Marathi Poetry

ससेहोलपट (वसंत आबाजी डहाके)

2009-12-27T10:40:00.006+05:30

स्वप्नांवर काठ्या पडतात
तेव्हा मी उठतो झोपेतून
चेह-यावरचे ओंगळ शब्द पुसत.

तर अशी ही चिरफाळलेली सकाळ
आणि त्याआधीची कटाची रात्र
आणि त्याहीआधीचा फितूर दिवस.

पाहतात मख्ख डोळ्यांनी
माझी सर्वांगीण ससेहोलपट.

~वसंत आबाजी डहाके (योगभ्रष्ट)

पुन्हा कधीतरी (मंगेश पाडगावकर)

2009-12-19T09:26:00.002+05:30

सांज सरे,
भय भरे,
वाट नागमोडी;

हलू लागे,
कलू लागे
रक्ततील होडी-

आता नको,
इथे नको,
पुन्हा कधीतरी

तुला हवा,
मला हवा
गुन्हा कधीतरी!

~मंगेशकर पाडगावकर (राधा)

दोष आणि प्रीती (बालकवी)

2009-12-13T09:55:00.000+05:30

दोष असती जगतांत किती याचें
नसे मजला सामर्थ्य गणायाचे;
दोष माझा परि हाच मला वाटे,
दोष बघता सत्प्रेम कसे आटे?

दोष असती जगतात- असायाचे;
मला त्यांशी तरि काय करायाचे?
प्रेमगंगेच्या शुद्धसिंचनेही
शुद्ध होइ न जो, दोष असा नाही.

गड्या पूर्णा! मज आस तुझी नाही;
सख्या न्यूना! ये मार मिठी देहीं;
प्रीती माझ्या ह्रदयात करी वास
न्यूनतेला पूर्णत्व द्यावयास!

~बालकवी

हे महाकवे (दया पवार)

2009-12-03T10:14:00.000+05:30

बा वाल्मिकी,

रामराज्याची स्तुती तू गावी

कारण तू कवींचा महाकवी!

क्रौंच पक्ष्याची हत्या पाहून

तुझे कारुणिक मन आक्रंदून उठले

तुझा जन्म झाला गावाबाहेर

उपेक्षित वस्तीत... जिथे दुःखच जन्मले

तिथले विषण्ण चेहरे... काळजीने नांगरलेले

फळाफुलांनी नाही कधी बहरले

मुक्तीसाठी त्यांनी टाहो फोडलेले

खरंच का न ऐकले?

तुझ्याच रक्ताचा एखादा शंबूक

तटतटून संतापाने पेटून उठला.

रामराज्याची स्तुती गाणा-या

हे महाकवे--

तिथेही अमाणुषतेचा कडा कोसळला.

हे महाकवे,

तुला महाकवी तरी कसे म्हणावे!

हा अन्याय, अत्याचार वेशीवर टांगणारा

एक जरी श्लोक तू रचला असतास...

... तर तुझे नाव काळजावर कोरून ठेवले असते!

~ दया पवार (कोंडवाडा)

सत्य मी जेव्हा लिहाया लागतो

2009-12-01T13:14:00.000+05:30

सत्य मी जेव्हा लिहाया लागतो
हात माझा थरथराया लागतो

त्यास जेव्हा पाहतो जवळून मी
तो मला माझा दिसाया लागतो

आजही झालो ऋतूने धुंद की,
आजही मी गुणगुणाया लागतो

रोज हल्ली चालते माझे असे
झोपलो की बडबडाया लागतो

वाटते जेव्हा रडावेसे मला
त्याचवेली मी हसाया लागतो

संकटांनी झोडले ‘खावर’ तरी
मी पुन्हा उठुनी जगाया लागतो

स्व. बदिउज्जमा खावर

ऋतुंच्या कशा हालचाली कळेना

2009-11-29T11:06:00.000+05:30

ऋतुंच्या कशा हालचाली कळेना
असावे तुझे पाय खाली, कळेना

गरज,तत्त्व,निष्ठा उन्हे पावसाळी
करावी कुणाची दलाली कळेना

व्यथेच्या महाली भुते काय व्याली
क्ष्णांची भुते दास झाली,कळेना

फिरे भार घेऊनी सार्‍या जगाचा
मला सावलीची हमाली कळेना

ठणक आतडीची उदरशाप झाली
कशी लागते भूक ‘साली’ कळेना

मरण शेवटी शाप देऊन गेले
कुणावर कशी वेळ आली, कळेना!
~ तुळशीदास खराटे, पुसद

इरेस पडलो जर बच्चमजी (बा. सि. मर्ढेकर)

2009-11-25T01:25:00.000+05:30

इरेस पडलो जर बच्चमजी

मुक्तछंद तर लिहीन मीही

ऐसपैस अन् लफ्फेबाज

लुगड्याचा जणू पदर इरकली.

