Lotusa's Diary

मनसिकता कि सत्यता ?

2022-03-10T19:58:00.004+05:30

यहाँ लेखिएका कुनै पनि कुरा काल्पनिक हैनन । त्यसैले पढ्दै गर्दा कहि कतै सुने सुने, भोगे भोगे जस्तो लाग्न सक्छ ।
ए, तिमिलाइ वाकवाकी लागेन?, छोरा हुन सक्छ । साच्चै, अमिलो पिरो खान मन लागेन?, छोरा छ । कस्तो ६ महिनासम्म पनि पेट नदेखिएको? छोरा नै हो ।बच्चा एक्दमै चल्छ? त्यसो भएत छोरा नै हुनुपर्छ ।उसले त निलो लुगामा फोटो खिचिछ, पक्कै छोरा छ । ओहो सपनामा फलफूल देखेको? त्यसो त छोरै हो ।

आदि इत्यादि सुन्दै मेरो ९ महिना बित्यो, अनि छोरी जन्मिइ । ल बधाइ छ, तर छोरि त कस्तो छोरा जस्तै रहिछिन । 
ए छोरी हो? म त छोरा सोचेको । 
बच्चाको लागि सामान किन्न गयो , खालि गुलाबि कि त निलो रङ्ग । निलो नै लैजौनु पर्यो भनि छान्यो, प्रश्न आउछ, छोरा हो? 

उसको कपालले आखा छोप्यो भनि काटिदियौ । हिड्न सजिलो होस भनि पाइन्ट/टिसर्ट लागैदियौ ।चप्पल भन्दा जुत्ता सजिलो होला भनि जुत्ता रोज्यौ ।बाटोमा हिड्दा मान्छेहरु भन्छन, कति राम्रो बाबु । ओहो उसलाइ त कस्तो गाडि, भकुन्डो अनि प्लेन हरु मन पर्ने रहेछ । छोरा जस्तै है ?

यि सबै कुराहरु सुन्दै र भोग्दै गर्दा अचम्म लाग्छ । किन, कसले र कहिले देखि यसरि स-साना कुराहरुमा बिभेद ल्यायो ?
पुरातन बादि सोच भनु भने, गुलाबि र निलोको प्रचलन म सानो छदा त सुनेकै/देखेकै/भोगेकै थिइन ।बच्चामा त हामि दाजुभाइ सङ पनि भाडाकुडि खेल्ने गर्थ्यौ । तर, अहिले भाडाकुडि खेल्ने खेलौना किन छोरिलाइ मात्र दिएका?

बच्चा त बच्चा हो हजुर, उसलाई बच्चा जसरि नै व्यबहार गरौ । छोरा होस या छोरी, उसलाई सबै कुरा को अनुभव गराउ । 
रङ्गहरु त रङ्ग नै हो हजुर, उसलाई छोरा/छोरी या केटा/केटी को पहिचान नबनाउ । सन्तान त सन्तान नै हो नि हजुर;  त छोरा, त छोरी, तैले यो गर्नु पर्छ, तैले यो गर्नु हुन्न भन्ने कुराहरु उसमाथि नलादौ । परिवर्तन समाजले ल्याओस भन्ने हैन हजुर, सुरुवात आफै बाट गरौ ।किनकि, तापाइ हामि मिलेर नै त समाज बन्ने हो । कि कसो हजुर?

#HappyInternationalWomensDay2022 #BreaktheBias #IWD2022

बर्ष सँगै समाज फेरियोस्...२०७८ साल को शुभकामना !!!

2021-04-12T17:16:00.001+05:30

बर्षहरु धेरै फेरिए तर हाम्रो समाज फेरिएको छैन। छोरीहरुलाइ हेर्ने नजर फेरिएको छैन । छोरा नै सर्वेसर्वा भन्ने सोच फेरिएको छैन । पुरुषबादी परम्परा फेरिएको छैन । एउटा महिलाले अर्को महिलालाई गर्ने व्यबहार फेरिएको छैन । आफ्नो कर्तव्य भाडमा जावोस तर अधिकार खोज्ने निर्लज्ज बुद्धि फेरिएको छैन ।

२०७८ साल ले केही मात्रामा भए पनि हाम्रो समाजलाइ फेर्न सकोस । छोरीहरुलाई बलियो बनाउन सकोस । छोराको हैन सन्तानको महत्त्व बुझाओस । एक महिलाले अर्को महिलालाई सधै साथ र सम्मान दियोस । अधिकार खोज्नेहरुले अधिकार खोज्नु पूर्व कर्तब्य पनि पुरा गर्नु पर्छ भन्ने सिकाओस् ।

शुभकामना ती सबै हजुरबुबा-हजुरआमाहरुलाइ जसले नाति र नातिनिलाइ समान व्यबहार गरोस । शुभकामना ती सबै बा-आमाहरुलाइ जसले छोरा र छोरीलाइ समान अवसर र अधिकार प्रदान गरोस । शुभकामना ती हरेक काका-काकी/ठुलोबा-ठुलोआमा/फुपुहरु जसले भतीजा-भतीजी/भदा-भदीनी लाई एउटै व्यबहार गरोस । सुभकामना ती हरेक दाजु-भाउजू/ दिदिबहिनीहरुलाइ जसले आफ्नो अधिकार खोज्ने मात्र हैन कर्तव्य पनि पूरा गरोस ।

भन्नू, गर्नु र हुनु मा धेरै अन्तर छन । त्यसैले यो २०७८ सालमा सबैले कुनै पनि कुरा अरुलाइ भन्नू र सिकाउनु भन्दा पनि पहिले आफैले जानौ, बुझौं र आफ्नै घरमा लागू गरौँ । अरुको दु:ख्: र पीडामा हास्ने हैन आफुलाइ उसको ठाउमा राखेर बाँच्न सिकाओस् । २०७८ साल ले बर्ष फेर्ने मात्र हैन हाम्रो समाजलाइ पनि फेर्न सकोस् । सबैलाइ खुशी र स्वस्थ् बनाओस् । २०७८ सालको हार्दिक मंगलमय शुभकामना ।

माता र डाक्टर दुबैले थाहा नपाएको महिनावारी

2019-05-28T17:33:00.002+05:30

Published in Online khabar in 28th May 2019

जब जब महिनावारी दिवस नजिकिन्छ, तब म आफु महिनावारी भएको पहिलो वर्ष सम्झन्छु, अनि सोच्छु यसपाली त यसको बारेमा लेख्छु । यसै भन्दा भन्दा बिगतका ५ वर्ष बित्यो (महिनावारी दिवस पहिलो पटक २०१४ सालमा विश्वभर मनाइएको थियो) तर मैले कहिल्यै केहि लेखिन । यसपाली पनि मे महिनाको २८ गते (अर्थात महिनावारी दिवस) नजिकिदै गर्दा त्यही पुरानो नलेखिएको अनि माता र डाक्टर दुबैले थाहा पाउन नसकेको महिनावारीको बारेमा सबैलाई थाहा दिने जमर्को गदैछु ।

मेरो अंकलको छोरी, म भन्दा केहि वर्षले ठुली तर उ र म मिल्ने साथि थियौं । संगै पढ्ने अनि संगै खेल्ने पनि । उ ६ कक्षामा पढ्दै गर्दा नै पहिलो पटक महिनावारी भएकी थिई, उसले मलाई महिनवारी हुदा के हुन्छ र कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने कुरा आफ्नो अनुभव बताउने गरेकि थिइ, जसले गर्दा मलाई महिनावारी सामान्य हो भन्ने लाग्न थालेको थियो तर संगै डर पनि लागेको थियो किनकि मैले देखेको थिए, उसलाइ सात दिन सम्म मामाघरमा लगेर विद्यालय पनि जान नदिई लुकाएर राखिएको थियो । त्यसपछि लगतै अर्को महिना पनि उ महिनावारी भई, अनि आन्टीहरुले कुरा गर्नुभयो “‘ए उ त काशी नै गइन त, खासमा केहि महिना त काशी जानु पर्ने...” । प्राय किशोरीहरु पहिलो पटक महिनावारी भएपछि दोस्रो पटक हुदाँ केहि महिनाको अन्तरालमा हुने गर्दो रहेछ जसलाई गाउँघरको भाषामा काशी गएको भनिदो रहेछ र यसलाई सामान्य रुपमा लिईदो रहेछ ।

एक दिन हामी खेल्दै थियौं, उसले मलाई भनि “‘ओइ म त हिजो राती उ भएछु है, थाहा नै पाइन, रातिभरी त्यही खाटमै सुतेछु । हुन त ममिले भनेको, थाहा नपाईकन कसैलाई छोइयो वा खाटमै सुतियो भने पनि खासै केहि फरक पदैन रे, थाहा नपाएको कुरा केहि न केहि...।” जब म उ बाट महिनावारीको कुरा सुन्थे, तब ७ दिन लुक्नु पर्छ, अनि मेरो पढाइ छुट्छ भन्ने एक अनौठो डरले मेरो मन सधै त्रसित हुन्थ्यो ।

कुरा लगभग डेढ दशक भन्दा अगाडीको हो, मलाई याद भएसम्म त्यति बेला ८ कक्षाको जिल्ला स्तरिय परिक्षा सुरु हुन १ दिन मात्र बाँकी थियो । म सु्न्तलाको रुखमुनी, गुन्द«ी ओछ्याएर आफ्नै सुरमा पढ्दै थिए । मलाई अनौठौ अनुभव भइरहेको थियो, केहि च्याप च्याप लागेजस्तो । जुकाले टोक्यो भनु भने, जुका लाग्ने समय पनि थिएन, मनले शंका गर्यो, कतै महिनावारी भएको त हैन ? हतारिदै चर्पि गए, जे शंका गरेको त्यही रहेछ, हो म पहिलो पटक महिनावारी भएछु । डरले मेरो हात खुट्टा काप्न थाल्यो, कसलाई भनु, के गरु भयो । भोलि देखिको जिल्ला स्तरिय परिक्षा, ७ दिन लुक्नुपर्ने, ७ दिनमा आधा भन्दा बढि परिक्षा सकिन्छ, अनि म फेल हुन्छु, आज सम्म फेल नभएको म, ओहो ! कस्तो लाज मर्दो हुन्छ होला, सबै साथिहरु छुट्छन्, म १ वर्ष पछाडी पर्छु, यी सबै कुराहरुले मेरो होस ठेगानमा थिएन । एक्कासी दिमागमा लाग्यो, कसैलाई भन्दिन, फेल हुनु भन्दा त कसैलाई थाहा नदिएकै बेस, थाहा नपाएको कुरा केहि न केहि । तर यता मन भने डराउदै थियो, फेरि पाप लाग्यो भने ? अन्तत दिमागले जित्यो, फेल हुनु भन्दा बरु पाप नै लागोस ।

समय बित्दै गयो, आन्टिहरुले भने जस्तै म काशी गए, अर्को महिना म महिनावारी भईन । एक्कासी असारको महिनामा मलाई पहिलेको जस्तै महसुस भयो, हो म दोस्रो पटक महिनावारी भए, तर परिवार र छिमेकीको लागी पहिलो पटक । यो पाली ममिलाई सजिलै भनिदिए, “ममि म पन्छिए” । ममिले मलाई धन्सारमा लुकाउन लग्नु भयो । यो बेला न त मेरो पढाई नै छुट्यो न त परिक्षा नै थियो, विद्यालयमा त वर्खे विदा थियो ।

गाउँघरको चलन अनुसार दोस्रो पटक पनि ५ दिन लुक्नु पर्ने हुन्थ्यो । पढाई छुट्ने डरले मैले दोस्रो महिनावारी (परिवार र छिमेकीको लागी) बारेमा फेरि नभन्ने निर्णय गरे । सबैले काशि गएको सोचे । धेरै समय नभनेर नै बित्यो । खासै धेरै रगत नबगन्ने भएकोले होला मलाई व्यवस्थापन गर्न खासै गार्हृो भएन, थोत्रा फालेका लुगाले काम चलाइदिन्थे (जुन स्वास्थ्य र सरसफाईको हिसाबले गलत गरेको रहेछु) । यति लामो समय सम्म पनि छोरी दोस्रो पटक महिनावारी नहँुदा ममिलाई निकै चिन्ता लागेछ, कतै बोक्सि पो लाग्यो कि । शनिवारको दिन मलाई ममिले माताकोमा देखाउन लाने निर्णय गर्नु भयो । म निकै आत्तिए । अब माताले मैले ढाटेको कुरा थाहा पायो भने, ममिले अनि अरुले मलाई के सोच्लान्, के भन्लान्, के गर्लान् ? मुटुले ठाउँ छोडेको थियो ।

हाम्रो पालो आयो । घरबाट लगेको चामलमा पैसा राखेर ममिले माताको अगाडी राखिदिदै, म लामो समय देखि महिनावारी नभएको कुरा ममिले मातालाई बेलि बिस्तार लागाउनु भयो । म डरले ममिको छेउमा आँखा चिम्लिएर, दुई हात जोडेर नमस्कार गरेर बसेको थिए । चामल समात्दै माताले भनिन् “‘यसलाई आँखा लागेको रहेछ, यो फुकेको चामल खानु ठिक हुन्छ...।” मेरो डराएको मन अचानक हर्षित भयो, पुलुक्क आखाँ खोलेर मातालाई हेरे । मनमनै सोचे मातालाई त केहि थाहा हुदैन रहेछ, मेरो आत्माविश्वास बढ्यो तर माता प्रतिको आस्था भने पुरै घट्यो ।

