किरण

स्वर्ग बंक

2012-07-12T22:39:00.001-07:00

अर्काको बाइकमा चढ्नै नहुने। सडकको डिभाइडरमा लगेर ठोक्कायो। म त ठहरै। यति चाँडै मरिएलाजस्तो त लागेको थिएन। मरेपछि, सुख्ख पाइन्छ भन्ने कुरा पनि बकवास नै रैछ। असली दुख्ख त मरेपछि सुरु हुँदोरैछ।
माथि हेर्दा आँखा तिर्मिराउने भर्‍याङको आठसय छप्पन्न खुट्किलामाथि छु। हिँड्दा खुट्किला गन्ने बानी पनि राम्रै हो, कम्तीमा उक्लिएका खुटि्कला त याद रहे। पिडौला बेस्मारी गलेका छन्। आँत सुकेको छ।

हिँडेको हिँड्यै छु।

सिढीमा कनी-कनी उक्लिरहेका बुढाहरू पनि भेटिन्छन्। ती मुन्टो निहुराउँदै हिँड्छन्। कुन्नि कुन देशबाट आका हुन्, भाषा पनि बुझिन्न।

बीचमा एकजना बुढा भेटिएका थिए। नेपाली नै रैछन्।
‘कता हिँड्यौ?' उनले सोधेका थिए।
‘मरेदेखि यै सिढी उक्ल्या छु।'
‘तिमी त जवानीमै मरेछौ, मज्जाले हिँड्न सक्छौ,' बुढाले सास फेर्दा जिब्रो बाहिर निकालेका थिए, ‘आफूलाई त केको श्राप परेको हो, कुन्नि! बुढेसकालमा मरँे। हिँड्नै सक्दिनँ।'
‘बिस्तारै हिँड्नुहोला,' मैले भनेको थिएँ, ‘यो सिढी स्वर्गैतिर त लाग्या होला।'
बुढा केही भन्न खोज्दैथे। म हुत्तहुत्त माथितिर दगुरेको थिएँ।
त्यसपछि कोही नेपाली भेटेको छैन।

थ्याच्च बस्दै - उठ्दै - हिँड्दैे फेरि एक हजार खुटि्कला उक्लिएँ। पर... मान्छेको हुल देखियो। एउटा-दुइटा घर पनि देखिए।
सिढी सक्किएर सम्म बाटो आएको थियो, म बेस्मारी दगुरेँ।

काँडेतारले घेरेको ठूलो चौरमा ठेलमठेल मानिस थिए। काँडेतारको एकछेउमा ठूलो गेट थियो। गेटमा चार-पाँच जना मुस्तन्डे। टाउकामा फलामका गोला टोपी। ज्यानमा गेरुबस्त्र।
‘कता?' एउटाले सोध्यो।
‘हिजै मात्रै मरेको हुम्?' म हाँसेँ, ‘कता जाने हो, था छैन।'
‘भित्र गएर हाकिम सापलाई आफ्नो हिसाब-किताब देखाउने,' अर्कोले भन्यो, ‘अनि जाँ-जाँ भन्नुहुन्छ, त्यतै जाने।'
‘को हाकिम साप?'
‘चित्रगुप्त हाकिम साप!' अर्को हाँस्यो, ‘हिहिहि... मर्नेबित्तिकै उहाँलाई भेट्नुपर्छ भन्ने थाहा छैन? बुढाको ब्लडप्रेसर बढेको छ... ख्याल राख्नू। रिसाए भने स्वर्ग पठाइदेलान्।'
‘स्वर्ग जान पाए त राम्रै भो नि!'
‘गइस् स्वर्ग, लन्ठु!' पहिलो हाँस्यो, ‘बडो सवाल-जवाफ छस् तँ?'
‘मरेपछि सबै स्वर्ग जान चाहन्छन्,' मैले गम्भीर भएर भनेँ, ‘मैले पनि स्वर्ग जानेजत्तिको धर्म गरेकै छु।'
‘बढी बोल्दो रैछ ए,' एउटाले खुट्टा उचाल्यो, ‘साप बुटले हानँू?'
‘हुन्दे,' दोस्रोले भन्यो, ‘स्टुडेन्ड पोलिटिक्सवालाजस्तो छ।'
‘होइन,' म गर्वले उभिएँ, ‘पत्रकार हुम्।'
‘पत्रकार रैछ... बुटले हानम्?'
‘हुन्दे,' खुट्टा उचाल्नेवालालाई शान्त पार्दै पहिलोले भन्यो, ‘ठेट्नै छ।'
अनि उसले मलाई नियालेर हेर्‍यो, ‘पचास रुपैयाँ दे।'
‘किन?' म सजग भएँ।
‘इन्ट्री फि।'
‘मरेको मान्छेले काँबाट पैसा ल्याउनु?'
‘पहिलोपल्ट मरेको स्वाँठ!' दोस्रो झर्कियो, ‘गोजी छाम।'
लौ, मनी ब्याग त रैछ! म त अचम्मै भएँ, मरिसकेपछि पनि पर्स त गोजीमै हुँदोरैछ। झिकेँ।
‘खुरुक्क दे,' आदेश आयो, ‘नत्र यतै बाहिर सडेर बस्लास्!'
जाबो पचास त हो नि, दिएँ।
‘याँबाट सिधै भित्र जानू,' रसिद दिँदै एउटाले बाटो देखायो।

बाटोछेउछाउ झोक्राएका, हाई काढिरहेका मान्छेलाई छल्दै म ठूलो भवनको गेटमा उभिएँ। जसको निधारमा एउटा साइनबोर्ड टाँगिएको थियो - मनुष्य भन्सार सेवा, मुख्यालय।
...

‘रसिद छ?' कम्मरमा तरबार झुन्ड्याएको पालेले सोध्यो।
मैले दिएँ।
‘टाइममै आएछौ,' उसले भित्रको बाटो देखायो। म लुरुलुरु भित्र गएँ। कोठ-कोठामा मानिसको भीड थियो। धेरैको अनुहारमा पसिना।

‘मेरो फाइल अड्केको चौध दिन भो,' एउटा बुढो कराइरहेको थियो, ‘उता सन्तानले तेह्र दिनको श्राद्ध पनि सकेहोलान्... बा स्वर्ग पुगे भने होलान्... याँ यसरी लट्काउन त भएन नि!'
‘के गर्नु बाज्या,' तरबारवालाले सम्झाइरहेको थियो, ‘पहिल्यै हाकिम सापलाई खुसी बनाउनुस् भनेकै हो, मान्नुभएन।'
‘मरेपछि छातीमा राखेर लैजान मिल्दैन भनेर सारा सम्पत्ति दान गरेँ,' बुढाले पसिना पुछे, ‘फुटेको कौडी छैन।'
म अघि बढेँ।
एउटा ठूलो ढोकाअगाडि उभिएको पालेले सोध्यो, ‘रसिद काट्या छौ?'
मैले दिएँ।
‘हाकिम साप भित्रै हुनुहुन्छ,' उसले भन्यो, ‘चर्को स्वरमा नबोल्नू। उहाँलाई तीनपल्ट हर्ट अट्याक भइसकेको छ।'
म भित्र पसेँ।
तर उनलाई कतै देखिनँ। भित्ताभरि थरीथरी हिरोहिरोइनका फोटा थिए। पश्चिमतिरको भित्तामा जरायोको सिङ टाँगिएको थियो।

थोत्रो टेलिफोन सेटको छेउमा नेमप्लेट थियो - कार्यालय प्रमुख/चित्र गुप्त।
मैले गोजी छामेँ, मोबाइल सेट पनि रैछ। लौ, टावर पनि छ।
‘तुरुन्त मोबाइल अफ गर,' अचानक टेबुलमुन्तिरबाट आवाज आयो, ‘रिङटोनले मलाई असर गर्छ।'
अनि, चित्रगुप्त टेबुलमुन्तिरबाट उठे। उनले टेबुलमा पेपेरवेट राखे।
म मोबाइल अफ गर्न थालेँ।
‘सिमकार्ड कुन कम्पनीको हो?' उनले चिम्सा आँखाले मलाई हेरे।
‘एनटिसी।'
‘भो... भो... अफ गर्न पर्दैन,' उनले लामो हाई काढे, ‘फोन लागे पो!'
म ठिंग उभिएँ।
‘बाइकवाला हौ?' उनी कुर्सीमा बसे।
म ट्वाल्ल परेँ।
‘बाइक एक्सिडेन्टमा मरेका हौ?'
‘हजुर।'
‘हजार रुप्पे लेऊ।'
म झन् ट्वाल्ल!
‘झन्झट गर्नुपर्दैन क्या,' उनी मन्द-मन्द हाँसे, ‘सोझै नर्क पठाइदिन्छु।'
‘म त स्वर्ग जान्छु।'
‘भनेको मान। तिमी मेरै नातिजस्तै छौ। म तिमीलाई राम्रै सुझाव दिन्छु। हेर, स्वर्ग पट्यारलाग्दो हुन्छ।' उनले एउटा फाइलको ढड्डा देखाए, ‘स्वर्ग पुगेकाले नर्क जान पाऊँ भनेर दिएका निवेदन हुन् यी। तिमीलाई नर्क चित्त बुझेनछ भने मलाई भन्नू म तुरुन्त स्वर्ग पठाइदिउँला।'
मरेपछि म पहिलोपल्ट यति धेरै छक्क परेँ।
‘बटुवामा पैसा छैन र?' उनले सोधे।
मैले पर्स खोलेँ, रैनछ। सात-आठ सय त हुँदो हो।
‘ए कार्ड रैछ त,' उनले मेरो पर्सको भित्री जेबबाट आधा बिट बाहिर निस्केको एटिएम कार्ड देखेछन्, ‘कुन बैंकको हो?'
‘नबिल।'
‘साह्रै झन्झटिलो छ यो,' उनले नाक खुम्चाए र टेबुलमुन्तिर हात लगे। एकैछिनमा तरबारवाला दगुर्दै आयो।
‘यो कार्डबाट हजार रुप्पे काटेर ल्याऊ।'
काम एकैछिनमा भयो।
‘लौ त... अल्लिबेरमा नर्क जाने बस आउँछ। राम्ररी जानू,' उनले अर्को नयाँ चिटसँगै कार्ड फिर्ता दिए, ‘यो चिट यमदुतलाई देखाउनू।'
मैले लिएँ।
टेबुलको फोनको छातीमा पिलिक-पिलक बत्ती बल्यो। चित्रगुप्तले झन्झट मान्दै उठाए।
ढोकानेर पुग्दा मैले सुनेँ, ‘हजुर प्रभु... म तुरुन्त नै नर्क पठाइदिन्छु... अलि हिसाब-किताब नमिलेर हो।'
...

नरक यातायात।
२ बाई २ लक्जरी कोच।
‘नर्क... नर्क...,' खलासी चिच्चाइरहेको थियो। बेलाबेला ढ्याम्म-ढ्याम्म बसको ढोकामा हिर्काउँथ्यो।
बसमा ठेलमठेल मानिस थिए। छतमा पनि। भित्र छिरूँ कि बाहिर, म अल्मलिएँ।
‘छतमा होइन,' मलाई देखेर खलासी करायो।
‘सिट छ?' म उसको छेउ पुगेँ।
‘छ... छ,' ऊ हाँस्यो, ‘नर्क जान पनि केको सुविधा?'
म ढोकामा के उक्लेको थिएँ, खलासीले बाहिरबाट भित्रै ठेल्यो। म मान्छेका कुइनाबाट जोगिँदै भित्र पसेँ। एक-दुईजनाले त बोमिट पनि गरिसकेछन्। जुत्ता बिग्रिने डरले म खुट्टा बंग्याउन थालँे। ‘ओ... गड,' छेउको सिटको मान्छे करायो। ज्या कुल्चिएछ! म कता जाऊँ?
‘भाइ नेपाली हो?' पछाडिबाट आवाज आयो।
म त्यता फर्किएँ।
एकजना अधबैंसे मानिस रैछन्। ठुलो भुँडी पल्टाएर सिटमा बसेका थिए।
म उनको छेउ पुगेँ।
‘के गर्नु, मरेपछि पनि नेपाली नै प्यारो लाग्दोरैछ,' उनी हाँसे।
म उनीछेउ उभिएँ।
‘भाइ सिधै नर्क हो?'
म अल्मलिएँ।
‘स्वर्गबाट भागेर त आका होइनौ?' अधबैंसे हाँसे।
‘म त मर्नेबित्तिकै यहाँ आको हुम्।'
‘भाग्यमानी रछौ,' उनी हाँसे, ‘म त साढे तीन वर्ष स्वर्ग बसेको थिएँ। दिक्क लागेर भागेँ।'
‘किन दाइ?'
‘क्यार्नी त, ढोकामा नै अप्सराले प्रणाम गर्छे। छुन पाइँदैन...। रुखैरुख चरैचरा। झरनै झरना। आफ्नो त भात नखाई निर्दै नलाग्ने बानी... फलफूल खाएर के सुत्न सक्दो हुँ! जता हेर्‍यो बुढैबुढा, जोगी जोगी। बुढी आमैहरूलाई त बाती कात्दै बुहारीलाई गाली गर्नै ठिक्क। भजन गा छन्, बस्या छन्। यसो घुम्न गो, गान्धीजी चर्खा बुनेको बुन्यै। मार्क्स किताब लेखेको लेख्यै। आइन्सटाइन हिसाब गरेको गर्‍यै। एउटा रुखमुन्तिर बुद्धलाई देखेँ। बुढासित यसो ज्ञानगुनका कुरा गरौं भनेको त ध्यान गरेको गर्‍यै। छ महिनामा आँखा उघारे -
‘को हौ? कहाँबाट आका हौ?' उनले सोधे।
‘म भीमबहादुर हुँ, प्रभु,' मैले हात जोडेँ, ‘मरेर आको।'
‘मान्छे किन मर्छ?' भनेर उनले आँखा चिम्लिए, फेरि उघारेनन्। मलाई दिक्क लाग्यो र टाप दिएँ। नर्कमै रमाइलो हुन्छ रे!
भीमबहादुरको कुरा सुनेर म पनि मख्ख परेँ।
‘ल हेर, स्वर्ग जाने बाटो,' उनले झ्यालबाहिर देखाए।
पर... उकालो बाटो रैछ। एक-दुई जना वृद्धवृद्धा उक्लिरहेका थिए।
‘अब स्वर्गतिर बस पनि चल्दैन,' भीमबहादुर हाँसे, ‘कोही गए पो चल्नु। स्वर्ग जानेलाई साह्रै कष्ट भाछ।'
बाटो अलि खराब परेछ, बस यताउता ढल्किन थाल्यो। बसका सारा मान्छेले सिटको डन्डी समाए।
‘मरेकालाई पनि के डराउनुपरेको होला!' खलासीको आवाज सुनियो, ‘हाम्रा गुरुजी कलिलै उमेरमा छपल्ट बस पल्टाएर याँ आइपुगेका हुन्... डराउनुपर्दैन।'
एकछिनमा खलासी पैसा उठाउँदै यताउता चेप्पिँदै बीचमा आइपुग्यो। उसले नोट मुखमा च्यापेको थियो।
‘बाबु पैसा छैन,' एकजना बुढाले भने, ‘सबै मर्नुअघि दान देको।'
‘पातकी बुढा, ढाँट्छौ?' खलासी करायो, ‘धर्मकर्म गरेको भए त स्वर्ग जाँदा हौ।'
‘त्यसो नभन, बाबु।'
‘काँ हुन्छ त्यसरी?' खलासी कड्कियो, ‘एकवर्ष घाटामा स्वर्गतिर बस चलाइयो। बल्ल त नर्कको टि्रप पर्‍या छ।'
...

बस घ्याच्च रोकियो।

मैले झ्यालबाट बाहिर नियालेँ, अटेसमटेस मान्छेको भीड थियो। कोही कता दगुरिरहेका कोही कता। बसबाट झर्दै गर्दा म फेरि अल्मलिएँ।

भीड लम्किरहेको थियो। पर... ठूलो गेट थियो। जसमा ठुल्ठुला अक्षरमा लेखिएको थियो - नरक महानगरमा मनुष्यलाई स्वागत छ!

म त्यतै लागेँ।

गेटनेरको पर्खालको भित्तामा मानिसको भीड थियो। त्यहाँ नरक प्रवेशअगाडि पढ्नैपर्ने जरुरी सूचना टाँगिएको रैछ, विभिन्न भाषामा। म नेपाली भाषा खोज्दै हिडेँ, भेटियो। भीडको अघिपट्टि नै रैछन् भीमबहादुर।
सूचनापाटीमा लेखिएको थियो -
१. नरक प्रवेशलगत्तै मनुष्य भन्सारबाट प्राप्त चिट यमदुतलाई देखाउनुहोला र तोकिएको सजाय भोग्नुहोला।
२. आफूसँग भएको रुपियाँ सटही काउन्टरमा गएर ‘नरकधन'मा परिवर्तन गर्नुहोला।
३. केही घुसपैठहरूले नरकबारे पृथ्वीलोकमा गलत हल्ला फैलाइरहेकाले कृपया आफूसँग भएको ‘हातेफोन' ‘नरकसञ्चार'को कुनै पनि शाखामा बुझाउनुहोला। हातेफोनलाई अहिले नरकको सबैभन्दा खतरनाक हतियार मानिएको छ।

४. यो पृथ्वीलोक होइन, त्यसैले रातिराति हिँडडुल गर्न छुट छ। कसैले नराम्रो व्यवहार गरे नजिकको ‘नरक-दुत प्रभाग'मा सम्पर्क गर्नुहोला। तिनले तपाईंलाई होइन, दोषीलाई कारबाही गर्नेछन्।

५. राँगो नरकको राष्ट्रिय जनावर हो। त्यसैले बफ मःम निषेध छ।

६. जताततै थुक्न र पिसाब फेर्न सख्त मनाही छ। नियम तोडेको भेटे जुन अंगको दोष देखिन्छ, त्यसलाई तातो तेलमा डुबाइनेछ।

७. तपाईंलाई अरू कुरामा नरक बसाइले सुसंस्कृत बनाउँदै लैजानेछ।

तपार्इंको नरकबसाइ आनन्दमय होस्!

.... श्री यमराज।

सूचना पढेर गेटतिर बढ्दै गर्दा भीमबहादुरले मलाई देखिहालेछन्।
‘ए भाइ... सँगै जाऊँ, ' उनले भने।
हामीसँगसँगै गेट प्रवेश भयौं।
भित्रपट्टि यमदुतहरूको लामो लहरो थियो। ती सबैको हातको चिट पढिरहेका थिए। भीमबहादुर र म भर्खरै खाली भएका यमदुतको अगाडि उभियौं।
मैले चिट दिएँ।
‘तिम्रै हो?' यमदुतले मलाई नियाल्यो।
मैले मुन्टो हल्लाएँ।
‘तेस्रो गल्लीको घर नम्बर १४ मा गएर हरेक दिन पाँच मिनेट एक महिनासम्म आफ्नो पुट्ठा तातो तेलमा डुबाउन लगाउनू,' उसले भन्यो, ‘र, त्यसको प्रमाण स्लिप बोक्न नर्बिर्सिनू।'
मेरो सातो गयो।
भीमबहादुरले चिट दिए।
‘तपाईंलाई नरकमा स्वागत छ,' यमदुत हाँस्यो।
भीमबहादुरलाई त केही सजायँ भएन, म छक्क परेँ।
‘भाइ, उमेर त्यसै गएको होइन,' अल्लिपर पुगेपछि उनले भने, ‘मैले त भन्सारमै टन्न पैसा तिरेर ‘क्लिन चिट' लिएर आएको हुँ... हाहाहा।'
मेरा नौनाडी गल्दै गए।
हामी नरक-सहरको बीचमा आइसकेका थियौं। कता-कता राँगाहरू बेस्मारी कराइरहेको आवाज आइरहेको थियो।
‘दाइ, जाने हो?' अचानक आवाज आयो।
लौ, दुई-तीनवटी केटी सडकछेउ उभेका रैछन्।
‘कति?' भीमबहादुर हाँसे।
‘पाँच सय।'
‘लौ चार सय दिन्छु।'
कुरा मिल्यो।
‘ल त भाइ, हाम्रो यात्रा यहीँसम्म रैछ।' भीमबहादुर छट्किन खोजे। म वाल्ल परेँ।
अल्लिपर पुगेपछि उनले गोजी छामछाम-छुमछुम गरे। केटीले सोधी, ‘के भो फेरि?'
‘सामान छैनजस्तो छ।'
केटी खितित्त हाँसी, ‘नडराउनुस्... नर्कमा एड्स लाग्दैन।'
उनीहरू अल्लि अगाडि पुगेर एउटा मोडमा छेलिए।
एक्लै भएपछि डर लाग्न थाल्यो। अचानक झल्याँस्स भएँ - मरि त सकेँ, केको डर? अनि, हिँडेँ तोकिएको सजायँ भोग्न।
बल्लतल्ल भेटियो ठाउँ।
एकजना वृद्ध यमदुत घाम तापिरहेका थिए। बेलाबेला लहरेखोकी चल्थ्यो।
‘किन आयौ?' उनले सोधे।
‘सजायँ भोग्न।'
उनले विस्मृत नयनले मलाई नियाले।
‘युगौं भइसक्यो... कोही यता आको छैन। याँ न त कराही छ न तातो तेल।'
‘म के गरूँ, बाजे?' म मलिन भएँ, ‘सजायँ नभोगे त झन् कार्बाही हुन्छ रे!'
‘तिमी त असल रेछौ, बाबु,' वृद्ध ट्वाल्ल परे, ‘सबैले नरक-प्रशासनमा गएर घुस ख्वाएर सजायँ भोगिसकेको चिट बनाउँछन्... यता कोही आउँदैन।'
स्कुप पो भेटिएजस्तो छ!
‘यसरी पनि नर्क चल्छ र, बाजे?'
‘के गर्नु बाबु, यो नर्क पहिलेको जस्तो नर्क रहेन,' वृद्ध बर्बराए, ‘पहिलाको नर्कको कुरा के गर्नु? जताततै होहल्ला। ठुल्ठुला तेलका कराई। कोही कराईमा डुबेका छन्, कसैको हातगोडामा किला ठोकर झुन्ड्याइएको छ। कस्तो रमाइलो थ्यो!'
मैले मोबाइल सेटको रेकर्डर अन गरेँ।
‘म एकदिनमा एकसय पैंसट्ठीलाई त तेलमा डुबाउँथँे। ताकत पनि थियो। अब न त ताकत छ न त तेलको कराई। हाम्रो परम्परा नै मासियो। भोकै पर्ने बेला आछ।'
‘अब के गर्नुहुन्छ?'
‘मर्त्यलोकमा भएको भए काल कुर्थें,' बुढाका आँखा रसाए, ‘यता त मर्ने चलन पनि छैन...।'
वृद्धको कुरा सकिएको थिएन, गुरुरुरु पाँच-छ जना यमदुत दगुर्दै हामीतिर आइरहेका थिए। तिनलाई देखेर वृद्धको अनुहार निलो भो। तिनले मलाई चारैतिरबाट घेरे।
‘तँ स्वर्गको जासुस होस्?' मेरो मोबाइल खोस्दै एउटा कड्कियो, ‘यो हातेफोनमा के भरेको?'
म आतंकित भएँ, ‘म पत्रकार हुँ।'
‘ए, पत्रकार!' अर्कोले घिच्चायो, ‘ल हिँड्... महाराजकोमा ... जासुसी गर्छस्?'
बाटोमा मैले दुई-चार मुक्का पनि भेटेँ।

कम्मरमा तरबार झुन्ड्याएका यमदुतहरूले घेरेको ठूलो महलभित्र म लतारिँदै थिएँ। भित्रपट्टि बैठक कोठाजस्तो हलमा अगाडिपट्टि ठूलो सिंहासन थियो। सिंहासनछेउछाउ लहरै यमदुत उभेका थिए।
‘महाराज अंग्रेजी कलास लिँदै होइसिन्छ,' एउटाले भन्यो।
मलाई सिंहासनको ठिक अगाडि उभाएर यमदुतहरू छेउछाउ उभिए।
पन्ध्र मिनेटजति मौनता छायो।
अनि हुरी आएजस्तो भो। हलभरि सल्याङ-बल्याङ भयो। मेरो ढुकढुकी बढ्यो।
‘महाराज की जय!' एकछिन जयजयकार चल्यो।
र, पछिल्तिर आठ-नौ जना यमदुत लगाएर यमराज आइपुगे। मुकुट, ठूलो भुँडी, मोटा जुँगा, ठूला राता आँखा, चुच्चावाल जुत्ता। यमराज सिंहासनमा विराजमान भए।
‘को हो यो मनुष्य?' यमराजले सोधे।
‘जासुस हो, सर्कार,' पछाडिबाट कसैले भन्यो।
‘म जासुस होइन, महाराज,' मैले हात जोडेँ, ‘पत्रकार हुम्।'
‘क्यानाम जर्नलिस्ट?' यमराज मुस्कुराए, ‘कुन पेपरको?'
‘नागरिक दैनिक, सर्कार!'
‘क्यानाम... नागरिकन्युजडट कम?' यमराजको आवाज मोटो भयो, ‘किन चाँडो खुल्दैन त्यो?'
‘जिउँदो हुँदा पनि महाराज म यही प्रश्नले हैरान थिएँ।'
यमराज हाँसे। र, उनले यमदुतहरूतिर इसारा गरे। हतारिँदै सबै बाहिरिए। एक-दुईजना मात्र बाँकी रहे।
‘क्यानाम... चाहिएकै मान्छे आएछौ,' यमराजले भने, ‘अब छ महिनापछि, स्वर्ग र नर्कमा चुनाव हुँदैछ। क्यानाम... ती पाजी देउताहरूको विरुद्ध म उठ्दैछु... ए जर्नलिस्ट, मलाई तिम्रो सहयोग चाहिन्छ। ती देउताहरू रातदिन मदिरापानमा व्यस्त हुन्छन्... केही कुरामा अपडेट छैनन्... ग्लोबल वार्मिङ पृथ्वीलोकमा मात्र होइन... स्वर्ग-नर्क दुवैतिर पनि फैलिरहेको छ। अर्थतन्त्र ध्वस्त छ। पाजीहरूलाई अंग्रेजी त आउँदैन... ल हेर म कति अपटुडेट छु... नर्कमा मुनष्यको जनसंख्या बढेको बढ्यै छ... त्यसैले स्वर्गको स्पेस पनि नर्कलाई चाहिन्छ। यही कुरा बताउने माध्यम चाहिएको थियो... तिमीले यतै नर्कबाट पत्रिका निकाल्न सहयोग गर।'
‘हुन्छ, महाराज!' म हाँसेँ, ‘तर मलाई पनि राम्रो अंग्रेजी आउँदैन।'
‘क्यानाम कसले भन्या छ, अंग्रेजीमा निकाल्न! देवनागरीमा निकाल्ने! अब सारा नर्क देवनागरी भाषीले भरिएको छ।'
एकछिन मौनता छायो।
‘लौ त जर्नलिस्ट... मेरा यमदुतको पनि मन राख्नैपर्‍यो... आज एकरात जेल बसिदेऊ,' यमराजले उठ्दै भने, ‘भोलि बिहान मलाई भेट्नू।'
...

जेल सुविधासम्पन्नै थियो। ओछ्यान पनि मज्जाकै। जेलको ढोकाबाहिर ताला लगाएर भर्खरै यमदुतहरू फर्केका थिए। मैले झ्वार्र पार्दै काँटी सल्काएँ, त्यो यमदुतहरूले नै दिएका थिए। कुनामा बत्ती रैछ, धप्प बल्यो।
‘थ्याङ्स ब्रो,' अर्को कुनातिरबाट आवाज आयो।
मैले हेरेँ, कुनातिर एउटा दुब्लो कायाका मानिस थिए। टुक्रुक्क बस्दा दुवै घुँडा काननेर पुगेका थिए।
‘किन धन्यवाद... बत्ती बाल्दैमा धन्यवाद दिनु पर्दैन।'
‘ब्रो, बत्ती बालेकोमा धन्यवाद दिएको होइन,' उनी हाँसे, ‘सलाई ल्याएछौ... त्यसैले।'
म पनि हाँसेँ।
ती मानिस मुखमा सुल्पा जोडेर घसि्रँदै मेरोछेउ आए, ‘ब्रो, आगो बाल्देऊ।'
मैले बालिदिएँ। धुवाँ उड्यो। गाँजा बेस्मारी गनायो।
‘तपाईंको शुभनाम के नि?' एकछिनमा मैले कुराको मेलो झिकेँ।
‘महादेव।'
‘थर नि?'
‘ब्रो, भगवानको थर सुन्या छौ, कतै?'
‘तपार्इं भगवान हो र?'
‘धेरै टेन्स नदेऊ... म महादेव नै हुँ,' उनले मुखबाट धुवाँको मुस्लो छोडे, ‘पत्याए पत्याऊ, नपत्याए बालै भएन।'
मैले नियालेँ, महादेव नै हुन् क्यारे! जटा त छ तर गर्दनमा सर्प नै छैन। उनको पछाडिपट्टि भने त्रिसुल ठडिएको रैछ।
‘हो प्रभु, तपाईं त महादेव नै हुनुहुँदोरैछ,' मैले हात जोडेँ, ‘गर्धनको सर्प खै त?'
‘ज्वाइन्ट देर सुतेको बेला एउटा कोरियन ब्रोले खाइदेछ।'
‘अनि प्रभु, कसरी यो नर्कको जेलमा?'
महादेव मुस्कुराए, ‘स्वर्ग बंक गरेर नर्क आको... हुलिदिए।'
‘कति दिनको सजाय हो, प्रभु?'
‘मलाई रोक्ने तागत कसको?' महादेव हाँसे, ‘म त आफ्नै मर्जीले बस्देको क्या! अहिले मनी छैन... मनीको इन्तजाम हुनेबित्तिकै टाप दिन्छु।'
‘जेलभित्रबाट पैसाको इन्तजाम कसरी होला त, प्रभु?'
‘टेन्स नै छैन ब्रो,' महादेवले मेरो कानमा खुसुक्क भने, ‘यो बाघको छाला तस्करलाई बेच्ने योजना बनाउँदैछु।'
उनले बाघको छालाको कट्टु सुम्सुम्याउँदै आँखा चिम्लिए।

'हल्ट।' चर्को आवाज आयो। झस्किँदै मैले जेलका डन्डीबाहिर चिहाएँ। यमदुतका बीचमा हात पछाडि मोडेर बाँधिएको बलिष्ठ मानिस उभिएको थियो। उसका शरीरमा हरियो टाटेपाटे लुगा र गोडामा काला बुट थिए। यमदुतले उसका दुवै पाखुरा बेस्मारी च्यापेका थिए। मैले महादेवतिर हेरेँ। उनी त मस्त। आँखा बन्दै थिए। आँखाका ढकनी भने सुस्तरी काँपिरहेका। 'म मेजर उमेशजंग हुँ।' त्यो मानिस झन् चर्को करायो, 'साले कालका छौंडाहरू... मेरा दुईसय केटा लगाइदिए भने तिमेरूको नर्क सखाप हुन्छ।'
'एई... ज्यादा निउँ नखोज।' एउटा यमदुतले उसको पेटमा मुठी बजार्‍यो, 'मरेपछि पनि धाक दिँदो रैछ ए...। यो तेरो भुलोक होइन... बुझ्दैनस्।'
'हिहिहि।' दुब्लो यमदुतले दाँत देखायो, 'ज्यानमा बर्दी भएपछि त यमलोकमा पनि यस्तो शान? काउछो दलेर घाममा लडाइदिनुपर्छ अनि हल्ट हल्ट भन्दै कन्याउँदै जुनी काट्छ।'

'भित्र जा...।' पहिलो यमदुतले पछाडितिर लात बजार्‍यो। मेजर हुत्तिँदै भित्र पस्यो। एकछिन मुख बंग्याउँदै पुट्ठा सुम्सुम्यायो।
'तेरा बुटाँ मात्रै लौह जडेको हुन्छ भन्ठान्याथिस्?' यमदुत हाँस्यो, 'अहिले त तलाई झिल्कामात्रै उठेको हो... दुख्न त पर्सिबाट सुरु हुन्छ।'
मेजर अरठिएको अनुहार लिएर लुते कुकुरझैं कुनामा डल्लो पर्‍यो।

'अनि... तँ पनि खुरुक्क भित्र जा।' यमदुतले अर्को मान्छेलाई पनि भित्र हुत्याए। ऊ च्यापुले नै टेकुलाझैं गरी हुत्तियो र ढल्पलाउँदै उभियो। यी महाशयको भेष पनि रमाइलै थियो। रातो सर्ट, धुलाम्मे निलो पाइन्ट। पाइन्टका दुवै मोडी मोजाभित्र घुसारेका थिए। गोल्डस्टार जुत्ता। ठुटे दाह्रीजुंगा, जिङरिंग कपाल।

'महाशय... त्यस्तरी धकेल्न पर्छ?' उसले यमदुततिर हाँस्दै हेर्‍यो, 'म आफैं पसिहाल्थेँ नि... अब महान क्रान्तिमा होमिएको मान्छे... जेल बस्दा त मेरो स्टाटस नै बढ्छ नि!'

'हिहिहि।' दुब्लो यमदुत हाँस्यो, 'ए क्रान्तिकारी... भुलोकमा जस्तो यमलोकको जेलमा बसेको हिसाबकिताब हुँदैन... ह्याँ त माथिबाट पनि फोन आउँदैन।'

क्रान्तिकारी झस्कियो।

'ह्याँ त... जति दिन जेल बस्यो... त्यसको ब्याज गनेर सजायँ थपिन्छ।' यमदुतले दियो।

क्रान्तिकारीले अक्मकिँदै कोठाको चारैतिर हेर्‍यो। हामीलाई देख्यो। अचानक उसको दुब्लो ज्यान थररर काँप्यो, 'म यी जनताको कसम खाएर भन्छु... तिमेरूको सत्ता धेरै दिन चल्दैन। ह्याँ पनि महान क्रान्ति हुन्छ... भन्देऊ तिम्रो यमराजलाई एउटा क्रान्तिकारी नरक पसिसक्यो... बर्लिनको पर्खाल...।' घाँटीमा कफ अल्भि्कएछ क्यारे। क्रान्तिकारीले खकार्दै चिच्यायो, 'यमलोकको पर्खाल ढल्छ ढल्छ।'
'इस्...।' यमदुतले ओठ लेप्राउँदै ढोकामा ताला लगायो, 'नरकमा पर्खाल भए पो ढाल्छस्। तँजस्ता कति आए आए...।'

सबै यमदतु फर्किए। अलि पर पुगेपछि, एउटाको आवाज आयो, 'भोलि तातो तेलमा पुट्ठा च्याइँय... भएपछि क्रान्ति कता जान्छ जान्छ।'
'स्वर्गतिर जाला नि मास्कलाई भेट्न।' अर्को आवाज आयो।

'मास्क होइन... मार्क्स।' पहिलो आवाज हाँस्यो, 'त्यसले पनि दाह्री काट्न नपाएर नरकबाट नाई मगाएको थ्यो... स्वर्ग जानपर्छ भनेर खोजेको नाई पनि कता बेपत्ता भयो, थाहा छैन।'
*************************
'अनि तपार्इं नेपाली जनता नै होइन?' क्रान्तिकारीले मतिर हेर्‍यो। मेरै छेउमा टुसुक्क बसेर।
'नेपाली नै हुँ।' म पनि हाँसेँ, 'अब जनता हुँ कि होइन थाहा छैन...।'
'बडो काइते कुरा गर्नुहुन्छ।' क्रान्तिकारीको अनुहार धस्कियो, 'हाम्रै पार्टीको पर्नुभो कि?'
'म पत्रकार हुम्।'

'हल्ट।' मेरो जवाफ सुनेर मेजर जंगियो, 'कुन सन्ध्याकालीनको पत्रकार होस्? बडो धाक दिन्छस्... तँजस्ता पत्रकारले मेरो निद हराम गर्‍याथे। नर्कमा पनि पछ्याउँदै आउने?'

'म तपाईंभन्दा पहिला आको हुँ।' मैले अनुहार कठोर बनाएँ।
'साले ... मर्नमा कोही फस्ट र लास्ट हुँदैन।' मेजरले मेरो सर्टको कलर समायो, 'अहिल्यै तेरो रुद्रघन्टी फुटालिदन्छु।'

'एई मेजर... आक्रोशमा नआ।' क्रान्तिकारीले मेजरको हात मेरो गर्दनबाट फुस्काइदियो, 'सबै चिज मिलाएर गर्नुपर्छ।'
म पनि के कम, एकलात त जमाइदिऊँजस्तो लागेको थ्यो। मरिसकेपछि केको डर? चुप लागेँ।

'मरेपछि तँ किन मेरो साथमा लागेको एई क्रान्तिकारी?' मेजरले आँखा तर्‍यो, 'कस्तो सराप पाइयो... जहाँ गएपनि तैंसँगै जानुपर्ने!'
'मलाई पनि तँसँग हिँड्ने रहर छैन... मरेपछि पनि शत्रुकै अघिपछि हुनुजति ठूलो सराप केही रैनछ।' क्रान्तिकारी सरेर महादेवको छेउमा टुसुक्क बस्यो। मेजर जुरुक्क उठ्यो। कोठाको पश्चिम कुनामा राखिएको ठूलो ग्यालेनमा ट्वाररर्र पिसाब फेर्न थाल्यो।

क्रान्तिकारीले सुनायो - मेजर र ऊ एउटै बम पड्किँदा मरेका रैछन्। त्यसपछि त जहाँ जाँदा पनि सँगसँगै हुँदारैछन्, नियमै यस्तो हुँदोरैछ। क्रान्तिकारी स्वर्ग जान चाहन्थ्यो रे, मार्क्ससित भेटघाट भइहाल्छ कि भनेर। तर, मेजरले नर्क पुर्‍याएछ। मनुष्य भन्सार मुख्यालयबाट कागज पनि बनाएनछन्, यमदुतले भेटेर जेल हुलेका रैछन्।

'अनि पत्रकार बन्धु... तपाइ कसरी मरेको?' उसले सोध्यो।
'बाइक एक्सिडेन्ट भएर।'
'उस्..।' उसले ओठ लेप्रायो, 'जाबो बाइक ठोक्केर मरेको? मर्न त मर्नु मजस्तो बलिदान दिएर मर्नु। म त पच्चीस हजार सात यस छपन्नौं सहिद पो हुँ त, नमस्ते गर्नुस्!'

मैले वास्ता गरिनँ।
'अनि यहाँ महाशय पनि नेपाली नै हो?' क्रान्तिकारीले महादेवतिर कर्के आँखाले हेर्‍यो, 'बडो खरानी घसेर हिँड्याछन्।'
मैले उसको कानमा खुसुक्क भनेँ, 'भगवान महादेव हो क्या!'

'नर्कमा पनि महादेव?' क्रान्तिकारीले हाँस्दै महादेवको कुम हल्लायो, 'महादेवको भेषमा भिजिलान्तेजस्तो छ।'
'ब्रो र्‍याक नगर्।' महादेवले कुम झट्कारे, 'बंगारामा बक्सिङ खालास्!'
क्रान्तिकारीको अनुहार निलो भो।

'हल्ट..।' मेजर बम्कियो, 'को हो यो ट्यापे?'
महादेवले झ्वाट्ट आँखा उघारे। आँखा बेस्मारी राता थिए, 'धेरै टेन्स नदे मेजर... पानीपेटमा त्रिशुलले घोच्छु अनि।'
'भिड्ने हो?' मेजरले पाखुरा सुर्क्यायो।

महादेवका आँखा झन् राता भए। निधारको बीचमा एउटा डल्लो हल्लियो। मेजरले छक्क पर्दै हेर्‍यो। निधारको डल्लो देखेर झस्कियो र लल्याकलुलुक भएर ढल्यो। क्रान्तिकारी कुनातिर सर्‍यो।

महादेवले फेरि आँखा बन्द गरे।
'प्रभु... निधारमा के हल्लेको त्यस्तो।' मैले हात जोडेँ।
'थर्ड आई... ब्रो। यो खुल्यो भने... भष्म गरिदिन्छ। मेजरलाई था रैछ क्या... डरले ढल्यो।' महादेवले आँखा चिम्लिएरै हाँसे, 'तर ब्रोलाई भन्दिऊ... यसमा रतन्धो लाछ, खुल्दैन ... रिपेयर गर्न बाँकी नै छ।'

*************************
राँगाको ठूलो आवाज छपल्ट आयो। मैले घडी हेरेँ, बिहानको छ बजेको रैछ। आँखा मिचेर लामो हाई काढेँ। महादेवका आँखा बन्द नै थिए। क्रान्तिकारी कुनामा गुडुल्किएको थियो। मेजर भने होसमा आएको थिएन। नर्कमा यो मेरो पहिलो बिहान थियो। घडीको चेपमा 'वेनस-डे' लेखिएको थियो। मरेर जहाँ गए पनि समय, बार र दिन त उही हुँदोरैछ।

'लौ आज त मेरो जन्मदिन हो।' म खुसीले बुरुक्क उफ्रिन थालेको थेँ, थ्याच्च बसेँ। मरिसकेपछि केको जन्म दिन?
तीस वर्ष लागेकोमा कैयौं शुभकामना आएका होलान् फेसबुकमा।

'के भो ब्रो?' महादेवको आवाज आयो, 'डल्लै टेन्स भएजस्तो छ नि!'
'प्रभु... आज मेरो जन्मदिन परेछ।'
महादेवको अनुहारमा कुनै परिवर्तन आएन। उनले सुल्पा भरे। सुल्पा मुखमा जोड्दै मतिर सरे। मैले सल्काइदिएँ।
'ल ब्रो ह्यापी बर्थ डे।' महादेव हाँसे, 'मरेपनि जन्मदिन त उही हो नि... ह्यापी बन... बाल मतलब नगर।'
म हाँसेँ।
'के गनाको?' क्रान्तिकारी ब्युँझिएछ, नाक थुन्यो, 'चरेसजस्तो छ... हे भग् (वाक्य अधुरै रह्यो) बिहानबिहान चरेस खाएर... ए भिजिलान्ते तिमी भगवान नै हौ भने पनि याद गर... नेपाली जनता बिहानबिहान पशुपतिमा तिमीलाई दुध चढाउँछन्... त्यै खाऊ न! यस्तो कालोपदार्थ खाने हो?'

'क्रान्तिकारी ब्रो... तल चढाको कुरा करप्सन भएर कहिल्यै माथि आइपुग्दैन क्या!' महादेवले धुवाँको मुस्लो छाडे, 'सि... भगवानका गाला चाउरी पर्दैछन्... पुजारीका... समथिङ मुस्ताङका एप्पलजस्ता राता।'
फेरि ठूलो स्वरमा राँगो करायो।

पाँच-छ जना यमदुत आइपुगे। ढोका खोले। क्रान्तिकारी तर्सियो। उसलाई घिच्याउँदै बाहिर निकाले। मेजर त लडेकै थियो।
'के भयो यस्लाई?' मेजरलाई घिसार्दै दुब्लो यमदुत करायो।
'थर्ड आई फ्लु।' महादेवले सुल्पा निभाएर बाघको छालाको पछिल्तिर जडे।
यमदुतले महादेवलाई जवाफ फर्काउन थालेको थ्यो, तर रोकियो।

'अनि ए जासुस...।' अर्को यमदुतले मतिर हेर्‍यो, 'तुरुन्त महाराजकोमा हाजिर हुने आदेश आ'छ।'
एउटा यमदुत मलाई लिन उभियो, अरू भने क्रान्तिकारी र मेजरलाई लघार्दै-घिसार्दै गए।
'ल त प्रभु म लागेँ।' मैले महादेवलाई हात जोडेँ, 'हजुर्लाई भेटेर हर्षित छु।'

मैले यमदुतलाई पछ्याएँ।
ढोकाबाहिर निस्किनै लाग्दा महादेवको आवाज आयो, 'ब्रो हाफ एन आवरपछि भैंसीचोकमा कुर... म आउँछु ... समथिङ काम छ।'
यमदुत अघि लागिसकेको थियो, महादेवलाई कुनै उत्तर नदिई म हिँडँे। भुइँभरि रातो कार्पेट ओछ्याइएको थियो। छेउछाउमा तरबारसहितका यमदुत उनलाई पहरा दिइरहेका थिए। फराकिलो टेबुलको पूर्व कुनामा बिराजमान थिए, यमराज। शिरमा मुकुट थिएन। बिचरा तालुखुइले भइसकेछन्।

'क्यानाम जर्नालिस्ट... रात राम्ररी बित्यो होइन?' यमराजले कपमा चिनी डल्लो खसाल्दै भने, 'क्यानाम पत्रिकाका बारेमा के सोच्यौ?'
'नामै सोचिसकेँ महाराज।'

एउटा यमुदतले मेरा अगाडि चियाको कप राखिदियो। दुई डल्ला चिनी खसालेर चम्मच दियो। म चिनी घोल्न थालेँ।
'नरक दैनिक।' मैले चिया सुर्क्याएपछि भनेँ, 'यो नाम कस्तो होला महाराज?'

'सुपर भवः।'
'सुपर भवः होइन महाराज, सुपब।' म हाँसेँ।
'क्यानाम राँग अंग्रेजी सिकाउने?' यमराज कड्किए, 'त्यो टिचरलाई हाजिर गराऊ। क्यानाम त्यसको सर्टिफिकेट चेक गर।'
दुइटा यमदुत तरवार नचाउँदै बेतोडले ढोका बाहिर दगुरे।
मलाई पनि किन प्याच्च बोल्नुपरेको होला?

'क्यानाम पत्रिका इन्टरनेटमा पनि राख्नुपर्‍यो नि! नत्र पाजी देउताले कसरी पढ्छन्? हुन त लन्ठुहरूलाई इन्टरनेट चलाउन आए पो!' एकछिन सोचेर यमराज हिस्स हाँसे, 'क्यानाम नरक संसार डटकम कस्तो हुन्छ?'

'महाराज, त्यस्तो नामको साइटमा त पाठकले नांगा फोटा खोज्छन्।' मैले गम्भीर भएर भनेँ, 'नरक न्युज डटकम राम्रो होला।'
'क्यानाम त्यो पनि ठिक छ।' यमराजले उठ्दै भने, 'ल त जर्नालिस्ट आजैदेखि काम सुरु गर। म एकछिन बाथरुम जान्छु। क्यानाम पछि कुरा गरौंला।'

'म एकछिन कुर्छु महाराज एउटा-दुइटा अरू कुरा पनि गर्नु छ।' म आर्थिक कुरा गर्न चाहन्थँ।
'क्यानाम मैले भनेपछि...।' यमराजको अनुहार बिग्रियो, 'पछि कुरा गर्ने भनेपछि पछि कुरा गर्ने।'
'होइन महाराज, एकछिन कुर्छु नि!' मैले दाँत देखाएँ, 'बाथरुम त जान लाको हो नि!'

'क्यानाम आफूलाई कब्जियत भएर हैरान छ। एकघन्टा बसे पनि खलास हुँदैन।' यमराजको मुड बिग्रियो, 'ढिपी नगर।... हिजो बफ आइटम खानै नहुनी।'

फन्किँदै उनी अर्को कोठामा लम्किए। दुइटा यमदुतले पछ्याए।
म निस्केँ। भैंसीचोकमा महादेव कुरिरहेका होलान्।

भैंसीचोकमा बेस्मारी भीड थियो। तरकारी बजारजस्तो रैछ। तिनले सारा फुटपाथ कब्जा गरेका थिए। संसारभरिका थरीथरी मान्छेको भीड। भीडमा कसैलाई कसैको वास्ता थिएन। ती रनाहामा परेको राँगोझैं रन्किँदै हिँडिरहेका थिए। गर्मी बढेकाले होला, धेरैको अनुहारमा पसिना थियो। थरीथरी भाषामा चर्काचर्का आवाजमा नेपाली आवाज कतै सुनिएन।
कता होलान् महादेव?

पर... सडकको बीचमा एउटा बुढो मानिस लठी टेकेर उभिएको थियो। धेरैले उसलाई कुइनाले यताउता धकेल्दै हिँडिरहेका थिए।
'ब्रो...।' महादेवको आवाज आयो।
उनी मेरा पछिल्तिर उभिएका थिए।

'प्रभु, जेलबाट कसरी निस्कनुभो?' म छक्क परेँ।
'मलाई रोक्ने ताकत कस्को?' भुइँमा त्रिशुलको बिँड ठोक्दै महादेव हाँसे, 'यो त मेरो बायाँ हातको खेल हो।'
'अनि मलाई ह्याँ किन बोलाउनुभएको, प्रभु?'

'हेल मार्केटमा जानु छ।' महादेवले भने, 'ब्यागमा मनी त छ नि!'
'धेरै त छैन, प्रभु।' म अक्मकिएँ, 'किन र?'
'सर्प किन्नु छ।' महादेव अघि बढे, 'अचेल जंगलमा सर्पै छैनन्। ब्रो टेन्स नलेऊ... धेरै पैसा लाग्दैन।'
भगवान न हुन् - सहयोग गरेको त पक्कै खेर जाँदैन।

'तस्करसित मनीको कुरा मिल्या छैन।' हिँड्दाहिँड्दै महादेव पछाडि फर्केर सुस्त भने, 'बाघको छाला बेचेँ भने त मनी नै मनी।'
अघि बीचसडकमा उभिएको बुढो महादेव छेउमै आएको रैछ, ठोक्कियो। त्रिशुल उसको कुइनामा बजि्रयो।
'मरेँ नि!' बुढो थुचुक्क बस्यो, 'यस्की मा फलामको रड बोकेर को हिँडेको हो! म अन्धोलाई कस्तरी हेपेको हो!'
महादेवले केही भन्नै थालेका थे, मैले रोकेँ। बुढोलाई उठाइदिएँ। हामी दगुरेझैं अघि बढ्यौं।

'हे पशुपतिनाथ...।' बुढोको ठूलो आवाज आयो, 'म अन्धोलाई यस्तरी पिट्नेको त नर्कमै... होइन, स्वर्गमै बास होस्।'
महादेव मुसुमुसु हाँसे।

फराकिलो सडक दुई फन्का लगाएपछि बल्ल आइपुग्यो - हेल मार्केट। गेटका दायाँबायाँ आकाशचुम्बी दुइटा राँगाका मूर्ति थिए। त्यसको मुन्तिर फोटो खिच्नेको घुइँचो। नर्कमा पनि कैयौं मल्टिपेक्स कम्पनीका सामान आयात हुन थालिसकेका रैछन्। कपडा, घडी, पिज्जा, आइसक्रिम के-के हुन् के के! मसाज सेन्टर पनि रैछन्। ठूलो भित्तामा लेखिएको थियो - कमिङ सुन फोर-डि सिनेमा। पसलमा साउजीहरू सबैजस्तो चाइनिज थिए। कम्प्लेक्सको बाथरुमछेउ एउटा अँध्यारो पसल देखियो।
त्यहीँ रैछन् थरीथरीका सर्प। कुनै दाँत नभएका, कुनै बिष नभएका। अधिकांश सर्प मुर्छित देखिन्थे। होसमा भएका सर्प महादेवलाई देखेर चल्मलाए। बुढो चाइनिज साउजी पनि मख्ख भयो। उसले हतारिँदै एउटा मेनु देखायो - त्यसमा कुन सर्प कसरी पकाउने भनेर विस्तृत जानकारी दिइएको थियो, सचित्र। त्यो देखेर महादेवका आँखा राता भए तर बोलेनन्।
'मित बा...।' मसिनो आवाज आयो।

महादेव आवाज आएतिर लम्किए। आवाज सर्प राखिएको सिसाको बक्सबाट आएजस्तो लाग्यो। मलाई भाउन्न भयो - सर्प पो बोलिरहेको रैछ! मैले चाइनिजतिर हेरेँ, ऊ हाँस्यो। र, कानतिर इसारा गर्‍यो। ऊ कान सुन्दोरैनछ।
'ब्रो.. को हौ?' महादेवले सर्पतिर झुकेर सोधे।

सर्प गुडुल्किएको थियो। थकित उसले यस्सो मुख माथि उठायो, 'म उही क्या... नागकान्तको छोरो सर्पकान्त।'
'तिमी मेरो गर्दनमा बीसवर्ष बास बसेको नागकान्तको छोरा?' महादेव छक्क परे, 'कसरी आयौ यहाँ, ब्रो?'
'म पिताजी खोज्दै आथेँ।' सर्पका काला आँखा छिपछिप भए, 'छोपेर यहाँ ल्याए। मितबा, मेरो ज्यान जोगाउनुस्।'
'टेन्स नलेऊ।' महादेवले भने, 'म छु।'

मैले इसाराले कति भनेर सोधेँ। चाइनिज बुढो क्याल्कुलेटर लिएर मेरा अगाडि उभियो। र, क्याल्कुलेटरमा लेख्यो - ५००।
महादेवले झोक्किँदै क्याल्कुलेटर लिए र लेखे - २००।
बुढो - ४००।
महादेव - २२५।

बुढाले झोक्किँदै ३८० लेख्यो र काउन्टरमा क्याल्कुलेटर पछार्‍यो।
मैले पैसा दिएँ। सर्पकान्त हर्षित हुँदै महादेवको गर्दनतिर उक्लियो। जसरी बालक बाउको काँध चढ्छ। हामी हेल मार्केटबाट बाहिर निस्क्यौं। सर्पकान्त खुसी हुँदै महादेवको गर्दनमा नाचेझैं बटारिइरहेको थियो।
'थ्याङ्स ब्रो।' बाहिर सडकमा आइसकेपछि महादेवले भने, 'मनीको लागि।'
म हाँसेँ।

'मित बा, कुल्फी।' सर्पकान्त करायो। पर एउटाले कुल्फी बेचिरहेको रैछ। बक्सामा लेखिएको थियो - नर्क कुल्फी, जिब्रोमै झुन्डिने। हसिना मान जाएगी।
'ल ब्रो।' महादेवले मेरो काँधमा हात राखे, 'कुल्फी किन्देऊ न त!'

मैले कुल्फी किनिदिएँ। सर्पकान्तले कुल्फी पुच्छरमा बटार्दै किक्लिक्क आफ्ना दाँत निकाल्यो। महादेव झस्किए।
'दाँत नभएका सर्प बिक्दैनन् भनेर कोरियनले नक्कली दाँत हालिदिएको हो मित बा।' कुल्फी मुखतिर बढाउँदै सर्पकान्तले भन्यो, 'डेन्टिसकोमा लगेर।'
मलाई बेस्मारी हाँसो लाग्यो तर हाँसिनँ।

महादेव कुल्फी खाइरहेको सर्पकान्ततिर हेर्दै अघि बढ्दै थिए, अघिको बुढो फेरि ठोक्कियो। थुचुक्कै बस्यो।
'यस्की मा फेरि हान्यो।' बुढो करायो, 'नर्क यतिसम्म रद्दी होला त सोचेको थिइनँ।'
'बाजे, तपार्इं पनि बीचबाटोमा किन उभेको त?' मैले उठाउँदै भनेँ, 'यसो साइड लागेर उभिनुपर्छ नि!'
'बाबु, तिमी त असलै रेछौ।' बुढोले रुन्चे अनुहार लाए, 'मर्दा आँखा फुटेर मरेँ। अैले दुख्ख पाएँ। कहाँ जाने, आखै देख्दिनँ। पशुपतिनाथले पनि अन्याय गरे ममाथि।'

'बिग ब्रो...।' महादेवले सोधे, 'कसरी मर्‍यौ? आई त जम्मै डार्क छन्।'
'आधा बोतल खुकुरी खाको... ठहरै भएँछु।'
'प्रभु, यो बुढोका आँखा खोल्दिनू न!' मैले आग्रह गरेँ, 'हजुर्को ठूलै भक्त पनि रैछ।'
'ब्रो, त्यस्तो त कालाजादुमा होला।' महादेवले भने, 'रियल लाइफमा गारो छ।'
बुढोले पनि के ठान्यो कुन्नि, हात जोड्यो।

'ब्रोहरू म सक्दिनँ क्या!' महादेव सन्किए, 'मैले त बरदान दिने न हो। लौ बरदान दिएँ - अर्को जन्ममा आँखासहित जन्मिनू।'
बुढो च्याँठियो, 'अर्को जन्म लिन फेरि मर्नुपर्छ? म कहिले मर्छु त?'
'आइन्सटाइन ब्रो स्वर्ग पुगेदेखि त्यै हिसाब गर्दैछ।' यत्ति भनेर महादेव फटाफट हिँडे।

एक हुल यमदुत आइरहेको देखेर महादेव अर्को गल्लितिर लागे। म एक्लै भएँ। यमदुतहरू मेरो छेउ आए। 'महाराजले बोलाइस्सेको छ,' एउटाले भन्यो, 'तुरुन्त हाजिर हुने।' म हिँडेँ। यमदुतले पछ्याए। यमराज अघिपछि यमदुत लगाएर बगैंचामा टहलिरहेका थिए। यमराजसँग एउटी युवती पनि थिइन्। मैले यमराजलाई निहुरेर दर्शन गरेँ। 'क्यानाम्, यिनको नाम एलिसा हो। असिस्टेन्ट राख,' यमराजले युवतीतिर इसारा गरे, 'यिनलाई जर्नालिजममा रुचि छ।'

एलिसा हाँसिन्। गालामा खोपिल्टा पर्‍यो। नसालु आँखा। रसिला ओठ। लामो केश। फिक्का बुट्टा भएको फिक्का हरियो सारी। त्यस्तै ब्लाउज। अग्ला सेन्डिल। हिँड्दा टक्टक् आवाज आउँथ्यो। उनलाई देख्नेजति पग्लेर पानी नभए त मरीजाऊँ।

उनले नमस्ते गरिन्।

मैले नमस्ते फर्काउँदै भनेँ, 'तपार्इं साह्रै सुन्दर हुनुहुन्छ।'

'थ्याङ्स,' उनले आँखा घुमाइन्।

'क्यानाम राम्री हुन्नन् त? य मिस यमलोक भइसकेकी हुन्। क्यानाम जर्नालिस्ट, कस्तो रातो गाला बनाएको?' यमराजले शंका गरे, 'क्यानाम लाइन मार्ने होइन नि! तातो तेलमा डुबाउन नपरोस्!'

यमराजका अघिपछि हिँडिरहेका यमदुतले आफ्नो कम्मरको तरवार बेस्मारी अँठ्याए।

'महाराज, म मरेको मान्छेको त्यत्रो ल्याकत के हुनु,' मैले हात जोडेँ, 'जिउँदै हुँदा त केही लछारपाटो लागेन।'

एलिसा खित्त हाँसिन्।

'क्यानाम ह्याँ जोक चल्दैछ?' यमराजले मुर्मुरिँदै आफ्नो लठीको हिराजडित बिँड समाए, 'जाऊ खुरुक्क। कफी बनाऊ। म आउँछु।'

एलिसाको अनुहार खस्कियो। उनी लुरुक्क दरबारतिर लागिन्।

'क्यानाम पर्ख एलि,' यमराजले नम्र आवाजमा बोलाए। एलिसा फर्किन्। यमराजले छेउमा टन्न फुलेका फूलमध्येबाट बाबरी फूल चुँडे। र, एलिसाछेउ पुगे।

'क्यानाम, यसलाई कफी-टेबुलमा सजाऊ।'

एलिसा हाँसिन्। कर्के नजरले मलाई हेरिन्। मैले आफ्नो हृदयभित्र फर्किन थालेको बाबरीफूललाई लुकाउँदै नहाँसेजस्तो गरेँ।

एलिसा ढोकामा के पुगेकी थिइन्, ढोकेले हाँस्दै ढोकामा फर्फराइरहेको मखमली पर्दा पन्छाइदियो र केही भन्यो। एलिसा हाँस्दै भित्र पसिन्।

'ओइ लन्ठु, यता आइज,' यमराज रिसले थरथरी काँपे। बिचरा ढोके दगुर्दै आयो र घुँडा टेकेर यमराजका अघि शिर निहुरायो।

'क्यानाम हिरो बन्छस्?' राता आँखा बनाउँदै यमराजले उसलाई हेरे। र, अरू यमदुतलाई भने, 'यस्लाई तुरुन्त जेल हुलिदेऊ। क्यानाम छ महिना।'

'महाराज, अब यस्तो गर्दिनँ। माफी पाऊँ' भन्दै ढोके रोयो। तर, उनले सुनेनन्। चार जना यमदुतले उसलाई घिसारे।

मेरो ढुकढुकी बढ्यो। यमलोकमा 'लभ' गर्न खोज्नु यत्ति महंगो?

'कति महंगो?' यमराजले सोधे।

लौ बा मेरो सातो गयो। यमराज हृदयको कुरा पनि बुझ्छन् क्यारे।

'के महंगो महाराज?' मैले हात जोडेँ।

'क्यानाम, ब्रोडसिड पत्रिका निकाल्न कत्ति महंगो पर्छ भनेको?'

