ورای یک ذهن منطقی

دلتنگی

2020-03-05T22:11:00.001-05:00

در ویتنامی لغتِ دلتنگی و یادآوردن یکی است: نی‌ا‌‌.

گاهی اوقات وقتی پای تلفن می‌پرسیدی، گُن نیا می‌ه کُم‌؟ به خودم می‌لرزیدم و فکر می‌کردم منظورت این است که مرا هنوز یادت هست؟

بیش از آن‌که به یاد آورمت دلم برایت تنگ می‌شود.

در این زمین ما برای دمی زیباییم

اوشن ونگ

سیزدهمین شب از سیزدهمین ماه

2019-04-24T22:25:00.001-04:00

این‌که زنان نویسنده‌ی مدرن ژاپن از آغاز گسترش ادبی کشور الگوهایی قدرت‌مندی مثل موراساکی شیکی‌بو و سئی‌شوناگون داشته‌اند، احتمالاً بارها تکرار شده‌است. این‌که داستان گِنجی (گِنجی مونوگاتاری نوشته‌ی موراساکی شیکی‌بو) قرن‌ها متن اصلی زبان ژاپنی بوده، مقدس پنداشته و هجو شده است کاملاً حقیقت دارد، اما نکته‌ای که به اندازه‌ی کافی به آن توجه نشده این‌که در این 10 قرن‌ میان نوشته‌شدن گِنجی و زمان مدرن،‌ تفسیر آن کاملاً در انحصار محققان و نویسندگان مرد بوده و اصولاً در این زمان طولانی تعداد محدودی نویسنده‌‌ی زن وجود داشته است. زمانی که اواخر قرن نوزدهم، زنان مدرن ژاپن فعالیت خود را آغاز کردند، به‌اندازه‌ی خواهران‌ اروپایی ـ آمریکایی‌شان در قرن هجدهم از داشتن راهنمایی همجنس محروم بودند. آن‌ها هم باید از صفر شروع می‌کردند و راهشان را به‌زور از میان دنیای ادبی کاملاً مردانه بازمی‌کردند. برای همین، از همان آعاز دوران مدرن، زنان نویسنده‌ی ژاپنی شیوه‌ی مخالفان منتقد را در پیش گرفتند. در داستان‌های هیگوچی ایچی‌یو، میاموتو یوریکو، هایاشی فومیکو و ساتا اینه‌کو نوعی آگاهی زیرکانه در مورد بی‌عدالتی‌های اجتماعی وجود داردکه نه‌تنها زنان بلکه فقرا و حاشیه‌نشینان جامعه را هم در برمی‌گیرد.

‎کتاب حاضر مجموعه‌ی‌ ۱۳ داستان کوتاه از نویسندگان زن ژاپن در دوران مدرن، از اواخر قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیست‌ویکم است. تلاش کرده‌ایم داستان‌های مختلف از مهم‌ترین چهره‌های ادبی این سال‌ها که هر کدام سبک نوشتاری و دغدغه‌های مختلف دارند کنار هم قرار گیرند تا نشانی باشند از حضور پررنگ زنان در ادبیات معاصر ژاپن.

سیزدهمین شب از سیزدهمین ماه : داستان‌های کوتاه زنان ژاپنی از آغاز تا امروز

ترجمه‌ی ساناز فرهنگی و علی کرباسی

نشر شورآفرین، چاپ اول بهار ۱۳۹۸

تقلیل

2018-12-19T04:17:00.000-05:00

شاید اگر ساموئل می‌دانست که مادرش می‌خواهد برود، بیشتر توجه می‌کرد. شاید دقیق‌تر به او گوش می‌داد، بهتر نگاهش می‌کرد، یک سری‌ چیزهای مهم را یادداشت می‌کرد. شاید طور دیگری رفتار می‌کرد، جور دیگری حرف می‌زد، آدم دیگری می‌بود. 

شاید بچه‌ای می‌شد که ارزش داشت آدم به خاطرش بماند و نرود.

ولی ساموئل نمی‌دانست که مادرش می‌خواهد برود. نمی‌دانست که او ما‌ه‌هاست، مخفیانه و تکه تکه مشغول رفتن است. چیزها را یکی یکی از خانه می‌برد. یک لباس از کمد. فقط یک عکسِ آلبوم. یک قاشق از کشوی لوازم. یک پلیور. یک جفت کفش. تزئینات کریسمس. یک کتاب. رفته رفته حضور مادر در خانه رقیق‌تر می شد. 

وقتی که ساموئل و پدرش بالاخره متوجه یک جور بی‌ثباتی، یک جور خلا گیج‌کننده، غمگین و حتی نحس شدند یک سالی بود که مادرش مشغول این کار بود. این احساس در لحظات عجیبی گریبان‌شان را می‌گرفت. در حال نگاه به قفسه‌ی کتاب‌ها فکر می‌کردند: آیا ما بیشتر از این کتاب نداشتیم؟ در حال گذر از  کنار کمد ظرف‌های چینی حس می‌کردند مطمئنا چیزی کم شده است. اما چی؟ دقیقا نمی‌دانستند. متوجه نمی‌شدند که به این دلیل دیگر در آرام‌پز غذا نمی‌پختند که آرام‌پز دیگر در خانه نیست. قفسه کتاب‌ها خالی به نظر می‌رسید چون که او کتاب‌های شعر را با خود برده بود. کمد ظرف‌های چینی کمی خالی بود برای این که دو بشقاب، دو کاسه و یک قوری از مجموعه کم شده بود. 

به آهستگی مورد سرقت قرار گرفته بودند. 

پدر ساموئل در حالی که پای پله‌ها ایستاده و دقیق شده بود گفت : « روی دیوار بیشتر از این عکس نداشتیم؟ آن تصویر مربوط به گرندکنیون آن بالا نبود؟»

مادر ساموئل گفت: «نه، گذاشتیمش کنار.»

«جداً؟ یادم نمی‌آد.»

«خودت گفتی»

پدرش با حالی سردرگم گفت «جدا؟» و فکر کرد دارد عقلش را از دست می‌دهد.

ساموئل سال‌ها بعد در کلاس زیست مطلبی راجع به نوعی لاک‌پشت آفریقایی شنید که تمام طول اقیانوس را شنا می‌کنند تا در آمریکای جنوبی تخم‌گذاری کنند. دانشمندان هیچ دلیلی برای این سفر طولانی نیافته بودند. چرا لاک‌پشت‌ها این کار را می‌کردند؟ نظریه غالب این بود که میلیون‌ها سال پیش که هنوز آفریقا و آمریکا در کنار هم بودند ، شاید یک رودخانه این دو را از هم جدا می‌کرد و لاک‌پشت‌ها در ساحل آن طرفِ رودخانه تخم می‌گذاشتند. ولی بعد قاره‌ها کم‌کم از هم دور شدند، عرض رودخانه هر سال چند سانتی بیشتر شد که برای لاک‌پشت‌ها قابل درک نبود. برای همین هر سال به همان مکان می رفتند، ساحل آن طرف رودخانه، هر نسل کمی بیشتر از نسل قبل شنا می‌کردند و بعد از صدها میلیون سال رودخانه به اقیانوس بدل شده بود و با این حال لاک‌پشت‌ها هنوز متوجه نشده بودند.  

ساموئل هم به این نتیجه رسیده بود رفتن مادرش هم همین‌گونه بوده. به این شکل رفته بود، به آهستگی، غیرقابل درک، تکه تکه. آنقدر از زندگی‌اش تراشیده بود که تنها چیزی که مانده بود تا از میان بردارد خودش بود. 

روزی که رفت خانه را با یک چمدان ترک کرد.  

روح دریایی - نیتِن هیل

والدین

2018-09-04T23:53:00.001-04:00

پدر و مادرت اول بهت زندگی می‌دهند، بعد می خوان زندگی خودشون رو بهت بدهند

هیولاهای نامرئی - چاک پالانیک

سینمای جنایی

2018-04-29T13:34:00.002-04:00

از مجموعه‌ی «کلوزآپِ» نشر شورآفرین

به‌زودی در نمایشگاه بین‌المللی کتاب

زنده

2017-08-20T23:59:00.001-04:00

عکسش را روی رادیو

کنار پنکه گذاشتم

و تکان خورد

انگار که

زنده باشد.

نشستم و نگاهش کردم

تا ۵ – ۶ نخ سیگاری

که برایم باقی مانده بود را

کشیدم.

بعد بلند شدم

و رفتم که بخوابم.