म्हणाल म्हणजे प्रतिभा यांची

अता खरोखर पल्लेदार

कुठे पुर्विची काक-छत्रीसम

कुठे अता ही स्कायस्क्रेपर !

इरेस पडलो जर बच्चमजी

आशासुक्ते जीवनदर्शी

याद राख तर लिहीन मीही

जरा टणटणीत नि पारदर्शी

म्हणाल म्हणजे मानवता ह्या

कविची आता खरी विशाळ

कुठे पुर्विची कुपमंडुकी,

कुठे अता ही अब्धि-गजाळ!

इरेस पडलो जर बच्चमजी

तर भाषेची ऐशी तैशी

उलटीसुलटी करीन मीही

भव्य भयानक विराट कपबशी

प्रचंड तांडव, वादळ, मत्त

प्रमत्त आणिक 'प्र'कार इतर

वंब पुकारीन आगीचा मी

ज्वलंत ह्या आगकाडीखातर

म्हणाल म्हणजे मर्ढेकरच्या

अता खरी ह्या कवितेची

कुठे पुर्विची गढूळ गाणी

कुठे अहा ही ब्रासबॅडकी!

कुणी प्राध्यापक आणि अचानक

म्हणेलः "एम. ए. साठी क्रमिक

बरे नेमण्या हे- जर पुस्तक

कराल जाडेजुडे, प्रकाशक!"

~बा. सि. मर्ढेकर

पारिजात

2009-11-24T09:17:00.000+05:30

पेटली तुझी धरा नि मी अधीर आसमंत...
ये समीप तू अजून मज बघायचा दिगंत....

चुंबिलेस ज्या फुलास; त्यास लाभला सुवास.....
वाहतो जणू नसात साजणे तुझ्या वसंत...

पाहते उभी दुरून; मौन व्यर्थ पांघरून....
आणखी कितीक वेळ पाहशी तुझाच अंत.....

कोरलीस तू अखेर; काळजावरी लकेर...
टाकले करून आज जीवनास भाग्यवंत....

काल मी तुझ्या तनात; ठेवलाय पारिजात...
दूर दूर चांदण्यात हीच बातमी ज्वलंत....

-अमित वाघ, अकोला

हे असे का ?

2009-11-22T13:14:00.001+05:30

हे असे का रोजचे येणे तुझे
कोणते माझ्याकडे देणे तुझे

आठवावे सांजवेळी सारखे
हात हे हातामधे घेणे तुझे

मी कसा झाकू छताला मोडक्या
उंबर्‍याशी थांबले मेणे तुझे

हासला माझ्या घराचा कोपरा
बोलणे का ऐकले तेणे तुझे

कोणत्या मातीत होते कोरले
फार झाले देखणे लेणे तुझे

वाहतो आयुष्य मी पायी तुझ्या
ऋण फिटावे थोडके जेणे तुझे

या भुईने कोठवर सोसायचे
मेघ हे वार्‍यावरी नेणे तुझे!

-वंदना पाटील

वगैरे!

2009-11-22T13:07:00.001+05:30

कधी तुझ्यास्तव
मनात भरते
मेघ पिणारे
चांदल नाते
दवात जे घर
बांधूनि राही
पण ते नाही
प्रेम वगैरे!

तव शरिरातून
कधी पेटती
लाल किरमिजी
हजार ज्योती
त्यात मिळाया
पतंग होतो
परि नसे ते
काम वगैरे!

कधी शिवालय
पांघरुनी तू
समोर येता
विरती हेतू
मनात उरते
मात्र समर्पण
मी नसतो पण
भक्त वगैरे!

रंगित असले
धुके धराया
सार्थ शब्द हे
अपरे वाया
त्या पलिकडचा
एक जरासा
दिसे बरासा
फक्त वगैरे!

सवाष्ण

2009-11-22T13:00:00.001+05:30

तलखी पिवळी झोंबत अंगा
काळवंडली कात सावळी;
अंकुरलेल्या चैतन्याने
तिच्यावरी ये झाक जांभळी.