मेरो सास आयो, 'महाराज म भोलि नै हिसाब-किताब दिन्छु।'

'लौ त जर्नालिस्ट, म एकछिन विश्राम...,' बोल्दाबोल्दै यमराज टक्क अडिए। किनभने, पाँच-छ जना धुलाम्मे यमदुतले एउटा दुब्लो कायाको मान्छेलाई लतार्दै ल्याइरहेका थिए। उसका दुवै गोडा भुइँमा लतारिएका थिए। ऊ डरले कालोनिलो भएको थियो।

'क्यानाम, मलाई राँग अंग्रेजी सिकाउने?' यमराजले उसको पेटमा लट्ठीले घोचे।

'महाराज, मैले त सही नै सिकाएको थिएँ। हजुर्को प्रनाउन्सेसन ...।'

'चुप!' यमराज थरर काँपे, 'क्यानाम, कति पढ्या छस्?'

'संस्कृतमा पिएचडी हुँ, सरकार।'

'लौ मार्‍यो,' यमराज हाँसे, 'क्यानाम, पढेको संस्कृत ... सिकाउने इङलिस?'

'सरकार पढेको त अंग्रेजी नै हो। पिएचडी गर्न बिहारतिर जाँदा संस्कृतको सस्तो पाइयो।'

'क्यानाम यस्लाई तुरुन्त जेल पठाऊ' भन्दै यमराज दरबारतिर बढे।

'महाराज, जिउँदो हुँदा पनि मेरो आधा उमेर जेलमै बितेको हो,' ऊसले अत्तालिँदै घुँडा टेकेर करायो, 'महाराज, माफी पाऊँ।'

यमराले उसलाई फर्केर पनि हेरेनन्।

म बाहिर निस्कन गेटतिर लागेँ।

अल्लि पर पुगेको थिएँ, एलिसाको आवाज आयो, 'एकछिन पर्खनुस् त!'

म बडो मुडमा फर्किएँ।

एलिसा दगुर्दै आइरहेकी थिइन्। उनी नजिक आउँदा उनको शरीरको मिठो बासना मैले महसुस गरेँ।

'हजुरलाई दरबारको पश्चिमतिरको क्वाटर नम्मर २४ मा सुत्ने व्यवस्था छ,' उनले एकै सासमा सुनाइन्।

'इट्स माई प्लेजर,' मैले अंग्रेजी ठेलेँ।

उनका ओठ काँपे, 'वेलकम होम।'

हे प्रभु, म किन पहिल्यै मरिनँ?

...

रातको सवा नौ बजेको थियो। महादेवले मलाई एउटा भट्टीमा लगे। भित्रको होहल्ला सडकसम्म आइरहेको थियो। भट्टीको होचो ढोकामा थोत्रो र मैले हरियो पर्दा झुन्डेको थियो। ढोकाको निधारमा लामो साइनबोर्ड टाँगिएको थियो -

उहि कान्छादाईको सेकुवा पसल

नर्क शाखा। पृथ्विकै स्वाद।

ठूलो काउन्टरपछाडि भुँडे साउजी चुरोट डुङडङ्ति उडाउँदै हाँसिरहेको थियो। हामी भट्टीमा पस्नेबेला ऊ एउटालाई सुनाइरहेको थियो, 'हेर्नुस् हजुर, नर्क आएर फाइदै भो। मेरा पैसा नतिरेर मरेका जति सप्पै मापा यतै आरछन्। असुल गरिरहेको छु।'

हामीले कुनातिरको खाली टेबुल रोज्यौं।

कोठामा छ वटा टेबुल थिए। टेबुलमा टनाटन मान्छे। मुख बंग्याउँदै, हात झट्कार्दै कुरा गरिरहेका थिए। महादेवलाई देखेर कसैले वास्ता गरेन।

एउटा केटो आएर अर्डर लिन हामीछेउ उभियो।

'चिसो,' मैले भनेँ।

महादेवले मलाई अचम्म मान्दै हेरे। र, उनले आफ्ना लागि हाफ बोतल जिन अर्डर गरेँ। सर्पकान्तका लागि दुध।

अर्डर आइपुग्यो।

महादेव जिनको चुस्की लिन थाले। म चिसोको। सर्पकान्तको जिब्रो दुधको कटौरामा लप्लपाइरह्यो।

'ब्रो, एक पेग लेऊ,' महादेवले रक्सीको सिसी मेरो गिलासतिर ढल्काए। मैले स्वाट्ट गिलास आफूतिर तानेँ।

'भो प्रभु, एकछिन पछि यमराजलाई भेट्नु छ,' मैले दाँत देखाएँ।

महादेवको गर्दनबाट तलतिर झुकेर सर्पकान्त आफ्नो लप्लपाइरहेको जिब्रो महादेवको गिलासतिर सोझ्याइरहेको थियो। महादेवले उसको तालुमा प्याट्ट हाने र मलाई भने, 'छ्या ब्रो, कस्तो कुरा गरेको? देख्दैनौ, के लेख्या छ?'

मैले बोलतमा साडीझैं बेरिएको कागजमा लेखिएका ठुल्ठुला देवनागरी अक्षर पढेँ -

'जिन, किसै गरेपनि उनले कहाँ थाहा पाउँछिन्?'

'जिन हो जिन, अफिस टाइमको रक्सी... जति लगाऊ, थाहै हुन्न,' महादेवले मलाई उत्साह दिएँ।

हो त?

आज मन रोमान्टिक छ। जे पर्ला पर्ला। मैले गिलास अगाडि सारेँ। महादेवले अलिकति जिन खन्याइदिए।

'ल ब्रो, चियर्स,' महादेवले गिलास उठाए। मैले ठोक्काएँ।

'मितबा, म पनि खाने,' सर्पकान्तले टाउको नचायो।

'चुप लाग्, स्वाँठ,' महादेव झर्किए, '१८ वर्ष पुगेपछि पिउने।'

सर्पकान्त ट्वाँ भयो।

म त्यति पिउँदिनथेँ। दुई-चार घुट्कोमै बसेको टेबुल रिङ्न थाल्यो। झलझली एलिसाको अनुहार आँखा वरिपरि नाच्यो।

'ब्रो अचानक मुसुमुसु हाँस्न थाल्यौ, के सम्झ्यौ?' महादेव चुस्की लगाउँदै हाँसे।

'भन्नु र प्रभु?'

'नभने पनि म पत्ता लगाउन सक्छु।'

भन्दिऊँ न त। मैले लजाउँदै भनेँ, 'प्रभु, मेरो लभ पर्‍यो।'

'ए बाई... लभ पर्‍यो... लभ पर्‍यो,' सर्पकान्त नाच्यो।

मैले महादेवलाई एलिसा र मेरो पहिलो भेटघाट सुनाएँ।

महादेव मेरो कुरा सुनेर गम्भीर भए। र, भने, 'ब्रो, एलिटसित लभ गर्नु हँुदैन।'

म झस्किएँ।

'ब्रो, बनारसबाट निस्कने स्वस्थानी पढ्या छैनौ? मेरो स्याड लभ स्टोरी छ नि त्यसमा,' महादेवले फेरि चुस्की लाए, 'मेरो लभ स्टोरी पुरा भएन ब्रो। सतीदेवीको बाउ ठिस निस्क्यो। उही क्या दक्ष प्रजापति। यै काँधले प्रेमको लास बोकेर हिँडे ब्रो।'

महादेवका आँखा छिपछिप भए।

'प्रभु, भगवान भएर रुने?' मैले गिलाससहित हात जोडेँ।

'के भगवानको हर्ट हुन्न?' महादेवले आधा गिलास स्वाट्ट पारे, 'भगवानका दुख्ख तिम्लाई के था?'

म के बोलूँ?

'ब्रो, आई एम भेरी स्याड... पुरानो घाउ बल्भि्कयो,' महादेव जुरुक्क उठे, 'आज मुन हेर्दै टोलाउँछु।'

महादेव स्वाट्ट हिँडे।

मैले बिल तिरेँ।

बाहिर सडक सुनसान थियो। राँगा कराएको आवाज बेस्मारी आइरहेको थियो। महादेव अघिअघि थिए, म पछिपछि।

चन्द्रमा नर्कको आकाशबीच थियो। म चन्द्रमा हेर्दै हिँडिरहेँ।

...

'हे˜˜,' ठूलो आवाज आयो, अँध्यारो गल्लीबाट।

म टक्क अडिएँ। गल्लीबाट एउटा कुकुर फुत्त बाहिर आयो। लौ, गोलीको पेटी बाँधेको। दुवैकानमा टप। घाँटीमा सुनको मोटो सिक्री। घुँडासम्मका बुट। तालुमा कालो चस्मा। अनि, दुवै हातमा बन्दुक।

'यस्तो पूर्णिमाको झलमल रातमा महोदयहरू कता?' कुकुरले बन्दुक ताकेर सोध्यो।

बन्दुक देखेर सर्पकान्त डरायो।

पहिलोपल्ट बोल्ने कुकुर देखेर म अचम्म। महादेव त चन्द्रमातिर हेरेर टोलाइरहेका थिए।

'म यो उराठलाग्दो सहरमा आजै आएको हुँ। मनमा अलिअलि संकोच छ। महोदय भनिदिनुहुन्छ कि यो कुन स्थान पर्‍यो?'

सर्पकान्त डराएको थाहा पायो कि? कुकुरले बन्दुक पाइन्टका दुवैतिरका जेबमा हुल्यो।

'नर्क पर्‍यो,' म अझै अचम्म मानिरहेको थिएँ।

'म नरकमा पो?' कुकुरले शान्त आवाजमा भन्यो, 'आखिरमा जिन्दगी भाग्यको खेल न हो। अब मनको आकाशलाई जति चिथोरे पनि केही हुँदैन।'

मैले महादेवतिर हेरेँ। लौ उनी त आँसु पुछ्दै रैछन्। जो हेर्‍यो उही भावुक। आज ग्लुमी सन्डे पर्‍यो कि क्या हो?

'महोदय त नेपाली नै हुनुहुँदो रैछ,' कुकुरले मतिर हेर्‍यो।

मैले टाउको हल्लाएँ।

अनि, कुकुरले महादेवतिर हेर्‍यो, 'उहाँ ऋषिको को पर्नुभयो? उहाँको मन किन औंसीझैं कालो? उहाँको आँखामा किन मोतीजस्तो आँसु?'

छ्या, के भनेको होला? मैले केही बुझे त मरीजाऊँ। खुस्केट कुकुर परेजस्तो छ। महादेव अघि बढे, कुकुरतिर हेर्दा पनि हेरेनन्। म पछि लागेँ।

'हे˜˜,' कुकुर बुरुक्क उफ्रिँदै महादेवमा अगाडि टक्क अडियो।

'सडक मेरो इमान हो, सडक मेरो प्राण हो। सडक मेरी आमा, सडक मेरी जहान हो,' कुकुरले हिंस्रक दाँत देखायो, 'मेरो सडकमा मेरै अपमान? मेरो प्रश्नको उत्तर नदिने?'

उसले बन्दुक स्वाट्ट जेबबाट तान्यो। औंलामा फनन्न नचायो। र, हामीतिर ताक्यो। मेरो सातो गयो। बन्दुक देखेर होइन, उसका दाँत देखेर। टोक्यो भने त नर्कमा रेबिजका सुई खोज्न कहाँ जाने?

'ओई डग, टेन्सन नदे,' महादेव गर्जिए, 'एक त्रिशुल खालास्।'

'एक पेस्तोलमा तीन गोली,' कुकुरले पेस्तोल ख्यार्र-ख्यार्र पार्‍यो, 'तीन जीवन... तीन मृत्यु। अहिले ड्याम्म गोली चल्यो भने भोलि ऐया निस्कन्छ। महोदय, मृत्यु प्यारो कि जीवन?'

कुकुरले महादेवको निधारमा ताक्यो।

'यस्की मा,' महादेवको निधारको डल्लो हल्लियो। उनले अचानक कुकुरको ढाडमा त्रिशुल बजारे। 'मरेँ नि,' चुइँचुइँचुइँ ... कुकुर बेस्मारी चुइँकियो र उसले छुलुक्क मुत्यो।

'महोदय, अप्ठ्यारो-अप्ठ्यारो बोल्ने... अनि बन्दुक ताक्ने?' म हाँसेँ, 'डामियो हैन ढाड?'

कुकुरले आँसु पुछ्यो।

'भन् तँ को होस्?' महादेवले फेरि त्रिशुल ताके, 'कुकुर त यस्तो हुन्न।'

'म टमी डियर हुँ। फिल्मको हिरो,' कुकुरले काँतर आवाजमा भन्यो, 'मेरा नौ फिल्मले एकाउन्नांै दिन मनाएका छन्, पृथ्वीमा। यसरी ढाडमा बजार्नु त भएन नि!'

'अनि नबुझिने-नबुझिने बोलेर टेन्सन दिने?' मैले ठूलो स्वरमा भनेँ।

'के गर्नु दाजु?' टमी डियर चुइँकियो, 'फिल्मको डाइलग रट्दा-रट्दा त्यस्तै बोल्ने भएँ।'

कतै ठूलो स्वरमा राँगो करायो।

'उहाँ ठूलै ऋषि पर्नुभो?' टमी डियरले सोध्यो।

'होइन, उहाँ महादेव हो।'

'महादेव?' उसका आँखा ठुल्ठुला भए। ऊ एक्कासि महादेवको गोडामा लडिबुडी गर्न थाल्यो। 'प्रभु गल्ति भो, माफी पाऊँ,' उसले हात जोड्यो।

महादेव अघि बढे।

ऊ अल्मलियो। मलाई हेर्दै खिस्स हाँस्यो, 'अनि तपार्इंचैं को?'

'पत्रकार।'

'दाजु-दाजु,' टमी डियरले हात जोड्यो, 'महादेवले माफ गरून्-नगरून्, हजुरचैं माफी दिनुस्।'

म हाँसेँ र अघि बढेँ। टमी डियर अँध्यारो गल्लीमा फुत्त पस्यो।

महादेव टोलाउँदै हिँडिरहेका थिए। सर्पकान्त काँधमा निदाएको थियो। म एकछिन चुपचाप हिँडिरहँे।

एक्कासि टमी फुत्त अगाडि आयो।

'दाजु-दाजु,' ऊ हिस्स हाँस्यो, 'एउटा कुरा सोधूँ भनेर।'

'के?' म अडिएँ।

'नर्कमा फिल्म बन्छन् कि बन्दैनन्?'

...

'दाजु, नर्कमा अरू कुकुर छैनन्?' टमीले पुच्छर हल्लाउँदै सोध्यो, 'मेरो नाकले पत्ता लगाउन नसकेको हो कि?'

'खोइ, मैले त देख्या छैन,' म हाँसेँ, 'चन्द्रमामा पहिलोपल्ट पुग्ने कुकुरले इतिहास बनायो। अब तिम्रो पनि इतिहास हुने भो... नर्क आउने पहिलो कुकुर भनेर।'

हिहिहि... सर्पकान्त नक्कली दाँत देखाउँदै हाँस्यो। ऊ छाताझैं ठिङ्ङ उभिएको थियो। महादेव मुत्र डोनसन गर्न झ्याङतिर लागेका थिए।

हामी नरक महानगरछेउको थुम्कोमा थियौं। जहाँबाट सारा महानगर देखिन्थ्यो। राँगाका पाँचवटा भीमकाय मूर्ति देखिइरहेका थिए। तिनका आँखामा गुलुप जडेजस्तो लाग्थ्यो, किनभने ती बेस्मारी बलिरहेका थिए।

'दाजु, नर्कमा त लोडसेडिङ हुन्न कि क्या हो?' एकछिन टोलाएपछि टमीले सोध्यो, 'म मर्नुभन्दा त अघिल्लो दिनसम्म उता अठार घन्टा लोडसेडिङ थियो। मज्जै रैछ है, नर्क त।'

मैले गाला कन्याएँ।

'अनि कसरी मर्‍यौ त?' मैले सोधेँ।

'जति माथिबाट हामफाल्यो फिल्म उति चल्छ भनेर डाइरेक्टर सापले धरहरा चढाए,' टमी टोलायो, 'झ्याम्म हाम फालेको... भुइँमै नपुगी यता आएँ।'

ऊ अरू पनि भन्न खोज्दैथ्यो, महादेव झाडीबाट निस्किए।

'धत् ब्रो, जुगा लागेर हैरान,' हाम्रो छेउमा आएर महादेव बसे।

'मित बा... मित बा,' सर्पकान्त उनको काँध चढ्यो, 'म नाच हेर्ने।'

'तान्डव?' महादेव हाँसे।

'होइन, डिस्को,' सर्पकान्तले आफ्नो पुच्छर महादेवको कम्मरको डमरूमा हिर्कायो, डम-डम।

'ल डग, डान्स गर्, म माफी दिन्छु,' महादेवले टमीतिर हेरे।

ऊ लजायो।

डम-डम डमरू बज्यो। टमी कम्मर मर्काई-मर्काई नाच्न थाल्यो। एकैछिनमा सर्पकान्त पनि मिसियो। म त हाँसेरै हैरान। एकैछिनमा टमी र सर्पकान्त थकित भए। टमी थ्याच्च बस्यो। सर्पकान्त महादेवको काँधतिर लाग्यो।

'प्रभु, बिहानै हुन थालेजस्तो छ। अब लाग्नुपर्छ,' मैले भनेँ, 'मैले बिहानै यमराजलाई भेट्नुपर्छ।'

'त्यो यम ब्रोले तिम्लाई सम्पादक बनाउँछु भनेर रिङाउने भो,' ओरालो झर्दै गर्दा महादेवले भने, 'राँगो चढेर हिँड्नेले पनि के गरिखाला?'

'राँगो चढ्नेकै भाग्य बलियो महाराज,' म खित्त हाँसे।

'आफूलाई भोजपुरी फिल्मको अफर आथ्यो,' बाटोछेउको झ्याङमा तुरक्क तुर्क्याउँदै टमीले भन्यो, 'नमरेको भए कार चढ्थँे। मरिहालेँ... राँगो चढ्ने भाग्य रहेन। फिलिमको नाम नै खत्रा थ्यो - मोर भैया टमी हिरो बनल वा, सुरमा लगाइल वा...

टमीले फिल्मको नाम पुरा भन्न पाएकै थिएन, गुरुरुरु पाँचवटा राँगा धुलो उडाउँदै आए। हामीलाई फनक्क घेरे। पछिपछि यमदुत थिए।

'शुभप्रभातमा पसिनै पसिना भएर कता?' एउटाले सोध्यो।

अरूले तरबार उचाले। राँगाहरूको कोखामा लामा-लामा ब्यानर थिए- नरक प्रहरी प्रभाग।

'यसो घुमेको,' म नम्र भएँ।

'नर्कलाइ पशुपति ठान्या छस्?' अर्को बम्कियो, 'नर्कमा यस्तो सान?'

पशुपति? मैले यताउता हेरेँ, महादेव त गायब। टमी ट्वाल्ल परेको थियो।

मैले यमराज र मेरो सम्बन्धबारे बताएँ। प्रकाशोन्मुख पत्रिका नरक दैनिकको सम्पादक भनेर चिनाएँ।

'अनि यो कुकुर?'

'म हिरो हुँ।'

'ए, अभिनयकर्ता?' सबै यमदुत हाँसे। पहिलो गर्जियो, 'खानतलासी लेऊ।'

मसँग त्यस्तो आपत्तिजनक बस्तु थिएन। म चोख्खिएँ। टमीको गोजीबाट दुइटा बन्दुक निस्किए।

बन्दुक? सारा यमदुतले कराउँदै टमीलाई घेरे। एउटा पेस्तोल समाउँदै कड्कियो, 'नर्कमा लौह हरियार? षड्यन्त्र?'

'होइन हजुर, यो त नक्कली हो,' टमी चुइँकियो।

यमदुतले प्याच्च थुक्यो। मुलाले खैनी खाको रैछ।

'हतियार सक्कली होस् कि नक्कली,' उसले तरबारको टुप्पाले टमीको पेट घोच्यो, 'नियत त उही हो। यस्को पाता कस।'

एकैछिनमा टमी रस्सीमा बेरिएको थियो। लामो जिब्रो बाहिर निकालेर फ्याँ-फ्याँ गरिरहेको थियो।

'तँसँग केही थिएन, बाँचिस्,' यमदुतले मलाई भने र टमीलाई घिसार्न थाले।

'दाजु बचाउनुस्,' टमीले कुइँकुइँ कुइँकिदै भन्यो।

'चिन्ता नगर, म यमराजसित कुरा गरेर छुटाउँला,' मैले ठूलो स्वरमा भनेँ।

'एई, यत्रो धाक?' एउटा दगुरेर आयो र मेरो पानीपेटमा बुट बजार्‍यो। म घुप्लुक्क ढलेँ। अँध्यारो भो।

...

ठूलो स्वरमा राँगो करायो।

मैले आँखा उघारेँ। सर्पकान्तको टाउको मेरा आँखामाथि थियो। सर्पकान्तले टाउको नचायो, 'मित बा, होस आयो।'

'ब्रो, उठ्यौ?' महादेवले मेरो निधार सुमसुम्याए, 'ट्यापेहरूले गोदे हैन?'

मलाई झनक्क रिस उठ्यो। परेको बेला टाप दिने पनि के भगवान?

'प्रभु, अब मलाई हजुर्को संगत गर्नु छैन,' मैले कपडामा लागेको धुलो पुछेँ, 'यस्ता भगुवा पनि भगवान हुन्छन्?'

म ठमठमी हिँडेँ। कोखा चस्किरहेकै थियो।

महादेव पछिपछि आइरहे।

'ब्रो, मैले चाहेको भए, सबैलाई एकैचोटि खत्तम पारिदिन्थेँ,' महादेवले मेरो हात समाए, 'मेरो कुरा राम्ररी सुन, मैले एकपल्ट हेल्प गरेँ भने तिमी अर्को पल्ट पनि हेल्प माग्छौ। मैले जानी-जानी हेल्प नगरेको। तिमी आफूले आफूलाई हेल्प गर्न सिक।'

म बोलिनँ। हिँडिरहेँ।

अबेरपछि हामी नरक महानगरको बीचमा थियांै। बिहानपख भएर होला, मानिसहरू यताउता टहलिरहेका थिए। थरीथरी मानिस, थरीथरी स्वभाव। विभिन्न भाषा। कोही-कोही भने राँगाका अग्ला मूर्तिमा अबिर छर्किरहेका थिए।

'ल त ब्रो, तिमी त बेहोस भएर पनि निदाइहाल्यो। सर्पकान्तलाई दुध ख्वाएर म पनि सुत्न जान्छु,' महादेवले मुलचोकको छेउमा उभिएर भने।

'कहाँ जानुहुन्छ सुत्न, प्रभु?'

'उही जेल,' महादेव हाँसे, 'मलाई आउन-जान कस्ले रोक्ने?'

म हिँड्नै लागेको थेँ। 'मरेँ मरेँ। पोल्यो पोल्यो,' ठूलो आवाज मेरो पछिल्तिरबाट आयो। मैले फर्केर हेर्नै पाइनँ, हुरीझैं आएको एउटा मानिस मसित बेस्मारी ठोक्कियो। फुर्लुङ्ङ ढल्यो। ए बा, उसको ज्यान त एकदमै निलो।

ऊ गुजुज्ज फिज काढिरहेको थियो। नेपाली नै रैछ। ऊ उठ्यो। आँसु पुछ्यो। फेरि करायो, 'मरेँ-मरेँ। पोल्यो-पोल्यो।'

के भाको होला यस्लाई?

उसले छेउमा उभिएका महादेवको काँधको सर्पकान्तलाई देख्यो र चिच्यायो, 'यसैले हो मलाई डसेको। यसैले हो। मारिदिन्छु।'

ऊ महादेवतिर लम्कियो। महादेवले ऊतिर त्रिशुल सोझ्याए।

'ए जोगी, बीचमा नआ,' ऊ चिच्यायो, 'उसले मेरा सारा सन्तानलाई डस्यो।'

'मितबा, मैले होइन,' सर्पकान्त डरायो।

त्यो मान्छे फेरि चिच्यायो र महादेवतिर उफ्रियो। महादेवले त्रिशुल उसको तालुमा बजारे, ऊ बेहोस भएर ढल्यो।

'प्रभु, सर्पले डसेको मान्छे यस्तो हुन्छ र?'

'होइन ब्रो,' महादेवले सर्पकान्तको तालु सुम्सुम्याए, 'सर्पले डसेको त मर्छ, सक्कियो। यस्तो दुख्ख पाउन्न।'

'अनि यस्लाई के भाको होला त प्रभु?'

'ब्रो, तिम्रो पृथ्वीलोकमा त सर्पभन्दा डेन्जर कुरा छ,' महादेवले भने, 'त्यसले डस्यो भने यस्तै हुन्छ। त्यसले डसेको सुरुमा थाहा हुन्न... पोइजन भरिएपछि लास्टमा यस्तो हुन्छ।'

'के हो प्रभु त्यो?'

'सत्ता।'

...

थकित म दरबार पसेँ। ढोकेले चिनेको रैछ, पस्न दियो। यमराजसँग कुरा गरेर टमीलाई छुटाउनु थियो।

'महाराज बगंैचामा होइसिन्छ,' यमदुतले भन्यो।

बगैंचामा पुग्दा त म आश्चर्यचकित भएँ। चिया पिउँदै एलिसा र यमराज हाँसिरहेका थिए। एलिसाको छेउमा गमक्क परेर टमी बसिरहेको थियो।

'क्यानाम जर्नालिस्ट, कता बरालिएर आयौ?' यमराज मलाई देखेर हाँसे, 'यता आऊ, ठूलो आर्टिस्टसित परिचय गराउँछु।'

म हिस्स पर्दै अघि बढेँ।

एलिसाले मलाई वास्ता गरिन। मेरो मन पोल्यो। म लुत्रुक्क परेर छेउमा उभिएँ।

'उहाँ हुनुहुन्छ आर्टिस्ट - टमी डियर।'

मैले पनि वास्ता गरिनँ।

'अब एलिलाई जर्नालिजममा रुचि रहेन, अब आर्टिस्ट बन्छिन्,' यमराजले एलिसालाई आँखा झिक्काए।

टमीले मलाई इसारा गर्‍यो। मैले उसको मुखछेउ कान लगेँ। उसले भन्यो, 'दाजु, म अब एक्टिङ गुरु भएँ। यो केटीले पनि मलाई लाइन देकी छ।'

अनि ऊ मुसुमुसु हाँस्यो, 'म किन पहिल्यै मरिनँ?'

...

व्यङ्ग्यः गुँदपाक बुलेटिन

2011-09-18T22:35:00.001-07:00

वाणिज्य विभागले गुँदपाक भण्डारमा छापा मारेपछि आजभोलि सहर बजारमा जताततै गुँदपाककै चर्चा छ। त्यस्तै चर्चालाई व्यङ्ग्यको रुप दिएका छन् चिरञ्जीवी पौडेलले-
बोक्सीको आरोपमा गुँदपाक कोच्याइयो
कथित बोक्सीको आरोपमा सप्तरीकी एक महिलालाई गाउँलेहरुले जबरजस्ती मुखमा गुँदपाक र रसभरी कोच्याएका छन्। महिलाको सिकिस्त अवस्थामा स्थानीय स्वास्थ्य चौकीमा उपचार भइरहेको छ।
अस्पतालको सैय्याबाट उनले भनिन्, ‘यो भन्दा त बरु गू नै कोच्याएको भए कम्तिमा अस्पताल त आउन पर्दैनथ्यो।’ प्रत्यक्षदर्शीहरुका अनुसार महिलाकी कान्छी छोरीको अनुहारमा पनि गुँदपाकका छिटाहरु परेको थियो। गुँदपाक ख्वाएर ज्यान मार्ने उद्योग गरेको भन्दै पीडितका परिवारले प्रहरीमा जाहेरी दिएका छन्। स्थानीय मानवअधिकारवादी संघ–संस्थाहरुले गुँदपाक र रसभरी खुवाउनेलाई कडाभन्दा कडा कारवाहीका लागि सरकारसमक्ष माग गरेका छन्।

गुँदपाक खाएर आत्महत्या
प्रेममा असफल भएपछि एक तेस्रोलिंगी युवतीले गुँदपाक खाएर आत्महत्या गरेकी छिन्। आफूजस्तै अर्की युवतीसित बिहे गर्न खोज्दा परिवारले अस्वीकार गरेपछि आत्महत्याको बाटो रोजेको उनले बताइन्।
उनको शव नजिकै एउटा सुसाइड नोट र गुँदपाकको खाली पोका भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ। युवतीका ‘फादर’ भन्छन्, ‘मुसा मार्न भनेर घरमा एक प्याकेट गुँदपाक ल्याएको त ‘डटर’ले ‘मिडनाइट’मा कोप्ल्याक्क पारिछ। मेरो त ‘शिप’ नै डुब्यो।’ मृतक युवतीले भने स्वादिलो तथा चाँडो असर गर्ने भएकाले आफूले मृत्युका लागि गुँदपाक नै रोजेको सुसाइड नोटमा बताइन्।
विष व्यवसायीहरु मर्कामा
गुँदपाक लगायतका खाद्य वस्तुहरु विषाक्त रहेको पाइन थालेपछि असली विष उत्पादकहरु विस्थापित हुन थालेका छन्। उनीहरुले वाणिज्य विभागले गरिरहेको बजार अनुगमन तत्कालै रोक्न माग पनि गरेका छन्।
विष व्यवसायीहरुका अनुसार वाणिज्य विभागले अनुगमन थालेलगत्तै विषको बजार घट्न सुरु भएको हो। आत्महत्याका लागि मानिसहरुले ठूलो परिमाणमा विष उपभोग गर्ने गरेकोमा अहिले त्यसको ठाउँ गुँदपाक र मिष्ठान्नहरुले लिन थालेको छ। उपभोक्ताहरुले भने विष उत्पादकहरुकै कारण उनीहरुको बजार संकटमा परेको आरोप लगाएका छन्। विषमा अत्यधिक मिसावट हुने गरेकाले यसको प्रभावकारिता त्यति नरहेको उनीहरुको दावी छ।
अब एकैछिन कमर्सियल ब्रेक-
विज्ञापन
श्रीमती हैन यो मध्यरातमा के गर्न लाग्नुभएको?
श्रीमानः देखिनौ, झुण्डिएर आत्महत्या गर्न लागेको!
श्रीमतीः आत्महत्या गर्न पनि सिलिङमा झुण्डिरहनु पर्छ त? एक पाकेट गुँदपाक किनेर खाए त भइहाल्छ नि !
श्रीमान : ए हो र? अनि यो कहाँ पाइन्छ नि?
श्रीमतीः न्यूरोड गेटसँगै रहेको गुँदपाक भण्डारमा।
श्रीमानः महंगो पनि त होला?
श्रीमतीः गुणस्तरका लागि दुई–चार पैसाको मुख हेर्नु पनि त भएन नि!
श्रीमानः त्यो त हो। म भोलि नै न्यूरोडमा रहेको गुँदपाक भण्डारमा जान्छु।
दुवै : बालकदेखि बृद्धसम्मका लागि न्यूरोडको गुँदपाक।
बच्चा : यसको स्वाद पनि कत्ति मिठो छ!
(तपाईं पनि अकाल मृत्युको सपना साकार पार्न चाहनुहुन्छ भने न्यूरोडको गुँदपाक भण्डारमा सम्पर्क राख्नुहोला!)
यसका साथै आजको हाम्रो यो गुँदपाक बुलेटिनको समय यहीँ सकिएको छ। ताजा अपडेटका लागि हेर्दै गर्नुस् गुँदपाकभित्रको खबर….

गुँदपाक को बारेमा किन यस्तो भनेर जान्नको लागि लागम हामि history तिर

बकैनाको बूढो रुख

2011-08-05T01:54:00.001-07:00

समयले आरुका रुखमा 'हाइटेक सपना' फुलाएको छ, आरुबारीमा । आरुबारी बसपार्कको उँभोतिर एउटा पीपलको रुख कसैलाई कुरेर बसेको छ, टुक्रुक्क । त्यसकै तल उमेरले धेरै रिंग्याएकाजस्ता वृद्ध पनि टुक्रुक्क बसेका छन् । के यिनले चिन्लान्, उनलाई ?
उनले भनेका थिए, 'आरुबारीमा आएर जसलाई सोधे पनि भनिदिन्छन्, मेरो ठेगाना ।'
निर्धक्क आफ्नो 'ठेगाना' बनाएका उनी थिए- रमेश विकल । जो कोर्सका कथाहरूमा आफ्नो परिचय बोकेर कैलालीको मटेरामा पनि आइपुगेका थिए ।
उनको 'मधुमालतीको कथा' पढेर कयांै किशोर-किशारी रुन्थे । म पनि रुन्थें ।
'रमेश विकलको घर कता पर्छ ? तपाईंलाई थाहा छ ?' मैले सोध्दा ती वृद्धको तन्द्रा पीपलको पातझै सुस्त हल्लियो । उनले यसो मधुरा आँखाहरूले नियाले र भने, 'आउनुस्, म पुर्‍याइदिन्छु ।'
जीवनसंगिनीको सम्झना आउँदा उनी के गर्छन् ? छोडेर जानेको पेन्टिङ बनाउँछन् ? चस्माको ठूलो आकारको कालो फ्रेमभित्रका उनका धमिला आँखा टिलपिल-टिलपिल भए । आखिर मनले ठाउँ छोड्यो र भने, 'म रुन्छु ।’
केही पुरानो सेतो सर्ट जो धुलाम्मे छ । हुरी पनि त चलिरहेको छ । सर्टका केही टाँक खोई कता खसाले छन् । तर, सबैभन्दा मीठो सम्झना भएर रह्यो उनको मुस्कान ।
पीपलको रुखभन्दा अलि माथि सय मिटरजतिको साँघुरो बाटो हुँदै एउटा पक्कीघरको बरन्डाबाट उनले दोस्रो तलातिर मुख सोझ्याउँदै कसैलाई बोलाए । घरभित्रबाट बाहिर आएन कुनै आवाज ।
अचेल त घरमा 'डोर-बेल' पनि त हुन्छ, लाटा । डोर-बेलको आवाजले कुनै रुखको टोड्काभित्रको पन्छीलेझै गुन्गुनायो । उनकी बुहारीले भित्तामा झुन्डिएका पुरस्कार र सम्मानका ताम्रपत्रहरूको भीडबाट जोगाउँदै मलाई उनीसम्म पुर्‍यादिइन् ।
ठ्याक्कै आँखाअगाडि एउटा निभेको टिभी छ । मानौं, रमेश विकल त्यसमा आफ्नो जीवनको अन्त्यहीन 'मेगा सिरियल' हेरिरहेका छन् ।
असी वर्षको उमेरमा उनीसित हातबाट कत्लेमाछाजस्तै चिप्लिएका पुराना उमेरका अवशेषहरू मात्र छन् । असी वर्षले उनीअगाडिको टेबुलमा पछारिदिएको छ, केही एकान्त, केही उदासी र केही आँसु ।
'हामी तेह्र पुस्तादेखि यही आरुबारीमा छांै,' उनले आफ्ना जराहरू उधिने । अहिले त ती जराहरू कहाँ-कहाँ फैलिएका छन्, कुन्नि ? अलि माथि रै'छ, उनको परानो घर । उनी यहाँ यस कारण छन्, 'यो त कान्छो छोराले बनाएको घर हो ।'
अचेल उनी कमै लेखपढ गर्छन् । फुसर्दमा भने उनी के गर्छन् ? 'चित्र बनाउँछु,' उनले भित्ताहरूमा झुन्डिएका कयांै चित्र देखाउँदै रहस्य खोले, 'यी सबै मैले बनाएका हुन् ।'
अहिले उनको उमेरको गुढमा अपरिचत बूढो पन्छी उँघिरहेको छ । बुढेसकालमा मान्छेहरू सबैभन्दा बढी केलाई सम्झिन्छन् ? प्रश्न उनीकहाँ पुग्नेबित्तिकै जवाफ लिएर फर्कियो, 'बाल्यकाल ।'
***
बुढ्यौलीले बद्लिँदै गएको आफ्नो काया देखेर उनलाई कहिले रमाइलो लाग्छ, कहिले दिक्क । 'मेरो कपाल पहिले त्यस्तो राम्रो थियो,' उनले भित्तामा झुन्डिएको किशोरकालीन तस्बिरतिर इसारा गरे । अनि, आफ्नो टाउको सुम्सुम्याउँदै हाँसे, 'अहिले त गुन्द्रुकजस्तै भयो ।'
अब उनी आफ्नो लामो कपालवाला युगतिर दगुर्न थाले । म पनि दगुरे पछि-पछि । उनलाई आफ्नो स्मरणशक्ति गजबको लाग्छ । भन्छन्, 'म आफू पाँच वर्ष छँदाको कुरा सम्झिन्छु ।' के सम्झिनुहुन्छ ? मुस्कुराए, 'भुइँचालो ।' नब्बे सालको भुइँचालो जाँदा उनी पाँच वर्षका थिए ।
उनी बारीमा खेलिरहेका थिए । पृथ्वी डग्मगायो । बारीमा बाँधेका गाई-गोरु कराए । कत्ति त दाम्ला चुडाएरै भागे । धमाधम घरहरू भत्किन थाले । धुलो उड्यो । धुलोले चारैतिर अन्धकार भयो । कुनै लोककथाको वर्णन गरेजस्तै उनले भने, 'हाम्रो घर पनि भत्कियो ।' त्यो बेलाका घरहरू पनि त भुइँचालोलाई कुरिरहेजस्ता पराले झोपडीका हुन्थे ।
यो के भएको हो, उनलाई केही चेत थिएन । ठूलाबडाले बुझाए, 'भुइँचालो आएको हो ।' उनले धेरै वर्षसम्म पनि अन्दाज गर्न सकेनन्, के हो भुइँचालो ? किन आउँछ भुइँचालो ? 'धेरै पछि पो थाहा पाएँ नि । के हो भुइँचालो भनेर,' उनले पुराना कुराहरूलाई कागजको ढड्डाझैं टेबुलमा पछारिदिए । नत्र सबै सोझा र अत्यधिक क्रिएटिभ मान्छेहरू यस्तो भन्थे, 'चारवटा हात्तीले सुँडमा अड्याएका छन् पृथ्वी । हात्तीले थाकेर काँध फेर्न थालेपछि भुइँचालो जान्छ ।'
बाल्यकालमा उनको उपद्रो त कमको थिएन । 'अलि मध्यम वर्गीय र हुने-खाने खानदानको भएकाले ममा अलिकति अहं थियो,' ढाटेनन्, सुनाए, 'म अरूलाई हेप्थेँ । हैकम चलाउँथेँ ।'
चकचक र मुख्र्याइँ गर्न उनलाई कसले रोक्ने । शास्त्रहरू भन्छन्- बालक भनेका भगवान् हुन् ।
शास्त्रले भगवान् भनिदिएका यी बालकलाई 'भूत' बन्ने लहड नै चलेको थियो । जब रात पथ्र्यो । उनी भूतका रूप धारण गर्थे । एउटा पुरानो कम्बल गुम्लुङ् आढेपछि उनलाई लाग्थ्यो- म त भए झ्यापुल्ले भूत ।
ती झ्यापुल्ले भूत तर्सिने सिकार खोज्न जाँदा एक दिन कसो, आफंै सिकार भएनछन् । भएछ यस्तो-
आमा र स-साना छोरा-छोरीको एउटा परिवार थियो । साँझपख आमाले 'सिरौंला' भुट्न थालेकी थिइन् । अब उनी गुम्लुङ् कालो कम्बल ओढेर ह्वात्त ढोकाबाट भित्र पसे र डङ्रंग पछारिए भुइँमा ।
घरभित्र हाहाकार भयो, के आयो यो ? हे दैव ! उनी त कम्बलले मुख छोपेर लडीबुडी गरिरहेका थिए । कसैले मकैका 'ढोड'ले हिर्काउन थाले ।
उनी मज्जा लिइरहेका थिए । अचानक कान्छोचै छोराको आवाज आयो, 'आमा ! बन्चरो नै आउँदैन ।' त्यसताका बन्चरो दलिनमा झन्ड्याएर राख्ने चलन थियो । उल्टो पट्टिबाट तान्दा बन्चरो दलिनमा अड्किएर उनको सास छातीमै रह्यो । के गर्छस् मंगले आफ्नै ढंगले ।
जीवनमा कतिथरी गल्ती हुन्छन् ? हुन्छन्, कत्ति माफ गरिदिनलायक ? उनी कहिल्यै बिर्सिन्नन् एउटा गल्ती जसले उनलाई कयौं दिनसम्म पछुतो भइरह्यो ।
उनका एकजना दाइ थिए । जो गुलेली लिएर घुमिरहन्थे । सात सालतिर चाबेल जाँदा सडकछेउको रुखमा (त्यस समयमा सडकका छेउछाउ पनि रुख हुन्थे, बाबु !) कौवाको गुँड थियो । दाइले गुलेलीले प्रहार गरे । सानो बचेरा भत्ल्याक्क खस्यो । त्यो कौवा भुइँमा भन्दाबढी विकलको मुटुको गुलाबी सतहमा खस्यो र घाउ बनायो । पछि सयौं कौवाहरूले दुवैलाई घेरे । दुईभाइ दगुर्दै नजिकको घरमा शरण माग्न पुगे ।
अहिले पनि त्यो कुराले पोल्छ । बतास झ्यालबाहिरको आरुको रुखका हाँगामा चँचहुइर्ँ खेल्दैछ । उनले भने, 'ती दाइलाई चाबेलको बाटोमा हिँड्दा कौवाहरूले कयौं दिनसम्म लखेटे ।'
पन्छीहरू उनका हृदयमा सधैं फड्फडाउँदै उड्छन् । अब त पन्छीहरू पनि विराना भइसकेका छन् । उनले एउटा कवितामा लेखेका थिए- गिद्धहरू शहर पस्न थाले । विचरा ओरिजिनल गिद्धहरू अब त कहीँ पनि भेटिँदैनन् । मान्छेहरूमा बढी गिद्धको स्वभाव आउन थालेपछि सायद तिनीहरू कतै ओडारमा ध्यानस्थ छन् । उनले भने, 'गिद्ध कविताको यौटा विम्ब हो ।' हुन पनि गिद्धहरू अब त विम्बमा मात्रै बाँकी छन् ।
***
तेह्र वर्षको उमेरमा पहिलोपल्ट आरुबारीबाट रत्नपार्क आइपुगेका उनी अहिले पनि यता त्यति देखिँदैनन् ।
अचेल उनी प्रायः बाहिर निस्किँदैनन् । दिन घरमै बित्छ । घरमा हुन्छन्, एक्ला उनी, केही लेख्छन् बाँकी शब्द र पुराना सम्झनाहरू ।
धेरै कुरा छन् लेख्न बाँकी । समय पहेंलिँदै डाँडाको काँधबाट हाम फाल्ने तयारीमा छ । अहिले उनी भूमिका लेखनबाट आतंकित छन्, 'बा ! भूमिका लेखाउन आउनेको पर्रा छुट्छ ।' उनलाई लाग्छ- अब यो उमेरमा कसैले दुःख नदिऊन् ।
उमेरले अगाडि ठिंग उभ्याइदिएको छ, उक्लिन बाँकी पहाडहरू । तर, अब त हात-खुट्टा फतक्कै गलिदिन्छन् । 'मेरो उमेर यत्रो भयो । कत्ति चिज गर्नै बाँकी छ,' उनले चम्चाबाट फेरि दुई/तीन सुरुप् दूध पिए र थपे, 'अरूले त भन्छन्, जे गर्नुछ गरिसकिस् ।' उनी ठान्छन्- आफूले लेख्न खोजेको र चाहेको त लेख्न बाँकी नै छ ।
नेपाली गद्यलाई बडो व्यावहारिक भएर लेख्ने उनी आफूलाई मूल्यांकन गर्दा यसरी गर्छन्, 'म अत्यन्त अव्यावहारिक छु । मलाई जसले पनि 'लफड्याउन' सक्छ ।'
उनको जीवन नै अहिले त एउटा मोटो रातो किताब बनिसकेको छ । आफू किताब बन्नुअघि उनी कस्ता-कस्ता किताब पढ्थे ? उनले सम्झिन खोजे, सकेनन् । भने, 'अहिले मेरो स्मरणशक्ति ज्यादै क्षीण भएर गयो ।' एकछिन् आँखाअगाडिको भित्तामा घोरिए र थपे, 'म 'लालपरी' र 'नीलमपरी' पढ्थँे ।'
'मधुमालतीको कथा मैले धेरैअघि पढेको थिएँ,' उनले सुनाए । मैले सोधँे- त्यसको पात्र तपाईं आफै हो ? 'म पनि हुन सक्छु ।' उनी मुस्कुराए र आफ्नो पात्रलाई यसरी अथ्र्याए, 'पहिला कथाका पात्र राजा-महाराजा मात्र हुन्थे । अबका पात्र त जनमानसबाट आउँछन् ।'
उनी किशोर उमेरमा खुब बाँसुरी बजाउँथे । मैले भनेँ- मधुमालतीको नायकले पनि त बाँसुरी बजाउँथ्यो नि । उनी दायाँतिरको ओठ थोरै बंग्याउँदै मुस्कुराए, 'म कहिले आफंैलाई महानगरीय बनाउँछु, त कहिले सडक-बालक ।' अब मूल कुरा, 'यिनमा कतै न कतै त मेरो अंश पनि हुन्छ ।'
अहिलेका मिडियाले उछालेका कयौं आख्यानमा उनको विमति छ । 'अहिलेका प्रायः लेखनमा अनुभूति छैन, कथा अनुभूतिबाट जन्मिन्छ,' उनी भन्छन्, 'अहिले त टाकनटुकन गर्‍यो, लेख्यो ।'
उनका पात्रहरूको शरीरबाट गोबर र माटोको सुगन्ध आउँछ । 'अलि माथि जाने हो भने मध्यमवर्ग,' उनले आफ्ना पात्रहरूको बयान गर्दै थप्छन्, 'कहिलेकाहीँ लेखनमा उपल्लो वर्ग पनि आउँछ तर, आलोच्य रूपमा ।'
उनका लागि दूध आइपुग्यो, मेरा लागि चिया । यति कुरा गरिसकेपछि उनले चम्चाबाट केही घुट्को दूध पिए र लामो सास फेरे ।
पुरस्कारप्रति उनको त्यति लचकता छैन । 'दिनेले दिन्छन्, लिइदिनुपर्‍यो' भन्दै उनी कुरा सुल्झयाउँछन्, 'मैले त कसैलाई भनसुन गर्‍या'छैन ।' उनलाई लाग्छ- अहिलेका पुरस्कार त आदान-प्रदान मात्र हुन् । 'सुरुमा पुरस्कारले लेखकलाई ऊर्जा दिन्छ,' मीठो व्यंग्य मिसिएको मुस्कान ओठमा दगुराए, 'अब मलाई पुरस्कारले के गर्छ र ?'
'अब त लेखन बानी नै भइसक्यो, पुरस्कार पाए पनि नपाए पनि यो बानी हट्छ र ?' उनले भने, 'नलेखी बस्नै सक्दिनँ ।' उनले दायाँ हात बेस्सरी हल्लाए । यसो गर्दा उनका आँखाहरू अझ ठूला भए ।
उनको टाउकाको सिधै माथितिरको भित्तामा उनको सुकुमार तस्बिर झुन्डिएको छ । मैले त्यसैलाई क्यास गर्न सोधे, 'उमेरमा कत्तिको प्रेम भयो ?' नौ वर्षको बालकजस्तै निर्दोष लजाए, 'अहँ, कत्ति पनि भएन ।' मैले पत्याइनँ । कुराको भुरुङ् घुमाउँदै फेरि सोधँ- चिठी लेख्नुभएन ? 'लेखियो होला,' झटपट भनिदिए, 'त्यस्तो अनुभव गर्न पाइएन । मेरो विवाह बाह्र वर्षमै भयो नि ।'
उनको असी वर्षको अनुभूति यस्तो छ, 'म सौन्दर्यप्रति व्यग्र हुन्छु तर, बाहिरीभन्दा भित्री सौन्दर्यलाई प्रायोरिटी दिन्छु ।' बाह्र वर्षमा प्रेमको सौन्दर्य थाहा हुन्न । उनको मागी विवाह भएको हो । उनले त्यो बेलाको कुरा सुनाए, 'सुन बाबु ! हाम्रो जमानामा त आफ्नो विवाह हुँदैछ भन्ने पनि थाहा हुँदैनथ्यो ।'
विवाह तय भइसकेपछि राम्रो लागे पनि नलागे पनि नैतिक-बन्धन हुन्थ्यो । तोड्न सकिँदैनथ्यो ।'
'खुलेर हुँदैनथ्यो रोमान्स भन्ने,' मुस्कुराए, 'अहिले त प्रेम खेलजस्तो भइसकेको छ ।'
***
'म अलि सौन्दर्यप्रेमी थिएँ' भन्दै उनले दिमागमा पत्रहरूमा तुलुर्गिंएका पुराना दिनलाई टिप्न थाले, 'मेरो विवाह छिनिएकी केटीको कलर अलिकति ब्राउन थियो,' भन्छन्, 'उनी मलाई मनै परिनन् ।' बाले कुरा छिनिसकेका थिए । विद्रोह गरे । उनको विद्रोहले के आगो लाग्थ्यो र ?
जब बिहेको दिन नजिक आयो । मन न हो, फुरुङ्ग भएछ । फुरुङ्ग हुने कारण यस्तो रहेछ, 'तामदानमा बसेर जान पाइने ।' विवाह हुँदा मीठो खान पाइने । राम्रो लाउन पाइने । अझ त्यसमा पनि पेडा खान पाइने । सम्हालिनसक्नुका खुसीहरू थिए । बा भारदारीको खरदार थिए । सो, विवाह धुमधामले भयो ।
अहिले उनी ठान्छन्, 'केटाकेटीमा विवाह भएकाले भाँडिन पाइनँ ।' उनलाई लाग्छ, 'सानै उमेरको बिहेको यही एउटा 'बेनिफिट' हो ।' बाईस सालमा पैंतालीस फिटमाथिको प्लेन-यात्रामा नडराएका उनी भन्छन्, 'म झूटो बोल्न डराउँछु ।'
झूटो नबोल्नुको बेफाइदा यस्तो रहेछ-'पिस फोर भोलिन्टर' को टिचर भएर अमेरिका जाँदा चुच्चो नाक भएको गहुँगोरो केटालाई कयौं केटीहरूले मन पराए । उनले भनेछन्, 'मेरो विवाह भइसकेको छ । घरमा छोरा-छोरी छन् ।'
'जमानामा त म खुब ह्यान्डसम थिएँ,' उनले भित्तामा टाँगिएको किशोरकालीन फोटो हेर्न लगाउँदै थपे, 'अहिले पो यस्तो भइयो ।'
ठूलो कालो फ्रेम भएको चस्मापछाडिका उनका आँखाहरू केही चम्किला भए । उनले मुसुमुसु हाँस्दै सुनाए, 'नत्र, म खुब मोज गर्थें ।' तर, यसपछिको लाइन पनि उनले संगालिराखेका रहेछन्, 'तर, मेरो बिगि्रन्थ्यो । मैले आफूलाई कन्ट्रोल गरे ।' त्यति सुन्दर युवती देख्दा कहिलेकाहीँ भने उनलाई लाग्थ्यो, 'राम्री स्वास्नी पाइनँ ।' हाँसे ।
उनका जीवनको किताबमा सबैभन्दा अप्ठ्यारा खण्ड तीनवटा रहेछन् । चाबेल बस्दा उनको सम्बन्ध 'फुच्चे शिवजी'हरूसित गाँठो परेछ । गँजेडीहरूसितको संगत त्यति रहेन । संकल्प गरेछन्, 'म अब यो संगत छोड्छु ।' उनको अनुहारमा फेरि मन्दमुस्कान फर्कियो, 'मेरो संकल्पशक्ति दृढ थियो ।' संगत छोडिएछन् ।
एकपल्ट हुरीले जीवनको किताबको यस्तो पनि अध्याय पल्टाएर गएछ । भएछ के भने,
विकलको स्वभाव फरांगेखालको थियो भने श्रीमतीको कडा । आठ सालमा जब उनी चाबेल छोडेर आरुबारी फर्किए, शारदाविक्रम बस्नेतसँग मिलेर उनी आफ्नै घरको कोठामा पढाउन थाले, केही केटाकेटीहरूलाई ।
उनकी जीवनसंगिनी भने पढ्न इच्छुक भइनन् । पढ्न आउने अरू केटीहरूका कारण घरको जगमा कलहको बीउ रोपियो । 'उसलाई अरूले नै उचालेका थिए', उनी यस्तो ठान्छन् । कलहको बीउ जगमा परेपछि घर 'घर' रहँदैन । कलहको हवाई जहाज यत्ति माथि उक्लियो कि दुर्घटना कुहिरोमा अग्लिएको पहाडझै मुस्कुराइरहेको थियो ।
उनका शुभेच्छुक श्यामप्रसाद -जसले उनको पहिलो रचना पनि छापिदिएका थिए) ले सबै कुरा सुनेर भनेछन्, 'छुट्टिएर बस भनूँ भने केटाकेटीले के गर्लान् ?'
विकललाई लागिसकेको थियो- छुट्टिनुबाहेक अर्को कुनै बाटो छैन । बाटाहरू धमिला भइसकेका थिए । एक दिन शारदाविक्रमलाई घरमा बोलाएर आफ्नो निर्णय सुनाए, 'ल त शारदाजी हामीसँगै बस्न नसक्ने भयौं । छुट्टिन्छौं ।'
शारदाजी घोरिए । उनी घोरिएपछि त केही न केही उपाय निस्किहाल्थ्यो । उनले भने, 'भाउजू म तातो पानी पिउँछु ।' उनी भित्र गइन् । उनले विकललाई सोधे, 'उहाँले कत्ति पढ्नु भा'छ ?'
'निरक्षर', भोदु-पारामा विकलले जवाफ दिएछन् । 'त्यसो भए तपाइं पटमूर्ख हो,' शारदाले यसरी कुराको पुरानो डुंगालाई पार लगाए, 'यो उहाँ रिसाएको होइन । आफ्नो अधिकार खोजेको हो ।'
'यो कुराले मलाई घोच्यो,' उनले एकपल्ट अगाडिको भित्तालाई मज्जाले नियाले र सुनाए, 'म त गएको पत्रु रहेछु ।' तातो पानी आइपुग्यो । अब तातो पानीले घरमा आगो लाग्ने सम्भावना पनि थिएन । उनले लामो सास फेरेर भने, 'त्यसपछि कहिल्यै घरमा झगडा भएन ।'
अनि, तेस्रो अध्याय के होला, बा ? आफ्नो अतीतको तहखानाबाट उनी रित्तै फर्किए, 'एकबाजी त्यस्तै केही भएको छ । बिर्सें ।'
कोठाको पश्चिमपट्टिको भित्तामा विकल आफैले बनाएको जीवनसंगिनीको पानी कलरको पोट्रेट झुन्डिएको छ । पोट्रेटभित्रको अनुहार मौन छ । पोट्रेटको फ्रेमवरिपरि मालामा उनिएका स-साना सयपत्री फूल सुकेका छन् । आफैंभित्र खुम्चिएका छन्- माथि सयपत्री र तल विकल ।
'उनी थिइन् त सबथोक थियो,' उनका धमिला आँखाहरूमा उदासीको कुहिरो विस्तारै फैलिन थाल्यो । उनले जीवनसंगिनीलाई त्यसका लागि आभार दिए, 'उनी नभएको भए मेरो जीवन यस्तो व्यवस्थित हुने थिएन ।'
मसिनो आवाजमा मैले सोधेँ- के भएको थियो उहाँलाई ? 'क्यान्सर भा'को थ्यो ।' बालकझैं कतै खेल्न गएको पीडा फेरि फर्कियो । उनले मोटो आवाजमा भने, '०५६ सालमा छोडेर गइन् ।'
'म एक्लो भएको छु,' उनको शरीरमा अलिकति कम्पन फैलियो र त्यसले खिया लागिसकेका मेरा मनका तारहरू झन्झनाइदिएर गयो ।
सम्झना आउँदा उनी के गर्छन् ? छोडेर जानेको पेन्टिङ बनाउँछन् ? चस्माको ठूलो आकारको कालो फ्रेमभित्रका उनका धमिला आँखा टिलपिल-टिलपिल भए । आखिर मनले ठाउँ छोड्यो र भने, 'म रुन्छु ।' उनका ओठहरू थर्थराए ।
जानेहरू त गइदिन्छन्, छोडिनेहरूलाई गाह्रो पर्छ । उनका आँखाबाट आँसुहरू यसरी तप्किए, मानौं खडेरीमा सुकेको आरुको रुखबाट 'दुई थोपा शीत' वसन्तमा तप्किएका छन् ।'
उनले चस्मा फुकाले र आँसुका पन्छीलाई मायालु पाराले आँखाबाट धपाइदिए । 'कसैले कुरा कोट्याइदिँदा गाह्रो हुन्छ,' उनले चस्मा लगाउँदै मलीन स्वरमा भने, 'मैले उसका सम्पूर्ण दोषहरू बिर्सिसकेँ ।'
ल ल ल
उनी यस्तै सोच्छन्- उनी नभएको भए यो 'रमेश विकल' जीवनका धेरै उकाली र ओराली ठगिन्थे ।
उनी नभएको भए, छोरा-छोरीको हालत के हुन्थ्यो ?' उनको आवाजमा उदासीले भरियो, 'मलाई क्षोभ छ । मैले मेरा छोरा-छोरीलाई आफ्नोनजिक कहिल्यै ल्याउन सकिनँ ।' उनी यसलाई आफ्नो जीवनको ठूलो 'चुक' मान्छन् । कुरा कहिल्यै सकिन्नन् । सुनाए, 'ठूलो छोरा विजय (चालिसे) मसित अहिले पनि डराउँछ ।' के उनको स्वभाव कडा थियो ? 'त्यति त थिएन,' केही सोचेर भने, 'म अलि हैकमवादी थिएँ । कसैले टेरेन भने म खुब रिसाउँथेँ । अहिले पो माइल्ड भएँ ।'
'रामेश्वर शर्मा चालिसे' रमेश विकल हुनुमा त्यति ठूलो रहस्य छैन । हाँस्दै सुनाए, 'हरिवंश राय बच्चन अथवा सूर्यकान्त त्रिपाठी निरालाको सिको हो यो ।'
उनी ठान्छन्- लहडमा राखियो उपनाम विकल अर्थात् दुःखी जीव । उनी व्यावहारिक जीवनभन्दा बढी मानसिक दुःखी भए । भन्छन्, 'मलाई धेरै चिजले बढी दुःखी बनाउँछ । अव्यवस्थाले दुःखी बनाउँछ ।'
दुःखी बनाउने अनेकौं कारणहरू छन् । एउटा त नामै भयो । भन्छन्, 'उपनामै बोझजस्तो लाग्न थालेको छ । आफ्नो नाम रामेश्वर शर्मा चालिसे त छँदै थियो नि ।'
अहिले उनलाई धेरै 'लेख्नुपर्ने' घटना र मोडहरूले राम्ररी सुत्न दिँदैनन् । मेरो सजिलो सुझाव थियो- लेख्नुस् न त । 'सक्दिन बाबु,' उनले आफ्ना हत्केला मुसारे, 'लेख्दा मेरो कल्पना अगाडि दौडन्छ । लेखाइ छुट्छ ।'
उनलाई लाग्छ- जीवन द्वन्द्व हो । 'देउता र दानवले समुद्र मन्थन गरेजस्तो मेरो छातीमा पनि समुद्र मन्थन भइरहेको छ,' मुस्कुराउँदै भने, 'अब के निस्किन्छ कुन्नि ?'
अब त साहित्यिक सर्कलका पुराना मित्रहरू पनि प्रायः साथमा छैनन् । भन्छन्, 'कोही थाकिसके । कोही गइसके ।' प्रायः उनी राति एघार बजेतिर सुतिसक्छन् । उठ्छन्, चार बजे । कहिलेकाहीँ त निद्रा पनि पुग्दैन ।
अचेल उनी बढी नै भावुक बनेका छन् । उनकी आमाले उनलाई सानैका यो ब्रम्हाण्डमा बसेर 'अविरल बग्दछ ईन्द्रावती' लेख्नलाई छोडिदिएकी थिइन् । 'भर्खरै आमाको खुब सम्झना आयो,' उनले भावुकताको नदीमा अनुहार धुँदै भने, 'यादै नरहेको उहाँको अनुहार कल्पना गरेर त्यो पेन्टिङ बनाएँ ।'
उनको बेडरुमको सिरानपट्ट त्यो पेन्टिङ- जसको कुनामा 'रवि चालिसे' नाममा हस्ताक्षर गरिएको छ- झुन्डिएको छ । उनी मुस्कुराउँछन्, 'पेन्टिङमा म आफ्नो नाम रवि चालिसे लेख्छु ।' रङहरू पनि उनीसँगै भावुकतामा बहकिएका छन् । हेरिरहँदा भावुकताको रङले आँखा तिर्मिर्राउँदो रहेनछ ।
दिनको गति तीव्र भएपछि मैले सुनाएँ- तपाईंलाई त आरुबारीमा सबैले माया गर्दारहेछन् । म कसरी अरूको पछि लागेर उनीकहाँ पुगेँ, त्यो पनि भनिदिए ।
यत्ति भनेपछि, गर्वको उज्यालो र उदासीको धमिलो बादल एकैपटक अनुहार छेउछाउ फैलियो । उनले अलि मोटो आवाजमा भने, 'त्यै त हो मेरो सम्पत्ति ।' सायद त्यै हो उनको जीवनको कमाइ ।
उनी यो ब्रम्हाण्डका 'चार बीस' वर्ष पुराना बासिन्दा हुन् । कुनै दिन यहाँबाट पनि बसाइँ सर्नुछ । के उनलाई मृत्युको डर लाग्छ ? 'यो जीवनकै अर्को पाटो हो,' उनले अन्तिम घुट्को दूध पिउँदै भने, 'डर लाग्दैन ।'
एकान्तमा कहिलेकाहीँ उदास बनाउने, हसाउने र रुवाउने पुराना दिनहरू उनलाई सपनाजस्ता लाग्छन् । मानौं, जीवन नै एउटा सपना हो । निद्रा ब्युँझियो । सक्कियो ।
के हो र जीवन, हेर्दाहेर्दै सकिन्छ । यसरी सकिन्छ, मानौं छँदै थिएन, कहिल्यै ।