چارلز بوکوفسکی

زندانی

2017-07-13T21:54:00.004-04:00

آدم‌ها معمولا از سر علاقه به دریاست که ملوانی را انتخاب می‌کنند اما ریوجی به خاطر بیزاری از خاک بود که به این راه کشانده شده بود. پس از رفع ممنوعیات زمان اشغال برای ورود کشتی‌های ژاپنی به آب‌های ازاد، همین که از دبیرستان بازرگانی دریایی فارغ‌التحصیل شد، همراه اولین کشتی بارکش پس از جنگ راهی فاموسا و هنگ‌کنگ شد. بعدها به هند و حتی پاکستان هم رفت.

عجب لذتی داشت مناطق استوایی! کودکان محلی به امید معامله نایلون و یا ساعت‌های مچی در هر بندری با موز، آناناس و پاپایا و پرنده‌های خوشرنگ و بچه میمون‌ها به سراغ‌شان می‌امدند. ریوجی عاشق بیشه‌های نخل بود که در رود آرام گل‌الودی منعکس شده بودند. با خودش فکر کرد که در زندگی پیشینش نخل‌ها قسمتی از طبیعت اطرافش بوده‌اند وگرنه چرا باید او را این‌قدر افسون کنند.

ولی با سپری شدن سالیان جذابیت‌های سرزمین‌های بیگانه برایش کم شدند. درگیر مخمصه‌ي عجیبی شد که تمام ملوان‌ها گرفتارش هستند: دیگر نه متعلق به دریا بود و نه به خشکی. آدمی که خاک را دوست ندارد بهتر است که آن را ترک نکند. جدایی و سفرهای طولانی در دریا او را بار دیگر تشویق می‌کرد تا آرزوی زندگی روی خشکی کند و این خواستن عجیب چیزی که از آن بی‌زار بود عذابش می‌داد. ریوجی از بی‌حرکتی زمین، از پوسته دائما بی‌تغییرش نفرت داشت. ولی کشتی هم برایش زندان دیگری بود.

ملوانی که دریا به هبوطش داد – یوکیو میشیما

مرگ تصادفی

2017-06-24T08:49:00.000-04:00

مرگ راهبِ معبد روستا چیز غریبی است. این‌قدر که هماهنگ است غریب است. می شود گفت که راهب مرکز معنویت منطقه است، نگهبان جانِ روستاییان، مردی که زندگی پس از مرگ‌شان را به عهده او گذاشته‌اند. حالا همین آدم در معبدش مرده است. انگار این‌قدر به وظایفش وفادار بوده که در حالی‌که می‌خواسته به دیگران به طور عملی شیوه مردن را در ملاعام آموزش بدهد اما اشتباهی واقعا مرده است.

معبد سراچه طلایی – یوکیو میشیما

ایالات متحده عشق

2017-04-30T21:48:00.001-04:00

در لهستان تازه آزاد شده از نظام سوسیالیستی، اوایل دهه ۹۰، آدم‌ها کم‌کم انگار از خواب بیدار می‌شوند. انگار تا قبل از این همه فقط خواب‌رو بودند حالا بالاخره فرصتی ایجاد شده تا زندگی‌شان سر و شکلی واقعی بگیرد. حکومتی که زندگی‌ آدم‌ها را با جزئیات کنترل می‌کرده دیگر وجود ندارد و خلا آن برای انسان‌ها فضایی خالی را ایجاد کرده که سراسیمه به دنبال پرکردن آن هستند. انگار بخواهند هرچه زودتر به آنچه که سال‌ها فقط میلش را داشتند برسند و اکنون دیگری چیز جلودارشان نیست. آزادی‌های غربی کم‌کم رواج پیدا کرده و حتی کلاس‌های ورزش گروهی هم با موزیک‌های مهیج غربی برگزار می‌شود. در این دوره زمانه زن‌های داستانِ ایالات متحده عشق می‌خواهند که زندگی‌های خالی‌شان را سر و سامانی دهند. ولی فضا سازی و فیلم‌برداری سرد آن کاری کرده که این زنان در همان بستر اجتماعی خود منجمد شوند. انگار که ما از پیش بدانیم سرنوشت تک‌تک آنها رو به نابودی است و هرکدام به نوعی از آن چیزی که دوست دارند باز می‌مانند. ساختار اپیزودیک و موضوع اصلی ایالات متحده عشق از خیلی جهات یادآور برخی زنان کلی ریکارد هم هست. اما در جایی که برخی زنان به وضوح داستان‌ها و آدم‌هایش را از هم جدا می‌کند تا تصویر کلی پیرامون زندگی زن‌های داستانش شکل دهد، ایالات متحده ساختار شناخته‌شده‌تری دارد و جامعه کوچکی دارد که آدم‌هایش دائما در تماس با هستند و از مدرسه، باشگاه ورزش و مجتمع ‌آپارتمانی استفاده می‌کند تا علی‌رغم اپیزودبندی‌های مجزا روایت آدم‌هایش را در هم بتند تا ساختار پرفشارش را خلق کند. اما مساله این است که هیچ‌کدام از این‌ آدم‌ها برای چیزی که می‌خواهند آماده نیستند. مثل تشنگانی که تازه به آب رسیده باشند، حالا که کمونیست رخت بربسته و رفته، چیزی از زندگی‌شان خالی شده ولی نه این زن‌های داستان نه مردهای مقابل‌شان نمی‌دانند که چطور باید آن را پر کنند. برای همین است که بیشتر از آنکه مرهمی برای عشق‌هایشان باشند بر همدیگر زخم می‌زنند و ایالات متحده‌ای وجود ندارد و در نهایت همه در جزیره‌های مجزای‌شان فقط در کنار یکدیگر پر از عشق‌های نافرجام می‌ماند.

سوناتِ باقاعده

2017-03-30T22:38:00.001-04:00

انگار که با یک تق ناگهانی مثل صدای تفنگ اسباب بازی

لاله‌های خونین شکفته باشند

صبح باز تو را غافل‌گیر می‌کند،

غم‌های جدید همین حالا هم کهنه به نظر می‌رسند

باید که جابجا شوند، تکانی بخورند

بلکه در این تئاتر بی‌قاعده زندگی

دردهای جدید جایی بگیرند

مثل تیغه‌ی شیشه‌ روی مچ‌ها.

عصر مثل موجی از راه می‌رسد

و دریچه‌ها هنوز بسته نیستند.

گذشته نشت می‌کند و کشتی کم‌کم غرق می‌شود

در کرانه ابرهای بنفش که به سرعت نزدیک می‌شوند

عملیات نجات در حال انجام است.

درست است که می‌شود به هرچیزی عادت کرد

حتی به طلوع در غروب، اما آیا باید

کاری برای اصلاح برنامه انجام داد

و سوراخ‌های آسمان را وصله کرد؟ متاسفانه

مویه‌ها دیگر معمولی به گوش می‌آیند و وعده‌های

بهتر شدن در آینده همان بهتر که باور نشوند،

چرا که آینده همین الان است و ما آن را ثانیه به ثانیه،

زندگی می‌کنیم، از نفس افتاده، امید داریم

که ارتباطی میان این تکه‌ها باشد.

«بببخش که نتوانستم به کمکت بیایم،

ولی خودم هم در خطر غرق بودم،

خرده‌های شیشه هم روی سرم می‌بارید

برای همین این نامه را برایت نوشتم - برای تو که مرده‌ای –

و روی موج خروشانی رها کردم که در میان آن

به وضوح گوش شنوای تو را مثل صدفی می‌دیدم.»

سونات با قاعده، جان اش، پاریس ریویو، شماره ۱۰۷، تابستان ۱۹۸۸

نجیب‌زاده‌ای در قفس

2017-03-22T21:45:00.001-04:00

زمانی که در ابتدای داستان کنت الکساندر روستوف پس از چهار سال زندگی در یکی از سوییت‌های اشرافی هتل متروپل توسط حکومت کمونیستی شوروی محکوم می‌شود که تا آخر عمر در یکی از انباریی‌های روی بام هتل زندگی کند، خواننده‌ای که سال‌ها در خواندن داستان و رمان به دنبال ماجراجویی بوده و هر بار که چشمش به داستان اسارت افتاده فقط به فرار فکر کرده، اینجا هم با خودش فکر می‌کند که کنت چطور بالاخره از دست حکومت بلشویکی کمونیست‌ها فرار می‌کند و خودش را به سرزمین‌های آزاد می‌رساند. اما نجیب‌‌زاده‌ای در مسکو داستان زندگی‌روزمره است، نه رمان تاریخی است و نه داستان فرار از زندان. کنت الکساندر روستوف نجیب‌زاده‌ای بااصل و نسب از دوران قدیم روسیه آدمی نیست که بخواهد اصولش را کنار بگذارد و به هر قیمتی به آزادی برسد. چون که شاید به نظر او آزادی چیزی نیست که فقط وابسته به مکان باشد. قدرت داستان ایمور توول هم در همین است، در همین ۳۲ سال زندگی روزمره کنت در داخل دیوارهای هتل تا خواننده را هم مثل کنت اسیر کند. فضای شگفت‌انگیز، شخصیت‌های متنوع و گفتگوهای جذاب همه با هم داستان نجیب‌زاده‌ای در مسکو را بدون آنکه اتفاق خاصی در طول آن در جریان باشد یا روایتش فراز و فرود ویژه‌ای داشته باشد، پر کرده است. خواننده داستان هم مثل دخترکی که از اواسط داستان وارد هتل می‌شود و تا ۱۶ سالگی آنجا می‌ماند ناگهان در پایان کتاب متوجه می‌شود که دلش راضی به تمام شدن داستان نمی‌شود. داستان و سبک روایی شگفت‌انگیز آقای توول باز یاددآور این است که دنیا با همه بزرگی‌اش می‌تواند خیلی کوچک باشد و فضای بسته یک هتل می‌تواند خیلی بزرگتر از این‌ها باشد.