केहि समयको तलमाथि हुन्थ्यो तर महिनावारी भने हुन्थ्यो । सधै जस्तै नभनेर नै चलिरहेको थियो । यति लामो समयसम्म केहि नभनेकोले अब कसरी भन्ने भनेर मलाई एक किसिमको असहज महसुस हुन थालेको थियो । नौ कक्षाको अन्तिम परिक्षा सकिएपछि ममिले मलाई जचाउँनको लागी काठमाडौं लाने हुनु भयो । हामी बानेश्वरको एभरेष्ट हस्पिटल गयौं । डाक्टरले त मैले ढाटेको कुरा पक्का थाहा पाउँछ भन्नेमा म सत प्रतिशत ढुक्क थिए । ममिको गाली मस्त खाइने भयो भन्ने थियो । पहिले जस्तै डरलाई लुकाएर डाक्टरको कक्षमा छिरे । डाक्टर केटि थिईन् । उनले मेरो नाडी छामिन्, पे्रसर नापिन्, आखाँको कुना काप्चा हेरिन्, केटा साथि छ ? यौन सम्पर्क गर्नुभएको छ जस्ता प्रश्न गरिन् अनि ममिलाई भनिन् “‘आत्तिनु पदैन, नानीलाई आइरनको कमि भएको रहेछ, यो आईरनको झोल लेखिदिएको छु, सबै खुवाउनुस्, अनि ठिक हुन्छ...” । डाक्टरले पनि मेरो महिनावारीको बारेमा थाहा नपाएकोमा म निकै अचम्मित थिए । मनमनै विभिन्न कुरा खेलाउदै बुद्घनगर फुपुको घरमा फर्कियौ र भोलि पल्ट घर ।

डाक्टरले दिएको आईरन मैले सबै खाएर सके, अर्को पटक महिनावारी हुँदा अरुबेला भन्दा धेरै रगत बग्न थाल्यो, ती पुराना कपडाका साना टुक्राले नधान्ने गरि । मैले महिनावारी भएको कुरा ममिलाई भने, ममिले डाक्टरलाई विश्वास गर्नुभयो अनि छोरीलाई केहि भएको रहेनछ भनेर ढुक्क पनि हुनुभयो । मलाई भने माता र डाक्टर दुबैले थाहा नपाएको मा अचम्म नै लागिरह्यो ।

महिनावारी दिवसको सबैमा शुभकामना ।

सुन सँग चोरिएका सुनौला भावना

2018-10-02T20:50:00.000+05:30

सुनमा मलाई कहिल्यै ईच्छा जागेन तर हाम्रो परम्परा र रितिरिवाजमा अरु बेला नलगाएपनि बिहेको बेला लगाउनै पर्ने केही बिशेष गहनाहरु; मंगलसुत्र, कानमा लगाउने झुम्का, औठि, तिलहरि जस्ता कुराहरु कोही किनिएका थिए त कोही नयाँ बेहुलिको मुख हेर्न आउने आफ्न्तहरुले उपहार स्वरुप दिएका । बिबहाको दिन त्यो पनि लगनको बेला बेहुलाले बेहुलि लाइ लगाइदिएको मङलसुत्र सङ एउटी बेहुलिको भावना कति सम्म जोडिएको हुन्छ भन्ने त त्यो बेहुलिले मात्र महसुस् गर्न सक्छे ।

यसै त किम्ति मानिने सुन् त्यस माथि भावना अनि सम्बन्धहरु गासिएका भर्खर् १ बर्स पुगेको । जम्मा जम्मि ४ पटक लागए होला, रहर् पनि नपुगेका कुरा हरु छर्लङ उज्यालो दिन त्यो पनि मध्यान्नको १२ / १ बजे को समयमा राजधानिको जावालाखेल् जस्तो ठाउबाट् चाबि फुटाएर चोरेर लगेपछि त्यसको पिडा कस्तो हुन्छ भनि सायदै कसैले अन्दाज लगाउन सक्ला । चोरीएका समानहरुको मुल्य निर्धारण गर्दा ३/४ लाखमा देखिएपनि त्यो सङ जोडिएका मेरा भावनाहरु करोडौ तिर्दा पनि किन्न नसकिने थिए ।

चोरीएकै हो भन्ने आफुमा पुष्ट हुने बित्तिक कै १०० मा फोन गरे । फोन सानेपा प्रहरि कार्यालयको महिला प्रहरिले उठाउनु भयो र खबर गरेको १० मिनेटमा महिला प्रहरिको अगुवाइमा सानेपा प्रहरि म बस्दै गरेको घरमा पुगे । येसो यताउता हेरे, घटनाको बारे सोधपुछ गरे अनि गए । त्यहि टोलिको निर्देशनमा करिब् १५ मिनेट जतिमा अपराध अनुसन्धानका टोलि जावालाखेल् प्रहरि कार्यलयबाट् आइ कागजातहरु सम्बन्धि कामहरु गरि मुचुल्का उठाइवरि भोलि बिहान कार्यलय समयमा आइ निवेदन् जारि गर्न सल्लाह् दिए । यि सबै गतिबिधि सकिदा रातको लगभग ९ बज्न लागेको थियो । यि सबै प्रकृया देख्दा मलाइ नेपाल् प्रहरि प्रति साच्चैनै गर्व महसुस भयो ।

मेरो साधारण बुझाईले हेर्दा चोर वरीपरी सबैकुरा थाहा भइ राखेकै मान्छे हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ । त्यसैले मनमा आशा लागेको थियो मैले अधिकारिक रुपमा लिखित निबेदन दिएपछि प्रहरिको टोलिले म बस्ने घरको छिमेकका मानिसहरुलाइ पनि यो घटना को बारे सोधपुछ गर्ने छ । केहि जानकारि आए धेरै राम्रो न आएपनि कम्तिमा मा सबै सचेत् हुनेछन् र भबिस्य मा यो बस्ति वरिपरि यस्ता घट्ना दोहोरिने छैनन् भन्ने लागेको थियो । तर मेरो आशा अनि भरोसा को पनि चोरि भयो । "ल निबेदन् लेख्नुस् अनि फलानो नम्बरको कोठामामा छोडिदिनुस् ।" जब सक्कल् निबेदनको प्रति ति जवानले लिए तब आफ्नो सहकर्मि लाइ भने " ए भाइ ल यो निबेदन् फलनो फाइलमा राखिदे" अनि म तिर हेरि भने "अब तपाइ जान सक्नु हुन्छ ।" त्यो भनाइले मेरा आशा अनि भरोसा हरु नभेटिने गरी प्रहरि कार्यलय भित्रै चोरि भए । त्यहि पनि केहि झिनो आशा लिइ सोधे " केहि होला कि नहोला?" केहि झर्किलो आवाजमा मेरो जिग्यासाको उत्तर आयो "तपाइ कुरालाइ चाहि सकारात्मक लिनुस्" ।

हुन त दैनिक करोडौको चोरि जफतिको घटना दर्ता हुने प्रहरि कार्यलय अनि दैनिक् यस्ता घटनाहरु देख्दै आएका प्रहरिहरुको लागि मेरो चोरि भएका सामानको मुल्य कम् लाग्नु स्वभाबिकनै हो । तर मेरो लागि त्यो सुनको मुल्य भन्दा पनि त्यो सङ जोडिएका मेरा सुनौला भावनाहरु कति बहुमुल्य छन् भन्ने कुरा न मैले उनिहरुलाइ बुझाउन सके न त उनिहरु (चोर् पुलिस् दुबैले) नै बुझ्न सके ।

यती का बाबजुत पनि नेपाल प्रहरिका अनुसन्धान टोलिले सुक्ष्म तवरमा अनुसन्धान गरी सम्बन्धित अपराधीहरुलाइ पक्राउ गर्न सक्षम छन् भन्ने झिनो आशा र भरोसा अझै बाकि नै छ ।

Street Story: 1 "प्रश्नले भरिएको कथा"

2017-08-04T11:46:00.002+05:30

कार्यलय बाट घर फर्कने क्रममा थिए । पाटन दरबारको बाटो, विभिन्न उमेर समुहका मान्छेहरु, स्वदेशी÷विदेशी, बेलुकी पख साथि अनी परिवार सङ्क सत्भाव साटिराखेका दृश्यहरुको मजा लिदै हिड्दै बालकुमारी तिर आउने बाटो तर्फ लम्किदै थिए । अलिक अगाडी आएपछि एकजना लाई फोन गर्नु पर्ने कुरा दिमागमा आयो । उसको फोन मैल उठाएन पाई राखेको थिइन । फोन गदै आफ्नो बाटो हिड्दै थिए, बाइक अनि त्यो भित्री बाटोमा चल्ने ट्याकटरको आवाजले फोनमा उताबाट बोलिएको कुरा ठम्याउन गाहृो भयो । यति बेला म भोलढोका नजिकको पिपलको बोट नजिक उगेको थिए । त्यहि पिपल बोटको फेदमा रोकिएर फोनको गफ सकाए । फोन राखी वरी हिड्न लागेको थिए, मेरो आखा त्यही पिपल बोटको फेदमा मकै पाल्दै गरेकी एक महिलामा पर्न गयो ।

स्टीलको थालमा ४ घोगा पोलेको मकै, आगो निभ्ला अनी कोइला सकिएला भन्ने पिरले च्यातिएको कार्टुनको टुक्राले आगोलाई हम्किदै गरेकी, हातमा राता चुरा, रातै चोलो, करिब १५–२० लुमको रातै पोते, निधारको भृकुटी छोपिने गरी लगाएको रातो टीका, सिउँदोको केहि भाग मात्र छुने गरि लगाइएको रातै सिन्दूर । मनमा पालेको मकै लिएर खादै हिड्नु पर्यो भन्ने लाग्यो अनि भने “आमा एउटा मिठो मकै दिनुस न” उहाले दिनु भयो । मकै लिदै मैले साधे “आमा मकै मिठो छ त ?” उहाँले मुख खोल्नु भयो “यो छेउ बाट अलिकति निकालेर चाख्नुस, मिठो नभए अर्को पोलिदिन्छु ।” आमाले भने जस्तै छेउ बाट अलिकति निकालेर चाखे, मिठै लाग्यो । मकै लिएर खादै जाने सोच बनाएको म, त्यो सोचलाई परिवर्तन गरी ती अमा संग एकछिन गफ गर्न मन लाग्यो ।

छेउमा रहेको बोरा तान्दै भने “आमा यसमा बसौ एकछिन ?” उहाले हल्का मुस्काउदै भन्नु भयो “भैहाल्छ नि, बस्नुस” । एउटा हातमा मकै लिदै अर्को हातले झोलालाई आफु बसेको बोरामा राखी रु.३० झोलाबाट निकालेर ती आमालाई दिदै सोधे “आमाको घर चाहि यतै हो ? उहाँले अर्को हरियो मकैलाई आगोमा राख्दै भन्नु भयो “का हुनु नानी, टाढा छ ओखलढुगा ।” म बोरा माथी पलेटी कसेर बस्दै उहाको थप अरु कुरा सुनिरहे । उहाँ भन्दै हुनुहुन्थ्यो “आमाको उपचारको लागी काठमाडौं आएको १५ वर्ष जति भईसक्यो । मुटु रागी हुनुहुन्छ, बेला बेला अस्पताल गइ राख्नुपर्छ त्यसैले यतै बस्छौ ।” उहाँ अझ आगाडी थप्नु हुन्छ “हाम्रो सबै दिदी बहिनी यतै छौ, दिदीले जग्गा किनिकी अब छिटै घर बनाउछन्, बहिनीहरु कोही जागीर खान्छन्, राम्रो छ सबैको ।” मैलै सोधे “सबै जना सङ्गै बस्नुहुन्छ ?” उहाले हास्दै भन्नुभयो का बस्नु उनीहरुको बिहे भइसक्यो ।” अनि हजुरसंग जाही को को हुनुन्छ भन्ने मेरो प्रश्नमा उहाले आफ्नी ८० वर्षकी आमा र उहाँ मात्र भएको बताउनु भयो । ५ दिदि बहिनी अनी २ दाजुभाईको परिवारमा हुकेकी, घरकी महिली सन्तान, ५७ वर्षिया ति आमाले भनेअनुसार भाइहरुले बा आमा लाई हेलागरेको कारण आफुले बा आमा दुबैलाई लिएर काडमाडौ आउनु भएको रहेछ । दमको व्यथाले ३ वर्ष अगि बाको मृत्यु भएपछि आमा छोरी मात्रै बस्दै आएका रहेछनर । “बा मेरै काखमा जानुभयो, सेवा गर्न पाए खुसी लाग्छ ।” उहाँले यसो भन्दै गर्दा मैले बिच्चामा प्वाक्क सोधे “अनि हजुरको छोरा छोरी...?” मेरो प्रश्न पुरा नहुदै उहाँले उत्तर दिनुभयो “छोराछोरी छैनन्, मैले बिहे नै गरेको छैन” । उहाँले यसो भन्दै गर्दा मेरो मनमा अर्को प्रश्न आइसकेको थियो “त्यसो भए किन चुरा, पोते,टिका अनि सिन्दुर लगाउनु भएकोे त ?” तर यो प्रश्नलाई मैले चपाएको मकै संगै भित्रै निलिदिए चब अर्को प्रश्न गरे “हजुरलाई कुनै कारणले गर्दा विहे गर्ने मन लागेन कि अरु नै केहि...? उहाले आन्नदको भावले मलाई हेर्नु भयो अनि भन्नु भयो “हा नानी त्यो अर्काको घर गएर अरुको लुगा धुने, उनीहरुको चाकरी गर्ने, उल्टै उनीहरुको गाली गौलज आनि पिटाई खानु भन्दा त यही जिन्दगी आन्नद ।”

यस्तै धेरै कुराहरु भए । उहाले मेरो बारे पनि सोध्नु भयो । घर गोरखा भन्दा निकै खुसी हुनु भयो र आफु पनि सात वर्ष गोरखा सदरमुकामको सतिपिपलमा बसेर जागिर खाएको बताउनु भयो । त्यही जागिरले आफ्ना बहिनीहरुलाई पढाएको, अनि जागीरकै सिलसिलामा नेपालका धेरै जिल्लाहरु घुमेको अनुभव सारै आन्नद मनले सुनाउनु भयो । उहाँको कुरा सुन्दै गर्दा मेरो मनमा केहि जिज्ञासा, केहि विचार अनि केहि चिन्नत हरुले दोहोरी खेल्न थाले । कुरा गदै गर्दा आमाकोमा मकै खाने मान्छेहरु बढ्न थाले अनि अब यहाबाट जानु पर्छ भन्ने निष्कर्षमा पुगे । अन्तिममा, “आमा फोटो खिचौ तपाइसंग” भनेको उहाँले “नानी आज लुगा राम्रो लगाको छैन, कृष्ण अष्टमीको दिन यता तिर आउनु, म साडि लगाएर बस्छु अनि खिचौला नी है” भन्दै मज्जाले हास्नु भयो । म पनि हुन्छ भन्दै हास्दै आफ्नो बाटो लागे ।

त्याहाँबाट निस्किए पनि मेरो मन भने तिनै आमाको कुरामा नै घुमिरहृयो । मुख्य त तिनवटा कुरामाः

१. उहाँको भाइहरुले किन बाआमालाई नहेरेको होला जबकी आम्रो समाज छोरा बुढेसकालको साहारा हो कम्तिमा एउटा छोरा हुनै पर्छ भन्दै छोरा जन्माउने प्रयास गरिरहन्छ । सायद उहाँको बाआमाको पनि त्यस्तै थियो होला ।

२. उहाँले बिहेको बारेमा किन त्यसरी भन्नु भएको होला कतै उहाँले हाम्रो समाजमा भएको बुहारी÷श्रीमति हरुलाई परिवारको सदस्य भन्दा पनि काम गर्ने व्यक्तिको रुपमा हेरिने चलनलाई नजिकबाट नियाल्ने मौका पाउनु भएको थियो कि ? ना उहाँकै घर छिमेक, आमा, दिदी, बुहारी आदी नै यो बाट पीडित पो हुनुहुन्थ्यो कि ?