मैले भगवान देखें

2011-08-05T01:46:00.001-07:00

०५५ भदौको दोस्रो हप्ता । बिहान नौ बजे । मैले २९ नम्बरको गोल्डस्टार जुत्ता गोडामा बाधें । मान्म बजार फन्का लगाएँ । जुत्ता टपक्क टाँसिएका थिए । पाइताला रापिला भए । म जुत्ता छान्न कहिल्यै जान्दिनँ । कि त ठूला छान्छु, कि साना । पछिसम्म थुकथुक भइरहन्छ । 'अलिअलि टाइट छ । हिँडेपछि खुकुलो भइहाल्ला,' यस्तो सोच्नु सबभन्दा ठूलो गल्ती
थियो ।
'राम्ररी जानू,' हिँड्नेबेला आमाले भन्नुभो, 'भीरैभीर नहिँड्नू ।'
बाटोमा छोराले खान पाउला कि नपाउला, आमाले सोच्नुभयो र बिहान रोटी पकाइदिनुभो । टिमुर, टमाटर र धनियाको अचार ।
बजारमा टिम तयार भइसकेको थियो । आठ जनाको । र, टिम लिडर थिए, बटालाजी । नामचाहिँ बिर्सें । बिरेन्द्रको सालिकछेउ उनको होटेल थियो । भाकल पूरा भएपछि फेरि जानुपर्छ, देवीको दर्शन गर्न, सबैले भन्थे । त्यसैले उनी जाने तयारीमा थिए । बाटो उनैले देखेका । हामी पछि लाग्ने भयौं ।
'बडीमालिका' को दर्शन गर्न जीवनमा एकपल्ट त जो पनि जानैपर्छ । भाकल पनि पूरा हुन्छ रे । त्यसो भए त जानैपर्ला । मसित पनि एउटा भाकल थियो । जो पूरा नभए, मेरो जीवनको बाटो अँध्यारोतिर मोडिन्थ्यो ।
बडीमालिका पुग्न कम्तिमा तीन दिन लाग्छ रे । बाटोमा रात परेर बास पाइएन भने कहाँ सुत्ने ? बटालाजीले भनेका थिए, 'चिन्ता नलेउ तिमीहरू । मसित टेन्ट छ । बाह्रजना त अटिहाल्छौं नि ।' त्यसो भए बेसै भयो ।
दमका रोगी र तल्लो जातका मानिसले जानुहुन्न, अर्को नियम थियो । बडीमालिका उक्लिँदै गएपछि, अक्सिजनको कमी हुने भएकाले दमका रोगीलाई गाह्रो पर्छ रे । तल्लो जातको मानिस गयो भने बडीमालिकाले श्राप दिन्छिन् रे ।
हाम्रो पसल छेउकै जगत सुनार त्यसैले डराइरहेका थिए । दोस्रो विवाहपछि पनि छोरा नभएपछि उनी निरास थिए । हिँड्नेबेला उनले सुटुक्क बोलाएर घरपछाडि लैजाँदै भने, 'बाबुसाहेव । मेरो पनि भाकल गरिदिनुपर्ला ।'
उनले 'सुनको पाउ' कपडामा गाँठो पारेका थिए । मैले लिएँ । र, ब्यागको पछिल्लो पाकेटमा घुसारें । जगत दाइको भाकल थियो, 'बडिमालिका माइ । यो बर्ख छोरो पाउँ ।'
दिन छ्याङ्ग थियो । सोचें, बाटोमा गाह्रो त नपर्ला । बटालाजी अघिअघि, हामी पछिपछि, सिधै ओरालो । सदरमुकामदेखि सेरीजिउलासम्म । सेरिजिउलाको पुल नाघेपछि, कर्णालीको किनारैकिनार समथल बाटो पर्छ, बटालाजीले सुनाएका थिए । नयाँ जोस र हर्षले ४५ मिनेटमै ओरालो झरेका थियौं । उक्लिन त दुई-तीन घन्टा नभै हुँदैन ।
समूहमा दुई केटी भएपछि, यात्रा त 'भेज' हुने भैगो । फेरि तिनीहरूको पसिना भरिएको रातो अनुहार एकदम रुन्चे भइसकेको थियो । कसरी हिँड्लान् यत्रो यात्रा ?
मलाई पिर तिनकै थियो । 'दाइ हामी पनि जाने' भन्दै पछि लागेका थिए, अब दुख्ख पाउने भए ।
दिनभरि तिनकै चिन्ता थियो । साँझपख भने अरूलाई मेरो चिन्ता सुरू भयो । पारि डाँडाको काखमा शान्त बसेको रास्कोटलाई दाहिने कुम पारेर हिाडिरहँदा, अचानक मेरा गोडा बांगिए । लुला भए । म फुर्लुङ पल्टिएा । सप्पै दगुरेर आए । ज्या, पिडौंला त अगाडि फर्किएछन् ।
पारिको रास्कोट फनक्क घुम्यो । त अब मरिने भइयो । बटालाजी अगाडि थिए । दगुरेर आए ।
'के भो ?'
'पिंडौला फर्कियो ।'
'धै धै ।' उनले मेरा पिंडौला मिचिदिए र भने, 'हट त ।'
म जुरुक्क उठें र फुर्लुङ्ग पल्टिएा ।
अनि पो तल मधुरो टल्किरहेको कर्नालीको सन्नाटा हुइँकिादै आयो र सप्पैको अनुहारमा चड्कन लगाएर गयो ।
न त अगाडि बढ्न सकिएलाजस्तो छ, न पछाडि फर्किन ।
...
भोकले पो हो कि, यो मोरो हिँड्न नसकेको ? सप्पैले यस्तै सोंचे, र भने, 'केही खाउ त ।'
बिहान आमाले प्रेमले झोलामा राखिदिएको रोटी खाएँ । टिमुरको रमरम पार्ने पिरोले ज्यान केही छ्याङ्ग भयो । कर्नालीबाट हुइँकिएर आएको चिसो बतासले भोकाएका ज्यानका कापकाप पनि सुम्सुम्याएर गयो । अब हिँड्न सक्छु कि ?
ल, गोंडा त फेरि बाङ्गिन्छन् । एक खुट्किलो उक्लियो कि पिडौलामाथि फर्किन्छन् ।
'झोलाले हो कि ?' बटालाजीले भने ।
एकजनाले झोला बोकिदिने भए । एकजनाले आफूले टेकिरहेको लौरी दिए । लौरी टेक्दै हिँड्दा सजिलो भयो । बाटो पनि समथल आइपुगेको थियो ।
म हिँड्न थालेपछि, बटालाजी खुसी भए । यात्रा नरोकिने भयो । उनी बेलाबेला चिर्र चिच्चाउाथे । चिच्चाहट पारिपारिका डाँडामा ठोक्किएर मधुरो हुँदै फर्किन्थ्यो । उत्तरतिर आकास छोएका पहाड थिए, हिउँको क्याप लगाएका ।
बटालाजीले त्यही पहाड देखाउँदै भने, 'हामी भोलि त्यो डाँडामा पुग्छौं ।'
साँझको घामका गुलाबी धार सल्लाका मसिना पात छलेर तल झरिरहेका थिए । हामी सर्‍याक सर्‍याक हिाडिरहेका थियौं । 'रात पर्नुअघि हामी गाउँ पुग्नुपर्छ, नत्र बास बस्न गाह्रो पर्छ,' बटालाजीले भनिसकेका थिए । त्यसैले म पछिपछि खोच्याउादै हिाडिरहेको थिएा । जुत्ता साँच्चै नै साँघुरा भएछन् । बुढी औंलाका नङ् टनटनी दुख्न थालेका थिए । ओरालो आयो भने त भत्भती जल्थे ।
घाम पश्चिमतिर डुब्यो । उत्तरतिरको आकास भने झन् गुलाबी भयो । मनमोहक । हिँड्दाहिँड्दै आकासबाट रङ झर्‍यो । फिक्का निलो देखियो र तारा टिलपिलाउन थाले । खोडे चन्द्रमा आकासको किनारैकिनार हिँड्न थाल्यो ।
यता हाम्रा गोडा फत्तक्क गले । अँध्यारो र भीर सँगै आइपुगेका थिए नि त । संयोगवस बटालाजीसित एउटा टर्च रै'छ । मलाई त सुद्धि नै भएन, टर्च ल्याउने ।
'हामी जसरी भए पनि त्यहाँ पुग्नुपर्छ ।' बटालाजीले पर ... टुकी बलिरहेको गाउँ देखाए । त्यहाँ पुग्न त अझै डेढ घन्टा लाग्ला । बाटो सजिलो भए पो । तल अँध्यारोमा हराएको कर्नाली छ, माथि पहरो । पहरामा झुस्स निस्किएका खर समाउँदै कसरी हिँड्नु ।
'नाइँ म त सक्दिनँ,' बबिताले गोडा बजारी ।
'नडराउ,' बटालाजीले सम्झाए, 'बाटो ठूलै हो, अँध्यारोमा नदेखिएको हो ।'
यत्रो हुन्छ बाटो ठूलो ? एकमिटर चाक्लो पनि छैन । बाटामा फेरि ढुंगा हिस्स हाँसेका छन् । म किन आएँ हुँला ?
थुक्क । आफैंलाई चिर्थोन मन लाग्यो । के गर्छस् मंगले, आफ्नै ढंगले । मैले पहराका पातला खर समाएँ । झोला अर्केले बोकिदिएको थियो । त्यसैले अलिकति सजिलो भयो । चिप्ले किराझैं सर्देसर्दे अघि बढ्दा कोही बोले त मरिजाउँ । खत्राक्क ढुंगा खस्यो भने बटालाजी सप्पैको नाम लिन्थे । कोही गयो कि ?

रातको साढे दश बजे, अघि लाग्दै बटालाजीले एउटा घरमा पुर्‍याए । हामी लहरै अँगेनाको छेउमा बस्यौं । मैले हतारहतार जुत्ता फुकालें । हत्तेरी बुढी औंलाका नङ त छुनै नहुने भइसकेछन् । छोयो कि चसक्क दुख्छन् ।
'राति आयौ, के मीठो पकाउन सकिएला र,' अँगेनाछेउ ट्वाल्ल पर्दे बसेकी बुढी महिलाले भनिन् । उनी त निदाइसकेकी रै'छन् । बटालाजीले 'फुपू' भन्दै ढोका ढक्ढकाएका थिए ।
मोही र तोरीको सागसित खाएका मकैका बाक्लाबाक्ला रोटी अहिलेसम्म यति मीठो लागेको थिएन ।
बाहिर चिसो स्याँठ चल्न थालिसकेको थियो ।
फुपूले थाकेका दुई बहिनीलाई भित्र कुनै कोठामा सुत्ने व्यवस्था मिलाइदिइन् । बाँकी हामी भने पुत्ताइरहेको अँगेनाको छेउमा लहरै लम्पसार पर्‍यौं । घरको धुरीमा खातमाथि खात लागेको ध्वाँसो हेर्दाहेर्दे म त निदाएछु ।
निद्रा भने एकदम पातलो । नङ कम्मलमा दरिँदा झिल्का दिमागका चेपचेपमा ठोक्किन्थ्यो । बटालीजीको बाघजस्तो घुराइ । सल्याङबल्याङ ज्यानभरि हिँडिरहेका सक्सकाहट र उपियाँले पनि मेरो थकानलाई जित्न सकेनन् ।
पहिलोपल्ट मैले कुनै सपना देखिनँ ।
...
'ऊ त्याँ पुगेर खाना खाउँला,' बटालाजीले देखाए ।
बाटालाजीले देखाएको पहाड परै छ । कसरी पुगिएला त्यहाँ ? पातले ढाकेको पहाडबाट मसिनो धुवाँ उठिरहेको थियो । खर्क होला ? दुध र रोटी त खान देलान् नै ।
हामी धुवाँ हेर्दे तन्किरहेका थियौं, त्यतैतिर ।

हिजो दिनभरिको हिँडाइले सप्पैका पिडौंला, पिठ्यूका पाता र घुँडा दुखेका रै'छन् । पालैपालो सप्पैले पोल खोलेका थिए । एक बज्न लागिसकेको थियो । सबैका झोला खानतलासी गर्दा जे/जे भेटिए, चाउचाउ, बिस्कुट, सप्पै सकिए । यात्रामा भोक ज्याद्रो हुादो रै'छ, म बुझ्दैछु ।

जंगलैजंगलको बाटो । दिउँसै अँध्यारो । ओस्सिएका माकुराको जाल । तिनै जालमा अल्झिएर काँपिरहेका सुकेका पात । जंगललाई सन्नाटाले निलेको छ । किनकिन मलाई पछिपछि हिँड्न डर लागिरहेको छ, झुस्स निस्किएर केहीले तान्छजस्तो ।
पहाडैपहाड फनक्क घुमेको बाटो पनि कहीँकहीँ पहिरोले भत्काइदिएको छ । बाटोमा कुनै मानिसको पद्छाप भेटिन्नँ । जंगलमा कतै पनि मानिसको गन्ध छैन ।
हामी त लुखुरलुखुर हिँडेको हिँड्यै । ओरालो आउँदा सप्पै कन्छन् । ओरालो हिँड्नुभन्दा त उकालो हिँड्नु ठिक, सप्पै ठान्छन् । उकालो त आफ्नै गतिमा हिँड्न पाइन्छ । ओरालोले त हुत्ताउँदै तल तान्छ ।
कटटटट.. घुँडा बज्छन् । मेरो भने हाल झन् गएगुज्रेको थियो । बूढी औंलाका नङ अहिले नै र्झछन् कि के हो ? कस्तो टनटनी दुखेको हो ।
समथल बाटो आइपुग्यो भने बटालाजी जिस्किन्छन् । केटीहरू लजाउँछन् । 'भाकल के माग्छौ ?,' बटालाजी पछाडि फर्किएर हेर्छन्, 'पोइ ?'
हिहिहिहि ... हामी हाँस्छौं ।
केटीहरूको अनुहार बिग्रन्छ ।
बिचरा पछिपछि हिँड्छन् । यसरी हिँड्न नसक्नेले 'जान्छु' भनेर मरिहत्ते किन गर्नु नि ?
साढे दुई बजेतिर हामी सर्‍याकसर्‍याक तीनवटा मौन खर्क छेउमा पुगेका थियौं । खर्कमा त्यति गोठाला थिएनन् । स्याउलाले बारेका । खरले छाएका । चिसोले झोक्राएका खर्कमा कसरी बस्छन् गोठाला ?
'कहाँदेखि आउनु भा'को ?'
चुलोको छेउमा टाङ फैलाएर बसेको गोठालो छक्क पर्छ ।
'मान्मबाट ।'
उमेर त्यै बीस वर्ष त होला नि । सर्टबाहिर सुइटर र सुइटरबाहिर कोट लगाएको गोठालोले रोटी बनाइदिने भयो । उसको अनुहारमा ध्वाँसो जमेको छ । मान्छे नै नआउने यो जंगलमा कसलाई अनुहार देखाउनु र धुनु, हैन त ? उसले खानाको रेट सुनायो, एक रोटीको बीस रूपैयाँ । दुध फ्रि ।

'म पोहोर साल मान्म गएको थिएा,' उसले केटीहरूलाई हेर्दे भन्यो, 'अहिले कस्तो भा'छ ? चिलगाडी आउँछ ?'
'आउँछ,' बटालाजीले भने, 'कहिलेकाहीँ त दुई-तीनवटै आउँछन् ।'
हामीले झोला अब चाहिँदैन जसरी खर्क बाहिरको चाक्लो ढुंगामा पछार्‍यौं । पालैपालो बोकिएको टेन्ट पनि पछारियो ।
आज त्रिवेणी नपुगी हुादैन, बटालाजीले बिहानै उर्दी जारी गरेका छन् । नत्र भोलि बडिमालिका पुग्न सकिँदैन । सप्पै पुगिसक्छन् ।
मकैको रोटी र दुध खाएपछि ज्यान अलिकति तङ्गि्रयो । करिब तीन सय रूपैयाँ कमाएर गोठालो मख्ख पर्‍यो । 'फर्किँदा पनि यही बाटो आउनुहोला,' उसले भनेको थियो । बटालाजी भने फर्किँदा अर्को बाटो आउने मुडमा थिए ।

'परार त म पनि गएको थिएा,' हिँड्नेबेला गोठालाले भन्यो, 'यसपालि साथी गए, म जान पाइनँ । भाकल पूरा भएपछि जानुपर्छ रे । अर्को वर्ष जान्छु ।'
मैले आफ्नो भाकल मनमनै दोहोर्‍याएँ । पूरा भए त संसारमा मजति खुसी को हुने ?

दुइटा पहाड उक्लिएपछि, मूलबाटोमा अरू स-साना बाटा गाँसिए । कताकता मानिसले गीत गाएको सुनिन थाल्यो । ठूलो ढिस्को उक्लेपछि, माथि अर्को ढिस्को उक्लिरहेका मानिसको रंगीचंगी लहरो देखाउादै बटालाजीले सुनाए, 'ती अछामी होलान् ।'

पहरा-पहरामा मादलको रन्को ठोक्किँदै मधुरो हामीसम्म आइपुग्यो । सिधै आकास उक्लिरहेजस्ता मानिस देखेर अलिकति साहस आयो । लाग्न थाल्यो, हामी आजै त्रिवेणी पुग्छौं । बटालीले तर्साएका छन्, 'ढिलो पुग्यो भने टेन्ट गाड्ने ठाउँ पनि पाइन्नँ ।'
बाटो छेक्न आइपुगेका रूखका लहरा पन्छाउँदै उकालो उक्लिनु चानचुने कुरा होइन के । एउटा ठू्लो ढिस्को उक्लेपछि, बल्ल छ्याङ्ग भयो । उज्यालो भयो । आँखाले जति टाढा हेरे पनि भयो । मसिना दुबाले भरिएका स-साना ढिस्काले हामीलाई कुरिरहेका थिए । बाजुरा-कालिकोट-अछाम र जुम्लाका सबै बाटा यहीँनेर आएर जोडिँदा रै'छन् ।
बाटोभरि फूलैफूल । राता, नीला, रंगीबिरंगी । धेरैका नाम त कसैलाई थाहा छैन रे । केटीहरूले हुर्रिँदै फूल टिपे र गुच्छा बनाए ।

हामीजति अघि बढ्दै गयौं, उति मानिस भेटिादै गए । कोही बाजुराका । कोही अछामका । कोही जुम्लाका । छक्क परेका केही गोरा साहेब पनि भेटिए, जसको गर्धनमा ठूला क्यामरा झुन्डिएका थिए । र ती फोटा खिचिरहन्थे ।

एउटा ढिस्कोको बीचमा गुजुप्प भीड थियो । एकजना अछामका वृद्ध घोप्टो परेका थिए । दम फुलेछ । छाती तलमाथि भैरहेको थियो । एक-दुईजनाले माथि नजाने सल्लाह दिए । तर उनले मानेनन् ।
'यहाँसम्म आएर भगवान नभेटी कसरी जाउँ ?'
उनको प्रश्नको जवाफ कसैसित थिएन ।
उकालो उक्लिँदा खरो हुन्थ्यो । कति मानिस काँक्रा टोकिरहेका थिए । त कतिले लठ्ठी बनाएका उखु लुछिरहेका थिए । यी सबै कुरामा बटालाजीले अल्मलिन दिएनन् । कतै सुस्ताउन पनि दिएनन् । उनले पटकपटक भनिरहे, 'त्रिवेणी आउनै लाग्यो । चाडो हिँड ।'
साँझपख वरिपरिका पहाडका चुचुरा गुलाबी भए । आकास रङ पोतिएझैं भयो । पर ... फराकिलो फाँट देखियो । फाँटको पल्लोछेउमा पाँच-छवटा घोडा दगुरिरहेका थिए भने वल्लो छेउमा गुजुप्प परेका पाल थिए । फाँटैभरि पालैपाल । शान्त । बटालाजीले अनुहार उज्यालो बनाउादै भने, 'त्यै हो त्रिवेणी ।'
त्रिवेणी जति नजिक हुँदै गयो, उति मानिसको आवाज चर्को । दुबो भरिएको माटो थिलथिलो थियो । टेक्दा भासिन्छजस्तो । तर भास्सिएन । ठाउँ नै यस्तो ।
फाँटका छेउछाउ मानिस टुक्रुक्क बसेका थिए । केही खोजेझैं । बटालाजीले सुनाए, त्यहाँ कहिलेकाहीँ धानका बाला भेटिन्छन् । बाला भेट्ने मान्छेले सोंचेको कुरा पाउँछ ।
तर, अहिलेसम्म कसैले भेटेको पत्तो उनलाई छैन ।
एउटा नदी बाजुरातिरबाट आएको थियो, अर्को जुम्लातिरबाट । दुवै नदी गाँसिएर कालिकोटतिर बग्दा रै'छन् । त्यसैले त्रिवेणी भनिादो रै'छ । नदीको पानी एकदम चिसो । हिउँ छोएजस्तो । हात पछिसम्म झन्झनाउने । विस्तारै फाँटलाई हुस्सुले छोप्दै गयो । अँध्यारो भयो ।
'थुक्क बटाला ।'
पाल गाडेर आएका साथीहरूले सुनाए- टेन्टमा त जम्मा चारजना अट्ने रै'छन् । बटालाले धोका दियो ।
चिसो स्याँठ चल्न थाल्यो । काखी पनि चिसिनेगरी । टेन्टमा दुई केटी, बटाला र गोपाल साहुजी सुत्ने भए । असल छन्, केटीको हेरविचार गर्छन्, हामीले ठान्यौं ।
अब पालपाल चहारेर चिया पिउँदै रात काट्न कति गाह्रो होला ? मेरो तल्लो पेट कटक्क दुख्न थाल्यो । बूढी औंलाका नङमा बेस्मारी किला पसेझैं भयो । मुर्छा पर्छु कि के हो ?
...
यसरी त रात कहिल्यै छ्याङ्ग पारेको थिइना । बिहानपख आकासमा बादल मडारिन थालेका थिए । घाम लाग्दैनजस्तो छ । ज्यान तन्काउादै बटालाजी खोज्दै आए । सुरुपसुरुप तातो दुध चिया पिइरहेको देखे र टाढैबाट कराए, 'चाडो नुहाउ । हिँड्नुपर्छ ।'
म टेन्टबाट सर्ट र पाइन्ट झिकेर नदीतिर हुत्तिएा । टेन्टमा केटी थिएनन् । नुहाउन गए होलान् । नदीमा कति हुन् मान्छे ? झ्याम्म डुब्थे र चिच्याउँदै बाहिर निस्किन्थे ।
म कसरी डुबुँ ?
मर्ने भएा ।
आखिर अबेरसम्मको ठास्ठासीपछि मैले झ्याम्म नदीमा हामफालें । निस्किँदा त म तुषारो भइसकेको थिएा । दाँत कट्कटिएका थिए ।
लौ । मारमार सुरू भो । म कता भागुँ ?
लामो लिङ्गोमा गजुर बाँधिएको थियो । प्रत्येक वर्ष गजुरका लागि तीन जिल्लाको मारमार हुँदो रै'छ । कथा पनि त छ, गजुर जुन जिल्लाले तान्छ, बडीमालिका त्यही जिल्ला जान्छिन् । कति त घाइते पनि हुँदा रै'छन् । यसपालि बडीमालिका बाजुरा जाने भइन् ।
यसमा भने बटालाजी खुसी थिएनन् । उनी पक्का कालिकोटे । झन्किएका थिए, 'हाम्रा केटाको तिघ्रामा बल रहेन ।'
अघिअघि लिङ्गो पछिपछि घुइँचो । यति मान्छे आउलान् त, मैले सोंचेकै थिइना । झन् बटालाजीले थपिदिए, 'यसपालि मान्छे घटेछन् ।'
सयौं मानिससित उकालो उक्लिँदा त ज्यान पनि थाक्दो रै'नछ । आकासमा डम्म परेका काला बादल बेलाबेला मडारिन्छन् । आकास झोल्लिएर ह्वात्त खसुलाझैं गर्छ । उकालो पनि नाकको डाँडीजस्तो ठाडो । हाम्रो समूह तितरबितर भइसकेछ । केटीहरू देखिएनन् ।
बाटो डेढ मिटर चाख्लो होला । यताउता भीर छ । भीरबाट तल हेर्‍यो भने मात्रै अँध्यारो । हुरी चल्न थालेको छ । ह्वात्तै उडाएर पाताल पुर्‍याइदेला भन्ने डर । ओस्सिएका ढुंगामा लेउ जमेका छन् । स्वात्त चिप्लायो भने कहाँ पुर्‍याउला ।
'बम भोले ।'
मापाको बाबाजी । कस्तो डर नला'को हो ? भीरमाथि तेर्सिएको ढुंगाको पुछारमा गौतम बुद्धझैं बसेको छ । कसैले छक्क परेर हेरे भने 'बम भोले' भन्दै चिच्चाउँछ । खोई जोगी पनि कहाँबाट आइपुग्छन्, यस्तो भीरमा ?
'ल हेर बुकी फूल ।'
कसैले देखायो । नाम धेरै सुनेको फूल पहिलोपल्ट देखें मैले, भीरमाथि । घीउमा नीलो मसिका धर्का बसेजस्तो बुकी फूल ।
'ल हेर डाँफे ।'
डाँफे डाँडाको पल्लो पुछारमा थियो । भुर्र उड्यो र कालाकाला बादलमा हरायो ।
फाट्टफुट्ट पानीका थोपा खस्न थाले । बर्सा हुने भो । छाता छैन । भए पनि हुरीले के अडिन दिँदो हो ? के गर्ने होला त ? ज्या, बर्सा त भइ नै हाल्यो ।
हुर्रहुर्रिँदै मानिस पहाडको कोखाकोखामा अडेस लाग्न थाले । म अल्लमलिएा, के गरूँ ? आफ्नो समूह त कता छुट्यो, कता ? टाढाटाढाबाट कुहिरो उडेर आयो र बाटो अँध्यारो बनायो ।
अब पर्खिएर हुन्न । मानिस उक्लिन थाले । चिसो स्याँठमा भिजेपछि, ज्यान बच्ला त ? जे पर्लापर्ला । म रूझ्दै हिडें । जुत्ता रूझ्न थाल्यो । मोजा भिज्यो । र, टनटनी दुख्न थालेका नङमा पानी भरियो । चहराउन थाल्यो । पेट खल्लो भयो ।
'ल बासुकी धारा आयो ।'
बासुकी धारामा ननुहाई माथि जान पाइन्नँ । माथिको ढिस्कोको टुप्पामा बडीमालिकाको मन्दिर थियो । बाटोभन्दा दुई सय मिटर पर ... रै'छ, बासुकी धारा । लाइन तयार । लाइनको बीचमा म ।
कुलकुल बासुकी धाराबाट पानी झरिरहेको थियो । म त छक्क । यस्तो भीरमा पनि सिमेन्टको धारा ? कसले बनायो होला ? म ज्यानमा पानी छर्केर शुद्ध भएा । नुहाउनलाई त ज्यान बाँकी कहाँ थियो र ? सप्पै पानी छर्किंदै, दसैंको बोकाझैं थर्थराउँदै फर्किरहेका थिए ।
ल, आइपुग्यो, मन्दिर । अब यहाँभन्दा माथि उक्लिनुपर्देन । किनभने उक्लिने ठामै छैन । माथि त आकास छ रोइरहेको । मन्दिर वरिपरि पाल गाडिएका थिए । कुनैकुनै पालमुन्तिर लगलगी काँप्दै मानिसहरू चिया सुक्र्याइरहेका थिए ।
बटालाजी भेटिए ।
'कता हरा'को' भन्दै तानेर लगे । टेन्ट गाडिसकेछन् । बिहान नभै दर्शन पाइन्नँ । टेन्टमै खुम्चिएर रात काट्नुपर्छ रे । पानी नपरे त रात काट्न सजिलै हुन्थ्यो रे । नाच्यो गायो । शिखरमा उभिएर तल नियाल्यो । यसपल्ट त रद्दी भो, बटालाजी बेलाबेला मुमुर्रिन्थे ।
बडीमालिकाबाट 'राजापुरको बत्ती देखिन्छ' भन्ने सुनेको थिएँ । हेर्न नपाइने भो ।
संयोगवस खानलाई एउटा पाल पसलमा पुरी तरकारी पाइयो । अब रात कसरी कट्ला ? पाल उडाउालाझैं हुरी चल्छ । ह्वात्त पानी भित्र छिर्छ । सप्पैका ओंठ नीला भइसकेका थिए । अघि त मानिसले भजन गाउाथे, यसपल्ट त हुरी र पानीले रातभरि भजन गाइरहे ।
'उठ् दर्शन गर्ने बेला भो,' बटालाजी कराए, 'लाइन लाग्नुपर्छ ।'
बिहानको तीन बजेछ । पानी थामिएछ । टेन्टमा सबै निदाएछन् । मैले ढल्किएको टाउको उठाएा । ओंठका चेपचेपबाट र्‍याल चुहिएछ, पुछेँ ।
ब्याग खोतलखातल पारेा । आमाले ध्वजा, अगरबत्ती पोको पारिदिनुभएको थियो । फेला पारेँ ।
हे दैव के भो ? जगत सुनारको सुनको पाउ त भेटिँदैन । कुनै गोजीमा पनि छैन । कहाँ गयो ? भननन रिङगटा चल्यो । कसलाई भनुँ ?
दर्शन गर्दा जुत्ता लाउनु हुँदैन रे । जुत्ता खोलेा । ओहो, दुवै बूढी औलाका नङ त फक्लक्क बाहिर निस्किएछन् । हावाले छुँदा पनि चसक्क दुख्छन् । म घाइते पाइताला लतार्दे मन्दिरतिर लागेा । लाइन लामै रै'छ । छ नबजी पालो आउलाजस्तो छैन ।
टङटङ कसैले घन्टा बजायो । मन्दिरको अगाडिपट्टि ठूलो घन्टा झुन्डिएको थियो । मैले सुनेँ- राजा बिरेन्द्रले हेलिकोप्टरमा त्यो घन्टा पठाएका हुन् रे । एक क्विन्टलको ।
भुइँमा पातलो तुषारो जमेको थियो । खाली गोडा । चिसो तालुतिर सर्न लाग्यो । हिजो रूझेका कपडा झन् ठिहिर्‍याउन थाले । रगत जम्लाजस्तो भयो ।
लाइन अघि सर्न थाल्यो । चिप्लेकिराझैं । पूजा सुरू भएछ । अबेरपछि, आकास विस्तारै उज्यालो हुँदै आयो । टाढाटाढाका पहाड टल्किन थालेका थिए । हिउँको टोपी लगाएका । हामीभन्दा तल । के म पृथ्वीभन्दा माथि छु ?
लाइन त अगाडि सर्दै गयो । तर मेरा गोडा भने जम्न थाले । बूढी औंलाको दुखाइ दिमागतिर सर्न थाल्यो । खाली पेट बाउँडिन थाल्यो । म आफूलाई थाम्नै सक्दिनँ कि के हो ? लाइनको पछाडिपट्टि एउटा चिच्चाइरहेको थियो, 'बम भोले ।' आफूलाई उभिन गाह्रो छ, त्यो भने त्यस्तरी चिच्चाइहेको छ, तागत कहाँबाट आउछ ?
अब त अति भो । उभिनै सक्दिनँ । फुर्लुङ पल्टिन्छु कि के हो ? 'बम भोले' मा अरूले पनि आवाज थप्न थालेछन् । सारा मन्दिर बम भोलेले रन्किन थाल्यो । अब म ढलेँ ।
हिउँझैं जम्न थालेँ ।
के भो कुन्नि । मेरो मुखबाट अचानक निस्कियो, 'बम भोले ।'
भननन रिंगटा चल्यो । आँखाअगाडि अँध्यारो भयो । त्यही अँध्यारो चिर्दे, एउटा उज्यालो झिल्का स्वात्त गयो ।
मैले भगवान देखेँ ।
'बमभोले,' फेरि सारा मन्दिर उछिट्टनिेगरी सबै कराए । म पनि थपिएँ । ज्यान अलिकति तात्यो ।
मैले बल्ल बुझेँ । किन यसरी सबैले बम भोले भन्न थालेका छन् ? बम भोले भन्दा ज्यानमा रगतको रफ्तार बढ्दो रै'छ । चिसोले जम्न थालेका अंगहरू तात्दा रै'छन् । त्यसपछि त अबेरसम्म 'बम भोले' ।
मेरो पालो आयो । ढोकाबाट भित्र चिहाएँ । धुप बलेको थियो । अगरबत्तीको धुवाँ फैलिएको थियो । ढुंगामा खोपिएकी बडीमालिका रातो कपडाले ढाकिएकी थिइन् ।
मैले अगरबत्ती, ध्वजा र पचासको नोट पुजारीलाई दिएा । उनले लिए । जगत सुनारको भाकल मनमनै बर्बराएँ, 'बडीमालिका, यसपालि जगत सुनारको छोरा होस् ।'
पुजारीले रातो टिका लगाइदिए ।
अब पालो आफ्नो भाकलको । मैले भाकल गरें, 'बडिमालिका यसपालि मलाई एसएलसी पास गराइदेउ । पास भएँ भने अर्को पालि पनि आउँछु ।'
....
आखिर म एसएलसी पास भएँ । गुड सेकेन्ड डिभिजन । गणितमा बत्तिस नम्बर । जगत सुनारले छोरो पाए । भाकल पूरा गर्न फेरि म बडीमालिका गएको छैन । भाकल पूरा गरेन भने श्राप लाग्छ रे । बीचमा जनयुद्धले जान पनि पाइएन । एकपल्ट फेरि जानु छ, कुनै दिन ।
भगवानले मलाई पर्खिरहेका होलान् ।

धन्यै मरिगएको .

2011-08-05T01:45:00.002-07:00

कात्तिक अन्तिम हप्ता थियो, सायद। बिहानैदेखि 'भिआइपी' साहुजीलाई छट्पटी थियो। होटलको नाम 'भिआइपी' राखेदेखि उनको नामै भिआइपी साउजी भएको थियो। सधैं दौरासुरुवाल र स्टकोटमा यताउता दगुरिरहन्थे। त्यसदिन हतार झन् बढेको थियो।
मसित उनका नौ-दस वर्षका दुइ छोरा र
एक्काइसवर्षे भाइ अजय सुर्खेत झर्ने तयारीमा थिए। सुरुवालको पछिल्लो भाग नचाउँदै उनी बिहानभरिमा तीनपल्ट मकहाँ आए।
'भाइ मेरा साखा सन्तान तिम्रै भरमा जाँदैछन्।' उनी एकदम गलेका थिए, 'ख्याल राख्नू।'
मंगलबार। साइतको बार। साढे दस बजे म पिठ्युँमा झोला कसेर तयार भए। दाइले एउटा डिभिडी पनि मेरो जिम्मा लायो। भनेको थियो, 'हेड बिग्रया छ। बनाएर राख्नू।'
मान्मको ओरोलो झनर्ेे बेला आमाले रुन्चे स्वरमा भन्नभो, 'राम्ररी जानू।'
'केटाहरूलाई भीरतिर जान नदिनू,' भिआइपीले भने।
साँझपख राकम बजार पुग्छौं। बिहान त बस पाइहालिन्छ, यही योजनामा हामी बिस्तारै ओरालो लाग्यौं। तल पुगेर मैले फर्किएर माथि हेरेँ। आमा टोलाउँदै मलाई हेरिरहनुभएको थियो। अनि म ठूलो ढुंगामा छेलिएँ।
डाँडामा डेढ महिना कुजिएका फुच्चेहरू सुर्खेत पुग्नेबित्तिकै फिल्म हेर्ने योजना बनाइरहेका थिए। चन्चल थिए, पन्छीझैं। ती बेलाबेला बाटोछेउका ठूल्ठूला ढुंगामा उफि्रन्थे।
'ए, त्यता नजाऊ,' म डिभिडी झुन्डिएको दायाँ हात झट्कार्थें। हात पनि गलिसकेको थियो।
'अंकल, दिनू हामी बोकिदिन्छौं,' एउटाले भन्यो। त्यसपछि हाइसन्चो भो। डिभिडी कहिले एउटा हात, त कहिले अर्को हात।
मध्याह्नको घाम। तालु पगाल्नेगरी चर्किरहेको थियो। झन् कर्नालीको किनारमा पुगेपछि त पाइतला पनि जल्न थाले। जुत्ता कर्नालीमा मिल्काइदिउँझैं लाग्न थाल्यो। फेरि फुच्चेहरू जहाँ सितल देख्यो, त्यहीँ थ्याच्च बस्थे।
तन्द्रामा उघिरहेको खुलालु नाघुपघि, भुंग्रोझैं रापिलो भएको कर्नालीको बगर। बाटोलाई गुजुप्प घेरेका सिस्नुका झ्याङ छिचोल्दै हामी हिँडिरह्यौं। काखी र तिघ्राका काप भब्बाउन थालिसकेका थिए।
खिड्कीजिउला पुगुन्जेल त पिडौंला पनि टनटनी दुख्न थालिसकेका थिए, टनक्क फुलेको पिलोझैं। सर्‍याक्क पाइन्ट ददारिँदा पनि दुख्थे। बाटो खुलेपछि, अचानक खेतैखेतले भरिएको खिड्कीजिउलामा पनि बजार बनेछ। गाडीबाट ल्याएका सामान बर्खामा यतै र्झछन्।
अस्थायी बजार भएर होला, प्रायः घर झुपडीजस्ता देखिन्थे। छानाभरि बर्सादी। छेउको कर्नालीबाट हुत्तिएको बतासले ती बर्सादीलाई छोएर जाँदा, ती चराको पखेटाझैं फड्फडाउँथे।
खिड्कीजिउलामा खाजा खाएपछि थकान अलिकता मेटियो। हामी सडकैसडक हिँडिरहेका थियौं। उही गाडीको बाटो। गाडीको बाटो भनेर के गर्नु, बर्खामा हिँडेका ट्रयाक्टरले बाटोमा दुईवटा गहिरा-गहिरा कुला खनेका थिए। जिप त तिनका डिलैडिल हिँड्थे।
'दाइ,' हिँड्दाहिँड्दै टक्क अडिएर अजयलेे भन्यो, 'राकममा जिप पाए त जिपमै जानुहुन्थ्यो।'
'पाए त हो,' मैले यत्ति भनेँ।
हुन त मलाई पनि बसमा जान कहाँ मन छ र ? सिटभन्दा दोब्बर मानिस। छतमा त्यसको दोब्बर। बस पनि हाँसझैं ढलक-ढलक भीरतिर ढल्किन्छ। छिः उल्टीको फोहरा। सास र्फन पनि घिनलाग्दो।
बसवालाले जिप त छुनै दिन्नन् रे। कतिलाई जिपबाट ओरालिदिएका छन् रे। जे भए पनि तिनकै बस चढ्नुपर्छ रे। यस्तो पनि हुन्छ क्यै।
कसरी कट्ला भोलिको बसयात्रा ?
पौने चार बजेतिर, बाटोछेउको चियापसलमा दैलेखी साउजीहरू भेटिए। ती सडकछेउको दुबोमा उत्तानो परेका थिए। अगेनामा चियाको कित्लीको बिर्को थर्थराइरहेको थियो।
'बस, च्या खाऊ,' एउटाले भने, 'सागै जाउँला।'
ती साउजी दाइभाइ हुन्। दुवैको मान्ममा कपडा पसल छ। दाइ चैं आइरनको धारवाला सर्ट र पाइन्टमा थिए भने भाइ माथि टिसर्ट र तल गोजी नै गोजीको पाइन्टमा। पाइन्ट ठ्याक्कै त्यस्तो हरियो टाटेपाटे, आर्मीको जस्तो।
'हुन्छ नि त। खाम्।'
चिया पिएर हिँड्दाहिँड्दै साउजीहरू पछि छुटे। राकम पुगेपछि त भेट भइहाल्छ। हामी अघिअघि हिँड्न थाल्यौं।
अछामको आकासै आकास हिँडिरहेको घाम अगेनाको भुंग्रोझैं सेलाउँदै गयो। कर्नालीको रखवारी गरिरहेका पहाडका तालुमा हिँड्न थाल्यो। आँखाभन्दा परसम्म पसारिएको कर्नाली टल्किन थाल्यो। चिसो बतासले ज्यान सुम्सुम्याउन थाल्यो।
आखिर घाम निभ्यो। आकासको डिलैडिल फिक्का चन्द्रमा देखियो। हामीसागै हिँड्न थाल्यो। हामीले हाम्रा पछि न'आ भनेनौं। बरु, हामी पनि जूनकीरी भयौं। मेरा हातमा सानो टर्च थियो। त्यसको उज्यालोमा फुच्चेहरू छाया अघि पारेर हिँड्न थाले।
अँध्यारोमा फुच्चेहरू डराएछन् कि के हो, त्यति बोलेनन्। लुखुरलुखुर हिडे। बाटोछेउछाउका घरहरूमा मधुरो टुकी बलिसकेको थियो। बेलाबेला कुकुरले भुक्दै पछ्याउँथे।
आखिर आइपुग्यो राकम बजार।
...
लोडसेडिङझैं चारैतिर अँध्यारो थियो। पसलपसलमा लालटिनको मलिन उज्यालो छरिएको थियो। भोलि बस यहीँबाट जान्छ, त्यसैले बजारमा हल्लाखल्ला थियो। कालीकोटे र अछामीहरू होलान्, सप्पै।
'यता बस।'
'ओ बाबुसाहेब, यता बस।'
हामीलाई देख्नेबित्तिकै होटलवालाहरू ढोकामा उभिएर कराउन थाले। म गर्दन तन्काउँदै हिँड्न थालेँ।
'म पनि कालीकोटकै हुँ,' एउटा होटलअगाडि ठिंग उभिएको साहुजीले भन्यो, 'यतै बस। अरू पनि छन्।'
'अंकल यहीँ बसौं,' भन्दै फुच्चेहरू होटल छिरे। कालीकोटे साहुजी भएकाले आप|mनिन गएका होलान्। हामीले झोला बिसायौं। एकछिनमा दैलेखी साउजीहरू पनि आइपुगे।
'ए यता पो,' उनीहरू हाँसे, 'हामीले कति खोज्यौं।'
'हामी त यतैै बस्ने भइम्।'
दैलेखी साउजी पनि यही होटलमा बस्ने भए। लौ त, साउजी कोठा देखाऊ। साउजीले कोठा देखायो। दैलेखी साउजीहरू एउटा पलङमा सुत्ने भए। हामी भने दुइटा पलङ गाफेर लहरै। फुसको छानो। एउटा सानो झ्याल। उकुसमुकुस गर्मी। खटमल मार्न छर्केको मेटासिडको गन्ध।
साउजीले लालटिनको मधुरो उज्यालोमा कुखुरो भुत्ल्यायो। अबेरसम्मको गफैगफमा भात पाक्यो। बाफ उठिरहेको थाल टेबुलअगाडि आयो। तातो भातको बासनाले ह्वात्त भोक बढ्यो।
थकानले चुर ज्यान पिरो मासुले तात्यो।
खाना र बासको पैसा तिरिसकेपछि, लालटिन उचाल्दै साहुजीले भन्यो, 'ल हड् ... सुत्न जाऊँ।'
फुच्चेहरू हाइले च्यातेको मुख फैलाउँदै साहुजीको पछि लागे।
...
ट्वा ट्वा ...
म झल्यास्स ब्युझिएँ। बिहान भयो कि के हो ? बस हिँड्न थाल्या त छैन। निद्रा छुमन्तर भो। म टर्च खोज्न हतारिएँ। खत्रयाक-खुत्रुक आवाजले दैलेखी साउजीहरू पनि ब्युझिए।
'दाइ, बस हो कि ?' अजय पनि उठेछ।
'हो कि के हो ?' म मख्ख पराे, 'जाऊ हेर त।'
अजय टर्च लिएर तल दगुर्‍यो। एकैछिनमा आयो।
'दाइ जिप रैछ,' उसले सास फुलेको आवाजमा सुनायो, 'लैजान्छु भन्या छ। सुटुक्क आउनू, पर कुरेर बस्छु भन्या छ।'
'अरूलाई था नदिऊ,' दैलेखी साउजीले भने, 'सुटुक्क जाऊ।'
फुच्चेहरू उठेर हाइ गर्न थाले। मैले हतार-हतार पाइन्ट लगाएँ। यसरी चोरझैं सुटुक्क त कहिल्यै हिँडिएको थिएन। बाहिर चन्द्रमाको मधुरो उज्यालो भुइँभरि छरिएको थियो। फुस्रो सडक तमतन्न परेको थियो। हामी छायाझैं लुसुक्क होटलबाट बाहिरियौं।
बसवालाले थाहा पाए त मार्छन्।
दुई सय मिटर पर ... जिप जूनको उज्यालोमा ठिंग उभिएको थियो।
'टर्च नबाल्नुस्,' जिपतिरबाट आवाज आयो।
मैले स्वाट्ट टर्च निभाएँ। जिपछेउ दुई जना ठिटा उभिएका थिए। एउटा दुब्लो, अर्को मोटोघाटो। पछि पो थाहा भो, दुब्लोचाहिँ डाइभर रैछ। थारू। अर्को चैं जिप साउ।
डाइभरले जिपको पछाडिको ढोका उघार्‍यौं। हामी उक्लियौं। सिट त दुईतिर लामा। माइक्रोबसका जस्ता। बायाँतिर दैलेखी साउजी र म बस्यौं भने दायाँतिर भिआइपी परिवार। डाइभरले पछाडिको ढोका बन्द गर्‍यो र ताल्चा मार्‍यो। ढोकाको के भर जहाँ पनि ह्वात्त खुल्न सक्छ।
'सबै आउनु भो ?' साउले सोध्यो।
'यत्ति हौ।'
जिप स्वाट्ट स्टार्ट भो र ह्वात्त दगुर्‍यो। खुसीले मेरा गाडा बिस्तारै काँपिरहेका थिए। आनन्दले सुर्खेत पुगिने भो। न त भीड, न त उल्टी।
'एक जनाको चारसय पचास लाग्छ।' साउले अगाडिको सिटबाट पछाडि फर्किएर भन्यो।
'दिम्ला।'
जिप उज्याल प्रकाशका लप्काले रुख सुम्सुम्याउँदै दगुर्‍यौं। सडकछेउछाउका रुख पनि निदाका होलान्, जंगल सन्नाटाले भरिएको थियो। जंगलभरि जिपको थर्थराहट फैलियो। फुच्चेहरू जिप चढ्न पाएर रमाएछन्। बेलाबेला मतिर हेरेर खिस्स हास्थे।
जिप रातामाटा बजारको छेउमा टक्क अडियो। डाइभरले हर्न बजायो। कसैलाई बोलाको होला। यही मौकामा मैले घडी हेरेँ। थुक्क, साढे बल्ल एक बजेछ। जिप हिँडेको आधा घन्टा त भो नि।
साढे बाह्रमा पो हिँडिएछ ? हत्तेरी, साढे बाह्रको साइत राम्रो हुन्न भन्छन् त।
एउटा घरबाट घर्‍याक्क दैलो उघारेर एउटा केटो बाहिर निस्कियो, ब्याग हातमा झुन्ड्याउँदै। जिपतिर हेर्दै आँखा मिच्यो। डाइभरले ताला खोल्यो। केटो भित्र पस्यो र फुच्चेहरूको छेउमा बस्यो। ब्याग सिटमुनि घुसार्‍यो। फेरि ताला लाग्यो र जिप बेस्मारी हुइँकियो।
जिप माथि-माथि चढ्दै गयो, कर्नाली भयो तल-तल। अबेरपछि, मसिनो कर्नालीभन्दा धेरै माथि जिप थर्थराइरहेको थियो। पौने तीन बजे, रामाघाट आइपुग्यौं। पहिलाको चल्तापुर्जा बजारबाटो माथिसम्मै पुगेपछि निखि्रएको थियो।
'म गाडी चलाउन सक्दिना।' जिप रोकेर डाइभरले भनी त हाल्यो, 'एकछिन सुत्छु।'
बजारभन्दा अल्ली माथि सडकछेउ जिप सुस्तायो। सबै जिपमै ढल्किए।
म बाहिर निस्किएँ।
'जाऊ त दोकानमा चिया पाइन्छ कि ?' पिसाब फेर्न निस्किएको जिप साउले खुसुक्क भन्यो।
यस्तो पेट खल्लो भा'को बेला चिया पाए त मज्जै हुन्थ्यो। साउले सायद, पहिला बास बसेको होटल हुनुपर्छ, त्यहाँ पुर्‍यायो। बाहिर अगेनामा आगोका झिल्काझिल्कीमात्र थिए। दैलोको चेपबाट मधुरो टुकीको उज्यालोका मलिन धार बाहिरसम्म आएका थिए।
'साहुजी ?' जिप साउले दुई पल्ट बोलायो।
जवाफ आएन।
'सुत्न जाम्।' ऊ जुरुक्क उठ्यो र घर पछाडि गयो। म पछि लागेँ। बाँसका लिंगाको थोत्रो भर्‍याङ चढाएर माथि पुर्‍यायो। अँध्यारोमा छामछुम गर्दा पलङ भेटियो। पलङमा सिरकका चाङ लागेका थिए।
म एउटा पलङका डङरंग पछारिएँ।
...
ट्वा ट्वा ... जंगली हात्तीझैं जिप कराइरहेको रैछ। अबेरपछि, झल्यास्स ब्युझिएँ। दैलोनेर रमरम उज्यालो पोखिएको थियो।
'यस्की मा ...।' साउ पनि उठ्यो र पलङबाट हाम फाल्यो।
हामी हतारहतार तल झर्‍यौं। 'अंकल।' फुच्चेहरूले देखेछन्, कराए। जिप बजारछेउको खोलाकिनारमा उभिएको थियो। फुच्चेहरू काँतर देखिन्थे। दैलेखी साउजीको पनि अनुहार खस्किएको थियो।
'कता गएको ?' उनीहरू कराए, 'हामीले कति खोज्यौं।'
म बोलिना।
'अंकल।' फुच्चेहरूले सासले बोलाए।
म छेउमा गएँ। अघि डाइभरले जिप निद्रामै हाँकिदिएछ। धन्नै खोलाका उल्टिएको रे। डाइभरले भने यत्ति सुनायो, 'ब्रेक नै लागेन।'
जे भयो, भयो।
चिया दोकानका साउजी उठेछन्। एकएक गिलास कालो चिया पिएपछि, सावधानीपूर्वक जिपले खोला तर्‍यो। र, उक्लिँदै गयो।
पहाडमा घाम झुल्किएको हेर्नु जतिको मजा त अरू कहाँ होला र ? फुङ्ङ उडेका चुचुरा पनि रंगीन हुँदै जान्छन्। नम्बरी सुन जस्ता। माथि-माथिका पहाड पनि त्यस्तै देखिए। यो त एकछिनको आनन्द भो। पीडा त छ नि, पर ... पहाडमा मधुरो बिरालोले खोस्रेजस्तो बाटो देखियो, अब त्यहीँ पुग्छ जिप।
यो जिप पनि कम्ती त छैन। सडक विभागको जिप रैछ। पहिलो लटको। अहिले झिल्के साउले सुर्खेत राकम चलाउँछ। अलि अग्लो उकालो आयो कि जिप वरै घोडाझैं हिनहिनाउँछ।
अँध्यारोमा त जिप कता कुद्यो, कता ? उज्यालोमा भने लगलगी गोडा काँप्न थाले। तल ट्युबलाइटझैं बलिरहेको कर्नाली। माथि पहरो। बाटो पनि जता भीर त्यतै ढल्किएको। त्रासले सप्पैका ओठमुख सुक्न थाले। एकमिटर फराकिलो बाटो। बेलाबेला टायरमा ठोक्किएका ढुंगा भीरबाट तल गुल्टिन्छन्। म बाहिर हेर्न सक्दिना। जता आँखा घुमाए पनि पुग्ने त त्यै भीरमा हो।
डेढ दुई घन्टा लगातार दगुरेपछि, जिप घ्याच्च रोकियो। सबैले बाहिर हेरे। बाहिर भर्खर सडक उक्लिएका दुई जना मानिसले हात उठाएका थिए। साउ खिस्स हास्यो। डाइभरले ताला खोल्यो। दुई वृद्ध भित्र पसे र मेरै छेउ बसे। दुवैको निधारमा रातो अक्षता थियो। लामै यात्रामा हिँडेजस्ता छन्।
'कहाँबाट आउनु भाको ?' उनीहरूले सोधे।
'मान्मबाट।'
कुराकानी यत्ति नै भो। डर त तिनलाई लागे होला। ती आफ्नै काखमा घोप्टो परे।
घडी हेरेँ, सवा आठ भैसकेछ। दैलेख लागिसकेछ। जिप पनि पहाडको चुचुरामै पुगेछ। नाकको डाँडीजस्तो ठाडो उकालो सुरु भो। जिप घोडाझैं उपि|mँदै उकालोमा ठसठस कन्न थाल्यो। तल छ, मधुरो कर्नाली। कर्नाली र सडकको बीचमा एउटा हरियो त्यान्द्रो छैन। ढुंगैढुंगा। माथि पहरो। छतमै खस्छन् जस्ता बाहिर निस्किएका ढुंगा। जिप दसको रफ्तारमा थर्थराउन थाल्यो। यो उकालो त साह्रै रैछ। डाइभर स्टेरिङतिर घोप्टियो। जिपले धुवाँको मुस्लो पाद्यो। घ्यार्र घ्यार्र ... चिप्लेकिराझैं उक्लिन थाल्यो।
लौ चढ्यो ... चढ्यो। मैले मुठी कसेँ।
लौ जा। जिप त पछाडि पो सर्न थाल्यो, रफ्तारमा। एइ, डाइभर बे्रक लगा। दुइपल्ट जिप घ्याच्च घ्याच्च रोकियो।
मरेँ नि आमा।
जिप रोकिएन। झन् स्वात्त पछाडि सर्‍यो। मेरो हंश उड्यो। फुच्चेहरू चिर्र चिच्चाए। जिप पहरोतिर सोझियो। मैले काँतर आँखाले पहरोतिर हेरेँ। पहरो नजिक-नजिक-नजिक हुँदै गयो।
धड्याम्म ...
आखिर मरिहालेँ। होस रहेन। डर रहेन। जिप उछिट्टएिर सडकमा पछारियो। झर्‍याम्म फुटेको सिसा खस्यो। म बसेको सिट फुस्किएर फुच्चेहरूको छातीमा बजारियो। ती काठको मुढोझैं यताउता ठोक्किए। जिप घिसि्रादै सडककिनार पुग्यो। डिलबाट दुईपल्ट ढलक-ढलक कर्नालीतिर ढल्कियो।
संसार सक्कियो।
धन्न जिप गुल्टिएन। घ्यार्र घ्यार्र गर्दै सडकमा ददारिन थाल्यो। मैले डाइभरतिर हेरेँ। सिटमै लुलो भएछ। माथि हेरेँ, सिसा फुटेको झ्यालबाट टाटेपाटे गोडा माथि उक्लियो, दैलेखी साउ रैछन्।
अरू त जिपभित्रै एकअर्कामाथि गुजुल्टिएछन्। म चिच्चाउन पनि सकिना। केवल आफ्नो टाउकोमाथिको झ्यालको सिसामा हिर्काइरहेँ। सिसा फुटेन। धुलो र धुवाँले जताततै अँध्यारो भयो।
एकछिन पछि बल्ल होस आयो। पछाडिको ढोका त ह्वाङ्ङै रैछ। म बाहिर लतारिएँ। अजय पनि ढोकातिर लतारियो। जिप बन्द भो। डाइभर खोच्याउँदै बाहिर आयो। दैलेखी साउ र जिप साउ दगुर्दै आए र फुच्चेहरूलाई बाहिर तानिदिए।
म ब्याग खोज्न थालेँ। जिपको कुनामा भने डिभिडी थरर्र हल्लिरहेको थियो।
म ब्याग र डिभिडी तान्दै बाहिर निस्किएँ र भुइँमा लमतन्न परेँ। आखिर कसैलाई केही भएनछ। अघि चढेका एउटा बुढाको कन्चटबाट रगत बगिरहेको थियो। मैले फुस्रा आँखाले फुच्चेहरूतिर हेरेँ। ती पनि ठिक रैछन्। सातोचाहिँ गएछ।
कर्नालीलाई भोक रैनछ, हामी बाँच्यौं।
करिब बीस मिनेटपछि, बल्ल मेरा गोडा लगलगी काँपे। मुटु चिसो भो। मृत्युको डर सुरु भो। जिप अलिकति ढल्किएको भए त सोझै कर्नाली पुग्थ्यो, कसैले थाहा पाउने थिएन, कहाँ पुग्यौं हामी।
'तपाईंहरूको भाग्य बलियो रैछ। हामी पनि बाँच्यौं।' अर्काको रगत थामिरहेका बुढाले तुरुक्क आँसु झारे, 'हामी चढ्नेबित्तिकै जिप पल्टियो। हाम्रा दशा पनि काटिए।'
धुलो र डर भरिएको अनुहार बोकेर दैलेखी साउहरू अलि पर टुक्रुक्क बसेका थिए। ती पनि बोल्न सकिरहेका थिएनन्। डाइभर भने जिपमा छेलिएर रोइरहेको थियो।
साउ ठिक थियो।
'मेरो जिप त सक्यो।' उसले एकछिनमा रुन्चे स्वरमा भन्यो, 'भाडा दिनुहुन्छ कि ?'
म लगलगी काँपे, मर्नुअघि भाडा दिएर मर्नु ?
...
फुच्चेहरू खोच्चाउँदै हिँडे। अजयको छातीमा रातो डाम थियो। त्यै पनि हिँड्न सक्यो। म पनि हिँडे। दैलेखी साउहरू एकछिन पछि आउने भए। बुढाहरू घर फर्किए। साउ र डाइभर जिपछेउ निन्याउरो अनुहार लाएर टुक्रुक्क बसिरहे।
एक घन्टा खोच्याउँदै हिँडेपछि, दुई चारवटा धुवाँ पुत्ताइरहेका पसल देखिए। पादुखोला आइपुगेछौं। एउटा पसलको पिढीमा थचक्क बस्यौं। धुलाम्मे र डर भरिएको हाम्रो अनुहार देखेर पसलले सोधे, 'के भो ?'
'जिप पल्टियो।'
'कसैलाई केही भयो ?'
'खासै ठूलो चोट लागेन।' मेरो आवाज अझै काँपिरहेको थियो।
साउजीले प्रेमले हामीलाई चाउचाउ बनाइदिए। त्यो खाएपछि ज्यान अलिकति तङ्गि्रयो। पादुका खोलाको माथितिर सोझै आकास उक्लेको बाटो छ। हामी त्यही बाटो जानु छ।
करिब साढे दुई घन्टापछि बस आइपुग्यो। उही अटेसमटेस। हामी ठिंग उभियौं। 'चाँडो आऊ।' कन्डक्टर करायो। फुच्चेहरू डराईडराई मेरा पछि लागे।
'इनको जिप भर्खरै पल्टिएको हो।' साउजीले भनिदिए, 'राम्ररी लगिदिनुहोला ?'
'ए, त्यैै जिपमा हो तिमेरू चढेका ?' कन्डक्टरले सोध्यो।
'हो।'
'अर्कोमा आउनू।' कन्डक्टरले ढ्याक ढ्याक ढोका हिर्कायो, 'तिमेरूको दशा बिग्रया छ। लैजान मिल्दैन।'
म बोल्नै सकिना।
'दशा त सक्किहाल्यो नि।' साउजी हाँसे, 'लगिदिनुस्। बच्चा छन्।'
कन्डक्टर अल्मलियो।
छततिरबाट एक-दुई जनाले भने पनि, 'यो बसमा हामी पनि चढ्या छौं। इनको दशाले लतारेछ भने लतारिउँला।'
कन्डक्टरको केही लागेन। फुच्चेहरू लिएर अजय बसभित्र पस्यो। म छततिर उक्लिएँ। एउटा कुनामा टुसुक्क बसेँ। कसैले केही सोधेन। बस हिँड्यो।
अब मसित कुनै डर थिएन।
छतको पल्लो किनारमा एउटा ठिटो घुँडा घुम्चाएर सुन्तलाको बोरामाथि घोप्टिएको थियो। अबेरपछि टाउको उठायो। ए जिपको साउ पो रैछ। आँखा जुधे। खिस्स हास्यो। म पनि हाँसेँ र सोधेँ, 'के भो ?'
'आफ्नो गाडी त गोलखाडी गो।' उसले यत्ति भन्यो र फेरि घोप्टियो।
...
साँझपख बस वीरेन्द्रनगर पुग्यो। धुलो उडाउँदै बसपार्कमा घ्याच्च रोकियो। दिनभरि खुम्चिएर गोडा निदाएछन्। लुला भएछन्। म लुला गोडा लतार्दै तल झरेँ। उभिनै गाह्रो होलाजस्तो भो। फेरि दायाँ काँधको पातो टनटनी दुखिरहेको थियो। बिहान मृत्युले छोएर गएको म साँझपख ठिंग उभिएको थिएँ, एकदम कमजोर।
के मृत्युले छोएर गएका सप्पैलाई यस्तै हुन्छ ?

