęcone problematyce Węgier w kontekście EKPCz.

Energia atomowa: Stary-nowy instrument gwarantujący prawo do czystego środowiska

2012-03-06T06:31:00.002+01:00

Jak podaje serwis Jurist.org grupa akcjonariuszy TEPCO skierowała w poniedziałek pozew ($ 67 mld) przeciwko władzom spółki za nieudane zapobiegnięcie katastrofie w elektrowni atomowej Fukushima w marcu 2011 r. Według serwisu Jurist.org grupa 42 akcjonariuszy uznała, iż 27 obecnych oraz byłych członków zarządu TEPCO zignorowało ostrzeżenia i nie podjęło odpowiednich środków dla złagodzenia szkód po trzęsieniu ziemi oraz wynikłego tsunami.

Celem pozwu ma być "dokapitalizowanie" spółki w specyficzny sposób. Odszkodowanie ma zostać wypłacone TEPCO, która wykorzysta te środki do wypłacenia odszkodowania poszkodowanym w katastrofie.

Źródło: http://bit.ly/ynVYKm

Japońską kulturę prawną charakteryzuje niski poziom wykorzystania sądów dla rozstrzygania sporów prawnych. Kazus Fukushimy pokazuje, iż w obliczu katastrofy w elektrowni atomowej skorzystanie z nowego-starego instrumentu prawnego może dotyczyć nawet Japonii, trzeciej gospodarki świata. Tylko, że pozew świadczy o bezradności i małej skuteczności dotychczasowych środków.

Fukushima a Europejska Konwencja Praw Człowieka

Z perspektywy Konwencji i prawa do czystego środowiska, kazus TEPCO pokazuje dwie rzeczy. Po pierwsze, konieczne jest uwzględnianie ryzyka związanego z wytwarzaniem energii elektrycznej z paliwa jądrowego w koszty jego wytwarzania. Tylko w ten sposób nie tylko państwo będzie na końcu opłacało rachunek za utylizację szkód, które rozkładają się na pokolenia.

Po drugie, konieczne jest podwyższenie sum ubezpieczenia OC członków zarządu spółek-operatorów elektrowni atomowych na poziomie możliwych strat. Z perspektywy Konwencji, istotne są również prawa majątkowe właścicieli (z reguły akcjonariuszy) danej elektrowni atomowej. O ile inwestowanie w tę branżę wiąże się z ryzykiem, o tyle w przypadku błędów zarządu konieczne jest odpowiednie rozłożenie kosztów.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone prawu do czystego środowiska oraz art. 8 Konwencji.

Wydarzenie: panel "Postępowania dyscyplinarne w wolnych zawodach prawniczych - model ustrojowy i praktyka"

2012-03-04T09:52:00.004+01:00

W poniedziałek na Uniwersytecie Warszawskim odbędzie się konferencja "Postępowania dyscyplinarne w wolnych zawodach prawniczych - model ustrojowy i praktyka", organizowana przez Helsińską Fundację Praw Człowieka i Zakład Praw Człowieka WPiA UW.

Źródło: http://bit.ly/z4t9jN

5 marca, w godz. 16 - 20, Collegium Iuridicum II, sala A3, ul. Lipowa 4, Warszawa

"Program konferencji:

16.00 – 16.15 Oficjalne otwarcie konferencji

Danuta Przywara, Prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

Mirosław Wyrzykowski, prof. dr hab., kierownik Zakładu Praw Człowieka WPiA UW
16.15 – 18.00 PANEL I - Postępowania dyscyplinarne w wolnych zawodach prawniczych – model ustrojowy

Moderator: dr hab. Maria Rogacka – Rzewnicka, profesor nadzwyczajny w Instytucie Prawa Karnego WPiA UW

dr Michał Królikowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, adiunkt w Instytucie Prawa Karnego WPiA UW

Mirosław Wróblewski, Dyrektor Zespołu Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich,

radca prawny Maciej Bobrowicz, Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych

adwokat Andrzej Michałowski, były p.o. Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej

dr Adam Bodnar, Wiceprezes Zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka WPiA UW

Dyskusja

18.00 – 18.15 Przerwa na kawę

18.15 – 19.45 PANEL II - Postępowania dyscyplinarne w wolnych zawodach prawniczych – praktyka

Moderator: Maria Ejchart, prawnik Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

SSN Wiesław Kozielewicz, Przewodniczący Wydziału IV Izby Karnej Sądu Najwyższego

adwokat Wojciech Marchwicki, Komisja Etyki Zawodowej Naczelnej Rady Adwokackiej, współautor książki „Odpowiedzialność dyscyplinarna, etyka zawodowa adwokatów i radców prawnych. Orzecznictwo.”

dr Paweł Skuczyński, adiunkt w Instytucie Nauk o Państwie i Prawie WPiA UW, redaktor naczelny portalu www.etykaprawnicza.pl

Piotr Jóźwiak – doktorant na WPiA UAM w Poznaniu, specjalista w dziedzinie postępowań dyscyplinarnych

Dyskusja

19.45 – 20.00 Podsumowanie i zakończenie konferencji
Prof. dr hab. Mirosław Wyrzykowski, Kierownik Zakładu Praw Człowieka WPiA UWKonferencja finansowana przez Instytut Spraw Publicznych ze środków Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach Programu „Obywatel i Prawo VI”."

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Jednocześnie zgodnie z informacjami podanymi przez organizatorów możliwy jest m.in. udział w publikacji pokonferencyjnej: "Szanowni Państwo, planujemy wydać publikację pokonferencyjną. Jeżeli chcieliby Państwo zgłosić swoje stanowiska / interwencje na piśmie, proszę je nadsyłać przed lub zaraz po konferencji. Wtedy będziemy mogli je opublikować. Takie stanowiska mogą być rozwinięciem tez z dyskusji, ale też zupełnie niezależnymi tekstami związanymi z tematem konferencji."

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Wydarzenie na FB dostępne jest tutaj, a program konferencji dostępny jest również tutaj.

Sposób stosowania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez Trybunał Konstytucyjny

2012-03-03T08:04:00.002+01:00

Kontynuując problematykę statusu prawnego orzeczeń Trybunału w Strasburgu warto przyjrzeć się sposobowi ich stosowania przez Trybunał Konstytucyjny. Pół roku temu TK oceniał konstytucyjność nowelizacji Kodeksu karnego rozszerzającej karalność 'propagowania faszyzmu lub innego totalitarnego ustroju'. Wskazane jest dokonanie analizy, w jaki sposób w uzasadnieniu sporządzonym przez prof. A. Rzeplińskiego, orzecznictwo ETPCz zostało zastosowane.

Oceniana przez TK nowelizacja k.k. miała penalizować również noszenie popularnych koszulek z podobizną Ernesto "Che" Guevera. Źródło zdjęcia: http://bit.ly/wLrG4G

Poszukiwanie wzorca strasburskiego

"3.3. Wyrok ETPC w sprawie Vajnai przeciwko Węgrom.

3.3.1. W sprawie Vajnai przeciwko Węgrom ETPC orzekł, że skazanie wyrokiem karnym polityka za występowanie w trakcie legalnego i pokojowego zgromadzenia z czerwoną, pięcioramienną gwiazdą stanowiło naruszenie art. 10 EKPC (§ 58 wyroku). ETPC stwierdził, że ograniczenie wypowiedzi politycznej, która jest wieloznaczna, wymaga oceny, czy ograniczenie jest uzasadnione wyraźną, naglącą i szczególną potrzebą społeczną (clear, pressing and specific social need) (§ 51 wyroku). Zdaniem ETPC, rząd Węgier nie zdołał wykazać, że wykorzystanie czerwonej gwiazdy jednoznacznie oznaczało idee totalitarne, a także że było obraźliwe czy szokujące (§ 53 wyroku). Zakaz noszenia czerwonej gwiazdy był więc zbyt szeroki – objął również takie znaczenie tego symbolu, które podlega ochronie art. 10 Konwencji (§ 54 wyroku).

3.3.2. ETPC zbadał art. 269/B węgierskiego kodeksu karnego w świetle wymogów art. 10 Konwencji. Uznał, że art. 269/B zakazuje posługiwania się symbolami, których znaczenie jest zróżnicowane. Niepewność prawna w tym zakresie wywierać może skutek mrożący (chilling effect) dla debaty publicznej i być źródłem autocenzury (§ 54 wyroku). ETPC przesądził też, że podstawą ograniczenia w prawie karnym wolności słowa nie może być wyłącznie obawa przed propagowaniem za pomocą danego symbolu ustroju totalitarnego. Podkreślił, że art. 269/B węgierskiego k.k. – w sposób błędny – nie wymaga dowodu, że posłużenie się danym symbolem stanowiło propagowanie reżimu totalitarnego. Użycie go jest bowiem automatycznie traktowane jako takie propagowanie, chyba że służy to celom naukowym, artystycznym, informacyjnym bądź edukacyjnym. Z tego powodu ETPC uznał, że zakaz przewidziany w art. 269/B tego kodeksu jest zbyt szeroki (§ 56 wyroku)."