३. उहाँले बिहे नगरे पनि किन हातभरि रातो चुरा, रातै पोते, रातो टिका अनि रातै सिन्दुर लगाउनु भएकोे होला ? कतै समाजले बारम्बार केटि मान्छे, किन बिहे नगरी बसेको भन्ने प्रश्न साधेर उहाँलाई हैरान पारेर पो हो की ? आदी इत्यादी ।

प्रश्नै प्रश्नमा यो लेख्न थाले कतै उत्तर भेटिएला कि भन्ने आशमा तर झन प्रश्नहरु एकपछि अर्को गर्दै थपिन थाले अनि मैले यो उत्तर बिनाको लेखलाइ यहि रोक्ने निधो गरे ।

Whom I prefer to work with?

2017-07-31T20:15:00.001+05:30

With the experiences that I have till date (this experience counts from the age when I started to feel & understand what people react & say), I can claim that there are 3 types of people with whom we are seeking help and support in any particular area;

1. People who have no knowledge in that area,

2. People who have little knowledge in that area &

3. People who have in-depth knowledge in that area.

Out of these three types of people, I am sure that you will only get help and support from 2 types of people. Guess who are they? I don’t know what you are guessing but I can claim with my experiences till date that; you can easily get help and support from people that I mentioned in no.1 & no. 3. Yes, I mean to say that you can only get support & help easily from people who have no knowledge and the people who have in-depth knowledge in particular area where you are seeking their help & support. You may ask how? Don’t worry I will explain my thoughts on it.

People who have no knowledge, usually show their eagerness to help and support you because they know that they will get chance to learn from you along with helping you. In Nepali we can say “dubai haat ma laddu” that means win-win situation. People who have in-depth knowledge, they are always ready to help & support you because they believe that their knowledge as well as the horizon of particular thing and/or area will increase once they share with others. Believe, me this type of people always want to see that the area they have in-depth knowledge is growing and they are ready to support & help us, so that we are also contributing to build up the particular area/field. This is also another win-win situation. Now, let’s discuss about the people that I mentioned in no.2. Yes, you are right. I want to share my thoughts about people who have little knowledge in the area where you are in need of their support and help. There is a saying that “little knowledge is dangerous” and I can say that always be careful with people who have little knowledge. This kind of people always claim that they know everything and if you notice, most of the people belongs to this category have higher ego and negative attitude. They want to show others that they are helping and supporting you but in reality they are delaying your task and dragging you down. With this, they want to prove that you are wrong and they are right, you don’t have that capacity and they have that.

It’s very easy to work with people that I mentioned in no.1 & no. 3. Also, once you work with those 2 types of people you can achieve your objectives and show the results without any failure. Everyone prefers this right? Yes, it’s true, no one wants to be a failure, and even I want to get success in each and every thing only with one time effort. Do you think, it’s possible & practical? May be its very rare to have this kind of situation, right? Yes, I agree with you. I have heard different quotes about failure and the one I liked most is “failure is not the opposite of success, it’s part of success”. I believe that, only those person can get success who have failed in their past. Remember, to fail, you have to seek the help from those people who have little knowledge. Working with people who have little knowledge, always challenges you. Once you accept that challenge, you can use your creativity with what you can also challenge those people. Then with that, you will strengthen your capacity to perform better in future.

You know what? In this 21^st century, it’s very difficult to find people who fall under category 1 & 3 because with this rapid technological development, everybody have little knowledge in everything. Even if they don’t have the knowledge in that particular time, they can have it once they search that in google.com. Likewise, it’s very difficult to have people, who have in-depth knowledge because this rapid development is challenging people with new innovation and new development in the sector almost on daily basis. That means, we have to work with people who have little knowledge and off-course need to seek help from the same. I am never afraid to be a failure, because I wanted to be successful and definitely, I prefer to work with people who have little knowledge.

नाटकमा नभएको म

2014-07-26T21:47:00.000+05:30

लेखु कि नलेखु? ह्या के लेख्नु । हैन हैन लेख्छु । ह्या होस् लेख्दिन होला सायद । आज “चरनदास चोर” हेरेर फर्कदै गर्दा नेपाल यातायात को भिडमा हराएको मेरो सोच । नाटक सुरु हुनु पूर्व एक जना प्रश्तोताले नाटक घर भित्र पालना गर्नुपर्ने नियमहरु भन्दै जाँदा उनी भन्छन् “नाटक चलिरहेको बेला एक आपसमा हल्ला गर्न पाईने छैन, यदि ईर्मजेन्सिमा हल्ला गर्नु परे छेउको साथिले नसुन्ने गरी गर्नुहोला”, नाटक को नियमलाई मैले नेपाल यातायातमा पनि पालना गरे । माथिको कुरामा छेउको साथिले पनि नसुन्ने गरी मन मनै हल्ला गर्न थाले, “कि आज घर गएर नाटकको बारेमा केहि लेखु वा नलेखु ?” यक्तिकैमा एउटा साथिको फोन आयो र उसंग नाटकको बारेमा कुरा गर्दै गर्दा आजको नाटकमा चरनदासले आबेगमा आएर गरेका विभिन्न ४ प्रणहरु जस्तै गरी मैले पनि उक्त साथि संग फ्याट्टै भनिदिए “म आज केहि लेख्छु ।” अब चरनदास बाट सिकेको पाठको पालना त गनैृ पर्या,े त्यसैले आफ्नो प्रण पुरा गर्न घर पुगेर खाना खाने वित्तिकै लेख्न थाले “नाटकमा नभएको म” । नाटकमा भन्ने गरेजस्त;ै यो लेख पढेर तपाईलाइ राम्रो लाग्यो भने अरुलाई पनि पढ्न भनिदिनु होला र यदि राम्रो लागेन भने मलाई भक्कुमार गालि गर्नुहोला या सुझाब दिनुहोला । अब सुरु गर्छु “नाटकमा नभएको म”..........

गुरुकुल बन्द भएपछि नाटक हेर्न नपाएर भौतारिएको म केहि समय पहिले मण्डलामा पुगे जतिबेला त्यहाँ “सुनकेशरी” नामक नाटक लागी रहेको थियो, त्यो दिन बाट मण्डला तर्फ सुरु भएको मेरो यात्रा आज सम्म पनि जारी छ । मेरो सम्झना शक्तिले भ्याएसम्म मलाई लाग्छ मैले आजसम्म मण्डलाको कुनै पनि नाटक छुटाएको छैन । किनकी मैले मण्डलाका नाटकमा गुरुकुलको स्वाद पाएको छु र राजन खतिवडामा सुनिल पोखरेल । पत्याउनु भएन ? चरनदासले झुटो नबोले जस्तै मैले पनि झुटो बालेको हैन । हो एउटा छुटाएको थिए, त्यो थियो “चरनदास चोर” । हो पहिलो पटक यो नाटक मञ्चन हुँदा म कामको सिलसिलामा काठमाण्डौ बाहिर भएकोले छुटेको थियो तर आज त्यो पनि हेरियो र चरनदानसले “हो मैले सुनको सिक्का चोरेको हो तर १० वटा हैन, ५ वटा” भने जस्तै गरि म पनि भन्छु “ हो मैले आजसम्म मण्डलाको कुनै पनि नाटक छुटाएको छैन ।”

आज चरनदासका प्रणहरु सुन्दै र हेर्दै गर्दा मलाई पनि मैले गरेको एउटा प्रणको याद आयो जुन मैले मण्डलामा पहिलो नाटक “सुनकेशरी” हेर्दा गरेको थिए । त्यो दिन सम्झदा मलाई आज पनि नरमाईलो लाग्छ । त्यतिबेला म कलेजको विद्यार्थी नै भएकोले म संग विद्यार्थी कार्ड थियो र छुट लिएर मैले रु. १०० को टिकट काटे र नाटक घरमा छिरे । नाटक घर भित्र हामि त्यस्तै १६–१७ जना थियौ नाटक सुरु भयो र सकियो पनि । अन्तिम मा सबै कलाकारहरु मञ्चमा देखिए, मैले यसो गने, कलाकारहरु १२–१३ जनाको हाराहारीमा थिए । यसले मलाई साह्रै नरमाईलो लाग्यो र मैले प्रण गरे “अब देखि म कार्ड भएपनि रु.२०० को टिकट काट्ने छु” र आजसम्म त्यो प्रण पुरा गरिरहेकी छु र जसरी चरनदासले आफ्नो अन्तिम सास रहुन जेल सम्म पनि आफ्नो प्रण त्यागेन आशा छ म पनि मेरो प्रणलाई निरन्तरता दिनेछु । यसरी रु. २०० को टिकट काट्ने क्रममा धेरै रमाइला कुराहरु भएका छन् जसमध्ये आज भएको कुरा लेख्दैछु । आज खाजा खाइवरी जाँदा घडिले लगभग ५:१० हानिसकेको थियो, म दौडदै काउन्टरमा गएर भन “४ वटा टिकट दिनुस् न”े अनि काउन्टरको साथिले प्रश्न फाल्नु भयो “विद्यार्थी वाला टिकट त छैन अर्कै दिउँ?” मैले हाँस्दै जवाफ दिए “धन्दा नमान्नुस्, हामी विद्यार्थी जस्तो देखिए पनि हामी संग कार्ड छैन।” उत्तरमा मौन हाँसो संगै टिकट पाए र सबै भन्दा अगाडी पलेटि कसेर बस्दै चोर चरनदास संगै अन्य कलाकारको अभिनयलाई नजिकै बाट नियाल्यौं ।

नाटक सुरु हुनु पुर्व मण्डलाले टिकटको अर्ध कट्टि लाई गोला प्रथा गदै आफ्नो एक जना दर्शकलाई उपहार दिने गरेको स्किम जस्तै नाटक हेर्न जादाँ मेरा केहि साथिहरुको लागी र मण्डला थिएटरको लागी म संग पनि एउटा स्किम हुने गर्दछ । म हरेक चोटि नाटक हेर्न जादाँ सकेसम्म एक जना नाटक नहेरेको नयाँ साथि लिएर जाने प्रयास गर्छु र उक्त नयाँ साथिलाई म टिकट उपहार गर्छु अनि भन्छु “यो नाटक मन पर्यो र अर्को पटक नयाँ नाटक हेर्न आउन मन लाग्यो भने संगै आउला उनि मेरो लागी पनि टिकट लिइदिनु ।” तर आज कुरा अलिक फरक भयो, आज म संग गएका तिनै जना साथी मण्डलाको लागी नयाँ दर्शक थिए त्यसैले मैले उनीहरुलाई टिकट उपहार दिइन, हामी सबै मिलेर काट्यौ ।

आज भोली मलाई नाटकको नसा लागेको छ, नाटक र नाटक घर संग गहिरो प्रेममा परे जस्तै भएकी छु, सायद त्यसैले होला सिनेमा र सिनेमा हल संग मेरो बिछोड भएको छ, जसमा म निकै खुसि छु र सन्तुष्ट पनि । त्यसैले म कहिलेकाही मण्डलामा नयाँ नाटक हेर्न नपाउने वित्तिकै घरि “सर्वनाम” पुग्छु त घरि सिल्पि” । हुन त काठमाडौं लगायत नेपालका धेरै ठाउँमा धेरै नाटक घर हरु छन् तर विडम्वना ती नाटक घरहरुमा म अहिले सम्म पुग्न पाएको छैन । आशा छ आउँदा दिनहरुमा ती नाटकघरका नाटकहरु पनि अवश्य हेर्ने छु । जसरी “नाटक” शब्द आफैमा “म” शब्द नभए जस्तै थिएटरमा मञ्चन हुने हरेक नाटक भित्र म छैन तर पनि म ति नाटकहरु नियाली रहेकी छु र रमाईरहेकी छु र आफुले आफ्नो तर्फबाट सकेसम्म नाटक को पैरवी गरिरहेकी छु ।

ओहो ! लेख्दा लेख्दै निकै पो भएछ । पढ्न बोर त लागेन नि ? यो पढ्न बोर लागेको भए तपाई मण्डला नाटक घर जानुस र “चरनदास चोर” हेर्नुस्, माँ कसम, तपाईलाई लगभग १ घण्टा ४० मिनेट सम्म कुनै बोर लाग्ने छैन, बरु हाँस्दा हाँस्दा थकाई चाहि लाग्न सक्छ है ।