در خانه چون غریبه

2017-03-13T06:38:00.001-04:00

کُنت برای آخرین بار به شهری نگاه کرد که دیگر که مال او بود و نبود. به راحتی می‌توانست از روی تعداد لامپ‌های راه‌های اصلی، بلوار و حلقه‌‌های باغ را تشخیص دهد، حلقه‌های هم‌‌کزی که کرملین در مرکز آن و ورای آن کل روسیه بود.

کُنت با خودش فکر کرد که از زمانی که انسان وجود داشته تبعید هم بوده است. از قبیله‌های بدوی تا جوامع پیشرفته، هر از چندگاهی کسی بوده که خواسته‌اند تا وسایلش را جمع کند، از مرز بگذرد و دیگر هیچ‌وقت قدم به خاک سرزمین‌اش نگذارد. در هر صورت تبعید مجازاتی بود که خدا برای آدم در اولین فصل کمدی انسانی در نظر گرفت؛ چند صفحه بعدتر هم آدم نثار قابیل کرده بود. بله، تبعید قدمتی به طول عمر بشر دارد. ولی روس‌ها اولین استادان مفهوم تبعید در خانه بودند.

از اوایل قرن هجدهم تزارها ز افرستادن مخالفان‌شان به خارج دست کشیده و در عوض تبعید به سیبری را انتخاب کردند. چرا؟ چون به این نتیجه رسیده بودند که تبعید آدم‌ها از روسیه مثل کاری که خدا با آدم کرده بود مجازاتی کافی‌ نیست؛ چون که در یک کشور دیگر انسان می‌تواند خودش را غرق کارش کند، خانه بسازد و خانواده تشکیل دهد. انگار که او بتواند زندگی جدیدی شروع کند.

ولی وقتی که در کشور خودت تبعیدی باشی، هیچ شروع جدیدی وجود ندارد. چون که در گذر زمان تبعیدی در خانه، چه در سیبری باشد و چه خارج از شهرهای بزرگ هیچ‌گاه عشقش به وطنش کم یا ناپدید نمی‌شود. در حقیقت چون ما موجوداتی هستیم که که بیشترین توجه را به چیزی داریم که به آن دسترسی نداریم این انسان‌ها هم احتمالاً درباره جلال و شکوه مسکو بیشتر تأمل می‌کنند تا هر مسکووی که آزاد است تا از آن لذت ببرد.

نجیب‌زاده‌ای در مسکو – نوشته آمور توول

پ.ن.: عکس از اینجا

سخت‌ترین

2017-03-01T06:01:00.001-05:00

سخت‌ترین

تولدم سی سالگی بود

نمی‌خواستم کسی بداند

روز و شب

در باری می‌نشستم

و با خودم فکر می‌کردم، که تا کی

می‌توانم

این دروغ

را ادامه دهم؟

کی بی‌خیال می‌شوم‌ و

مثل بقیه

رفتار می‌کنم؟

نوشیدنی دیگری سفارش دادم و

باز فکر کردم

و تازه آن موقع جواب را

پیدا کردم:

وقتی که مُردی عزیرم، وقتی‌

که مثل بقیه

مُردی.

سخت‌ترین، چارلز بوکوفسکی به ترجمه ع‌.ک.

فراموشی

2016-12-24T00:20:00.003-05:00

بچه که بودم دائما می‌ترسیدم که اسم مادرم را بعد از مرگ فراموش کنم. در مدرسه به ما گفته بودند: سه روز بعد از خاکسپاری، فرشته‌ای خواهد آمد و سه بار بر قبر می‌کوبد. اسمت را خواهد پرسید. تو جواب می‌دهی، «الیزر هستم پسر سارا.» وای اگر فراموش کنی! تا آخر دنیا به عنوان روحی مرده، زیر خاک باقی خواهی ماند. نمی‌توانی در برابر مسند قضاوت قرار بگیری و بدانی که آیا جایگاهت در بهشت است یا در جهنم، در صف آنهایی که مدتی طولانی منتظر توبه هستند. محکومی که در فضای پرآشوب بمانی جایی که چیزی نیست، نه مجازاتی نه دردی، نه عدالت نه بی‌عدالتی، نه گذشته نه آینده، نه امید نه ناامیدی. فراموش کردن نام مادرت مساله بزرگی است. مثل فراموش کردن اصل‌ت است.

روز – الی ویزل

مادران سرزمین

2016-10-07T07:28:00.002-04:00

جایی، در راه خانه ترکیبی از رنج، ترس و انزجاری که در صورتش دیده بودم به سراغم آمد. چرا؟ از بدن از شکل افتاده معلم تا بدنِ کنترل‌نشده ملینا دوباره یادم‌ آمد. بی‌هیچ دلیلی به دقت به بدن زنها در خیابان نگاه کردم. ناگهان به نظرم آمد که تا به‌حال دید بسته‌ای به زندگی داشتم، انگار تمرکزم فقط بر خودمان دخترها بود، آدا، جیلولا، کارمِلا، ماریسا، پینوچا، لی‌ْلا، خودم و همکلاسی‌هایم اما هیچ‌وقت به بدن ملینا، جوزِپینا پلوسو، نونزیا چرولو، ماریا کراچی اهمیتی نداده بودم. بدن تنها زنی که در آن با وسواس روز‌افزونی دقیق شده بودم، بدن وارفته مادرم بود، تصویرش مرا تهدید می‌کرد، تحت فشار می‌گذاشت. هنوز هم می‌ترسم که یک‌باره خودش را بر من تحمیل کند. آن روز در عوض به وضوح مادران محله قدیمی را می‌دیدم. عصبی بودند. تسلیم شده بودند. ساکت بودند، با لب‌های بسته و شانه‌های خمیده یا بر سر بچه‌هایی که اذیت‌شان می‌کردند فریاد می‌کشیدند. نازک و قلمی با چشم‌ها و گونه‌های فرو رفته یا با پشت‌های پهن، زانوهای ورم‌کرده و سینه‌های سنگین کیسه‌های خریدشان را می‌کشیدند و بچه‌های کوچکی که به دامن‌های آن‌ها چنگ زده بودند و می‌خواستند بغل شوند. خدای من، این‌ها فقط ده و در نهایت بیست سال از من بزرگ‌تر بودند. با این حال آنگار که آن خاصیت زنانه‌ای که برای ما دخترها این‌قدر مهم بود و با لباس و آرایش بر آن تأکید می‌کردیم را از دست داده بودند. بدن‌های همسران، پدران و برادران‌شان آن‌ها را مصرف کرده بودند، بدن‌هایی که در نهایت به خاطر کار روزانه و پیری و مریضی شبیه‌شان شده بودند. کی این دگردیسی شروع شده بود؟ با کار خانه؟ با حاملگی؟ با کتک؟