Dlaczego i w jaki sposób możliwe jest zastosowanie orzecznictwo strasburskiego?:

"3.3.3. Trybunał Konstytucyjny w rozstrzyganej sprawie podziela pogląd z wyroku TK z 18 października 2004 r., w sprawie P 8/04, że powinność uwzględniania istnienia orzeczenia ETPC w działaniu organów wewnętrznych zobowiązuje także TK do stosowania – w ramach kontroli konstytucyjności – zasad i metod interpretacji prowadzących do łagodzenia ewentualnych kolizji między standardami wynikającymi z polskiego stosowanego prawa a tymi ukształtowanymi przez ETPC (OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 92, pkt III 2.4.). Z tej perspektywy Trybunał przyjmuje, że wyrok w sprawie Vajnai przeciwko Węgrom ma znaczenie dla kontroli przepisów zakwestionowanych w rozstrzyganej sprawie. Choć bowiem zgodnie z art. 46 EKPC wyroki ETPC wiążą państwo – stronę postępowania w danej sprawie, to państwa trzecie, które są stroną EKPC powinny dążyć do ukształtowania systemu ochrony praw człowieka w taki sposób, aby w jak najpełniejszym zakresie uwzględniać standardy wypracowane w orzecznictwie ETPC na gruncie EKPC. W deklaracji z Interlaken z 19 lutego 2010 r., podsumowującej Konferencję wysokiego szczebla na temat przyszłości Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, państwa członkowskie Rady Europy zgodziły się, że powinny „brać pod uwagę rozwijające się orzecznictwo [ETPC], także odnośnie uwzględniania wniosków, jakie wynikają z wyroków stwierdzających naruszenie Konwencji przez inne państwo członkowskie, jeżeli zasadniczo identyczny problem występuje także w systemie prawnym danego państwa” (pkt B.4.c deklaracji)."

Czy wyrok TK przedstawia podobną sprawę?

"Dlatego, mając na uwadze podobieństwo stanu prawnego na Węgrzech do stanu prawnego w Polsce, Trybunał rozważył konsekwencje płynące z orzeczenia ETPC dla oceny regulacji polskiej. Trybunał zbadał zwłaszcza, czy art. 256 § 2 i 3 k.k. nie kryminalizuje zachowań dotyczących symboliki, która mieć może charakter wieloznaczny, oraz czy przepis ten, przez brak wystarczającej określoności, nie godzi w wolność słowa."

EKPCz jako sposób interpretowania Konstytucji RP

Kluczowy charakter ma ostatnia część orzeczenia (5. Kwestia zgodności z Konstytucją art. 256 § 2 i 3 k.k.). Jest to moment, w którym tezy ETPCz stają się również tezami TK w ramach stosowania jedynie Konstytucji RP jako wzorca oceny konstytucyjności zaskarżonej regulacji:

"5.1.2.3. W tym zakresie Trybunał, nawiązując do tez wyroku ETPC w sprawie Vajnai przeciwko Węgrom, stwierdza, że odpowiedzialności karnej nie może podlegać posługiwanie się przedmiotami, których znaczenie może być wieloznaczne. Warto przypomnieć, że ETPC w istocie za zbyt wieloznaczny uznał przepis węgierskiego kodeksu karnego, który był precyzyjniejszy od kontrolowanego przepisu (zob. pkt 3.1.4. uzasadnienia). Wymieniał bowiem enumeratywnie symbole, którymi posługiwanie się jest zabronione. Pomimo to ETPC stwierdził, że ze względu na wieloznaczność symbolu, jakim jest czerwona, pięcioramienna gwiazda, dla wystąpienia karalności konieczne jest, aby posłużenie się nią stanowiło propagowanie reżimu totalitarnego (por. § 56 wyroku). Kontrolowane wyrażenie użyte w art. 256 § 2 k.k. nie zawiera zamkniętej listy symboli, którymi posłużenie się jest zabronione. Jest regulacją wieloznaczną i niewystarczająco określoną. Stanowić może zagrożenie dla wolności słowa w większym stopniu niż negatywnie ocenione przez ETPC przepisy węgierskiego k.k."

Modelowe rozwiązanie?

Sposób skorzystania przez TK z orzecznictwa ETPCz należy uznać za modelowy. Po odpowiedzeniu na pytanie o to, jaki jest 'wzorzec strasburski' (sposób wykładania EKPCz przez ETPCz w danym rodzaju spraw), Trybunał wskazał na to, dlaczego w ogóle może EKPCz zostać zastosowana.

Jest to krytyczny moment. Nie wystarczy się 'powoływać na Strasburg'. Konieczne jest również wykazanie, dlaczego w danym przypadku możliwe jest jego zastosowanie. W przeciwnym wypadku powoływanie się na wzorce strasburskie nie będzie się różniło od powoływania się na wzorce moralne. O ile okres po 1945 r. charakteryzuje się odejściem od absolutnego rozdziału prawa i moralności, to dotyczy to zasadniczo jedynie 'hard cases'. Jeżeli nie chcemy by w tak wielu sprawach 'coś zgrzytało', to należy ich hardości jak najszybciej przeciwdziałać. Sposobem na to może być właśnie umiejętnie stosowane orzecznictwo ETPCz.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Link do wyroku TK z dnia 19 lipca 2011 r. w sprawie K 11/10 jest dostępny tutaj.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy nt. statusu prawnego wyroków Trybunału w Strasburgu oraz art. 10 (Wolność wyrażania opinii) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Unijna polityka imigracyjna do zmiany po wyroku Wielkiej Izby ws. Hirsi Jamaa i inni p-ko Włochom (cz. I przeglądu 28 orzeczeń ETPCz z tygodni 20 luty - 04 marca)

2012-03-02T14:13:00.000+01:00

Jedna z sobotnich audycji radiowych w Deutschlandfunk została poświęcona właśnie wyrokowi Hirsi Jamaa i inni p-ko Włochom. Dyskusja z ekspertami koncentrowała się na problematyce wykonania orzeczenia. Biorąc pod uwagę, iż 1163 km polskich granic z Rosją, Białorusią i Ukrainą stanowi jednocześnie zewnętrzne granice UE, warto i w Polsce przeprowadzić odpowiednią debatę.

Wykonywanie polityki unijnych granic zewnętrznych leży w kompetencji Państw Członkowskich, wspomaganych i koordynowanych przez Frontex (czyli [b.krótko]: Europejską Agencję Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej).

Źródło: http://bit.ly/xqwaA6

W relatywnie krótkim czasie nastawienie do imigracji zmieniło się radykalnie.

Punkty zapalne

Problem powstaje wraz z napływem dużej ilości "nielegalnych imigrantów" (tak serwis europa.eu; problematyczne jest czy w ogóle ktokolwiek może zostać określony jako "nielegalny"). Kraje ościenne, właściwe do rozpatrzenia wniosku o przyznanie statusu uchodźcy w ramach systemu 'Dublin II', bronią się jak mogą przed napływem imigracją.

Państwa z granicą morską (dającą zdawałoby się większe pole manewru niż granice lądowe) stosują różne metody by skłonić imigrantów do zawrócenia (czego wprost dotyczy wyrok Hirsi Jamaa i inni p-ko Włochom). Postawa tych państw (zwłaszcza Grecji i Włoch) wynika z braku unijnego porozumienia o 'rozdzielaniu' imigrantów pomiędzy wszystkie Państwa Członkowskie.

Kiedy ochrona cudzoziemców?

Uznanym standardem demokratycznym jest udzielanie azylu (oraz innych form ochrony) cudzoziemcom (i bezpaństwowcom) przeciwko państwu, którego jest on obywatelem:

art. 56 Konstytucji RP
1. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie.
2. Cudzoziemcowi, który w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzeczpospolitą Polską umowami międzynarodowymi.

Dotyczy to zarówno względów politycznych (dysydenci), jak i rozkładu danego państwa i niemożliwości zapewnienia podstawowej funkcji swoim obywatelom, tj. bezpieczeństwa (eg. Somalia). Aby dochować tego obowiązku konieczna jest indywidualna ocena sytuacji każdego imigranta, chociażby poprzez danie możliwości wypowiedzenia się i złożenia wniosku o przyznanie statusu uchodźcy.

Nie jest to bynajmniej rozwiązanie tanie i organizacyjnie łatwe, ale "niskie koszty" charakteryzują systemy autorytarne. Atrakcyjność systemu demokratycznego polega m.in. na możliwość przyznania ochrony obywatelom państw niedemokratycznych lub znajdujących się w stanie rozkładu.

Dopiero zebrawszy te podstawowe informacje, tworzące odpowiedni kontekst prawny, możliwe jest przyjrzenie się wyrokowi Trybunału.

Wyrok ETPCz

Skargę wniosło 11 obywateli Somalii oraz 13 Erytrei. Wchodzili w skład grupy ok. 200 osób, które opuściły Libię na pokładzie trzech łodzi płynących do Włoch. 6 maja 2009 r., gdy łodzi znajdowały się 35 mil na południe od wyspy Lampedusa, w regionie podlegającym odpowiedzialności Malty, zostali zatrzymani przez włoskie służby graniczne i celne, a następnie przetransportowani na statkach włoskiej marynarki wojennej do Trypolisu.

Źródło: http://bit.ly/wHCMZk

Wyrok Hirsi Jamaa i inni p-ko Włochom potwierdza wynikający z art. 3 EKPCz zakaz zawracania lub przekazywania imigrantów do kraju, w którym zagrożeni są naruszeniem zakazu tortur.

Według skarżących nie zostali oni poinformowani, dokąd są zabierani. Po dziesięciogodzinnej podróży zostali przekazani libijskim władzom. Włoski minister ds. wewnętrznych powoływał się przy tym później na bilateralne porozumienia Włoch z Libią, które weszło w życie 4 lutego 2009 r., mające poprawić zwalczanie nielegalnej imigracji.

Kilkunastu spośród skarżących został już przyznany status uchodźczy, w tym jednemu po potajemnym powrocie do Włoch właśnie tam. Biorąc pod uwagę długość tych postępowań - liczba osób, którym udzielono ochrony może jeszcze wzrosnąć.

Jurysdykcja Włoch (art. 1 EKPCz)

Możliwość korzystania z praw i wolności określonych w EKPCz wymaga zgodnie z art. 1 EKPCz podleganiu jurysdykcji jednego z Państw-Stron Konwencji. Mimo usilnych prób wykazania przez Włochy, iż podjęte działania miały wyłącznie charakter ratunkowy lub że zakres wpływu na skarżących był jedynie minimalny, Trybunał uznał, iż skarżący podlegali włoskiej jurysdykcji. Nie da się inaczej zinterpretować statków pływających pod banderą danego kraju.