Published on: Bichar Dabali

महामारीमय विश्वकप

2014-06-14T17:08:00.000+05:30

गएको केहि दिन यता विश्वभर एक किसिमको संक्रामक रोगको महामारी छाएको छ । उक्त रोगले केटाकेटी, युवायुवती, बुढाबुढी केहि भनेको छैन । गरिब होस् या धनि, गाउँ होस् या सहर, फुटपाथ देखि मलसम्म, अफिस देखि घर सम्म यहि रोग फैलिएको छ । केहि सामाजिक संजालहरुमा मानिसहरुले यसलाई एक किसिमको खतरनाक ज्वरोको नाम दिएका छन् । हो यसलाई “वल्र्डकप फिवर” अर्थात “विश्वकप ज्वरो” को संज्ञा दिइएको छ । यहि जेठ २९ गतेबाट विश्वभर महामारीको रुप लिएको उक्त ज्वरोको स्रोत ब्राजिलमा भेटिएको छ रे । विज्ञहरुको सुचना अनुसार अहिले ब्राजिल, अर्जेन्टिना, स्पेन, नेदरल्याण्ड, ईटाली, जापन लगायत अन्य ३२ देशका मानिसहरु यो रोगले सिकिस्त भई ब्राजिलको "Sao Paulo" मा रहेको "Itaquerao" नामक स्टेडियममा भर्ना भएका छन् भने नेपाल, भारत लगायत अन्य देशका व्यक्तिहरु आ–आफ्नै घरमा आराम गर्दै ब्राजिलमा भर्ना भएका रोगीहरुको समर्थन गरिरहेका छन् ।

उता विश्वभर “विश्वकप” नामक ज्वरोको संक्रमण उच्च हुँदै गइरहेको अवस्था छ भने यता हाम्रो देश नेपाल, हो हाम्रै देश नेपालमा जण्डिस, हैजा र झाडापखला जस्ता सामान्य रुपमानै रोकथाम गर्न सकिने रोगले महामारीको अवस्था लिइरहेको छ । विराटनगरको जण्डिस होस् या चन्द«निगाहपुरको हैजा÷झाडापखाला या त मकवानपुर, बाजुरा, लगायतका जिल्लाहरुमा देखिएका पानी जन्य रोगहरुको संक्रमण । विराटनगरको जण्डिसले १२ जना मरे, भने चन्द«निगाहपुरको हैजाले २ जना साथै सयौ, हजारौ बिरामीहरु । यहाँ फैलिएको माहामारीको स्रोत दूषित पानी नै हो भन्ने सबैले थाहा पाईसकेको अवस्था छ । दिनानु दिन बिरामीहरु बढ्दै छन् रे । चन्द«निगाहपुरका बिरामीहरु स्वाथ्य चौकीमा बेड नपाएर विद्यालयको बेन्चमा उपचार गराउँदै छन् रे । यहाँ यी महामारी पीडीतलाई कसले कसरी समर्थन जनाएको छ केहि थाहा छैन ।

“विश्वकप” नामक ज्वरो महामारीको इतिहास हेर्ने हो भने यो हरेक ४÷४ वर्षमा दोहोरीएको पाइन्छ तर यता नेपालको माहामारीलाई हेर्ने हो भने हरेक वर्ष भईरहेको पाइन्छ । के हरेक वर्ष हुने भएकाले नै यसलाई सरोकारवालाहरुले महत्व नदिएका हुन् त ? “विश्वकप” को ज्वरोले ब्राजिलियन र यसका समर्थकहरु जति पहेँलै भएका छन् त्यति नै पहेँलो भएका छन् यहाँ फैलिएको जण्डिसले बिराटनगर बासीहरु । उनीहरुलाई तेत्रो सर्मथन, यीनीहरुलाई खै ? उक्त “विश्वकप ज्वरो” को माहामारी ४ वर्षमा एक पटक आउँछ अनि लगभग १ महिना जति सिकिस्त बनाएर हराएर जान्छ, मान्छेले चाहाँदा चाहाँदै पनि बस्दैन तर हाम्रो देशको महामारी नचाहाँदा नचाहाँदै पनि हरेक वर्ष आउँछ र जाने नामै लिदैन नत सबैले यसलाई सधैको लागी हराउन मिलेर कुनै ठोस पहलनै गरेका छन् ।

विश्वकपलाई सार्थक बनाउन यहाँ धेरै नेपालीले पनि जर्सि किन्नमा पैसा र खेल हेर्नमा निन्द«ाको आहुति दिएका छन्, तर नेपालमा फैलिएको पानीजन्य रोगहरुले नेपालीको स्वास्थ्यमा जुन असर पुर्याएको छ त्यसमा नेपाली भएको नाताले म मेरो व्यक्तिगत तहबाट के गर्न सक्छु भनेर सोच्नेको अभाव भएको छ । यो उसको सरोकारको कुरा हो भन्दै एक अर्कालाई औला देखाउँने काम धेरै भएको छ । त्यसैले यो विश्वकपबाट एकताको कुरा सिकी खानेपानी, सरसफाइ र स्वच्छतामा सबै एकजुट भई लागौं र पानी÷सरफाइजन्य रोगहरुको महामारीबाट बचौं र बचाउँ ।

खानेपानी र सरसफाइ सबैको सरोकार !

धन्यवाद !

Also Published in: Bichar Dabali with few elaboration in conclusion part....

Story Behind: exploring myself

2014-04-23T21:58:00.001+05:30

Departure time: Destination Rukum to respond Diarrhoea Epidemic

Water, Sanitation and Hygiene (WASH) and Health, wakes up with me every day and are part of my daily life. Every morning, I used to go toilet, wash my hands with soap and be fresh. Then after, I used to drink one glass of safe water and pray with god for my good health and prosperous life. It seems very simple and everyone is doing so but in case of different developing countries, still the word WASH is being complicated and ignored though it is simple and necessary. In previous years, I also used to think that water, sanitation and hygiene does not matter more in our life but when I visited Rukum district on 2009 to respond diarrhoea epidemic which had claimed life of around 300 people, I realized that WASH is very essential in human life. Though, that epidemic claimed many lives, that event help me to understand about importance of WASH and remains as a milestone for me.

It seems like yesterday, but it’s been almost five years that I have started my career in WASH sector. Now, I am working in an international non-governmental organization, a dream organization of mine since 2009. I got opportunity to know more about WASH as well as my strengths was enhanced while I worked in a NGO working in the sector of environmental health.

View of Amppipal

I was born in a rural village of Gorkha district, where I spent first 16 years of my life. During that period I had experienced several things; a village life, experience of being female child, hardship of different facilities and so on. From my childhood, I was always interested on teaching and sharing my knowledge with others but my father wanted me to be a doctor in future. When anyone asked me about my aim, then I used to say teacher, sometimes my father scolded me on answering like that. After securing first division in SLC exam from a government school of Amppipal Gorkha, I joined +2 in science stream as per the suggestions of my teachers and parents. We moved to Gorkha bazzar for my further study and started to live on rented house. That was another pioneer beginning of my life.

I was really unaware about the WASH up to 16 years of my life. During that period, I suffered with diarrhoea and typhoid many times but I was unaware about the real causes of those diseases. Regarding those disease, different people had different views, some said it’s due to cold, some said it’s due to un- reaped fruits.

Since 2010, I am promoting open defecation free movement professionally as well as personally. These days I can hold my poo upto three days and pee for a whole day if I don’t get clean toilet. Life is amazing, it changes with times. In my childhood, several times I had defecated in open place together with my brothers, sisters and friends too. We had a toilet (pit latrine) in our house but when we were in field for work and out of home we have to defecate in an open place like bush, field and near the river. There was no hesitation to do so because we don’t know the impacts of open defecation and everyone used to do that.

Painting at School for awareness raising

These days, I feel uncomfortable to drink water outside the home and my office. I am conscious about its quality and my health. In my childhood days, I used to drink water anywhere if that looks clean. When we were in field for grazing the goats, we used to drink water from small ponds with the help of leaf. Several times we drank water by removing frogs from those ponds. Sometimes we also drank muddy water after settling that. These days I am realizing, those were one of the main causes of bad health of several people at that time.

Since last 3 years, I am carrying hand sanitizer in my bag because I am afraid of not getting soap and water for hand-washing before eating. Though hand-washing with soap was seems common, I used to wash my hands mostly once a day or twice a day in my childhood. At that time, I commonly washed my hands with soap at morning after defecating and in evening after returning from school.

During Menstrual Hygiene Management training to School Adolescent girls

It has been almost 4 years that I became properly familiar with the word “menstrual hygiene.” I am involving in different awareness raising programme related to “menstrual hygiene” with my friends of youth network. Every adolescent girl has to face their menstruation after certain age of their life and I also experienced the same. I was afraid to menstruate due to the rituals because my friends were missing their classes at school. They were not allowed to stay at their home for the first time of their menstruation. In this matter I was lucky because I had my first menstruation during our one month long summer vacation due to which I didn’t miss any of my classes and also I don’t have to left my house for a week because my brother and father were not at home. At that time there was no toilets in our school and we have to use open place for urinating by making a horizontal line of several girls friend together and same in case of boys but there was one toilet for teachers near office room. During the menstruating period, my friends were unable to join me at school because there was no toilet. I was always afraid with that condition but in that case I found myself a very fortunate because I never left my classes due to my period. That was amazing; I experienced my menstruation for the first time when I was in class nine and then it stopped for two years, up to when we moved towards Gorkha bazzar, headquarter of the district, where we found less discrimination in this matter and also there was a toilet in my college.

Facilitating Training to Armed Police Force

After completion of my +2, I have got opportunity to come to Kathmandu, capital city of Nepal to join my bachelor degree. The day when I entered in Kathmandu was next step of my life. I did bachelor degree in public health (BPH) which helped me to increase my public speaking skill and also deepen my knowledge towards public health. First of all, my degree helped me to enter into the sector of health, then after my capacity and experiences draged me towards NGO and INGO working in the same field. These days, I am advocating for WASH including menstrual hygiene because it’s not only the job from where I can earn money, it’s my own story too and I want to make people free from those pathetic reality and more WASH associated diseases. In addition to that I still need to explore more learning from different part of the world in the field of health as well as WASH and want to share my knowledge and experiences too.

I am enjoying working in the sector of WASH by making health and behavior change as main stream. This is just beginning for me because it’s only five years that I have started my work in this sector. It means just I am starting to walk; this is not enough for me because I have to run in this sector and need to gain more knowledge and experiences. I believe on becoming “jack of all master of one” rather than “jack of all master of none”.

नमुना सिमजुङ्गका कुरा

2014-04-17T21:28:00.000+05:30

सिमजुङ्ग गा.बि.स. गोरखा जिल्लाको उत्तरी भेगमा अवस्थित एउटा सानो गा.बि.स. हो जुन गोरखा सदरमुकामबाट लगभग ४५ कि.मि. को दुरीमा रहेको छ । राष्ट्रिय सरसफाइ अभियान र जिल्लास्तरीय सरसफाई अभियानलाई आत्मासाथ गर्दै सिमजुङ्गले पनि आफ्नो अभियानलाई निरन्तरता दिदैआईरहको अवस्था छ । यसै सिलसिलामा सिमजुङ्गबासीले यहि २०७० साल मंसिर २८ गतेका दिन आफ्नो गाउँलाई जिल्लाकै १९औं खुला दिसा मुक्त गा.बि.स.को रुपमा स्थापित गर्न सके जुन कुरालाई गा.बि.स. सचिव लगायत गाउँलेहरुले आफ्नो भनाई मार्फत पुष्टि गर्दै थिए भने गाउँ वरिपरि देखिएका विभिन्न बोर्डहरुले पनि त्यसलाई प्रमाणित गरिरहेका थिए ।

नेपालले सन् २०१७ सम्ममा एक घर एक चर्पिको लक्ष्य राखी उक्त अवधिसम्ममा राष्ट्रलाई नै खुला दिसा मुक्त बनाउने अभियानलाई गोरखा जिल्लाले सन् २०१४ सम्ममा जिल्लालाई नै खुला दिसा मुक्त गरी साथ दिने लक्ष्य राखेको छ भने सिमजुङ्गले आफ्नो बाचा केहि महिना अघिनै पुरा गरिसकेको छ ।

गा.बि.स. सचिवका अनुसार सिमजुङ्ग गा.बि.स. लाई बि.सं.२०५२ सालमा नै जिल्ला बिकास कार्यलयले नमुना गा.बि.स.को रुपमा स्थापित गरेको रहेछ । उक्त बिषयमा सिमजुङ्गका गा.बि.स. सचिब शेखरनाथ न्यौपानेले आफ्ना कुरा हामीसंग राख्दै भने “नमुना गा.बि.स. भएकोमा हामी अत्यन्तै खुसी थियौ तरपनि के साँच्चै हाम्रो गा.बि.स. नमुना नै छ त भन्ने प्रश्न हामीमा उठिरहन्थ्यो, जसले गर्दा हामीमा अझ धेरै गर्नु बाँकी छ भन्ने कुराको महसुस हुनुका साथै सहयोगी हातहरुको पनि अभाव महसुस हुन्थ्यो ।” उनी अघि थप्छन् “हाम्रो उक्त अभावलाई द मनोज एसोसिएसन, नेपाल रेडक्रस, नेपाल स्वास्थ्यका लागी पानी (नेवा) लगायतका संस्थाहरुले पुरा गरिदिएका छन् ।” न्यौपानेका अनुसार यी संस्थाहरुले गर्दा गाउँमा सरसफाइ र स्वच्छताको अभियानलाइ तिब्र गतिमा लान निकै सहयोग पुगेको पाईयो ।