मानेभवती पडल्या खाचा,
बाही उतरे खांद्याखाली;
लेकुरवाळ्या स्पर्शसुखाने
ताठर चोळी थैली झाली.

राबराबत्या संसाराच्या
विरंगुळ्याला नसती खाडे
बिनाचिडीची रात आंधळी
समागमाला रुतती हाडे.

गालफडांनी बसून गावे
शृंगाराचे कडू गोडवे;
हातामध्ये ढिल्या बांगड्या
पायामधले ढिले जोडवे.

श्रीकृष्ण राऊत, अकोला

कसाई

2007-03-05T18:15:00.000+05:30

कसाई माझ्यावर
खूप प्रेम करतो.
तो माझा नंबर
सर्वात शेवटी लावणार आहे
लोकनाथ यशवंत

साईन

2006-11-27T17:27:00.000+05:30

टीचभर पोरगं
हाणते औत
तेव्हा बापाचं
पिळवटून जाते मन
पण थकलेल्या देहाला
लागते विसाव्याची तहान.
कानाडोळा करत
बाप घेतो विसावा
नेमके तिथेच होते
साईन
जिंदगीचे मरणाच्या ऍग्रीमेंटवर!

- हेमंतकुमार एकनाथ कांबळे
(स्वप्न हरविलेल्या रानात)

का ?

2006-11-26T12:10:00.000+05:30

तुझ्या खूप कोरड्या वागण्यातच
मी वाहून जाते,
तुला मात्र डुबायला
पूरच का लागतो?
-मनिषा साधू ( मावळत का नाहीस?)

काय झाले?

2006-11-22T11:59:00.000+05:30

आसवांचे,यातनांचे,पाखरांचे काय झाले?
पेटलेल्या पिंजऱ्यांचे, वादलांचे काय झाले?

वाळवंटाचा प्रवासी केवढा हैराण झाला!
चालताना हे अचानक मृगजळांचे काय झाले?

नेमके ते काय होते जे तुझ्या ओठी न आले
जन्म ज्यांचा अंत होता,त्या कथांचे काय झाले?

शेवटी ते युद्ध होते... शेवटी युद्धात सांगा
कौरवांचे काय झाले? पांडवांचे काय झाले?

पत्थरांच्या कोणत्या शहरातला मी राहणारा,
माझिया पदरातल्या फुलपाखरांचे काय झाले?

-अमोल ज्ञानेश्वर
विद्यर्थी वसतीगृह,बा.आं.महाविद्यालय औरंगाबाद.

तू आई झाल्यामुळे!

2006-11-22T11:44:00.000+05:30

एका अनामिक धुंदीत...
पुन्हा वलू लागतात
माझी पाऊले
तुझ्या
मंत्रमुग्ध पारिजातकी
आकर्षणाकडे...
म्हणूनच
मला निर्विवाद
सामाऊन घेणारा तुझा
निळा... हिरवा... समुद्र
पुन्हा चंद्रशीतल ठेव.
कारण तुझ्या
मखमली पाऊलखुणांवर
माझे हळवे प्रेमांकुर
अधिक दुप्पट बहरात येतायत.
तू आई झाल्यामुळे!
-दिनेश सातव,नांदुरा जि.बुलडाणा

शोधतोय संत

2006-10-08T11:54:00.000+05:30

त्याचा देह गेला
पंचनाम्यासाठी
सोडुनिया गाठी
संसाराच्या...

मातीमुळे झाली
आयुष्याची माती
विझल्यात वती
पणतीच्या...

पेरावं वावर
धरावं रुमणं
सांगावं गऱ्हाण्म
मातीलाच...

कधी पावसानं
कधी दलालानं
दिलं नाही पाणी
घोटभर....

चांदण्या रात्री
दारात काळोख
झाली ना ओळख
चांदण्याची...

त्याच्या मरणाची
आहे कुणा खंत
शोधतोय संत
त्याच्यासाठी.......

गणेश भाकरे,बोरगांव रेमण्ड,जि. छिंदवाडा.