Ryzyko naruszenia zakazu tortur w Libii i państwie pochodzenia

O ile "państwa-strony EKPCz zachowały - w ramach obowiązującego prawa międzynarodowego - kompetencję do kontrolowania wjazdu, pobytu i usuwania cudzoziemców ze swojego terytorium" (L.Garlicki [w:] tegoż, Komentarz EKPCz, t. I, art. 3, Nb. 47, Warszawa 2010), o tyle "usunięcie cudzoziemca [...] nie może [...] narażać go na realne ryzyka poddania w kraju przyjmującym torturom lub traktowaniu albo karaniu o nieludzkim albo poniżającym charakterze" (op. cit.).

Zdaniem Trybunału napięta sytuacja związana z napływem imigrantów, nie zwalnia Państw-Stron Konwencji z przekazywania ich do państw, w których będą zagrożeni poddaniu ich traktowaniu sprzecznemu z art. 3 Konwencji. Jednym z takich krajów jest właśnie Libia, gdzie nie odróżniano imigrantów od osób ubiegających się o status uchodźcy. Na systematyczne pozbawianie imigrantów wolności połączone z naruszaniem zakazu tortur w krytycznym dla skarżących okresie (pierwsze dwa kwartały 2010 r.) wskazywały raporty Komisji ds. Zapobiegania Torturom.

Włochy nie mogły powołując się na umowę z reżimem w Trypolisie, zwolnić się ze swoich zobowiązań konwencyjnych (art. 3 EKPCz). Wydanie skarżących Libii wiązało się także z ryzykiem przymusowej repatriacji. Kraje pochodzenia skarżących (Somalia i Erytrea) znajdują się na liście krajów wysokiego ryzyka dającej podstawę do ubiegania się o status uchodźcy. Brak ratyfikacji Konwencji genewskiej z 1951 r. oraz brak jakichkolwiek krajowych regulacji statusu uchodźców w Libii wskazywały na możliwość przekazania ich do państwa pochodzenia, co stanowi naruszenie art. 3 EKPCz (przez Włochy, które dopuściły do powstania takiej możliwości).

Co jest do zrobienia?

1. Wszystkie Państwa-Strony EKPCz muszą wysłuchać i na tej podstawie ustalić czy dana osoba ubiega się o azyl:

a) Jeżeli tak, to do momentu rozstrzygnięcia przez krajowy organ właściwy ds. udzielania ochrony, dana osoba nie może zostać wydalona z terytorium danego Państwa.

b) Jeżeli nie, to kształt regulacji krajowych (de facto decyzji politycznych) reguluje możliwość zalegalizowania pobytu danej osoby.

2. W przypadku odmowy udzielenia statusu uchodźcy <pkt 1 a)> - lub zalegalizowania pobytu <pkt 1 b)> konieczne jest ustalenie czy dana osoba może być przekazana państwu pochodzenia lub państwa z którego przybyła. Konieczne jest zatem precyzyjne ustalenie listy krajów, do których można dane osoby z powrotem skierować z uwzględnieniem wymogów płynących z art. 3 EKPCz. I tak w przypadku krajów basenu Morza Śródziemnego konieczne jest monitorowanie zmian zachodzących w krajach północnej Afryki po Arabellionie.

3. Reformie powinna zostać poddana polityka imigracyjna (tj. jej nie-uchodźcza część), na co wskazuje ostatni raport Banku Światowego. Zachowanie atrakcyjności warunków życia na Starym Kontynencie ma być możliwe właśnie poprzez zmiany w polityce imigracyjnej (czytaj wprost: dzięki wzrostowi zasobów ludzkich), co oznacza, iż imigracja nie stanowi 'zagrożenia', lecz szansy na wzrost dla UE. Niesłabnące zainteresowanie stanowić będzie pozytywną ocenę europejskiego modelu prawno-społeczno-gospodarczego.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone art. 3 EKPCz oraz problematyce uchodźców.

O statusie prawnym orzeczeń ETPCz

2012-02-26T14:53:00.002+01:00

W piątkowej "Rzeczpospolitej" wstępny artykuł "Oblężony Trybunał", został następnie rozwinięty na żółtych stronach "Rz": "Europejski Trybunał Praw Człowieka czeka reforma". Najciekawsze jest chyba to, co się w tym ostatnim artykule już nie zmieściło.

Punkt wyjścia Camerona, tj. zreformowanie ETPCz poprzez postawienie na zasadę subsydiarności, czyli pozostawienie jak największej ilości decyzji sądom krajowym, choć motywowany chęcią zawężenia zakresu spraw, w których Trybunał się wypowiada, jest trafny. Najskuteczniejszą drogą do tego jest właśnie ustalenie statusu prawnego wyroków ETPCz w krajowym (i unijnym) porządku prawnym.

Tak jak wykonywanie wyroków ETPCz zostało w Polsce powierzone MSZ, to środek ciężkości powinien się jednak przesunąć z przedstawicieli doktryny (licznie reprezentowanej w MSZ) na praktyków (zob. działania KRS w tym zakresie). Dopiero korzystanie przez sędziów i pełnomocników procesowych z Konwencji jako "żywego instrumentu" przyniesie zmianę. Dlaczego?

Gdy sąd krajowy "powołując się na Strasburg" rozstrzygnie, wówczas "urok strasburski" stanie się udziałem również sądów krajowych. Trybunał w Strasburgu nie może być trzecią, ani czwartą instancją - odejście od tego stanu rzeczy może nastąpić wówczas, gdy już w I i II instancji "Strasburg" będzie odczuwalny. Jest to równie istotny element jak reforma od góry, tj. reforma samego Trybunału. Tymczasem oddolny element nie pojawia się z reguły w dyskusjach, gdyż ciężko jest obwiniać obywateli o tak masowe korzystanie ze skargi do Strasburga.

Źródło: http://bit.ly/yo43WH

Polecam artykuły "Europejski Trybunał Praw Człowieka czeka reforma" oraz "Oblężony Trybunał" w "Rzeczpospolitej".

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne posty poświęcone problematyce statusu prawnego wyroków ETPCz.

Sposób stosowania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na przykładzie artykułu naukowego

2012-02-26T11:23:00.001+01:00

Po przerwie na BGB, powracam do dramatu ETPCz w Polsce, jakim jest brak jasnego statusu orzeczeń Trybunału w Strasburgu. Jednym ze sposobów na zmianę tego stanu rzeczy jest włączenie EKPCz do warsztatu pracy prawników. Ten "oddolny" sposób pozwoli klarownie, metodą faktów dokonanych, ustalić status prawny wyroków Trybunału w Strasburgu. Zaowocuje to również wykonywaniem wyroków ETPCz już na etapie formułowania roszczeń. Osoby najbardziej zainteresowane wynikiem postępowań będę miały poczucie - już od początku postępowania -, iż ich sprawa odpowiada "standardom strasburskim". Aby tego dokonać, będę opisywał publikacje, wyroki czy referaty, które korzystają z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i ze strasburskiego dorobku orzeczniczego. Nie dotyczy to wypowiedzi, które poprzez odwołanie/a próbują uwiarygodnić się, lecz te, które metodologicznie opierają się na Konwencji jako "żywym instrumencie".

W "Państwie i Prawie" z 2012 r. (z. 1, s. 50 i n.) ukazał się artykuł M. Bernatta "Prawo do rzetelnego procesu w sprawach ochrony konkurencji i regulacji rynku (na tle art. 6 EKPC)". Warto przyjrzeć się, w jaki sposób autor korzysta z Konwencji. Publikacja opiera się na wykazaniu, iż art. 6 EKPCz znajduje również zastosowanie w sprawach przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz pozostałymi organami regulacji:

"2. Klasyfikacja sprawy jako karnej albo cywilnej. Prawo do rzetelnego procesu określone w art. 6 ust. 1 EKPCz znajduje zastosowanie przy rozstrzyganiu o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w sprawie karnej

[przyp. 8: Na art. 6 mogą się powoływać nie tylko osoby fizyczne, ale także przedsiębiorcy, zob. np. wyroki ETPC: z 27 X 1993 w sprawie Dombo Beheer v. Holandia, skarga nr 14448/88; z 6 IV 2000 w sprawie Comingersoll v. Portugalia, skarga nr 35382/97].

Europejski Trybunał Praw Człowieka przed zbadaniem, czy w danym postępowaniu krajowym spełnione są wymogi art. 6 EKPC, musi za każdym razem rozstrzygnąć, czy postępowanie to dotyczy praw i obowiązków o charakterze cywilnym bądź oskarżenia w sprawie karnej. Jeżeli tak jest, to ETPC ocenia z perspektywy art. 6 EKPC postępowanie krajowe jako całość, bez względu na to, jaki status w prawie krajowym mają organy rozstrzygające daną sprawę cywilną albo karną w poszczególnych fazach postępowania. Wyrok ETPC może więc odnosić się do naruszeń art. 6 EKPC, które wystąpiły w postępowaniu administracyjnym

[przyp. 9: Europejski Trybunał Praw Człowieka oceniał, czy postępowanie administracyjne spełniło standardy art. 6 EKPC, w wyroku z 11 VI 2009 w sprawie Dubus S.A. v. Francja, skarga nr 5242/04, §53-62. W wyrokach ETPC z 24 II 1994 w sprawie Bendenoun v. Francja (skarga nr 12547/86, § 52) i z 23 VII 2004 w sprawie Janosevic v. Szwecja (skarga nr 34619/97, § 90) oceniano - z perspektywy art. 6 EKPC - działania organów administracji; por. też wyrok ETPC z 22 XI 1995 w sprawie Bryan v. Wielka Brytania, skarga nr 19178/91, § 46. Standardy art. 6 EKPC należy odpowiednio stosować do polskiego postępowania administracyjnego, por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 52.].