अलबिदा भवानी दाइ

2011-08-05T01:45:00.000-07:00

भवानीदाइले एकहप्ताअघि एउटा साहित्यिक कार्यक्रममा मलाई कोट्याएका थिए, 'खै कविता देको ?'म हाँसिरहे।
'भानुको नयाँ अंक आउनै लाग्यो,' मोटो पावरदार
चस्माभित्रका छिपछिपे आँखाले मलाई गढेर हेर्दै उनी हाँसेका थिए, 'फोन नम्बर पनि दिनुस्। अस्ति मेरो मोबाइल हरायो। तपाईंको नम्बर पनि हरायो।'

भवानी घिमिरे दाइको यही कुरा मलाई रमाइलो लाग्थ्यो। हरेक पल्ट बूढा मान्छे चिन्दैनन् कि, म ठान्थेँ, तर हरेक पल्ट उनी मलाई चिनिहाल्थे। यसरी भवानी दाइ, भर्खरै लेखनमा आएका कवि तथा लेखकलाई चिन्थे। अझ उनीहरूको प्रतिभाको खबर उनका अगाडि लुक्दैनथ्यो। भानु पत्रिकाका पछिल्ला अंकहरू तिनै नयाँ साहित्यकारका रचनाले भरिएका हुन्थे।
त्यति हो, भानुका पछिल्ला अंक भानुदाइका उमेरले थिचिएर दुब्लाउँदै गएका थिए। त्यही पनि भवानी दाइले भानुलाई अस्ताउन दिएनन्। लुलो हुँदै गएको दायाँ हात कमाउँदै उनी हरेक भेटमा भानुको नया अंक दिन्थे।
र, हरेकपल्ट भानुका लागि नयाँ रचना माग्थे।
भवानी दाइलाई मैले पहिलोपल्ट बागबजारको एउटा अँध्यारो कोठामा भेटेको थिएँ। उनी भानुको नयाँ अंकको तयारीमा थिए। कमजोर भएका आँखालाई चिम्सा बनाउँदै एफो साइजमा प्रिन्ट भएको पत्रिका अगाडि टेबुलमा फैलाएर उनी दिनभर निहुररिहन्थे।

गहिरो र एकदम खस्रो आवाजका भवानीदाइ प्रायः ढाकाटोपीमा देखिन्थे। टोपी नभएका दिन भने सिमलको भुवाजस्ता कपालमा उनी बुढो सिमलको रुखजस्तो देखिन्थे। गर्मीमा खरानी रङको सफारी सुट हुन्थ्यो भने जाडोमा खैरो रङको ओभरकोट। पावरदार चस्माभित्रका आँखा छेउछाउ कालाकाला धब्बा। चिया पिउँदा पनि उनका हात विस्तारै काँपिरहन्थे।
करिब आठ महिनाअघि एउटा पत्रिकाको अन्तर्वार्ताका लागि म भवानी दाइले दिएको ठेगाना लिएर चाबहिल पुगेको थिएँ। उनी गर्धन तन्काई-तन्काई मतिर हेररिहेका थिए। चाबहिलको एउटा घरको दोस्रो तलाको अँध्यारो कोठामा भानुको कार्यालय थियो। दुइटा कुर्सी, दुइटा टेबुल। भित्ताभर साहित्यकारका पोस्टर। त्यही मुन्तिर भवानी दाइ टेबुलमा फैलिएका कागजमा घोप्टो पररिहन्थे।
त्यस दिन अबेरसम्म मैले भवानी दाइलाई पुरानो बाकसझैं खोतलखातल पारेको थिएँ।
७९ वर्षको उमेरसम्म उनको मनमा कुनै तुष थिएन। कहिलेकाहीँ लागिदिने एक्लोपन पनि आफैले रोजेको हो, उनलाई लाग्थ्यो।
'मैले जीवन 'कज'को निमित्त समर्पित गरेँ,' उनले त्यसदिन मुस्कुराउँदै भनेका थिए, 'यस्तो आनन्द क्यैमा हुँदैन।'
कति दिएँ, कति पाएँ ? सायद, उनलाई हिसाब-किताब गर्ने फुर्सद थिएन। भानुले कहिल्यै फुर्सदै दिएन।
कहिलेकाहीँ फुर्सद भइहाल्यो भने भवानी दाइ अतितयात्रामा हिँड्थे। जस्तै सडक कविता यात्राको कार्यक्रम सकेर न्युरोडबाट र्फकंदा एउटा पुलिसले धम्काएको थियो, 'म तिमेरूलाई बोरामा बाँधेर बुङमतीमा फालिदिन्छु, बुझ्यौ ?'
र, पनि सडककविता क्रान्ति सफल भयो।
०४६ सालमा भूपी शेरचनले राजाको पक्षमा कविता लेखेर गोरखापत्रमा छापेपछि, भवानी दाइ धेरै वर्ष भूपीसित बोलेनन्। झापाको साहित्यिक कार्यक्रममा भूपीको स्वागतमा उभिएका भवानी दाइ देखेर भूपीले अंगालो मारेर रुँदै भनेका थिए रे, 'भवानी मलाई माफ गर।'
र, भूपीले माफी पाए।
भवानी दाइ नै हुन्, जसले भूपीका सुरुवातकालीन कविता सुनेर भनेका थिए, 'भूपी, तिम्रा कविता नारा भए।'
भूपीले धेरै नयाँ कविता भवानी दाइलाई नै सुनाए।
भूपी अहिले नेपाली गद्य कविताका जग भएका छन्। भवानी दाइलाई यसले आनन्द दिन्थ्यो। 'इगो' कहिल्यै पालेनन्। गोरेटोबाट राजमार्गमा आइपुगेर अल्मलिएका स्रष्टालाई सही बाटो देखाइदिएर भवानी दाइले धेरैलाई गुन लगाएका छन्।
कहिलेकाहीँ फुर्सदमा भवानी दाइलाई आग्रह गर्‍यो भने उनी कविता पनि सुनाउँथे। आक्रोस भरिएका कविता। कविता वाचनका लागि भवानी दाइ एउटा पाठशाला नै थिए। मोटो आवाजमा जब उनी कविता सुनाउँथे, आँखा ठुल्ठुला हुन्थे। चिटचिट पसिना निस्किन्थे। पछिल्लो समयका कविता सुनाउन थालेपछि, दम र खोकीले न्याक्थे। त्यसैले भवानी दाइ अरूका कविता नै बढी सुन्थे। धापको उनीसित कमी थिएन। अखबारी पत्रकारतिँमा पनि भवानी दाइले धेरैलाई गुन लगाएका छन्। भवानी दाइको जीवनयात्रा अक्षरका डिलैडिल हिँड्यो तर कहिल्यै लड्खडाएन।
एक हप्ताअघि मात्रै एउटा कवितासंग्रहको विमोचनमा भवानी दाइसित जम्काभेट भएको थियो। भवानी दाइ केही दुब्लाएछन्। हात अझ बढी काँप्न थालेछन्। बागबजारतिरका पुस्तक पसलमा भानुको नया अंक लिएर नआएको धेरै भइसकेछ। बुढ्यौलीले न्याक्दै गएका भवानी दाइको अनुहारमा भने त्यही तेज थियो। त्यही उत्साह र त्यही सपना। मानौं, उनी उमेरको अग्लो पहाडलाई कुइनाले धकेल्दै अघि बढेका छन्।
नौ महिनाअघिको अन्तर्वार्तामा उनले सुनाएका थिए, साठी सालमा दमले थलिएर नर्भिक हस्पिटल पुग्दा भवानी दाइले सोचेछन्, 'म सक्किएँ।'
कुन्नि केले उनलाई यहाँबाट जान दिएन।
र त, त्यस दिन उनले सुनाएका थिए, 'म बाँचेँ। र, पाँच वर्षसम्म गर्न बाँकी काम गरेँ।' अनि, भवानी दाइको दृढ साहस थियो, 'म अझै बाँच्छु।'
उनको कुरा मैले पत्याएको थिएँ।
तर, भवानी दाइ हिँडेछन्। चुपचाप।
उनको देहावसानको खबर सुनेर म एकहप्ता अघिका उनका काँपिरहेका हात सम्झिरहेको छु, जसमा भानुको नया अंक सुम्सुम्याउने लालसा थियो। र, ती चम्किला आँखा सम्झिरहेको छु। जसमा अझै जीवनप्रतिको विश्वास थियो।

शहरमा एउटा परदेशी

2011-08-05T01:44:00.000-07:00

नखोलेरै राखिएको एउटा बन्द खाम थियो
भित्र के-के थियो कुन्नि बाहिर मेरै नाम थियो ...
सँधैं-सँधै बग्ने खोली एकै छिन रोकिइदेऊ
तिम्रो बेगसंग मलाई अलीकती काम थियो।
गजलकार ललिजन रावलको कामको 'बेगवान नदी' काठमाडौंमा छैन। बेगवान नदी खोज्ने नै हो भने ललिजनले
आफ्नै जन्म थलो अछाम, कालीका गाविस सुँगाली गाँउ पुग्नु पर्छ। तर धेरै भयो, ललिजन सुँगाली पुगेका छैनन्। तर, अहिले पनि गजलमा प्रकृतिका कुरा लेख्न पर्‍यो भने उनका आखाभरी त्यही गाउँ आउँछ - त्यो गाउँ जहाँको खोलामा पहिलो पल्ट डुँगा चढ्दा सात वर्षे बालक ललिजनले घर फर्किएर डुँगा बनाउने अठोट गरेका थिए। यद्यपि ललिजनले कहिल्यै डँुगा बनाएनन्। र त उमेरको यो मझदारमा अल्मलिएका छन्। ४५ वर्षे उमेरमा ललिजनलाई लाग्न थालेको छ- रिटायर्ड भएपछि त सहरमा बस्न सकिनेवाला छैन। गाउँ गएभने पनि दिन बिताउन गाह्रो हुनेछ ।
भविष्य चिन्ताले यसरी न्याके पनि ललिजनको अतित भने मज्जैले बित्यो। शिक्षक भएर काम गरे, क्यासिनो नेपालको अफिसर भए र रेडियो नेपालमा सरकारी जागिरे भए। र अहिले पनि छन्। विडम्बना आफ्नै रेडियो नेपालबाट बजाउनका लागी ललिजनसँग 'प्रफेक्ट' संगीत र आवाजका गजल छैनन्। तर पनि बिनातुष उनी बिहानै सिंहदरबार पस्छन्, काम गर्छन र दिउसो बाहिर निस्किन्छन्। घर फर्किएर हिन्दी किताब अनुवाद गर्छन्। पूर्ण व्यवसायिक अनुवाद।
ललिजनका मित्रहरूको संख्या पनि पातलिदैंछ। त्यसैले बाहिर रल्लिएर हिड्ने पनि त्यति जाँगर छैन। चालिसको दसकमा न्यूरोड पिपलबोटतिर झुकिल्रहने ललिजन अचेल त्यता देखिँदैनन्। बरु सहरमा जमिरहने गजलको महफिलमा प्रमुख अतिथीको आसनमा मुस्कुराइरहेका हुन्छन्। कमाएको यस्तै सम्मान त हो, ललिजनलाई यसमा ठूलो गर्व छ। उनी भन्छन्, 'म मेचीदेखी महाकालीसम्म पुगेको छु- गजल बोकेर।'
ललिजनको 'साहित्यिक बायोडाटा'मा ६ वटा किताब र राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार ०५२ लगायतका केही पुरस्कारका नाम उल्लेख छन्। नेपाली गजलको पहिलो वैधानिक ग्रन्थ 'समकालीन नेपाली गजल-०४७' को सम्पादक भएको जानकारी पनि छ। यी सबै उपलब्धी त्यसै प्राप्त भएका होइनन्। उनले रोजेको बाटोले पहिर्‍याइ दिएका सिउर हुन्।
जतिबेला ललिजनले गजल लेख्न थाले गुमनाम भएनन्। लेखेर 'केही नपाएको' जस्ता कुन्ठा पनि पालेनन्। त्यहिताका 'नखोलेर राखिएको एउटा बन्द खाम' त 'सुपरडूपर हिट' भएको ललिजनलाई थाहै छ र छ गर्व पनि। यो गजल कतिका ओठमा झुन्डियो ललिजनलाई थाह छैन। हुँदाहुँदा 'बूरी नजरवाले तेरा मुहँ काला' लेखेर हिड्ने ट्रकमा पनि यहि गजलको शेर लेखिएको उनलाई थाहा थिएन।
अबको एसएमएस र इमेलको जमानामा आफ्नो 'एउटा खाम' वाला गजलको सौन्दर्य कतै 'चेट्' होला की भन्ने चिन्ता पनि ललिजनलाई छैन। अब कम्प्यूटरले जती भिलेन खेले पनि 'आफ्नो गजलको अर्थ' झन् सामयिक हुन्छ भन्ने उनी ठान्छन्। किनभने, यो गजलले पुरानो समय बोकेको छ। फेरि चिठीको जती मजा त अरु के मा छ र?
अहिले पनि ललिजनलाई खाम धेरै आउँछन् तर सबै अफिसियल। एष्ट्रेको डिलमा सिगरेट अड्याउदै उनी हाँसे, 'व्यक्तिगत खाम भन्नुहुन्छ भने त धेरै नै भयो नआएको।' त्यसैले होला, जतनकासाथ राखिएका जमानामा आफ्ना नाममा आएका पाठकका खामबन्दी चिठीलाई उल्टाउँदै पल्टाउँदै अतितयात्रामा फर्किन्छन्।
२- एउटा परदेशी
एउटा परदेशी आई सोध्यो मेरो नाउँ
तर चाँडै छाडी गयो यो रमाइलो ठाउँ।
उसकै छेऊ उडी पुग्न मन लाग्छ तर
प्वाँख बिना उडी त्यसै म कसरी जाउँ।
एउटा चिठी उसैलाई पठाउनु थियो
भनी देऊ जूनतारा कुन हो उसको गाउँ?
नरेन्द्र प्यासीले संगीतबद्ध गरेको यो गजल सुनेका धेरैले ललिजनलाई सोध्छन्, त्यो परदेशी तिमी नै हौ?
'कहाँ हुनु?' ललिजन हाँस्छन्, 'म उमेर हुँदा प्रेमस्रेममा परिन। मैले त अरूको अनुभूतिलाई उनेको हुँ।'
जस्तोः त्यतिखेर राष्ट्रिय विद्यार्थी सेवा (राविसे) अन्तर्गत एमए पास गर्न छ महिना कुनै पनि गाँउमा गएर पढाउनु पर्थ्यो। यसरी जाने विद्यार्थीहरू गाँउका ठिटीसँग प्रेम गर्थे। तर त्यो प्रेम क्षणिक हुन्थ्यो। ललिजन सुनाँउछन्, 'मैले त्यही क्षणीक प्रेमको आशक्तीलाई लेखेको हुँ।'
'राविसे' हुन् या रिकुटे वा अचानक बास माग्न आइपुगेको परदेशी, तिनको प्रेममा परेका युवतीहरूको 'कथा' को सार आफ्नो गजललाइ मानेपनि, ललिजन पनि स्वंय एउटा परदेशी हुन्, जसलाई अझै गाउँका खोलानाला, पुर्ख्योली थलोले कुरिहेका छन्।
ललिजन परदेशी यसकारण भए- बा बम्बईमा सेक्यूरिटी गार्ड थिए। त्यसैले ललिजन आठ बर्षको उमेरमा बम्बई पुगे। 'एसियाको पेरिस'को उपमा पाएको बम्बई ललिजनका लागि अर्को लोक थियो। जहाँ मान्छे काट्ने गाडी थिए।
ललिजन सुनाउँछन्, ''त्यसबेला कोही बम्बईमा गाडीमा चेप्पिएर मर्‍यो भने अछाममा गाडीले काट्यो भन्थे।'
मान्छेलाई छिनाल्ने गाडी कस्ता हुन्छन्, ललिजनले बम्बई पुगेपछि देखे। मान्छे काट्ने धार कस्तो हुन्छ भन्दै एकदिन आफ्नो कोठा बाहिर कसैले ठड्याएको साइकलका पाङग्रा पनि सुटुक्क छामे। तर, त्यसका पांग्रामा मान्छे नै छिनाल्ने धार थिएन।
'मुन्सीपाटी स्कुल'मा कक्षा- ४ मा भर्ना हुदासम्म ललिजनलाई एउटा शव्द पनि हिन्दी आउदैन्थ्यो। पढाइ जती हिन्दी मै हुने। तर उनले छिट्टै हिन्दी पनि सिकी हाले, हिन्दीका कविता पढ्दै। अहिले पनि उनलाई त्यसबेला पढेको हिन्दी कविताको पंक्ति सम्झनामा नै छ
जोश न ठन्डा होने पाए कदम मिलाकर चल
मन्जिल तेरे पग चुमेगी आज नही तो कल।
यसरी हिन्दी भाषा मै लडिबुडी गर्दागर्दे ललिजन 'अच्छा लड्का' भइसकेका थिए। तर, 'अच्छा लड्का'ले ०३४ सालमा काठमाडौं फर्केपछि, धेरै कोर्रा खाए। उनले त नेपाली नै बिर्सिसकेछन्। साथीहरूले यसरी जिस्काउन थाले- 'एइ मधेसी।'
त्यसबेला कतिले ललिजनको मुक्का खाए, उनी भन्न र गन्न चाहदैनन्। काठमान्डूमा धेरै महिना उनले हिन्दी र अछामी नै बोले। आखिर परदेशमा हराएको नेपाली भाषा फर्किएर आयो। 'मलाई पनि चिनुन् र जानुन्' भन्ने यत्ति स्वार्थले ललिजनले कविता लेखे।
अस्कलमा साइन्स पढ्दापढ्दै उनी 'कठोर मार्क्सबादी' भइसकेका थिए र लेख्थे कविता। ०४० सालमा भने क्रान्तिकारी ललिजनले साथीहरू कै सहयोगमा पहिलो कविता संग्रह निकाले- 'यसपटक पनि'। ४ रूपैयाँ मूल्यको किताब साथीहरूले पसलपसलमा झुन्ड्याइदिन सहयोग पनि गरे। साथीहरू थिए- महेशबिक्रम शाह र बासुदेव अधिकारी आदि। किताब निस्किएको केही दिनमै ललिजनले बाटोमा देखे, मोहनराज शर्मालाई। ललिजनको क्रान्तिकारिता उग्र थियो, उनी मोहनराजलाई बुर्जुवा ठान्थे। त्यसैले आफूसंगै हिडिरहेका कवि पूर्ण बिरामलाई किताव दिदै भने, 'पूर्णजी यो किताब दिएर आउनुस् त।'
पूर्ण बिरामले मोहनराजको नजीक पुगेर किताब दिए।
'लेखक खोइ?' मोहनराजले सोधे।
पूर्ण बिरामले इशारा गरे। ललिजन लजाउदै लुत्रुक्क परेर छेऊ पुगे र 'नमस्ते' गरे।
'यस्तो राम्रो किताब निकालेर पनि किन लाज मान्नु पर्‍यो? सहि गरेर दिनुस्न।'
लौ, ललिजनको भम्रको 'अक्यारेएम' खसेर झर्‍यामझुरूम फुट्यो। आखिर, ललिजन कवि भइ छाडे, जसका पूर्खाले कहिल्यै कविता लेखेका थिएनन्। ललिजनलाई आफूभित्रको 'कवि'ले बढी पछ्याउन थाले पछि, उनी सँगसँगै हिडिरहेका क्रान्तिकारी कार्ल मार्क्स भने दाह्री सुम्सुम्याउदै अल्ली पछि परे।
...
३- पाइतलाका छापहरू
यतै-कतै छोडेको छु पाइतलाका छापहरू
अझै कोही सुन्दो होला मेरा पदचापहरू।
जल्नुसम्म जली सकेँ सधैँभरि जिन्दगीमा
अब के पो गर्न सक्लान् आगोका ती रापहरू।
कहाँ-कहाँ छोडिएका छन्, आफ्ना पाइतालाका छापहरू, ललिजनलाई पत्तो छैन। उनलाई यत्ति थाहा छ, ०४३ सालमा उनी शिक्षक थिए। आर्दश उच्च माबि भद्रबासमा। ०४५ सालमा क्यासिनो नेपाल सोल्टिमा अफिसर थिए। क्यासिनो नेपाल, जसलाइ ललिजन 'जुवा घर' भन्छन्, को जागीर गजबकै थियो रे। एक महिनामा तिनपल्ट रूपैयाँ आउथ्यो, एक-आठ र दश गते। एक गते, तलब, आठ गते भत्ता र बिस गते टिप्स।
अविवाहित मान्छे, त्यसरी पैसा आउँदो रैछ, के गर्थें?
'बेलाबेला कवि गोष्ठी गरे।' ललिजन मुसुमुसु हाँसे, 'पछि ँअनुरागँ पत्रिका निकाले।'
कमायो, सक्यो।
'५० हजार रुपैया चाही घरमा पठाएको थिए,' ललिजन सम्झन्छन्। अरु त कमायो, सक्यो। तर, पछिपछि भने जुवाघरदेखी रुची लाग्न छाड्यो। उनले एउटा कविता पनि लेखे - जुवाघरबाट। र, उनी जुवाघरबाट बाहिरिए।
अनी पो, ०५१ ललिजनको आवाज क्षेत्रिय प्रशारण केन्द्र दिपायलमा गुन्जिन थाल्यो। ०५५ मा फेरि काठमाडांै सरुवा भएपछि भने ललिजन यतै छन्। काखीमा लुखुरलुखुर सडको किनारै किनार हिड्छन्। हिड्दा हिड्दै धेरै चिज छोडीएका पनि छन्, तर एउटा चिज कहिल्यै छोडीएन, त्यो हो, गजल।
'के गजल लेखेर बसी राख्या छौ? कविता लेख।' धेरै समकालीन कविहरूले ललिजनलाई 'उपदेश' दिइरहे। ललिजनले भने गजल नै लेखिरहे। इकबाल, फैज, अली सरदार जाफरी, साहिर लुधयानबी, मजरुम सुल्तानपुरी र कैफी आजमी लगायतका गजलकारलाई पढ्दापढ्दै ललिजनलाई लाग्यो, 'गजलको एकशेरले भनेको कुरा व्याख्या गर्ने हो भने एउटा महाकाव्य नै तयार हुन्छ।'
अहिलेसम्म पनि त्यही ज्ञान-बोधले ललिजन भगेराले परालका त्यान्द्रा-त्यान्द्रा संगालेझै गजलका हरफहरू संगालीरहेछन्। अब त नेपाली गजलको अनुच्छेदबाट ललिजनलाई हटायो भने त्यो अपुरो नै हुन्छ। ललिजनसित भएको आफ्नो भन्नू यत्ति नै हो। अरू त त्यस्तै नै छन्। ललिजनसित अव सपनाको भारी पनि छैन। उनका सपना साकार गर्न उनलाई आफ्ना दुई सन्तानलाई जिम्मा दिएका छन्।
'ललिजन ठाडो छ।'
'कसाइ शैलीको छ।'
साहित्यिक मित्रहरूबाट आएका यस्ता टिकाटिप्पणीबारे पनि उनलाई थाहै छ। यस्मा भने दुख्ख मनाऊ पनि छैन। ललिजनलाई पनि लाग्छ, आफ्नो शैली यस्तै छ। अनाआवश्यक प्रसंसा उनी गर्नै चाहदैनन्। नेपाली साहित्यमा 'अनाआवश्यक प्रशंसा' नगरि बाच्न हम्मे नै पर्छ। तर, ललिजन बाँचिरहेछन्।
पारिवारिक मित्रहरूबाट पनि बेग्लै टिप्पणी ललिजनले सुनेका छैनन्।
'बाँगे छ भन्छन्,' ललिजन हाँसे।
यस्मा पनि 'म यस्तै छु' भनेर ललिजन तर्किन्छन्। कहिलेकाही झुल्किने पत्रिका 'अनुराग'का सम्पादक ललिजन अव आफूलाई सम्पादन गर्न पनि चाहदैनन्। आफ्नो जीवनको 'फष्ट राइटिङ' नै प्रिय छ उनलाई।
तर, ४५ बर्ष लागे पछि, ललिजनलाई आफ्नो जीवनका केही अनुच्छेद सच्चाउन भने मन छ।
'राम रमाइलो भन्दा बिचार पछाडी दगुरे।' ललिजनलाइृ सच्चाउन मन लागेको कुरा यहि हो, 'पे्रम पनि गरिएन। त्यसबेला प्रेम गरेको भए, अझै राम्रो लेखीन्थ्यो की? पछुतो छ।'
अव सच्चाउन चाहेर पनि सकिदैन। किनभने, जीवनको 'सेकेन्ड एडिसन' कहिल्यै हुदैन।

छोरी माग्न जाँदा

2011-08-05T01:23:00.000-07:00

करिब एकवर्ष अघि जन्डिसले ग्रस्त एकजना मित्रले पुरानो बानेश्वरको आफ्नो घुर्मेलो डेरामा बोलाएर मलाई भनेका थिए, 'कविजी, अब बिहे गरौं।'
म हाँसेँ।
'बिहे नगरेर नै
मलाई जन्डिस भएको हो।'
म झन् हाँसेँ।
'हेर्नुस्,' उनी भावुक पनि भए, 'खाना राम्ररी खान पाएको भए, जन्डिस हुन्थ्यो? जे पायो त्यही खाइयो, अहिले यस्तो भो। बिहे गरेका भए, कम्तीमा रद्दी खानाबाट त जोगिइन्थ्यो।'
'अब आफैलाई धान्न गाह्रो छ,' म उनको बेडछेउ टुसुक्क बसेँ, 'ब्या गर्‍यो भने झन् के होला? तनाव थपिन्छ। काठमान्डुमा ब्या गरेर बस्न गाह्रो छ।'
त्यो भर्खरै बेरोजगारीको महासागरबाट फुत्त बाहिर निस्किएको बेला थियो। एउटा अखबारमा मैले जीवनको पहिलो जागिर पाएको थिएँ।
अव उनका जन्डिसग्रस्त पहेँला आँखा ठूला भए। आँखाको सेतो सतहमा पहेँला धर्का प्रष्ट देखिए।
'ल हेर्नुस्,' उनले डायरीका पन्ना पल्टाउन थाले, 'मैले हिसाब निकाल्या छु। पाँच हजारमा दुई जनालाई खान पुग्छ। कोठाभाडा तिर्ने गरी सात हजारले मइना मज्जाले कट्छ।'
अब उनको हिसाब बिवरण सुरु भो। दालको यति, चामलको यति, तेलको यति हुँदै नुन, ग्यास, चिनी र चियापत्तीमा पुगेपछि, हिसाब पूरा भो। मलाई मरिचवाला चिया खुब मन पर्थ्यो, मरिचको हिसाब भने देखिएन, तैपनि हिसाब ठिकै थियो। बिहेपछि चाँडै नै सन्तान जन्माउने योजना उनको हिसाबमा थिएन, त्यसका लागि अत्यन्त आवश्यक कन्डम महंगो पनि थिएन, जम्मा ५ रुपैयाँको 'ढाल' युज गरे हिसाबमा गडबडी हुने कुरा थिएन।
'बिरामी हुँदा एक्लोपन फिल हुँदोरैछ,' मित्र झन् भावुक भए, 'अहिले तातोपानी तताएर खान दिने पनि कोही छैन। कुरा गरौं भने पनि कसैलाई फुर्सद छैन। ब्या भएको भए त टन्टै साफ हुन्थ्यो।'
'ब्या त गर्न हुन्थ्यो,' म पनि एकाएक जंगिएँ, 'तलबै राम्रो छैन।'

बिहानै खबर आयो, केटीका बाउले फेरि भेट्ने रे। मेरो कन्सिरी तातेर आयो, ब्या के बाउसित गर्ने हो? छोरीसित भेट गराउनु छैन। मैले लिडी ढिपी लिएँ, यदि भेट्नु छ भने केटीसित भेट्छु। बाउलाई भेट्दिनँ।

'तीन हजारले दुइटा बच्चाबच्चीसहित काठमान्डुमा बसेका मानिस पनि छन्,' मित्रले थपे, 'त्यो हेर्दा त हामी धेरै नै कमाउँछौं नि, कविजी।'
करिब दुई घन्टाको 'व्यापक' छलफलपछि, निर्क्योल निस्कियो - साला, जे भएपनि विवाह चैं गर्नै पर्छ। तातो भात त खान पाइन्छ। सुख्खमा सँगसँगै हास्ने मौका नआएपनि, दुख्खमा सँगै रुन त पाइन्छ। हामी मात्रै कति ओठ-मुख सुकाउँदै, बेमौसमको एक्लो बेलौतीको रुखझैं खिङ्रिङ्ग पर्ने?
कुरैकुरामा मेरा रहरका पातहरू पलाउँदै गए।
'ठोकम्,' मित्रले आफ्ना तिघ्रामा मुड्की ठोके, 'ठोकम्। जन्डिस ठिक हुनेबित्तिकै म पनि ठोक्छु।'
'हो त?' मेरा ढुकढुकी बढे।
विवाह गर्न सबैभन्दा पहिले केटी चाहिन्छ, बल्ल होस आयो। दुवै अबेरसम्म टोलायौं। लभै गरेर बिहे गर्ने हो भने पनि क्याफे-कफी, कफी-क्याफे गर्दागर्दै धेरै दिन बित्ने भए, पैसा खर्च हुने भए, फेरि 'लभ' बिहेसम्म पुग्ने हो कि होइन? लभै गर्ने हो भने पनि कसैले त पत्याउनु पर्‍यो। यदि लभै परेको भए त यस्ता 'तनाव' पनि हुँदैनथे। आफूबाट त केही होलाजस्तो छैन। अब एउटै बाटो छ - घर। सल्लाह भो, धेरै सपना नपालम्, 'एरेन्ज म्यारिज'लाई दस औंलाको प्रणाम गरौं।
'ल, घरमा फोन ठोकम्,' मित्रले आफ्नो मोबाइल 'अनलक' गर्दै मतिर बढाए। मैले लजाउँदै लिएँ र घरको नम्बर डाइल गरेँ। फोन पनि लाग्यो। फोन आमाले उठाउनुभो।
आराम-बिरामदेखि मौसममा कुरा हुँदै थिए, मित्र वरैबाट चिच्चाए, 'अब बुद्धिजीको ब्या गरिदिनुपर्‍यो, आमा।'
'को हो त्यसरी चिच्याउने?' आमा हास्नुभो।
'साथी हो।'
'के हो, तँलाई ब्या गर्न मन लाछ कि के हो?'
म ट्वाल्ल परेँ, के भनँू?
'केटी हेर्‍या छस्?' आमा हास्दै हुनुहुन्थ्यो, 'कोही छन् भने भन्।'
'यिनको हुति छैन,' मित्र फेरि चिच्याए, 'तपैंले नै खोज्दिनु परो।'
'तँलाई मन पर्ने केटी मैले कहाँबाट ल्याइदिनु?' आमाको फाइनल कुरा, 'तँ आफै खोज।'
म आफै खोज्न कता भौंतारिऊँ त, प्रभु?

...
तीर ठिक ठाउँमै लागेको रैछ। यसपालि दसैंमा घर जाँदा था' भो। सुर्खेत, दिदीको घरमा चिट्चिट् पसिना निकाल्दै बोकेको ब्याग के बिसाएको थिएँ - सुत्ने र सिरियल हेर्ने काम पाएर बेस्मारी मोटाएकी दिदी, बेस्मारी फुलेका गाला माथि सार्दै हासिन्, 'बिहे गर्छस्, हैन?'
'केटी पाए, किन नगर्ने?' मैले हत्केलाका रुमालले पसिना पुछेँ, 'कोही छ?'
'एउटी छ। आज हेर्न जान्छस्?'
ज्या, अचानक पैतलादेखि तालुसम्म सिरिङ्ग भो। यस्तो उत्तरको त आसै थिएन। दिदीले केटीको बखान सुरु गरिन्, 'केटी राम्री नै छ। एमए पढ्दैछे। गाउँकी हो, दुख्ख बुझ्छे। पैला तँ केटी हेर्। केटीले तँलाईृ पत्याई र तेरो चित्त बुझ्यो भने यै दसैंमा ब्या गर्ने सल्लाह भा'छ।' केटी जेठानले खाजेको रैछन्। उनै जेठान मेरी भाउजुका हसमुख दाइ।
'म जेठानलाई खबर गर्छु,' दिदीले मलाई गहिरिएर हेरिन्, 'आजै जा, हेर्न।'
लौजा, मेरो तल्लो पेट कटक्क दुख्यो। हातगोडा फतक्क गले। भननन्न रिंगटा चल्न थाल्यो। साँच्चै विवाह हुनै नै भो त?
'थाक्या छु,' म छट्पटिएँ, 'नुहाको पनि छैन। आज त जान्नँ।'
'अनि कहिले जाने त?'
'भोलि जान्छु,' मेरो आवाज काँप्यो।
दिदीले मेरो कुरा जेठान र आमालाई 'फर्वार्ड' गरिन्। म भने सुत्त कोठाभित्र छिरेर अबेरसम्म टोलाएँ। एकछिन त कता-कता लाज पनि लाग्यो, कसरी जाउँला भोलि? तर, एक्कै छिनमा डर लाग्न थाल्यो। केही गरी बिहे भइहाल्यो भने त ... छ्या, तल्लो पेट खल्लो भएर आयो।
'भोलि बिहानै जानुपर्छ केटी हेर्न,' जेठानले साँझपख खबर पठाए, 'यसो चिया खाने बहानामा।'
कुरा त झनै गम्भीर हुँदै गयो। म प्यारालाइसिसको रोगीझैं फतक्क गल्दै गएँ। राति छतमा उत्तानो परेर, चन्द्रमा हेर्दै सोचिरहेँ, कस्ता होलान्, विवाहपछिका दिनहरू? एक्लै आएको थेँ, दुई भएर जानु ... छ्या। कहिले मन फुरुङ्ग भयो त कहिले भरङ्ग। एकएक गदै काठमान्डुकी उही केटीको झझल्को आइरह्यो, जसलाई मैले कैयौं वर्ष पछ्याएँ। 'के छ खबर' लेखेर 'पाँचसय पल्ट' पठाएका एसएमएसका जवाफ ऊबाट एकदुई पल्ट मात्र आउँथ्यो - 'एकदम ठिकठाक।'
काठमान्डुकी तिनै केटीको झझल्कोेले बिथोल्दै गयो। यदि, बाटोमा अचानक भेट हुँदा उसलाई म कसरी भनँूला, 'मेरो त बिहे भो। उनी मेरी वाइफ।'
कानका भित्री तह र नङका चेप पनि बाँकी नराखेर डसिरहेका मच्छडलाई छल्न टाँगेको झुलभित्र बिहानीपखसम्म पनि म छट्पटाइरहेँ।
...
'छिः राम्रा लुगा छैनन्?' बिहान सवा आठ बजे दिदी च्याँट्ठिइन्, 'सबै फुङ्ग उडेका छन्। यो त गतिला लुगा लगाउनै जान्दैन।'
'अहिलेको फेसन नै यस्तै छ,' म कित्रिक्क हासेँ।
निलो, अगाडिपट्टि रङ खुइलिएको पाइन्ट। खरानी रङको सर्ट। छालाका चप्पल लगाएपछि, मेरो तयारी पूरा भो। धेरै पछि, कपालमा तोरीको तेल लगाएँ। म यस्तै छु, किन बढी देखावटी बनूँ? केटीको मन पराए पराओस्, नपराए यत्रै सित्ती।
बिहानैदेखि पेट खल्लो भइरहेको थियो, मरिचवाला कालो चिया पिएपछि ठिक भो। नौ बज्यो, ढुकढुकी बढ्न थाल्यो।
साढे नौ बजे जेठान आइपुगे।
बाइक जेठानले चलाउने भए, बाटो उनैले देखेका। अल्लि बढी समाजसेवी छन्। गाउँभरिको टन्टा लिएर हिँड्छन्।
'केटीका बाउलाई राजनीति मन पर्छ,' जेठान टाउको पछाडि बटार्दै हाँसे, 'सानातिना नेता हुन्।'
'कुन पार्टीका?'
'एमाले।'
'नेतालाई पत्रिका चाहिन्छ,' म हासेँ, 'पत्रकार भनेपछि त छोरी देलान् नि।'
जेठान बोलेनन्। अगाडि बाटोमा आइपुगेका बाख्रालाई बेस्मारी हर्न बजाए।
बाइक गाउँभित्र छिर्‍यो। अगाडि-अगाडि हुइँकिएर गएको जिपले धुलो र धुवाँ उडायो। खत्तमै पार्‍यो कि के हो? अत्तालिँदै मैले बाइकको साइड सिसामा आफ्नो अनुहार र कपाल हेरेँ। धन्य, धुलो जमेको रहेनछ।
दसैंको माहोल भएपनि गाउँ सुनसान नै थियो। त्यसै त, दसैंको उराठलाग्दो मौसम, त्यसमा पनि मौन गाउँ। जे भएपनि गाउँ छोएपछि भने मन चन्चल पनि भयो।
आफूले हेर्न जान लागेकी केटी कस्ती होली?
केटीलाई थाहै नदिई उसलाई हेर्ने योजना छ। यदि, केटी घरमै भेटिई भने म कसरी आँखा जुधाउँला? म आफ्नै मनको सुमेरुमा फन्का लगाउन थालेँ।
र, एकछिनमै झस्किएँ।
जेठानले केही भनेजस्तो लाग्यो। बाइकको चर्को घ्यार्र-घ्यार्र, त्यसमा पनि हेल्मेटभित्र सुस्त बोलेको आवाज मैले बुझ्नै सकिनँ।
अगाडि फिक्का रङको सुरवाल कुर्ता लगाएकी एउटी केटी बाटोको छेउछेउ हामीतिर आइरहेकी थिई। उसकै अगाडि जेठानले घ्याच्च बाइक रोके। केटीको कपाल पछिल्लतिर एकचुल्ठो परेको थियो। अरू मेले ध्यान दिइनँ।
'कता जान लाको, नानी?'
'अल्ली पर,' ऊ लजाई।
'बा घरमै हुनुहुन्छ?'
'अँ।'
केटी फेरि लजाउँदै अघि बढी। जेठानले फेरि बाइक हुइँकाए। म फेरि मनको अन्तर्यात्रामा पसेँ। हिन्दी फिल्मका केटाले केटी हेर्न गएका कैयौं दृश्य आँखाभरि फनफनी नाच्न थाले। म पनि त्यस्तै फिल्मको हिरो हुँ कि के हो? गजक्क परेँ।
एउटा घरको गेटअगाडि सुस्त गतिमा बाइक रोकियो। गेट छेउछाउ बेसरमका झाडी थिए। दुईतले घर पुरानो मोडेलको थियो, टायलले छाएकोे। माथिल्लो तलाको देब्रेपट्टिको झ्यालमा 'इकाई समिति'को बोर्ड टाँसिएको थियो। घरको छेउछाउ अरू घर पनि थिए। केही मानिस ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए।
बाइकको आवाज सुनेर एकजना अधबैंसे मानिस तल टावेल र माथि सेतो हाफ बन्डीमा बाहिर निस्किए। उनको मुखमा ब्रस र ओठभरि फिँज थियो। दाँत माझिरहेका रैछन्।

म प्यारालाइसिसको रोगीझैं फतक्क गल्दै गएँ। राति छतमा उत्तानो परेर, चन्द्रमा हेर्दै सोचिरहेँ, कस्ता होलान्, विवाहपछिका दिनहरू? एक्लै आएको थेँ, दुई भएर जानु ... छ्या। कहिले मन फुरुङ्ग भयो त कहिले भरङ्ग।

जेठान 'नमस्ते' गर्दै उनीछेउ पुगे र खासखुस गर्न थाले। ती मानिसले मतिर हेरे, मैले बाइकको ऐना। खासखुस गर्दै जेठान ती मानिससँगै घरको पछिल्तिर गए।
केटीको घर त यै हो क्यारे। मैले लजाउँदै वरिपरिका घरतिर हेरेँ। सबै मानिस आआफ्नो काममा व्यस्त थिए। हाम्रो योजना सायद कसैलाई थाहा थिएन।
एकैछिनमा जेठान हतारिँदै आए।
'ज्याइँ साप,' उनले कानेखुसी गरे, 'उहाँ नै हो केटीको बाउ। नमस्ते गर्नू।'
म जेठानका पछिपछि लागेँ।
उनले घरपछाडि लगे। तर घरको मूल ढोका पछाडि नै रैछ। पछिल्तिर टाढा-टाढासम्म फैलिएका फराकिला खेत थिए। आँगनको छेउछाउमा केही फूल।
केटीका बाले हास्दै स्वागत गरे। उनी अहिले भने चट्ट आइरन गरेका लुगामा थिए। मैले हात जोडेँ।
'ल, यतै बसम्,' उनले पिढीमा ओछ्याएको गुन्द्री देखाए।
बस्दै गर्दा छेउको झ्यालबाट मैले खुसुक्क भित्र चियाएँ। एउटी महिला नाङ्लोमा चामल हेर्दै थिइन्। आँखा जुधे। म थचक्क बसेँ।
'केटा उहाँ नै हो,' जेठानले भने।
म निहुरिएँ।
'के गर्नुहुन्छ?' प्रश्न सुनेर मैले शिर उठाएँ। उनले मलाई गढेर हेरिरहेका रैछन्।
'पत्रिकामा काम गर्छु।'
'कति भो, काम गर्न थालेको?'
'तीनचार वर्ष।'
'काठमान्डुमा बस्न थालेको कति वर्ष भो?'
'नौ।'
'बा के गर्नुहुन्छ?'
'हुनुहुन्न चार वर्ष भो बितेको।'
'पुर्ख्यौली घर कता हो?'
'सुर्खेत रतु,' म हासेँ, 'तर कता पर्छ, मलाई थाहा छैन।'
'जग्गाजमिन कति छ?'
'एउटा घर छ। कालीकोटमा।'
'एउटा घडेरी पनि छ, यही सुर्खेतमा,' जेठानको बक बल्ल फुट्यो, 'एयरपोर्टको छेउमा।'
'कति भाइ हुनुहुन्छ?'
'दुई।'
यत्ति सोधेर उनी मौन भए। एकछिन मौनता छायो। भित्रबाट नाङ्लोमा चामल उफारेको आवाज मन्दमन्द आइरह्यो।
'खै, केही सोध्नै आएन,' उनी खिस्स हाँसे, 'मेरो जीवनमा पहिलोपल्ट नै हो, यसरी घरमा मान्छे छोरी माग्न आएको।'
'मेरो पनि पहिलोपल्ट नै हो, केटी हेर्न आएको,' नबोलूँ भन्दै थेँ, फ्याट्ट आयो। मेरो कुरा सुनेर जेठान हिःहिःहिः गर्दै हाँसे। बाउको अनुहार भने रातो भयो।
'अब अहिलेको जमानामा के भर। छोरीको कतै लभसब पो पर्‍या छ कि?' बाउको मुहारको रङ परिवर्तन भयो, 'ब्या भन्ने कुरा भावीले लेख्या हुन्छ। म छोरीलाई सोध्छु, अनि खबर गरौंला। अब हामीले भनेको कुरा छोरीले मान्छे कि मान्दिन। अझै पढ्छु भनी भने त मेरो के लाग्छ र?'
यदि केटीको अन्तै लभ-सब छ भने त मलाई नदिने रे!
म आफूलाई फिल्मको साइड हिरोजस्तो अनुभव गर्न र निरास हुन थालेँ।
'हेर्नुस्, ब्या भन्ने कुरा त लेखेर आको हुन्छ,' बाउले मेरो निरास अनुहार देखे र सम्झाए, 'छोरीले मानी भने त मेरो भन्नु केही छैन।'
त्यसपछि, लामो सन्नाटा छायो। जेठान अपराधीझैं टाउको निहुराएर बसिरहे। बेलाबेला सोल नचाउँदै जुत्ता हेर्थे। मौन बस्यो, एकअर्कासँग आँखा जुध्यो भने खिस्स हाँस्यो।
'लौ त, छोरीलाई नसोधी, अरू कुरा कसरी अगाडि बढाउनू,' बाउ तिघ्रामा हातले टेक्दै उठे, 'फेरि यो वर्ष हाम्लाई जुठो पनि लाछ।'
उठ्दै गर्दा मैले फेरि झ्यालतिर चिहाएँ। कसैले खुसुक्क हेरेजस्तो पनि लाग्यो। केटी नै थिई कि?
कस्ता झुर बाउ, यसो भेट त गराउनुपर्छ। अब भेट भइहाल्यो, कुरा त चलिरहन्छ, केटीलाई पछि भेटौंला - सोच्दै हामी फर्कियौं।
'अनि ज्वाइँ साप,' बाइकले रफ्तार लिएपछि जेठानले ठूलो स्वरमा सोधे, 'अनि केटी कस्ती लागिन् त?'
'देखे पो भन्नु,' म सारा गाउँ थर्किने गरी कराएँ।
'लौ, अघि बाटोमा कुरा गरेकी केटी पो हुन् त।'
'भन्नु पर्दैन?'
'भनेकै त हो,' जेठाले हेलमेट पछाडि बटारे, 'ए ... सुन्नु भएनछ।'
हत्तेरिका।
'ज्वाइँ साप, केटीले झ्यालबाट लुकीलुकी तपाईंलाई हेरिरहेकी थिइन्,' जेठान हाँसे, 'मन पराएजस्तो छ।'
मलाई काउकुति लाग्यो। म फेरि हतारमा देखेको केटीको अनुहार फुर्सदमा कल्पन थालेँ।
...
त्यसरात पनि अबेरसम्म निद्रा लागेन। पूर्ण हुँदै गएको चन्द्रमा हेर्दै टोलाइरहेँ। साँझपख आमाले फोन गरेर 'हार्दिक बधाई' टाइपको कुरा पनि गर्नुभएको थियो। दिदी पनि मख्ख थिइन्। म भने एउटा गहिरो उकुसमुकुस र छट्पटीमा थिएँ। आँखाभरि उही काठमान्डुकी 'ठिकठाक' एसएमएस केटीको अनुहार आइरहेको थियो।
राति अबेर सुतेँ, बिहान भने चाँडै नै उठेँ। जेठानले खबर पठाएछन्, केटीका बाउले फेरि भेट्ने रे। मेरो कन्सिरी तातेर आयो, ब्या के बाउसित गर्ने हो? छोरीसित भेट गराउनु छैन। मैले लिडी ढिपी लिएँ, यदि भेट्नु छ भने केटीसित भेट्छु। बाउलाई भेट्दिनँ।
'सोध्दा एउटा कुरा छुटेको छ रे,' तीन दिनपछि फेरि जेठानले फोन गरे।
'के रैछ?'
'केटोको पार्टी चैं कुन हो भनेर सोधेका छन्।'
मैले पनि 'पत्रकारको जात, धर्म र पार्टी हुँदैन' भनेर भन्दिनुस्, भन्दिएँ।
उताबाट फेरि कुनै प्रश्न आएन।
काठमान्डु फर्केको एक हप्तापछि, जेठानले फोनमा सुनाए, 'लौ ज्वाइँ साप। बधाई छ। केटीले बिहे गर्न मानेजस्तो छ।'
'हत्तेरी,' मलाई झोक चल्यो, 'मैले पनि त मन पराउनु पर्‍यो नि।'
'भेट गराम्ला नि। केटीसित भेटेर तपाईं नै कुरा गर्नुस्।'
'ठिक छ।'
फेरि समय मौन भएर बितिरह्यो। कुनै खबर आएन। बरु जेठान नै काठमान्डु आए। 'कोक-गफ'मा जेठानले अबेरपछि सुनाए, 'आउँदा केटीका बाउसित कुरा भएको थियो।'
'अनि?'
'एमाले नभई त छोरी दिन्न भन्छन् त,' जेठान हाँसे, 'नत्र उनको छवि बिग्रिन्छ रे।'
हे भगवान्।
'लौ जेठान यस्तो कुरा पनि हुन्छ?' म पनि जंगिएँ, 'ब्या गर्नलाई त यत्रै एमाले भइँदैन।'
जेठान अबेरसम्म मौन भएर कोक घुट्काइरहे। अर्को दिन खिस्स हाँस्दै आफ्नो हात पाइन्टको पछिल्लो जेबतिर लगे र एउटा खाम झिके। र, टेबलमाथि थपक्क राखे। म अझै झोकमा थिए।
'चिन्ता नलिनुस् ज्वाइँ साप,' जेठानले खाम खोले, 'मैले अर्की केटी पनि हेर्‍या छु।'
र, उनले एउटा फोटो झिकेर मतिर बढाए।

मेरो पट्टु

2011-08-05T01:22:00.002-07:00

‘बुद्धि उठ्।'
यसपल्ट सुगा एकपल्ट मात्र करायो अनि उसका पखेटा भ्यात्त भ्यात्त फड्फडाए। म निद्रामै थिएँ। झस्किदै उठेँ, सुगा किन यसरी करायो?
कठै, पिँजरा बेस्मारी हल्लिरहेको थियो। त्यसमा सुगा थिएन। पिजराका खियादार मसिना तार भाँच्चिएका थिए।
लौ, केले तानेर लग्यो सुगालाई?
मेरो मुटु चिसो भयो। पिजरा झुन्डिएकै ठाउँनेर दुई घरका भित्ताबीच मसिनो चर थियो, त्यतै लगेको हुनुपर्छ। चर मान्छे पस्न सक्ने खालको थिएन। भित्रसम्म चिहाएँ, केही देखिनँ।
के गरूँ के गरूँ भयो।
अत्तालिएर फेरि पिजरातिर हेरेँ, त्यो
अझै हल्लिरहेकै थियो। सुगाका चुडिएका प्वाँख भने हुरी चल्दा खसेका सालका हरिया पातझैं झरिरहेका थिए।
...
४८ सालतिरको कुरा होला, कैलाली,
मटेराको। म कक्षा ५ मा पढ्थेँ। स्कुल जान भनेर घरबाट त हिड्थेँ तर दिन सालघारीमा घुमेर बिताउथेँ। त्यसमा मलाई पूर्णेले साथ दिन्थ्यो, ऊ पढ्नमा भन्दा रुख चढ्नमा सिपालु थियो। कतै रुखका प्वाल देख्यो कि हात छिराइहाल्थ्यो। एकपल्ट त सर्प गुडुल्किएको प्वालमा हात छिराएछ, अत्तालिदै रुखबाट भाचिएको हाँगाझैं तल खसेको थियो। रुख होचो थियो, त्यसैले खासै केही भएन। तर, तीन दिनसम्म खोच्याउदै हिँड्यो। रुखबाट खस्दा उसका अन्डकोश बेस्मारी ठोक्किएर साइजभन्दा डबल भई फुलेका थिए रे।
पूर्णेको शरीर हरेक दिन कतै न कतै ददारिन्थ्यो। अनुहार पनि त्यस्तै धर्कैधर्काले भरिएका थिए। रुख चढेको थाहा पायो कि बाउले पिच्च पिच्च सुर्ति थुक्दै हातमा जे आउँछ त्यसैले हिर्काउँदै सारा मटेराभरि उसलाई फनफनी रिगाउँथे।
मलाई रुख चढ्न डर लाग्थ्यो। त्यसैले कर गरीगरी उसलाई लिएर म सालघारी फन्का लगाउथेँ। किनभने, मलाई सुगा चाहिएको थियो। मटेराका घरहरूमा त त्यति सुगा थिएनन्, थारू गाउँमा त घरैपिच्छे सुगा।
ती सुगा मान्छे देख्नेबित्तिकै पिजराभित्र फनफनी घुम्दै कराउँथे, ‘राम, राम ... राम, राम।'
मलाई पनि यस्तै 'राम, राम' भन्ने सुगा पाल्ने रहर पलायो। एकपल्ट आमासित रोईकराई पनि गरेको थिएँ, सुगा ल्यादिनू के!
‘तेरा बाले मार्छन्' भन्दै आमाले डर देखाइदिनुभएको थियो।
बालाई सुगा पालेको मन पर्दैनथ्यो। मलाई सधैं बाको मुड्कीदेखि डर लाग्थ्यो, त्यसैले रहर मारेँ। सालघारीमा फेरि पात पलाउन थालेपछि मेरा रहर पनि पलाए। फेरि मैले थाहा पाइसकेको थिएँ - थारूहरूले त सबै सुगा रुखका टोड्काबाट झिकेर ल्याएका हुन् रे।
उराठलाग्दो गर्मीको दिन थियो। घारीमा दिनभरि बेसरम लुकीचोरी खेलेर पूर्ण र म सालघारी लाग्यौं। अचानक मैले एउटा सुगा भुर्र उडेको देखेँ। सुगा अग्लो सालबाट उडेको थियो।
‘एई पूर्णे हेर्त सुगा उड्यो,' मैले अत्तालिदै भनेँ, ‘यो रुखमा सुगाको गुड छ कि क्या हो?'
सूर्य ठ्याक्कै रुखको टुप्तातिर थियो, त्यसैले एकछिन उसले निधारमा ख्याप्प हत्केला राखेर माथि हेर्‍यो।
‘छ जस्तो छ' भन्दै उसले मैलो झोला भुइँमा फाल्दै बादरझैं रुख उक्लिन थाल्यो। स्यार्र स्यार्र पाइतालाले आफूलाई माथि धकेल्दै एकैछिनमा ऊ रुखको टुप्पातिर पुग्यो। एकछिन अल्मलियो।
लौ, टोड्को भेटेजस्तो छ।
उसले मतिर हेर्दै मुस्कुराउँदै टोड्कामा हात छिरायो। म तर्सिएँ - ए बा, फेरि टोड्कामा सर्प भेटिने हो कि?
एकछिनसम्म टोड्को छामछुम गरेपछि पूर्णे मतिर हेर्दै खिस्स हास्यो। मैले थाहा पाइहालेँ, सुगा रैछ। खुसीले मेरा कुर्कुच्चा उचालिन थाले। पूर्णेले सावधानीपूर्वक सुगा सर्टको जेबमा हाल्यो र हतारिदै बाँदरझैं स्यार्र स्यार्र तल झर्न थाल्यो।
‘एउटै रैछ क्यार्नि?' उसले पाइन्टको घुँडानेर लागेको धुलो टक्टकाउादै सोध्यो।
‘मलाई दे न।'
‘नाइँ, म पाल्छु' भन्दै उसले जेबबाट सुगा झिक्दै हत्केलामा राख्यो।
सुगा ठ्याक्कै एक पाउको मासुको डल्लोजस्तो थियो। छाला भुत्लाएको कुखुराको जस्तो देखिन्थ्यो। आँखा पनि उघि्रएका रैनछन्।
‘मलाई दे न,' रूँला रूँला जस्तो गरेर भने।
उसले एकछिन सोच्दै ‘ला त' भनेर सुगा मतिर बढायो।
सुगा मेरो हत्केलामा आयो। उसको ज्यान काँचो माटोझैं नरम थियो र चुच्चो सिन्दुर पोतिएजस्तो गुलाबी। एकछिन ढुंगाझैं शान्त भएपछि सुगा चल्मलायो। नंग्रा मेरा हत्केलामा बिझाए। र, अचानक उसले आफ्नो चुच्चोले मेरो चोर औंला क्याक्क पार्‍यो।
दुखाइले मेरा आँसु पित्रिक्क निस्किए। म दुवै हत्केलाबीच सुगा च्यापेर घरतिर दगुरेँ। सुगाको ढुकढुकी बढ्दै गयो। अनि मलाई लाग्यो, मैले मुटु हत्केलामा च्यापेको छु।
...
‘फेरि काँबाट ल्याइस्,' चल्मलाउन छाडेको सुगा देखेर आमा बम्किनुभो, ‘तेरा बाले मार्छन्।'
साँझ बा आएपछि जे त होला।
म सुगालाई काँ राखूँ भनेर अल्मलिएँ। बिरालो पनि मेरो हातको सुगा देखेर मेरा गोडामा लडीबुडी गर्न थाल्यो। बिरालो हाम्रै घरमा हुर्किएको थियो, दुधकै साक्षी राखेजस्तो पनि हुने।
‘कुन दिन यसले एक गाँस बनाउँछ, अनि थाहा पाउँछस्,' बिरालोतिर हेर्दै आमाले शंका देखाउनुभो।
‘पिजरामा राखेपछि खान्न।'
‘किन यस्तरी हुक्क पार्छस् यई?' आमाले सुस्केरा हाल्नुभो।
म बोलिनँ।
दैलोछेउको डेरीमा पुरानो बोरा फेला पारेँ र सुगालाई त्यसमै छोपछाप पारेर डेरीमाथि राखेँ।
‘साँझ बाउको थप्पड खाइस् भने रुँदै मकहाँ नआउनू' भन्दै आमा भान्सातिर लाग्नुभो।
मैले फेरि बोरा अलिकति माथि उठाउँदै बिस्तारै काँपिरहेको सुगालाई हेरेँ। भोक लागेर होला सायद। थारूहरूले फट्यांग्रा खुवाएको खुवायै गर्थे, त्यसैले म फट्यांग्राको खोजीमा खेततिर दगुरेँ। बिरालो पनि पछि लाग्यो, पुच्छर नचाउँदै।
गहँुका हरिया पातमा एउटा फट्यांग्रा देखियो। म हातखुट्टा टेकेर लम्किएँ। सुस्त बिरालोले पनि पछ्यायो। पछाडिको एउटा खुट्टा के समाएको थिएँ, फट्यांग्रा छट्पटायो। मैले हतार-हतार फट्यांग्राका सबै खुट्टा उखेलेँ, टाउको निमोठिदिएँ। आखिर फट्यांग्रो ठूलो गहँुको गेडोजस्तो देखियो। करिब आधाघन्टाभित्रमा मेरो सर्टको गोजीमा पाँच-छ वटा फट्यांग्रा जम्मा भए।
म सुगातिर दगुरेँ।
बेलाबेला मेरा हत्केलामा ठुँग्दै सुगाले चारवटा फट्यांग्रा खायो। र, फेरि चल्मलाउन छाड्यो।
साँझ बा भान्सामा भात खाँदै हुनुहुन्थ्यो। म बाकै छेउमा थिएँ। सुस्त केही कराको आवाज आयो। आमाले मतिर हेर्नुभो।
मैले चुपचाप भात खाइरहेँ।
फेरि सानो आवाज आयो।
‘जा मर् त। सुगा कराको होला,' आमाले भन्नुभयो। बाको डरले थुरथुर काप्दै बाहिर दगुरँे।
बोराभित्र सुगा चल्मलाइरहेको थियो। मैले गोजीमा दुइटा फट्यांग्रा भेटेँ र सुगालाई दिएँ।
घरभित्र जान डरलाग्यो। अबेरसम्म बाहिर उभिरहेँ।
‘एई भात खा। फेरि काँ मरिस्?' आमा कराउनुभो।
म लुरुक्क भित्र पसेँ।
‘सुगा ल्याछस्?' बाले शान्त आवाजमा सोध्नुभो।
म शिर निहुराएर उभिइरहेँ।
‘जाँबाट ल्याथिस्, भोलि त्यैं लगेर छोडेस्। नत्र मुड्क्याउँछु,' बाले अगेनाको अगुल्टो चलाउँदै भन्नुभयो, ‘अब भात खा।'
बिरालोको डरले मैले सुगा रातभरि आफ्नै पलङमुन्तिर लुकाएँ। बेलाबेला ब्युँझिएर के गरिरएको छ हेर्थें।
बा बिहानै हिँडिसक्नुभएको रैछ। म भने ज्यान गए पनि सुगा छोड्नेवाला थिइनँ। डेरीकै छेउछाउमा लुकाएर राख्न थालेँ।
एकहप्ता पछि, सुगा घरमै भएको थाहा पाएर बा मुर्मुरिनुभो, ‘पाजी, सुगा मरेको थाहा पाए भने मुड्क्याउँछु।'
बाको यही धम्कीसँगै मैले घरमा सुगा पाल्ने अनुमति पाएँ।
...