قسمتی از رمان داستان نام جدید – کتاب دوم

نوشته النا فرانته

و سپس هیچ‌کس نماند

2016-09-24T11:21:00.000-04:00

در دنیایی زندگی می‌کردیم که در آن بچه‌ها و آدم بزرگ‌ها اغلب زخمی می‌شدند، خون از زخم‌های‌شان جاری می‌شد، چرک می‌کرد و گاهی اوقات می‌مردند. یکی از دخترهای خانم آسونتا که فروشنده میوه و سبزیجات بود پا روی میخ گذاشت و از کزاز مرد. کوچک‌ترین بچه خانم اسپانولا از خروسک مرد. یکی از فامیل‌های ما در سن بیست سالگی یک روز صبح رفت تا کمی خاک و خل بنایی را جابجا کند و همان شب له و لورده در حالی که خون از دهان و گوش‌هایش بیرون می‌ریخت مرد. پدرِ مادرم از یکی از سکوهای بنایی ساختمان افتاد و مرد. پدر آقای پلوسو یک دست نداشت، ماشین تراش‌کاری بی‌هوا دستش را گرفته بود. خواهرِ جوزپینا، همسر اقای پلوسا در بیست و دو سالگی از سل مرد. بزرگترین پسرِ دن آکیله را با این که هیچ وقت ندیده بودمش به یاد دارم، رفت جنگ و دو بار مرد: اول در اقیانوس اطلس غرق شد و بعد خوراک کوسه‌ها شد. کل خانواده ملکیوره با هم در زیر بمباران در حالی که به هم چسبیده بودند و از ترس فریاد می‌کشیدند مردند. خانم کلورینای پیر به جای هوا گاز استنشاق کرد و مرد. جیانینو که وقتی ما کلاس اول بودیم کلاس چهارم بود، یک روز سر راهش بمبی دید، به آن دست زد و مرد. لوییجینا که همبازی ما در زمین بازی بود و شاید هم نبود چون فقط اسمی از او به یاد دارم از تیفوس مرد. دنیای ما این‌گونه بود، پر از کلمه‌های کشنده: خروسک، کزاز، تیفوس، گاز، جنگ، ماشین تراش، خاک و خل، کار، بمباران، بمب، سل، واگیری. با این کلمه‌ها و آن سال‌ها ترس‌های زیادی را به یاد می‌آورم که تمام عمر همراهم بوده‌اند.

قسمتی از رمان دوست شگفت‌انگیزِ من

نوشته النا فرانته

چایی

2016-08-20T09:06:00.001-04:00

آنا تیخانوونا زنی قدیمی بود. می‌گفتند تنها معلم اداره وقتی کسی دور و برش نباشد، هنوز چایی را از درون نعلبکی سرمی‌کشد. به هیچ عنوان چایی سبز را به عنوان چایی قبول نمی‌کرد و حتی از دم‌نوش‌های گیاهی که در اثر یک سری سو‌تفاهم «چایی» خوانده می‌شوند هم متنفر بود. در نظر او چایی باید به سیاهی قیر و به تلخی وجدانِ معصیت‌کار باشد. یا شاید هم برعکس، به سیاهی آن وجدان و به تلخی قیر.

قسمتی از کتاب نگهباننو

نوشته سرگی لوکیاننکو

روزمرگی

2016-06-19T22:48:00.000-04:00

And I

Will close my eagle eyes

hang up my skin to dry (+)

۱. افتتاحیه فیلم مادر جون هو بونگ بو نوعی انگار پایان فیلم است (+). مثل اینکه فیلم در مسیری دایره‌وار به اولش باز می‌گردد. مادر خسته‌ی تنها که تمام زمان فیلم را صرف این کرده که پسرش را از زندان نجات دهد، اول با این هدف که ثابت کند پسرش بیگناه است و بعد حتی برای آزادی پسرش دست به قتل بزند در عنوان بندی ابتدای فیلم بر روی چمن‌زاری ایستاده است. موسیقی‌ای روی تصویر شنیده می‌شود که انگار به گوش او هم می‌رسد چون کم‌کم شروع به رقص می‌کند. رقصی بی‌خیال با دستانی معلق در هوا که به هر سو می‌روند ولی ناگهان در میانه رقص می‌شکند، دستانش می‌افتند و حال گریه می‌گیرد. چند قدمی بر می‌دارد، باز به خودش مسلط می‌شود و دوباره از اول همراه با موسیقی می‌رقصد.

۲. روزمرگی مثل لباسی آدم را دربرمی‌گیرد، بعد کم‌کم شروع به نفوذ به درون پوست می‌کند و با سلول‌ها در هم می‌آمیزد. در نهایت تا جایی پیش می‌رود که حتی به خود DNA هم می‌رسد و آن را تغییر می‌دهد. جهش و با حتی evolution به آن مفهوم مرسوم ژنتیک به حساب نمی‌اید بلکه فقط آدم را سازگار می‌کند، به قول خارجی‌ها accustomed به زندگی می‌کند. موضوعات مورد علاقه را تغییر می‌دهد و حوصله فعالیت‌های قدیمی را کم می‌کند. خنده‌ها و شادی‌هایش منعطف به جزئیات کوچک هر روزه می‌شود و دردسرهایش تبدیل به برنامه‌ریزی برای آینده. حتی شاید مثل مرد عنکبوتی ۳، احساس قدرت کند، سیاهی وجودش را بگیرد و همه چیز را فراموش کند. اما گاهی اوقات وسط این خنده‌های کوچک و شادی به خاطر جزئیات ناگهان آن خود قبلی بیرون می‌زند و مثل همان تصویر مادر رقصان چیزها در هم می‌شکند و آدم به خودش می‌آید که اینجا چه خبر است. اما روزمرگی همچون روح خبیثی که آدم را تسخیر کرده باشد دوباره کنترل را به دست می‌گیرد، آن موضوع خوشایند را جلوی چشم می‌آورد و دوباره خنده‌ها و رقص از سر گرفته می‌شود. نه اینکه شادی از سر جزئیات زندگی به خودی خود چیز بدی باشد، بلکه این تن دادم به فقط این گونه شادی است که دردناک است. حتی مشابه گیلتی پلژر هم نیست؛ نوعی زندگی زایل شده است.

۳. این نبردی‌ست که این روزها دائما در من جریان است و حتی وقتی که تمام شود، اگر تمام شود هم فکر نکنم به راحتی بتوانم سرم را بالا بگیرم و دوباره به زندگی سابق برگردم. به قول پل آستر در کتاب سانست پارک "وقتی که نبرد تمام می‌شود سربازها دیگر پیر شده‌اند، آدم‌های ساکتی که دیگر راجع به نبردهایی که جنگیده‌اند صحبت نخواهند کرد."

Some fights just get you bloody

2016-03-21T00:11:00.002-04:00

شاید باید یکسره به آخر هفت رفت، آنجایی که سامرست و میلز، جان دو را دست بسته به سمت مکانی می‌برند که قرار است جسد دو قربانی باقی‌مانده را نشان بدهد. هر سه سوار ماشین‌ هستند. بین دو پلیس و قاتل زنجیره‌ای نرده‌های فلزی معمول ماشین‌های پلیس آمریکایی قرار گرفته. نرده‌هایی که قرار است محکوم را از همان اول در قالب زندان قرار دهد. اما در فضای بسته ماشین، با آن نرده‌هایی که وسط ماشین قرار داده شده، سوال اصلی این است که زندانی واقعی کیست. فیلمبرداری خنجی دائم نقطه دیدش را تغییر می‌دهد و از نمایی به نمای معکوس تغییر می‌کند و هر بار یکی را پشت میله‌ها قرار می‌دهد. از دید جان دو، این پلیس‌ها هستند که در قید و بند افکار خود و ملزومات اجتماعی اسیرند، خودش که سال‌هاست آزاد است و حالا در پی آزاد کردن دیگران است. طبعا اما از نظر میلز جان دو دیوانه‌ایست که زیادی دچار توهم شده و باید زندانی شود. همین طور مشغول بحث است تا بلکه بتواند با منطق سر راست خود جان دو را قانع کند. سامرست اما به آرامی مشغول رانندگی‌ست. در این که جان دو باید به مجازات اعمالش برسد شکی ندارد، ولی نمی‌تواند او را تحسین نکند. برای همین در میان همه آن بحث‌های پرشور میلز، سامرست فقط یک سوال دارد: «چطور ممکن است آدمی که برای نجات اجتماع دست به قتل می‌زند از شکنجه کردن و کشتن آدم‌ها لذت ببرد؟»