Dlatego nieuzasadnione jest ograniczanie zastosowania art. 6 EKPC tylko do postępowania sądowego [przyp. 10: Podobnie na gruncie art. 45 ust. 1 Konstytucji w wyroku TK z 12 VI 2011, P 38/08, OTK Nr 4A/2011, poz. 33. Zdaniem Z. Kmieciaka (Koncepcja zintegrowanego systemu odwoławczego w sprawach administracyjnych, PiP nr 1/2010, s. 29), wymagania art. 6 EKPC rozciągają się na tę fazę postępowania administracyjnego, którą da się zakwalifikować jako obowiązkowe (przedsądowe) postępowanie wstępne.]. Decydujące znaczenie ma klasyfikacja sprawy rozstrzyganej przez organy krajowe - na podstawie jednolitego standardu wypracowanego w orzecznictwie ETPC - jako cywilnej albo karnej."

Teza "dlaczego" należy stosować art. 6 EKPCz w sprawach ochrony konkurencji i regulacji rynku została wzbogacona o to, w jakim zakresie możliwe jest stosowanie EKPCz. Od tego momentu polecam już bezpośrednią lekturę artykułu M. Bernatta.

Odpowiadając na pytania co? jak? w jakim zakresie? na jakiej podstawie prawnej? należy stosować, autor zapewnił prawnikom "strasburskie" instrumentarium. Tylko w ten sposób możliwe będzie "oddolne" ustalenie statusu wyroków ETPCz w polskim i unijnym systemie prawnym.

Źródło: http://bit.ly/A3U1Pq

Polecam artykuł M. Bernatta "Prawo do rzetelnego procesu w sprawach ochrony konkurencji i regulacji rynku".

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone problematyce statusu prawnego wyroków Trybunału w Strasburgu.

Spotkanie "Czy umowa ACTA zagraża prawom człowieka?"

2012-02-20T08:41:00.006+01:00

Sytuacja z ACTA przypomina do złudzenia tę z Doliną Rospody. Ale ponieważ nie tylko proces uchwalania jest istotny, ale i sama treść, to polecam jutrzejszy panel na Uniwersytecie Warszawskim:

"Czy umowa ACTA faktycznie zagraża prawom człowieka?"

dr Adam Bodnar - adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka WPiA UW, wiceprezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz opiekun Koła;

dr Wojciech Machała - adiunkt w Katedrze Prawa Własności Intelektualnej i Dóbr Niematerialnych WPiA UW;

mec. Jacek Wojtaś - prawnik Polskiej Izby Wydawców Prasy

Panel rozpoczyna się o 18.30, sala 1.3. Collegium Iuridicum II, ul. Lipowa 4, Warszawa.

Źródło: http://bit.ly/ycxFqN

Strona wydarzenia dostępna jest tutaj.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone ACTA.

Mowa nienawiści: zapowiedź przewodnika po orzecznictwie ETPCz

2012-02-20T07:42:00.003+01:00

W wyroku p-ko Szwecji Trybunał wskazał na wagę prawnokarnej ochrony p-ko dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Orzeczenie i polski aspekt sprawy został opisany w "Gazecie" i jest dostępny tutaj.

Trybunał udostępnia również przewodnik po swoim orzecznictwie pod kątem m.in. mowy nienawiści. Ze względu na jego niedostępność w j.polskim będę jego poszczególne partie opracowywał i udostępniał na blogu, tak jak Przewodnik po skardze do Strasburga.

Dziękuję jednocześnie zespołowi Poznańskiego Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk za podpowiedzenie tematyki dla tego posta.

Źródło: http://bit.ly/AiUhbd

ACTA jako przykład "proceduralizacji prawa" Niklasa Luhmanna

2012-02-13T08:33:00.001+01:00

Obecną sytuację z ACTA najlepiej zestawić z jedną z proceduralnych teorii sprawiedliwości. Pod koniec lat 60. Niklas Luhmann wskazywał na legitymowanie się prawa poprzez procedurę, w jakiej jest ono przyjmowane. A ponieważ takie wartości jak stosowność, sprawiedliwość, prawda nie istnieją w obiektywny sposób, będąc bardziej symbolami wyrażającymi dobre zamiary, jedyną możliwością uzyskania dobrego prawa, jest po jego dobre przyjęcie.

Zamiast pytać się o to, "co" zostało przyjęte i "w jaki sposób", to pozostaje nam wyłącznie pytanie o to "jak". Prawidłowość prawa jest identyczna z procedurą jego przyjmowania, gdyż prawo stanowi wyłącznie akt powstawania. Tyle Luhmann.

A ACTA?

Jeżeli ten tok myślowy przyłożymy do procesu, w jakim dla Polski przyjęte zostało ACTA, to ono nie istnieje wręcz. Brakuje mu po prostu odpowiedniej legitymacji.

Źródło: http://bit.ly/xQ7jdj

Maska ACTA. Choć pierwotnie kojarzona z Guy'em Fawkes'em, a później "V jak Vendetta", teraz stała się symbolem protestów p-ko ACTA.

Legitymacja aktów prawnych?

Im większy stopień realizacji zasady legitymacji, tym trudniej o niewłaściwy wpływ lobby'ingu na dany akt prawny, jak już Alexis de Tocqueville w XIX w. zauważył.

Dlatego akt prawny o takim znaczeniu jak ACTA, nie powinien być przyjmowany w sposób klasyczny dla "technicznych" umów międzynarodowych. Tryb "umów międzyrządowych" zastrzeżony jest dla materii czysto technicznych, nie mających bezpośredniego oddziaływania poza sferę władzy publicznej, tj. na jednostki.

Nawet jeżeli wprost sama umowa nie ma oddziaływania, to chociażby jej wymiar społeczny (łatwy do dostrzeżenia w licznych zgromadzeniach) wymaga "przeprowadzenia jej" przez Sejm. O ile nawet w demokracji nie każde rozstrzygnięcie można i powinno poddawać się pod referendum, to w przypadku ACTA swoistym minimum powinno było być wyrażenie zgody na ratyfikację umowy przez Sejm w drodze stosownej ustawy. Plenum parlamentarne jest miejscem właściwym do dyskusji (a nie tylko media oraz ulice), tryb ten przydaje zupełnie innej legitymacji, a także istnieje możliwość łatwego zainicjowania kontroli zgodności umowy z Konstytucją.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy na blogu dotyczące ACTA.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Polecam: N. Luhmann Legitimation durch Verfahren, 1969.

"Trzy wizje reform sądownictwa i zawodów prawniczych", wydarzenie na UW

2012-02-10T21:38:00.002+01:00

16 lutego, w Tłusty Czwartek, o godz. 18.30 odbędzie się spotkanie z dr Pawłem Skuczyńskim z Katedry Filozofii Prawa i Nauki o Państwie WPiA UW poświęcone problematyce reformy wymiaru sprawiedliwości.

"Reformowanie sądownictwa i zawodów prawniczych od początku było nieodzownym elementem transformacji ustrojowej. Kluczowy w tym zakresie był okres tworzenia Konstytucji RP z 1997 r. oraz ustaw regulujących kwestie ustrojowe sądownictwa w latach kolejnych. Jednakże w ciągu ostatniej dekady proces reformowania sądownictwa i zawodów prawniczych został wyraźnie zaburzony. Przyczyną tego stanu jest istnienie odmiennych wizji reform sądownictwa i zawodów prawniczych. Wizje te zostaną omówione na przykładzie procedur kształcenia i powoływania sędziów, ocen okresowych sędziów i prokuratorów, nadzoru nad funkcjonowaniem sądów oraz zarządzania ich organizacją." [zob. stronę wydarzenia]

sala 416, Collegium Iuridicum I
Kampus Uniwersytetu Warszawskiego
przy Krakowskim Przedmieściu

Organizatorem spotkania jest Koło Naukowe Prawa Konstytucyjnego LEGISLATOR

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy poświęcone problematyce wymiaru sprawiedliwości.

Związki zawodowe dla duchownych? czyli Sindicatul "Pastorul cel Bun" p-ko Rumunii (cz.I przeglądu 21 orzeczeń z tygodnia 30 stycznia - 5 luty)

2012-02-10T10:25:00.006+01:00

Po krótkiej przerwie na niemieckie prawo ochrony środowiska, powracam do blogowania. 31 stycznia Trybunał zajął się próbą założenia związku zawodowego w Rumunii przez duchownych oraz osoby świeckie należące do Kościoła Prawosławnego.

Związek zawodowy Pastorul cel Bun został założony 4 kwietnia 2008 r. przez 35 osób należących do Cerkwi prawosławnej. Celem związku miała być ochrona zawodowych, ekonomicznych, społecznych i kulturowych interesów jego członków, tak świeckich jak i duchownych, w kontaktach z władzami Kościoła oraz ministerstwem ds. kultury oraz spraw wyznaniowych.

Na etapie sądowej rejestracji związku, zastrzeżenia zgłosił przedstawiciel Kościoła. Wskazał on na statut Kościoła, które zabrania tworzenia jakichkolwiek zrzeszeń bez uprzedniej zgody właściwego arcybiskupa. Odmienne stanowisko zajął prokurator, który wsparł wniosek. Sąd I instancji wpisał Pastorul cel Bun przyznając mu tym samym osobowość prawną. Sąd II instancji uchylił to orzeczenie i wskazał, że w statucie Kościoła prawosławnego nie istniał żaden punkt odniesienia do związków zawodowych. Jeżeli powstałby związek zawodowy, to hierarchia kościelna musiałaby współpracować z nowym zrzeszeniem, które operuje poza zasadami i tradycjami podejmowania decyzji na podstawie prawa kanonicznego.