फट्यांग्रा र जुठो भात खाँदाखाँदै सुग्ाा हुर्कियो।
बिस्तारै सुगाका आँखा उघि्रए। आँखावरिपरि रंगीन घेरा बसे। चुच्चो झन् गुलाबी हँुदै गयो। र, एकदिन सुगाका पखेटाभरि सलाईका काँटी रोपेजस्ता प्वाँख उमि्रए।
बिरालोले पनि सुगालाई घरकै सदस्य मानिसकेको थियो, दिनभरि लर्खराउँदै आँगनमा हिँडिरहेको सुगालाई हेर्दै टोलाउँथ्यो। बेलाबेला सुगालाई जिस्काएझैं झम्टिन खोज्थ्यो, खेलेझैं।
आखिर पखेटामा वसन्त आएझैं सुगाका प्वाँख बाँसझैं हरिया हुँदै गए। अनि त, भुवादार मुलायम प्वाँखले पखेटा भरिए। बेलाबेला सुगा उड्न खोज्थ्यो। त्यही डरले मैले उसलाई डेरीभित्र राख्थेँ र डेरीको प्वाल कार्टुनले छोप्थेँ।
एकदिन आमाले कैंची दिँदै भन्नुभो, 'ला ... प्वाँख काटिदे। नत्र उड्छ।'
प्वाँख रेटिएपछि सुगा हुरीले पात झारेको रुखजस्तो खङरङ्ग पर्‍यो। भ्याट भ्याट पखेटा तन्कायो र लुत्रुक्क पर्‍यो।
सुगा हुर्किदै त गयो तर बोल्ने सुरु गरेन। मलाई त मान्छे घरमा आउनेबित्तिकै 'राम, राम' भन्ने सुगा चाहिएको थियो। यस्तो ठुस्स परेर बस्नेवाला त होइन। बेलाबेला बिरालोले झम्टिन खोज्दा एकदुई पल्ट कराउँथ्यो, अनि दिनभरि शान्त।
'खुर्सानी ख्वाउनुपर्छ ... बोल्छ,' मेरो समस्या सुनेर पूर्णेले सिकायो।
'अनि राम, राम भन्छ?'
'भन्छ। सबै थारूले सुगालाई खुर्सानी पो ख्वाउँछन्।'
खुर्सानी त घरमै फालाफाल। बारीमा गएर एउटा हरियो 'जिरे खुर्सानी' ल्याए। सुगा भान्साको संघारतिर मुडुलो पुच्छर नचाउँदै घुमिरहेको थियो। बिरालो अल्लि पर भुइँमा च्यापु अड्याएर चिम्सा आँखाले हेरिरहेको थियो।
'पट्टु ... पट्टु' भन्दै सुगालाई च्याप्प समाएँ र चुच्चो च्यातेर खुर्सानी कोचिदिएँ। उसका पखेटा बेस्मारी फड्फडाए। उड्न खोज्यो, सकेन। बुथु्रक-बुथु्रक उफ्रिदै आँगनभरि फन्का लगाउन थाल्यो।
अचानक... ह्वात्त चिलले सुगालाई समायो र स्वात्त आकास उक्लियो।
मेरो सास घाँटीमै अड्केलाजस्तो भो। म खाली खुट्टा त्यतातिर दगुरेँ, जता चिल हुइँकिइरहेको थियो। चिलका लामालामा नंग्रामा कैद सुगा आकासै च्यातिने गरी कराउन थाल्यो। मेरो हिक्का छुट्लाजस्तो भयो।

पर ... खेत जोतिरहेका कान्छाबाले म रुँदै दगुरिरहेको देखेँ। एकछिन उनले अचम्म मान्दै हेरे र चिच्चाए, 'के भो ... कान्छा किन रोको?'
'मेरो पट्टु लग्यो।'
उनले आकासतिर हेरे। चिल धेरै माथि पुगिसकेको थिएन। एउटा माटोको डल्लो समाए र चिलतिर हुर्‍याए। डल्लो बत्तिँदै चिलको छातीतिर बजि्रयो। स्वात्त... सुगा भुइँतिर झर्‍यो। हतारिँदै कान्छा बाले सुगालाई च्याप्प समाते र भने -
'लौ भाग्य र'छ ... फेरि पायौ ... अब खुल्ला नछोड्नू।'
मैले डरले थुरथुर कापिरहेको सुगालाई लिएँ। यसपल्ट उसले चोर औंलाको छाला निस्किनेगरी ठुँग्यो। औंलाबाट रगत रसायो। म दुखाइले छट्पटिँदै घरतिर दगुरेँ।
'नपाल भनेको मानिनस्... धन्नै चिलले खाथ्यो,' आमाले मेरो बेहाल देखेर भन्नुभो।
मेरो रगतले सुगाको एउटा पखेटा लुछुप्पै भिजेछ। मैले सुगालाई डेरीको ढक्कन खोलेर भित्र हुलिदिएँ। सुगा अबेरसम्म कराइरह्यो। आमाले फुँफुँ गर्दै मेरो औंलामा मलहम दलिदिनुभो।
साँझ भात खानेबेला मेरो सुन्निएको चोर औंला देखेर बाले हर्कानुभो, 'फेरि के बिठ्याइ गरिस्, भन्?'
म टाउको निहुराएर बसिरहेँ।
आमाले नै दिउसोको चिल-सुगा र मेरो कथा सुनाइदिनुभो। त्यसपछि बा बोल्नुभएन, भोलिपल्ट बजारबाट फर्किदा भने बाको हातमा गोलो पिजरा झुन्डिरहेको थियो।
...
'पट्टु... पट्टु।'
पिन्जरामा हुलेको तीन-चार दिनपछि बल्ल सुगाले बोल्यो। खुसीले मेरा हातगोडा काँपे। त्यो सुनेर आमा पनि मुसुमुसु हाँस्नुभो।
पिजराभित्र फिजाउँदा-फिजाउँदै सुगाका पखेटा फेरि पलाउँदै गए। खानाका लागि मैले पिजराभित्रै सानो कटौरा राखिदिएको थिएँ। त्यसैमा भात, खुर्सानी र पानी आमा र मैले पालैपालो राखिदिन्थ्यौं।
करिब एक महिनासम्म 'राम, राम भन्, पट्ट'ु भनेर म कराएपछि एकदिन सुगाले टर्रो आवाजमा दोहोरायो, 'राम, राम'।

लौ, मैले भनेको पुग्यो, सुगा बोल्ने भो। त्यसपछि त नयाँ मानिस घरमा देख्यो कि सुगा कराइहाल्थ्यो। एकदिन बा आउँदा पनि 'राम, राम' भनेछ। बाले रमाइलो मान्नुभो।
बिरालो पनि सुगासँग नजिकिइसकेको थियो। बुरुक्क उफ्रिदै पिजरालाई झम्टन खोज्थ्यो, सुगा पनि पिजराभित्र फनफनी नाच्थ्यो। सुगा र बिरालोको यस्तो खेल, भर्खरै लभ परेका किशोरकिशोरीको ठट्टाजस्तो लाग्थ्यो।
एकपल्ट सुगा दिनभरि टर्रो आवाज निकालेर पिजराभित्र छट्पटाइरह्यो। जे खान दिएपनि शान्त भएन।
'किन यस्तरी करा छ?' आमाले भन्नुभो। 'पिजराभित्र गुम्सिएजस्तो छ। खोल्दे त।'
'नाइँ' भन्दै म अत्तालिएँ।
'खोल्दे, भाग्दैन,' आमाले भन्नुभयो।
जे पर्ला पर्ला भनेर मैले पिजरा खोल्दिएँ। सुगा पखेटा फिजाउँदै बाहिर निस्कियो। उड्न खोज्दा एकछिन आँगनमा पछारियो। फेरि प्रयास गर्‍यो, अलिकति माथि उड्यो। बिचराका पखेटा कुजिएछन्। र, एकछिनपछि भुर्र उड्दै आँगनछेउको डुम्रीको रुखको हाँगामा थपक्क बस्यो। अनि यताउता उड्दा उड्दै किम्बुको रुखका हाँगा हुँदै देखिन छाड्यो।
मेरो सातो उड्यो, लौ अब सुगा गयो।
तर, सुगा साँझपख्ख त आँगनमा आइपुग्यो। त्यो देखेर बिरालो झम्टिन गयो। भुर्र उड्दै सुगा मेरो छेउ आयो र मेरा हत्केलामा थपक्क बस्यो। मेरो हर्षको सीमा रहेन।
केही दिनपछि मेरो हर्षले खुसीको सगरमाथा नाघ्यो, एकाबिहानै सुगा करायो, 'एई बुद्धि, उठ्।'
बिहान-बिहान आमाले भन्ने वाक्य उसले सिकेको थियो। त्यसपछिका दिनमा त आमा कराउनुअघि नै सुगा कराइहाल्थ्यो, 'एई बुद्धि, उठ।'
बिहान-बिहान कराउने आमाको टन्टा पनि साफ भो।
...

करिब एक वर्षपछि हामी मटेराबाट बजार कटाक्षे सर्‍यौं।
बिरालो पनि पछि लाएर आयो। सुगालाई त छोड्ने कुरा भएन। बजार आएपछि सुगा र बिरालो केही आतंकित देखिन्थे। पिजरा मेरो सिरानछेउ माथिपट्टि झुन्डियो। बजारमा अल्मलिएला भनेर सुगालाई पिजराबाहिर निस्कन मनाही भो। बिरालो पनि घरबाट बाहिर निस्किदैनथ्यो, दिनभरि घरमै हुन्थ्यो। एकदिन बजारका लुते कुकुरले लखेटेर उसको सातो लिएछन्।
बजारमा मेरा त्यति साथी थिएनन्, सुगा र बिरालो नै साथी भए। म दिनभरि तिनैसँग खेलेर बस्थेँ।
सुगाले भने गल्लीमा हिँड्ने सारा मानिसलाई 'राम, राम' भनेर नै खुसी बनायो। टर्रो 'राम, राम' सुनेर मानिसहरू सुगातिर हेर्थे र अचम्म मान्थे। कसैले जवाफ पनि फर्काउँथे।
पिजरा मेरो सिरानछेउ झुन्डिन थालेपछि, मैले कहिर्ल्यै अबेरसम्म सुत्न पाइनँ। बिहान भयो कि सुगा कानका जाली फुटाल्ने गरी कराउँथ्यो, 'एई बुद्धि, उठ्।'
मेरो जीवनको एउटा लय बनिसकेको थियो।

तर, बजार सरेको छ महिनापछि, एक बिहान सुगा एकपल्ट मात्र करायो। जब मैले पिजरातिर हेरेँ, त्यहाँ सुगा थिएन।
सुगाको अन्तिम भ्याट् भ्याट् सुनेर आमा पनि भान्साबाट बाहिर आउनुभो। रित्तो पिजरा बेस्मारी हल्लिरहेको थियो।
'ढाडेले खायो कि क्या हो?' आमा अत्तालिनुभो।
मैले हिक्का थामेर घरका कुनाकाप्चा र चेप खोजेँ। सुगा कतै भेटिएन। सुगाको एउटा प्वाँख भने दुई घरबीचको साँघुरो चेपमा अल्भि्कएको थियो। सुगालाई त्यतै लगेको हुनुपर्छ, मैले सोचेँ, तर केले?
साँझपख्ख थाहा भो, सुगालाई आफ्नै बिरालोले खाएछ।
'देउताजस्तो थ्यो बिरालो।' राति आमाले निरस स्वरमा भन्नुभो, 'सहराँ आएपछि राक्षस भो।'
त्यसपछि बिरालो घरमा देखिएन।
...

जन्डिस

2011-08-05T01:22:00.000-07:00

होटेल शंकरमा एउटा साहित्यिक कार्यक्रम थियो। दिउसो ३ः३० बजेतिर, प्रमुख अतिथिको उच्चाटलाग्दो भाषणपछि, एकहुल दर्शक खाजाको लाइनमा लागिसकेका थिए। सभापतिको 'दुई शब्द'लाई छल्दै, अलिकति निहुरिएर दर्गुदै म पनि खाजाको लाइनमा पुगेँ।
म पच्चीस-छब्बीस नम्बरमा परेँ।
पुलाऊ-मटन-चिकन र तात्तातो जेरीको बासना वरैसम्म आइरहेको थियो। मिठो बासनाले होला, भोक अझै बढ्यो। लाइनको अघिल्तिर उभिएका पाँच-छ जनाले प्लेटभरि खाजा बोकेर बाहिर बरन्डातिर निस्किदा कार्यक्रम सक्किएछ।
हुरुरुरु करिब सत्तरी-असी मानिस लाइनमा गाभिन
आइपुगे। दुईचार जना भने अघिल्लो पंक्तिका मानिसलाई हात हल्लाउँदै नजिक गए र निर्लज्ज त्यहीँ घुसि्रएर उभिएँ।
मेरो पालो अझ पछि सर्‍यो, म त्यसैको झोकमा थिएँ।
भीडबाट कसैले हात हल्लाएजस्तो लाग्यो। त्यता हेरेँ। हो रैछ।
एक 'कवि मित्र' रैछन्। ती काठमान्डुमा बस्थे, एकदिन सारा 'साहित्य' खान्छु भन्ने हिसाबले। तर, काठमान्डु आएपछि, दुई महिना बेस्मारी थला परेछन्, जन्डिस लागेर। मैले केही दिनअघि थाहा पाएको थिएँ।
'के छ, यार?' उनी नजिक आए, 'बीचमा जन्डिस भएर कार्यक्रमहरूमा आउन पाइनँ। नयाँ के छ?'
उनी लाइनमै घुसि्रने सुरसहित अझ नजिक आए।
'त्यस्तो केही छैन।' भन्दै म उनलाई आफ्नो अघिल्तिर घुसि्रन नदिने अडानसहित उभिएँ।
हिहिहि हास्दै उनी छेउमै उभिइरहे।
'खै खै।' अचानक उनले आफ्नो हात मेरो अनुहारतिर बढाए। अनि, मेरो अनुहार ऐनाझैं आफूतिर फर्काउँदै गढेर हेर्न थाले।
'के भो?' मैले सोधेँ।
'एक्कै छिन...।' उनले डाक्टरले झैं मेरा आँखा च्यातेर भित्र चिहाउन थाले।
'हत्तेरी... के भो भन्या?' उनको डाक्टरी-ताल मलाई झर्को र लाजलाग्दो लाग्न थाल्यो।
'जिब्रो देखाऊ त!'
इस् देखाउँछु। म लाइनसहित दुई कदम अगाडि बढे र झर्किएँ -
'किन देखाऊँ?'
'तिमीलाई त जन्डिस भएजस्तो छ।'
जन्डिस? मेरो मुटु डरले गुव्वाराझैं फुल्दै गएर अङनारीमा ठोक्किएलाजस्तो भो।
'मेरो शरीर अलि पहेँलो नै छ।' मैले बचावटमा भनेँ, 'फेरि आज दिनभरि सुतेर आको हुम्। त्यसैले होला।'
'कस्तो कुरा गर्‍या?' कवि-मित्रले मेरा हातका नङ हेर्दै भने, 'म अस्ति भर्खरै जन्डिस ठिक भएको मान्छे हुम्। मलाई थाहा हुन्न?'
मेरा गोडा सुस्त काँपे।
कवि-मित्रको मेरा अंगअंग खानतलासी र मेरो अनुहारमा त्रासको कालो बादल मडारिइरहेको देखेर तीनचार जना साहित्यिक- मित्र नजिक आए।
'के भो?' एउटाले सोधे।
'इनलाई जन्डिस भएजस्तो छ।'
'हो र...?' दोस्राले जिब्रो टोके।
'अघि नै पहेँलो-पहँेलो अनुहार देख्दा मलाई शंका त लागेको थ्यो।' तेस्रा मित्र बर्बराए, 'हो... जन्डिसै भ'को रैछ त।'
'साँच्चै हो?' मेरो आवाज धस्सियो। म फुत्त लाइनबाट बाहिरिएँ। त्यो ठाउँ कवि-मित्रले ओगटे र सोधे, 'लाइनबाट किन बाहिर?'
'जन्डिस भएपछि केही खान हुन्न भन्छन्।'
'अहिले एकपल्ट खाए... केही नहोला।'
'म त केही खान्नँ... तिमी खाऊ।' भन्दा मलाई भनन रिङटा लाग्न थालिसकेको थियो।
'चिल्ला-पिरो नखाऊ न त...।'
म फेरि लाइनमा पसेँ, कविमित्रका पछाडि।
एकछिन पछि मेरो प्लेटमा सुख्खा रोटी र रायोको साग थियो। जसलाई समातेका मेरा हात रुखको पातझैं सुस्त हल्लिरहेका थिए।
...
सायद, ६० सालको जेठको गर्मीको दिन थियो।
म हतार-हतार राजदरबारछेउ अग्ला रुखमुन्तिर हिँडिरहेको थिएँ। मेरा ओठ सुख्खा भइसकेका थिए। कवि-मित्रको मलाई जन्डिस भएको घोषणाले म रुन्चे भइसकेको थिए।
जन्डिस भाको मान्छे घामदेखि जोगिनुपर्छ - मैले थाहा पाएको थिएँ। त्यसैले साँझको मलिन घामदेखि पनि जोगिँदै-जोगिँदै हिँडिरहेको थिएँ।
जन्डिस यस्तो रोग हो, जसले जीवनकालभरि लखेटिरहन्छ। खाना बारेन भने ठहरै पार्छ, पनि सुनेको थिएँ। खानाको कुनै रुटिन थिएन, मेरो। म खानाको साटो मःम नै खाएर दिन कटाउथँे। साला... मःमले नै मलाई जन्डिसको रोगी बनायो - म मःमका विरुद्धमा दाह्रा किट्न थालेँ।
एकपछि अर्को गर्दै मःम पसलका साउहरूको झझल्को आउन थाल्यो। जो मुसुमुसु हास्दै मेरो अगाडि डेढ प्लेट मःम राखिदिन्थे। प्याच्च पहेँलो तेल निस्किएका मःमका डल्ला। साउ र ममको सम्झनाले पनि उक्कउक्क हुन थाल्यो।
जमल विश्वज्योति हलछेउ आइपुग्दा ह्वास्स मःमको गन्ध नाकमा ठोक्कियो। मैले सडकबाटै पुरानो हरियो पर्दा झुन्डिएको पसलभित्र चिहाएँ। ग्राहकको भीड थियो।
यी सबैलाई पछि जन्डिस हुन्छ - मैले मनमनै घोषण गरँे।
घन्टाघर आइपुग्दा मलाई पिडौंला गलेजस्तो लाग्यो। एकछिन उभिए। त्यसै-त्यसै खुइय... सुस्केरा निस्कियो। जन्डिस भएपछि शरीर गल्दै जान्छ - मैले सुनेको थिएँ। आफ्ना पिडौंला पनि गल्ल थालेपछि, मलाई विश्वास हुँदै गयो, यो काठमान्डुका हजारौं जन्डिसका रोगीमा म पनि थपिएँ।
जामे मस्जिदछेउको पाठ्य सामग्री पसलमा त्यति भीड थिएन। पसलका साउ कमल सुवेदीले मलाई देखेर हात हल्लाए। 'एकछिन यही पसलमा थकाइ मार्नुपर्‍यो' सोच्दै म पसलको काउन्टरअगाडि उभिएँ। जुन काउन्टरमाथि साहित्यिक पत्रिकाका धुम थिए। मलाई एउटा पनि पल्टाउन मन लागेन।
'के भो? अनुहार त फुङ्ग उठेको छ नि।' कमलजीका पावरदार चस्माभित्रका आँखा ठूला भए।
'मलाई त जन्डिस भएछ।'
'लौ, हो र?' उनले पनि सिसामा आफूलाई नियालेझैं मेरो अनुहारतिर नजिकिए।
'हो रैछ।' उनले भने, 'आँखा पनि पहेँला-पहेँला भएछन्। सुरुवातजस्तो छ, डराउनु पर्दैन।'
अलि आँट आयो।
'औषधी खाको?' उनले सोधे।
'बल्ल त थाहा पाएँ।'
'त्यसो भए... नरदेवी जानू, आयुर्वेदिक अस्पताल छ।' उनले सुझाए, 'मलाई पनि जन्डिस हुँदा त्यहीँ गथेँ। चाँडै ठिक हुन्छ।'
काँक्रा, उखुको जुस, मेवासहित उनले धेरै थोकको नाम टिपाए, जुन जन्डिसका रोगीले खाने गर्छन्।
म फेरि बागबजारको व्यस्त सडकमा एकदमै सुस्त हिँड्न थालेँ।
मैतिदेवी चोकमा मानिसको घुइँचो थियो। जुन तरकारी पसलमा पनि भीड। काँक्रो त बयालीस रुपैयाँ केजी। मेवा त्यस्तै। एकएक केजी काँक्रो र मेवा किनेँ। छेउको फलफूल पसलमा गएर उखुको दुई गिलास रस पिएँ। पैसा तिर्ने बेला होस हराउलाजस्तो भो - मसँग त जम्माजम्मी आठसय जति मात्र पैसा रैछ।
घरबाट पैसा मगाउँदा पनि कम्तीमा एकहप्ता लाग्छ।
परान त काठमान्डुमै जाने भो - म रुन्चे अनुहार लिएर घट्टेकुलोतिरको अँध्यारो गल्लीमा हेलिएँ।
कोठामा पुग्दा साढे सात भइसकेछ। मच्छडले पनि नभेट्ने अँध्यारो कोठाभित्र पस्दा भनन रिंगटा चल्यो, म थ्याच्च पलङमा बसँे। कानका लोती ताता हुँदै गए। निधारभरि चिसो पसिना निस्क्यो।
पानी भकभकी उमालेर चिसो बनाउन कुनातिर पत्रिकाले छोपेर राखिदिए।
जन्डिसको रोगीले नुन खानु हँुदैन भन्ने पनि सुनेको थिएँ। आफैलाई झिजो लाग्नेगरी कचर-कचर-कचर एककिलो काँक्रो खाएरै सकेँ। पेट डम्म भो।
बाआमाको अनुहार झल्झली आँखाभरि नाच्न थाल्यो।
मैले काखमा सिरान चेपेर निदाउने कोसिस गरँे, अबेरसम्म निदाउन सकिनँ। बल्लतल्ल निदाउन त निदाए तर मध्यरात त्यही पेट बेस्मारी बटारियो।
भोलिको सूर्य नदेखी मर्छु कि क्या हो?
...
बिहान सवा सात बजे ब्युझिएँ।
जन्डिस भएपछि शरीर पूरै पहेँलिएर सिरक र तन्ना पनि पहेँलिन्छन्, सुनेको थेँ। एउटा लामो हाईपछि हतारिँदै झ्यालको पर्दा खोलँे। तन्नाको एकपाटो तन्काउँदै झ्यालको उज्यालोतिर ल्याएर एकछिन घोरिएँ।
त्यतिसाह्रो भएको रैनछ, तन्नामा कतै पनि पहेँलोपन देखिएन।
जन्डिस भएपछि खुब पानी खानुपर्छ, पनि सुनेकोथेँ, त्यसैले हिजो तताएर राखेको पानीतिर लम्किएँ। पानी चिसो भइसकेछ। दुई गिलास पानी घट्घटी पिउँदा त केही भएन, तर तेस्रो गिलास पानी मुखतिर बढाउँदा भने भाउन्न भएर पछारिउँलाजस्तो भो।
बाथरुम बाहिरपट्टि थियो।
हिँड्दा चक्कर आएर ढल्कूँ कि भन्ने डरले भित्ता छुँदै बाथरुमसम्म पुगेँ। बाथरुममा एकछिन टुक्रुक्क बस्दा पनि पिडौंला बटारिए।
कहाँ आएर फसियो, दैव?
कापिरहेका हातले अनुहार पखालेँ। दाँत माझेँ। कोठामा आएर करिब पाँच मिनेट ऐना हेरेर टोलाएँ। आँखाभित्रको सेतो सतह मैलिँदै गएजस्तो लाग्यो। अब पूरै पहेँलिएर जाने भो - भनेर के सोचेकोथँे, ठिहिर्‍याउँदो जाडोमा कसैले गर्दनमा पानी छ्यापिदिएझैं एकपल्ट सारा ज्यान थररर्र काप्यो।
भोक लाग्यो, बाँकी मेवा र काँक्रो सकेँ।
प्वाँख सबै झरेको बुढो ढुकुर चाराको खोजीमा निस्केझैं, थकित म सुस्केरा हाल्दै मैतिदेव चोकतिर निस्किएँ।
बिहान भएर चोकमा त्यति भीड थिएन। हातमा आधा-आधा केजी काँक्रा र मेवा झुन्ड्याउँदै जुस पसलमा गएर एक गिलास दुध पिएपछि, ज्यान तंग्रियो।
जुसको जोसमा कोठासम्म पुग्न म हतारिँदै गल्ली छिचोल्न थालेँ।
गल्लीका दुई मोड पार गरेपछि, एकजना अधबैंसे मानिस भेटिए। मर्निङवाकमा आएका होलान्। मेरो अघिअघि हिँडिरहेका थिए। उनको भुँडी असहज तरिकाले अघिल्तिर तन्किएको थियो। उनले बल्लबल्ल भुँडी थामिरहेकोजस्तो लाग्थ्यो।
मैले उनलाई उछिनँे।
'ए... भाइ।' पछाडिबाट उनको आवाज आयो।
म टक्क रोकिँदै पछाडि फर्किएँ।
'बिहान-बिहान काँक्रा र मेवा बोक्नु भा' छ त?' भन्दै उनी छेउमा आए।
'मलाई जन्डिस भा'छ।' मैले सुस्त भनेँ।
'ए... बर्बादै भएछ त।' उनले भने, 'अस्ति भर्खरै मेरो एकजना आफन्त 'गए' ... बिचराले जन्डिस फर्किएको थाहै पाएनछन्।'
म रुन्चे हाँसो हाँसँे।
'कहाँ देखाउनुभा'छ?' उनले सँगसँग हिँड्दै सोधे।
'देखा छैन... आज देखाउँछु।'
'ख्याल-ख्यालको नठान्नुस् है... जन्डिसलाई।'
म चुपचाप हिँडिरहेँ।
'को-को हुनुहुन्छ घरमा?' उनले दाँत देखाए।
'घरमा त सबै छन्... म एक्लै बस्छु काठमान्डुमा।'
'बिचरा... तपाईंलाई गाह्रो-साह्रो पर्लाजस्तो छ... खानामा खुब ख्याल राख्नुपर्छ।' उनले मलाई गढेर हेरे, 'आजै नरदेवी जानुस् है... आयुर्वेदिक औषधीले चाँडै सन्चो गर्छ।'
'हस्।'
ती वृद्ध अब अर्को मोडतिर मोडिने भए।
म अगाडि बढेँ। अल्लिपर पुगेर पछाडि फर्केर हेर्दा उनले मलाई नै हेरिरहेका रैछन्। मानौं, उनी मलाई यो धर्तीबाट बिदा गरिरहेका छन्।
वृद्धको कुराले दिमाग झन् बिथोलियो। जन्डिसजस्तो खतरनाक र कालप्रिय रोग संसारमा अर्को कुनै छैन कि क्या हो?
म फुत्त छेउको किराना पसलमा पसेँ। टेलिफोनको रिसिभर उठाउँदै हतार-हतार नम्बर डायल गरँे।
'हेलो, को?' फोनमा एकमित्रको आवाज आयो।
मैले भनेँ, 'म जन्डिस भएर मर्नै ला'छु। तुरुन्त आइज।'
...
दस बजेतिर मित्र आइपुगे। यी मित्र नेपाली साहित्यमा भर्खरै बामे सर्दैछन्। जहिले पनि प्रेमको अतृप्तिले रन्थनिएका हुन्छन्। अहिले हाइकुको प्रबर्द्धनमा छन्। यदि पुलिसले पाकेट छामछुम गर्‍यो भने कम्तीमा तीस-बत्तीसवटा हाइकु भेटिएलान्।
उनी मेरो अँध्यारो कोठामा प्रवेश गरेपछि, मेरो अनुहार उज्यालो भयो।
'नरदेवी जाने भए... हिँडिहालम्।' उनले मेरो हाल देखेर भने।
ज्यानको पहेँलो रंग सर्छ कि भनेर मैले सेतो सर्ट लगाइनँ। हाइकु-मित्रले ढोकामा ताल्चा लगाइदिन सहयोग गरे। घट्टेकुलोबाट डिल्लीबजार आइपुग्दा म थाकेँ। टेम्पो चढेर वीर हस्पिटलसम्म जाने योजना भो। गर्मीको महिना भएर होला, टेम्पो खालीखाली थियो। टेम्पोमा कुनै कुरा भएन।
वीर हस्पिटल झरेपछि, पैदल यात्रा सुरु भो। असनका साँघुरा गल्ली हुँदै हामी हिँडिरह्यौं। हाइकु-मित्र अघिअघि थिए, बाटो देखेकाले। म छाया-छाया खोज्दै हिँडिरहेँ। कुनै घरअगाडि कुर्सी या त बस्नलायक ठाउँ भेटियो कि म बेलाबेला थ्याच्च बस्थेँ।
'चाँडो हिड्... नत्र लाइन लामो भइसक्छ।' हाइकु-मित्र मलाई बल दिन्थे।
बल्लतल्ल आइपुग्यो, नरदेवी आयुर्वेदिक अस्पताल। गेटबाट भित्र छिर्नेबित्तिकै जन्डिसग्रस्त मानिसको भीड देखियो। ती औषधी लिन लाइन लागेका रैछन्। कति त सुनझैं पहँेलिएका पनि रैछन्। मलाई के गरूँ - के गरूँ भयो।
आँगनको पूर्वतिर एउटा ठूलो रुख रैछ, हाइकु-मित्रले मलाई त्यहीँ आराम गर्न भने। र, आफू कुरा बुझ्न दगुरे। त्यही रुखको छेउमा आठ-नौ वर्षका तीन फुच्चे फुटबल खेलिरहेका थिए, मैले बडो इष्यापूर्वक तिनलाई नियालेँ।
'ल, पहिला ब्लड चेक गर्नुपर्छ रे।' हतारिँदै आएका मित्रले भने।
'कहाँ छ ब्लड चेक गर्ने ठाउँ?'
'ऊ.. गेटबाहिर छ रे।'
मैले फेरि खुइय सुस्केरा हालँे। सय मिटर जति लामो दुरी पनि पार गर्न गाह्रो होलाजस्तो लाग्न थाल्यो।
हस्पिटल बाहिरपट्टिको निजी ल्याबमा व्यस्त एउटा केटाले इसाराले एकछिन आराम गर्न भन्यो। एकछिन आराम गरेपछि, उसले सिरिन्ज पाखुरामा घोपेर रगत झिक्यो।
र, भन्यो, '३०० दिनुस्।'
मैले दिएँ।
'आधा घन्टापछि आउनुस्।' उसले बिल दिँदै भन्यो।
यति अप्ठ्यारो आधा घन्टा त जीवनमा कहिल्यै भोगेको थिइनँ। त्यही ठूलो रुखमुन्तिर घाम छल्दै बसिरहँे। बेलाबेला नाकको टुप्पातिर बस्न आउने माखा धपाएँ। हाइकु-मित्र भने फुच्चेहरूसँग फुटबल खेल्न भिडे।
बेलाबेला बलमा ड्याम्म प्रहार गर्थे र पूर्वतिर हेर्दै खिस्स हास्थे। उनले यस्तो पटक-पटक गर्न थालेपछि म त छक्क। ड्याम्म बलमा प्रहार गर्‍यो, पूर्वतिर हेरेर खिस्स हाँस्यो। फेरि ड्याम्म, खिस्स। के गरेको होला यस्तो?
'ओई, के गरेको?' मैले झर्किदै सोधेँ।
मित्र पूर्वतिर हेरेर फेरि खिस्स हास्दै मेरो छेउमा आए। अनि उनले सुस्त भने, 'लाइन मारेको क्या।'
मित्रले आँखा सन्काएको ठाउँ ठ्याक्कै म बसेको रुखपछाडि पर्‍यो। मैले चस्किरहेजस्ता कोखा बटार्दै रुखपछाडि चिहाएँ।
छ्या... एउटी अधबैंसे महिला हाइकु-मित्रलाई हेर्दै हाँस्दै पो छिन्!
'देखिस्?' मित्रले अनुहार रातो बनाए।
'के देखिस्... आफू ह्याँ थला पर्‍या छु।' मैले भनेँ, 'जा त... ब्लड चेक भो कि हेर्त। आफ्नो उमेरकीलाई लाइन मार्नू नि, पाजी।'
हाँस्दै मित्र गेटबाहिर दुगुरे। फर्किदा उनको हातमा रिपोर्टको कागज थियो।
'बस्नुस्।' महिला डाक्टरले भनिन्।
म टुसुक्क अगाडिको टुलमा बसँे। उनले मेरो रिपोर्ट पढिन्, पावरदार चस्माको डिलमा आँखा नचाउँदै। एकछिन मलाई हेरेर हाँसिन्, अनि सोधिन्, 'किन आ'को?'
'जन्डिस भएर।'
'कसले भन्यो।'
'साथीले।' म लजाएँ, 'मेरो आँखा पहेँलो भा'छ रे।'
'यत्रो लाठे मान्छे... साथीले भन्दैमा पत्याउने?' डाक्टर हाँसिन्, 'तपार्इंको आँखाको रंग नै त्यस्तो छ। रिपोर्टमा त क्यै पनि छैन।'
'भनेको?'
'भनेको... तपाईंलाई केही पनि भा' छैन।'
एहेहेहेहे। मलाई एकछिन जुरुक्क उठेर बे्रकडान्स गर्न मन लाग्यो। शरीरमा सररर्र तातो रगत बग्यो। छ्याङ्ग भो।
म हुरीझैं बाहिर निस्केँ। हाइकु-मित्र ढोकाछेउमै रैछन्। 'मलाई त केही पनि भा' रैनछ।' भन्दै म तीन खुट्किलाको सिढीबाट भुइँतिर उफ्रिएँ।
मित्र पनि मुसुमुसु हाँसे।
मैले रमाउँदै चारैतिर हेरेँ। अल्लिपर... काखीमा कोकका दुइटा खाली जम्बो बोतल बोकेका कमल सुवेदी देखिए। मैले बोलाएँ।
'मलाई त जन्डिसै भा' रैनछ।' म हासेँ, 'तपाईंचाहिँ बोतल बोकेर कता?'
'मलाई त जन्डिस फर्किएर लास्टै भा' रैछ।' उनले हतारिँदै भने, 'इमर्जेन्सीमा भर्ना भा'छु।'
बिचरा, हिजो जन्डिसको कुरा हुँदा चेक गर्न आरैछन्। यतै बस्ने भएछन्।
अनि, उनी अर्को दिशातिर दगुरे।
म भने गेटबाहिर।
बिजुलीका पोललाई लात्ती हिर्काउँदै हिँडूजस्तो लाग्ने जोससहित म असन पुगेँ। हाइकु-मित्रले मलाई पछ्याइरहे।
असन पुग्नेबित्तिकै मःमको बासनाले स्वागत गर्‍यो। मुख रसायो। मैले मित्रलाई आँखा सन्काएँ। हामी मःम पसलभित्र पस्यौं। एउटा फुच्चे केटाले टेबुल सफा गरिदियो। र, सोध्यो, 'कति ल्याऊँ?'
'डेढ-डेढ प्लेट।' मैले भनेँ।

रातभर चन्द्रमा खसिरह्यो

2011-08-05T01:20:00.001-07:00

पुराना दिन पुराना लुगा होइनन्, मनलाग्दा टक्टकाउन मिल्ने।
पुराना कैयौं दिन यस्ता हुँदारैछन्, जो भित्री दिमागमा चेपिएर बसेका हुन्छन्, कहिलेकाहीँ ती चेप उक्किन्छन्।
शिवरात्रिको तयारीसहित पशुपतिका भर्‍याङ, चेप र घुम्तीहरूमा धुवाँ बेस्मरी उड्न थालेपछि, नांगा बाबाहरूले हातमा झाडु समाएर आशीर्वाद दिने तयारी गरिरहँदा अचानक पुराना दिन मेरा आँखामा झलझली आउन थालेका छन्, एकपछि अर्को। एल्बमका पाना
पल्टाएजस्तो।
ती कैलाली कटाक्षेका पुराना दिन हुन्थे। नेपालको नक्सामा त्यो कटाक्षे बजार एउटा सानो थोप्लो थियो, अहिले त्यो मेटियो। त्यो वास्तवमा हटेरू बजार थियो। हटेरू आउन छाडे, बजार सक्कियो। भन्छन्, निभ्ने बत्ती चहकिलो बल्छ। झर्ने फूल पूर्ण फक्रिन्छ।
उठ्ने बजार सायद, कटाक्षेझैं, रहस्य भरिएका र चकचके हुन्छ। कटाक्षेको छेउबाट बग्ने अमौरीखोला अहिले पनि बग्दो होला, पूर्वतिरको छत्तिवनको जंगलमा वयर त्यसैगरी पाक्दो होला, तर ती चकचके ठिटाहरू अब कतै छैनन् होला, जसको पंक्तिमा म पनि हुन्थेँ। सायद, ती ठिटाहरूको नाक र ओठबीच यौवनका जर्जर रौं पलाए होलान्।
भेट हुँदा सोध्लान्, बच्चालाई कस्तो छ?
म त्यति बुढो होइन, मानौं आत्मकथा नै थालूँ। कति यस्ता कुरा हुँदारैछन्, जो अरूलाई सुनाउन, ठूलै लेखक हुनुपर्दैन, न त अखबारी नाम।
त, थालूँ अब?
जाडो भर्खरै आफ्नो कोट फुकालेर हिँडिसकेको थियो। शरीरका कापकापमा बिस्तारै छिपछिप पसिना निस्किन थालिसकेका थिए। र, कटाक्षेमा शिवरात्रिको ठूलै प्रतीÔा थियो।
शिव त कहाँ आउँछन् र?
ती त श्रीस्वस्थानीका पन्नामा चुपचाप फकिर्एर निदाइसकेका हुँदाहुन्। शिवरात्रिमा बजारका बैंसको पहिलो खुट्किलो टेकिसकेका युवकलाई छाडा साँढेझैं बजारमा लठारिएर हिँड्न छुट थियो।
अरूले भनून् पनि के?
भन्थे, छौडाहरूलाई शिवरात्रि लाछ। एउटा ग्याङ तयार हुन्थ्यो, जो छत्तिवनका जंगलमा पुगेर रूख गिँड्थे। ती गिड लतारिँदै बजारछेउ आइपुग्थे। र, चाङ लाग्थे। शिवरात्रिको दिन ती रूखका गिँड झर्झरी बल्थे। नाचगान हुन्थ्यो। ठूलो स्पिकरमा फिल्मी गीत बज्थे।
रतन खुब उफ्रीउफ्री नाच्थ्यो। बच्चामा 'भुरुरुरू' कराउँदै साइकलको टायर गुडाउँदा-गुडाउँदा उसका ओठ तलतिर लप्रिएका थिए। कहिलेकाहीँ गाउँतिरका ठिटा पनि डान्स कम्पिटिसनमा भिड्न आइपुग्थे। दुवै टिमबाट एक-एकजना नर्तक छानिन्थे र नाच्न थाल्थे। नाच्दा-नाच्दै मुक्कामुक्की सुरु हुन्थ्यो, त्यसपछि अगुल्टा हानाहान।
दुवै ग्याङका कोही पनि एक्लै हिँड्दैनथे। कम्तीमा बैशाखसम्म। नयाँ वर्Èपछि, पुरानो रिसराग मेटिन्थ्यो।
ती दिन कतै छापिएका हुँदा हुन्, त त्यसको मुन्तिर लेखिएको हुँदो हो, २०५१ साल। २०५१ को शिवरात्रि त्यस्तो रहेन। सुनिलले बिहानैदेखि योजना बनाएको थियो, पथरैयामा फिल्म हेर्न जाने। सुनिलको बजारमै चुरा पसल थियो। तिकुनियातिरबाट कटाक्षे आएको ऊ 'हिन्दी फिल्म'को ठूलो फ्यान थियो। मिथुनको 'दलाल' फिल्म सातपल्ट हेरेको छु, भन्दै गर्व गर्थ्यो। ऊ नै यसरी फिल्म हेर्ने योजना बनाउन खप्पिस थियो।
पथरैयाका रमेश थापाको भिडियो थियो। भिडियो चलाउनु कानुनविपरीत मानिन्थ्यो। त्यसैले हामी फिल्म हेर्न लुकीलुकी त्यहीँ पुग्थ्यौं। कटाक्षेमा रहेको एउटामात्र चौकीबाट प्रहरीलाई पथरैया पुग्न सजिलो थिएन। आठ-नौ किलोमिटर त हुँदो हो।
त्यो बाटो भने हाम्रा लागि लामो थिएन।
हामी त्यो जोसमा थियौं, मानौं दुई पाइलामै उफ्रिएर त्यहाँ पुग्छौं। असारका झरीमा हामी हिलो टेक्दै पथरैया पुग्थ्यौं। झन्, खडेरीका दिन झरेका सालका पात 'सरप-सरप' बजाउँदै हिँड्दा हिँडेकै थाहा हुँदैनथ्यो।
यसपल्ट पथरैया जाने टोली एघारसदस्यीय बन्यो। एकजनाको पाँचका दरले पचपन्न रुपैयाँ उठ्ने भयो। फिल्म चल्थ्यो, साठी रुपैयाँमा।
'केटा हो,' सुनिलले नै भन्यो, 'अर्को पाँच मै थप्छु।'
मलाई थाहा थियो, केटाहरू एउटा फिल्म मात्र हेरेर फर्किनेवाला थिएनन्। मौका पर्‍यो भने 'हेर्न नहुने फिल्म' पनि हेर्नेवाला छन्।
मैले घरमा हतारहतार खाना खाएँ।
'काँ जान यत्तिको हतारिया छस्?' आमाले सोध्नुभो, 'बाले भर्कुछन्।'
'त्यै चौराहा हो।' मैले कुपुकुपु भात निलेँ, 'एकैछिनमा आउँछु।'
घरबाट निस्किँदा बा कतै देखिनुभएन।
पाकेको बेलजस्तो घाम बिस्तारै पथरैयातिर हिँडिरहेको थियो। टोली चौराहामा जम्मा भयो। सबै घरमा कुनै न कुनै बहाना बनाएर आएका थिए। आज कम्तीमा घरमा खोजी हुँदैन, सबैलाई थाहा थियो।
'ल केटाहरू' तैयार हुनुहुन्छ?' सुनिलले सोध्यो।
जुलुसमा 'जिन्दावाद' भनेझैं सबैले ठूलो आवाज निकाले।
'देर हुन्छ ' हिडौं।' सुनिल पनि उत्साही भो।
एकहुल केटाहरू बसपार्कतिर निस्किए।
बिस्तारै चिप्लेकिराको गतिमा टोली बजारबाट बाहिरियो। पथरैया पुग्ने दुई बाटा थिए, एउटा गाउँभित्रभित्रै। एउटा जंगलैजंगल। गाउँमा कोही केटा भेटिए, फेरि फाइट पर्ला भन्ने डर।
'आज त चेन बोक्न पनि बिर्सेछु।' एउटाले भन्यो।
'नडरा ' मैले पुलिस जुत्ता ला'छु।' अर्कोले भन्यो।
उही पुलिस जुत्ता क्या। चुच्चामा फलाम जडिएको। त्यसले, लात्ती हिर्कायो भने तीनदिन पछिबाट दुख्न सुरु हुन्छ। निलो दाग बस्छ।
बिस्तारै ग्याङ सालघारीभित्र पस्यो, जसरी कमिलाको लस्कर अँध्यारो दुलोमा पस्छ।
'
घना जंगलमा चराहरू गुँड फकिर्रहेका थिए। बाँदर तर्सिंदै एउटा हाँगाबाट अर्कोमा झ्वाम्म हाम फाल्थे। बिस्तारै झ्याउँकिरीहरू कराउन थालिसकेका थिए। बेलाबेला घामका पहेँला मसिना धार पातबाट जोगिँदै भुइँसम्म आइपुग्थे।
सुनिलले पोलिथिन ब्यागमा गिलो-गिलो केही बोकेको थियो।
'के हो' पलास्टिकको?' एउटाले सोध्यो।
'खुवा हो।' सुनिलले गर्व गर्‍यो।
'खाम् न त।' अर्को सुनिलको नजिक गयो।
'एकछिन पछि खानुपर्छ।' सुनिलले कुटिलतापूर्वक भन्यो।
हामी सालमा पात बजाउँदै जंगलकै बाटो हिँड्यौं। बेलाबेला सबै घुटुक्क थुक निल्दै सुनिलको हातमा झुन्डिरहेको पोलिथिन ब्यागतिर हेर्थे।
'ल केटा हो।' एउटा ठूलो सालको रुखमुन्तिर टक्क अडिएर सुनिलले भन्यो, 'अब खुवा खाऊ।'
केटाहरूले ठूलो स्वरमा हल्ला गर्दै पोलिथिन ब्यागतिर हेरे।
रुखको फेदमा टुक्रुक्क बसेर सुनिलले ब्याग खोल्यो। आहा खुवा। खुवाको बासनाले भित्री च्यापु रसाएर आयो।
'ल थाप।' सुनिलले भन्यो।
सबैले हत्केला थापे, सुनिलले प्रसादझैं खुवा सबैका हत्केलामा राखिदियो।
जाबो खुवा त एकै गाँस भयो।
खुवा खाइसकेपछि सबैले सालका पातले हातमुख पुछे। एकदुई जनाले धमिराका ढिस्कामा लात्ती हिर्काए। खुवा खाइसकेपछि अलिअलि धुम्म भयो मलाई त। म सबैभन्दा पछि परेँ। बेलाबेला त्रसित म ग्याङको बीचमा पस्थेँ, तर खोई किन हो, पछि पर्दै जान्थँे।
बल्लतल्ल जंगल सकियो। थारू गाउँ आयो।
गरप-गरप हिँडिरहेका हामीलाई देखेर थारू गाउँका सुंगुर र कुकुर बेस्मारी कराउन थाले। धुलो उड्न थाल्यो। घर फर्किरहेका केही मानिस हामीलाई अचम्म मान्दै हेर्थे।
'कता हिँड्यौ?' एकदुई जनाले सोधे पनि।
'पथरैया।' केटाहरू जोसमा भन्थे।
मलाई थाहा थिएन, के भइरहेछ। हिँड्दा बाटो तलमाथि-तलमाथि ढल्किरहेको थियो। बाटाभित्रको पानी छल्किएजस्तो।
हामी पथरैया पुग्यौं। सुनिलको चिमचिमे घडीमा त्यसबेला सात बजेको थियो।
भिडियोको साहु रमेश गाइँगुइँ आवाज सुनेर होला घर बाहिर आइपुग्यो। ऊ भीड देखेर दंग भयो।
'दाइ, हामी फिल्म हेर्न आयौं।' सुनिलले भन्यो।
'हुन्छ।' उसले भन्यो, 'नयाँ-नयाँ फिलिम आछन्।'
'कत्तिमा चलाउने, दाइ?'
'नयाँ फिलिम हो, सत्तरी रुपैयाँ लाग्छ।'
'होइन, दाइ। पहिला त साठीमा हेरेको हो।'
आखिर, ऊ ७० रूपैयाँ नभई फिल्म चलाउँदिनँ भन्दै बाउँठिन थाल्यो।
सुनिलले पैसा जम्मा गर्‍यो। ७० रुपैयाँ पनि उठ्यो। पैसा रमेशको हातमा परेपछि, जेनेरेटर स्टार्ट भयो। बल्बभन्दा पहिला हाम्रो अनुहार झलमल बल्यो।
केटाहरूले अर्को फिल्म पनि भ्याउन सल्लाह गर्दै थिए, साउले भन्यो, 'ल ल हिँड्' फिलिम सुरु गरिदिन्छु।'
तलतिर गोठ, माथिल्लो तलामा भिडियो। हामी थोत्रो झर्‍याङ टेक्दै हामी माथि पुग्यौं। भुइँमा पराल ओछ्याएर त्यसमाथि सुकुल राखिएको थियो। जुत्ता खोल्न परेन। हामी एउटा टेबुलमाथि राखिएको स्त्रि्कनतिर हेर्न थाल्यौं। स्त्रि्कन झिर्रझिर्र भयो। रमेशले दसको नयाँ नोट भिसिआरमा घुसार्‍यो। झिर्रझिर्र बन्द भो, सुरु भो फिलिम - फस्ट लभ लेटर। आफ्नै देशकी हिरोइन मनिÈा कोइराला, त्यसै राष्ट्रियता जागेर आयो। धेरैको राष्ट्रियता जाग्यो, तर आफ्नो मचमची। निधार गह्रुंगो भएर तलतिर तन्कियो। भिडियोको स्त्रि्कन कहिले तनक्क तन्किन्थ्यो, त कहिले खुम्चिन्थ्यो। फिल्ममा खलनायकले हिरोमाथि प्रहार गर्दा हात तन्किएर आफूतिर आएझैं लाग्थ्यो।
कता भागूँ?
फिल्मको बीचतिर तल गोठका गाईगोरु र भैंसी कराउन थाले। फिल्ममा खलनायकको संवाद थियो, 'यो मेरो सिकार हो।'
पछाडिबाट फेरि त्यही संवाद दोहोरियो, 'यी पनि मेरा सिकार हुन्।'
पछाडि एक हुल प्रहरी थिए, डरलाग्दा। तिनले टर्चको उज्यालो हाम्रो अनुहारतिर फ्याँके। सबैका ओठमुख सुके। आफ्नो त च्यापुको भित्री भाग पहिल्यै सुकिसकेको थियो।
'
'भाग'।' सुनिल बेस्मारी कराउँदै भ्यात्त भुइँतिर हाम फाल्यो।
'एई' नभाग'।' पुलिस पनि करायो।
अनि त के भो, के भो। मानौं, मौरीको गोलामा ढुंगा बजारियो, हामी मौरी यताउता ठोक्किँदै उड्यौं। कति तल गोबरको थुप्रोमा पछारिए। भैंसीको सिङ कतिका डडाल्नामा बजारिए। म भने गोरुको जुरोमा ठोक्किएर भुइँमा पछारिएँ।
'आमै' मरेँ नि।' रतनको आर्तनाद सुनेजस्तो पनि लाग्यो।
कोही कता कोही कता। आफू त कान्लैकान्ला।
हुत्तिादाहुत्तिँदै कुन बाटोले आफूतिर तान्यो थाहा भएन। फेरि जहाँ टेक्यो, त्यहीँ धर्ती भास्सिन थाल्यो। सडकै-सडक दगुर्दा आकासमा चन्द्रमा पनि सँगसँगै दगुरिरहेको थियो। मैले धेरै पछि थाहा पाएँ, मेरा पछिपछि त रतन पनि दगुरिरहेको रै'छ, आतंकित।
'कता जानी?' ऊ चिच्यायो।
'दगुर।' म कराएँ।
मलाई पनि थाहा थिएन, कता पो हो जानी।
बाटो जताजता घुम्थ्यो, हामी त्यतै घुमिरहेका थियौं। पछाडि प्रहरी त थिएनन्, तैपनि तिनको भुतपछि नै थियो। छातीबीचबाट चकिर्नेगरी फुलिरहेको थियो भने मुटु अगुल्ठोझैं तातिरहेको थियो। पसिना त गालाभरि चिप्लेटी खेलिरहेका थिए, एकपछि अर्को। गाउँमा बेस्मारी कुकुर भुकिरहेका थिए। सालघारीमा स्याल कराइरहेका थिए। बाटामा गुजुुप्प परेका बाँसघारी आइपुग्थे। बाँसघारी आइपुग्दा मेरो हंस चिसो हुन्थ्यो, बासका लिंगा निहुरेर सर्पझैं गोडामा बटारिन आइपुग्थे।
आकासतिर फर्किनै हुँदैनथ्यो, फर्कियो कि चन्द्रमा तलतल आइपुग्थ्यो। खस्छ कि क्या हो? पर' बत्ती बलेजस्तो लाग्यो, म त्यतै मोडिएँ। हो, घर नै रैछ। सुनसान थियो, सबै सुतेछन् कि क्या हो? घरकै नजिक पुग्दा एउटा कुकुर कानका जाली नै च्यातिनेगरी भुक्दै पिडौलामा मुख जोत्न आइपुग्यो।
हे प्रभु!
कुकुरको मुख पनि कति ठूलो हो?
म बेस्मारी चिच्चाएँ।
मेरो चिच्चाहट सुनेर 'धुर'धुर' घरभित्रबाट एकजना अधबैंसे मानिस हातमा लालटिन बोकेर बाहिर निस्किए। कुकुर आँगनको डिलतिर दगुर्‍यो। उनले लालटिनको उज्यालोमा हामीतिर हेरे, देखे - असिनपसिन काँतर दुई फुच्चे।
'काँबाट आएका हौ?' उनले सोधे, 'यत्ति राति?'
हामी बोले पो!
'काँ जाने हौ?'
मेरो रुन्चे आवाज, 'कटाक्षे।'
'कस्का छोरा हौ?'
'चपाईं डाक्टरका।'
उनले बालाई चिन्दा रैछन्। र, बास दिए, आँटीमा। भात पनि खान दिएजस्तो लाग्छ, र पनि भोकले पेट बटारिरह्यो।
थकित रतन एकछिनमै निदायो। म भने अबेरसम्म निदाउन सकिनँ। उत्तानो पल्टिँदा चन्द्रमा ठिक आँखामाथि झुन्डिएको देखिन्थ्यो, तर त्यो तलतल झर्थ्यो, रफ्तारमा। लौ ठोक्कियो-ठोक्कियो, मुटु त पूरै हिउँझैं चिसिन्थ्यो। एउटा चिसो कम्पन पाइतालादेखि तालुतिर सर्थ्यो। छुलुक्क पिसाब आउलाजस्तो हुन्थ्यो।
रतनले एकछिन पछि घुर्न सुरु गर्‍यो। म भने रातभर दुवै हातले चन्द्रमा थामेर उत्तानो परिरहेँ। घरमालिकले ओढ्नलाई एउटा कम्मल दिएका थिए, बिहानपख्ख त्यसले चिसो छल्ल सकेन। चिसोले हो कि केले हो, मेरो टाउको टनटनी दुखिरहेको थियो।
'एई उठ्'।' मैले सुस्त रतनका काँध हल्लाएँ।
रतन झस्किँदै उठ्यो। उसले हाई गर्दै मुख बेस्मारी बिगार्‍यो। घरभित्र मसिनो गुनगुन थियो। रतन र म बिरालो चालमा उठ्यौं र फुत्त सडकतिर निस्कियौं। काखीमा हात च्यापेर कटाक्षेतिर लम्कियौं। आँखा भने अझै तिर्मिराइरहेका थिए।
कटाक्षे पुग्नुअघि नै बतासझैं हल्ला फैलिसकेको थियो - रातभर फुच्चेहरूले भाङ खाएर थारू गाउँ छिचोले।
बल्ल मैले थाहा पाएँ, रातभर चन्द्रमा किन खस्यो?
मुला! सुनिलले खुवामा टन्न गाँजा मिसाएको रैछ। धेरै केटाहरू त राति नै घर पुगेछन्। हामी छुटेछौं। को-को कता छन्, अहिले नै थाहा हुने कुरा भएन। बजार पस्नेबित्तिकै एकदुई जना केटाहरूले अमौरीखोलामा 'डाइफ' हानेको भने थाहा भो।
फटेहाल घर पुग्दासम्म मेरा ओठ काप्न थालिसकेका थिए। बा र आमा अगेनाछेउ हुनुहुन्थ्यो। म लुसुक्क पसेँ।
'ल' आयो' यसलाई मुड्क्याउनुस् त।' आमाले दाह्रा किट्नुभो।
'काँ गाथिस्' रातभरि?' बा उठ्नुभो।
'फ.. फ..फ.. फिलिम हेर्न।' मैले टाउको निहुराएँ। त्यही निहुरिएको टाउकाको घुच्चुकमा बाले मुड्की बजार्नुभो। म थुचुक्क बसेँ - दिउँसै तारा पनि खसे।
'
' अब त ती दिन लोककथा भइसकेका छन्, जसलाई कसैले सुनाउँदैन।

दोस्रो प्रेम

2011-08-05T01:19:00.002-07:00

रातिदेखि नै बेस्मारी हिउँ पर्न थालेको थियो। फुसफुस कपासझैं खसेको हिउँले बिहानसम्म त दोकानअगाडिको सडक सेताम्मे पारेछ। मुखबाट निस्केको तातो बाफलाई परपरसम्म उडाउँदै म टोलाइरहेको थिएँ। अनुहार धुने उत्साह पनि भएन। ज्यान पुरै कठ्याङि्ग्रदै गइरहेको
थियो। क्यासेट प्लेयरमा हिन्दी गीत बजिरहेको थियो।

... अचानक मैले उसलाई देखेँ।
ऊ पश्चिम दिशाबाट आइरहेकी थिई। गुलाबी ऊनीको टोपी। काँधसम्म फिजारिएको कपाल। खैरो ज्याकेट। निलो जिन्स पाइन्ट। स्पोर्ट्स सु। हिउँ परेर होला, धेरै मान्छे बाहिर निस्केका थिएनन्। त्यसैले, ऊ ट्वाक्कै मेरा आँखामा ठोक्किई।
ऊ बिस्तारै हाम्रै दोकानको छेउसम्म आई।
म एकदमै लजालु पाराको थिएँ। उसलाई देख्नासाथ मुटु ढुकढुक हुन थाल्यो। फेरि कुरकुरे बैश, जो देख्यो लभ परिहाल्ने। आफूलाई हिन्दी फिल्मको हिरोभन्दा कम सोच्ने बेला थिएन।
केटीले झलक्क पसलतिर हेरी। हे दैव! सातो त उड्यो। मलाई के गरूँ गरूँ भो -टाउको निहुराएँ। कर्कै नजर भने ऊतिरै थिए।
ऊ गई।
कालीकोटको मान्ममा पहिलोचोटि यत्ति 'गजब'की केटी देख्न पाएर मेरो जीवन सार्थक भो। किनभने, मान्मबजार 'विदुर पहाड' जस्तो लाग्थ्यो - फुङ्ङ उडेको। लभ गर्नलाई पछि लागौंजस्ता त्यस्ता रुपसी नै थिएनन्। यही पीडाले कुटुकुटु मुटु खान्थ्यो।
त्यसदिन त अचम्मै भो।
म लोकेन्द्रको कोठातिर दगुरेँ। मेरो घरभन्दा पन्ध्र-सोह्र मिटर पर ऊ एक्लै बस्थ्यो। तलतिर किराना पसल, माथितिर उसको कोठा। ऊ कालीकोटको दुरगाउँबाट सदरमुकाममा एसएलसी दिन आएको थियो, तैपनि हामी केटाहरूको खाल त्यहीँ जम्थ्यो।
लोकेन्द्र सुतिरहेको रैछ।
मैले धेरैबेर ढोका ढक्ढकाएपछि ऊ उठ्यो।
'सुतेको मान्छेलाई ... यस्तो जाडोमा किन उठाको?' उसले ढोकाबाट बाहिर फुसफुस खसिरहेको हिउँ नियाल्दै भन्यो।
'जरुरी काम छ।'
उसले मेरो चन्चलता देखेर ढोका छाडिदियो। म डङ्रंग उसको ओछ्यानमा पल्टिँदै लामो सास तानेर बर्बराएँ, 'तँलाई एउटा कुरा सुनाऊँ भनेर आ'को।'
'के, भन्त?' उसले आफ्नो मुखबाट उडिरहेको बाफ हेर्‍यो।
'मेरो त लभ पर्‍यो।'
'कोसित?' उसले ईष्यामिश्रित आवाजमा सोध्यो।
'एउटी छ।'
'को एउटी?' उसले चिसोले मैलिएको ऐना पुछ्दै केही स्कुले केटीको नाम फलाक्यो। मैले 'होइन ... अर्कै हो' भनेपछि, ऊ अलि सन्कियो। किनभने, उसलाई लाग्न थालिसकेको थियो - यसले बिहानबिहान मलाई 'गफ' दिन आको हो भनेर।
मैले अघि भर्खरै देखेकी 'जिन्सपेन्टवाली' को बखान गरेँ। र केटीले आफूतिर हेरेर हाँसेको कुरा 'थपि'दिएँ। साँझपखसम्म बजारका सारा केटामाझ हल्ला फैलिसकेको थियो, 'बजारमा नयाँ केटी आ'की छ।'
तर, त्यो केटी को हो, कसैलाई थाहा भएन। मलाई त झन् के थाहा हुन्थ्यो! कतै फेरि देखिहाल्छु कि भनेर सिउसिउ चिसोमा कैयौं पल्ट बजार फन्का लगाएँ। कतै देखिनँ।
भोलिपल्टदेखि हिउँ पर्न बन्द भो। वरिपरिका डाँडा सेताम्मे देखिए। घाम लागेपछि त जता हेर्‍यो उतै आँखा तिर्मिराउने। दिनभर घरका छानाबाट हिउँ तप्किरहन्थे।
म भने मौका पर्नासाथ केटी खोज्न बजार फन्का लगाउँथेँ।
एकहप्ता बित्यो, हिउँ सक्कियो। घाम पनि रापिलो हँुदै गयो। मैले आस मारँे।
तर, आठौं दिन नुहाउन ढुंगेधारातिर हिँडेका केटाहरू बजारको पल्लो पुछारमा एउटी 'खुबसुरत केटी' देखेँ भन्दै फर्किए। उनीहरू पनि मख्ख थिए। दुईतीन जनाको त देख्नेबित्तिकै लभ परेछ, मेरोजस्तै।
अलि दह्रै प्रतिस्पर्धा हुने भो!
केटाहरूले केटीका बारेमा नयाँ कुरा पनि पत्ता लाएछन्। केटी एसएलसी दिन कालीकोट आकी हो रे। अनि, अहिले केटी आफ्ना बासँग बस्छे रे! बजारको पुछारमा।
'केटीको बा को?' म फुरुंग भएँ।
'खाद्य संस्थानको हाकिम।'
'केटीको नाम के रैछ?' मैले जवाफ पाउने आससहित प्रश्न गरेँ।
एउटाले लजाउँदै नाम उच्चारण गर्‍यो - सुस्मिता।
...