सिमजुङ्गबाट सिक्नुपर्ने कुराहरुः

१. खु.दि.मु.क्षे. घोषणा पश्चातः

कतिपय जिल्ला तथा गा.बि.स. हरुले खुला दिसा मुक्त क्षेत्र घोषणा पश्चात सरसफाइको अभियानलाई खासै निरन्तरता नदिएको पाईएको छ । अहिलेको अवस्थामा खुला दिसा मुक्त क्षेत्र (खु.दि.मु.क्षे.) घोषणा मात्र ठुलो कुरा नभई सरसफाइलाई कसरी निरन्तर दिने भन्नका लागी खु.दि.मु.क्षे. घोषणा पश्चातका लागी छुटै रणनितिको आवश्यकता रहेको र उक्त रणनीति गा.बि.स. स्तरीय खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता समन्वय समितिको अगुवाईमा बनिसकेको कुरा समितिका अध्यक्ष शेखरनाथ न्यौपानेले जानकारी दिनुभयो । जस अन्र्तगत निम्न कुराहरु समावेस गरिएका छन्ः

गाउँमा रहेका खानेपानीका धाराहरुमा मिटर जडान प्रकृया अगाडी बढाउने ।
सार्वजनिक शौचालयको प्रयोग र उचित व्यवस्थापनमा जोड दिने ।
सरोकार पक्षहरु विच समन्वय कायम राख्ने ।
खुला ठाउँमा दिसा गर्नेलाई रु. १०० जरिवाना तिराउने साथै सुचना प्रदान गर्नेलाई रु. ५० पुरस्कार प्रदान गर्ने ।
नयाँ घर बनाउनु पूर्व चर्पि अनिवार्य रुपमा बनाउनु पर्ने ।
सरसफाई परिचय पत्र लिएर आउनेलाई मात्र प्रशासनिका कायृहरुमा सिफारिस गर्ने ।
प्रत्येक विद्यालयको प्राथना सभामा सरसफाइका कुरा अनिवार्य गराउने ।कुनै सार्वजनिक समारोह तथा कार्यक्रम हुने स्थानमा अस्थाइ शौचालय निर्माण गरी प्रयोग गर्ने र प्रयोग पश्चात सुरक्षित रुपमा व्यवस्थापन गर्ने ।
हरेक वर्ष विभिन्न कार्यक्रम गरी सरसफाइ सप्ताह मनाउने र उक्त कार्यक्रममा नै सरसफाइमा उत्कृष्ट ३ घर साथै १ समुदायलाई पुरस्कारको व्यवस्था गर्ने ।
खोला खोल्सामा फोहोर फाल्न अन्त्य गर्ने ।
मरे–सडेगलेका बस्तुहरुको उचित व्यवस्थापन गर्ने ।
सामाजिक बधशालाको निर्माण गर्ने ।
शौचालयको सरसफाइमा नियमित ध्यान पुर्याउन् भनि नियमित रुपमा एकअर्काको शौचालय अनुगमन गर्ने ।
सुरक्षित पानीको सहज व्यवस्थापनको लागी नेवासंग पहल गर्ने । आदी

२. सार्वजनिक शौचालय

शहरी क्षेत्र जहाँ सार्वजनिक शौचालयको अत्याधिक आवश्यकता छ तर पनि ती क्षेत्रहरुमा सार्वजनिक शौचालय कमै भेटिन्छन्, भेटिएपनि प्रयोग योग्य हुँदैनन् तर सिमजुङ्गमा भने ५ वटा सार्वजनिक शौचालयहरु देख्न पाईन्छन्, जसमा २ वटा प्रयोगमा आईसकेका छन् भने ३ वटा बन्दै गरेको अवस्थामा छन् ।

“सबैको घरमा त चर्पि छ तर बाटो हिड्ने मानिसलाई पनि त दिसा पिसाब गर्न मन लाग्छ । यो सार्वजनिक चर्पिले बाटो हिड्नेलाई निकै राम्रो भएको छ । त्यति मात्र कहाँ हो र, हामी आफु घाँस, दाउराका लागी निस्कदा पनि बाटैमा शौचालय भएकोले धेरै सजिलो भएको छ ।” सिमजुङ्ग–७, गोगनपानी की स्थानीय ईश्वरी गुरुङले खुसी हुदै भनिन् । गुरुङ स्थानीय “सातकन्या महिला समुह” की अध्यक्ष पनि हुन् । उनीहरुकै समुहले वर्षमा रु.१००० दिएर एक जना स्थानीय महिलालाई उक्त सार्वजनिक शौचालयको हेरचाहका लागी खटाउने गरेको गुरुङको भनाई छ ।

३. सरसफाइमा किशोरीहरुको अग्रसरता

आधा आकास ढाकेका महिला, त्यसमाथि जोश र जागरले भरिपूर्ण किशोरीहरु अनि उनीहरुको सरसफाइमा अग्रसरता साँच्चै प्रशंसनिय रहेछ सिमजुङ्गमा । महिला बिकास कार्यलयको सहजिकरणमा “गरिवि विरुद्ध महिला” कार्यक्रम अन्र्तगत “सृजनशिल किशोरी वृत्त” का विभिन्न वार्ड स्तरीय किशोरी समुहहरुले सिमजुङ्ग गा.बि.स. लाई खुला दिसा मुक्त बनाउन जति सहयोग गरे त्यो भन्दा बढी उक्त गा.बि.स. लाई सधै सफा राख्नमा निकै ठुलो भुमिका खेल्दै आएका छन् । उनीहरु प्रत्येक शनिवार ठिक ७ बजे आ–आफ्नो घरबाट कुचो र आवश्यक सामाग्री लिई टोलमा जम्मा भई टोल सरसफाइमा लाग्ने गरेको स्थानीयहरुले बताएका थिए ।

किशोरी भएका घरबाट सबै किशोरी अनिवार्य र नभएका घरबाट अरु कोही एक जना अनिवार्य सरसफाइ कार्यक्रममा उपस्थित हुनुपर्ने यदि नभएमा रु.२० जरिवाना लिने गरेको कुरा चण्डेश्वरी किशोरी समुहकी उपाध्यक्ष १३ वर्षिया आशिका खड्काले जानकारी गराईन् । साप्ताहिक सरसफाइ बाहेक उक्त किशोरी समुहरुले मासिक बचत उठाउने र आय आर्जनमुलक काममा लागानी गदै आएको छ । उत्पति किशोरी समुहकी उमा थापाले गर्व साथ भनिन् “गाउँका लागी केहि गर्ने प्रयास गरेका छौं, त्यति मात्र नभई हामीले गरेको बचत र लगानीले आफूलाई पढ्ने खर्च आफैं पुर्याएका छौं ।”

४. सरसफाइ साथि

खनेपानी र सरसफाइको लागी सिमजुङ्ग गा.बि.स.मा कार्यरत संस्था नेवाले सरसफाइका सारथीहरुको रुपमा २२ जना व्यक्तिहरुलाई तालिम लिएर दक्ष बनाई सरसफाइ साथिको रुपमा स्थापित गरेको छ । सरसफाइ साथिहरुमा प्रत्येक वार्डका स्वास्थ्य स्वयम सेविका, विद्यालयका शिक्षक शिक्षिका, नागरिकसचेतना मञ्चका व्यक्तिहरु रहेका छन् । सरसफाइ साथिहरुले गाउँका विभिन्न ठाउँमा गई मानिसहरुलाई सरसफाइको चेतना फैलाउने र व्यवहार परिवर्तन गर्नमा सहजिकरण गर्दै आएका छन् ।

सरसफाइ सबैको आधाभूत आवश्यकता हो । सिमजुङ्गले उक्त आवश्यकता पुरा गरेको छ । यस गा.बि.स. आफैमा एउटा नमुना गा.बि.स. भएकोले यसलाई अझै नमुना बनाउन सम्बन्धित सरोकारवालाहरु एकजुट भईरहेको अवस्था छ । स्थानीय राजनितिज्ञहरु लगायत गाउँका अगुवा व्यक्तित्वहरु गाउँका जनशक्तिहरु विदेशीने क्रम तिव्र रहेकोले यसलाई रोक्न आफ्नै गाउँमा रोजगारीको सृजना गर्ने हिसाबले विभिन्न किसिमका फलफूल, तरकारी, मौरी पालन लगायत अन्य नगदेबालीहरुको परिक्षण खेतिमा जुटिरहेका छन् । गा.बि.स. सचिव भन्छन् “प्रत्येक वडालाई फरक व्यवसायको नाम दिने तयारीमा जुटेका छौं हामी सिमजुङ्गबासी ।” उनी थप्छन् “सपना देख्नुपर्छ अवश्य पुरा हुन्छ ।” आशा छ सिमजुङ्गबासीको सपना छिटै पुरा होस्, अनि यसरीनै नेपालका प्रत्येक गा.बि.स.ले सरसफाइमा मात्र नभई प्रत्येक क्षेत्रमा आफुलाई नमुनाको रुपमन प्रस्तुत गर्न सकोस् ।

लेखनः

कमला के.सी.

वाटरएड नेपाल

Published on:

1. Commandar Post Daily on 17th April 2014
2. Daraudi Daily on 22nd April 2014

“चर्पि र चुनाव”...विश्व चर्पि दिवस विशेष

2013-11-18T22:01:00.002+05:30

भन्छन् “Politics is as necessary as Toilet” संयोग पनि उस्तै परेको छ । भोलि मंसिर ४ गते नेपाल मा संविधान सभाको चुनाव हुदैछ, कसलाई भोट दिने, कसले जित्ला जस्ता कुराहरु आजकाल जनबोलि बनेको छ, बच्चा देखि बृद्ध सम्म सबैको चासोको विषय बनेको छ । त्यसैगरि भोलि November 19, विश्व चर्पि दिबस, संविधान सभाको चुनाव जति प्रचार प्रसार र जनचासोको विषय नबनेपनि यसको आफ्नै महत्व छ, विश्वभरका बिकास निर्माण साथै खानेपानी तथा सरसफाइमा काम गर्ने संघ संस्थाहरुले यसलाई महत्वका साथ मनाउन गईरहेका छन् ।

आजसम्म पनि नेपालका ४० प्रतिशत भन्दा बढी घरधुरीमा चर्पि छैन र आधा भन्दा बढी जनसंख्या आजपनि खुला ठाउँमा हग्दैछन् । कुरा नेपालको मात्र हैन, आज सम्म पनि विश्वका साढे २ अर्व (२.५ विलियन) भन्दा बढी मानिसहरु सफा र स्वस्थ व्यक्तिगत चर्पिको पहुचबाट बन्चित छन् । नेपाल लगाएत कयौ बिकासोन्मुख देशका मानिसहरु चर्पि नभएकै कारण विभिन्न किसिमका पानी र सरसफाइजन्य रोगहरुको सिकार भई अकालमा ज्यान गुमाईरहेका छन् । यिनै कुरालाई मध्य नजर गदै र सरसफाइलाई मानव जीवनको आधारभूत आवश्यकताको रुपमा पैरवि गदै विभिन्न कार्यक्रमहरुको आयोजना गरि सन् २००१ देखि विश्व चर्पि दिबस मनाइदै आएकोे पाईन्छ ।

अब फेरि कुरा जोडौ नेपालको संविधान सभा चुनावकै, संविधान बनाउलान् र देशमा शान्ति र अमनचैन छाउला भन्ने आशले सम्पूर्ण देशबासीहरु भोट हाल्न आतुर छन् । त्यसरीनै नेपाल सरकार तगायत अन्य सरोकारवाला संघ संस्थाहरु पनि सन् २०१७ सम्ममा नेपालमा एक घर एक चर्पि होस् भन्ने कुरामा आतुर छन् । यसपालिको संविधान सभाको चुनावमा चुनिएका व्यक्ति र राजनितिक पार्टीहरुले संविधान बनाउलान् नबनाउलान् (आशा गरौ बन्नेछ) तर तपाई भने आफ्नो घरमा चर्पि अवश्य बनाउनुहोला साथै बनाईसक्नु भएको छ भने त्यसलाई प्रयोग संगै सफा पनि राख्नुहोला, साथै जसरी चुनावमा आफ्नो पार्टीलाई भोट हाल्न आग्रह गर्यौ त्यसरी नै हाम्रा छिमेकी, आफन्त तगायत सम्पूर्णलाई चर्पि बनाई चर्पिमा नै दिसापिसाब गर्न आग्रह गरौ । भोलिको चुनाव पश्चात संविधान बनाउने जिम्मेवारी नेता र दललाई दिदै आफ्नो घरमा चर्पि बनाउने साथै छिमेकी र आफ्न्तलाई चर्पि बनाउन आग्रह गर्ने जिम्मा हामी सम्पूर्णले लिदै राष्ट्रिय लक्ष्लाई हाँसिल गर्न लागी परौ ।

याद गरौ, संविधान नबन्दा सम्पूर्णले नेता र दलहरुलाई गाली गरे जस्तै घरमा चर्पि नबन्दा र बाटो छेऊमा दिसा गर्दा र गर्नुपर्दा बाटेमा हिड्ने हरेक बटुबाले बाटो हगुवा भन्दै गालि गरेको सुन्नु पर्नेछ, घरका बालबच्चा, छोराछोरी, बिरामी, अशक्त, गर्भवति महिला आदीले पनि घरको जिम्मेवार व्यक्ति भएर पनि जिम्मेवारी वहन नगरेकोमा गालि गर्नेछन् । त्यसैले गाली हैन ताली पाउने काम गरौ, चर्पि बनाऊ साथै विभिन्न किसिमका रोगहरुलाई कम गराऊ र महामारी भगाऊ । चर्पि दिबसको शुभकामना !!! धन्यवाद चर्पि !!! :)

GDP for GDP | WSSCC

2012-07-29T14:36:00.001+05:30

The new Global WASH Campaign is here: Good Dignity Practices for Gross Domestic Product (GDP for GDP).

The Global WASH Campaign, initiated by WSSCC in 2001, is a global advocacy movement around safe water, sanitation and hygiene. A new set of materials has been developed, themed GDP for GDP, focusing on the economic benefits to be gained from investing in sanitation while also stressing human dignity.