माय

2006-09-29T08:41:00.000+05:30

जसा दिस बुडून जाई काळोखाचे राज्य असे
आम्ही बसू दरवाज्यात झोपडीत साधा दिवाही नसे
घरोघरी दिवे लागत चुलीलाही जाळ लागे
भाकरी जात बडवल्या कुठे चून कुठे वांगे
नाकत जाई वास त्याचा पोटात असे अंधार सारा
तसे येई भडभडून आसवांच्या डोळ्यात धारा
अंधारला चिरते तेव्हा एक सावली जड येई
डोई तिच्या भारा असे चालतांन तोल जाई
काळी काळी कृश देह ती असे माझी माय
वणवण सकाळपासून मोळीसाठी रानात जाय
वाट पाहत बसू कधी तिची सारे आम्ही भाऊ
मोळी नसे विकत तेव्हा भुकेलेले झोपी जाऊ
एकदा कय झाले कसे आम्हा काही कळले नही
माय आली पाय बांधून भळाभळा रक्त वाही
चावला साप मोठा काळा दोन बाया होत्य सांगत
फणा काढून मारला त्याने हळूच गेला निघून रांगत
माय पडली धरणीवर गंडे झाले, मंत्र झाले, वैद आला
दिवस निघता निघता तिच्या देहातून प्राण गेला
हंबरडा फोडला आम्ही तो विरला वाऱ्यावर
शोधते माझी नजर माय, आता मी उदास होतो
दिसता कृश मोळीवाली मोळी तिची विकत घेतो.

वामन निंबाळकर

जिंदगी

2006-09-24T11:04:00.000+05:30

किती कठीण सर्कशीतली कमाल जिंदगी!
किती कठीण आजचा दिसे सवाल जिंदगी!

उभा करून माणसास रंगमंचकावरी,
करून चालली किती किती धमाल जिंदगी!

असेच सत्य राहिले युगे युगे जिथेतिथे,
कुठे खुशाल जिंदगी, कुठे बकाल जिंदगी!

जिथे तुझ्याच अंतरातली विहीर कोरडी,
भरून आणणार काय तू पखाल जिंदगी?

तुझाच आसरा मिळायला हवा खराखुरा,
म्हणेन मोडक्या घरास मी महाल जिंदगी!

'नज़ीम' पांघरायला हवा तुला उजेड जर,
तुझी करून जा कधीतरी मशाल जिंदगी!

नज़ीम खान
साईनगर, मलकपूर पांग्रा
ता-सिंदखेड राजा जि.बुलडाणा

विश्वास ठेव (नारायण सुर्वे)

2006-09-11T19:01:00.000+05:30

इतका वाईट नाही मी; जितका आज समजतेस
दाहक नव्हते ऊन जितके तू आज समजतेस

तडजोड केली नाही जीवनाशी; हे असे दिवस आले
आयुष्यभर स्वागतास पेटते निखारेच सामोरे आले

हारलो कैकदा झुंजीत; तूच पदराचे शीड उभारलेस
हताश होऊन गोठलो; तूच पाठीवर हात ठेवलेस

कसे जगलो आपण, किती सांगू, किती करून देऊ याद
पळे युगसमान भासली; नाही बोलवत, नको ती मोजदाद.

अशी उदास, आकुल, डोळ्यांत जहर साठवीत पाहू नको
आधीच शरमिंदा झालो आहे; अधिक शरमिंदा करू नको

आयुष्य घृणेत सरणार नाही; हवीच तर घृणाही ठेव.
ज्या खडकावर घुसळलीस मान त्या माणसावर विश्वास ठेव.

नारायण सुर्वे (सनद)

तु गेल्यावर...

2006-08-25T08:53:00.000+05:30

तु गेल्यावर फिके चांदने,घरपरसुही फिके फिके
मुले मांजरापरी मुकी अन् दर दोघांच्या मध्ये धुके

तु गेल्यावर घरातदेखील पाऊल माझे अडखळते
आणि आटुनी हवा भवतीची श्वासास्तव मन तडफडते

तु गेल्यावर या वाटेने चिमणीदेख़ील नच फिरके
कसे अचानक झाले नकळे सगळे जग परके परके

तु गेल्यावर जडून पनगत लागे पिंपळ हाय गळू
गलयातले मम झुरते गाणे वात मरते हळूहळू

तु गेल्यावर दो दिवसांस्तव जर ही माझी अशी स्थिती
खरीच माझ्या आधी गेलीस तर मग माझी कशी गती?

बा.भ.बोरकर(चांदनवेल)

पाठ

2006-07-29T10:23:00.000+05:30

सोडताना प्राण त्यांना मी कुठे बोलावले?
खातरी झाली न त्याची.. ते घरी डोकावले!

हा कसा झिम्मा विजांशी ओठ माझे खेळती..
कोणते आकाश माझ्या अंतरी पान्हावले?