Status prawny założycieli

Wszyscy członkowskie związku zawodowego byli zatrudniani przez Kościół na podstawie indywidualnych umów o pracę. Pensje były opłacane w znacznej części przez państwo. Uczestniczyli oni również w systemie powszechnego zabezpieczenia społecznego.

Dlatego Trybunał uznał, iż nie ma możliwości "wyciągania" tych osób poza system prawny poprzez uniemożliwianie założenia związku zawodowego. Osoby duchowne, a przede wszystkim świeccy pracownicy Kościoła, nie mogą zostać wykluczeni poza zakres ochrony gwarantowanej przez art. 11 EKPCz.

Treść umów o pracę

Rozstrzygnięcie mogłoby być inne, gdyby zakaz zakładania związku zawodowego nie wynikał z wewnętrznych regulacji Kościoła. Być może treść umów o pracę mogłaby w wiążący sposób wykluczyć przynależność do organizacji niezgodnych z nauką Kościoła. Mimo wszystko wątpliwe jest czy przynależność do związków zawodowych dla wyłącznie osób przynależących do danego kościoła mogłaby zostać wyłączona poprzez umowę o pracę.

Źródło: http://bit.ly/yJDLGx

Związki zawodowe zakładane przez osoby duchowne oraz świeckie to swoiste novum. Konstytucja RP przewidując w art. 59 ust. 1 wolność zrzeszania się w związkach zawodowych przewiduje jednocześnie w art. 59 ust. 4 możliwość wprowadzania ograniczeń w zakresie korzystania z tej wolności jedynie w takim zakresie, jaki wynika z wiążących Polskę umów międzynarodowych.

Komentarz ekspercki do "Czego możemy zazdrościć Mołdawii? Najwyraźniej prawa"

2012-02-02T01:03:00.004+01:00

Poprosiłem Sebastiana Köhna z Open Society Justice Initiative o komentarz dla Blog Etpcz.eu | Polska a Trybunał w Strasburgu do wpisu Czego możemy zazdrościć Mołdawii? Najwyraźniej prawa:

Źródło:http://bit.ly/ymC2c5

Dlaczego warto ratyfikować konwencje poświęcone bezpaństwowości? Dlaczego Polska powinna je ratyfikować?

Przede wszystkim obydwie konwencje są najlepszymi międzynarodowymi instrumentami, z których możemy skorzystać dla rozwiązania tego międzynarodowego problemu. Bezpaństwowość nie jest czymś, co jeden kraj może samodzielnie rozwiązać. Ustalenie bezpaństwowości danej osoby wymaga współpracy państw dla zapewniania, iż dana osoba nie posiada jednak obywatelstwa innego państwa. Konwencje przewidują ramy prawne dla takiej współpracy.

I tak Konwencja z 1954 r. zawiera jedyny międzynarodowy instrument ustalania statusu bezpaństwowości. Polska nie posiada obecnie żadnej procedury umożliwiającej ustalenie bezpaństwowości, co czyni niezwykle trudnym lub wręcz niemożliwym zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony dla osób bezpaństwowych. Naturalnie, przy braku środków umożliwiających zidentyfikowanie osób bezpaństwowych, niemożliwe jest rozwiązanie ich problemów. Nowa polska ustawa o obywatelstwie przewiduje po części możliwość uzyskania obywatelstwa przez osoby bezpaństwowe mające status rezydenta w Polsce, lecz bez odpowiednich środków dla ustalenia kręgu osób najbardziej zainteresowanych, jedynie niewielu będzie mogło skorzystać z nowych regulacji.

Podobnie Konwencja z 1961 r. jest jedynym międzynarodowym instrumentem umożliwiającym zarządzanie redukcją bezpaństwowości. Jedną z najważniejszych kwestii tej konwencji jest nabywanie obywatelstwa przez dzieci, które w przeciwnym wypadku byłyby bezpaństwowe. Kluczową kwestią jest to, iż o ile państwa mogą dyskrecjonalnie decydować kto zostanie ich obywatelem, o tyle mają one obowiązek zapewnienia, iż dziecko urodzone na terytorium tego państwa nabędzie jego obywatelstwo gdyby w przeciwnym wypadku miałoby pozostać bezpaństwowe. Ta myśl przyświeca również Europejskiej Konwencji o Obywatelstwie, którą Polska podpisała, lecz jeszcze nie ratyfikowała. Polskie prawo pozostaje obecnie w zgodzie z regulacją Konwencji z 1961 r., nie istnieją zatem dostrzegalne przeszkody prawne do ratyfikowania Konwencji.

Natomiast ratyfikacja stanowiłaby ważny sygnał dla innych krajów, iż Polska uznaje te zagadnienia za ważne i że wierzy, iż konwencje stanowią dobre rozwiązanie. Konwencja z 1961 r. zawiera również istotne postanowienia dotyczące zasad utraty, rezygnacji i pozbawienia obywatelstwa - żadna z tych instytucji nie może zostać zastosowana jeżeli skutkowałaby powstaniem bezpaństwowości osoby zainteresowanej. Międzynarodowa przestrzeganie zasad Konwencji z 1961 r. spowodowałoby możliwość przerwania zaklętego koła bezpaństwowości.

Podczas gdy państwa mogą posługiwać się swoimi własnymi zabezpieczeniami przed bezpaństwowością - i wiele z nich tak jak Polska to czyni - to większa liczba przystąpień do systemu konwencji ONZ'owskich oznaczałaby, iż więcej państw stosowałoby tego samego rodzaju zabezpieczenia. W zeszłym roku obchodziliśmy 50tą rocznicę Konwencji z 1961 r., co oznacza, iż na państwach członkowskich ONZ od dawna ciążą prawne i moralne zobowiązania wobec osób bezpaństwowych, które mogą zostać wypełnione poprzez przystąpienie do tych konwencji.

Sebastian prowadzi również bloga poświęconego problematyce bezpaństwowości.

Skarga do Strasburga II: Kto jest uprawniony?

2012-01-30T13:09:00.001+01:00

7. Każda jednostka lub podmiot prawny mogą korzystać z prawa do skargi indywidualnej. Nieistotne jest obywatelstwo skarżącego (jednostki) lub siedziba (podmioty prawne), stan obywatelski, status prawny lub zdolność prawna.

8. Dostęp do krajowych środków prawnych ma zupełnie inny aniżeli skarga do Strasburga, znacznie węższy charakter. Racje stojące za danymi ograniczeniami nie tylko że nie mają wiążącego charakteru na poziomie Trybunału, ale i często są nieprzekonujące. Dla uniknięcia sytuacji, w których dana sprawa nie wpłynęłaby przez to do Trybunału, dopuszczalność skarg podlega relatywnie przychylnej ocenie. I tak np. dopuszczona została możliwość wniesienia skargi przez matkę pozbawioną opieki rodzicielskiej we własnym oraz swego dziecka imieniu. Tak samo dopuszczalna może być skarga osoby ubezwłasnowolnionej nawet wówczas gdy sprzeciwił się jej wprost opiekun.

9. Każda organizacja pozarządowa - z wyłączeniem organizacji wykonujących zadania państwowe - może korzystać z prawa do skargi. W niektórych sytuacjach również podmioty publiczne mogą korzystać z prawa do skargi. Tak było np. w przypadku greckich zakonów, które nie wykonywały żadnych zadań publicznych, podlegały organizacyjnie właściwemu arcybiskupowi, a publiczny charakter wynikał wyłącznie z chęci zapewnienia im dodatkowej ochrony prawnej.

10. Spółki kontrolowane lub należące do państw nie mogą wnosić skarg indywidualnych. Ma to służyć zapobiegnięciu kolizji między Państwem-Stroną działającym w formie przedsiębiorstwa oraz tym samym Państwem-Stroną odpowiedzialnym z tytułu naruszenia Konwencji. Byłby to klasyczny spór kompetencyjny, który dotyczy jednak zasadniczo organów państwowych, a nie problematyki praw jednostek. Natomiast w przypadku prawnego oraz finansowego rozdziału pomiędzy daną spółką a państwem, Trybunał orzekał do tej pory o dopuszczalności wnoszenia skarg. Samodzielność prawna i finansowa polegała na działaniu w formach przewidzianych przez prawo spółek handlowych. Wyznaczanie składu osobowego w organach danej spółki nie dyskwalifikowało takiego przedsiębiorstwa od wnoszenia skargi.

11. Gmina, lub mniejsza jednostka samorządowa wykonujące zadania z zakresu władzy publicznej, nie jest uprawniona do skargi na podstawie art. 34.

12. Uprawniona jest skarga grupy jednostek w postaci nieformalnego, z reguły czasowego 'przymierza' pomiędzy kilkoma osobami.

13. Władze publiczne nie mogą wnosić skarg za pośrednictwem jednostek, nawet jeżeli te wchodzą w skład danych organów lub je reprezentują.

14. Art. 34 nie dopuszcza skarg na naruszenie Konwencji in abstracto. Oznacza to, iż dla dopuszczalności skargi nie jest wystarczające, żeby dany środek krajowy (z reguły: przepisy prawny) wydawał się być niezgodny z Konwencją. Przedmiotem skargi może być wyłącznie kontrola in concreto, czyli konkretnego jednostkowe naruszenia Konwencji poprzez dany środek krajowy. Abstrakcyjną kontrolę zgodności prawa krajowego z Konwencją zapewniają krajowe instrumenty prawne, np. wnioski do Trybunału Konstytucyjnego dot. zgodności ustaw lub rozporządzeń z Konstytucją lub ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi (np. z EKPCz) czy kontrola aktów prawa miejscowego przez wojewodów (kontrolowana następczo przez wojewódzkie sądy administracyjny). Z konkretnej kontroli zgodności danego środka krajowego z Konwencji należy korzystać już na etapie krajowym. Są to np.:

- nieuwzględnienie przez sąd powszechny lub sąd administracyjny rozporządzenia w danej jednostkowej sprawie (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP),

- pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego (art. 193 Konstytucji),

- skarga konstytucyjna (art. 79 Konstytucji) - ze względu na konieczność wykazania naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw nie zawsze może być z perspektywy skarżącego pomocnym środkiem prawnym.