GDP for GDP | WSSCC

Tacit…personal thought

2012-07-04T22:27:00.000+05:30

“Satisfaction is the barrier of success” just remembered the answer given by one of my friend almost 3 years ago on debate among them “success or satisfaction?” when I just listening them and tried to internalize with full of silence, later on agreed but not satisfied which results started to think more. People’s busyness is fallouts of the race competition towards achieving success which creates pressure on mind, stress, jealousy and earns maladies, opponent, fear, frustration etcetera.

In search of inner peace and peaceful mind people are walking hither and thither without the stop in confusion. Satisfaction creates inner peace which I believe, satisfaction become with good results and outcomes for which we need creativity, smartness and good environment to execute. Creativity comes from idea and idea comes from knowledge, good learning and working environment which indicates some level of freedom, nourish them.

A type of wonderings is there in mind while talking about freedom those who have power, oblivious about that “freedom is not free”. Bountiful freedom means conviction which results honesty, motivation, willingness and finally good results.

समिक्षा २०६८– मुख्य सिकाईहरु...

2012-04-17T22:24:00.001+05:30

“तिम्रो खुसीको क्षण कुन हो ?, तिम्रो सिकाईको स्रोत के हो ? ” आदी इत्यादी प्रश्नहरु जब म संग सोधिन्छ तब मेरो उत्तर प्राय एउटै हुने गर्दछ त्यो हो– “म प्राय खुसी नै रहन्छु तर भन्नै पर्दा म बिहानको सुर्योदय जसले केहि गर्नको निम्ति भनि एउटा सुनौलो दिनको सुरुवात गरिदिन्छ र बेलुकीको सुर्यास्त जसले आराम गर्ने अनि भोलिको लागी नयाँ कुराको योजना तयार पार्ने समयको आभास गरिदिन्छ त्यो नै मेरो खुसीको क्षण हो र म प्रत्येक व्यक्ति र हरेक क्रियाकलापबाट कुराहरु सिकिरहेको हुन्छु ।”

सिकाइकै क्रममा २०६८ सालले पनि नेटो काट्नै लाग्दा दिमागमा “मैले यो सालमा के कुराहरु सिके त ?” भन्ने प्रश्नले मलाई २०६८ सालको समिक्षा तर्फ डोर्यायो । कुरा केहि दिन अगाडी देखिको हो, नयाँ वर्ष २०६९ लाई स्वागत गर्दै गर्दा मेरो मनमा “यो सालमा के काम गरे त” भन्ने जस्ता धेरै कुराहरु खेलिरहेका थिए जब मैले घरमा दाईले किनेर ल्याउनु भएको साप्ताहिक पत्रिका पढ्न भनि समाते तब पहिलो पेजमा नै राम्रो कुरा देखे “संसारलाई उज्यालो दिनु छ भने पहिले आफु दिपक बन्नु पर्दछ” यो त्यहि कुरा हो जसले मेरो “मैले के गरे” भन्ने सोचाईलाई “मैले के सिके” भन्नेमा परिवर्तन गरिदियो किनकि मलाई लाग्यो केहि गर्न त पहिले केहि सिक्नु पर्छ, बिना सिकाई केहि गरिन्न र बिना गराई केहि सिकिन्न ।

“कि पढेर जानिन्छ कि त परेर र गरेर” भन्ने हाम्रो प्रचलित नेपाली उखान हो । यसैलाई आधार मान्ने हो भने मैले अहिले सम्मको जीवन यात्रामा परेर र गरेर भन्दा पनि पढेर धेरै सिकेको रहेछु तर २०६८ सालमा भने पढेर भन्दा पनि परेर र गरेर धेरै सिक्ने अवसर पाएछु । कामको सिलसिलामा धेरै प्रकारका क्षमता र सोचाई भएका मानिसहरु संग भेट्ने र संगत गर्ने अवसर पाए जसबाट मैले धेरै कुराहरु सिके त्यो भन्दा पनी बढि मेरा साथिहरु साथै अग्रजहरु जो संग म एकदमै नजिक भएर काम गर्न पाए उहाँहरु संग सिके । यहि दौरानमा केहि जीवनका भोगाइहरु र जागिरे क्षेत्रको काम गराईहरुलाई केहि नजिकबाट नियाल्ने मौका पनि पाए । काम गर्ने भन्दा पनि गर्नको लागी गरिदिने विचारधाराका मानिसहरु पनि धेरै भेटिए तर म जहिले पनि आफुलाई काम गर्ने मानिसहरुको भिडतर्फ नै तान्न खोजे (सधै तानिने प्रयास गर्ने छु) । कामको साथ साथै यो वर्षमा विभिन्न किसिमका तालिमहरु पनि लिने अवसर पाएछु, विश्लेषण गरी हेर्दा अहिले सम्मकै धेरै तालिमहरु २०६८ सालमा लिएको पाए त्यसैले मैले यो साललाई आफ्नो लागी “तालिमहरुको वर्ष” (year of the training) भनेर घोषणा गरे ।
यो लेखको सुरुवात देखि नै मैले धेरै कुराहरु सिके मात्र भनिरहे तर वास्तबमा नै कुराहरु चाही के सिके त भन्ने कुराको खुलदुलि सबैलाई हुन्छ तलका केहि बुदाँहरुबाट त्यो खुलदुलि मेटाउने प्रयास गर्दैछु ।

मेरा मुख्य सिकाईहरुः
 “सधै खुसी रहनु”–हामी सोच्छौ खुसि हुनलाई ठुलै उपलब्धि हासिल गर्नुपर्छ तर त्यसो हैन रहेछ स–साना कुरा जस्तै बच्चा हाँसेको÷खेलेको, फूल फुलेको, घाम उदाएको, चराहरु उडेको आदी इत्यादी,
 सबै व्यक्ति (चाहे त्यो साने बच्चा किन नहोस्), काम वा कुराहरुवाट सिक्न सकिन्छ र सिक्नु पर्दछ,
 सबैको भावना र विचारहरुलाई कदर गर्न र उसको कामलाई सम्मान गर्न कहिल्यै विर्सनु हुँदैन किनकि यो संसारमा सबैको आ–आफ्नै महत्व छ ।
 सबैलाई मधुर मुस्कानमा साथ धन्यवाद र गल्ति भएमा माफी भन्नलाई लोभ नगरौ किनकि यहि एउटा शब्दले कसैको अनुहारमा हाँसो छाउछ भने यसमा कन्जुस्याई किन,
 अनुकुल समय पाएमा आफ्नो प्रतिभम, क्षमता र गुण प्रर्दशन गर्न कहिल्यै नभुल्नु जसले आफुमा सुधार ल्याउछ र आत्माविश्वास बढाउदछ,
 आफुले जानेको कुरा सकेसम्म अरुलाई पनि सिकाउनु वा छलफल गर्नु,
 कुराहरुलाई विभिन्न कोणहरुबाट हेर्नु र विश्लेषण गर्नु जसले धेरै उपयाहरु पत्ता लगाउन मद्घत गर्छ,
 सधै सबैको कुराहरुमा हुन्छ नभन्नु, आफ्नो योजनालाई प्रथमिकता दिनु,
 ऋाफुलाई हरेक कुरामा वादविवाद गर्न सक्ने गरी बिकास गर्नु, आदी इत्यादी ।

यी त भए मेरा सिकाईहरु (कतिपय कुराहरु तपाईहरु लाई उचित नलाग्न पनि सक्छ) । सिकाई तब मात्र पुर्ण हुन्छ जब हामी त्यसलाई व्यवहारमा लागु गर्छौ, त्यस्तै यी माथिका मेरा सिकाईहरु जुन मैले काम गराईको सिलसिलामा साथै केहि पुस्तक पढेर त केहि तालिमबाट सिके तिनिहरु कतिपय मैले आफ्नो व्यवहारमा लागु गरे, कति गर्दैछु र कति गर्नेछु ।
यी सबै त सिकाईको एउटा सानो सुरुवात मात्र हो, मैले अरुलाई कति कुरा दिन वा सिकाउन सके त्यो त उहाँहरुलाई नै थाहा होला तर मैले भने सबैबाट धेरै कुरा सिकेको छु आशा छ मेरा यी २०६८ सालका सिकाईहरुले केहि मात्रामा भएपनि मलाई दिपक बनाउन सहयोग गरेको छ र मधुरै भएपनि संसारलाई उज्यालो दिन थाल्नेछु र तपाईहरुले पनि संसारलाई उज्यालो छर्नुहुनेछ भन्ने आत्माविश्वासका साथ नयाँ वर्ष २०६९ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना ! :)

नयाँ वर्षको शुभकामना !

2012-04-12T21:20:00.004+05:30

२०६८ सालको विदाई संगै बसन्त आज ऋतु छाएको छ,

हरिया, कलिला मुना अनि फुलसंगै नयाँ वर्ष आएको छ ।

दुःख, पीडा बिर्सिएर सबै फूल जस्तै मुस्कुराउनु सधै,

चरिले पनि चिरबिर गर्दै शुभकामनाको गीत गाएको छ ।

मनमा शान्ति, ओठमा हाँसो अनि शरीरमा उमगं मिलोस्,

यहि सबैलाई २०६९ सालको शुभकामना दिन मन लाएको छ ।

पानी वर्षा

2012-03-15T22:07:00.002+05:30

मार्च महिना, जसलाई हामी पानी, स्वास्थ्य र सरसफाइमा काम गर्नेहरु पानीको महिना भनेर भन्ने गछौं । सधै झै यसपालि पनि मार्च महिनाको आरम्भ हुनासाथ “विश्व पानी दिबस” को अवसरमा के कस्ता कार्यक्रमहरु गर्न सकिन्छ भन्दै सरोकारवालाहरु तयारीमा जुट्न थाल्दा मैले पनि यसको लागी के गर्न सकिएला भनेर सोच्दै थिए दिमागमा “पानी वर्षा” भन्ने शब्द फुर्यो र साथिहरुलाई सुनाए पनि । शब्द त फुर्यो तर गर्ने के ? धेरै सोचे तर अहँ दिमाग मरे चलेन त्यसपछि यो कुरालाई छोडेर यसो ईन्टरनेटमा यसपालिको “विश्व पानी दिबस” को नारा के रहेछ भनि खाज्न थाले अनि थाहा पाए यसमा त “पानी र खाद्य सुरक्षा” भन्ने मुल नारालाई जोड दिएको रहेछ । पर्यो फसाद, पानी वर्षा कसरी गराउने ? 

ईन्टरनेटको बटन तल सादै जादाँ हामीले खाने हरेक कुरामा कति मात्रामा पानी हुन्छ, भनि पानी र खाद्यनको सम्बन्धलाई राम्रो संग प्रष्ट्याईएको छोटो भिडियो हेर्न पाए जसले मेरो दिमागमा अर्को झिल्को बाल्न मद्धत गर्यो र “पानी वर्षा” मोडियो “पानी गित” तर्फ ।

“पानी बिनाको माछा” को सबैले चर्चा गर्छन । सायद यहि कुराबाट प्रभावित भएर हो कि क्या हो यसपालीको “विश्व पानी दिबस” मा पानी बिनाको खाद्यन्नको कुरा आयो । म पनि के कम, पानी र गितको सम्बन्ध हेर्छु भनेर लागीपरे र पानीलाई लिएर बनाईएका गितहरु कुन कुन रहेछन् भनेर घोत्लिन थाले अनि कापि र कलम लिएर दिमागमा आएका सम्पूर्ण गीतहरुलाई टिप्दै गए । यसरी यु–टुव लगाएतका अन्य वेवसाइटहरुको सहयोग बिना ३७ वटा गीतहरुलाई मैले आफ्नो कापिमा टिपे जुन यस प्रकार छन्;

 असारे महिनामा पानी पर्यो रुझाउने....

 ए झरी नझरीदेउ यसरी....

 साउने झरीमा यो गाउँको गोरेटो....

 यो पानी कस्तो बेईमानी अगंअगं छुन्छ मेरो लाजै नमानी...

 झरनाको चिसो पानी...

 पानी मिठो मेरो हजुर इलाम बजारको...

 मैले छोएको पानी चल्दैन...

 तिर्खा लाग्यो पानी खाए...

 तालको पानी माछीले खानी...

 हिउँ खोलाको पानी छुनै नहुने...

 खोलाको त्यो सङ्घलो पानी, कता हिड्यौ कहाँ जानी...

 सललल पानी घट्टामा...

 सललल खोलिको पानीले...

 आमैले भन्थे धाराको पानी...

 पानी मुनी ढुङ्गामा लेउ लाग्यो...

 फुलको थुङ्गा बगेर गयो गगांको पानीमा...

 सिम सिम पानी रहिछौ बेईमानी...

 जिन्दगी बगेको पानी हो, फेरि फर्कि आउदैन लै बरी लै...

 कहिले आगो, कहिले पानी...

 साह्रै मिठो रै छ कुवाको पानी...

 रानी खोलाको पानी...

 पुरानो डुङ्गा पानीको छाल पार गरु कसरी...

 मै छोरी सुन्दरी कसरी भरौ पानी...

 बिना बादल असिना पानी...

 पानी घट्टा घुमे झै फनन,फनन...

 पानी खाने निउले तिम्रो घरमा आउला...

 न खानु पानी तुम्बाको...

 माछा पानीमा पौडी यसरी...

 कहिले घाम, कहिले पानी...

 पानी घट्टा घुमेझै फनन, फनन...

 सङ्गलो सङ्गलो पानी माथि सुकिले छ छायाँ...

 माछी मार्न जाउ न राजै कालापानीमा...

 कर्कलाको पानी ढलपल जिन्दगानी...

 वर्षा तिमि झम झम गरी वर्षिदेउ न...

 मान्छेको माया यहाँ खोलाको पानी जस्तै...

 गहिरो गहिरो सागर जस्तै...