ऐकली आजन्म त्यांची मी शिळी रामायणे
(शेवटी मी बोललो अन् ते किती रागावले!)

मी न स्वप्नांचे कधीही मान्य केले मागणे
दुःख माझे एकट्याचे मी कधी लाडावले?

वना रे, एकदाही मी न टाहो फोडला
पाहणाऱ्यांचेच डोळे शेवटी पाणावले!

वेचण्या जेव्हा निघालो माणसांची आसवे
माझियामागे भिकारी शब्द सारे धावले!

वार झेलायास केली मी खुली छाती जरी
नेमके पाठीस माझ्या चावणारे चावले!

कोलंबसाचे गर्वगीत

2006-07-15T12:44:00.000+05:30

कोलंबसाचे गर्वगीत हजार जिव्हा तुझ्या गर्जू दे प्रतिध्वनीने त्या, समुद्रा, डळमळू दे तारे
विराट वादळ हेलकावू दे पर्वत पाण्याचे, ढळू दे दिशाकोन सारे
ताम्रसुरा प्राशून मातू दे दैत्य नभामधले, दडू द्या पाताळी सविता
आणि तयांची अधिराणी ही, दुभंग धरणीला कराया, पाजळू दे पलिता
की स्वर्गातून कोसळलेला, सूडसमाधान मिळाया, प्रमत्त सैतान
जमवूनी मेळा वेताळांचा या दरियावरती करी हे तांडव थैमान
पदच्युता, तव भीषण नर्तन असेच चालू दे, फुटू दे नभ माथ्यावरती
आणि तुटू दे अखंड उल्का वर्षावत अग्नी, नाविका ना कुठली भीती
सहकाऱ्यांनो, का ही खंत, जन्म खलाशांचा झुंजण्या अखंड संग्राम
नक्षत्रांपरी असीम नीलामध्ये संचरावे, दिशांचे आम्हांला धाम
काय सागरी तारु लोटले परताया मागे, असे का हा आपुला बाणा
त्याहून घेऊ जळी समाधी सुखे, कशासाठी जपावे पराभूत प्राणा?
कोट्यवधी जगतात जीवाणू, जगती अन मरती, जशी ती गवताची पाती
नाविक आम्ही परंतु फिरतो सात नभांखाली, निर्मितो नव क्षितिजे पुढती
मार्ग आमुचा रोधू न शकती ना धन ना दारा, घराची वा वीतभर कारा
मानवतेचे निशाण मिरवू महासागरात, जिंकुनी खंड खंड सारा
चला उभारा शुभ्र शिडे ती गर्वाने वरती, कथा या खुळ्या सागराला
"अनंत अमुची ध्येयासक्ती अनंत अन आशा, किनारा तुला पामराला!"

-- कुसुमाग्रज

सांभाळ बा विठू

2006-07-15T09:46:00.000+05:30

युगे अठ्ठाविस विटेवरी उभा

बडव्यांचा ताबा, तुझेवरी 1

शिनला पुंड्लिक चेपुनिया पाय

गेले बाप माय, वृद्धाश्रमी 2

विसरली जनी, दळण कांडण

घालते रांधण, मोलकरी 3

सावताही गेला सोडुनिया मळा

लागलासे लळा, नगराचा 4

गेले नामा तुका, संतकर्मयोगी

उरलेले भोगी, लुटायाशी 5

धुवोनिया पाप विटाळली भीमा

उल्लघली सीमा अन्यायाची 6

धूप दीप आर्त्या टाळ्यांचा गजर

अखंद जागर मंबाजीचा 7

सांभाळ बा विठू डोईचा किरीट

कडी घाल नीट, गाभाऱ्याची 8

हरीभाऊ गिरपुंजे, वर्धा

औदुंबर

2006-07-05T09:38:00.000+05:30

ऐल तटावर पैल तटावर हिरवाळी घेऊन
निळासावळा झरा वाहतो बेटाबेटांतुन
चार घरांचे गांव चिमुकले पैल टेकडीकडे;
शेतमळ्यांची दाट्लागली हिरवी गरदी पुढें
पायवाट पांढरी तयांतुनी अडवीतिडवी पडे
हिरव्या कुरणांमधुन चालली काळ्या डोहाकडे.
झाकळुनी जळ गोड काळिमा पसरी लाटांवर
पाय टाक्कुनी जळात बसला असला औदुंबर .

बालकवी