15. Instytucja skargi indywidualnej nie jest również actio popularis. Zgodnie z art. 34 skargę może wnieść uprawniona jednostka, która "...uważa, że stała się ofiarą naruszenia...". Oznacza to, że niemożliwe jest wnoszenie skargi za innych. Skarga do Strasburga jest środkiem ochrony jednostki, a nie dbania o zgodność całego, krajowego systemu prawnego z Konwencją.

------------------------------------------------------------------------------------------------------
Zob. również Skarga do Strasburga. Przewodnik oraz inne wpisy poświęcone dopuszczalności skargi.
------------------------------------------------------------------------------------------------------
Opracowano na podstawie publikacji Kancelarii Trybunału Practical Guide on Admissibility Criteria.
------------------------------------------------------------------------------------------------------

Źródło: http://bit.ly/wkhxDK

Wpis pokazuje kto jest uprawniony do wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

Skarga do Strasburga I: art. 34 EKPCz jako podstawa prawna

2012-01-30T00:16:00.000+01:00

1. Podstawę prawną skarg składanych przez jednostki stanowi art. 34 Konwencji. Najbliższe posty z cyklu 'Skarga do Strasburga' opierają się na art. 34, dlatego zacznijmy od jego przytoczenia:

Art. 34 [Sprawy indywidualne]

Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach. Wysokie Układające się Strony zobowiązują się nie przeszkadzać w żaden sposób skutecznemu wykonywaniu tego prawa.

2. Art. 34 EKPCz - mimo odmiennej treści - gwarantuje prawo do skargi indywidualnej. Przysługuje ona jednostkom i jest wykonywana na międzynarodowym poziomie. Skarga stanowi podstawowy mechanizm gwarantujący skuteczność systemu strasburskiego. Trybunał określa ją jako 'kluczowy element maszynerii' ochrony praw człowieka. Skarga zabezpiecza faktyczne obowiązywanie EKPCz.

3. Konwencja jest dla Trybunału 'żywym instrumentem', gdyż poprzez dynamiczną interpretację dopasowuje ją do rzeczywistości. Nie tylko przepisy materialne, ale również problematyka dopuszczalności skargi, jest przedmiotem dynamicznej wykładni ETPCz.

4. Zakres skargi nie jest ograniczony np. przynależność państwową lub siedzibę skarżących. Ograniczeniem jest wyłącznie wymóg by naruszenie miało miejsce w jurysdykcji jednego z Państw-Stron Konwencji:

Art. 1. [Obowiązek przestrzegania praw człowieka]
Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej konwencji.

5. Skarga musi dotyczyć zatem jednego z praw lub wolności gwarantowanych Konwencją.

6. Jednocześnie Trybunał nie wymaga wskazywania wprost naruszonego artykułu Konwencji. Najważniejszym elementem skargi jest jednak wykazanie naruszenia praw i/lub wolności gwarantowanych Konwencją. Dlatego wskazane jest nierezygnowanie z tego elementu. Możliwy błąd w kwalifikacji prawnej z pewnością nie będzie miał negatywnego wpływu na sprawę.

------------------------------------------------------------------------------------------------------
Zob. również Skarga do Strasburga. Przewodnik oraz inne wpisy poświęcone dopuszczalności skargi.
------------------------------------------------------------------------------------------------------
Opracowano na podstawie publikacji Kancelarii Trybunału Practical Guide on Admissibility Criteria.
------------------------------------------------------------------------------------------------------

Źródło: http://bit.ly/wkhxDK

Podstawę prawną skarg indywidualnych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stanowi art. 34 EKPCz.

Blog w mediach. Przegląd

2012-01-28T08:45:00.002+01:00

Posty z Etpcz.eu pojawiają się w kilku serwisach jednocześnie. Do tego dochodzą jeszcze dodatkowe treści, które nie wszędzie są widoczne. Oto mały przegląd:

1. Podstawowy blog (http://etpczblog.blogspot.com/ i http://www.etpcz.eu/).

Tutaj dostępny jest m.in. podgląd kanałów na Twitterze, wyszukiwarka i chmura z tagami oraz archiwum.

2. Networkedblogs.com (http://www.networkedblogs.com/blog/etpczeu)

Czytelny przegląd wszystkich dotychczasowych wpisów.

3. Blog na Tok.fm (http://www.tokfm.pl/blogi/etpcz):

W ramach nowej formuły Tok.fm teraz również i blogerzy tworzą sporą część treści oficjalnego serwisu. Informacyjny web 2.0.! Obecnie to właśnie tutaj blog jest najczęściej odwiedzany i komentowany.

4. Blog na Salon24.pl (http://etpcz.salon24.pl/):

Salon24.pl - najaktywniejszy serwis blogowy jak dotąd w tematyce polityki. Nie można było nie być i tutaj obecnym,

5. Kanał EtpczEu na Twitterze (http://twitter.com/EtpczEu):

Konwencyjny przegląd polskich serwisów prasowych oraz retweety konwencyjnie ciekawych tweet'ów dostępnych w j.polskim.

6. Kanał EtpczEuEnglish na Twitterze (http://twitter.com/EtpczEuEnglish):

Konwencyjny przegląd anglojęzycznej prasy oraz retweety konwencyjnie ciekawych tweet'ów dostępnych w j.angielskim.

7. Strona Etpcz.eu na Facebook'u (http://www.facebook.com/pages/Blog-Etpczeu-Polska-a-Trybuna%C5%82-w-Strasburgu/125622040884296?sk=wall):

Przegląd wszystkich postów oraz możliwość subskrypcji poprzez funkcję 'Like'.

Komentarze stawiające posty w nowym świetle lub je uzupełniające będę przerzucał. Zapraszam do subskrypcji, czytania i komentowania!

Protesty ws. ACTA: jaka ochrona prawna przysługuje uczestnikom?

2012-01-27T10:17:00.003+01:00

Zgromadzenia spontaniczne odpowiednią kwalifikacją najnowszych protestów. Pokazują one również absurdalność projektu Prezydenta RP zmian w prawie o zgromadzeniach zakazującego zasłaniania twarzy.

Polska przystąpiła do umowy ws. ACTA, podpisując umowę 26 stycznia 2011 r. o godz. 11.30 japońskiego czasu (3.30 polskiego). Tego samego dnia wieczorem miały miejsce publiczne demonstracje protestacyjne. Kolejne zapowiadane są na dziś.

Karalność uczestników?

Tymczasem ustawa Prawo o zgromadzeniach przewiduje obowiązek uprzedniego zgłoszenia zgromadzenia z trzydniowym wyprzedzeniem. Czy oznacza to, iż protestujący uczestniczyli w nielegalnych zgromadzeniach w rozumieniu art. 52 par. 1 pkt 2 Kodeksu wykroczeń i podlegają karze aresztu do 14 dni, ograniczenia wolności lub grzywny?

Źródło: http://bit.ly/ycxFqN

Maska Guya Fawkesa stała się rekwizytem protestów związanych z WikiLeaks, ruchem Occupy, a teraz ACTA. Dzień Guya Fawkesa miał pierwotnie wydźwięk podobny 9/11 w USA (zob. http://bit.ly/z8HKut). Teraz maska Fawkesa używana jest w wielu 'antysystemowych' protestach i ruchach. Na tę ironię losu składa się jeszcze kolejna - prawdopodobnym i nieoczekiwanym zwycięzcą takiego obrotu sprawy jest Time Warner Inc., które filmem "V jak Vendetta" sprzed kilku lat wypromowało maskę, a teraz notuje wysokie zyski z ich sprzedaży (zob. http://bit.ly/zJAZhF).

Tertium non datur?

Między legalnymi zgromadzeniami a nielegalnymi zgromadzeniami istnieją jeszcze m.in. zgromadzenia spontaniczne. Obecny protesty są klasycznym przykładem zgromadzeń spontanicznych. Definiuje się je jako:

zgromadzenia organizowane bez uprzedniego zawiadomienia, w celu zaprotestowania "na gorąco" i zajęcia stanowiska w związku z danym wydarzeniem ze sfery społecznej lub politycznej (np. reakcja na oświadczenie polityka, niespodziewaną wizytę zagranicznego gościa lub uchwalenie ustawy). Istotą jest tu możliwość zabrania głosu w debacie publicznej w związku z nagłym i nieprzewidzianym wydarzeniem.

A. Bodnar, M. Ziółkowski Zgromadzenia spontaniczne, "Państwo i Prawo" z 2008 r., z. 5, s. 38.

Karanie za wrażliwość demokratyczną i chęć pokojowego protestowania jest niezgodna z wewn. poczuciem sprawiedliwości. Zwłaszcza w erze mediów społecznościowych, gdy stało się to b. łatwe, regulacja z k.w. tym bardziej razi. Siłę wolności zgromadzeń w tych nowych warunkach pokazała nie tak dawno Arabska Wiosna Ludów.