यसरी सजिलै ३७ वटा गीतको लिस्ट तयार भएपछि मलाई लाग्यो “पानी बिनाको माछा” मात्र होइन “पानी बिनको गीत” भन्ने उखान पनि बनाउन सकिन्छ । खैर जे होस्, पानी यस्तो चिज हो जस बिना हामी कुनै कुराको कल्पना गर्न सक्दैनौ, पानी छ र त हाम्रो अर्थ छ (“हामी छौ र त पानीको अर्थ छ” पो पनि हुन सक्छ ।

अन्त्यमा, यसपालीको “विश्व पानी दिबस” को अबसरमा सम्पुर्ण पानी प्रेमिहरुलाई शुभकामना व्यक्त गर्न गर्दै रविन सायमिको यो रमाईलो तर सिरियस कार्टुनको साथमा बिदा चाहान्छु धन्यवाद ।

भन्न नपाएको धन्यवाद...!

2011-11-10T22:14:00.001+05:30

कसैले केहि कुरा भन्ने बित्तिकै मुसुक्क हाँसेर धन्यवाद भन्नु म आफुलाई नै यो मेरो विशेषता हो कि जस्तो लाग्ने गर्दछ । चाहे कसैले सल्लाह दियोस् या त कुनै गल्ति नै औल्याईदियोस् म उसलाई धन्यवाद भन्न सकेसम्म पछि पर्ने गर्दिन (चाहे भित्रै देखि खुसी भएर होस् या त देखावटी नै सहि) । यति हुँदाहुदै पनि साच्चैै भित्रि मनदेखि नै धन्यवाद दिन मन लागेको व्यक्तिलाई धन्यवाद भन्न नपाउँदाको पीडा भोग्ने व्यक्तिहरु सायदै होलान् तर म भने बिगत केहि दिनदेखि यो पीडा भोग्दै आएकी छु...बिर्सन्छु भन्छु तर कता कता मनमा एउटा नमिठो स्वाद बनेर बसेको छ जुन बेला बेलामा सम्झनाको डकार बनेर आईदिन्छ अनि वातावरण नै नमिठो बनाईदिन्छ ।

झाडापखला जस्तो सामान्य रोगको प्रकोपबाट भईरहेको सयौको अकालको मृत्यु संगै त्यसको विरुद्धमा केहि गर्न भनि जोशजागरका साथ युवाहरु एकजुट भएका त्यो छोटो समयमा भएको भेटघाट र चिनापरिचयबाट अगाडी बडेको मित्रता । एउटा राम्रो उदेश्य र सामाजिक दायित्वको बिउ बोकेर छहारी दिने रुखको कल्पनामा बेलुकी ५ बजे पछि घण्टाघर पछाडीको चिया पसलमा बसेर ७ रुपैयाको चिया संगै गरिएका ७ करोडभन्दा पनि अमुल्य ती मेरा सिकाईहरु जसको धन्यवादका मुख्य पात्रहरु मध्येको एउटा पात्र.....नेतृत्व लिन र गरेको कामलाई लिखित रुपमा उर्तानको निम्ति दिईएको त्यो सुझाब तत्काल सुन्दा चित्त दुखेता पनि त्यसले मलाई आफ्नो व्यत्तित्व बिकासमा धेरै सहयोग गरेको छ । अमेरिका पुग्ने बित्तिकैको त्यो ईमेल जसमा मलाई “अलिक बोल्नु पर्यो” भनेर दिईएको सुझाब, हातमा गन्न सकिने गरी मात्र भएपनि हुने गरेका फेसबुकका च्याटहरु जसमा कहिले राजनितिक कराुहरु, कहिले उपयोग्ी त कहिले हावा कुराहरुमा हुने ती छलफल । फेसबुकको वालमा लेखिएका स्टाटस देखि ब्लगमा लेखिने कुराहरुको बारेमा टिकाटिप्पणी जुन सुन्दा रुखो लागेपनि वास्तबमानै उपयोगी थिए मेरा लागी । यी सबै कुराहरुको लागी पत्यक्ष रुपमा भेटेर नै भित्रै देखि खुसि व्यक्त गदै “धेरै धेरै धन्यवाद !” भन्छु भन्ने सोचाईका साथ गरिएको प्रतिक्षा....।

यहि नोभेम्वर १ तारिकको मध्यान्न तिर सुन्नमा आएको एउटा अनौठो खबर जसलाई सुन्ने बित्तिकै आफुलाई अन्धकारमा रुमारलएको जस्तो अनुभव नगर्ने विरलै थिए होलान् । यो खबरले मेरो मनमा साचिएको त्यो श्रद्धापुर्ण धन्यवादलाई श्रद्धान्जलिमा परिवर्तन गर्नुपर्दाको क्षण...........। मेरो यो तितो भोगाई पश्चात म सबैलाई आग्रह गर्न चाहान्छु कि ‘धन्यवाद’ शब्द देख्दा मात्र एउटा शब्द हो तर यसमा अपार शक्ति छ भन्ने कुरा कहिल्यै नभुल्नु र राम्रो कुरालाई भन्न अनि गर्न कहिल्यै भोलि नभन्नु ।

अन्त्यमा, व्यक्तिसंग जोडिएको एउटा समुह जसमा अन्य धेरै सदस्यहरु (थिए र छन)् सम्पुर्णलाई जसले आजको मेरो यो पहिचान बनाउनमा भुमिका खेल्नुभएकोछ उहाँहरुलाई म भित्रैदेखि हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्न चाहान्छु र त्यो व्यक्ति जसलाई मैले साचेर राखेको यो धन्यवादको शब्दलाई यहि कम्युटरका किहरु र माइक्रोसफ्ट वर्डको सहायताले तिमि सामु व्यक्त गर्छु साथै आत्माको चिर शान्तिको लागी सदैव कामना गर्छु । हामी संग नभएपनि सधै हाम्रो माझमा रहनेछौ ।

हाम्रो स्वास्थ्य हाम्रै हातमा !

2011-11-09T16:07:00.003+05:30

विश्व अहिले २१ औ शताब्दिमा दौडिरहेको कुरा हामी सबैलाई अबगतै छ र यसले मानिसको जीवनमा ठुलो परिर्वतन ल्याएको कुरा नकार्न सकिन्न । यसरी मान्छेहरु चन्द«मा मा पुगिसकेको युगमा आएर हात धुनु पर्छ भनेर सिकाउनको लागी हात धुने दिवस मनाउनु भनेको धेरैलाई व्यर्थ जस्तो लाग्न सक्छ । “आफ्नो हात धुन पनि अरुले सिकाउनु पर्छ” भनेर भन्नेहरु हाम्रो नेपाली समाजमा धेरै भेटिन्छन् र यसो भन्नु ठिकै पनि हो किनकि हाम्रो कुनै पनि धर्म शास्त्र यस्तो नहोला जहाँ हरेक कर्म गर्नु अघि हात धुने कुरा र व्यक्तिगत सरसफाईका कुरा उल्लेख नगरिएको होस् तर त्यसमा हात धुनुको महत्वलाई चोखो हुने र हात धुने हैन कि मात्र हात भिजाउने संग जोडियो ।

वास्तबिकता हेर्ने हो भने हात धुनु पर्छ भन्ने कुरा हामी सबैलाई थाहा छ र व्यवहारमा लागु गरेका पनि छौ तर हामी प्रायले हात धुने हैन भिजाउने काम गरिरहेका छौ । हात पानीेले मात्र धुनु अर्थात हात भिजाएर मात्र केहि फाईदा छैन तर यदि हामीले राम्रो संग साबन पानीले मिचिमिचि हात मात्र धुने हो भनेपनि ४५ प्रतिशत झाडापखला जन्य रोगबाट बच्न सकिने कुरा विश्व स्वास्थ्य संगठनले बताएको छ । यति मात्र हैन साबुन पानीले राम्रो संग हात धोएमा श्वासप्रश्वास लगाएतका बिभिन्न रोगबाट समेत बच्न सकिन्छ । यो अत्यन्त प्रभावकारी, सजिलो तथा धोरै लागतमा स्वस्थ हुन सकिने एउटा राम्रो उपया हो । बालबालिका, युवायुवति, वयश्क तथा बुढाबुढी सबैले साबुन पानीले नै अनिवार्य रुपमा हात धुने सम्बन्धमा सबैको व्यबहारमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु आजको टड्कारो आवश्यकता रहेको छ । विभिन्न तथ्याङ्कलाई हेर्दा साबुन पानीले हात धुने कुरा बाल तथा शिशु मृत्युदर, नवजात शिशु मृत्युदर, झाडापखलाको बिरामी मृत्युदर तथा श्वाशप्रश्वास सम्बन्धि बिरामी मृत्युदर घटाउनका लागी एउटा अत्यन्त प्रभावकारी उपया रहेको पाईन्छ ।

खाना खानु भन्दा अघि, चर्पि गएर आएपछि, खाना बनाउनु भन्दा अघि, बच्चालाई खुवाउनु भन्दा अघि, फोहोर कुरा छोएपछि, बच्चाको दिसा सफा गरेपछि साबुन पानीले मिचिमिचि कम्तिमा पनि २० सेकेण्ड सम्म हात धुनैपर्ने हुन्छ । हात भन्ने कुरा एकदिन मात्र धोएर स्वस्थ भईने हैन त्यसैले “मात्र हैन एकदिन, हात धोऔ दिनैदिन” भन्ने नारालाई मनन् गर्दै प्रत्येक दिन साबुन पानीले हात धुने गरेमा हामीले स्वस्थ जीवन जीउन सक्छौ ।

यीनै कुरालाईलाई सम्पूर्ण जनता सामु पुर्याई व्यबहार परिवर्तन गर्ने र बिभिन्न किसिमका सरसफाईको कमिले गर्दा लाग्ने रोगहरुबाट हुने मृत्युदरलाई कम गर्नको लागी विभिन्न किसिमका राष्ट्रिय तथा अन्र्तराष्ट्रिय संग संस्था, नेपाल सरकार लगाएतले विभिन्न किसिमका कार्यक्रमहरु गरेर २०६८ सालको धुने दिबसलाई भब्यताका साथ मनाएका छन् जुन एमदमै राम्रो कुरा हो र यसलाई हामी सबैले आफ्नो व्यवहारमा लागु गर्नु पर्छ र मात्र अक्टुवर १५ लाई मात्र नभई हरेक दिनलाई नै हात धुने दिबसको रुपमा लिनु आवश्यक छ किनकी हाम्रो स्वास्थ्य भनेको हाम्रै हातमा हुन्छ र सफा हातले जीवन बचाउँछ ।

(published on 17th October 2011 Daraudi Dainiki )

“महामारी मुक्त नेपाल” का लागी युवाहरुको ऐक्यवद्धता !

2011-11-09T15:41:00.002+05:30

प्राय युवाहरुको भिडभाड र लामो ताँती देख्ने वित्तिकै हामी सोच्ने गर्छौ कि कुनै आन्दोलन, चक्काजाम, विरोध र्याली इत्यादी होला तर यदि यहि २०६८।०४।२७ गतेका दिन टेकुको स्वास्थ्य सेवा विभाग अगाडी तपाईले युवाहरुको ताँती देख्नुभएको थियो र त्यसलाई कुनै आन्दोलन होला भनेर वास्था नगरी हिड्नुभएको थियो भने तपाईले युवाहरुको एउटा राम्रो सुरुवातलाई नियाल्ने मौका गुमाउनु भएको छ । त्यस दिनको युवाहरुको कदमले नेपालका युवाहरु पनि आफ्नो देश र मातृभुमिको निम्ति लागीपरिरहेको कुरा स्पष्ट हुन्छ ।

खानेपानी र सरसफाईको नाजुक स्थितले गर्दा हाम्रो देशमा आजसम्म पनि वर्षेनि १०,५०० बालबालिकाहरुले अकालमा ज्यान गुमाईरहेका छन् भने विभिन्न किसिमका पानी र सरसफाई जन्य रोगहरुको महामारीले पनि सयौँ मानिसहरुले ज्यान गुमाई रहेका छन्, जुन कुरालाई २०६६ सालको सुदुरपश्चिम र मध्यपश्चिमका जिल्लाहरुमा फैलिएको झाडापखला महामारीले पनि पुष्टि गर्दछ । यिनै कुराहरुमा केन्दि«त रहेर “नेपालमा फेरी अर्को महामारी नदोहोरीयोस्” भन्ने मुख्य नाराका साथ “महामारी मुक्त नेपाल” का लागी विभिन्न क्षेत्रसंग सम्बन्धित ३०० भन्दा बढी युवाहरुको जमातले नेपाल सरकार अन्र्तगत स्वास्थ्य मन्त्रालयको स्वास्थ्य सेवा विभागमा जम्मा भई सरकारले अहिले सम्म खानेपानी, सरसफाई र महामारीको क्षेत्रमा गर्दैआएको काम एकदमै राम्रो रहेको र यसलाई अझ राम्रो र प्रभाबकारी बनाउन आफुहरु सधै तत्पर रहेको भन्दै ऐक्यवद्धता जनाएका छन् ।

उक्त कार्यक्रममा सम्पुर्ण युवाहरुको तर्फवाट ऐक्यवद्धता पत्र सहित हस्ताक्षर गरिएको कपडा “महामारी तथा रोग नियन्त्रण साखा” का साखा उपप्रमुख डा. मुरारी प्रसाद उपाध्याय लाई हस्तान्तरण गरिएको थियो । कार्यक्रमको समापन पुर्व कार्यक्रमा उपस्थित अतिथिहरु अनिल चित्रकार (सामाजिक उद्यमी), आशुतोष तिवारी (राष्ट्रिय संयोजक वाटर एड नेपाल), राजेश अधिकारी (प्रोमोसनल मेनेजर, एन्फो), रमन नेपाली (सामाजिक कार्यमा क्रियाशिल युवा) आदीले आफ्नो मन्तव्य राख्नु भएको थियो । “युवाहरु राष्ट्रका कर्णधार हुन्, हजारौ युवाहरु विदेशिदै गरेको समयमा यसरी युवाहरु “महामारी मुक्त नेपाल” को लागी एकजुट हुनु राम्रो सुरुवात हो र यसललाई निरन्तरता दिनु पर्छ” भन्दै सामाजिक उद्यमी अनिल चित्रकारले युवाहरुलाई हौसला दिनुभएको थियो ।

अन्त्यमा “महामारी तथा रोग नियन्त्रण साखा” का साखा उपप्रमुख डा. मुरारी प्रसाद उपाध्यायले ऐक्यवद्धता पत्र ग्रहण गर्दै “युवाहरुको यो सहयोगलाई आत्मासाथ गर्दै आउदा दिनहरुमा “महामारी मुक्त नेपाल” का लागी युवाहरुसंग संगै हातेमालो गर्ने र सरकारको तर्फबाट सक्दो सहयोग गर्नेछौ” भन्दै कार्यक्रमको समापन गरिएको थियो । उक्त कार्यक्रमलाई “पश्चिम पाईला” नामक युवा संजालले सहजिकरण गरेको थियो ।

हामी नेपाली एउटा पाटो नभएको खोटो सिक्का !!!