सुस्मिता हाम्रै स्कुल पन्चदेवल माविमा १० कक्षामा भर्ना भई। स्कुल थियो, सदरमुकामबाट एकघन्टा ओरालो झर्नुपर्ने मान्म गाउँमा। उक्लँदा दुई घन्टा त लाग्थ्यो नै।
स्कुल जान मन नगर्ने धेरै केटा स्कुल जाने तयारी एकाबिहानैदेखि गर्न थाले। सरले सोधेको प्रश्नको उत्तर दिन नसक्दा उसको अगाडि बेइज्जत होला भनेर 'गेस पेपर' पनि रट्न थाले।
म रेडियोको खुब सौखिन थिएँ। यसो कविता लेखिटोपल्थेँ। संयोगबस, मेरा धेरै कविता रेडियोबाट बज्थे। प्रायः नौ बजेपछि, हरेक दिन। त्यसैले, स्कुलमा मेरो इज्जत नै थियो। झन् सरहरूले कक्षामा छिर्नेबित्तिकै मतिर मुसुक्क हाँस्दै भन्थे, 'ए मिस्टर बुद्धिसागर, हिजो राति तिम्रो कविता सुनेँ।'
गर्वले मेरो छाती नांलोजत्रो हुन्थ्यो।
तर, सुस्मिता कक्षामा आउन थालेपछि यस्तो संयोग जुरेको थिएन। सरले एकपल्टमात्र त्यस्तो भनेको भए सुस्मिताको अगाडि मेरो 'सान' हुन्थ्यो नि!
सुस्मिताले कक्षाका दुईतीन केटीलाई आफ्नो मित्र बनाई। केही सहयोग चाहियो भने पनि तिनैलाई भन्थी। केटाहरू त हरदम तयार नै थिए।
म झन् ज्यानै दिन तयार!
एसएलसीमा दुइटा अप्सनल विषय थिए - म्याथ र अर्थशास्त्र। म त म्याथमा जिरो, त्यसैले अर्थशास्त्रको विद्यार्थी भएको थिएँ। अब सुस्मिताले के विषय लिन्छे, चर्चाको विषय भो।
'पढाइमा खत्रा छे।' मेहलको रुखमुन्तिर थकाइ मारिरहेका बेला एउटाले अन्दाज गर्‍यो, 'अप्सनल म्याथ नै लिन्छेजस्तो छ।'
'हो हो, हिजो बन्जाडे सरसँग उसले कुरा गरेकी थी।' अर्कोले ठेल्यो।
बन्जाडे सर, म्याथका टिचर। यत्ति खग्गड कि पहिला उत्तर लेखेर हिसाब माथितिर सार्दै प्रश्नसम्म पुग्न सक्थे। कक्षा सकिएपछि, टिउसन पनि पढाउने भएकाले उनको व्यस्तता चरम चुलीमा थियो।
'अब सुस्मिताले म्याथ पढ्ने भई,' केटाहरू उत्साही भए, 'त्यसले बन्जाडे सरसँग टियुसन पनि पढ्छे।'
त्यसको भोलिपल्टदेखि त बन्जाडे सरसँग टियुसन पढ्न केटाहरूको लाइन लाग्यो। कतिले अर्थशास्त्र छाडेर अप्सनल म्याथमा नाम लेखाए। म भने चुपचाप रहेँ। भाग्यमा जे छ, त्यही होला भनेर चुपचाप रोइरहेँ। तैपनि आस त थियो नै। किनभने, सुस्मिताको दोस्ती त मेरी बैनीसँग पनि भैसकेछ।
तर धेरै दिन रुन परेन। एकदिन त थाहा भैहाल्यो, सुस्मिताले कुन विषय लिइछ।
सातौं घन्टी अर्थशास्त्रको थियो, हेडसरले पढाउँथे। थोरै विद्यार्थी थियौं, त्यसैले चौरमै कक्षा हुन्थ्यो, मलिन घाम ताप्दै।
छैटौं घन्टी सकियो।
हामी अर्थशास्त्रीहरू बाहिर निस्कियौं। मेरो मन पीडाले पोलिरहेको थियो, एकघन्टी भएपनि सुस्मितासित मेरो बिछोड हुने भो। बाहिर चौरमा हामी आठ विद्यार्थी गोलघेरा लाएर बस्यौं। म टुलुटुलु अप्सनल म्याथको कोठातिर हेर्थें बेलाबेला। सारा विद्यार्थीले अप्सनल म्याथ लिएकाले कक्षामा भीडै थियो।
फेरि कोठातिर आँखा गए।
हेहेहेहे ... सुस्मिता त चौरतिर पो आउँदैछ त!
भनेपछि त सुस्मिताले पनि अर्थशास्त्र नै लिइछ। मलाई काउकुती लाग्यो। मैले शिर उठाएर गर्वसहित अप्सनल म्याथको कोठातिर हेरेँ। एकदुई जना केटा झ्यालमा नाक रगडेर बाहिर चिहाइरहेका थिए। तीमध्ये एकदुई जनाले हिजैमात्र अर्थशास्त्र छाडेका थिए।
लौ खाऊ ...। म उनीहरूतिर हेर्दै खिस्स हाँसेँ।
सुस्मिता मेरै छेउ आएर टुसुक्क बसी। म उसको सुगन्धले फक्रिएँ।
त्यसको दुई दिनपछि, संयोगबस, फेरि रेडियोमा मेरो कविता बज्यो। सुस्मिताले पनि सुनिछ। स्कुलबाट फर्किदै गर्दा एकढिस्को उक्लेपछि, ऊसित भेट भो। ऊ मलाई हेर्दै हाँसी।
'हिजो रेडियोमा तिम्रो कविता सुनेथेँ।' उसले भनी, 'राम्रो थ्यो।'
म शब्दबिहीन भएँ, खुसीले गदगद। केही प्रतिद्वन्द्वी केटाहरू पनि शब्दबिहीन भए तर रिसले चुर।
त्यसको फलस्वरुप भोलिपल्ट पहिलो कक्षा पनि सुरु भएको थिएन, एउटा केटो बम्कियो, 'डाँडाका केटीहरू रन्डी हुन्।'
सदरमुकामलाई सबैले डाँडा भन्थे, डाँडामा भएकाले। केटीहरूले शिर निहुराए, त्यसमा सुस्मिता पनि थिई।
मलाई झोक चल्यो। म कराएँ, 'एई ... जे पायो, त्यै नबोल्त।'
'तँ पनि निउँ नखोज।' केटो झन् जंगियो, 'के डाँडाका सबै केटी तेरा जोई हुन्?'
बढ्ता बोल्दोरैछ! मैले उसको रुद्रघन्टीमा मुक्का प्रहार गरँे। ऊ होचो थियो। ऊ पनि प्रहार गर्न नजिक आयो, मैले वरैबाट लात बजारेँ। ऊ डेस्कमा पछारियो।
'एई ... ठोक, नछोड।' एकदुई जना केटाहरू पनि उसलाई जोस दिन कराउन थाले। लौ त। मैले अन्धाधुन्द सबैतिर मुक्का बजारँे। फाइटबाट आतंकित विद्यार्थीहरू हुरुरुरू कक्षाबाट बाहिर भागे। होहल्ला भो।
मलाई तीनचार जनाले घेरिसकेका थिए। मेरो धुलाइ हुने तयारी हुँदैथ्यो, सरहरू कक्षामा आइपुगे।
एकैछिनमा हामी हेडसरका अगाडि थियौं। सरको हातमा बेतको लामो लट्ठी थियो।
'यसले पहिला हान्यो।' केटाले गर्दनको रातो छाप देखायो।
'यी सबै मिलेर मलाई पिट्न आ'का हुन्।' म पनि के कम, भन्दिएँ।
सरले सबैको हत्केलामा दसदस पटक प्रहार गरे। मलाई भने 'अब यस्तो नगर्ने सर्त'मा छाडिदिए।
'हाम्लाई मात्र पिट्ने?' केटाहरूले रुन्चे स्वरमा भने, 'उसलाई नपिट्ने?'
सरले केटाहरूलाई गढेर हेरे र आफ्नो निर्णय सुनाए, 'उसलाई किन पिट्ने? रेडियोबाट कविता बज्ने मान्छेले गल्ती गर्नै सक्दैन।'
... त्यसपछि त म सुस्मिताको नजिक-नजिक हुँदै गएँ। कहिलेकाहीँ हेडसर नहुँदा अर्थशास्त्रको कक्षा हुँदैनथ्यो। सुस्मिता, म र साथी वसन्त सँगै डाँडा उक्लिन्थ्यौं। लोकेन्द्र सधैं छुट्थ्यो किनभने उसले अप्सनल म्याथ लिएको थियो।
बाटोमा सुस्मिता मलाई 'दिल तो पागल है' गीत पूरा गाएर सुनाउथी। आवाजमा यौवनको मिठास भरिन अझै बाँकी थियो, तैपनि मलाई उसको गीत सुनिरहूँजस्तो लाग्थ्यो।
ऊसले आफ्ना किताबका पन्नाहरूमा सायरी लेखेकी हुन्थी। बैनीले एकपल्ट उसको किताब घरमा ल्याउँदा मैले सुटुक्क पढेको थिएँ। एकपल्ट त के भो कुन्नि, सायरीका मुन्तिर जवाफी सायरी पनि लेखिदिएँ। उसले त्यो पढी कि पढिनँ, थाहा छैन।
उसको हास्ने शैली पनि गजब थियो। ओठ बिग्रेलान् झैं बिस्तारै तन्काउँथी। ऊ एसएलसी दिएपछि, बुटवल घर फर्किन्छु भनेर सुनाइरहन्थी। किनभने, यस्तो रूपरंगबिनाको डाँडामा उसका सपनाले रंग पाउनेवाला थिएनन्। बाका पछिपछि लागेर जुम्ला हुँदै कालीकोट आइपुगिछ।
जे भएपछि, उससँग हिँड्दा दुईघन्टे उकालो पनि छोटो लाग्थ्यो। झन्, मेहलको रुखमुन्तिर थकाइ मार्दा चिसो बतासमा उडिरहेका उसका कपाल छोऊँ-छोऊँ लाग्थ्यो। म मुठी कस्थेँ, 'एकदिन त भन्छु-भन्छु - सुस्मिता, आई लभ यु।'
लोकेन्द्र पनि मेरो प्रेमकथामा रुचि लिन्थ्यो। कुनै दिन छुट्यौं भने कोठामा बोलाएर मेरो प्रगति विवरण सुन्थ्यो।
बेलाबेला मुख मिठ्याउँदै सुझाव पनि दिन्थ्यो, 'लभ परेपछि, त्यो रानीढुंगापछाडि सुस्मितालाई अंगालो मारेर बस्नू।'
म पनि यस्तै कल्पनाले रंगिएर रात बिताउँथँे। रातभरि आफ्नो कोठाको झ्यालबाट बाहिर चिहाउँथँे। पारीको चुलीमालिकाको सेताम्मे चुलीमा हेर्दै कल्पना गर्थें - यदि त्यहाँ सुस्मिता र ममात्रै भएको भए ...।
कहिलेकाहीँ सुस्मिता स्कुल आइन भने त छट्पटीले मरूँजस्तो लाग्थ्यो। एकपल्ट ऊ हेलिकप्टर चढेर सुर्खेत झर्दा मलाई रोऊँ-रोऊँ लागेको थियो। हेलिकप्टर पर ... पुगेर कालो थोप्लाजस्तो हुँदासम्म मैले हेरिरहेको थिएँ। ऊ एकहप्तासम्म सुर्खेत बसेर फर्किई। मैले आत्मा रुवाउँदै उसलाई कुरिरहेँ। धेरै कविता लेखेँ।
एकदिन हामी घर फर्किरहेका थियौं।
बाटोमा डोकोभरि सुन्तला राखेर एक महिला बसेकी थिइन्। सुस्मिताले सुन्तला खाने रुचि देखाई। मैले उत्साही हुँदै एक किलो सुन्तला किनेर उसलाई उपहार दिएँ, ३० रुपैयाँको। उसले पनि एउटा सुन्तलाको बोक्रा खोल्साई। र, केही केस्रा मेरो हातमा राखिदिई। उसको हातले मेरो हात छुँदा म थररर कामेको थिएँ।
त्यसदिन, खुसीले मेरो मन पहाडका चुलीचुली दगुरिरहेको थियो।
तर केही दिनपछि मेरो प्रेमकथाले नयाँ मोड लियो।
त्यसदिन पनि हेडसर थिएनन्। सुस्मिता, म र साथी वसन्त घर फर्किन उकालो चढ्न थाल्यौं। सुस्मिता अघिअघि थिई।
'आज मौका छ।' वसन्तले सुटुक्क कानमा भन्यो, 'चिठी दे।'
'चिठी नै लेखेको छैन।' म तर्सिएँ।
'त्यसो भए आई लभ यु भन्दे ... यस्तो मौका आउँदैन।'
मेरा हातगोडा फतक्क गल्न थाले। आकास धुम्म भो। छ्या ... कसरी भन्ने होला। कुनै न कुनै दिन त भन्नु नै छ। वसन्तले भनेझैं 'आजै मौका' छ।
'छिटो हिँड न।' सुस्मिताले पछाडि फर्केर भनी।
म रातो अनुहार लाएर उसलाई पछ्याउन थालेँ। बेलाबेला वसन्त मलाई मुक्का हानुलाझैं गर्थ्यो। एकछिन त्यसरी चुपचाप हिँडेपछि, वसन्तले फेरि आफ्नो मुख मेरा कानतिर ल्यायो, 'म दगुरेर जान्छु ... तिमेरू एक्लै हुन्छौ ... आज जसरी पनि भन, है।'
नभन्दै मुला 'मलाई हतार छ' भन्दै उकालोमा बेस्मारी दगुर्‍यो।
सुस्मिता र म एक्लै भयौं। मैले तल ... स्कुलतिर हेरेँ, स्कुल छुटेको थिएन। आज त भन्छु भन्छु - मैले मुठी कसेँ। बिस्तारै सुस्मिताको छेउ पुगेँ। लामो सास तानँे। बोल्न खोजेँ, आवाज घाँटीमै अल्भि्कयो - 'चुइँक्क' लुते कुकुर बिस्तारै चुइँकिएजस्तो आवाज आयो।
'के भनेको?' उसले मतिर हेरी।
मेरो अनुहार रापिलो भयो। कानका लोती भत्भती जल्न थाले। म टाउको निहुराएर हिँडिरहेँ। थकाइ लागेछ, ऊ चाख्लो ढुंगामा बसी। म पनि उसकै छेउ टुसुक्क बसेँ। फेरि बोल्न खोजेँ, उही हाल।
'तिमी जाऊ।' सुस्मिताले सुइँको पाइछ क्यारे। भनी, 'म पछि साथीहरूसँग आउँछु।'
म बोलिनँ। धुम्धुम्ती बसिरहेँ।
माथितिरबाट खत्राक्क आवाज आयो। हेरेको त वसन्त झाडीमा लुको रैछ, मुला! उसले ठूलो ढुंगो उचालेर मतिर ताक्यो। मैले इसाराले 'भाग' भनेँ। ऊ मुक्का ताक्दै फेरि उकालोमा दगुर्‍यो।
'सुस्.ि..।' लौ फेरि आवाज सुक्यो।
'के भो आज तिम्लाई?' उसले छक्क पर्दै हेरी, 'तिमी जाऊ के। म पछि आउँछु।'
म अलि माथि उक्लिएँ। खरखर कापीमा लेखेँ - सुस्मिता... आई लभ यु। पाना ध्यार्र च्यातेँ। दुईतीन पल्ट पट्याएँ र तल झरेँ। सुस्मिता एउटा ढिस्कोमा बसेर स्कुलतिर हेरिहेकी थिई। स्कुल छुटेछ।
म उसको छेउ ठिंग उभिएँ।
उसले थाहा पाई। अँध्यारो अनुहार बनाएर मतिर हेरी। मेरो सात्तोपुत्लो उड्यो। 'फेरि किन आको?' उसले सोधी। मलाई कहाँबाट त्यत्रो शक्ति आयो, कुन्नि - मैले कागज ऊतिर बढाए। ऊ अत्तालिई, 'म लिन्नँ।'
म केही बोलिनँ। स्वाट्ट कागज उसको हातमा राखिदिएँ। उसले केही सोच्नै पाइन। अनि म हुरीझैं उकालोमा दगुरेँ - खुसी र डरले मलाई लखेटिरहेका थिए।
माथि पुग्दा वसन्त देखियो। मलाई नै कुरिरहेको रैछ। ऊ पनि मसँगै दगुर्‍यो। दगुर्दा-दगुर्दै सोध्यो, 'भनिस्?'
'लेखेर दिएँ।' म जोडले कराएँ।
राति अबेरसम्म वसन्त र म लोकेन्द्रको कोठामा बसिरह्यौं। सुस्मिताले बालाई भनी भने त बर्बादै हुन्छ, म त्यही डरमा थिएँ। लोकेन्द्रले पनि सबै कथा सुन्यो। र, ईष्यापूर्वक भन्यो, 'यसको त लभ पर्‍यो ... हामीले पनि गर्नुपर्‍यो।'
वसन्त हाँस्यो।
भोलिपल्ट स्कुल जान पनि डर लाग्यो। सुस्मिताको विचार पनि बुझ्नु थियो, त्यसैले डराउँदै, लजाउँदै स्कुल पुगेँ। कक्षामा पनि ऊतिर फर्किएर हेर्न सकिनँ। एकपल्ट हेरेँ, ऊ टाउको निहुराएर बसिरहेकी थिई। साँच्चै, रिसाई कि के हो?
म पनि टाउको निहुराएर बसिरहँे।
स्कुल बिदा भो। लोकेन्द्र, वसन्त र म चाँडै हिँड्यौं। बाटोमा वसन्तले 'यसरी भागेर हुन्न ... सुस्मिताको कुरा बुझ' भनेर बाँकी उकालो चढ्नै दिएन। एउटा ढुंगाको पर्खालमाथि बसेर हामी कुर्न थाल्यो।
केटीहरूको हुलमुलमा सुस्मिता पनि आई। भीडमा बैनी पनि थिई। मलाई झन् गाह्रो भो। म मलिन अनुहार लिएर बसिरहँे। सर्‍याक-सर्‍याक सुस्मिता नजिक आई। मेरो मुटु ढक्क फुल्यो।
फुत्त भागूँजस्तो पनि लाग्यो, तर सकिनँ।
हेर्दाहेर्दै उसले गोजीबाट चिठी झिकी। ध्यार्र ध्यार्र च्याती। यता मेरो मुटु च्यातियो। त्यसमाथि उसले तीस रुपैयाँ गाभ्दै मतिर बढाई। मैले चुपचाप हात थापँे।
अनि उसले भनी, 'अब नलेख्नू ... बुझ्यौ?'
मेरो रुद्रघन्टी बेस्मारी दुख्यो।
सुस्मिता गई। मेरा आँखा टिलपिल भए। तैपनि रुन सकिनँ।
साँझ बैनीले सुनाएकी थिई - हिजो मैले चिठी दिएको सबैले तलतिरबाट देखेका रैछन्, त्यै भएर चिठी च्यातेकी हो कि? तर उसले फिर्ता दिएको तीस रुपैयाँले मलाई रन्थनायो। मैले बीस र दसको नोट च्यात्दै वसन्त र लोकेन्द्रका अगाडि 'कसम' खाएँ - अब आइन्दा म यो केटीसँग बोल्दिनँ।
त्यसको दुईचार दिनसम्म सुस्मिता स्कुलमा देखिइन।
एकदिन बिहान उठेर भान्सा छिर्दा भान्सामै रैछ, ऊ त। उसले मलाई हेरेर हाँसेजस्तो गरी। मैले कसम खाएको थिएँ, त्यसैले बोलिनँ। यसरी ऊ कैयौं दिन बैनीसँग हाम्रो घरमा आइरही। जब म उसलाई देख्थेँ, भागिहाल्थेँ।
एसएलसी आयो। परीक्षा सकियो। परीक्षा सकिएपछि सुस्मिता कतै देखिइन। म पास भएँ। म्याथ लिने प्रायः केटा गुल्टिए।
म काठमान्डु हिँडेँ।
...
नौ वर्ष, छ महिनापछि, म असनको ठेलमठेलमा थेप्चिँदै, दोब्रिदै हिँडिरहेको थिएँ। कसैले बोलाएजस्तो लाग्यो। मैले पछाडि फर्केर हेरँे - कोही देखिनँ। म हिँड्नै लागेको थिएँ, कसैले दाहिने छेउबाट मेरो हात च्याप्प समायो।
मैले देखेँ - मेरा अगाडि थिई, उही सुस्मिता ...
'सन्चै छौ?' ऊ हाँसी।
म पनि हाँसेँमात्र। अचानकको भेटले म शब्दबिहीन भएको थिएँ, ऊसँगको पहिलो भेटमा झैं। ऊ कुर्तासुरुवालमा थिई। अलि मोटाइछ। हातमा सपिङब्याग झुन्डिएको थियो।
'म त काठमान्डुमै छु नि।' ऊ मान्छेहरूबाट जोगिँदै उभिई, 'मेरो त बिहे भैसक्यो। अहिले बुद्धनगर बस्छु। स्कुलमा पढाउँछु। छोरो पनि छ।'
उसले एकै सासमा सुनाई।
'पत्रिकामा तिम्रो नाम देखिरहन्छु। तिमीले त राम्रो काम गर्‍यौ नि।' उसले मलाई गढेर हेरी, 'तिमीलाई याद छ हैन ... पुराना कुरा?'
म अमिलो हाँसेँ।
'ल, अब म जान्छु।' उसले भनी, 'म त यस्तै भएँ।'
ऊ अलि अगाडि बढी, एकछिन सोची र फर्केर हाँसी, 'ल, राम्रो प्रगति गर्दै जानू। मेरो उमेर पनि तिमीलाई नै लागोस्।'
ऊ हतारमा हिँडी र भीडमा हराई। पछाडिबाट आएको बाइकले बेस्मारी हर्न बजायो। म उसले उपहार दिएको उमेर जोगाउन पेटीतिर उक्लिएँ।
...
ह्यापी भ्यालेन्टाइन्स डे ...

गैंडा टाइम्स

2011-08-05T01:19:00.000-07:00

सिसौको रूखमुन्तिर सुस्ताइरहेको थिएँ। बेलाबेला बाक्लो छाला सुम्सुम्याउन आइपुग्ने चिसो बतास अबेरपछि महसुस हुन्थ्यो। चराहरू चिरबिराइरहेका थिए। सोचिरहेको थिएँ - एकछिन पछि कर्नालीतिर नुहाउन जान्छु।
'केटा,' आवाज आयो।
मैले आवाज आएतिर नियालेँ। तीनचार जना केटी रैछन्। मैले मधुरोगरी देखेँ।
'म केटा होइन,' मैले ठूलो आवाजमा भनेँ, 'म गैंडा हुँ, देख्दैनौ चाचरी हो?'
मेरो आवाज सुनेर दुइटी केटी तर्सिए।
'हामी मान्छे गैंडाको बच्चालाई केटा भन्छौं,' एउटी कम्मरमा हात राख्दै ठिंग उभिई।
'आफ्नो प्रेमीलाई पनि केटा त भन्छौं नि,' म उठेँ, 'मलाई पनि प्रेमले केटा भन न त!'
'यस्तो नाकमा सिङ भएकोसित पनि के मायापिर्ती लाउनु?' एउटी अल्लि नजिक आई, 'के माला सिङमा झुन्ड्याइदिनु?'
मैले नियालेँ - छेउमा आउने केटीले टाउकोमा सल राखेकी थिई। गालामा मसिना पसिना थिए। पसिनामा औंलाले प्याट्ट हानूँ जस्तो लाग्यो।
तर के गर्नु, केटी पछारिई भने?
'सिङ त गोरुका हुन्छन्,' मेरो ज्यान थर्थरायो, 'यो त खाग हो। थाहा छैन, मान्छेहरू यसलाई पाउन ज्यान फाल्छन्।'
म केटीको नजिक पुगेँ।
'एई भाग्,' म नजिक पुगेको देखेर पर उभेकी केटी कराई।
'किन भाग्ने?' छेउकी केटीले भनी, 'यो केटो त बच्चै छ, राम्ररी खाग पनि टुसाएको छैन।'
'मेरो डर लाग्दैन, सत्ये?'
'किन डराउने?' केटीले तिखा आँखाले हेरी।
'मेरो हरियो छाला छ नि त!'
'डराउन्नँ म त, हरियो छाला भएको गैंडासित।'
'कोसित डराउँछ्यौ त, मैया?'
'हरियो छाला भएका मान्छेसित।'
म ट्वाल्ल परेँ।
'यो वनभरि हरियो छाला भएका मान्छे छन्, ख्याल राख्नू,' मैले आँखा झिम्काएँ, 'कता हिँड्यौ यसरी चिरिच्याट्ट परेर, तीज आ'छ कि के हो?'
'फूल फुल्नलाई वसन्तै आउन नपरेझैं राम्री हुन पनि तीज आउन पर्दैन,' केटी हाँसी, 'काउलो टिप्न जान ला'को।'
'जंगलको भित्रभित्र नजानू,' सम्झाएँ, 'जताततै हरियो छाला भएका मान्छे छन्।'
'तिनले लखेटे भने तिमी भत्ल्याक-भत्ल्याक हाम फाल्दै बचाउन आउनू नि,' केटी हाँसी, 'फिलिममा झैं।'
'फिल्ममा त त्यसरी कुकुर आउँछ, गैंडा आको देख्या छौ?'
अरू केटी अघि लागे। पछि परेकी उसले दगुर्दै भनी, 'रियल लाइफमा ट्राई गर न त, फिल्ममा लिइहाल्छन् कि?'
म उभिरहेँ। केटीहरू मेरा आँखाबाट परपर हुँदै गए।
कर्नालीतिर नुहाउन हिँडेँ।
एकडेढ घन्टापछि, नुहाएर फर्किंदै गर्दा मेरा कानका जाली हल्लिनेगरी चार-पाँच पल्ट लगातार गोलीको आवाज आयो - ड्याम्म ड्याम्म। ज्यान सिरिंग भयो। बेस्मारी त्यतातिर दगुरेँ, जतातिर मा र पा हुनुहुन्थ्यो।
...

सारा गैंडा कुल त्यहीँ थिए। ठूलो रूखको छायामुन्तिर मा र पा चिन्तित देखिनुभएको थियो। बाँदर मीत बाका परिवार पनि त्यहीँ थिए। छेउको ढिस्कोमा टुसुक्क बसेका थिए। मितिनी आमा मीतभाइलाई छातीमा च्यापेर ट्वाल्ल परेकी थिइन्।
'अहम्, काँ पुगेर आइस्?' मलाई देख्नेबित्तिकै पाले सोध्नुभो, 'भर्खरै जंगलमा गोली चल्यो, अहम् तेरो चिन्ताले सताथ्यो।'
'कर्नालीमा नुहाउन गाथेँ,' छेउमा उभिएँ, 'कसैलाई केही त भएन?'
'अह्म, साइलो बुझ्न गा'छ,' पाले भन्नुभो, 'अब जंगलमा बस्नु खतरा हुँदै गो।'
म बोलिनँ।
कान्छा पाले मुख फोरे, 'अब यो आरक्ष छाडेर अन्तै सर्ने हो कि?'
'अहम्, के गुर्न कान्छा?' पाको आवाज मसिनो भो, 'हाम्रा पुर्खाका चिहान यतै छन्। पुर्खाको सम्झनालाई चटक्कै छाडेर जाने कुरा भएन। केही दिन अझै हेरम्, कालबेला अझै बढ्दै गयो भने सबै छाडेर हिँड्नुपर्ला।'
'हाम्रो कुलमा तपैंकै खाग पुरानो हो, तपैं नै हो जान्ने-बुझ्ने,' कान्छा बाको ढाड थर्थरायो, 'हाम्रो काम त तपैंलाई ट्वाल्ल परेर हेर्ने हो।'
लामो सन्नाटा छायो। अनि छेउछाउका झाडीमा सर्‍याक-सर्‍याक आवाज आयो। सबै झस्किए।
साँल्दाइ झाडीबाट फुत्त निस्किए।
'के भा रैछ साइँला?' पाका आँखा चनाखा भए। साँल्दाइले एकछिन सास थामे।
'गैंडाहरूलाई त केही भ'को रैनछ,' उनले भने, 'मान्छे नै मारेजस्तो छ। लास त देखिनँ, भुइँभरि रगतका टाटा थिए।' एकछिन फेरि सनान्नाटा छायो।
'खिखिखि, मनुष्यलाई पनि के भाको हो?' मीत बाले अलि ठूलो स्वरमा भने, 'गोली पड्का छन्, मर्‍या छन्। फेरि तिनलाई मर्न-मार्न जंगललै चाहिने।'
'मति बिग्रेपछि यस्तै हो,' पा उठ्नुभो, 'अहम्, एकपल्ट रगतको तिर्खा लाग्यो भने तिर्खा कहिल्यै मेटिँदो रैनछ।'
अनि, सबै आफ्नो बासस्थानतिर लागे। पा भने रातभरि निदाउन सक्नुभएन। म चन्द्रमा हेरेर टोलाइरहेँ। बिहानै मितबा मुखका पत्रिका च्यापेर रूखका हाँगाहाँगामा हामफाल्दै हामीतिर आइरहेका थिए।
'अहम्, यस्तरी हतारिया छन् मित,' बा झस्किनुभो, 'पक्कै नराम्रो सम्चार ल्याएजस्तो छ।'
मितबा सर्‍याक-सर्‍याक रूखबाट तल झरे। सारा जंगलमा मितबा नै हुन् पढ्न-लेख्न जान्ने। मलाई पनि सानैमा क-ख सिकाएका थिए।
'खिखिखि, हिजो यो जंगलमा को-को मारिया रैछन् भन्ने थाहा भो,' पत्रिका भुइँमा फाल्दै मितबाले ढाड कन्याए, 'सबै नारी रैछन्, दोहोरो भिडन्तमा परेछन्। सिकार खेल्न आथे रे। खिखिखि, आर्मीले भेटेछन्।'
पा बेस्मारी झस्किनुभो। मैले हतार-हतार पत्रिका पल्टाएँ। चारजना केटीको लास लम्पसार परेको थियो। मुटु चस्स भो। थ्याच्च बसेँ।
'के भो गैंडु?' पा आत्तिनुभो।
'यी केटी त हिजो काउलो टिप्न गाथे,' मेरा आँखा धमिला भए। स्वात्त आँसु खस्यो।
'अहम्, के भन्छ यो?'
'एकछिन मसित कुरा गरेका थे,' मैले आँसु थाम्न सकिनँ, 'हरियो छाला भाकासित डर लाग्छ भन्थे, ठहरै पारेछन्।' मौनता छायो।
एकछिन पछि मितबाले मलिन आवाजमा भने, 'पहिलोपल्ट गैंडा कुलमा कोही रोयो। खिखिखि, राम्रो लक्षण होइन यो।'
...
भोलिपल्ट ११ः३० बजे। साँल्दाइ परको फाँटमा बेस्मारी दगुरिरहेका थिए। बेलाबेला हावामा खाग नचाउँथे। पिसाब फेर्न टुसुक्क उभिएको थिएँ, सजग भएँ। साँल्दाइ जंगल पसे। म पनि दगुरेँ।
उनी, अगाडिका ठुल्ठुला रूखलाई टाउकैले ढालिदिउँलाझैं फ्वाँ-फ्वाँ दगुर्दै घरतिर सोझिए। मैले पछ्याएँ।
'खिखिखि, के भयो साँइलालाई, गैंैडु?' मीत बाको आवाज आयो। उनी पनि हतारिँदै रूखका हाँगाहाँगामा हाम फाल्दै आइरहेका रैछन्। 'थाहा छैन, मीतबा,' मैले भनेँ, 'ठूलै संकट आइलागेजस्तो छ।'
मितबाले बेस्मारी अर्को रूखको हाँगामा हाम फाले। हामी पुग्दा साँल्दाइ पाका अगाडि थरथर काँप्दै उभिएका थिए। गर्धनमा चाख्लो-चाख्लो साङ्लोजस्तो केही बाँधिएको थियो।
'के भो साइँला?' पाले सोध्नुभो, 'अहम्, पापीहरूले तेरो पनि खाग निकाल्न खोजे कि?'
'थाहा छैन,' साँल्दाइले रुन्चे स्वरमा भने, 'पहिला चारपाँच वटा हात्तीले घेरे। हात्तीमाथि सयौं मान्छे थिए। पछि गर्धननेर च्यास्स भयो। होस आउँदा म एक्लै थिएँ। गर्दनमा भने यस्तो यन्त्र बाँधिएको रैछ।'
'अहम्, फेरि के आपत आइलाग्यो?' पाको आवाज काँप्यो।
'चिन्ता नगर, मीत,' मीतबा भुइँ झरे, 'यस्लाई जिपियस भन्छन्।' पा ट्वाल्ल पर्नुभो।
'यो लाए'छि गैडा काँ-काँ हिँड्या छ, सप्पै था हुन्छ रे!'
'अहम्, भनेछि पापीहरूले अर्को जालमा पारे हामीलाई?'
'भन्न त गैंडाकै सुरक्षाका लागि हो भन्छन्। खिखिखि, चिन्ता नगर मीत। यसले फाइदै गर्ला।'
'यस्तो कुकुरले झैं पट्टी लाएर हिँड्दिनँ म,' साँल्दाइ रन्किए, 'अब जंगलमा मेरो के इज्जत होला?'
'खिखिखि, साइँला, यस्तो कुरा नगर,' मीतबा मुसुक्क हाँसे, 'यो त तिम्रा लागि तक्मा हो। अब तिमी सामान्य गैंडाबाट विशेष गैंडा भयौ। पत्रिकामा तिम्रो फोटो छापिन्छ।'
'म नेता होइन मीतबा, पत्रिकामा फोटा छाप्दै हिँड्ने,' साँल्दाइले रूखमा गर्धन जोते, 'यो यन्त्र नफाली म फर्किन्नँ।' अनि, घना वनतिर दगुरेँ। अल्लि पर पुगेर रूखमा फेरि आफ्नो गर्धन जोतेँ। रात पर्दै गएपछि मैले साँल्दाइलाई खोजेँ, कतै भेटिएनन्।
'त्यस्तो मुर्ख थ्यो साइँलो,' सुत्नुअघि माले खुइय सुस्केरा हाल्नुभो, 'त्यै नै मान्छेको फेला पर्‍यो।'
म रातभरि निदाउन सकिनँ। मध्यरात थकित साँल्दाइ फर्किए। गर्धनमा पट्टी छँदै थियो। घरबाहिर उभिरहे। अनि बस्दै मसिनो आवाजमा भने, 'गैंडु, अब मलाई खतरै खतरा छ। मलाई केही भइहाल्यो भने मा र पा ख्याल राख्नू।'
म दाइको छेउमा बसेँ, दुवैको छाला ददारिएछ। बिस्तारै आवाज आयो - ख्याट्ट। मलाई थाहा छ, खतरा यस्तै मसिनो 'ख्याट्ट'सहित आउँछ।
...
एकहप्तामा गर्मी बेस्मारी बढेको थियो। दुलाबाट सर्प बाहिर निस्कँदै थिए। म दिनभर एकान्तमा टोलाएर बस्थेँ। एकदिन झ्याम्म परेको रूखको छहारीमा बसेको थेँ। फन्टुस लोखर्के दगुर्दै आयो।
'पहलमान दाइ,' बुरुक्क उफ्रँदै भन्यो, 'तिम्रो घरमा भीड ला'छ।'
'के भो?'
'तिम्रा बा सिकिस्त बिरामी भा'को जस्तो छ।'
म बेस्मारी घरतिर कुदेँ। सारा जंगलका गैंडाले पालाई घेरेका थिए। पा भुइँमा पछारिनुभएको थियो। मा छेउमा थ्याच्च बस्नुभएको थियो। छेउमै मीतबा पनि थिए। साँल्दाइ आमाछेउ उभिएका थिए। पाको नाकमाथिबाट रगत बगिरहेको थियो। मैले देखेँ - पाको खाग थिएन। मलाई भननन रिंगटा चल्यो।
'जेठा बा, यस्तो बेला त भन्न नहुनी हो,' पल्लाघरे गैंडाले भन्यो, 'अब तपार्इं हाम्रो मुखिया रहनुभएन। हजुर्को मुकुट लिएर पापीहरू भागे। अब त गैंडादेवले पनि हजुर्को प्रार्थना सुन्दैनन्। तपार्इं बुच्चो हुनुभो।'
'यस्तो दिन देख्नुअघि, अहम्, म किन मरिनँ?' पाको आवाज मलिन भो।
'हो जेठा,' छिमेकी वनका मुखिया बाले भने, 'अब मुकुट नभएपछि तिमी मुखिया हुन मिल्दैन।'
'खिखिखि, अबको जमानामा यस्ता वाहियात कुरा नगर मुखिया,' मितबा रन्किँदै बुरुक्क उफ्रिए, 'यीजति जंगल बुझेको अरू कोई छ? मुखियाको काम शासन गर्नेमात्र होइन अरूको सुरक्षा दिने हो। अरू कसैसँग यस्तो ह्याऊ छ भने भन।'
'बरु हामी पालैपालो मरौंला,' दुईचार गैंडाले नारा लगाए, 'कि त मुकुट फिर्ता ल्याउनुपर्‍यो कि त अर्को मुखिया चुन्नुपर्‍यो।'
'अहम्, बनाम्ला त नि अर्को मुखिया,' पाले भन्नुभो, 'मैले तिमीहरूमा निरंकुशता लाद्न खोजेको होइन, सबै रीत पुर्‍याउनुपर्छ। पापी मान्छे र हामीमा फरक पनि त हुनुपर्‍यो!'
'पा, चिन्ता नगर्नुस्,' मैले भनेँ, 'म फिर्ता ल्याउँछु मुकुट।'
सबैले छक्क पर्दै मतिर हेरे।
'मलाई थाहा छ, खाग तस्करहरू कहाँ छन्,' मेरो आवाज ठूलो भो, 'म भोलि नै काठमान्डु जान्छु।'
....
चन्द्रमा आकाशको पल्लो पुछारमा पुगिसकेको थियो। जंगल शान्त थियो। मैले मा र पालाई ढोगेँ। उहाँका आँखाबाट छिपछिप आँसु निस्कियो। 'गैंडु, आफ्नो ख्याल राख्नू। ह्याँ त दस जना मानिसले हाम्रो हंस लुट्याथे,' माले भन्नुभो, 'तिमी त लाख-लाख मानिसको बीचमा जाँदैछौ। सके बाको मुकुट लिएर फर्किनू, नसके आफ्नो मुकुट बचाउनू।'
पाका ओठ काँपे, बोल्न सक्नुभएन।
'म यसलाई परसम्म पुर्‍याएर आउँछु' भन्दै साँल्दाइ अघि लागे। म मा र पादेखि परपर हुँदै आएँ र ठूलो रूखबाट मोडिएँ। साँल्दाइ बीचरोडमा उभिएपछि रन्किँदै आएको ट्रक रोकियो। म लुसुक्क पछाडि चढेँ। भाग्यबस ट्रक खाली नै रैछ।
'लौ, आज राम्रै कमाइ होलाजस्तो छ,' अगाडिबाट ड्राइभरको आवाज आयो, 'साक्षात गैंडा देखियो।'
खलासीले दुवै हात जोड्यो। साँल्दाइले बाटो छाडे, ट्रक बेस्मारी हुइँकियो। म कतिबेला निदाएँ, थाहा भएन। गाइँगुइँ आवाजले ब्यँुझिएँ। मेरा आँखामाथि दुइटा अनुहार झुन्डिएका थिए।
'अर्काको ट्रक सुटुक्क चढेर कता हिँड्यौ?' बुढो अनुहारले सोध्यो, 'हाम्लाई गंैडा तस्कर भनेर समात्छन्।'
'चिन्ता नगर्नुस् हजुर, केही भइहाल्यो भने म सम्झाउँला,' मैले हात जोडेँ, 'काठमान्डु हिँडेको हुँ, पाको खाग फिर्ता ल्याउनु छ।'
'आच्या, गुरुजी यो गैंडा त बोल्दो पनि रछ,' खलासी बुरुक्क उफ्रियो।
'देखिस् लड्का?' गुरुजी हाँसे, 'साह्रै भएपछि त गैंडा पनि बोल्दो रैछ। कलीयुग आको भनेको सही रैछ।' म हाँसिरहेँ।
'पिसाब फेर्न झरेको पनि फाइदै भो,' गुरुजीले भने, 'तिम्लाई देख्यौं, अब चिन्ता नगर म जसरी पनि तिमीलाई काठमान्डु पुर्‍याइदिन्छु।'
गुरुजी र खलासीले मलाई पाल ओढाइदिए। ट्रक हर्न बजाउँदै बेस्मारी कुद्यो। म पालभित्र फेरि निदाएँ। पहिलोपल्ट गाडी चढेर होला - भननन रिंगटा पनि चलिरहेको थियो। चर्काचर्का हर्नले ब्युँझिएँ। पालबाट बाहिर चिहाएँ, अँध्यारो भइसकेको रैछ।
'थानकोट आइपुग्यौं, अगाडि चेकिङ छ,' गुरुजीले पछाडि फर्केर भने, 'तिमी चुपचाप बस।'
झिलिलिली टर्च बालेर आर्मी आयो र सोध्यो, 'पछाडि के छ?'
'खाली छ, हजुर।'
'एकपल्ट हेर्न पर्‍यो,' आर्मी ट्रकमा उक्लियो र करायो, 'के हो यत्रो बेडेमानको?'
मेरो ढुकढुकी बढ्यो। आर्मीले पाल ह्वात्त तान्दै टर्चको उज्यालो मेरो ज्यानमा फाल्यो।
'के रैछ?' तलबाट आवाज आयो।
'सर्कसको सामान रैछ,' आर्मी झर्‍यो, 'कागजको गैंडा।'
ट्रक अघि बढ्यो। म ट्रकको मसिनो चेपबाट बाहिर नियाल्न थालेँ - काठमान्डुको एकपाटो उज्यालो र अर्को पाटो अँध्यारो देखियो। एकछिनपछि, ट्रक घ्याच्च रोकियो। गुरुजीले भने, 'लौ त गैंडाबाबु, कलंकी आइपुग्यो। हामी अब साउकोमा जान्छौं। तिमी यतै झर।'
म अक्मकिएँ।
'सोचेर आ त हौला, काँ जाने भनेर।'
म झरेँ। खलासीभाइले हात हल्लाए। मैले हाँसेजस्तो गरेँ, 'सिमदरबार कता पर्छ, गुरुजी?'
'यै बाटो सोजै जाऊ, पुग्छौ।' गुरुजीले अगाडिको लमतन्न बाटो देखाए, 'तिम्लाई थाहा छ कि छैन, सिमदरबार बिहान नस नबजी खुल्दैन।'
मैले शिर हल्लाएँ। ट्रक बेस्मारी हुइँकियो। अब कता जाऊँ? म एकछिन अल्मलिएँ। मीतबाले भनेका थिए, 'ट्याक्सी चढ्नू।' नौ-दस हजार गोजीमा थियो। सोचेँ, ट्याक्सी नै चढ्छु। फाट्टफुट्ट ट्याक्सी कुदिरहेका थिए। म हात ठड्याएर उभिएँ। एकैछिनमा ट्याक्सी रोकियो। हतारमा भनेँ, 'दाजु, सिमदरबार जाने हो?'
ड्राइभर मलाई ठुल्ठुला आँखाले हेर्न थाल्यो। कुर्लियो, 'के ट्याक्सी रोकेको? टाटा मोबाइल रोक्, त्यसमै अट्छस्। लोद्धर लागेका बेला कस्ता-कस्ता मान्छे...।' एकनिमेष अल्मलिएर ड्राइभर फेरि करायो, 'कस्ता-कस्ता गैंडा आइलाग्छन् बा!'
थुक्क थुकेर ड्राइभर कुद्यो।
लौ त, सिमदरबार भोलि नै जाम्ला। आजको रात काटूँ। खोज्दाखोज्दा बल्ल होटेल भेटँे। झिलिमिली बलिरहेको साइनबोर्ड थियो, 'साक्षात् अप्सरा होटल।'
ढोका ढक्ढकाएँ।
'को हो ट्यापे? हिच्, यत्ति राति?' लर्बरिएको आवाज आयो।
'हजुर, म गैंडा हुँ,' मैले मसिनो आवाजमा भनेँ, 'एकरात बास चाहियो।'
'यस्कीमा, हिच् जिस्किँदो पो रैछ,' घद्र्याक-घुदु्रक आवाज आयो। ह्वात्त ढोका उघि्रयो। अधबैंसे मानिस ढोकामा उभियो। ट्वाल्ल पर्दै हेर्‍यो। आँखा मिच्यो।
'यस्कीमा गैंडे, अप्सरा होटेललाई हेप्छस्?' उसले लात्ती उचाल्यो, 'रंगशाला जा। जंगली, के तँलाई जंगल सानो भो, सहर आछस्? छिः कस्तो गनाको।'
म ट्वाल्ल परेँ। उसले ढ्याप्प ढोका लायो। मान्छेको जात यत्तिसम्म रद्धी होला - सोचेकै थिइनँ।
बरु हिँडेरै रात कटाउँछु, मैले फेरि सोचेँ। भोकले रन्थनिइरहेको थिएँ। खाना खोज्ने सुरमा अँध्यारो गल्लीमा भौंतारिएँ। कमै घरमा बत्ती बलेका थिए।
'को हो यत्रो ट्रकजस्तो?' अँध्यारो कुनाबाट आवाज आयो। ९-१० वर्षको फुच्चे केटो अँध्यारोबाट बाहिर आयो। ज्यानमा मैलो जाँगे र थोत्रो बन्डी थियो। खाली गोडा। जिङरिंग कपाल। ऊ मभन्दा पनि गनाको थियो।
'गैडा हुँ, बाबु,' मैले मलिन आवाजमा भनेँ, 'आजै आको, भोकले रन्थनेको छु।'
उसले रमाउँदै हेर्‍यो।
'मै त तीन दिनदेखि भोको छु,' उसले मेरो पेटमा प्याट्ट हान्दै भन्यो, 'सारा दोकान बन्द भैसके, पैसा छ?'
मैले झोला थप्थपाएँ।
'अब त पैसा भए पनि पाइन्नँ,' उसले मलाई अँध्यारोतिर तान्यो, 'आऊ, आज यतै सुत।'
उसले पेटी देखायो। पल्टेँ। आँखा चिम्लिएँ। केटो मेरो छातीतिर लपक्क टाँसियो। निद्रा लागेन, अबेरसम्म टोलाइरहेँ। आकाशमा चन्द्रमा थियो तर मैले जंगलबाट देख्ने चन्द्रमाभन्दा यो चन्द्रमा मैलो थियो।
'तिम्रो नाम के हो, बाबु?' मैले फुच्चेलाई कोट्याएँ।
'काठमान्डु,' उसले निद्रामै भन्यो, 'मलाई त जसले भेटेपनि लात्तैलात्तले गोद्छन्।'
...
बिहानै काठमान्डुले पाँच पोका पाउरोटी, कागजमा बेरिएका छवटा समोसा र एउटा पानीको बोतल ल्यायो। पैसा फिर्ता दियो। मैले एक निमेषमै साढे पाँचपोका पाउरोटी र तीनवटा समोसा खाएँ। पानी पिएपछि पेट ढुस्स भो। आफ्नो फेरि एकैठाउँ हगासनमा बस्ने बानी पेट गडबड भयो भने के गर्ने होला?
'पेट ढुस्स भो,' मैले ढ्याउ गरेँ, 'ग्यास्टिक होलाजस्तो छ।'
'कइँ गैंडालाई पनि ग्यास्टिक हुन्छ?' काठमान्डु खिस्स हाँस्यो।
'के गैंडाको पेट हुँदैन कि क्या हो?' मैले दाँत देखाएँ।
'यस्तै हो, काठमान्डुमा पेट ढुस्स भइरहन्छ।'
मेरा आँखा भर्खरै समोसा ल्याएको कागजको टुक्रामा गयो। लौ, त्यहाँ त साँल्दाइको फोटो पो रैछ! साँल्दाइ भुइँमा लडेका थिए, वरिपरि मान्छे थिए। फोटामाथि ठुल्ठुला अक्षरमा लेखिएको थियो - गैंडा संरक्षणमा अर्को फड्को। खाग चोरलाई फाँसी देऊ।
दायाँपट्टि सानो फोटो पनि थियो - जुँगावाल मान्छेको। मुन्तिर नाम थियो - डा.कर्मदास 'पसिनाजीवी'।
ए, भनेपछि यिनैले हाम्राबारेमा लेख लेखेका रैछन्।
म मख्ख परेँ - यिनैलाई भेटे पाको खाग खोजिदिन्छन् कि?
'किन हाँसेको?' काठमान्डुले सोध्यो।
'ल हेर, मेरा साँल्दाइको फोटो,' मैले पत्रिका देखाएँ।
'तिम्रा दाइ मरे?'
'होइन। मान्छेले बेहोस बनाका हुन्,' मैले छेउको फोटो देखाएँ, 'यिनलाई चिन्छौ?'
'किन नचिन्नु?' काठमान्डुले फोटा हेर्दै भन्यो, 'मेरो नाम काठमान्डु भन्ने था छैन? म ह्याँ बस्ने जसलाई पनि चिन्छु।'
'फोन पत्ता लगाइदेऊ न!'
'जाबो त्यति पनि,' काठमान्डु हाँस्यो, 'ल हिँड, पिसिओ।'
काठमान्डुले पत्रिका किन्यो। मलाई भीडभाडहीन पिसिओमा पुर्‍यायो। पिसिओवाला छक्क परेर मलाई हेर्दैथ्यो। काठमान्डुले पत्रिका कार्यालयमा फोन गर्‍यो र पसिनाजीवीको 'फ्यान' हुँ भन्दै नम्बर माग्यो। एकैछिनमा नम्बर पाइयो। उसले फेरि नम्बर थिच्यो। घन्टी गएछ, मलाई दियो।
उताबाट आवाज आयो, 'हेलो।'
'हजुर पसिनाजीवी पर्नुभो?' मैले नम्र आवाजमा सोधेँ।
'होइन, आँसुजीवी हुँ। रोको रोयै गर्छु। हिहिहि, मेरो नाम पूरा आउँदैन?'
'हजुर, कर्मदास पसिनाजीवी होइन?'
'होइन,' उनको आवाज मोटो भो, 'म डाक्टर कर्मदास पसिनाजीवी हुँ। तपार्इं को पर्नुभो त?'
'मैले हजुर्को लेख पढेको थिएँ।'
'आम्मामा, पहिलोपल्ट कसैले मेरो लेख पढेर फोन गर्‍यो,' नरम आवाज आयो, 'नमस्ते है, के सेवा गरूँ?'
'हजुर, म बर्दिया राष्ट्रिय निकुन्जको गैंडा हुँ। पाको खाग चोरी भो। सहयोग गर्नुहुन्छ कि?'
'एइई स्वाँठ, ब्यान-ब्यान जोक गर्छस््?' आवाज कडा भो।
'ठट्टा गरेको होइन?' म झन् नम्र भएँ, 'म साँच्चैको गैंडा हुँ।'
'त्यसो भए गैंडाको आवाज सुना।'
म कराएँ।
'अनि कता हुनुहुन्छ?' फेरि आवाज नम्र भयो, 'हजुर मेरै घरमा पाल्नुस्। भाउजुले पकाको खाना खानुस्। मेरी छोरीलाई पनि साक्षात् गैंडा हेर्ने रहर छ।'
'हस्, तर म हजुर्को घर कसरी पत्ता लगाऊँ?'
'चिन्ता नगर्नुस्, तपाइं अहिले कहाँ हुनुहुन्छ?'
काठमान्डुले ठेगाना भनिदियो।
'एकछिन कुर्दै गर्नुस् है त!' पसिनाजीवीको आवाज मेरोभन्दा नम्र भयो, 'म एकैछिनमा ट्रक पठाइदिन्छु।'
हामी पिसिओबाहिर आयौं। एकछिन अक्मकिँदै काठमान्डुले भन्यो, 'ल त गैंडादाइ, म गएँ। तिमी ह्याँ ट्रक कुर।'
मैले पचासको नोट दिएँ। लियो। एकदुई कदम हिँडेपछि काठमान्डुले हाँस्दै भन्यो, 'यता खराब मान्छे धेर छन्। आपत पर्‍यो भने फोहरको थुपै्रथुप्रो भएको अँध्यारो ठाउँमा आएर बोलाउनू, म त्यतै हुन्छु।'
....
ठूलो भुँडी। राता गाला। चम्किलो तालु। दुवै कन्चटमा अलिकति रौं। तल कुर्ता र माथि बन्डीमा थिए - पसिनाजीवी। सोफामा उपरखुट्टी लाएर बसेका। मान्छे त हुनेखाने नै
रैछन्। घर ठूलो थियो। बैठक कोठाको कुनामा भुस भरिएको नक्कली बाघले मलाई एकछिन तर्सायो। ठूलो गेट। गेटमा लेखिएको थियो - सावधान घरमा पाँचवटा कुकुर छन्। तर भित्र कुकुर रैनछन्।
'हेर्नुस् भाइ, सबै फटाहा मात्रै छन्,' पसिनाजीवी गम्भीर भए, 'खाग खोज्न त गारै होलाजस्तो छ। तै म मेरो बर्कतले भ्याएको गरूँला।'
'हजुर, मैले खुब आश गर्‍या छु,' म मलिन भएँ, 'खाग नभएर जंगलमा पाको इज्जत गयो। मलाई त आत्महत्या गर्नुहुन्छ कि भन्ने डर लागेको छ।'
'गैंडाले पनि आत्महत्या...,' उनी टक्क अडिए, 'चिन्ता नगर्नुस् म छु। म डा. कर्मदास पसिनाजीवी हुन्जेल चिन्ता नगर्नुस्। एक पेग जिन लिनुहुन्छ?'
'हजुर, म मदिरा लिन्नँ।'
'कफी त लिनुहुन्छ होला नि?' सुरिलो आवाज आयो, 'मैले डेढ वर्षपछि कफी बनाकी हुँ, नाइँ नभन्नू।'
भत्ल्याक्क पेट निस्किएकी महिलाले कप मतिर बढाइन्। मैले लिएँ।
'ऊ तपाईंकी भाउजु?' पसिनाजीवीले भने, 'यिनी गैंडालाई, माने तपाईंहरूलाई खुब प्रेम गर्छिन्। तपाईंहर्को बारेमा डकुमेन्ट्री बनाउने सोचमा पनि छिन्।'
मैले कपसहित नमस्ते गरेँ।
'अनि बाबु,' उनी पसिनाजीवीको छेउमा बसिन्, 'ड्याडी-ममीलाई आरामै?'
'यी भाइ बाउको खाग खोज्न आका हुन्,' पसिनाजीवीले भने, 'मैले सहयोग गर्ने बचन दिइसकेँ।'
'चोरहरू, ह्वाट फ...,' उनलाई रोक्दै पसिनाजीवी झर्किए, 'तिम्लाई पनि दुनियाँथरी गाली आउँछन्।'
पसिनाजीवी र भाउजुले किचेनछेउको कोठा खाली गरिदिए। पलङ बाहिर झिके। र, भने, 'तपार्इं थाक्नुभो होला, एकछिन आराम गर्नुस्।'
म रित्तो कोठामा पस्नै आँटेको थिएँ, चर्को आवाज आयो, 'ओ माई गड, ओ माई गड, राइनो?'
मैले गेटतिर हेरेँ। जिन्स, टिसर्ट र उच्चअग्लो हिल लाएकी युवती दगुर्दै मतिर आइरहेकी थिइन्।
'यै हो हाम्री छोरी, इस्टेस्कियानिप्रभा।' पसिनाजीवीले हाँस्दै भने।
म हाँसेँ।
'वन मिनेट है, राइनो,' बडो अप्ठ्यारो नाम भएकी उनी घरभित्र दगुरिन्। फर्कंदा उनको हातमा भिडियो क्यामेरा थियो।
'डु समथिङ, राइनो।'
म वाल्ल।
'केही हर्कत गर्नुस् भनेकी हुन्,' पसिनाजीवीले भने। आखिर म एकघन्टा उफ्रिएँ। दगुरेँ। कफी पिएँ। उनले सबै खिचिन्। र, सन्तुष्ट हुँदै भनिन्, 'थ्याङ्स, गड सेक! अब यो भिडियो युटुबमा हिट हुन्छ। आई थिङ्क वान लाख हिटिङ।'
...
भोलिपल्टै मलाई याक एन्ड यतिको फेसन सोमा जानुपर्ने भो। अप्ठ्यारो नामले भनिन्, 'केही गर न नु, पड्डैन, जस्ट हिरे हुनछ।'
'पाको खाग।'
'चिन्ता नगर्नुस्,' पसिनाजीवीले मेरो कुम थुमथुमाए, 'म आज मन्त्रालयतिर जान्छु। बुझेर आउँछु - कतै खाग समाछन् कि?'
म अप्ठ्यारो नामका पछि लागेँ। झिलिमिली बत्ती, चर्को आवाज र छजना सुन्दरीका बीचमा म हिँडेँ। सिटी बज्यो। ताली बज्यो। सो सकिएपछि, सयांै युवती मेरा अघिल्तिर लाइन लागे। 'प्लिज राइनो, अटो ग्राफ।' सबैले सय-सयका नोट अगाडि बढाए।
म वाल्ल परेँ।
'यस्समा, नाम लेखनु,' अप्ठ्यारो नामले भनिन्, 'यसमा तिमरो फफोटा छ।'
ए, त्यसो पो! मैले कम्तीमा सयवटा नोटमा नाम लेखेँ। फर्कंदै गर्दा मैले थाहा पाएँ - मलाई हेर्न आउनेको भीड थाम्न नसकेर पुलिसले लाठी चार्ज गरेछ। भोलिपल्टदेखि त जताततै मेरै फोटा। म जहाँ गएपनि भीड। मलाई विज्ञापन खेल्ने प्रस्ताव आयो। लेखा भाउजुले हेर्ने भइन्। जताततै होर्डिङ बोर्ड झुन्डिए -
गैंडा किन कुल छ?... गैंडाले लगाउँछ... चमेरो छाप तेल
स्नो... गैंडाले पनि पिउँछ
गैंडाको चाहना... आकाश गंगा चुरोट
सेक्सी गैंडा... वान नाइट फरफ्युम
कन्डमको विज्ञापन खेल्न लाज लाग्यो, मैले मानिनँ। लेखेरै ल्याकाथे, 'गंैडाझैं शक्तिशाली... कन्डम।'
छ महिना बितेछ। मैले सिगरेट पिउन सिकेँ। बियर हुँदै ब्ल्याक लेबलसम्म पिएँ। म जता गएपनि अटोग्राफ माग्नेकै भीड। जिब्रो टोक्नेकै भीड। एकदिन कुनै एम्बेसीको प्रोग्रामबाट फर्कंदै गर्दा अप्ठेरो नामले मातमा भनिन्, 'यु नो राइनो, आई हेट बोइज, सबै सेल्पि्कस छन्, आई थिङ्क आ'म इन लभ...।'
उनले आफ्नो शिर मेरो चट्टानजस्तो छातीमा राखिन्, 'डु यु लभ मी?'
एउटा चिसो झिल्का मेरो पैतालादेखि तालुसम्म पुग्यो। मेरो वक फुटेन। घर फर्केर छतमा उत्तानो परेँ। चन्द्रमा हिँडिरहेको थियो। मलाई एकछिन लाग्यो, म काठमान्डुमा होइन, बर्दिया राष्ट्रिय निकुन्जमा छु।
मातले पनि हो कि मुकुटविहीन पाको खुब याद आयो। आँसु तप्प तप्कियो। म जीवनमा दोस्रोपल्ट रोएँ। मलाई जोडले चिच्याउन मन लाग्यो, 'पा... मलाई माफ गर्नुस्।'
म तल झरेँ। अप्ठ्यारो नाम रोइरहेकी थिइन्, पसिनाजीवीको छातीमा टाउको राखेर। मलाई देख्नेबित्तिकै उनले राता आँखाले हेरे, 'के भन्यौ, मेरी छोरीलाई?'
म बोलिनँ।
'तिम्ले हातपात गर्न खोजेको?'
'मलाई सहरको रमझम पुग्यो,' मैले ठूलो स्वरमा भनेँ, 'खोइ, पाको खाग खोज्देको? तपार्इंको ल्याकतले भएन। म आफैं खोज्छु।'
'खोजिस् खाग!' पसिनाजीवी थररर काँपे, 'युरोप पुगिसक्यो होला, तेरा बा अब बुच्चै हुन्छन्। खोज... इस् भेट्छस्!'
म ड्याम्म ढोका धेकेलेर बाहिर निस्किएँ।
'के भो?' भाउजुको आवाज आयो।
'गैंडाले आफ्नो हैसियत देखायो। त्यसलाई सहर पचेन।' पसिनाजीवीले मसिनो आवाजमा भने, 'फेरि यस्तो नगरूँ भनेको, भोलि नै यस्को पनि खाग लुट्छु।'
मेरो ज्यान थररर काँप्यो। मैले सुस्त गेट खोलँे र बाहिर निस्किएँ। अनि, बेस्मारी कुदेँ। मेरो आवाज सुनेर होला, काठमान्डु फोहरको थुप्रोछेउबाट बाहिर आयो। झन् दुबलाएछ। ट्वाल्ल परेर हेर्‍यो र भन्यो, 'दाइ, तिमी त सहरमै हराएछौ, बल्ल होस आयो?'
मेरा ओठ काँपे।
काठमान्डुले मेरो हात समाउँदै अँध्यारो कुनातिर तान्यो, जसरी पहिलोपल्ट भेट हँुदा तानेको थियो।
'थाकेछौ, आज सुत,' काठमान्डुले पेटीमा ढल्कँदै भन्यो, 'भोलि कुरा गरम्ला।'
....
साँझ पर्न थालिसकेको थियो। ट्रकले निकुन्जमा प्रवेश गर्‍यो। अबेरपछि, बीचसडकमा साँल्दाइ देखिए। ट्रक टक्क अडियो। म सुत्त झरेँ। साँल्दाइले बाटो छाडिदिए। ट्रक गयो। साँल्दाइलाई देखेर मलाई रोऊँ-रोऊँ लाग्यो।
'गैंडु, तँ आइस् कि भनेर म सधैं ट्रकलाई यसरी रोक्थेँ,' साँल्दाइले मलिन आवाजमा भने, 'मुकुट ल्याइस्?'
म चुपचाप हिँडिरहेँ। मेरो दिमागमा त्यही चिठी झलझली आइरहेको थियो, जुन चिठी मैले काठमान्डुको सिरानमा दुई हजारसहित राखिदिएको थिएँ -
प्रिय काठमान्डु,
म ठस्स गनाउँदै पाको खाग खोज्न काठमान्डु आएको थिएँ। तर, सहरको रमझममा मैले पाको खाग र जंगलको सौन्दर्य बिर्सिएँ। पसिनाजीवी स्वयं खागतस्कर रहेछन्। जंगलमा त हरेक जनावरको काम र कर्म छुट्टिन्छ तर मान्छेको त एकदमै रहस्य भरिएको हुँदो रैछ। पाले त केवल खाग गुमाउनुभो, त्यो देखिन्छ तर मान्छेले इमान गुमाएको त देखिँदो रैनछ। मलाई लाग्थ्यो - इमान भनेको मान्छेको मुकुट हो। तर, यो जति गुमायो, मान्छे त्यति असल देखिँदो रैछ।
असल मानिसभन्दा त मलाई मेरै बुच्चै पा ठिक लाग्यो।
गुडबाई काठमान्डु!