به نظر سامرست تنها راه زنده ماندن در این جامعه وحشی بی‌تفاوتی است. بی‌تفاوتی را باید یاد گرفت. آدمی که خوابیده باشد را می‌شود بیدار کرد ولی کسی که خودش را به خواب زده باشد را به سختی می‌شود بیدار کرد. جان دو هم این را فهمیده است و برای همین می‌گوید «دیگر نمی‌شود روی شانه کسی زد تا توجه‌اش را جلب کنی، حتما باید با پتک بزنی تا حواس آدم‌ها به سمت تو جلب شود». اما در برابرش میلر نشسته، پلیسی که ریشه‌اش به کاراگاهای معروف نوار می‌رسد. خسته و با لباس‌ و ظاهری به هم ریخته. هدفش برقراری نظام جامعه به هر قیمتی است تا یک بار دیگر ثابت کند که قهرمان است. قهرمانی که برای هیچ‌کس غیر از خودش شاید اهمیتی نداشته باشد ولی برای این کار خودش را بالاتر از قانون می‌بیند. برای همین پیچیدگی مساله‌ای که پیش رویش هست را درک نمی‌کند. ترس و اضطراب عمیقی که قاتلی زنجیره‌ای در جامعه ایجاد می‌کند را ندیده می‌گیرد و فقط به پیدا کردن و مجازات قاتل فکر می‌کند. الکل نمی‌خورد که لذتش را ببرد، فقط آبجو می‌خورد که زمان بگذرد و کمی سرش سبک شود. اما همکارش در لحظاتی که در حال بررسی شواهد هستند هم آبجو نمی‌خورد. برای او این کار در حکم تفریح است. دلیلی تا بتواند زندگی را تحمل کند و ادامه دهد. برای همین هم لذتش را نیمه کاره رها نمی‌کند. به جای آبجو از میلز طلبِ شراب می‌کند و از اومی‌خواهد که اجازه دهد تنها به خاطر ارضای کنجکاوی‌اش هم که شده این پرونده را تا انتها دنبال کند. جان دو فقط برای او فقط یک قاتل معمولی نیست که نهایتش دستگیری و مجازات باشد، بلکه دریچه‌ای به دنیایی جدید است. برای جنگجوی کهنه‌کاری مثل سامرست، که انگار شکست واقعی را از روزگار را خیلی قبل‌تر خورده و حالا گوشه‌ایی برای خودش نشسته تا هر چه زودتر این چند روز آخر کار هم بگذرد و بتواند در زندگی کوچک و جمع و جور خود مچاله شود تا مجبور نباشد هر بار که به زمین مبارزه‌ای می‌رسد از خیرش بگذرد و با خودش تکرار کند که من قبل‌ترها خیلی قبل‌تر شکست بزرگ‌تری خورده‌ام، اینها دیگر فایده‌ای ندارد، این مبارزات فقط آدم را بیشتر زخم می‌زنند، جان دو در حکم راه فرار است. یافتن راه جدیدی برای زندگی از طریق سرک کشیدن. برای همین هم وقتی که خانه جان دو را پیدا می‌کنند و میلز در به در به دنبال شواهد و اثر انگشت است، سامرست سر فرصت در اتاق مطالعه‌ی کوچک و جمع و جور جان دو نشسته و یادداشت‌های روزانه‌اش را می‌خواند. دنبال راه جدیدی برای زندگی است.

اما نکته همان چیزی است که ریچارد دایر در کتاب «هفت» مجموعه BFI به آن اشاره می‌کند که «فیلم به شکل راسخی بیانگر این نکته‌است که کار دنیا از نجات و صلاح گذشته‌است.» جامعه همه را به سمت نابودی می‌برد. جان دو و میلر که دو سر طیف قرار گرفته‌اند و تکلیف‌شان مشخص است. این میان فقط سامرست می‌ماند و تریسی همسر بی‌گناه میلر. شاید آخرین امید سامرست برای رهایی از این منجلاب شهری فکر کردن به جان دو و هدفش است. که در این میان هنوز آدم‌هایی وجود دارند که بی‌توجه نیستند. ولی جان دو هم در حلقه خودش گیرکرده است. این‌قدر در تنهایی برای خودش فرضیه بافته که مثل قطب نمای حق یابی شده که همیشه به طرف او می‌چرخد. اما سوال سامرست همین جاست که مشکل ماجرا را نشان می‌دهد، که تو فقط این قتل‌ها را برای هدفی والا انجام ندادی، تو خودت هم از تک‌تک آنها لذت می‌بردی، به آن‌ها افتخار می‌کردی. و همین می‌شود تیر خلاصی برای سامرست که تلاش کند این بار واقعا خودش را به خواب بزند. شاید چند سال بعدتر در داستان در گوشه تختی رو به پنجره بنشیند و واقعا تیری در سرش خالی کند. شاید هم مثل انتهای رهایی از شاوشنک طنابی به گردن خودش بیاندازد و این بار خودش را واقعا بکشد.

در این میان حساب تریسی اما جداست. تریسی در این وسط بی‌گناه ماجراست و دقیقا به همین دلیل می‌میرد. این ایدئولوژی اصلی فیلم‌های فینچر است که در این دنیای پر از خشونت جایی برای آدم‌های بی‌گناه نیست. نماد بارزش را شاید باید در فیلم قبلی فینچر، بیگانه ۳ و حتی قبل‌تر از آن در قسمت پیشین مجموعه بیگانه یعنی بیگانگان جیمز کامرون دید. کامرون هم مثل هر کدام دیگر از بزرگان هالیوود در دوره جدید مهم‌ترین هدف فیلم‌هایش نجات است. از نجات جان یک نسل (اواتار) تا نجات یک ادم برای حفظ آینده (ترمیناتور ۱ و ۲) و حتی نجات کودکی تنها در یک ایستگاه فضایی متروکه از میان صدها بیگانه مهاجم (بیگانگان). اما همین کودک بی‌گناه که مظهر حیات است و تمام هم و غم سروان ریپلی در طول فیلم به حفظ جان او مربوط است هم در نهایت هم به همراه سفینه‌ای کوچکی به همراه او ایستگاه فضایی را ترک می‌کند. کامرون به هدف اصلی خود دست یافته و داستان را همین جا به پایان می‌رساند (می‌شود خیلی بیشتر از این راجع به شعارزدگی کامرون و به طبع آن بیشتر از این صحبت کرد ولی جایش اینجا نیست). اما دقیقا فینچر از همین جا داستانش را شروع می‌کند. دخترک بی‌گناه داستان در همان تیتراژ آغازین فیلم طعمه بیگانه می‌شود و می‌میرد و تمام زحمات کامرون و امید و آرزوهای هالیوودی‌اش برای نجات نسل بشر در چشم به هم‌زدنی پوچ می‌شود. سفینه دچار مشکل می‌شود در سیاره‌ای دورافتاده سقوط می‌کند که از قرار معلوم چیزی شبیه زندان است. جامعه‌ی سرد و خشنی که به ابتدایی‌ترین اصول اولیه زندگی کاهیده شده‌اند و برای دفاع حتی چیزی بجز چاقو ندارند. همین طرز فکر است که از بیگانه ۳ تا هفت نفوذ می‌کند و جان تریسی بیگناه را در میان داستان می‌گیرد. در نهایت همه محتوم به فنا هستند

انتظار

2016-03-02T22:11:00.003-05:00

یکی از غم‌انگیزترین روزهای زندگی من وقتی بود که مادرم گفت سوپرمن وجود نداره. من عاشق کتاب‌های کمیک بودم وهمیشه می‌خوندم‌شان. دوستشان داشتم برای این که حتی در عمق بدبختی هم با خودت فکر می‌کردی «اون می‌اد، من فقط نمی‌دونم کی ولی اون همیشه می‌اد و همیشه همه آدم‌های خوب رو نجات می‌ده و آن‌ها هیچ‌وقت آخرش...». نمی‌دونم شاید کلاس چهارم و یا پنجم بودم. داشتم کتاب می‌خوندم و همین‌طوری به مادرم گفتم «می‌ٔدونی مامان، به نظرت سوپرمن اون بالاست؟»

مادرم گفت: «سوپرمن واقعی نیست.»

من با یه حالی گفتم «نیست؟ منظورت چیه»

«نه، اون که واقعی نیست.»

فکر کرد مثل وقتی که فهمیدم بابا نوئل واقعی نیست گریه می‌کنم ولی من گریه می‌کردم چون کسی دیگه اون‌قدر قدرت نداشت که برای نجات ما بیاد.