W 2008 r. A. Bodnar i M. Ziółkowski pisali:

Wymóg zawiadomienia na co najmniej 3 dni przed planowanym zgromadzeniem w pewnych okolicznościach jest nieuzasadnionym ograniczeniem dla korzystania z konstytucyjnej wolności zgromadzania się. [w przypisie:] Ilustracją problemu może być obwinienie i pociągnięcie do odpowiedzialności organizatorów kilku pokojowych zgromadzeń spontanicznych w związku z głośnymi wydarzeniami dotyczącymi doliny Rospudy. Kilkudziesięcioosobowe zgrupowania zostały zorganizowane "na gorąco" w celu zwrócenia uwagi na istotny problem będący przedmiotem debaty publicznej, bez uprzedniego zawiadomienia, w krótkim czasie po uzyskaniu informacji o niezapowiedzianej wizycie w Warszawie przewodniczącego Komisji Europejskiej.

A. Bodnar, M. Ziółkowski Zgromadzenia spontaniczne, "Państwo i Prawo" z 2008 r., z. 5, s. 38-39.

postulując:

Prawo powinno przewidywać możliwość organizowania zgromadzeń spontanicznych, kiedy wymóg zawiadomienia wypełniony jest tylko w minimalnym stopniu, np. w celu uniknięcia zagrożenia dla porządku publicznego.

A. Bodnar, M. Ziółkowski Zgromadzenia spontaniczne, "Państwo i Prawo" z 2008 r., z. 5, s. 39.

Wyrok TK ws. zgromadzeń spontanicznych

Komentowany przepis Kodeksu wykroczeń był - krótko po publikacji artykułu - przedmiotem kontroli przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 15/08. TK wprost orzekł jednak o konstytucyjności regulacji - nawet w przypadku zgromadzeń spontanicznych.

Jak postępować?

"Nie wprost" ratował TK sytuację nakazując sądowi pytającemu dokonania prokonstytucyjnej wykładni Kodeksu wykroczeń (o problematyce takiego orzekania jeszcze będę pisał). Jeżeli jedynym elementem brakującym do uznania danego zgromadzenia za legalne zgromadzenie jest brak zawiadomienia ze względu na jego spontaniczność, to sądy powinny uwzględniać brak winy organizatorów zgromadzeń w tej obiektywnej niemożliwości.

Brak winy oznacza brak karalności danego czynu. Dlatego wszystkie zgromadzenia spontaniczne są "nie do ruszenia" tak długo jak:

- mają pokojowy charakter (brak czynów określanych potocznie i prawnie mianem chuligańskich),

- przeprowadzane są rozsądnie (o ile normalne zgromadzenia odbywają się często na głównych ulicach miast, to ze względu na zawiadomienie o nich dane miasto mogło to zorganizować) - najlepiej w miejscach, w których nie wystąpi zagrożenie dla zdrowia i życia uczestników zgromadzenia oraz osób pobocznych (np. skwery, place, chodniki, zamknięte ulice),

- nie są przeprowadzane w okresie ciszy nocnej (tylko wtedy zwrócimy uwagę innych osób oraz unikniemy dyskusji nt. możliwego zakłócania ciszy nocnej).

Ze względów dowodowych warto również robić jak najwięcej zdjęć oraz nagrywać filmów, co w przypadku sporu o np. pokojowość zgromadzenia będzie przedstawiało dużą wartość.

P.S. Kontrdemonstracje są naturalnym elementem zgromadzeń. W przypadku ACTA nie są one jednak zbyt prawdopodobne.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. również inne wpisy na blogu dotyczące ACTA.

Skarga do Strasburga. Przewodnik

2012-01-25T00:22:00.002+01:00

Zbyt dużą wagę przywiązuje się do rozstrzygnięć ETPCz. Za to zbyt małą do ich niewielkiej ilości w stosunku do ilości wpływających skarg. Aby skarga do Strasburga stanowiła skuteczny środek prawny, musi być nie tylko uzasadniona, lecz również dopuszczalna. Dlatego w kolejnych postach przedstawiane będą kolejne elementy, które należy sprawdzić przed złożeniem skargi. Zostaną one również zebrane w tym wpisie.

Wzór skargi

I. Art. 34 jako podstawa prawna

1. Podstawę prawną skarg składanych przez jednostki stanowi art. 34 Konwencji. Najbliższe posty z cyklu 'Skarga do Strasburga' opierają się na art. 34 [...] czytaj dalej

II. Kto jest uprawniony?
7. Każda jednostka lub podmiot prawny mogą korzystać z prawa do skargi indywidualnej. Nieistotne jest obywatelstwo skarżącego (jednostki) lub siedziba (podmioty prawne), stan obywatelski, status prawny lub zdolność prawna. [...] czytaj dalej

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Podstawa opracowania

W połowie stycznia Kancelaria Trybunału opublikowała zaktualizowaną wersję Practical Guide on Admissibility Criteria. Warto tę 100-stronicową publikację rozbić na mniejsze, łatwiejsze do odnalezienia i dostępne w języku polskim, partie. Tematykę dopuszczalności skargi do Strasburga będę systematycznie przeplatał z dotychczasowym profilem bloga.

Po pierwsze dopuszczalność!

Z wprowadzenia do Przewodnika dowiadujemy się, iż ponad 95% skarg jest odrzucanych ze względu na ich niedopuszczalność. Powoduje to długie oczekiwanie na rozpoznanie dopuszczalnych skarg, a wnoszący niedopuszczalne skargi muszą tak samo długo czekać na odmowną odpowiedź.

Celem publikacji Trybunału jest by skargi uzasadnione merytorycznie były również uzasadnione formalnie i przechodziły test dopuszczalności. Współgra to z obecną praktyką równoczesnego rozpoznawania dopuszczalności i zasadności skargi.

Nie ma przez to odwrotu od pracy u podstaw. Zachęcam do śledzenia i komentowania kolejnych postów poświęconych dopuszczalności indywidualnych skarg do Strasburga.

Źródło: http://bit.ly/wkhxDK

Aby skarga do Strasburga przyniosła efekty, musi być w pierwszej kolejności dopuszczalna.

Czego możemy zazdrościć Mołdawii? Najwyraźniej prawa

2012-01-24T01:24:00.001+01:00

Niedawno Mołdawia pojawiła się na blogu w kontekście m.in. fałszerstw wyborczych. Tymczasem Mołdawia daje się też poznać jako państwo prawne, w którym nikt nie pozostaje poza "prawnym marginesem". Jak donosi Moldova.org Mołdawia ratyfikuje niedługo dwie Konwencje ONZ'u dotyczące statusu osób bezpaństwowych. Polska do dziś ich nie ratyfikowała. Na pewno stanowiłyby dobrą alternatywę dla ACTA.

Rzecz dotyczy:

- Konwencji o statusie osób bezpaństwowych z 1954 r. <oryg. tytuł Convention relating to the Status of Stateless Persons from 1954; tłumaczenie dostępne w: M.Zubik (red.) Księga Jubileuszowa XX-lecia Rzecznika Praw Obywatelskich. Tom II. Wybór dokumentów prawa międzynarodowego dotyczących praw człowieka, Warszawa 2008, s. 581-592>;

- Konwencji o ograniczaniu zjawiska bezpaństwowości z 1961 r. <oryg. tytuł Convention on the Reduction of Statelessness from 1961; tłumaczenie: op.cit., s. 575-580>

Ilość osób bezpaństwowych jest szacowana w Mołdawii na 2.000 osób. A mimo to władza wykonawcza z władzą legislacyjną podjęły szereg kroków w kierunku ratyfikacji i wykonania tych umów międzynarodowych.

Zupełnie niezrozumiałe jest dlaczego Polska nigdy do Konwencji z 1954 i z 1961 r. nie przystąpiła. Najważniejsze w konwencjach są instrumenty zapobiegające powstaniu bezpaństwowości. Brakuje ich w polskim systemie prawnym. Tymczasem osoby nieposiadające żadnego obywatelstwa podlegają prawie wyłącznie obowiązkom. Jednym z bardziej obrazowych przykładów jest brak możliwości podróżowania.

Dopiero z chwilą uregulowania statusu wszystkich obywateli, możliwe powinno być rozważanie nakładania nowych ograniczeń na jednostki (np. via ACTA).

Źródło: http://bit.ly/y1U0FR

---------------------------------------------------------------------------------------------------

Zob. wcześniejszy wpis nt. Mołdawii: To koniec przewlekłości Trybunału?

Śmieci na ulicach Neapola otwierają Konwencję na prawo do czystego środowiska, czyli di Sarno i inni p-ko Włochom (cz. III przeglądu 45 orzeczeń ETPCz z tygodnia 9-15 stycznia)

2012-01-23T01:13:00.003+01:00

Trybunał przełamał dotychczasowe warunki dopuszczalności składania skarg indywidualnych co do zanieczyszczenia środowiska. Dotychczas była to klasyczna actio popularis, którą nie sposób było wykorzystać.

Kiedy skarga będzie dopuszczalna?

"Dzięki" Włochom wiemy, iż skarga w sprawie prawa do czystego środowiska będzie dopuszczalna jeżeli:

- podstawę skargi stanowi art. 8 EKPCz (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego),

- zanieczyszczenie bezpośrednio oddziaływało na jakoś życia skarżącego,

- powództwo cywilne przeciwko odpowiedzialnym władzom publicznym nie doprowadziłoby do usunięcia zanieczyszczenia,

- skarżący nie mógł wziąć udziału jako powód cywilny w postępowaniu karnym o przestępstwa przeciwko działalności instytucji publicznych lub środowiska.

Apokaliptyczne migawki z okolic Neapola przebiły się na czołówki gazet i innych serwisów informacyjnych po dosłownym "zalaniu" ulic śmieciami, źródło: http://bit.ly/y1gr19

Sprawa di Sarno i inni p-ko Włochom została zainicjowana skargami osiemnastu obywateli Włoch. Trzynastu skarżących mieszka, a pięciu pracuje, w dotkniętym problemem regionie. Ze względu na "poważne problemy" z utylizacją odpadów komunalnych Prezydent regionu Kampania wprowadził stan wyjątkowy, który trwał od 11 lutego 1994 r. do 31 grudnia 2009 r. (sic!).