2011-05-27T21:49:00.003+05:30

“अधिकार र कर्तव्य एकै सिक्काका दुई पाटा हुन्, त्यसैले आफ्नो अधिकारका लागी लड्नेले आफ्नो कर्तव्य पनि बुझ्नु पर्छ र त्यसलाई पुरा गर्नु पर्छ ।” यो कुरा मैले सानो हुँदा चार कक्षाको सामाजिक किताबमा पढेको थिए । यो भनाईलई पुष्टि गर्न सरले विभिन्न किसिमका उदाहरण दिनुहुन्थ्यो जसले गर्दा मलाई लाग्थो साच्चै अधिकार र कर्तव्य एकै सिक्काका दुई पाटा हुन् ।

तर आजकालको यो देशको स्थितिलाई नियाल्ने हो भने यहाँ आफ्नो अधिकार प्राप्तिको लागी हरेक व्यक्ति, समुह, दल आदी आफुलाई विभिन्न नाम दिएर सधै जसो बन्द, हडताल, तोडफोड, आगजनी ईत्यादी गर्नमा व्यस्त छन् र उनीहरु सबै आफ्नो देशप्रतिको दायित्व र कर्तव्यलाई बिर्सिरहेका छन् । यता देखि त्यता सम्म, जनता देखि नेतासम्म सबैजना आफ्नो कर्तव्यलाई बिर्सिएर मात्र आफ्नो अधिकारको निम्ति लागी परेका छन् ।

हाम्रो नेपालमा अहिले जनतालाई संविधान चाहिएको छ, त नेतालाई कुर्सी । जनता जसरी भएपनि नयाँ संविधान ल्याउन चाहान्छन्, त नेताहरु जसरी हुन्छ आफ्नो कुर्सी बचाउने र भत्ता खाने सुरमा लागी परेका छन् । यसमा हामी जनताले पनि कहिल्यै सोचेनौ कि देश र नेता प्रति हाम्रो दायित्व र कर्तव्य के हो ? जहिले नेताहरुलाई गाली मात्र गरिह्यौ र कहिल्यै सोचेनौ कि कसरी नेता र दलहरुलाई सहयोग गरेर देशमा शान्ति र बिकासको मुल फुटाउने ? नेता र दलहरुको त झन के कुरा गर्ने, उनीहरुले आफुलाई भोट दिएर जिताएका जनतालाइ त कुर्सीमा पुगेपछि बिर्सिए बिर्सिए, मातृ भुमि प्रतिको आफ्नो दायित्व र कर्तव्यलाई पनि वेवास्था गरेर त्यहि घुम्ने कुर्चिमाथि निदाईरहेका छन् । त्यसैले आजको यो स्थिति देख्दा मलाई त्यो सानो छदाँ पढेको कुराको सम्झना भयो र लाग्यो हामी सम्पुर्ण नेपालीहरु (जनता होस् या नेता) त एउटा पाटो नभएको खोटो सिक्का रहेछौ । हामी आफु त खोटो भयौ भयौ, यो सुन्दर, शान्त र रमणीय भनेर संसारमा नै ख्यातीप्रप्त देश नेपाललाई पनि खोटो सिक्का बनाईरहेका छौ जसको कुनै अस्तित्व र महत्व छैन ।

“सुरक्षित खानेपानी र सरसफाई” मानव अधिकार!!!

2011-05-19T12:04:00.003+05:30

“मानिस जन्मिए पछि मर्छ” यो ध्रुव सत्य कुरा हो र मानिसले जन्मिए पछि नमरुनजेलसम्म स्वस्थ भएर बाँच्न पाउनु पर्छ, यो उसको मानब अधिकार हो ।

हरेक मानिस आफ्नो जीवनकालमा बिभिन्न किसिमका (सर्ने र नसर्ने) रोगहरुबाट ग्रसित हुन्छ, एक अर्थमा भन्ने हो भने मानिस नै रोगहरुको घर हो, यदि मान्छे नहुदो हो त यी नानाथरीका रोगहरु पनि हुदैन थिए होला । यसरी यी रोगहरुलाई केलाउने हो भने संसारमा ७०–८० प्रतिशत रोगहरु अशुरक्षित पानी र सरसफाईको कमिले गर्दा लाग्ने गर्दछन् जसबाट आजसम्म पनि नेपाल लगायत विभिन्न मुलुकमा वर्षेनी लाखौ मानिसले आफ्नो न्यान गुमाई रहेका छन् त्यसमध्ये कयौ बालबालिका यस्ता छन् जसले आफ्नो पाँचौ जन्मदिन पनि मनाउन नपाई मृत्यु अगाल्न बाध्य छन् ।

जब म यस्ता कुराहरु सुन्छु, हेर्छु र पढ्छु तब मलाई प्रश्न गर्न मन लाग्छ.... “के यहि हो त मान्छेको बाच्न पाउने अधिकार?” “जब मान्छे सुरक्षित खानेपानी र सरसफाईको पहँुचबाट टाढा छ भने उसको लागी स्वास्थ्य मानव अधिकार कसरी भयो?" आदी इत्यादी.....

हामीलाई थाहा छ, पानी बिनाको जीवन कल्पना गर्न पनि गाह्रो छ, त्यसैले स्वस्थ जीवन यापन गर्नको निीम्त अत्यावश्यक कुरा भनेको सुरक्षित पानी हो र पानी सुरक्षित हुन सरसफाईमा ध्यान दिनै पर्छ । यदि पानी सुरक्षित खानेपानी र सरसफाई मानिसको पहँुचमा छैन भने उसले कहिल्यै स्वस्थ भएर बाँच्न पाउने अधिकारको प्रयोग गर्न पाएको हुदैन । त्यसैले मलाई लाग्छ पानी सुरक्षित खानेपानी र सरसफाइ मानव अधिकार हो जुन कुरालाई तलको समिकरणलृ पनि प्रष्ट पार्दछ ।

“Water and Sanitation Rights = Health Rights = Human Rights”

Complain is Good

2011-05-19T08:07:00.004+05:30

15th May,2011
"Complain Less and Contribute more" I really like this quote and try to complain less but today I learn something different i.e. Complain is good when we convert in into request and we also get something good from complain, if we try to analyze :What is Complain?, Goal and commitment behind his/her complain?, Possibilities to overcome those complain, Option/opportunity etc then we are able to take positive action on the basis of others complain.So don't be so angry if someone complain and try to find something good from his/her complain.

Leaders…!!!

2011-05-17T22:22:00.004+05:30

“Leadership is an action, not position” – Donald H. Mc. Gannon, Internalizing the quote from Mr. Donald, one can understand the definition of leadership. Few can feel and understand with their personal life sharing moments within the quote which is about creating things rather than take it granted.

One might has the concept in mind as the extraordinary person and qualities about leader and leadership, actually is not, which is tried to be justify through the writings here. This is based on conversation with some ordinary people with extraordinary qualities that was explored during the sharing conversation with them.

“I can do” is the primary core factor for progressive leadership that follows further one to make a changer maker in the society. “I am the person, the place is here and the time is now” is mostly the guiding tool for leaders so far as we found. Also, “being example is the most motivating factor in leadership that will not only make one different than others, but also encourage others”, Says one leader of my inquiry conversation. Generally, one get inspired and follows the way to be followed by the leaders blindly, rather than sit down, think twice, analyze the context and for the most seeing one’s self leadership quality and feel it, which is, in fact is a biggest constraints among young people. If one asked to be told about the qualities to be effective leaders, they will says some points very quick such as confident, helpful, passion, consistency to work, adequacy in knowledge, positive, friendly, etc. and always tried to seek in other people, rather than getting insight of inner self. What a delusion!!!

So, understanding the cores, being youth we, including other youths need to address some points:

Youths need to be pragmatic so that they can put in to action;
Professional education (academic knowledge, same working field, key contribution) is the key;
Continuous efforts unless the goal is achieved is very necessary;
Let’s say simply no to drugs addiction and abuse; and
Spiritual awareness will help most to build the effective leadership.

Furthermore, behind every ordinary people, there is something extraordinary. So, let’s recognize it, internalize it and replicate it for good deeds. Indeed, what we expect the kind of leadership is our role to be like. What do you think!!!

Written by:

Joint effort of Mr. Phurba Sange Moktan and Ms. Kamala KC

(Based on the interview taken with some leaders)

एनसेल भर्सेज सरसफाई (Ncell Vs Sanitation)

2011-05-05T22:39:00.002+05:30

आज एउटा दैनिक पत्रिकामा छापिएको समाचारले मेरो ध्यान तानेको थियो । समाचारमा लेखिएको थियो “नेपाल टेलिकम (NTC) को भन्दा एनसेल (Ncell) को ग्राहक संख्या धेरै,हैनहोला जस्तो लागेर राम्रो संग पुरै समाचार पढेको त नभन्दै नेपाल टेलिकम (NTC) ले भन्दा एनसेल (Ncell) ले आफ्नो ग्राहक संख्या धेरै बनाएको रहेछ । तर मलाई चाही यो समाचार पढेपछि किन किन एनसेल (Ncell) लाई नेपालमा सरसफाईको पहुँच (Sanitation Coverage) संग दाज्न मन लाग्यो ।

हामी सबैलाई थाहा छ,नेपालमा सरसफाईको पहुँच (Sanitation Coverage) ४३ प्रतिशत छ तर सबैलाई यो थाहा नभएको पनि हुन सक्छ कि यो भित्र हाम्रो देशका विभिन्न जिल्लामा कुनै सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाले बनाईदिएको चर्पि (जसलाई प्रयोग नगरी चोखै राखिएको छ,बाख्रा,सुंगुर आदीको खोर बनाइएको छ; दाउरा, घाँस, पराल आदीको गोदाम घर बनाईएको छ)समेत पर्न आउछ । त्यस्तै एनसेल (Ncell) को ग्राहाक संख्या पनि मलाई कता कता यहि नेपालमा सरसफाईको पहुँच (Sanitation Coverage) जस्तै हो की भन्ने लाग्यो किनकी म लगाएत मैले चिनेका धेरै साथिहरु संग पनि एनसेल (Ncell) को सिम छ तर त्यो सिम हप्तामा २ घण्टा पनि सायदै चल्दो हो ।

हुन त यसो भनेर मैले एनसेल (Ncell) लाई नराम्रो खोजेकी हैन,यो त मेरो नित्तान्त व्यक्तिगत सोचाई र भोगाई मात्र हो त्यसैले यो मेरो सोचाई र भोगाई गलत भएमा माफी चाहान्छु ।

धन्यवाद !!!

आमा...!!! तिम्रो लागी...

2011-05-02T21:02:00.002+05:30

दिन मन त थियो आमा, तिमिलाई धेरै कुराहरु,
तर......

मैले आफुलाई रित्तो पाए, किनकि...
तिम्रो स्नेह, माया ममता र म प्रतिको विश्वासको अगाडी,
ति सबै कुराहरु अपुरो र अधुरो लाग्यो ।
त्यो त मात्र, मध्यदिनको चर्को सुर्यको अगाडी,
बस, एउटा सानो सलाईको काँटी कोरेजस्तो ।

अनि,....

धेरैबेरसम्म विचार गरे, मौन रहे र आँखा चिम्लिएर सोचे,
यो मेरो जिन्दगी नै सुम्पिए पनि,
तिम्रो दुधको भारा तिर्न सक्दिन रहेछु ।
त्यसैले........आमा...!!!
तिम्रो त्यो स्नेह, माया ममता,
न्यानो साथ र म प्रतिको विश्वासको लागी
तिम्री यो छोरीको तर्फबाट
न्याने माया अनि लाखौ लाख धन्यवाद !!!

Lotusa's Diary

मनसिकता कि सत्यता ?

बर्ष सँगै समाज फेरियोस्...२०७८ साल को शुभकामना !!!

माता र डाक्टर दुबैले थाहा नपाएको महिनावारी

सुन सँग चोरिएका सुनौला भावना

Street Story: 1 "प्रश्नले भरिएको कथा"

Whom I prefer to work with?

नाटकमा नभएको म

महामारीमय विश्वकप

Story Behind: exploring myself

नमुना सिमजुङ्गका कुरा

“चर्पि र चुनाव”...विश्व चर्पि दिवस विशेष

GDP for GDP | WSSCC

Tacit…personal thought

समिक्षा २०६८– मुख्य सिकाईहरु...

नयाँ वर्षको शुभकामना !

पानी वर्षा

भन्न नपाएको धन्यवाद...!

हाम्रो स्वास्थ्य हाम्रै हातमा !

“महामारी मुक्त नेपाल” का लागी युवाहरुको ऐक्यवद्धता !

हामी नेपाली एउटा पाटो नभएको खोटो सिक्का !!!

“सुरक्षित खानेपानी र सरसफाई” मानव अधिकार!!!

Complain is Good

Leaders…!!!

एनसेल भर्सेज सरसफाई (Ncell Vs Sanitation)

आमा...!!! तिम्रो लागी...

अनि,....

Love You mom!!! HaPpy MoThErS dAy!!!