در انتظار سوپرمن - دیویس گوگنهایم (۲۰۱۰)

رود راوی

2015-12-18T07:22:00.000-05:00

«تکرار می‌کنم. اگر پرنده‌ها تا امروز زنده مانده‌اند و خاطره تو را زنده نگه داشته اند، به خاطر این بوده است که همسرم اینجا بوده. برای همین است خانم، که می‌خواهم این قناری‌ها در مرگ به دنبال همسرم بروند. زنده نگه داشتن خاطرات تو تنها کاری نبوده که همسرم برای من می‌کرد. اصلا من چطور می‌توانستم زنی مثل تو را دوست بدارم؟ به این خاطر نبود که همسرم کنار من می‌ماند؟ زنم کاری می‌کرد که همه رنج زندگی را فراموش کنم. او از دیدن نیمه دیگر زندگی من سر‌باز می‌زد. اگر غیر از این بود، دور و بر زنی مثل تو، حتما باید صورتم را برمی گرداندم یا سرم را پایین می‌انداختم.
خانم، لطفا اجازه دهید که این قناری‌ها را بکشم و آن‌ها در قبر همسرم دفن کنم.»(داستان کوتاه قناری‌ها نوشته کاواباتا یاسوناری)

ریور، استیوی و کل خانواده‌اش، رییس‌شان کریسی و خانواده‌اش حتی رییس او و نامزد روانکاوش شبکه‌ایی را تشکیل داده‌اند که ریشه‌اش بر مجموعه‌ای ازدروغ‌هاست. دروغ‌هایی که سهم بزرگی از آن را نه دروغ‌های روزمره‌ای که به دیگران می‌گوییم بلکه دروغ به خود تشکیل می‌دهد. آدم‌هایی که به واسطه شغل و حرفه‌ای که دارند لابد باید آدم‌های خبره‌ای در حل معما و تشخیص حقیقت از دروغ باشند ولی انگار از همین رو آدم‌های زرنگ‌تری در پنهان کردن اسرار شده‌اند. و اینقدر سال‌هاست خود واقعی‌شان را پنهان کرده‌اند که خودشان هم اسرارشان را از یاد برده‌اند و دروغ‌های‌شان تبدیل به واقعیات روزمره زندگی‌شان شده‌است. همه این‌ها، همه این بی‌ثباتی‌ها و عدم‌تعادل‌‌ها، همه این ساختار شکننده مثل هر نمونه دیگری آماده یک ضربه است. ضربه‌ای که لابد قرار است مثل دومینو تکه‌های پازل را یکی بعد از دیگری سرنگون می‌کند و کل ساختار را در هم فرو بریزد.
اما ریور و همکارانش دژ‌های‌شان را محکم‌تر از این‌ها استوار کرده‌اند و سپرهای‌شان را خیلی سفت بسته‌اند. تا جایی که ضربه‌ای به مهمی ‌ مرگ استیوی هم نمی‌تواند آنها را به این راحتی از پای درآورد. این عدم حضور استیوی نیست که پاشنه آشیل ماجراست بلکه این چرایی عدم وجود اوست که هرج و مرج ایجاد می‌کند. این سوال که «چه کسی استیوی را کشته؟» هربار تکرار می‌شود و وصل می‌شود به سوال دیگری که اصلا استیوی، همکار دیرینه ریور «واقعا چطور آدمی است؟» که آن هم ختم می‌شود به سوال‌های بنیادی دیگری راجع به دیگر افراد اداره پلیس که خودش سرچشمه آشوب و نیروی پیش‌برنده داستان است.
تا وقتی استیوی هست همه چیز انگار روبراه است. ریور عاشق‌ اوست ولی نیازی نمی‌بیند که این را ابراز کند یا حتی بیش از پیش به او نزدیک شود. نیازی نمی‌بیند که قسمت‌های پنهان شخصیت‌اش، ناراحتی عصبی و افسردگی‌هایش را از استیوی پنهان کند و همین به او این قدرت را می‌دهد تا کارآگاه پلیس خوبی باشد. اما وقتی استیوی جایش را به توهم استیوی و تصویر ذهنی ریور از او‌می‌دهد، دیگر چیزی مثل سابق نیست. هرچقدر هم که پلیس کهنه کار اصرار کند که همه چیز روبراه است و اوضاع حوب پیش می‌رود و حتی از تصویر مجازی استیوی کمک فکری بگیرد یا بخواهد جای خالی همکارش را با روان‌پزشک دل‌سوز پلیس عوض کند، اما دیگر هیچ‌ چیز به روال سابق نیست. هر سرنخ تازه‌ای از زندگی استیوی وصل می‌شود به تکه‌ای از وجود ریور و این خیال که چطور به خودش اجازه داده تا در حضور استیوی همه این چیزها را فراموش کند.
«اگر درکنار خودت احساس تنهایی می‌کنی پس در جمع خوبی نیستی». این چیزی است که ریور بر سر استیوی فریاد می‌زند، ظاهرا که ریور با خودش تنها نیست. هر بار که حسی در او جمع شده و غلیان کرده، برای خودش بُعد جدیدی پیدا کرده و ریور همچون روحی آن حس را درکالبد بدنی بی‌جان دمیده، موجودی خیالی خلق شده‌است. از آن پیرمردی که شلوارش را با بندشلوار بر روی پیراهن کثیف و مندرسش نگه داشته که نماد همه خشم و نفرت اوست، تا استیوی که نماینده همه آن چیزی است که در زندگی برای او تجلی عشق است، تا آن دزد خردپا (رایلی) که برایش یادآور وجدان است و آن دخترک بی‌گناه که نماد خانواده است و شبیه همه آن آدم‌هایی که او باید برای نجات‌شان تلاش کند.

شاید برای همین است که ریور تنها نیست. همه اینها یکی بعد از دیگری، هر کدام به نوبت (هیچ‌وقت دو تصویر ذهنی ریور با هم در یک صحنه حاضر نمی‌شوند. هیچ‌وقت این موجودات خیالی با هم درگیر نمی‌شوند.) به سراغ ریور می‌آیند. اما این وجود تکه‌تکه در موقعیتی قرار گرفته که توانایی ادامه راه را ندارد. نه چون زیر ذره‌بین اداره پلیس برای تست روان‌کاوی‌ست، بلکه چون ترسیده، حسودی کرده و حس کرده که مورد خیانت واقع شده‌است. از طرفی دیگر روان‌شناس اداره مجبورش کرده بالاخره با ابعاد دیگرش، با همه آن چیزهایی که سال‌هاست آن زیر پنهان کرده کم‌کم روبرو شود. انگار که ریور هر کدام از این آدم‌ها را ساخته است تا دیگر مجبور نباشد تا با آن قسمت‌های وجودش روبرو شود. ولی این روح‌ پاره‌پاره دیگر نمی‌تواند مساله‌ایرا که پیش رو دارد حل کند. معمای مرگ استیوی برای او خیلی بزرگ‌تر از یک پرونده جنایی است.
ریور ترسیده، از همان کودکی که مادرش او را پیش مادربزرگ‌ش رها کرده و رفته از تنهایی و از تنهاماندگی ترسیده‌است. چرا باید وارد رابطه‌ای شد که آخرش آدم در آن تنها می‌ماند؟ ریور نفرت‌ش را همچون زرهی به تن کرده و از آن در قالب پیرمرد محافظت می‌کند. برای همین هم هست که استیوی نه آن موقع که زنده بود و نه بعدتر که در قالب تصویر تخیلی فرو رفت هیچ وقت نتوانست بیشتر از حدی به ریور نزدیک شود.

آدم‌های خیالی ریور را نمی‌شود شبیه جان‌پیچ‌های وولدمورت در هری پاتر تصور کرد. آن جان‌پیچ‌ها برای آن طراحی شده‌اند که جانِ لرد سیاه را پر دوام کنند. در فاینال فانتزی جنگجوی خسته‌ای هست به نام کلاود که همچون کابویی تنها سوار بر موتور در بیابان‌های آن فضای پس از آخرالزمانی برای خودش مسافرت می‌کند و خودش را از دست دیگران مخفی می‌کند. در فضای فانتزی داستان، کلاود شمشیر پهن بزرگی دارد که به نوعی مشخصه اوست ولی در کنار آن ۵ شمشیر مختلف دیگر هم دارد که هرکدام را در نبردهای گاه و بی‌گاهی که درگیر می‌شود به کار می‌گیرد. در یکی از قسمت‌های داستان روند نبرد تا جایی پیش می‌رود که برای پیروزی احتیاج به تمام شمیشیرهایش در آن واحد دارد. مبارزه او را تا سر حد توانایی‌هایش تحریک می‌کند و در آنی تمام آن شمشیرهای کوچک و بزرگ با شکل‌های مختلف‌شان همچون پازلی در کنار هم قرار می‌گیرند، در هم قفل می‌شوند و یک شمشیر واحد شکل می‌دهند. انگار هر کدام از آن شمشیرهای مختلف جزئی از وجود صاحب‌شان باشند و تا در کنار هم قرار نگیرند آدم آماده مبارزه نمی‌شود و یا شاید نمی‌خواهد که آماده باشد. ارواحِ ریور همچون شمشیرهای تکه‌تکه کلاود طوری شکل گرفته‌اند تا مشکلات را در خود حل و از فکر و خیال ریور دور کنند تا او هیچ‌وقت مجبور نباشد با واقعیت تلخ و تاریک وتنهایش روبرو شود. جان‌پیچ‌ها تکه‌تکه شده‌اند تا جان صاحب‌شان را افرایش دهند، اما خیالات ریور همچون یک فرایند دفاعی برای کم‌کردن ساخته شده‌اند.