Treść orzeczenia

Skargi opierały się na koncepcji pozytywnych obowiązków Włoch wynikających z art. 8 EKPCz. Trybunał nie uwzględnił argumentu Rządu włoskiego, iż kryzys w regionie Kampanii można było przypisać charakter vis maior (force majeure, Act of God). Dlatego na Państwie ciąży obowiązek ustanowienia przepisów odpowiednich do potencjalnego ryzyka. Dotyczy to zwłaszcza niebezpiecznych obszarów, którymi - jak się okazuje - mogą być również śmieci.

Tymczasem skarżący musieli żyć w środowisku zanieczyszczonym śmieciami piętrzącymi się na ulicach miasta. Dlatego Trybunał orzekł o naruszeniu przez Włochy art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Jak zastosować wyrok w Polsce?

Wyrok ucieszy nie tylko praktyków i teoretyków, ale i osoby dotknięte lub zagrożone życiem w zanieczyszczonym środowisku. Nie tylko bezpośredni sprawca zanieczyszczeń jest odpowiedzialny. To przede wszystkim nowy instrument zabezpieczający realizację konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia poprzez czyste środowisko (art. 68 w zw. z art. 74 Konstytucji RP).

To na władzach publicznych spoczywa (pozytywny) obowiązek dbania o czyste środowisko. Do tej pory odpowiedzialność spoczywała na tym, kto zanieczyścił środowisko, a władz publiczne to nadzorowały. Co w przypadku zniknięcia lub upadku podmiotu odpowiedzialnego i inercji właściwych służb? Wówczas (po skorzystaniu z wszystkich dostępnych środków krajowych) może przyjść z pomocą właśnie art. 8 EKPCz.

Wnioski

Przykład Włoch pokazuje jego 'stosowalność' przy "katastrofie państwa" w danym obszarze. Ale dopóki do Trybunału nie trafią kolejne sprawy dot. czystości środowiska, nie przekonamy się o prawdziwym zakresie art. 8 EKPCz w kontekście prawa do życia w czystym środowisku. Dlatego warto podejmować próby "poszerzenia" art. 8 EKPCz poprzez składanie skarg indywidualnych. Trend idzie wyraźnie w kierunku poszerzania odpowiedzialności władz publicznych.

Przełomowe orzeczenie Trybunału w Strasburgu dla praw osób niepełnosprawnych, czyli Stanev p-ko Bułgarii (cz.I przeglądu 42 orzeczeń z tygodnia 16-22 stycznia)

2012-01-20T01:25:00.001+01:00

Wielka Izba Trybunału w Strasburgu wydała we wtorek, 17 stycznia 2012 r., wyrok w sprawie Stanev p-ko Bułgarii (skarga nr 36760/06). Przełom dotyczy praw osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi.

Po raz pierwszy Trybunał orzekł o:

- "uwięzieniu" w domu pomocy społecznej (naruszenie art. 5 ust. 1 EKPCz);

- poniżającym traktowaniu poprzez zmuszenie skarżącego do życia przez siedem lat w jednostce pomocy społecznej w uwłaczających warunkach (naruszenie art. 3 EKPCz).

"Prawnym" przejawem "uwięzienia" był brak możliwości sądowej weryfikacji umieszczenia w jednostce pomocy społecznej, a tym bardziej uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia za to (naruszenie art. 5 ust. 4 oraz art. 5 ust. 5 EKPCz).

Polski aspekt

sprawy to nie tylko odczytanie na nowo statusu domów opieki społecznej w Polsce po tak jednoznacznym wyroku Trybunału. Drugim węzłowym zagadnieniem była sytuacja prawna Pana Stanev. Jako osoba znajdująca się pod częściową opieką, dla wszelkich czynności mających na celu weryfikacją swojej opieki, potrzebna była zgoda opiekuna. Brak możliwości kwestionowania bezpośrednio przez samego skarżącego swojego statusu, Trybunał uznał za naruszeniu prawa do sprawiedliwego procesu (art. 6 EKPCz).

Jest to kolejny wyrok po Shtukaturov p-ko Rosji (zob. omówienie wyroku) oraz Kiss p-ko Węgrom (zob. tłumaczenie orzeczenia A. Paprockiej, "Przegląd Sejmowy" z 2011 r., Nr 2, s. 240 i n.), w którym Trybunał kwestionuje kolejne elementy odpowiadające polskiej instytucji ubezwłasnowolnienia. Zagadnieniu temu zostanie poświęcony niedługo osobny wpis.

MDAC o znaczeniu wyroku

"Zgodnie z tym wyrokiem, państwa w całej Europie muszą zakończyć praktyki niepotrzebnego ograniczania wolności tysięcy osób tak z psycho-społecznymi niepełnosprawnościami jak i z intelektualnymi niepełnosprawnościami w zakresie opieki społecznej" oświadczył Lycette Nelson, Dyrektor Litygacji w MDAC. "Wyrok Wielkiej Izby jednomyślnie stwierdza, iż zgoda na umieszczenie w takich placówkach jest niezbędna dla zapobieżenia naruszaniu Konwencji. Państwa muszą rozwinąć alternatywne rozwiązania by zapewnić wszystkim życie w społeczeństwie".

Źródło: http://bit.ly/2NG3QB

W postępowaniach przez krajowymi organami oraz ETPCz Pana Stanev wspierały Mental Disability Advocacy Center oraz Bułgarski Komitet Helsiński, a opinię amicus curiae złożył Interights.

Wykonywanie orzeczeń ETPCz: działania Krajowej Rady Sądownictwa

2012-01-17T00:01:00.002+01:00

Cały czas zmagamy się z niewiedzą co do statusu orzeczeń Trybunału w Strasburgu w krajowym systemie prawnym. Warto przybliżyć "stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 16 grudnia 2011 r. w przedmiocie wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka". Sposób wykonywania wyroków przekłada się bezpośrednio na status, więc do dzieła:

1. Krajowa Rada Sądownictwa uważa, że problematyka ochrony praw człowieka oraz wykonywania orzeczeń ETPCz jest doniosła i wymaga podejmowania przez różne instytucje odpowiednich działań zapewniających tłumaczenia, publikacje oraz rozpowszechnianie dorobku ETPCz i opracowań na ten temat. Ważne jest także

uwzględnianie tej problematyki w szkoleniach dla sędziów (kandydatów na sędziów)

oraz wypracowanie metod przekazywania informacji zarówno całemu środowisku

sędziowskiemu, jak i konkretnym sądom i sędziom orzekającym w sprawach, które

następnie stały się podstawą wyroków ETPCz, ugód zawieranych przez Rząd RP oraz

jednostronnych deklaracji Rządu RP o uznaniu naruszenia praw gwarantowanych

przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [...]

Dalsza część stanowiska KRS jest dostępna tutaj.

Polecam uwadze nie tylko logo KRS'u, ale i ww. stanowisko, stanowiące ciekawy sędziowski głos w debacie.

Nieludzkie i poniżające warunki pobytu w aresztach śledczych w Rosji, czyli wyrok pilotażowy Ananyev i inni p-ko Rosji(cz. II przeglądu 45 orzeczeń ETPCz z tygodnia 9-15 stycznia)

2012-01-16T00:35:00.001+01:00

Systemowy problem w Rosji doprowadził do wydania 10 stycznia 2012 r. wyroku pilotażowego. Trybunał próbuje nie tylko zmniejszyć ilość zasadnych powtarzających się skarg indywidualnych (repetetive cases), lecz i spróbować wpłynąć na dobór środków dla zaprzestania naruszenia.

Źródło: http://bit.ly/AqIqtK

W którą stronę zmierza rosyjski system penitencjarny? Nie trzeba zbyt długo szukać by trafić na zdjęcia obrazujące aktualny stan. Zob. np. http://bit.ly/AqIqtK

Na podstawie art. 46 Konwencji [moc obowiązująca oraz wykonanie wyroków] Trybunał zobowiązał Rząd rosyjski do:

- poprawienia warunków bytowych pozbawienia wolności poprzez zasłonięcie toalet w celach, usunięcie gęstych krat z okien więziennych i zwiększenie ilości pryszniców;

- zmiany stosowanego prawa, praktyk i nastawienia;

- zapewnienia, iż przedprocesowe pozbawienie wolności (tymczasowe aresztowanie) stosowane jest wyłącznie w absolutnie niezbędnych sprawach;

- ustanowić maksymalną pojemność każdego z aresztów śledczych; oraz

- zapewnienia ofiarom tych naruszeń skutecznego sposobu skarżenia się na nieodpowiednie warunki pozbawienia wolności oraz możliwości uzyskania odpowiedniego odszkodowania.

Zestawienie z Polską

Środki bazują na zupełnie podstawowych wymogach, acz przeludnienie i poziom warunków w polskich aresztach śledczych - prawdopodobnie nie w tym stopniu - również musi zostać pilnie rozwiązany. Złedne jest poleganie na przekonaniu, iż krajowy poziom przestrzegania EKPCz w tym zakresie nie jest taki najgorszy, skoro za wschodnią granicą, również pod reżimem EKPCz warunki są znacznie gorsze.

Zestawienie z UE pokazuje, że możliwość identycznego wykonywania EKPCz, a przez to tego samego poziomu przestrzegania EKPCz jest niezwykle ciężka. To w ramach funkcjonowania polskiego wymiaru sprawiedliwości (a przez to i więziennictwa) w ramach starego III filaru UE, punkt odniesienia stanowią inne kraje UE. Inaczej perspektywa nieludzkiego lub poniżającego traktowania w polskich jednostkach penitencjarnych może zacząć powstrzymywać sądy z innych krajów UE np. przed przekazywaniem na podstawie ENA.