एक मच्छडको आत्मकथा

2011-08-05T01:17:00.001-07:00

अफिसमा पस्नासाथ रिसेप्सनबाट मैले एउटा पुलिन्दा पाएँ। रिभ्युका लागि आएको किताब होला भनेर खोल्न हतार गरिनँ। साँझ घर फर्किने बेला के रैछ भनेर खोलेँ। भित्र तहतह मिलाइएका थोत्रा कागजका पन्ना थिए। एकदम केरमेट। कसैले रिभ्युका लागि पान्डुलिपि नै पठायो कि
भनेर हाँसेँ। नागरिक विकेन्डका साथीहरूले पनि रमाइलो माने। फुटबल हेर्न राति १२:१५ कुर्नु त छँदैछ। त्यही बेला पढ्न हुन्छ भनेर पुलिन्दा काखीमा च्यापेँ।
...
म बागमती किनारमा जन्मेकी थिएँ। बीस वर्षअघि जन्मेकी भए, मेरो नाम 'बागमतीकुमारी' हुन्थ्यो होला। तर, अहिले जन्मेकाले मेरो नाम भयो- ढलकुमारी। म बैंसमा खुब राम्री थिएँ। आमै भन्नुहुन्थ्यो, 'ढलकुमारी, ख्याल गर्नू, मच्छडहरू कहिल्यै गतिला हुँदैनन्।'
हुन पनि मेरा बाबा कहिल्यै गतिला थिएनन्। सधैं मात्तिएर आउँथे। लामालामा खुट्टाले आमैलाई गोद्थे। एकदिन टिल्ल भएर बाबा मध्यरात घर आएका थिए।
'आज पनि धोकेर आयौ, होइन?' आमै कराउनुभो, 'सधैं यसरी चल्दैन।'
'एई रन्डी, नकरा।' बाबाले आमैको खुट्टा समाएर पछारे, 'दिनभरि को नाठोसित जान्छेस्? यसरी त कोही सधैं सुत्केरी हुँदैन। तेरा बाउको खा छैन।'
खुट्टा मर्किएर रन्थनिएकी आमा रातभरि भुइँमा लडिरहिन्। बिहान बाबालाई जाँडले छोडेछ। आमैको खुट्टा मर्केको थाहा पाए।
'एई, मलाई माफ गर्दे।' आमैछेउ टुसुक्क बसेर बाबाले भने, 'के गर्नु अचेल फलफूल भन्नु न हो, केही न केही मिस्सेको हुँदोरैछ। यसो चुस्यो, लागिहाल्छ।'
आमै निन्याउरो अनुहार लाएर बसिरहिन्।
त्यसदिन बाबाले माफी पाए। तर, एकदिन राति भुनभुन उड्दै ग'का बाबा फेरि फर्केनन्। मच्चछडको जिन्दगी मान्छेको हत्केलाको एक 'प्याट्ट' त हो नि!
बाबा नभएपछि, आमालाई झन् चिन्ताले समाउन थाल्यो। सन्तान जन्माउँदा-जन्माउँदा आमा लिखुरे भइसकेकी थिइन्। जन्मेका कोही पनि बाँच्दैनथे। अन्डाभित्रै मरेका हुन्थे। तातो रगत खान नपाएर आमैका गाला धस्सिँदै गएका थिए। दिनभरि अँध्यारो ढलमा लुकेर बस्थिन्।
एकदिन आमै रगत पिउन निस्किन्। राति अबेरसम्म आइनन्। मलाई खुबै चिन्ताले समायो। मान्छेहरू अचेल के-के जाती धुप बाल्छन्, त्यै सुँघेर ढलिन् कि? म रातभर छट्पटिएँ। बिहानपख आमै आइपुगिन्।
आमै मुसुमुसु हाँसिरहेकी थिइन्। खुट्टा लर्बरिइरहेका थिए।
'हिजो रगत चुसेदेखि कस्तो झमझम भा'छ।' आमाले हिस्स हाँस्दै भनिन्, 'यै मोरी! मलाई फेरि बैंस आयो कि कुन्नि?'
म चुप रहेँ।
'म राम्री छैन त?' आमैले फननन नाचेर भनिन्।
मलाई भने डर लाग्न थाल्यो, आमैले गतिलो रगत पिइनन् कि क्या हो? मैले सोधेँ, 'कस्को रगत पिएको, आमै?'
'कस्को भन्नु? मान्छेको!' आमैले कम्मर मर्काउँदै भनिन्, 'ठूलो घर थ्यो। असलै रगत होला भनेर पसेँ। मान्छे पनि पोटिलै थ्यो। रगत पिएपछि झमझम भो। छोरी, त्यसपछि मैले सारा पीडा बिर्सेर।'
दिनभर आमै टोलाएर बसिन्।
त्यसपछि त लगातार तीनदिन आमा त्यसरी नाच्दै आइन्। त्यै झमझम हुने रगत पिउँथिन् क्यारे। आमाको यस्तो ताल देखेर होला, एकदिन मच्छड काका घरमा आए। मलाई सुटुक्क सुनाए, 'ढलकुमारी, अब हामी मच्छडका दिन गए। मान्छेका रगतमा के-के मिसिन थालेछन्। अब त हाम्रा चेलीबेटी मान्छेलाई टोक्यो कि उपद्रो गर्दै आइपुग्छन्। आफ्नो ख्याल राख्नू। अब भाउजुको पनि भर छैन।'
आखिरमा काकाले भनेजस्तै भो। आमालाई रगत पिएर आएपछि टोलाउने बेथा लायो। तैपनि बल्लतल्ल रगत पिउन जान्थिन्। एकदिन आमैले रुँदै भनिन्, 'छोरी, मैले गतिलो रगत पिइनछु। अब त त्यही रगत नपिई बस्न सक्दिनँ। आफ्नो ख्याल राख्नू।'
त्यसदिन आमै र म अँगालो मारेर रोइरह्यौं।
भोलिपल्ट आमै फेरि रगत पिउन गइन्। फर्कंदा त बहुलाजस्तै भएकी थिइन्। जे देखे पनि डरले चिच्याउँथिन्। म रातभर आमाछेउ बसेँ। आमा चिच्याउँदा-चिच्याउँदै बेहोस भइन्। मैले सारा मच्छडलाई गुहारले। 'के-के जाति रोग सर्छ' भनेर कोही आएनन्।
अन्तिमपल्ट भएर होला, आमैलाई होस आयो। मेरो शिर सुम्सुम्याउँदै आमैले भित्र धस्सिएका आँखाले हेर्दै भनिन्, 'छोरी, मच्छडको जुनी यस्तै रैछ। नजन्मिऊँ भने पनि जन्मिनुपर्ने। जन्मेपछि मान्छेको रगत पिउनैपर्ने। अचेल मान्छेको रगत शुद्ध हुन छाड्यो। मलाई अब तिम्रो चिन्ता ला'छ। अब तिमी के पिएर बाँचौली?'
यसरी आमै अबेरसम्म बर्बराइरहिन्।
म भोक लागेर बाहिर निस्केँ। फर्कंदा, आमाको टाउको भुइँमा लतारिएको थियो। सेतो फिँज गालाभरि लत्पिएको थियो। आमै त मरिसकिछन्।
म एक्लै भएँ।
...
मलाई बागमतीको किनारमा बस्न मन लागेन। म काठमान्डुको बीचतिर सरँे। जहाँ पनि फोहर, जता पनि फोहर। ठूलो सुपरमार्केटको पछिल्तिर एकदम फोहर थियो - त्यहीँ डेरा बनाएँ। त्यही त हो नि, रछ्यान साइलासित मेरो भेट भएको। बसाइ सरेको पहिलो रात म सुपरमार्केटको बाहिरपट्टि चुरोट तान्दै उभिएको मान्छेलाई टोकेर फर्केकी थिएँ।
'को हौ, रूपवती?' मच्छड साइलाले मेरो हात समाउन खोज्यो, 'साक्षात चन्द्रमा धर्तिमा झरेजस्तो।'
'अहिले थप्पड खाएर तारा देखौला।' मैले मस्किँदै भनेँ।
'तिम्रो थप्पड त मलाई फूलले छोएजस्तो।'
'फूलमा काँडा पनि हुन्छ, घोच्ला नि!'
'काँडाले घोचेपछि हृदयमा दाग लाग्छ, अर्काको हृदयमा दाग लगाएर जान पाइन्न।'
मच्छड साइलाले मेरो हात समायो। तर, मैले थप्पड हानिनँ। हात छुटाएर दगुरेँ। उसले पछ्यायो। म त्यसै दिन प्रेममा परेँ। त्यसपछि त हामी रातभर गटरैगटर हात समाउँदै भुनभुन गीत गाउँदै उड्थ्यौं। कति मान्छेका काननेरबाट उड्थ्यौं। 'साले मच्छेड पनि कति हुन्!' मान्छे बेस्मारी कराउँथे। कति त हामीलाई प्याट्ट हानेर मार्न लखेट्थे। मच्छड साइला भन्थ्यो, 'हेर प्रिय, यौवनमा यस्ता एडभान्चर चाहिन्छ क्या!'
ऊ कवि रैछ। रछ्यानमा जन्मेकाले उसको नाम रछ्यान साइलो भएको रैछ। ऊ पनि मजस्तै एक्लो रैछ। हामीले बिहे गर्‍यौं। म गर्भवती भएँ। मलाई मान्छेको तातो रगत चाहिने नै भयो। सुपरमार्केट डुब्दै गयो, त्यहाँ मान्छे आउनै छाडे। म रातभर पेट भर्न यताउता भौंतारिन थालेँ।
कति घरका झ्यालमा जाली लगाइएको थियो, छिर्ने नसकिने। कुनै घरको झ्याल खुल्लै देखेर भित्र पस्न खोज्यो कि ज्यानमारा धुपको गन्धले अत्तालिएर बाहिर निस्कन्थेँ। यस्तो धुपको विज्ञापन मैले सुपरमार्केटको टिभीमा देखेकी थिएँ। त्यहाँ हाम्रो खुबै बेइज्जत गरिएको हुन्थ्यो। कसैको घरभित्र छिर्‍यो झुल टाँगेको देख्थेँ, रन्थनिँदै बाहिर निस्कन्थेँ। सधैँ रगत जुर्न गाह्रो हुन थाल्यो।
एकपल्ट अँध्यारो सुरुङजस्तो कोठामा पसेँ। लोग्नेस्वास्नी रैछन् क्यारे! खुब झगडा गर्दैथे। कुनामा लुकेर बसेँ।
'तिमीजस्तो नामर्दसँग बिहे गर्नु नै गल्ति थियो।' केटी कराई, 'जीवनभर म सुब्बेनी साहेब भएर बस्न सक्दिनँ।'
केटीले म्याक्सी झट्कारी। केटो चुपै रह्यो, घोसेमुन्टो लाएर। केटो एकदमै दुब्लो थियो। गालाका हड्डी टल्किरहेका थिए। टेबुल पंखा घुमिरहेको थियो। हावा मतिर आउँदा म छेउमा टाँगेको लुगा च्याप्प समाउँथे। उडाउला भन्ने डर।
'तिमीसँगैकाले काठमान्डुमा घर लाइसके।' केटी अझै जोडले कराई, 'मलाई अझै कहिलेसम्म राख्ने हो यस्तो नर्कमा?'
'म चोर्न जान्दिनँ।' केटोले सानै स्वरमा भन्यो, 'म पापको धनले सुनको पलङ किन्न सक्दिनँ। सुत्नु छ भने यैमा सुत्। यै हो मेरो कमाइ।'
'इस्।' केटीले लोप्पा ख्वाई, 'सुत्दिनँ म, तैं सुत्।'
उनीहरूले अबेरसम्म झगडा गरे। मैले सुनिरहेँ। किनभने, म थाकेर लोत भइसकेकी थिएँ। अन्त उड्नै नसक्नेगरी। एकछिन पछि केटी पलङछेउ टुसुक्क बसी। ढल्की र निदाई। केटो पनि ढल्कियो। एकदुईपल्ट केटीलाई कोट्यायो। केटीले कुइनाले धकेली। एकछिन बर्बराउँदै बस्यो। अनि, बत्ती निभायो।
म भुनुनु उड्दै केटोको पाखुरामा बसेँ। ठुँगेँ, लौ रगत नै आउँदैन। झन् ठुँगेँ, अझै रगत आएन। केटोले प्याट्ट पाखुरामा हिर्कायो। म छक्क परेँ, रगत नभएको मान्छे पनि हुन्छ र? म स्वात्त, केटीको हातको नङछेउ बसेँ। ठुँगेँ र पेटभर रगत पिएँ। केटीले हत्केला पलङमा बजारी। म भुर्र उडेँ।
'एउटा झुल पनि किन्न नसक्ने, छिः।' मैले झ्यालबाहिर आउँदा केटीको आवाज सुनेँ। घर फर्किन अलि ढिलो भएछ। रछ्यान साइलाले कुरिरहेका थिए।
'आज ढिला गर्‍यौ त।' उनले सोधे।
मैले सारा कुरा सुनाएँ। केटोको ज्यानमा रगतै नभएको कुरा। उनी छक्क परेनन्। गम्भीर भए, 'अचेल त मान्छेले मान्छेको खुन तनतनी चुस्छन्। हाम्रा लागि थोपै रहँदैन।'
...
वंशजकै रोग हो क्यारे। मेरा सन्तान जन्मिनेबित्तिकै मरे। म फेरि सुत्केरी भएँ। रगत नभै भएन। एकपल्ट रातभर उडेँ। कुनै घरमा पस्न सकिनँ। ठुल्ठुला घरमा त झ्यालमै जाली थे। वरैबाट फर्कें। उड्दै पर पुगँे। एउटा फोहर खोलाको किनारमा केही झुपडी देखिए। एउटा झुपडीतिर लागेँ। भित्र पस्न गाह्रो भएन। दुब्ला मान्छेहरू लहरै सुतेका थे। एउटाको पाखुरामा बसेँ। ठुँगेँ, रगत आएन। ऊ ढलमल भएन। बानी परेको हो कि, टोकेकोमा मतलबै गरेन। अर्काको ज्यानमा ठुँगेँ, त्यहाँबाट पनि रगत आएन। अर्को झुपडीमा बसेँ। अनि, अर्कोमा। सारा झुपडीमा कसैको रगत रैनछ। मान्छेहरूले त सारा चुसिसकेछन्। म रन्थनिँदै उड्न थालेँ। सडकमा उभिरहेको मानिसलाई टोक्दा रगत भेटेँ, छाक टर्‍यो। फर्कें।
'यत्तिका टाइम किन लायौ?' रछ्यान साइला पहिलोपल्ट झर्के।
'मान्छेको ज्यानमा रगत भए पो!'
'साँच्चै खुन पाइनौ?' उनले शंका गरे, 'अर्कैसँग अफेयर छ भने भन, म आफ्नै बाटो लाग्छु।'
'यदि तिम्लाई शंका छ भने आफ्नो बाटो लाग।' मलाई झोक चल्यो।
उनी राति अबेरसम्म बोलेनन्। बिहान उनी घरमा थिएनन्। मलाई आमै र बाबाको सम्झना आयो। आखिर सबै मच्छड मेरा बाबाजस्तै हुँदारैछन्, शंकालु। मलाई रुन मन लाग्यो। म सुपरमार्केटको अँध्यारो कुनामा बसेर टोलाइरहेँ। भुनुनुनु आवाज आयो। उनी फर्के कि भनेर हेरेको त अर्कै मच्छड।
'म अघिदेखि हेरिरहेकी छु।' ती मच्छडले भनिन्, 'किन दुःखी छ्यौ, बैनी?'
म टोलाइरहेँ।
उनी हँसिलो अनुहारकी रैछन्। ज्यान मेरोभन्दा कति हो कति ठूलो। भनिन्, 'म हिजै आएकी हुँ नेपालगन्जबाट। तिम्रै घरछेवै बस्छु।'
मैले आफ्नो सबै कथा सुनाएँ।
'यस्तै हो बैनी हाम्रो जिन्दगी।' उनले मेरो शिर सुम्सुम्याइन्, 'म पनि के-के न होला भनेर काठमान्डु आएँ। भोकै छु। अब नेपालगन्ज फर्कन्छु। मन छ भने उतै हिँड। त्यता त जति भने पनि खुन पाइन्छ।'
'अहिल्यै त कसरी भनूँ।' म अन्कनाएँ। रछ्यान साइला आउलान् भन्ने आश त छ नि!
'ल त बैनी, म अहिले लागेँ। उतै जाने विचार गर्‍यौ भने भन्नू। यो धम्बोजी कान्छीले बोली त बोली।'
धम्बोजी कान्छी भुर्र उडिन्।
त्यही साँझ भुर्र उड्दै रछ्यान साइला पनि आए। उनलाई देखेर मेरा हिक्का छुटे। म अँगालो मारेर रोएँ। उनले मसिनो आवाजमा भने, 'एई, म तँलाई छोडेर कतै जान सक्दिनँ।'
अनि, उनले अचम्मका चिज देखाए।
'यो मास्क हो। यो लायो भने धुपले असर गर्दैन।' उनले मास्क दिए। अनि, सानो छुरा पनि दिँदै भने, 'यसले झुल काट्न मद्दत गर्छ।'
मैले रमाउँदै लिएँ।
'ल अब जहाँ मन लाग्छ त्यहाँ जाऊ, खुन पिऊ। तिम्लाई कसैले रोक्न सक्दैन।' उनी हाँसे, 'हामी मच्छडलाई के ठान्या छन् मान्छेले?'
...
अब मलाई खानाको समस्या रहेन। म जुन घरमा पनि पस्न सक्थेँ। सुटुक्क भेन्टिलेसनबाट भित्र पस्थेँ। धुप बालेको छ भने मास्क लगाउँथेँ, टन्टै साफ। मान्छेका पाखुरामा बस्थेँ, मास्क उघारेर ठुँग्थेँ, तनतनी रगत पिउँथेँ। झुल टाँगेको घरमा भने अलि गाह्रो हुन्थ्यो। आफू पस्ने गरी झुल छुराले काट्न करिब एक घन्टा लाग्थ्यो। फर्कने बेला छिरेको प्वाल पत्ता लगाउन नसकेर म अबेरसम्म फनफनिन्थेँ।
'बैनी, म पनि जान्छु तिमीसँग।' एकदिन धम्बोजी कान्छीले भनिन्, 'मैले पनि पेट बोकेँ। रगत नभई भएन।'
मैले रछ्यान साइलालाई भनेँ। उनले फेरि एकजोर मास्क र छुरा ल्याइदिए। त्यसरात धम्बोजी कान्छी र म खुब रमाउँदै खितखिताउँदै मान्छेका घरघर पस्यौं। धुप देख्दा मास्क लगायौं। झुल देख्दा छुरा उदायौं। खुब रगत पियौं।
'बैनी, काठमान्डु आउँदा हामी जाजरकोट पनि ग'का थ्यौं।' त्यही रात उसले उड्दै सुनाइएकी थिई, 'त्यहाँका मान्छेलाई टोक्नासाथ हाम्रा सारा सन्तान छेरपटी लागेर मरे।'
म छक्क परेँ।
'त्यहाँका मान्छेका रगत खोई कसले सिनित्तै पारेछ।' उनले भनिन्, 'त्यहाँका मान्छे त छेर्दै- वाक्दै मर्दारैछन्। काठमान्डुबाटै ग'का पत्रकारले सुनाका थे। तिनको रगत त तिनकै सर्कारले सिनित्तै पार्छ रे! होला र?'
धम्बोजी कान्छी मेरो छेउ बसिन्। फुलेको पेट सुम्सुम्याइन्। म उदास थिएँ। त्यो देखेर उनले भनिन्, 'अब काठमान्डुतिर रगत पाइन्न। नेपालगन्जका मच्छडले पनि अरूलाई देखिसहन्नन्। तिम्लाई नेपालगन्ज जाऊँ त भनिहालेँ - तर त्यहाँ पनि काठमान्डुबाट ग'का मच्छडलाई एनजिओवाला भनेर लखेट्छन्।'
म झन् उदास भएँ। पेटमा हुर्किरहेका सन्तानको खुब माया लाग्यो।
'चिन्ता नगर बैनी।' मेरो रुन्चे अनुहार देखेर उनले भनिन्, 'हाम्ले नयाँ ठाउँ पत्ता ला'छौं। अब पहाडतिर गर्मी बढेर मच्छडलाई बाँच्न सजिलो भा'छ। अब त्यतै जानुपर्छ। त्यताका मान्छे न त झुल किन्न सक्छन् न त धुप।'
'कताको पहाड, दिदी?'
'जुम्ला-कालिकोट।' उनका आँखा ठूला भए, 'त्यता त गाडी जान थालेछन्। हाम्लाई जान सजिलो हुन्छ।'
'त्यता पनि त सर्कार होला।' मैले निरासा देखाएँ, 'त्यसैले रगत चुस्छ नि!'
'होइन बैनी, त्यताका गाउँ त कहाँ हो कहाँ! सर्कारै पुग्न सक्दैन रे!' धम्बोजी कान्छी हाँसिन्। त्यता सर्कार रेडियोबाट त पुग्ने हो, अब भन त रेडियोको सर्कारले कसरी चुस्छ रगत?'
ए, हामी मच्छडका लागि कहीँ त शुद्ध रगत रैछ। मलाई आफ्ना सन्तानको भविष्य त्यति अन्धकार लागेन।
'काठमान्डुमा त हाम्लाई नै असर गर्ने फोहर पनि बढ्या छ।' मैले भनेँ, 'दुईचार दिनमै हिँड्नुपर्छ।'
...
'साँच्चै पहाडतिरै जाने र?' मच्छड साइला झस्किए।
मैले धम्बोजी कान्छीले भनेका कुरा सुनाएँ। उनले एकछिन सोच्दै भने, 'जाम न त। उता चित्त बुझेनछ भने फेरि फकर्ौंला।'
कुरा मिल्यो। हामी पर्सि नै पहाडतिर जाने भयौं। विधिको विधान नै यस्तै छ। त्यही दिन मैले अन्डा पारेँ। त्यसदिन म असाध्यै खुसी थिएँ। यौटा त यौटा बाँच्ला नि, अब हाम्रो वंश चल्छ भनेर। राति धम्बोजी कान्छी र म रमाउँदै रगत खोज्न ठूलो बंगलातिर लाग्यौं। बाहिर पुलिसले पहरा दिइरहेको थियो। मच्छड हुनु फाइदै रैछ, काननेरबाट उड्दा पनि पुलिसले बन्दुक ताकेन। बंगलाका धेरै ढोका बन्द थिए। यौटा ढोकाको चेपबाट भने बत्तीको मधुरो उज्यालो बाहिर आइरहेको थियो। हामी त्यही चेपबाट भित्र पस्यौं। भित्र सोफामा चारजना राता गाला भएका भुँडे बसेका थिए। सबैका हातमा गिलास थिए। हामी सोफाको चेपमा लुक्यौं।
'यस्पालि हामी सत्तामा आएनौं भने त गाह्रो हुन्छ।' एउटाले भन्यो, 'धेरैसँग धेरै चिज लिइसकेका छौं, फिर्ता दिनु परेन? टाट भएपछि केको राजनीति?'
'डोन्ट वरी।' अर्कोले चुस्की लगाउँदै भन्यो, 'यस्पालि गोलपोस्ट खाली छ, जति गोल गरे'नि हुन्च। कुम्भकर्णझैं निदाउनुस्। उठ्दा सारा देश तपाईंकै हत्केलामा। नरिवलझैं जति उफार्नुस्, उफार्नुस्। हाहाहा।'
'निदाकै त हो नि!' पहिलो हाँस्यो, 'भोक लागेर उठेको क्या। पेट भरिएपछि टन्न निदाउनुपर्छ।'
मेरो ठ्याक्कै आँखाअगाडिको भुँडे मौन थियो। अरूको हाँसोमा हाँसो मिलाएन। चुरोटको ठुटो भने एस्ट्रेमा बेस्मारी निमोठ्यो। र, मोटो आवाजमा बर्बरायो, 'अब आप लोग जो चाहते है किजिएगा, केक का एक हिस्सा तो अपने प्लेट मे आएगा ही।'
'द्याट्स कुल।' चौथो आवाज मात्र सुनँे। अबेरपछि सबै गए। एउटामात्र बाँकी रह्यो। बंगला मालिक हुनुपर्छ। उसले गिलास रित्यायो। अर्को कोठातिर लाग्यो। दुब्लो बुढो आयो र टेबुल सफा गर्न थाल्यो। यो बुढोसित पनि के रगत होला र? हामीले भुँडेलाई पछ्यायौं।
ऊ फराकिलो पलङमाथि लतारिएको झुलको चेप उघार्दै भित्र पस्यो। पलङको कुनामा मोटी महिला पनि थिइन्। उसले महिलाको कानमा भन्यो, 'सुन्यौ? कुरा मिल्यो।'
उत्तर आएन।
एकैछिनमा दुवै निदाए। भोकले हामी रन्थनिएका थियौं। हतारहतार झुल काट्न थाल्यौं। अबेरपछि प्वाल पर्‍यो। पहिला म भित्र पसेँ, अनि धम्बोजी कान्छी। हामी भुँडेलाई ठुँग्न थाल्यौं। रगत त कति हो कति। तनतनी पिउन थाल्यौं।
'दिदी, कस्तो अचम्म! कति धेरै रगत हो?' मैले धम्बोजी कान्छीको कानमा भनेँ, 'मेरो जीवनकालभरि एउटै मान्छेमा यति धेरै रगत देखेकी थिइनँ।'
'यै त होला नि, सारा मान्छेको रगत पिउने मान्छे।' उनले ओठ लेप्राइन्। हाम्रो भुनभुन र टोकाइले होला, भुँडे ब्युँझियो। पाखुरा सुमसुम्यायो। हामी डराउँदै झुलको कुनामा टाँसियौं।
'साले मच्छेड।' भुँडे करायो, 'तीस हजारको झुल पनि काम लागेन। थुइक्क!'
उसका पाउरोटीजस्ता पुक्क परेका हत्केला हामीतिर बढे। म प्वालबाट फुत्त बाहिर निस्किएँ। धम्बोजी कान्छी अल्मलिइन्। आत्तिँदै यताउता उडिन्। एकैछिनमा उनी मोटा हत्केलाको बीचमा थिइन्। प्याट्ट आवाज आयो। मृत धम्बोजी कान्छी ताराझैं भुइँतिर खसिन्।
म आफ्ना आँसुमा रुझ्दै फर्किएँ।
रछ्यान साइलालाई सबै कुरा सुनाएँ। उनी गम्भीर भए। मच्छडको जिन्दगी - अघिल्लो रात शोक थियो, अहिले बिहान हर्षोल्लास छायो। किनभने हाम्रो घरमा छोरी आई। सुपरमार्केटमा जन्मेकाले उसको नाम 'सुप्रिमा' राख्यौं।
'अब हाम्रो घर पुरा भो।' मध्याह्नतिर रछ्यान साइलाले भने, 'यता बस्यो भने छोरीको ज्यानलाई पनि खतरा हुन्छ। भोलि नै पहाडतिर लागौं।'
सामान त कति नै थिए र, एकैछिनमा गुन्टा बने। साँझ पर्दै गो। मलाई भोक लाग्न थाल्यो।
'कता जान्छ्यौ?' रछ्यान साइला डराए, 'हिजोको ठाउँतिर नजाऊ है!'
'नजिकै जान्छु।' मैले भनेँ। तर म त्यही भुँडेलाई ठुँग्न चाहन्छु। म उसलाई धेरै असर गर्न नसकूँला तर धम्बोजी कान्छीको आत्माले शान्ति त पाउला।
म बदला लिन चाहन्छु।
...
पन्ना सकिए। अन्तिम पन्नासँगै एउटा सानो चिट पनि खापिएको थियो। मैले चिट पल्टाएँ -
सर,
त्यसपछि आमा फर्किनुभएन। हामीले धेरै कुर्‍यौं। आमाकै सुर्ताले बाबा पनि बित्नुभो। म काठमान्डुमै छु र एक्ली छु। रगत पिउन नपाएर सधैं बिरामी पर्छु। कहिले मर्छु, थाहा छैन। हामी मच्छडको त के कुरा भो र! नालीमै जन्मिन्छौं, नालीमै मर्छौं। हाम्रो नियति नै यही हो। हामी नहुनु तपाईंहरूलाई आनन्द नै होला। तर, हामी नभए पनि मच्छडहरू कहिल्यै सकिने छैनन्। किनभने अब त मान्छेहरू नै ठुल्ठुला मच्छड हुन थालेका छन्।
मान्छेकी भए पनि, मच्छडकी भए पनि आमा त आमा नै हुन् नि, हैन र? मलाई मेरी आमाको खुब माया लाग्छ। मेरी आमाको कथा कहिल्यै गुमनाम नहोस्!
... सुप्रिमा।

स्वर्ग बंक १,२,३

2011-08-05T01:16:00.000-07:00

'एई... ज्यादा निउँ नखोज।' एउटा यमदुतले उसको पेटमा मुठी बजार्‍यो, 'मरेपछि पनि धाक दिँदो रैछ ए...। यो तेरो भुलोक होइन... बुझ्दैनस्।'
'हिहिहि।' दुब्लो यमदुतले दाँत देखायो, 'ज्यानमा बर्दी भएपछि त यमलोकमा पनि यस्तो शान? काउछो दलेर घाममा लडाइदिनुपर्छ अनि हल्ट हल्ट भन्दै कन्याउँदै जुनी काट्छ।'

'भित्र जा...।' पहिलो यमदुतले पछाडितिर लात बजार्‍यो। मेजर हुत्तिँदै भित्र पस्यो। एकछिन मुख बंग्याउँदै पुट्ठा सुम्सुम्यायो।
'तेरा बुटाँ मात्रै लौह जडेको हुन्छ भन्ठान्याथिस्?' यमदुत हाँस्यो, 'अहिले त तलाई झिल्कामात्रै उठेको हो... दुख्न त पर्सिबाट सुरु हुन्छ।'
मेजर अरठिएको अनुहार लिएर लुते कुकुरझैं कुनामा डल्लो पर्‍यो।

'अनि... तँ पनि खुरुक्क भित्र जा।' यमदुतले अर्को मान्छेलाई पनि भित्र हुत्याए। ऊ च्यापुले नै टेकुलाझैं गरी हुत्तियो र ढल्पलाउँदै उभियो। यी महाशयको भेष पनि रमाइलै थियो। रातो सर्ट, धुलाम्मे निलो पाइन्ट। पाइन्टका दुवै मोडी मोजाभित्र घुसारेका थिए। गोल्डस्टार जुत्ता। ठुटे दाह्रीजुंगा, जिङरिंग कपाल।

'महाशय... त्यस्तरी धकेल्न पर्छ?' उसले यमदुततिर हाँस्दै हेर्‍यो, 'म आफैं पसिहाल्थेँ नि... अब महान क्रान्तिमा होमिएको मान्छे... जेल बस्दा त मेरो स्टाटस नै बढ्छ नि!'

'हिहिहि।' दुब्लो यमदुत हाँस्यो, 'ए क्रान्तिकारी... भुलोकमा जस्तो यमलोकको जेलमा बसेको हिसाबकिताब हुँदैन... ह्याँ त माथिबाट पनि फोन आउँदैन।'

क्रान्तिकारी झस्कियो।

'ह्याँ त... जति दिन जेल बस्यो... त्यसको ब्याज गनेर सजायँ थपिन्छ।' यमदुतले दियो।

क्रान्तिकारीले अक्मकिँदै कोठाको चारैतिर हेर्‍यो। हामीलाई देख्यो। अचानक उसको दुब्लो ज्यान थररर काँप्यो, 'म यी जनताको कसम खाएर भन्छु... तिमेरूको सत्ता धेरै दिन चल्दैन। ह्याँ पनि महान क्रान्ति हुन्छ... भन्देऊ तिम्रो यमराजलाई एउटा क्रान्तिकारी नरक पसिसक्यो... बर्लिनको पर्खाल...।' घाँटीमा कफ अल्भि्कएछ क्यारे। क्रान्तिकारीले खकार्दै चिच्यायो, 'यमलोकको पर्खाल ढल्छ ढल्छ।'
'इस्...।' यमदुतले ओठ लेप्राउँदै ढोकामा ताला लगायो, 'नरकमा पर्खाल भए पो ढाल्छस्। तँजस्ता कति आए आए...।'

सबै यमदतु फर्किए। अलि पर पुगेपछि, एउटाको आवाज आयो, 'भोलि तातो तेलमा पुट्ठा च्याइँय... भएपछि क्रान्ति कता जान्छ जान्छ।'
'स्वर्गतिर जाला नि मास्कलाई भेट्न।' अर्को आवाज आयो।

'मास्क होइन... मार्क्स।' पहिलो आवाज हाँस्यो, 'त्यसले पनि दाह्री काट्न नपाएर नरकबाट नाई मगाएको थ्यो... स्वर्ग जानपर्छ भनेर खोजेको नाई पनि कता बेपत्ता भयो, थाहा छैन।'
*************************
'अनि तपार्इं नेपाली जनता नै होइन?' क्रान्तिकारीले मतिर हेर्‍यो। मेरै छेउमा टुसुक्क बसेर।
'नेपाली नै हुँ।' म पनि हाँसेँ, 'अब जनता हुँ कि होइन थाहा छैन...।'
'बडो काइते कुरा गर्नुहुन्छ।' क्रान्तिकारीको अनुहार धस्कियो, 'हाम्रै पार्टीको पर्नुभो कि?'
'म पत्रकार हुम्।'

'हल्ट।' मेरो जवाफ सुनेर मेजर जंगियो, 'कुन सन्ध्याकालीनको पत्रकार होस्? बडो धाक दिन्छस्... तँजस्ता पत्रकारले मेरो निद हराम गर्‍याथे। नर्कमा पनि पछ्याउँदै आउने?'

'म तपाईंभन्दा पहिला आको हुँ।' मैले अनुहार कठोर बनाएँ।
'साले ... मर्नमा कोही फस्ट र लास्ट हुँदैन।' मेजरले मेरो सर्टको कलर समायो, 'अहिल्यै तेरो रुद्रघन्टी फुटालिदन्छु।'

'एई मेजर... आक्रोशमा नआ।' क्रान्तिकारीले मेजरको हात मेरो गर्दनबाट फुस्काइदियो, 'सबै चिज मिलाएर गर्नुपर्छ।'
म पनि के कम, एकलात त जमाइदिऊँजस्तो लागेको थ्यो। मरिसकेपछि केको डर? चुप लागेँ।

'मरेपछि तँ किन मेरो साथमा लागेको एई क्रान्तिकारी?' मेजरले आँखा तर्‍यो, 'कस्तो सराप पाइयो... जहाँ गएपनि तैंसँगै जानुपर्ने!'
'मलाई पनि तँसँग हिँड्ने रहर छैन... मरेपछि पनि शत्रुकै अघिपछि हुनुजति ठूलो सराप केही रैनछ।' क्रान्तिकारी सरेर महादेवको छेउमा टुसुक्क बस्यो। मेजर जुरुक्क उठ्यो। कोठाको पश्चिम कुनामा राखिएको ठूलो ग्यालेनमा ट्वाररर्र पिसाब फेर्न थाल्यो।

क्रान्तिकारीले सुनायो - मेजर र ऊ एउटै बम पड्किँदा मरेका रैछन्। त्यसपछि त जहाँ जाँदा पनि सँगसँगै हुँदारैछन्, नियमै यस्तो हुँदोरैछ। क्रान्तिकारी स्वर्ग जान चाहन्थ्यो रे, मार्क्ससित भेटघाट भइहाल्छ कि भनेर। तर, मेजरले नर्क पुर्‍याएछ। मनुष्य भन्सार मुख्यालयबाट कागज पनि बनाएनछन्, यमदुतले भेटेर जेल हुलेका रैछन्।

'अनि पत्रकार बन्धु... तपाइ कसरी मरेको?' उसले सोध्यो।
'बाइक एक्सिडेन्ट भएर।'
'उस्..।' उसले ओठ लेप्रायो, 'जाबो बाइक ठोक्केर मरेको? मर्न त मर्नु मजस्तो बलिदान दिएर मर्नु। म त पच्चीस हजार सात यस छपन्नौं सहिद पो हुँ त, नमस्ते गर्नुस्!'

मैले वास्ता गरिनँ।
'अनि यहाँ महाशय पनि नेपाली नै हो?' क्रान्तिकारीले महादेवतिर कर्के आँखाले हेर्‍यो, 'बडो खरानी घसेर हिँड्याछन्।'
मैले उसको कानमा खुसुक्क भनेँ, 'भगवान महादेव हो क्या!'

'नर्कमा पनि महादेव?' क्रान्तिकारीले हाँस्दै महादेवको कुम हल्लायो, 'महादेवको भेषमा भिजिलान्तेजस्तो छ।'
'ब्रो र्‍याक नगर्।' महादेवले कुम झट्कारे, 'बंगारामा बक्सिङ खालास्!'
क्रान्तिकारीको अनुहार निलो भो।

'हल्ट..।' मेजर बम्कियो, 'को हो यो ट्यापे?'
महादेवले झ्वाट्ट आँखा उघारे। आँखा बेस्मारी राता थिए, 'धेरै टेन्स नदे मेजर... पानीपेटमा त्रिशुलले घोच्छु अनि।'
'भिड्ने हो?' मेजरले पाखुरा सुर्क्यायो।

महादेवका आँखा झन् राता भए। निधारको बीचमा एउटा डल्लो हल्लियो। मेजरले छक्क पर्दै हेर्‍यो। निधारको डल्लो देखेर झस्कियो र लल्याकलुलुक भएर ढल्यो। क्रान्तिकारी कुनातिर सर्‍यो।

महादेवले फेरि आँखा बन्द गरे।
'प्रभु... निधारमा के हल्लेको त्यस्तो।' मैले हात जोडेँ।
'थर्ड आई... ब्रो। यो खुल्यो भने... भष्म गरिदिन्छ। मेजरलाई था रैछ क्या... डरले ढल्यो।' महादेवले आँखा चिम्लिएरै हाँसे, 'तर ब्रोलाई भन्दिऊ... यसमा रतन्धो लाछ, खुल्दैन ... रिपेयर गर्न बाँकी नै छ।'

*************************
राँगाको ठूलो आवाज छपल्ट आयो। मैले घडी हेरेँ, बिहानको छ बजेको रैछ। आँखा मिचेर लामो हाई काढेँ। महादेवका आँखा बन्द नै थिए। क्रान्तिकारी कुनामा गुडुल्किएको थियो। मेजर भने होसमा आएको थिएन। नर्कमा यो मेरो पहिलो बिहान थियो। घडीको चेपमा 'वेनस-डे' लेखिएको थियो। मरेर जहाँ गए पनि समय, बार र दिन त उही हुँदोरैछ।

'लौ आज त मेरो जन्मदिन हो।' म खुसीले बुरुक्क उफ्रिन थालेको थेँ, थ्याच्च बसेँ। मरिसकेपछि केको जन्म दिन?
तीस वर्ष लागेकोमा कैयौं शुभकामना आएका होलान् फेसबुकमा।

'के भो ब्रो?' महादेवको आवाज आयो, 'डल्लै टेन्स भएजस्तो छ नि!'
'प्रभु... आज मेरो जन्मदिन परेछ।'
महादेवको अनुहारमा कुनै परिवर्तन आएन। उनले सुल्पा भरे। सुल्पा मुखमा जोड्दै मतिर सरे। मैले सल्काइदिएँ।
'ल ब्रो ह्यापी बर्थ डे।' महादेव हाँसे, 'मरेपनि जन्मदिन त उही हो नि... ह्यापी बन... बाल मतलब नगर।'
म हाँसेँ।
'के गनाको?' क्रान्तिकारी ब्युँझिएछ, नाक थुन्यो, 'चरेसजस्तो छ... हे भग् (वाक्य अधुरै रह्यो) बिहानबिहान चरेस खाएर... ए भिजिलान्ते तिमी भगवान नै हौ भने पनि याद गर... नेपाली जनता बिहानबिहान पशुपतिमा तिमीलाई दुध चढाउँछन्... त्यै खाऊ न! यस्तो कालोपदार्थ खाने हो?'

'क्रान्तिकारी ब्रो... तल चढाको कुरा करप्सन भएर कहिल्यै माथि आइपुग्दैन क्या!' महादेवले धुवाँको मुस्लो छाडे, 'सि... भगवानका गाला चाउरी पर्दैछन्... पुजारीका... समथिङ मुस्ताङका एप्पलजस्ता राता।'
फेरि ठूलो स्वरमा राँगो करायो।

पाँच-छ जना यमदुत आइपुगे। ढोका खोले। क्रान्तिकारी तर्सियो। उसलाई घिच्याउँदै बाहिर निकाले। मेजर त लडेकै थियो।
'के भयो यस्लाई?' मेजरलाई घिसार्दै दुब्लो यमदुत करायो।
'थर्ड आई फ्लु।' महादेवले सुल्पा निभाएर बाघको छालाको पछिल्तिर जडे।
यमदुतले महादेवलाई जवाफ फर्काउन थालेको थ्यो, तर रोकियो।

'अनि ए जासुस...।' अर्को यमदुतले मतिर हेर्‍यो, 'तुरुन्त महाराजकोमा हाजिर हुने आदेश आ'छ।'
एउटा यमदुत मलाई लिन उभियो, अरू भने क्रान्तिकारी र मेजरलाई लघार्दै-घिसार्दै गए।
'ल त प्रभु म लागेँ।' मैले महादेवलाई हात जोडेँ, 'हजुर्लाई भेटेर हर्षित छु।'

मैले यमदुतलाई पछ्याएँ।
ढोकाबाहिर निस्किनै लाग्दा महादेवको आवाज आयो, 'ब्रो हाफ एन आवरपछि भैंसीचोकमा कुर... म आउँछु ... समथिङ काम छ।'
यमदुत अघि लागिसकेको थियो, महादेवलाई कुनै उत्तर नदिई म हिँडँे। भुइँभरि रातो कार्पेट ओछ्याइएको थियो। छेउछाउमा तरबारसहितका यमदुत उनलाई पहरा दिइरहेका थिए। फराकिलो टेबुलको पूर्व कुनामा बिराजमान थिए, यमराज। शिरमा मुकुट थिएन। बिचरा तालुखुइले भइसकेछन्।

'क्यानाम जर्नालिस्ट... रात राम्ररी बित्यो होइन?' यमराजले कपमा चिनी डल्लो खसाल्दै भने, 'क्यानाम पत्रिकाका बारेमा के सोच्यौ?'
'नामै सोचिसकेँ महाराज।'

एउटा यमुदतले मेरा अगाडि चियाको कप राखिदियो। दुई डल्ला चिनी खसालेर चम्मच दियो। म चिनी घोल्न थालेँ।
'नरक दैनिक।' मैले चिया सुर्क्याएपछि भनेँ, 'यो नाम कस्तो होला महाराज?'

'सुपर भवः।'
'सुपर भवः होइन महाराज, सुपब।' म हाँसेँ।
'क्यानाम राँग अंग्रेजी सिकाउने?' यमराज कड्किए, 'त्यो टिचरलाई हाजिर गराऊ। क्यानाम त्यसको सर्टिफिकेट चेक गर।'
दुइटा यमदुत तरवार नचाउँदै बेतोडले ढोका बाहिर दगुरे।
मलाई पनि किन प्याच्च बोल्नुपरेको होला?

'क्यानाम पत्रिका इन्टरनेटमा पनि राख्नुपर्‍यो नि! नत्र पाजी देउताले कसरी पढ्छन्? हुन त लन्ठुहरूलाई इन्टरनेट चलाउन आए पो!' एकछिन सोचेर यमराज हिस्स हाँसे, 'क्यानाम नरक संसार डटकम कस्तो हुन्छ?'

'महाराज, त्यस्तो नामको साइटमा त पाठकले नांगा फोटा खोज्छन्।' मैले गम्भीर भएर भनेँ, 'नरक न्युज डटकम राम्रो होला।'
'क्यानाम त्यो पनि ठिक छ।' यमराजले उठ्दै भने, 'ल त जर्नालिस्ट आजैदेखि काम सुरु गर। म एकछिन बाथरुम जान्छु। क्यानाम पछि कुरा गरौंला।'

'म एकछिन कुर्छु महाराज एउटा-दुइटा अरू कुरा पनि गर्नु छ।' म आर्थिक कुरा गर्न चाहन्थँ।
'क्यानाम मैले भनेपछि...।' यमराजको अनुहार बिग्रियो, 'पछि कुरा गर्ने भनेपछि पछि कुरा गर्ने।'
'होइन महाराज, एकछिन कुर्छु नि!' मैले दाँत देखाएँ, 'बाथरुम त जान लाको हो नि!'

'क्यानाम आफूलाई कब्जियत भएर हैरान छ। एकघन्टा बसे पनि खलास हुँदैन।' यमराजको मुड बिग्रियो, 'ढिपी नगर।... हिजो बफ आइटम खानै नहुनी।'

फन्किँदै उनी अर्को कोठामा लम्किए। दुइटा यमदुतले पछ्याए।
म निस्केँ। भैंसीचोकमा महादेव कुरिरहेका होलान्।

भैंसीचोकमा बेस्मारी भीड थियो। तरकारी बजारजस्तो रैछ। तिनले सारा फुटपाथ कब्जा गरेका थिए। संसारभरिका थरीथरी मान्छेको भीड। भीडमा कसैलाई कसैको वास्ता थिएन। ती रनाहामा परेको राँगोझैं रन्किँदै हिँडिरहेका थिए। गर्मी बढेकाले होला, धेरैको अनुहारमा पसिना थियो। थरीथरी भाषामा चर्काचर्का आवाजमा नेपाली आवाज कतै सुनिएन।
कता होलान् महादेव?

पर... सडकको बीचमा एउटा बुढो मानिस लठी टेकेर उभिएको थियो। धेरैले उसलाई कुइनाले यताउता धकेल्दै हिँडिरहेका थिए।
'ब्रो...।' महादेवको आवाज आयो।
उनी मेरा पछिल्तिर उभिएका थिए।

'प्रभु, जेलबाट कसरी निस्कनुभो?' म छक्क परेँ।
'मलाई रोक्ने ताकत कस्को?' भुइँमा त्रिशुलको बिँड ठोक्दै महादेव हाँसे, 'यो त मेरो बायाँ हातको खेल हो।'
'अनि मलाई ह्याँ किन बोलाउनुभएको, प्रभु?'

'हेल मार्केटमा जानु छ।' महादेवले भने, 'ब्यागमा मनी त छ नि!'
'धेरै त छैन, प्रभु।' म अक्मकिएँ, 'किन र?'
'सर्प किन्नु छ।' महादेव अघि बढे, 'अचेल जंगलमा सर्पै छैनन्। ब्रो टेन्स नलेऊ... धेरै पैसा लाग्दैन।'
भगवान न हुन् - सहयोग गरेको त पक्कै खेर जाँदैन।

'तस्करसित मनीको कुरा मिल्या छैन।' हिँड्दाहिँड्दै महादेव पछाडि फर्केर सुस्त भने, 'बाघको छाला बेचेँ भने त मनी नै मनी।'
अघि बीचसडकमा उभिएको बुढो महादेव छेउमै आएको रैछ, ठोक्कियो। त्रिशुल उसको कुइनामा बजि्रयो।
'मरेँ नि!' बुढो थुचुक्क बस्यो, 'यस्की मा फलामको रड बोकेर को हिँडेको हो! म अन्धोलाई कस्तरी हेपेको हो!'
महादेवले केही भन्नै थालेका थे, मैले रोकेँ। बुढोलाई उठाइदिएँ। हामी दगुरेझैं अघि बढ्यौं।

'हे पशुपतिनाथ...।' बुढोको ठूलो आवाज आयो, 'म अन्धोलाई यस्तरी पिट्नेको त नर्कमै... होइन, स्वर्गमै बास होस्।'
महादेव मुसुमुसु हाँसे।

फराकिलो सडक दुई फन्का लगाएपछि बल्ल आइपुग्यो - हेल मार्केट। गेटका दायाँबायाँ आकाशचुम्बी दुइटा राँगाका मूर्ति थिए। त्यसको मुन्तिर फोटो खिच्नेको घुइँचो। नर्कमा पनि कैयौं मल्टिपेक्स कम्पनीका सामान आयात हुन थालिसकेका रैछन्। कपडा, घडी, पिज्जा, आइसक्रिम के-के हुन् के के! मसाज सेन्टर पनि रैछन्। ठूलो भित्तामा लेखिएको थियो - कमिङ सुन फोर-डि सिनेमा। पसलमा साउजीहरू सबैजस्तो चाइनिज थिए। कम्प्लेक्सको बाथरुमछेउ एउटा अँध्यारो पसल देखियो।
त्यहीँ रैछन् थरीथरीका सर्प। कुनै दाँत नभएका, कुनै बिष नभएका। अधिकांश सर्प मुर्छित देखिन्थे। होसमा भएका सर्प महादेवलाई देखेर चल्मलाए। बुढो चाइनिज साउजी पनि मख्ख भयो। उसले हतारिँदै एउटा मेनु देखायो - त्यसमा कुन सर्प कसरी पकाउने भनेर विस्तृत जानकारी दिइएको थियो, सचित्र। त्यो देखेर महादेवका आँखा राता भए तर बोलेनन्।
'मित बा...।' मसिनो आवाज आयो।

महादेव आवाज आएतिर लम्किए। आवाज सर्प राखिएको सिसाको बक्सबाट आएजस्तो लाग्यो। मलाई भाउन्न भयो - सर्प पो बोलिरहेको रैछ! मैले चाइनिजतिर हेरेँ, ऊ हाँस्यो। र, कानतिर इसारा गर्‍यो। ऊ कान सुन्दोरैनछ।
'ब्रो.. को हौ?' महादेवले सर्पतिर झुकेर सोधे।

सर्प गुडुल्किएको थियो। थकित उसले यस्सो मुख माथि उठायो, 'म उही क्या... नागकान्तको छोरो सर्पकान्त।'
'तिमी मेरो गर्दनमा बीसवर्ष बास बसेको नागकान्तको छोरा?' महादेव छक्क परे, 'कसरी आयौ यहाँ, ब्रो?'
'म पिताजी खोज्दै आथेँ।' सर्पका काला आँखा छिपछिप भए, 'छोपेर यहाँ ल्याए। मितबा, मेरो ज्यान जोगाउनुस्।'
'टेन्स नलेऊ।' महादेवले भने, 'म छु।'

मैले इसाराले कति भनेर सोधेँ। चाइनिज बुढो क्याल्कुलेटर लिएर मेरा अगाडि उभियो। र, क्याल्कुलेटरमा लेख्यो - ५००।
महादेवले झोक्किँदै क्याल्कुलेटर लिए र लेखे - २००।
बुढो - ४००।
महादेव - २२५।

बुढाले झोक्किँदै ३८० लेख्यो र काउन्टरमा क्याल्कुलेटर पछार्‍यो।
मैले पैसा दिएँ। सर्पकान्त हर्षित हुँदै महादेवको गर्दनतिर उक्लियो। जसरी बालक बाउको काँध चढ्छ। हामी हेल मार्केटबाट बाहिर निस्क्यौं। सर्पकान्त खुसी हुँदै महादेवको गर्दनमा नाचेझैं बटारिइरहेको थियो।
'थ्याङ्स ब्रो।' बाहिर सडकमा आइसकेपछि महादेवले भने, 'मनीको लागि।'
म हाँसेँ।

'मित बा, कुल्फी।' सर्पकान्त करायो। पर एउटाले कुल्फी बेचिरहेको रैछ। बक्सामा लेखिएको थियो - नर्क कुल्फी, जिब्रोमै झुन्डिने। हसिना मान जाएगी।
'ल ब्रो।' महादेवले मेरो काँधमा हात राखे, 'कुल्फी किन्देऊ न त!'