اما مرگ استیوی همه این ظاهرهای دروغی را در هم‌ شکسته و ریور را مجبور کرده با خود واقعی‌اش روبرو شود. هرکدام از آن آدم‌ها را بپذیرد و باز به درون خودش راه‌شان دهد. برای همین وقتی در ابتدای سریال، استیوی به ریور پیشنهاد می‌دهد که یک هفته به سفر در جزیره ایبیزا برای استراحت کامل بروند، ریور مدعی می‌شود که در یک هفته حوصله‌شان سر خواهد رفت و حتی حاضر نیست اهنگ «ایلاو تو لاوِ» تینا چارلز را با استیوی همراهی کند. این فکر که حتی وقتی استیوی روی زمین در حال مرگ بود هم نتوانسته بود او را در آغوش بگیرد، او را رها نمی‌کند. برای همین در پایان ماجرا وقتی دوباره به همه این‌ها یکی یکی برمی‌گردیم، دخترک جوان او را آماده و رایلی او را به رستوران چینی محل قرار با استیوی راهنمایی می‌کند. راجع به سفر یک هفته‌ای به جزیره با هم بحث می‌کنند و بالاخره در خیابان به همراه استیوی با آهنگ می‌رقصد. ولی درست در زمانی که می‌خواهد استیوی را ببوسد و بگوید که دوستش دارد، نمایش تمام می‌شود و موقع بازگشت به دنیای واقعی است. حالا حداقل این امید هست که آدمی جدید متولد شده باشد.

راز جهان در آن چیزی است که آشکار است،نه آنچه به چشم نمی آید

2015-09-20T21:45:00.003-04:00

۱. در ادبیات ژاپن کهن مرسوم بود که شعرهای ارزشمندی را که در سالیان قبل گفته شده بود انتخاب می‌کردند و تلاش می‌کردند با تغییر یکی از مصرع‌ها معنای دوباره‌ای به شعر بدهند یا انتقال معنای آن را بهبود دهند. مثلا نمونه‌های متعددی از مانی‌یوشو با همان کتاب شعر سنتی ژاپن بعدترها در کوکین‌شو یا شین‌کوکین‌شو یا حتی سال‌ها بعدتر با کمی تغییر باز نشر شدند. یکی از این نمونه‌ها این هایکو از دوره هه‌یان است:

برف نازک،
ماهی سفید،
انگشتی سفیدی.

سال‌ها بعد در دسامبر ۱۶۸۴ ماتسوئو باشو شاعر بزرگ دوره گنروکو در حال گذر از منطقه ایسه، هایکوی مذکور را این‌گونه تغییر داد،

در سپیده سحر،
ماهی سفید،
انگشتی سفیدی.

واضح است که در هر دو نمونه هایکو درمورد سپیدی است. برف نازک و سپیده سحر هر دو زود‌گذرند و دوامی ندارند. سپیدی از هر دو سر می‌زند و به زودی ناپدید می‌شود و در نهایت با عمر کوتاه و زیبای ماهی سفیدی که احتمالا بیرون از آب بروی برف‌ها قرار گرفته در هم می‌آمیزد. در شعر اول اما افتتاحیه ماجرا از طریق برف نازک رخ می‌دهد و در ادامه ماهی سفیدِ نبمه‌شفاف بر روی برف‌های زمستان به شکل انعکاس لایه ضخیمی از سفیدی دیده می‌شود. در شعر باشو اما سفیدی را سپیده سحر تامین می‌کند: زمان به جای ماده. برف نازک سپیدی ماهی را منحرف می‌کند اما سپیدی سحرانگیز سحر بر ماهی سفید به اعجاز و به سرعت وارد دنیای هایکو می‌شود. هدف همین است رسیدن به زیبایی با حداقل حرکت.

۲. نه فقط در دنیای در هم تنیده امروز که حتی در گذشته‌ها هم روش‌های پیچیده و نیمه پنهانی برای دست‌یابی به مقصود در بیشتر جوامع مورد تشویق قرار می‌گرفته و مایه تفاخر بوده. اما مساله این است که در این روزگار جدید در لابلای این هم فشردگی و سیل عظیم رد و بدل اطلاعات نه فقط چیز عجیبی نیست که انسان هدفش را گم کند و دیگر آن را نبیند و قسمتی از مسیر پیچیده‌اش را به عنوان هدف انتخاب کند، بلکه حتی محتمل است که در لابه‌لای آن همه پنهان کاری کاملا فراموش کند که از کجا آمده و در نهایت خودش را تنها در میانه مسیر پیچیده‌ای که نه آغازش معلوم است و نه مشخص است که در آینده قرار است به کجا برسد، پیدا‌ کند.

حتی هدفی مثل عشق که آدمیزاد دائم در جستجوی آن است و سال‌های سال ادبیات داستانی در همه جای این کره زمین آدم‌ها را تشویق به پی‌گرفتن آن تا آخر عمر کرده‌اند، می‌تواند به راحتی گم شود و آدم را با خیالش و توهم آینده‌ای که در انتطارش است جایی در میانه راه تنها بگذارد. در این زمانه پر آمد و شد، در دنیایی که میزان خودفریبی روز به روز در حال افزایش است آدم‌‌ها ایده‌ها و کارهای‌شان را در هزار لایه مختلف از توجیه پنهان می‌کنند تا نه‌تنها با دنیا بلکه با خودشان هم روراست نباشند، جای خالی آن سادگی از دست رفته هر روز بیش‌تر احساس می‌شود. زیبایی ماهی سفید در سپیدی سحر دو چندان می‌شود در لابلای آن همه سفیدی و سادگی.

پ.ن.: برای اطلاعات بیشتر در مور این جایگزینی‌ها در ادبیات ژاپن و به‌خصوص در کارهای باشو می‌توانید این‌جا را ببینید (+)

پ.پ.ن.: عنوان جمله‌ایست از اسکار وایلد

سیمای زنی در میان جمع

2015-08-14T07:38:00.001-04:00

با همه فراوانی و اهمیتی که مساله طلاق در یکی دو دهه اخیر زندگی در ایران داشته ولی کمتر رسانه‌ای چه در مقیاس همگانی و چه در محیط‌های کوچک‌تر آن را به عنوان موضوع اصلی خود استقاده کرده است. تا سال‌های زیادی که مساله آن‌قدر تابو بود که همه چیز فقط پیرامون عواقب ماجرا خلاصه می‌شد و هیچ‌کس یا جرات پرداخت به خود موضوع را نداشت یا به آن اهمیتی نمی‌داد و همیشه سر و ته ماجرا با چند نما از راهروی تنگ دادگاه و قاضی که مدام فریاد می‌زند «نه، نه، خانم نمی‌شود» جمع می‌شد. در سال‌های اخیر شاید بهترین نمونه در باب مشکلات طلاق جدایی فرهادی بود که آن هم از جایی در میانه راه طلاق را به حال خود رها می‌کرد و موضوع دیگری را برمی‌گزید. طلاق اگرچه این روزها دیگر تابو نیست و آمارش دیگر به راحتی قابل دسترسی است ولی نامش همچنان به مثابه یک اسم رمز می‌ماند که تا به میان می‌آید بیشتر آدم‌ها سری به نشانه تاسف تکان می‌دهند و رد می‌شوند. بعضی‌ها از سر مشکلات خود ماجرا، بعضی‌ها هم افسوس عواقب آن را می‌خورند.
ولی در کشوری کمی‌آن طرف‌تر، در جایی که مذهب‌ش با کمی دنگ و فنگ‌، بیشتر از هر چیز شبیه‌‌تر به اسلام است، رونیت و شولمی الکابتز آن‌چنان تصویری از ماجرای طلاق در دادگاهی یهودی اسراییل ارائه می‌دهند که آن‌قدر واقعی و نزدیک است که می‌شود با هر لحظه‌اش زندگی کرد. برای نشان دادن وحشت و هراسی که نه در پله‌های تو در تو و شلوغ دادگاه بلکه در منظره آدم‌های بی‌صدایی که در اتاق انتظار خاکستری رنگ منتظرند تا نوبت‌شان برسد و وارد اتاق ساده دیگری بشوند تا سه خاخام حکم‌شان را ارائه دهند، ارائه می‌شود. فضای سردی که تحمل ساعتی هم د رآنجا دردآورد است چه برسد به این‌که ماجرا نزدیک به یک دهه ادامه داشته باشد. ماجرایی که این‌قدر طولانی شده که هر کدام از طرفین و حتی وکلای‌شان هی به طور دائم می‌شکنند و خرد می‌شوند و دوباره سر پا می‌ایستند تا بالاخره همه چیز تمام شود در حالی‌که مشکل اصلی جای دیگریست. سیستمی که بر اساس آن همه چیز را طراحی کرده‌اند، دیگر جواب‌گو نیست. دستگاه قضایی که این قدر همه چیز را کش می‌دهد تا آدم‌ها خودشان ماجرا را فراموش کند. مگر این‌که کسی مثل ویوین امسالم آن‌قدر ادامه بدهد، یک دهه صبر کند، خون دل بخورد، حرف و کنایه بشنود تا حق اولیه انسانی‌اش را پس بگیرد. حقی که حتی آخر سر برای یک زن مطلقه در جامعه یهودی اسراییل آن‌چنان عاقبت خوشی هم ندارد. ولی رونیت با تلاشی خستگی‌ناپذیر، بدون آنکه ماجرا از آنچه هست بزرگ‌تر نشان دهد یا دنیای داستان را بی‌جهت گسترش دهد، همه چیز را فقط به همان اتاق کوچک دادگاه و سالن انتظار تنگش محدود می‌کند و آن‌چنان داستانی از مشکلات اولیه انسانی ارائه می‌دهد که سال‌ها می‌شود مورد ارجاع قرار بگیرد. چهره زنی میان سال را به تصویر در می‌آورد که حتی در ساکت‌ترین و ساده‌ترین لحظاتش می‌شود در دنیایش غرق شد و بار اندوهش را چشید.

زشتی در برابر زشتی

2015-08-05T22:40:00.001-04:00

با حال گرفته‌ایی شروع به نوشتن این ستون کردم. کریسمس است؛ چیزی در هوا است، ایده‌ای انگار، و همه این زشتی‌های اطراف من، همه این فیلم‌های زشت! از میان پنجره می توانم زندان زنان را ببینم.

با این حال باید بنویسم.

می‌توانید بروید و از بی‌ذوقی شدیدِ ارفه سیاه رنج ببرید و زندگی خودتان را پر دردتر کنید. یا می‌توانید به اروماراما بروید و سفرنامه‌ای از چین به همراه بوهای فراوان ببینید. می‌توانید پرتقال بو کنید، درخت کاج بو کنید، بندر را بو کنید. بعد از مجموع آن همه عصاره‌ی بو خارج می‌شوید دل‌تان هوای تازه می‌خواهد؛ یا با عجله می‌روید و سر تان را می‌شویید و لباس‌های‌تان را به اتوشویی می‌برید. هنوز اما همه این‌ها تفریح است: برای آن پول می‌دهید. اما اگر توزیع‌کننده به فیلم توضیحات ضدِ چینی اضافه نمی‌کرد تا آن را تبدیل به یک نمونه تبلیغاتی ضدِ چینی بکند، از همه این‌ها چیزی به جز خاطره یک شوخی باقی نمی‌ماند. که این چقدر زشت است، زشت است، زشت است و باهیچ بویی از بین نمی‌رود.

در ساحلِ کرامر و شرایط انسانی کوبایاشی بیشتر مستند هستند تا فیلم. اولی بیشتر یادآور پوچی نظامیان خودمان است؛ دومی یادآور قساوت ژاپنی‌ها در منچوری است و به همین دلیل هر دو فیلم موضوع‌شان را به خوبی نشان می‌دهند.

پس چرا من فکر کردم:

خب که چی؟ آیا ما همین حالا هم به اندازه کافی زشتی نداریم؟ و همین حالا هم این‌ چیزها را نمی‌دانیم؟ چرا باید همیشه به‌وسیله زشتی با زشتی، و حماقت با حماقت بجنگیم و بیشتر و بیشتر از آن نمایش دهیم؟ چرا چیز زیبایی نسازیم تا با زشتی مقابله کنیم؟ نه اینکه من دنبال راه فرار باشم (اگرچه هیچ اشکالی هم ندارد). رنه کلر در آزادی برای ما دنبال راه فرار نبود. چاپلین هم هیچ‌وقت نبود. هیچ شاعری هیچ‌وقت نیست. لاله‌ها، درخت‌های بید، لویی بروکس یا لک‌لک‌ها هم نیستند. اما آنها فقط با بودن شان با زشتی مقابله می‌کنند، با ساطع کردن زیبایی، صلح و حقیقت.

ناگهان از همه این‌ها خسته‌شدم، از همه این فیلم‌ها، فیلم‌های ملال‌آور، واقع‌گرا. می‌خواهم به واشنگتن اسکوئر بروم و درخت‌ها را نگاه کنم. حتی درخت‌های آویزان هم زندگی ساطع می‌کنند.

۲۳ دسامبر ۱۹۵۹
یوناس مکاس

چه اتفاقی افتاد خانم سیمون؟

2015-07-02T11:29:00.003-04:00

نسل‌های متعددی از انسان‌هایی که در حد فاصل جنگ داخلی و جنبش حقوق مدنی در جنوب آمریکا به دنیا آمده بودند همه بر این باور بودند که آن چیزی که در رابطه میان سیاه‌ها و سفیدان برقرار است، اگرچه برده داری نیست ولی جریان طبیعی زندگی به گونه‌ایست که سفیدها برتری ذاتی دارند. برای هر دو طرف قضیه این چیزی طبیعی بود که نیازی به تغییر آن وجود نداشت. مستند چه اتفاقی افتاد خانم سیمون؟ زندگی سیمون را از فضایی شبیه به این آغاز می‌کند. جایی که تبعیض نژادی آن‌قدر طبیعی شده که وارد ناخودآگاه آدم‌ها گشته و دیگر کسی لزومی نمی‌بیند تا از آن صحبت کند. برای همین وقتی سیمون با جنبش حقوق مدنی در دهه شصت روبرو شد ناگهان تمام آن چیزهایی که سال‌ها در درونش ته‌نشین شده بود تعریفی جدید پیدا کرد و همه چیز شکل دیگری گرفت. ناگهان زندگی او از یک ستاره موسیقی به یک فعال سیاسی تغییر کرد و همین طور که در یکی از مصاحبه‌هایش نشان می‌دهد هم آدمی که فعال سیاسی باشد دیگر زندگی شادمانی ندارد ولی چطور می‌توانست خودش را تحمل کند اگر این چنین نمی‌کرد. موسیقی او ابزاری می‌شود برای چنگ زدن به روح آدم‌ها تا چیزی را در آن‌ها بیدار کند. دیگر به دنبال آن نیست که موسیقی با ملودی یا ترانه‌هایش مورد توجه قرار گیرند، همان‌طور که خودش هم می‌گوید او فقط به دنبال این است که آدم‌ها را پاره‌پاره کند، هر چه بیشتر پاره‌پاره کند تا راهی به آنها بیابد. ولی این دقیقا همان چیزی بود که بر سر خودش هم در تمام این سال‌ها آمده بود. پاره‌پاره شده، از همان بچگی از تعلیمات پیانو گرفته تا بزرگسالی و فعالیت‌های سیاسی هر بار شکسته و چند تکه شده بود ، تا آنجا که فیلم ما را به جایی می‌رساند که سرگشته و ساکن آپارتمان کثیف و کوچکی در پاریس، با روانی کاملا دو قطبی شده، روزگاری می‌گذراند که دیگر نه اثری از ان ستاره موسیقی دارد و نه از فعال سیاسی.

تصویری که فیلم از سیمون هم می‌سازد چیز پاره‌پاره‌ایست، تصویر آدمی که به گفته خودش فقط چند باری به طور معدود فقط بر روی صحنه آزادی را به مفهوم مطلق آن تجربه کرده است. از یک طرف داستان دخترک تنهایی است که به خاطر تمرین‌های پیانو میان دوستان سیاهش جایی ندارد و به خاطر نژاد پرستی میان سفید‌ها. از طرف دیگر داستان خواننده جوان، فقیر و پرشوریست که میان محبوبیت، فروش فوق‌العاده آهنگ‌هایش و فعالیت‌های سیاسی‌اش گیرکرده و همه را در آن واحد می‌خواهد؛ و در نهایت به تصویر زن مسنی می‌رسد که دیگر آن‌چنان از زندگی راضی نیست ولی به زور قرص و دارو قسمت سرکش وجودش را خاموش کرده تا در این روزهای آخر آهنگ‌هایش را برای آخرین بار اجرا کند و آرامشی نیمه واقعی به دست آورد. وابستگی‌های تاریخی و تعریف نعل به نعل بسیاری از جزئیات تا حد زیادی دست و بال فیلم را بسته است ولی باز هم برای سفربه دنیای عجیب و پیچیده یکی از بهترین صداهای قرن گذشته روایت به یادماندنی است.