मैले कुल्फी किनिदिएँ। सर्पकान्तले कुल्फी पुच्छरमा बटार्दै किक्लिक्क आफ्ना दाँत निकाल्यो। महादेव झस्किए।
'दाँत नभएका सर्प बिक्दैनन् भनेर कोरियनले नक्कली दाँत हालिदिएको हो मित बा।' कुल्फी मुखतिर बढाउँदै सर्पकान्तले भन्यो, 'डेन्टिसकोमा लगेर।'
मलाई बेस्मारी हाँसो लाग्यो तर हाँसिनँ।

महादेव कुल्फी खाइरहेको सर्पकान्ततिर हेर्दै अघि बढ्दै थिए, अघिको बुढो फेरि ठोक्कियो। थुचुक्कै बस्यो।
'यस्की मा फेरि हान्यो।' बुढो करायो, 'नर्क यतिसम्म रद्दी होला त सोचेको थिइनँ।'
'बाजे, तपार्इं पनि बीचबाटोमा किन उभेको त?' मैले उठाउँदै भनेँ, 'यसो साइड लागेर उभिनुपर्छ नि!'
'बाबु, तिमी त असलै रेछौ।' बुढोले रुन्चे अनुहार लाए, 'मर्दा आँखा फुटेर मरेँ। अैले दुख्ख पाएँ। कहाँ जाने, आखै देख्दिनँ। पशुपतिनाथले पनि अन्याय गरे ममाथि।'

'बिग ब्रो...।' महादेवले सोधे, 'कसरी मर्‍यौ? आई त जम्मै डार्क छन्।'
'आधा बोतल खुकुरी खाको... ठहरै भएँछु।'
'प्रभु, यो बुढोका आँखा खोल्दिनू न!' मैले आग्रह गरेँ, 'हजुर्को ठूलै भक्त पनि रैछ।'
'ब्रो, त्यस्तो त कालाजादुमा होला।' महादेवले भने, 'रियल लाइफमा गारो छ।'
बुढोले पनि के ठान्यो कुन्नि, हात जोड्यो।

'ब्रोहरू म सक्दिनँ क्या!' महादेव सन्किए, 'मैले त बरदान दिने न हो। लौ बरदान दिएँ - अर्को जन्ममा आँखासहित जन्मिनू।'
बुढो च्याँठियो, 'अर्को जन्म लिन फेरि मर्नुपर्छ? म कहिले मर्छु त?'
'आइन्सटाइन ब्रो स्वर्ग पुगेदेखि त्यै हिसाब गर्दैछ।' यत्ति भनेर महादेव फटाफट हिँडे।

*************************

एक हुल यमदुत आइरहेको देखेर महादेव अर्को गल्लितिर लागे। म एक्लै भएँ। यमदुतहरू मेरो छेउ आए। 'महाराजले बोलाइस्सेको छ,' एउटाले भन्यो, 'तुरुन्त हाजिर हुने।' म हिँडेँ। यमदुतले पछ्याए। यमराज अघिपछि यमदुत लगाएर बगैंचामा टहलिरहेका थिए। यमराजसँग एउटी युवती पनि थिइन्। मैले यमराजलाई निहुरेर दर्शन गरेँ। 'क्यानाम्, यिनको नाम एलिसा हो। असिस्टेन्ट राख,' यमराजले युवतीतिर इसारा गरे, 'यिनलाई जर्नालिजममा रुचि छ।'
एलिसा हाँसिन्। गालामा खोपिल्टा पर्‍यो। नसालु आँखा। रसिला ओठ। लामो केश। फिक्का बुट्टा भएको फिक्का हरियो सारी। त्यस्तै ब्लाउज। अग्ला सेन्डिल। हिँड्दा टक्टक् आवाज आउँथ्यो। उनलाई देख्नेजति पग्लेर पानी नभए त मरीजाऊँ।
उनले नमस्ते गरिन्।
मैले नमस्ते फर्काउँदै भनेँ, 'तपार्इं साह्रै सुन्दर हुनुहुन्छ।'
'थ्याङ्स,' उनले आँखा घुमाइन्।
'क्यानाम राम्री हुन्नन् त? य मिस यमलोक भइसकेकी हुन्। क्यानाम जर्नालिस्ट, कस्तो रातो गाला बनाएको?' यमराजले शंका गरे, 'क्यानाम लाइन मार्ने होइन नि! तातो तेलमा डुबाउन नपरोस्!'
यमराजका अघिपछि हिँडिरहेका यमदुतले आफ्नो कम्मरको तरवार बेस्मारी अँठ्याए।
'महाराज, म मरेको मान्छेको त्यत्रो ल्याकत के हुनु,' मैले हात जोडेँ, 'जिउँदै हुँदा त केही लछारपाटो लागेन।'
एलिसा खित्त हाँसिन्।
'क्यानाम ह्याँ जोक चल्दैछ?' यमराजले मुर्मुरिँदै आफ्नो लठीको हिराजडित बिँड समाए, 'जाऊ खुरुक्क। कफी बनाऊ। म आउँछु।'
एलिसाको अनुहार खस्कियो। उनी लुरुक्क दरबारतिर लागिन्।
'क्यानाम पर्ख एलि,' यमराजले नम्र आवाजमा बोलाए। एलिसा फर्किन्। यमराजले छेउमा टन्न फुलेका फूलमध्येबाट बाबरी फूल चुँडे। र, एलिसाछेउ पुगे।
'क्यानाम, यसलाई कफी-टेबुलमा सजाऊ।'
एलिसा हाँसिन्। कर्के नजरले मलाई हेरिन्। मैले आफ्नो हृदयभित्र फर्किन थालेको बाबरीफूललाई लुकाउँदै नहाँसेजस्तो गरेँ।
एलिसा ढोकामा के पुगेकी थिइन्, ढोकेले हाँस्दै ढोकामा फर्फराइरहेको मखमली पर्दा पन्छाइदियो र केही भन्यो। एलिसा हाँस्दै भित्र पसिन्।
'ओइ लन्ठु, यता आइज,' यमराज रिसले थरथरी काँपे। बिचरा ढोके दगुर्दै आयो र घुँडा टेकेर यमराजका अघि शिर निहुरायो।
'क्यानाम हिरो बन्छस्?' राता आँखा बनाउँदै यमराजले उसलाई हेरे। र, अरू यमदुतलाई भने, 'यस्लाई तुरुन्त जेल हुलिदेऊ। क्यानाम छ महिना।'
'महाराज, अब यस्तो गर्दिनँ। माफी पाऊँ' भन्दै ढोके रोयो। तर, उनले सुनेनन्। चार जना यमदुतले उसलाई घिसारे।
मेरो ढुकढुकी बढ्यो। यमलोकमा 'लभ' गर्न खोज्नु यत्ति महंगो?
'कति महंगो?' यमराजले सोधे।
लौ बा मेरो सातो गयो। यमराज हृदयको कुरा पनि बुझ्छन् क्यारे।
'के महंगो महाराज?' मैले हात जोडेँ।
'क्यानाम, ब्रोडसिड पत्रिका निकाल्न कत्ति महंगो पर्छ भनेको?'
मेरो सास आयो, 'महाराज म भोलि नै हिसाब-किताब दिन्छु।'
'लौ त जर्नालिस्ट, म एकछिन विश्राम...,' बोल्दाबोल्दै यमराज टक्क अडिए। किनभने, पाँच-छ जना धुलाम्मे यमदुतले एउटा दुब्लो कायाको मान्छेलाई लतार्दै ल्याइरहेका थिए। उसका दुवै गोडा भुइँमा लतारिएका थिए। ऊ डरले कालोनिलो भएको थियो।
'क्यानाम, मलाई राँग अंग्रेजी सिकाउने?' यमराजले उसको पेटमा लट्ठीले घोचे।
'महाराज, मैले त सही नै सिकाएको थिएँ। हजुर्को प्रनाउन्सेसन ...।'
'चुप!' यमराज थरर काँपे, 'क्यानाम, कति पढ्या छस्?'
'संस्कृतमा पिएचडी हुँ, सरकार।'
'लौ मार्‍यो,' यमराज हाँसे, 'क्यानाम, पढेको संस्कृत ... सिकाउने इङलिस?'
'सरकार पढेको त अंग्रेजी नै हो। पिएचडी गर्न बिहारतिर जाँदा संस्कृतको सस्तो पाइयो।'
'क्यानाम यस्लाई तुरुन्त जेल पठाऊ' भन्दै यमराज दरबारतिर बढे।
'महाराज, जिउँदो हुँदा पनि मेरो आधा उमेर जेलमै बितेको हो,' ऊसले अत्तालिँदै घुँडा टेकेर करायो, 'महाराज, माफी पाऊँ।'
यमराले उसलाई फर्केर पनि हेरेनन्।
म बाहिर निस्कन गेटतिर लागेँ।
अल्लि पर पुगेको थिएँ, एलिसाको आवाज आयो, 'एकछिन पर्खनुस् त!'
म बडो मुडमा फर्किएँ।
एलिसा दगुर्दै आइरहेकी थिइन्। उनी नजिक आउँदा उनको शरीरको मिठो बासना मैले महसुस गरेँ।
'हजुरलाई दरबारको पश्चिमतिरको क्वाटर नम्मर २४ मा सुत्ने व्यवस्था छ,' उनले एकै सासमा सुनाइन्।
'इट्स माई प्लेजर,' मैले अंग्रेजी ठेलेँ।
उनका ओठ काँपे, 'वेलकम होम।'
हे प्रभु, म किन पहिल्यै मरिनँ?
...
रातको सवा नौ बजेको थियो। महादेवले मलाई एउटा भट्टीमा लगे। भित्रको होहल्ला सडकसम्म आइरहेको थियो। भट्टीको होचो ढोकामा थोत्रो र मैले हरियो पर्दा झुन्डेको थियो। ढोकाको निधारमा लामो साइनबोर्ड टाँगिएको थियो -
उहि कान्छादाईको सेकुवा पसल
नर्क शाखा। पृथ्विकै स्वाद।
ठूलो काउन्टरपछाडि भुँडे साउजी चुरोट डुङडङ्ति उडाउँदै हाँसिरहेको थियो। हामी भट्टीमा पस्नेबेला ऊ एउटालाई सुनाइरहेको थियो, 'हेर्नुस् हजुर, नर्क आएर फाइदै भो। मेरा पैसा नतिरेर मरेका जति सप्पै मापा यतै आरछन्। असुल गरिरहेको छु।'
हामीले कुनातिरको खाली टेबुल रोज्यौं।
कोठामा छ वटा टेबुल थिए। टेबुलमा टनाटन मान्छे। मुख बंग्याउँदै, हात झट्कार्दै कुरा गरिरहेका थिए। महादेवलाई देखेर कसैले वास्ता गरेन।
एउटा केटो आएर अर्डर लिन हामीछेउ उभियो।
'चिसो,' मैले भनेँ।
महादेवले मलाई अचम्म मान्दै हेरे। र, उनले आफ्ना लागि हाफ बोतल जिन अर्डर गरेँ। सर्पकान्तका लागि दुध।
अर्डर आइपुग्यो।
महादेव जिनको चुस्की लिन थाले। म चिसोको। सर्पकान्तको जिब्रो दुधको कटौरामा लप्लपाइरह्यो।
'ब्रो, एक पेग लेऊ,' महादेवले रक्सीको सिसी मेरो गिलासतिर ढल्काए। मैले स्वाट्ट गिलास आफूतिर तानेँ।
'भो प्रभु, एकछिन पछि यमराजलाई भेट्नु छ,' मैले दाँत देखाएँ।
महादेवको गर्दनबाट तलतिर झुकेर सर्पकान्त आफ्नो लप्लपाइरहेको जिब्रो महादेवको गिलासतिर सोझ्याइरहेको थियो। महादेवले उसको तालुमा प्याट्ट हाने र मलाई भने, 'छ्या ब्रो, कस्तो कुरा गरेको? देख्दैनौ, के लेख्या छ?'
मैले बोलतमा साडीझैं बेरिएको कागजमा लेखिएका ठुल्ठुला देवनागरी अक्षर पढेँ -
'जिन, किसै गरेपनि उनले कहाँ थाहा पाउँछिन्?'
'जिन हो जिन, अफिस टाइमको रक्सी... जति लगाऊ, थाहै हुन्न,' महादेवले मलाई उत्साह दिएँ।
हो त?
आज मन रोमान्टिक छ। जे पर्ला पर्ला। मैले गिलास अगाडि सारेँ। महादेवले अलिकति जिन खन्याइदिए।
'ल ब्रो, चियर्स,' महादेवले गिलास उठाए। मैले ठोक्काएँ।
'मितबा, म पनि खाने,' सर्पकान्तले टाउको नचायो।
'चुप लाग्, स्वाँठ,' महादेव झर्किए, '१८ वर्ष पुगेपछि पिउने।'
सर्पकान्त ट्वाँ भयो।
म त्यति पिउँदिनथेँ। दुई-चार घुट्कोमै बसेको टेबुल रिङ्न थाल्यो। झलझली एलिसाको अनुहार आँखा वरिपरि नाच्यो।
'ब्रो अचानक मुसुमुसु हाँस्न थाल्यौ, के सम्झ्यौ?' महादेव चुस्की लगाउँदै हाँसे।
'भन्नु र प्रभु?'
'नभने पनि म पत्ता लगाउन सक्छु।'
भन्दिऊँ न त। मैले लजाउँदै भनेँ, 'प्रभु, मेरो लभ पर्‍यो।'
'ए बाई... लभ पर्‍यो... लभ पर्‍यो,' सर्पकान्त नाच्यो।
मैले महादेवलाई एलिसा र मेरो पहिलो भेटघाट सुनाएँ।
महादेव मेरो कुरा सुनेर गम्भीर भए। र, भने, 'ब्रो, एलिटसित लभ गर्नु हँुदैन।'
म झस्किएँ।
'ब्रो, बनारसबाट निस्कने स्वस्थानी पढ्या छैनौ? मेरो स्याड लभ स्टोरी छ नि त्यसमा,' महादेवले फेरि चुस्की लाए, 'मेरो लभ स्टोरी पुरा भएन ब्रो। सतीदेवीको बाउ ठिस निस्क्यो। उही क्या दक्ष प्रजापति। यै काँधले प्रेमको लास बोकेर हिँडे ब्रो।'
महादेवका आँखा छिपछिप भए।
'प्रभु, भगवान भएर रुने?' मैले गिलाससहित हात जोडेँ।
'के भगवानको हर्ट हुन्न?' महादेवले आधा गिलास स्वाट्ट पारे, 'भगवानका दुख्ख तिम्लाई के था?'
म के बोलूँ?
'ब्रो, आई एम भेरी स्याड... पुरानो घाउ बल्भि्कयो,' महादेव जुरुक्क उठे, 'आज मुन हेर्दै टोलाउँछु।'
महादेव स्वाट्ट हिँडे।
मैले बिल तिरेँ।
बाहिर सडक सुनसान थियो। राँगा कराएको आवाज बेस्मारी आइरहेको थियो। महादेव अघिअघि थिए, म पछिपछि।
चन्द्रमा नर्कको आकाशबीच थियो। म चन्द्रमा हेर्दै हिँडिरहेँ।
...
'हे˜˜,' ठूलो आवाज आयो, अँध्यारो गल्लीबाट।
म टक्क अडिएँ। गल्लीबाट एउटा कुकुर फुत्त बाहिर आयो। लौ, गोलीको पेटी बाँधेको। दुवैकानमा टप। घाँटीमा सुनको मोटो सिक्री। घुँडासम्मका बुट। तालुमा कालो चस्मा। अनि, दुवै हातमा बन्दुक।
'यस्तो पूर्णिमाको झलमल रातमा महोदयहरू कता?' कुकुरले बन्दुक ताकेर सोध्यो।
बन्दुक देखेर सर्पकान्त डरायो।
पहिलोपल्ट बोल्ने कुकुर देखेर म अचम्म। महादेव त चन्द्रमातिर हेरेर टोलाइरहेका थिए।
'म यो उराठलाग्दो सहरमा आजै आएको हुँ। मनमा अलिअलि संकोच छ। महोदय भनिदिनुहुन्छ कि यो कुन स्थान पर्‍यो?'
सर्पकान्त डराएको थाहा पायो कि? कुकुरले बन्दुक पाइन्टका दुवैतिरका जेबमा हुल्यो।
'नर्क पर्‍यो,' म अझै अचम्म मानिरहेको थिएँ।
'म नरकमा पो?' कुकुरले शान्त आवाजमा भन्यो, 'आखिरमा जिन्दगी भाग्यको खेल न हो। अब मनको आकाशलाई जति चिथोरे पनि केही हुँदैन।'
मैले महादेवतिर हेरेँ। लौ उनी त आँसु पुछ्दै रैछन्। जो हेर्‍यो उही भावुक। आज ग्लुमी सन्डे पर्‍यो कि क्या हो?
'महोदय त नेपाली नै हुनुहुँदो रैछ,' कुकुरले मतिर हेर्‍यो।
मैले टाउको हल्लाएँ।
अनि, कुकुरले महादेवतिर हेर्‍यो, 'उहाँ ऋषिको को पर्नुभयो? उहाँको मन किन औंसीझैं कालो? उहाँको आँखामा किन मोतीजस्तो आँसु?'
छ्या, के भनेको होला? मैले केही बुझे त मरीजाऊँ। खुस्केट कुकुर परेजस्तो छ। महादेव अघि बढे, कुकुरतिर हेर्दा पनि हेरेनन्। म पछि लागेँ।
'हे˜˜,' कुकुर बुरुक्क उफ्रिँदै महादेवमा अगाडि टक्क अडियो।
'सडक मेरो इमान हो, सडक मेरो प्राण हो। सडक मेरी आमा, सडक मेरी जहान हो,' कुकुरले हिंस्रक दाँत देखायो, 'मेरो सडकमा मेरै अपमान? मेरो प्रश्नको उत्तर नदिने?'
उसले बन्दुक स्वाट्ट जेबबाट तान्यो। औंलामा फनन्न नचायो। र, हामीतिर ताक्यो। मेरो सातो गयो। बन्दुक देखेर होइन, उसका दाँत देखेर। टोक्यो भने त नर्कमा रेबिजका सुई खोज्न कहाँ जाने?
'ओई डग, टेन्सन नदे,' महादेव गर्जिए, 'एक त्रिशुल खालास्।'
'एक पेस्तोलमा तीन गोली,' कुकुरले पेस्तोल ख्यार्र-ख्यार्र पार्‍यो, 'तीन जीवन... तीन मृत्यु। अहिले ड्याम्म गोली चल्यो भने भोलि ऐया निस्कन्छ। महोदय, मृत्यु प्यारो कि जीवन?'
कुकुरले महादेवको निधारमा ताक्यो।
'यस्की मा,' महादेवको निधारको डल्लो हल्लियो। उनले अचानक कुकुरको ढाडमा त्रिशुल बजारे। 'मरेँ नि,' चुइँचुइँचुइँ ... कुकुर बेस्मारी चुइँकियो र उसले छुलुक्क मुत्यो।
'महोदय, अप्ठ्यारो-अप्ठ्यारो बोल्ने... अनि बन्दुक ताक्ने?' म हाँसेँ, 'डामियो हैन ढाड?'
कुकुरले आँसु पुछ्यो।
'भन् तँ को होस्?' महादेवले फेरि त्रिशुल ताके, 'कुकुर त यस्तो हुन्न।'
'म टमी डियर हुँ। फिल्मको हिरो,' कुकुरले काँतर आवाजमा भन्यो, 'मेरा नौ फिल्मले एकाउन्नांै दिन मनाएका छन्, पृथ्वीमा। यसरी ढाडमा बजार्नु त भएन नि!'
'अनि नबुझिने-नबुझिने बोलेर टेन्सन दिने?' मैले ठूलो स्वरमा भनेँ।
'के गर्नु दाजु?' टमी डियर चुइँकियो, 'फिल्मको डाइलग रट्दा-रट्दा त्यस्तै बोल्ने भएँ।'
कतै ठूलो स्वरमा राँगो करायो।
'उहाँ ठूलै ऋषि पर्नुभो?' टमी डियरले सोध्यो।
'होइन, उहाँ महादेव हो।'
'महादेव?' उसका आँखा ठुल्ठुला भए। ऊ एक्कासि महादेवको गोडामा लडिबुडी गर्न थाल्यो। 'प्रभु गल्ति भो, माफी पाऊँ,' उसले हात जोड्यो।
महादेव अघि बढे।
ऊ अल्मलियो। मलाई हेर्दै खिस्स हाँस्यो, 'अनि तपार्इंचैं को?'
'पत्रकार।'
'दाजु-दाजु,' टमी डियरले हात जोड्यो, 'महादेवले माफ गरून्-नगरून्, हजुरचैं माफी दिनुस्।'
म हाँसेँ र अघि बढेँ। टमी डियर अँध्यारो गल्लीमा फुत्त पस्यो।
महादेव टोलाउँदै हिँडिरहेका थिए। सर्पकान्त काँधमा निदाएको थियो। म एकछिन चुपचाप हिँडिरहँे।
एक्कासि टमी फुत्त अगाडि आयो।
'दाजु-दाजु,' ऊ हिस्स हाँस्यो, 'एउटा कुरा सोधूँ भनेर।'
'के?' म अडिएँ।
'नर्कमा फिल्म बन्छन् कि बन्दैनन्?'
...
'दाजु, नर्कमा अरू कुकुर छैनन्?' टमीले पुच्छर हल्लाउँदै सोध्यो, 'मेरो नाकले पत्ता लगाउन नसकेको हो कि?'
'खोइ, मैले त देख्या छैन,' म हाँसेँ, 'चन्द्रमामा पहिलोपल्ट पुग्ने कुकुरले इतिहास बनायो। अब तिम्रो पनि इतिहास हुने भो... नर्क आउने पहिलो कुकुर भनेर।'
हिहिहि... सर्पकान्त नक्कली दाँत देखाउँदै हाँस्यो। ऊ छाताझैं ठिङ्ङ उभिएको थियो। महादेव मुत्र डोनसन गर्न झ्याङतिर लागेका थिए।
हामी नरक महानगरछेउको थुम्कोमा थियौं। जहाँबाट सारा महानगर देखिन्थ्यो। राँगाका पाँचवटा भीमकाय मूर्ति देखिइरहेका थिए। तिनका आँखामा गुलुप जडेजस्तो लाग्थ्यो, किनभने ती बेस्मारी बलिरहेका थिए।
'दाजु, नर्कमा त लोडसेडिङ हुन्न कि क्या हो?' एकछिन टोलाएपछि टमीले सोध्यो, 'म मर्नुभन्दा त अघिल्लो दिनसम्म उता अठार घन्टा लोडसेडिङ थियो। मज्जै रैछ है, नर्क त।'
मैले गाला कन्याएँ।
'अनि कसरी मर्‍यौ त?' मैले सोधेँ।
'जति माथिबाट हामफाल्यो फिल्म उति चल्छ भनेर डाइरेक्टर सापले धरहरा चढाए,' टमी टोलायो, 'झ्याम्म हाम फालेको... भुइँमै नपुगी यता आएँ।'
ऊ अरू पनि भन्न खोज्दैथ्यो, महादेव झाडीबाट निस्किए।
'धत् ब्रो, जुगा लागेर हैरान,' हाम्रो छेउमा आएर महादेव बसे।
'मित बा... मित बा,' सर्पकान्त उनको काँध चढ्यो, 'म नाच हेर्ने।'
'तान्डव?' महादेव हाँसे।
'होइन, डिस्को,' सर्पकान्तले आफ्नो पुच्छर महादेवको कम्मरको डमरूमा हिर्कायो, डम-डम।
'ल डग, डान्स गर्, म माफी दिन्छु,' महादेवले टमीतिर हेरे।
ऊ लजायो।
डम-डम डमरू बज्यो। टमी कम्मर मर्काई-मर्काई नाच्न थाल्यो। एकैछिनमा सर्पकान्त पनि मिसियो। म त हाँसेरै हैरान। एकैछिनमा टमी र सर्पकान्त थकित भए। टमी थ्याच्च बस्यो। सर्पकान्त महादेवको काँधतिर लाग्यो।
'प्रभु, बिहानै हुन थालेजस्तो छ। अब लाग्नुपर्छ,' मैले भनेँ, 'मैले बिहानै यमराजलाई भेट्नुपर्छ।'
'त्यो यम ब्रोले तिम्लाई सम्पादक बनाउँछु भनेर रिङाउने भो,' ओरालो झर्दै गर्दा महादेवले भने, 'राँगो चढेर हिँड्नेले पनि के गरिखाला?'
'राँगो चढ्नेकै भाग्य बलियो महाराज,' म खित्त हाँसे।
'आफूलाई भोजपुरी फिल्मको अफर आथ्यो,' बाटोछेउको झ्याङमा तुरक्क तुर्क्याउँदै टमीले भन्यो, 'नमरेको भए कार चढ्थँे। मरिहालेँ... राँगो चढ्ने भाग्य रहेन। फिलिमको नाम नै खत्रा थ्यो - मोर भैया टमी हिरो बनल वा, सुरमा लगाइल वा...
टमीले फिल्मको नाम पुरा भन्न पाएकै थिएन, गुरुरुरु पाँचवटा राँगा धुलो उडाउँदै आए। हामीलाई फनक्क घेरे। पछिपछि यमदुत थिए।
'शुभप्रभातमा पसिनै पसिना भएर कता?' एउटाले सोध्यो।
अरूले तरबार उचाले। राँगाहरूको कोखामा लामा-लामा ब्यानर थिए- नरक प्रहरी प्रभाग।
'यसो घुमेको,' म नम्र भएँ।
'नर्कलाइ पशुपति ठान्या छस्?' अर्को बम्कियो, 'नर्कमा यस्तो सान?'
पशुपति? मैले यताउता हेरेँ, महादेव त गायब। टमी ट्वाल्ल परेको थियो।
मैले यमराज र मेरो सम्बन्धबारे बताएँ। प्रकाशोन्मुख पत्रिका नरक दैनिकको सम्पादक भनेर चिनाएँ।
'अनि यो कुकुर?'
'म हिरो हुँ।'
'ए, अभिनयकर्ता?' सबै यमदुत हाँसे। पहिलो गर्जियो, 'खानतलासी लेऊ।'
मसँग त्यस्तो आपत्तिजनक बस्तु थिएन। म चोख्खिएँ। टमीको गोजीबाट दुइटा बन्दुक निस्किए।
बन्दुक? सारा यमदुतले कराउँदै टमीलाई घेरे। एउटा पेस्तोल समाउँदै कड्कियो, 'नर्कमा लौह हरियार? षड्यन्त्र?'
'होइन हजुर, यो त नक्कली हो,' टमी चुइँकियो।
यमदुतले प्याच्च थुक्यो। मुलाले खैनी खाको रैछ।
'हतियार सक्कली होस् कि नक्कली,' उसले तरबारको टुप्पाले टमीको पेट घोच्यो, 'नियत त उही हो। यस्को पाता कस।'
एकैछिनमा टमी रस्सीमा बेरिएको थियो। लामो जिब्रो बाहिर निकालेर फ्याँ-फ्याँ गरिरहेको थियो।
'तँसँग केही थिएन, बाँचिस्,' यमदुतले मलाई भने र टमीलाई घिसार्न थाले।
'दाजु बचाउनुस्,' टमीले कुइँकुइँ कुइँकिदै भन्यो।
'चिन्ता नगर, म यमराजसित कुरा गरेर छुटाउँला,' मैले ठूलो स्वरमा भनेँ।
'एई, यत्रो धाक?' एउटा दगुरेर आयो र मेरो पानीपेटमा बुट बजार्‍यो। म घुप्लुक्क ढलेँ। अँध्यारो भो।
...
ठूलो स्वरमा राँगो करायो।
मैले आँखा उघारेँ। सर्पकान्तको टाउको मेरा आँखामाथि थियो। सर्पकान्तले टाउको नचायो, 'मित बा, होस आयो।'
'ब्रो, उठ्यौ?' महादेवले मेरो निधार सुमसुम्याए, 'ट्यापेहरूले गोदे हैन?'
मलाई झनक्क रिस उठ्यो। परेको बेला टाप दिने पनि के भगवान?
'प्रभु, अब मलाई हजुर्को संगत गर्नु छैन,' मैले कपडामा लागेको धुलो पुछेँ, 'यस्ता भगुवा पनि भगवान हुन्छन्?'
म ठमठमी हिँडेँ। कोखा चस्किरहेकै थियो।
महादेव पछिपछि आइरहे।
'ब्रो, मैले चाहेको भए, सबैलाई एकैचोटि खत्तम पारिदिन्थेँ,' महादेवले मेरो हात समाए, 'मेरो कुरा राम्ररी सुन, मैले एकपल्ट हेल्प गरेँ भने तिमी अर्को पल्ट पनि हेल्प माग्छौ। मैले जानी-जानी हेल्प नगरेको। तिमी आफूले आफूलाई हेल्प गर्न सिक।'
म बोलिनँ। हिँडिरहेँ।
अबेरपछि हामी नरक महानगरको बीचमा थियांै। बिहानपख भएर होला, मानिसहरू यताउता टहलिरहेका थिए। थरीथरी मानिस, थरीथरी स्वभाव। विभिन्न भाषा। कोही-कोही भने राँगाका अग्ला मूर्तिमा अबिर छर्किरहेका थिए।
'ल त ब्रो, तिमी त बेहोस भएर पनि निदाइहाल्यो। सर्पकान्तलाई दुध ख्वाएर म पनि सुत्न जान्छु,' महादेवले मुलचोकको छेउमा उभिएर भने।
'कहाँ जानुहुन्छ सुत्न, प्रभु?'
'उही जेल,' महादेव हाँसे, 'मलाई आउन-जान कस्ले रोक्ने?'
म हिँड्नै लागेको थेँ। 'मरेँ मरेँ। पोल्यो पोल्यो,' ठूलो आवाज मेरो पछिल्तिरबाट आयो। मैले फर्केर हेर्नै पाइनँ, हुरीझैं आएको एउटा मानिस मसित बेस्मारी ठोक्कियो। फुर्लुङ्ङ ढल्यो। ए बा, उसको ज्यान त एकदमै निलो।
ऊ गुजुज्ज फिज काढिरहेको थियो। नेपाली नै रैछ। ऊ उठ्यो। आँसु पुछ्यो। फेरि करायो, 'मरेँ-मरेँ। पोल्यो-पोल्यो।'
के भाको होला यस्लाई?
उसले छेउमा उभिएका महादेवको काँधको सर्पकान्तलाई देख्यो र चिच्यायो, 'यसैले हो मलाई डसेको। यसैले हो। मारिदिन्छु।'
ऊ महादेवतिर लम्कियो। महादेवले ऊतिर त्रिशुल सोझ्याए।
'ए जोगी, बीचमा नआ,' ऊ चिच्यायो, 'उसले मेरा सारा सन्तानलाई डस्यो।'
'मितबा, मैले होइन,' सर्पकान्त डरायो।
त्यो मान्छे फेरि चिच्यायो र महादेवतिर उफ्रियो। महादेवले त्रिशुल उसको तालुमा बजारे, ऊ बेहोस भएर ढल्यो।
'प्रभु, सर्पले डसेको मान्छे यस्तो हुन्छ र?'
'होइन ब्रो,' महादेवले सर्पकान्तको तालु सुम्सुम्याए, 'सर्पले डसेको त मर्छ, सक्कियो। यस्तो दुख्ख पाउन्न।'
'अनि यस्लाई के भाको होला त प्रभु?'
'ब्रो, तिम्रो पृथ्वीलोकमा त सर्पभन्दा डेन्जर कुरा छ,' महादेवले भने, 'त्यसले डस्यो भने यस्तै हुन्छ। त्यसले डसेको सुरुमा थाहा हुन्न... पोइजन भरिएपछि लास्टमा यस्तो हुन्छ।'
'के हो प्रभु त्यो?'
'सत्ता।'
...
थकित म दरबार पसेँ। ढोकेले चिनेको रैछ, पस्न दियो। यमराजसँग कुरा गरेर टमीलाई छुटाउनु थियो।
'महाराज बगंैचामा होइसिन्छ,' यमदुतले भन्यो।
बगैंचामा पुग्दा त म आश्चर्यचकित भएँ। चिया पिउँदै एलिसा र यमराज हाँसिरहेका थिए। एलिसाको छेउमा गमक्क परेर टमी बसिरहेको थियो।
'क्यानाम जर्नालिस्ट, कता बरालिएर आयौ?' यमराज मलाई देखेर हाँसे, 'यता आऊ, ठूलो आर्टिस्टसित परिचय गराउँछु।'
म हिस्स पर्दै अघि बढेँ।
एलिसाले मलाई वास्ता गरिन। मेरो मन पोल्यो। म लुत्रुक्क परेर छेउमा उभिएँ।
'उहाँ हुनुहुन्छ आर्टिस्ट - टमी डियर।'
मैले पनि वास्ता गरिनँ।
'अब एलिलाई जर्नालिजममा रुचि रहेन, अब आर्टिस्ट बन्छिन्,' यमराजले एलिसालाई आँखा झिक्काए।
टमीले मलाई इसारा गर्‍यो। मैले उसको मुखछेउ कान लगेँ। उसले भन्यो, 'दाजु, म अब एक्टिङ गुरु भएँ। यो केटीले पनि मलाई लाइन देकी छ।'
अनि ऊ मुसुमुसु हाँस्यो, 'म किन पहिल्यै मरिनँ?'
...

पिलपिल [लाइभ]

2011-08-05T01:13:00.001-07:00

सल्लाघारी भुइँकुहिरोले भरियो। रमेश र म चिरानीले सालका रूख चिरेको हेरिरहेका थियौं। पानी दर्किन थालेपछि घरतिर दगुर्‍यौं। आधा घन्टापछि, मान्मबजारको वल्लो किनारमा पुग्यौं। म भित्रसम्म भिजेको थिएँ। घरघरमा ओत लाग्दै हिँडिरहेको थिएँ। उसलाई देखेँ। ऊ
एउटा दोकानको कुर्सीमा उपरखुट्टी लाएर केही पढिरहेकी थिई। मलाई अघि बढ्नै मन लागेन। भित्तामा छेलिएर उसलाई हेरिरहेँ। थाइकट कपाल। निलो जिन्स पाइन्ट। छातीनेर बुट्टा भएको फिक्का हरियो टिसर्ट। काउन्टरमाथि हल्लिरहेका उसका पैताला नौनीले धोएजस्ता थिए। एकदम कोमल। हिँड्दै नहिँडेर जोगाएजस्ता।

उसलाई लेख्नासाथ मलाई लाज लाग्यो। शरीरभरि मिठो काउकुति फैलियो। चिसो बतासले पनि होला।
मलाई के गरूँ के गरूँ भो।
आफैंलाई नियालेँ, रुझेको जंगली बिरालोजस्तो लाग्यो। दिक्कलाग्दो झरी मलाई अचानक रमाइलो लाग्न थालेको थियो।
म घरतिर
दगुरेँ।
'फेरि भिजेर आएछ,' आमा बम्किनुभो, 'पख्, तेरा कपडा म धुन्न।'
म बोलिनँ। कोठामा गएँ। हतारहतार सबैभन्दा राम्रा लुगा लाएँ।
'बौलाइस् कि क्या हो?' आमाले अचम्म मान्दै हेर्नुभो, 'यस्तो झरीमा नयाँ लुगा लाएर हिँड्छस्?'
म हाँसेँ। छाता समाएर फुत्त निस्केँ।
मलाई एकपल्ट फेरि उसैलाई हेर्ने रहर जागेको थियो। ऊ हाम्रो दोकानभन्दा छ दोकान उता थिई। हामी मान्म आएको एकवर्ष पनि भएको थिएन। वर्षदिनमा पहिलोपल्ट उसलाई देखेको थिएँ।
एकपल्ट उसकै अघिबाट फुत्त निस्कन्छु, मैले सोचेँ। तर, नजिकै पुग्ने बेला आँट भत्क्यो। सुत्त भित्तामा छेलिएँ। गर्दन तन्काउँदै दोकानतिर हेरेँ। ऊ देखिइन। अझै तन्काएँ। देखिइन।
तन्किँदा-तन्किँदै म त सडकमै पुगेछु। फटाफट दोकान अघिल्तिरबाट प्रतिमातिर लम्केँ। उसको दोकानतिर सोझा आँखाले हेर्न सके त मरीजाऊँ। पहिलोपल्ट त्यो दोकान अघिबाट हिँड्दा मेरो ढुकढुकी बढिरहेको थियो।
प्रतिमा पुगेँ। र, फर्किहालेँ।
फेरि दोकाननेर पुग्ने बेला सास बढ्यो। जे पर्ला पर्ला भनेर दोकानतिर हेरेँ, ऊ रैनछ।
'ममी,' माथितिरबाट आवाज आयो, 'माथि आउनू।'
मैले स्वाट्ट हेरेँ। लौ, आँखा त ठोक्किहाले। छाता पछाडि ढल्किँदा पानी मेरो निधारमा तप्तप् खसिरह्यो। उसले वास्तै गरिन। फेरि बार्दलीबाट तल निहुरेर कराई।
'हैरान नपार त,' अल्लि वर आएपछि मैले उसकी आमाको आवाज सुनेँ।
रमेश त मान्म आएको पाँच वर्ष भएको थियो। उसैलाई थाहा होला उसका बारेमा, सोध्नुपर्ला।
मैले भोलिपल्ट रमेशलाई सोधिहालेँ।
'प्रिया हो नाम,' उसले भन्यो, 'झरी बिदामा सधैं आउँछे। नेपालगन्ज बोर्डिङमा पढ्छे।'
हामी ठूलो रानीढुंगामा बसेर पर˜˜ कुम जुधाएर बसेका अछामतिरका पहाड हेरिरहेका थियौं। मसिनो कर्नाली पहाड घुँडानेर टलक्क टल्किरहेको थियो।
'किन सोधेको?' रमेशले मलाई नियाल्यो।
'त्यस्सै,' म रातो भएँ।
'लभ पर्‍यो?' उसले मेरो कुममा प्याट्ट हिर्कायो, 'ऊ त साउन सक्केपछि गइहाल्छे।'
मेरो अनुहार अँध्यारो भो।
******************************************* भोलिपल्टै सुन्दर नाइको सैलुनमा कपाल काटेँ। चिटिक्क परेर हिँड्न थालेँ। प्रियाको दोकानकै छेउमा केटाहरू क्यारेम खेल्थे। मलाई त खेल्नै नआउने। प्रियालाई हेर्न पाइन्छ कि भन्ने लोभमा क्यारेम हेरेको बहाना गर्थें। रेडियोमा बज्ने 'फुलौसा चेहरा तेरा' गीत उसैका लागि लेखेजस्तो लाग्थ्यो।
कहिलेकाहीँ प्रिया बार्दलीमा बसेर क्यारेम हेर्थी। कसैको पक्षमा हुटिङ गर्थी। त्यो बेला मलाई लात्तले क्यारेम बोर्ड फोडिदिऊँजस्तो लाग्थ्यो। तर के गर्नु, आफ्नै नुर गिरेजस्तो लाग्थ्यो। म नजर झुकाउँदै उभिरहन्थेँ।
अझै यत्तिले पुगेन।
पुलिसहरू पनि उसैलाई हेरेर हिँड्थे। मुसुक्क हाँस्थे। एउटा कालो न कालो पुलिस सधंै उसको दोकानबाट चकलेट किन्थ्यो। त्यो देखेँ भने त छाती नै चरक्क भएजस्तो लाग्थ्यो।
'खाऊ मैया मेरो तर्फबाट,' कहिलेकाहीँ ऊ चकलेट दिँदै हाँस्थ्यो। हाँस्दा त दाँतमात्र देखिन्थे।
'उल्टो हाँडीलाई गोद्दिऊँजस्तो लाग्छ,' हतास मैले एकदिन रमेशलाई भनेको थिएँ।
आखिर के गर्नु? लुरुक्क परेर क्यारेम हेरेको बहानामा प्रियालाई हेर्न जान्थेँ। आफूलाई खेल्न नआएकोमा मनमनै मुर्मुरिन्थेँ।
एकदिन उसले गीत गाएको पनि सुनेँ-
रुक रुक रुक अरे बाबा रुक, ओ माइ डार्लिङ गिभ मि अ लुक
त्यो गीत सुन्न मैले धेरैपल्ट रेडियो सर्टवेभमा घुमाएँ तर भाग्यले साथ दिएन। भाग्य त अर्कै कुरामा रैछ। एकदिन भुटुटुटु हेलिकप्टरले सदरमुकाममा फन्का लगायो। सामान आयो कि भनेर म हेलिप्याडतिर दगुरेँ।
'बाबु, सुन त,' प्रियाकी आमाको आवाज आयो, 'हाम्रो सामान पनि आयो कि, हेर्दिनू।'
म नाइँ भनँूला त?
'हस्,' मैले ठूलो आवाजमा भनेँ र घोडाझैं दगुरेँ। हेलिप्याड पुग्दा हेलिकप्टरबाट सामान झरिसकेको थियो। मैले आफ्नो समानभन्दा प्रियाको सामान खोजेँ। भेटिएन।
'सामान आछैन?'
म पछाडि फर्किएँ। प्रिया पो उभेकी रैछ।
एकछिन त आवाजै आएन। मुख प्याक्प्याक् भयो। मैले कन्दै भनेँ, 'मैले हेरेँ, आको रैनछ।'
'हेलिकप्टरले उडाको धुलो मन पर्दैन मलाई त,' प्रिया हाँसी, 'जाम्।'
म गर्वले पछि लागेँ। अल्लि वरै आएपछि फुलेका तितेपातीको बीचमा उभेर उसले भनी, 'दगुर्ने हो? कस्ले जित्छ है त!'
म हिस्स हाँसेँ।
'वन टु थ्री,' ऊ कराई र बेस्मारी दगुरी। ओरालो लाग्यो, उसैले उछिनिरही। मैले पछ्याइरहेँ। उसलाई जितेर मलाई अगाडि पुग्न मन लागेन। प्रतिमानेर पुग्दा हामी असिनपसिन भइसकेका थियौं। प्रतिमाछेउ एउटा बुढाले डोकोभरि सुन्तला बेच्न राखेको थियो।
'पैसा छ?' उसले निधारको पसिना पुछ्दै भनी।
उसका ओठमाथि बिमिराझैं उम्रेका पसिना हेर्दै म रमाइरहेको थिएँ। पैसा त भए पो! मैले लजाउँदै दायाँबायाँ टाउको हल्लाएँ।
'हुस्सु, दस रुप्याँ पनि छैन?' ऊ हाँसी।
म वाल्ल परेँ।
'कटासे साउजीका छोरा हैनौ?' बुढाले भन्यो, 'लैजाऊ, पछि दिनू।'
बुढो त भगवान रैछ।
प्रियाले एउटा सुन्तला गोजीमा हाली, एउटा मलाई दिई। एउटाको बोक्रा खोल्साउन थाली।
सुन्तलाको केस्रा मुखमा राखेर ऊ फेरि दगुरी। मैले पछ्याएँ। मलाई यसरी दगुर्न खुब रमाइलो लागिरहेको थियो। ऊ दोकानमा पुगेर भित्र पसी। म बाहिर उभिरहेँ। बोलाउँछे कि भन्ने आस थियो। बोलाइन।
लुरुलुरु घर फर्कें।
एकैछिनमा ऊ टुप्लुक्क मेरो दोकान अगाडि देखा परी।
'पैसा तिर्न जाम्,' उसले भनी।
बाले छक्क पर्दै हेर्नुभो तर बोल्नुभएन। म दस रुपियाँ हात मार्ने दाउमा थिएँ। उसका पछि लागेँ। ऊ दगुरी। प्रतिमा पुगेर बुढोलाई पैसा दिई। बुढाले हाँस्दै लियो।
त्यसपछि त कैयौं दिन यसरी बजारमा दगुर्दा-दगुर्दै बिते। एकदिन आमाले मलाई हप्काउनुभएको थियो, 'किन दगुर्छस् त्यसरी मुटु चुँडिने गरी?'
एकपल्ट ऊ र म घुम्दै पिपलचौतारी पुगेका थियौं। त्यही छेउमा थियो- जिल्ला प्रहरी कार्यालय। काले पुलिस ड्युटीमा रैछ। उसले सोध्यो, 'तिमीहरू दाजुबैनी हौ?'
म झर्किएँ, 'होइन, किन?'
'अनुहार उस्तै लागेर,' ऊ हाँस्यो।
म भने भित्रभित्रै भुंग्रोझैं डढिरहेँ। दाजुबैनी पो भन्दो रैछ ए!
*******************************************
प्रिया पनि अचम्मकी। कहिले घुम्न जाऊँ भनेर मेरो दोकानमै आउँथी त कहिले मलाई नचिनेझैं गर्थी। दुईतीन दिन त त्यस्सै बोल्दिनथी। बजारमा जम्काभेट भइहाल्यो भने म हाँस्दै सोध्थेँ, 'कता हिँडेको?'
'कतै होइन,' त्यस्सै ठुस्किन्थी।
त्यस्तो भएपछि मेरो त निदै हराम। म रातभरि छट्पटिन्थेँ, अब त बोल्दिन कि क्या हो? मैले केही नराम्रो पो भनेँ कि भनेर सोच्दा दिमाग टनटनी दुख्थ्यो।
एकपल्ट दिनभरि उसको र मेरो कुरा भएन। त्यसदिन उसको आफ्नी आमासित झगडा भएको रैछ। ऊ एक्लै जंगल घुम्न निस्केकी रैछ। जब ऊ बजारतिर उक्लिरहेकी थिई। मैले देखेँ। ओरालोको मुख्खैमा ढेडुझैं टुक्रुक्क बसेँ। उसले उकालो उक्लिँदै दुईपल्ट मलाई हेरी तर हाँसिन। उसका हातभरि फूल थिए। जब ऊ नजिक आई, मैले सोधिहालेँ, 'के ल्याको?'
'लौनू,' उसले एउटा फूल मेरो हातमा राखेर हिँडी। पछाडि फर्केर हेर्छे कि भनेको त हेर्दा पनि हेरिन। म पिलपिल भएँ।
रातभरि निदाउन सकिनँ।
भोलिपल्ट त उसको अनुहारभरि फूल फक्रिए। ऊ हाँस्दै मेरो दोकानमा आई। सुटुक्क बोलाई। घरपछाडि लगी र गीत गुन्गुनाउँदै नाची। नाच्न पनि गजबै रैछ।
मेरो बजारका केटासित संगत छुट्दै गइरहेको थियो। रमेश पनि ठुस्स परेको थियो। प्रिया आएदेखि म एकदमै फरक हुँदै गएको थिएँ। उसले बोलाए, घुम्न निस्किन्थेँ। नत्र, दिनभरि रेडियो सुन्दै दोकानमै बस्थेँ।
मध्यसाउन नहुँदै धेरैपल्ट पानी पर्‍यो, घाम लाग्यो। ऊ फर्किने दिन पनि आइसकेको थियो। ऊबिनाको मान्म कल्पना गरेर म अत्तालिन्थेँ। निद्रामै झस्किएर उठ्थेँ। झ्यालबाट बाहिर हेर्थें, तारा देखिए भने रमाउँथेँ। किनभने, प्रियालाई राति तारा हेर्न मजा लाग्थ्यो।
आखिर साउन १५ लाग्यो। स्कुल खुल्ने बेला भइसकेको थियो। ऊ फर्किने भई। भोलिपल्ट हेलिकप्टर आउने भइसकेको थियो। हेलिकप्टर चढ्नेको लिस्टमा उसको नाम टिपिइसकेको थियो। ऊ दिनभरि आमासित झगडा गरेर बसिरही। खुब रोई। 'म यतै पढ्छु' भनेर बिन्तिभाउ गरी। तर आमाचैंले मानिनन्।
त्यसदिन म ऊसित धेरै कुरा गर्न चाहन्थेँ तर ऊ घरबाट बाहिरै निस्किन। मैले कैयौंपल्ट उसको दोकानअगाडि फन्का लगाइरहेँ।
राति अबेरसम्म निदाउन सकिनँ।
बिहानै दस बजे हेलिकप्टरले फन्का लगायो। म अत्तालिएँ। उसको दोकानअगाडि पुगेँ, ऊ त झोला बोकेर तयार भइसकेकी रैछ। हतार थियो- मतिर हेर्दा पनि हेरिन। म उभिरहेँ।
अनि, उसकी आमा र ऊ हेलिप्याडतिर दगुरे। मैले पछ्याएँ।
हेलिकप्टर चढ्ने बेला ऊ फेरि रोई। उसका आँखा राता भएका थिएँ। उसले आँसु पुछी। बल्ल मलाई देखी। म छेउमै उभेको थिएँ। हेलिकप्टरतिर लाग्ने बेला उसले खिस्स हाँस्दै भनी, 'हेलिकप्टर उडेपछि बाई गर्नू है!'
मेरो आवाज निस्किएन।
भटटट हेलिकप्टर आकाशतिर उक्लियो। सबैले हात हल्लाए। मलाई त के भो, के भो हातै हल्लाउन सकिनँ। बिस्तारै हेलिकप्टर चरा भयो।
*******************************************
अनि त मलाई के भाको?
प्रियाको सम्झनामा टोलाको टोलायै। रेडियो काखमा राखेर गीत सुन्दै पिलपिल। 'तिमी नै भनिदेऊ ए जाने निठुरी' सुन्यो कि रुन आउँथ्यो। बजारका धेरै मान्छे मेरो ताल देखेर छक्क पर्थे। एकदिन आमाले देखेर भन्नुभो, 'के भो तँलाई, रूँलाझैं गर्छस् त!'
आमाले यत्ति के भन्नुभएको थियो, म त ग्वाँ˜˜ रोइहालेँ।
एकदिन प्रियाको खुबै सम्झना आयो। चिठी लेखेँ- 'तिमीबिना बाँच्न सक्दिनँ आई लभ यु' भनेर। उसको स्कुलको ठेगाना मलाई थाहा थियो। चिठी तयार पारेँ। रजिस्ट्री गर्‍यो भने हातमै पुग्छ भन्ने पनि थाहा थियो। तर, हुलाकसम्म जाने आँट आएन। हुलाकका मान्छेले के भन्लान् भन्ने लाग्यो।
'नाइँ, म त जान्नँ,' रमेशले पनि मानेन।
दस रुप्याँ घुस दिन्छु भनेपछि उसले मान्यो। मोरो त हुलाक गएर हुलाकीको टेबुलमा रुपियाँ र चिठी फालेर भागेछ। त्यसदिन म अछामतिर जोल्ठिएका पहाड हेर्दै टोलाइरहेँ। कहिले पुग्ला चिठी?
त्यसको बीस-एक्काइस दिनपछि प्रियाकी आमा दोकानै आइन्। म मात्रै थिएँ।
'तिम्ले चिठी लेखेको हो?' उनले सोधिन्।
मैले शिर निहुराएँ।
'त्यस्तो पनि गर्ने हो?' उनी बम्किइन्, 'बिचरीले रुँदै फोन गरेकी थिई। मिसले चिठी नपढी दिनुभो। पढेको भए त रेस्टिकेट हुन्थेँ भनेर रोई। अब यस्तो गर्छौ?'
'नाइँ,' मेरो मरेको आवाज आयो।
त्यसपछि त म झन् पिलपिल। एकदिन मेरो ताल देखेर बा बम्किनुभो, 'पढ्नु लेख्नु छैन। पिलपिल पिलपिल गर्‍या छ। एक मुक्का हान्छु अनि।'
*******************************************
अर्को असार आयो तर प्रिया आइन। म धेरैदिन छट्पटिएँ। बजारमा हिँड्दा पनि ऊसित दगुरेको याद आइरहन्थ्यो। अर्को असार आयो। मलाई लाग्यो, यसपालि पनि प्रिया आउन्न। एकसाँझ ठुल्ठुलो भारी बोकेका दुईजना मान्छेसित आइछ। हेलिकप्टर पाइनछ। दुईतीन दिन घरबाट निस्किइन। निस्के पनि के, मसित त बोल्दा पनि बोलिन। मलाई बोलाउने आँट पनि आएन। यसपालि ऊ दस दिन घर बसेर फर्किने भई। थाहा पाएँ तर मैले 'सरी' पनि भन्न सकिनँ।
ऊ फर्किने दिन म उसलाई पछ्याउँदै हेलिप्याडसम्म पुगेँ। ऊ हेलिकप्टर चढ्ने बेला रोइन। खुरुक्क गई। मलाई त्यहीँ मुर्छा परेर ढल्छुझैं लाग्यो।
भटटट हेलिकप्टर आकाश उक्लियो। सबैले हात हल्लाए। मैले पनि खुसुक्क कसैले नदेख्ने गरी हात हल्लाएँ।
सायद त्यो अन्तिम 'टाटा' थियो।
*******************************************
त्यसपछि मैले उसलाई कहिल्यै कतै दखेको छैन। चार-पाँच वर्षअघि मैले सुनेकोथेँ- ऊ अचेल काठमान्डु छ रे। भेट भएको छैन। के उसले यो पढी भने भेट्न आउली?
उसले दिएको फूल सुक्नै लागेको छ।

काठमान्डु, म हारेर फर्कन्नँ

2011-08-05T01:12:00.000-07:00

अघिल्लो दिन र रात मैले भोकै कटाएको थिएँ। मेरो मनिब्यागमा फुटेको कौडी थिएन, थिए त केवल ठुल्ठुला मान्छेका बिजनेस कार्ड। जसमा म नम्बर डायल गर्न सक्दिनथेँ। आँटै गरेपनि मसँग लोकल कल गर्ने तीन रुपियाँ थिएन। बिहानै पेट कताकता दुखेजस्तो भइरहेको थियो। भोको बस्दा कसरी आन्द्रा बटारिन्छन् भन्ने मैले बल्ल थाहा पाएको थिएँ। बिहानपख कसरी मुख मिठो
भएर आउँछ, त्यो पनि थाहा पाएँ।
बिहानैदेखि तातो भातको बाफ मेरो आँखावरिपरि घुम्न थालेको थियो। घरमा तरकारी मिठो नलागेर फ्यात्त फालेको भातको माया लाग्न थालेको थियो।
त्यसैबेला मलाई कलेजको एकजना साथीको अनुहार याद आयो। देवदुतको जस्तो। मैले सोचेँ- बिहानै पुग्दा त कसरी खाना नख्वाउला!
मुख धोएँ र कुदेँ चाबहिल। जेठको पहिलो हप्ता थियो सायद। नौ बजे नै हप्प गर्मी बढेको थियो। म घट्टेकुलोदेखि पुरानो बानेश्वर हुँदै हतार-हतार हिँडिरहेको थिएँ। मलाई चाँडोभन्दा चाँडो हिँड्नु थियो। ताकि साथीले भात खाएर हिँडिनहालोस्।
जब म साथीको डेराछेउ पुगेँ, ऊ बाहिरै किराना पसलमा उभेको थियो। एकदुई जना केटासँग गफ चुट्दै थियो।
मैले टाढैबाट हात हल्लाएँ।
चस्किरहेका कोखा बिर्सेजस्तो गरेँ। अनुहारमा मुस्कान ल्याउने कोसिस गरेँ। साथीले खासै वास्ता गरेन।
म नजिक पुगेँ।

ऊ अझै गफमा मस्त थियो। पल्लो छतबाट हेर्ने केटीका बारेमा गफ चुटिरहेको रैछ। म उभिन पनि सकिनँ। पर्खालमा अढेस लागेर उभिएँ। मेरो मुख प्याक-प्याक भइरहेको थियो।
एकछिन पछि साथीको गफ सुनिरहेका केटाहरू मुखमा पराग राखेर प्याच्च थुक्दै हिँडे।
साथी एक्लो भयो। उसले बल्ल मतिर ध्यान दियो, 'बिहानै कताबाट, यार?'
'त्यत्तिकै भेट्न आको,' मैले आफूलाई सहज देखाउन खोजेँ।
'अरू के छ?'
भोकले रन्थनिएको छु, भन्दिहालुँ?
'ल यार, म लागेँ,' साथीले हात मिलाउँदै भन्यो।
लौ, यसले त कोठमा जाऊँ पनि भनेन। मलाई भाउन्न भयो।
'यार, मैले हिजोदेखि केही खाको छैन,' मैले रुन्चे आवाजमा भनेँ, 'भात खान आको हुँ।'
उसले मलाई एकछिन नियाल्दै भन्यो, 'यार, मेरोमा त आज पाउना आछन्।'
मलाई चक्कर आयो।
'यसपालि सरी यार,' यत्ति भनेर ऊ गयो। मेरा आँखा आँसुले डम्म भरिए। म खोच्याएजसरी हिँड्न थालेँ। गौशालासम्म आइपुग्दा तिखो सूर्य बीचआकासमा थियो। गाडीको कालो धुवाँबाट बच्दै म हिँडिरहेको थिएँ। मलाई काठमान्डु एकदम बिरानो लाग्न थालेको थियो।
म कोखा समाउँदै कोठामा फर्किएँ। घुप्लुक्क ओछ्यानमा ढलेँ। बा र आमाको झल्को बेस्मारी आइरह्यो। मैले पेटमा सिरानी च्यापेँ। गाला हुँदै आँसु झरे। मलाई लागिरहेको थियो- म घरका कसैलाई नभेटी मर्छु कि क्या हो?
मैले आमाले भनेको कुरा सम्झिरहेको थिएँ, 'तँ उता एक्लै हुन्छस्। केही भइहाल्यो भने त...।'
****
जब म सानो थिएँ, मलाई काठमान्डुबारे थाहा थिएन। एकदिन कैलाली कटासेको बसपार्कमा पुलिसले दुइटा चौधपन्ध्र वर्षका केटालाई समायो। ती घरबाट भागेका रैछन्।
'कहाँ जान भागेका हौ?' पुलिसले सोध्यो।
'काठमान्डु,' एउटाले भन्यो।
त्यसदिन मैले सोचेको थिएँ- साँच्चै कस्तो होला काठमान्डु? के छ काठमान्डुमा। त्यसपछि महेन्द्र राजमार्गमा कुद्ने बस र ट्रकमा लेखिएको देख्न थालेँ- काठमान्डु।
रेडियोमा पनि खुबै बज्थ्यो गीत- कान्छीलाई घुमाउने काठमान्डु सहर। जब टिकापुर पुगेर नेपाली फिल्म हेर्न थालेँ, बल्ल देखेँ- काठमान्डु। घर। भीड। धरहरा। सिंहदरबार। 'परिभाषा' फिल्ममा राजेश हमालले सुनिल थापालाई सिंहदरबारअगाडि लखेटेको दृश्य आयो, त्यसदिन अलिकति रहर पलायो। सिंहदरबारअघिको बाटोमा एकपल्ट हिँड्न पाए कस्तो हुन्थ्यो, जस्तो लागेको थियो तर मैले चाँडै त्यो रहर बिर्सिएँ। किनभने मलाई काठमान्डु लोककथाको देशजस्तो लाग्थ्यो। सुन्न रमाइलो लाग्थ्यो तर आफूले भोगेको कल्पना पनि गर्न सकिन्थेन।
पछिपछि त कटासेबाट धेरै केटा काठमान्डु पढ्न पुगे। जब ती दसैं बिदामा फर्किन्थे, तिनलाई हेर्न गाउँमा भुराहरूको भीडै लाग्थ्यो। घाँटीमा 'खतरा' अंकित लकेट तिनले भिरेका हुन्थे। उही क्या, खप्पर! कसैले भने कानमा टप पनि लाएका हुन्थे।
एकपल्ट एउटाले गफ दियो, 'मैले राजेश हमाललाई भेटेँ। हात पनि मिलाएँ।'
त्यसपछि त ऊ बजारभरि हिट भयो। केटीहरूले लुकीलुकी हेर्न थाले। ऊ जब डान्स गर्थ्यो, मान्छेहरू ताली बजाउँथे। मेरो रहर फेरि पलायो। दसैं गयो। केटाहरू काठमान्डु फर्के। पुस लाग्यो, मेरो सपना ठिहिर्‍याउँदै सुक्यो।
जब हामी बसाइ सरेर कालिकोट पुग्यौं, कालिकोटमा भने काठमान्डु लोककथाजस्तो लाग्न छाडेको थियो। किनभने प्रत्येक घरका कोही न कोही काठमान्डु पुगेकै हुन्थे। अलिअलि राजनीति गर्नेलाई त पानीपँधेरोजस्तै थियो। मलाई लाग्न थालेको थियो- काठमान्डु त्यति टाढा छैन। मेरो हत्केलाले छुन नसक्ने गरी आकासझैं टाढा छैन काठमान्डु।
कालिकोट पुगेर म कवि भएँ। रेडियोबाट कविता बज्न थाल्यो। म कालिकोटको बजारमा हिट भएँ। रेडियोमा बोल्ने मान्छे मलाई ईश्वरजस्ता लाग्थे, तिनै ईश्वरलाई भेट्ने तिर्खा बढ्दै गयो। मेरो सपना भर्खरै जन्मेको बचेराका प्वाँखझैं पलाउँदै गयो। एसएलसी पास भएपछि मेरा सपनाका पखेटा उड्न सक्ने गरी बलिया हुन्छन्- म ठान्थेँ।
म एसएलसी पास भएँ। बा र म सुर्खेत झरेका थियौं।
'यतै सुर्खेतमा क्याम्पस पढ्,' बाले भन्नुभो।
'नाइँ, म काठमान्डु जान्छु,' मैले पहिलोपल्ट सपना उच्चारण गरेँ।
'किन जानुपर्‍यो काठमान्डु?' बा छक्क पर्नुभो।
'म पत्रकारिता पर्छु,' मैले अड्डी लिएँ। मलाई थाहा थियो- पत्रकारिता काठमान्डुको आरआर क्याम्पसभन्दा अन्त कतै पढाइ हुन्न।
बाले नजा काठमान्डु भनेर अड्डी लिइरहनुभो। म छट्पटिरहेँ।
बहिनीले कालिकोटबाट मार्कसिट पठाइदिई। जब मैले घोरिएर हेरेँ- मलाई मेरो सपनाले साथ दिएको थियो। किनभने, मार्कसिटमा चपाईंको 'सि एच ए पि एन आइ
एन' मा 'पि' छुटेको थियो।
मैले बालाई देखाएँ।
बाले गम्भीर हुँदै हेर्नुभो। 'पि' थप्न कहाँ जाने?
'कस्तो लन्ठो आको हो,' बाले भन्नुभो, 'भक्तपुर सानो ठिमी पुग्नुपर्छ, मिलाउन।'
म खुसीले लगलग काँप्न थालेँ।
'म जान सक्दिनँ,' बा गम्भीर हुनभो, 'के गर्ने त?'
म अवाक्।
'तँ मिलाएर आउन सक्छस्?' बाले मलाई गढेर हेर्नुभो।
'सकिहाल्छु।'
बाले काठमान्डुसम्म पुग्ने एकजना साथी पनि खोजिदिनुभो। म पर्सिपल्टै हिँड्ने भएँ। अघिल्लो दिन काटेको टिकट बोकेर वीरेन्द्रनगरमा फन्का लगाइरहेँ। हिँड्ने दिन मसित थियो- एउटा छड्के झोला। स्कुले डे्रसको निलो सर्ट र पाइन्ट। गोडामा चप्पल। चोरगोजीमा पन्ध्र सय रुपियाँ र पखेटा बलियो भएको सपना।
'यताउता नबरालिनू,' बाले भन्नुभो।
नाइट बसको साइड बिको चौध नम्बर सिटमा बसेपछि ढुक्क भएँ, अब काठमान्डु पुगिन्छ। मेरो साथी कालिकोटकै एकजना आचार्य थिए, उनले मलाई झ्यालतिरै राखे।
घ्यारारार्र बस स्टाट भयो, मैले पखेटा फिजाएँ र भुर्र उडेँ।
****
बसले जब कोहलपुर काट्यो- मेरो मन चन्चल हुँदै गयो। किनभने म कोहलपुरदेखि उता कहिल्यै गएको थिइनँ। आचार्यजी त कोहलपुरमा मासुचिउरा खाएर मस्त निदाएका थिए। म भने अघिल्लो सिटमाथि च्यापु अड्याएर अगाडिको सिसाबाट हेरिरहेको थिएँ- बसका हेडलाइटमा टल्किरहेका सडक छेउछाउका रूखहरू। ती पछिल्तिर दगुरिरहेजस्ता देखिन्थे।
जति रात पर्दै गयो, उति बसका मान्छे निदाउँदै गए। पछि त लाग्न थाल्यो, ननिदाएका त दुई छौं, ड्राइभर र म। बसमा गीत बजिरहेको थियो, तुझसे नाराज नही जिन्दगी हैरान हु मै।
म भने जिन्दगीसित हैरान थिइनँ।
बसको झ्यालबाट चिसो स्याँठ छिर्न थालेपछि मैले सिसा बन्द गरिदिएँ। र, कल्पना गर्न थालेँ, बिहानै त काठमान्डु पुगिन्छ, कस्तो होला काठमान्डु?
अँध्यारोमै बुटवल आयो। बुटवल मस्त निदाएको थियो। झिसमिसे उज्यालोमा नारायणगढ आयो। सडकछेउ चिया र अन्डा बेचिरहेका मान्छे देखिए। बस रोकिएन। कुदिरह्यो। आचार्यजी निदाएकै थिए।
बुटवल नाघिसकेपछि त्रिशुलीको किनारैकिनार बस कुद्यो। सर्पझैं बटारिएको बाटो। जब बस किनारतिर ढल्किन्थ्यो, म बसलाई पहरातिर धकेल्थेँ।
प्यासेन्जरलाई पिसाबले च्याप्न थालेपछि बस एउटा पहरानेर रोकियो। छुछु गर्दै मान्छेहरू झ्याङका पछाडि दगुरे। आचार्यजी गए र फर्किए। अनि फेरि निदाए। मैले भने रात छर्लंग पारेको थिएँ।
मलेखुमा डकार निकाल्दै पुरीतरकारी खाएपछि बस फेरि कुद्यो। फनफनी जेलिएको बाटोमा मलाई चक्कर आउन थाल्यो। अनिद्राले पनि होला। सडकमा बस र ट्रकको भीड बढ्दै गयो।
बिहानको सवा नौ बजेतिर बस उकालो उक्लिन थाल्यो। मान्छेहरू ब्युँझिएर यताउता हेर्न थाले। कोही कलंकी झर्ने कुरा गर्दैथे त कोही बसपार्क। हामी कहाँ झर्ने? मैले आचार्यजीतिर हेरेँ, उनी त घुर्दैथे।
अबेरसम्म घ्यार्रघ्यार्र गर्दै कनेपछि बस सम्मो बाटोमा पुग्यो। मैले बकुल्लाझैं गर्दन तन्काउँदै अगाडि हेरेँ, जहाँ ठूलो साइनबोर्ड टाँगिएको थियो- वेलकम टु काठमान्डु।
मैले आचार्यजीको कुम हल्लाएँ। उनी ब्युँझिएनन्। अगाडि गाडीका लस्कर थिए। बस कमिलाझैं हिँडिरहेको थियो। त्यहीबेला मैले पहिलोपल्ट देखेँ, काठमान्डु। पहिलोपल्ट उडेको बचेराले आकास देखेजस्तो। मेरा आँखाअगाडि सिनेमास्कोप दृश्य थियो- ससाना टल्किरहेका ढुंगाजस्ता घर। जो आँखाको वल्लो कुनादेखि पल्लो कुनासम्म फिजारिएका थिए।
मेरो ज्यानमा खुसीका ससाना काँडा उम्रिए।
कलंकी पनि आयो। केही मान्छे झरे। काठमान्डु त आइपुगियो, जाने कहाँ होला? मैले आचार्यजीतिर हेरँे, उनी त मस्त निद्रामै। म झ्यालबाहिरका लहरै घर हेर्दै छट्पटिरहेँ।
बसपार्क आइपुग्यो। गाडीका त लहरै लहर। मैले जीवनमा पहिलोपल्ट यत्ति धेरै गाडी देखेको थिएँ। चक्कर आउन थाल्यो। आचार्यजी उठे। आँखा मिचे। मलाई झर्ने इसारा गरे। म झोला बोकेर झरेँ, उनी पछिपछि आए।
मैले पहिलोपल्ट काठमान्डु टेकेँ। मेरो आत्मा मुस्कुरायो।
****
'कहाँ?' ट्याक्सी ड्राइभरले सोध्यो।
शान्त आचार्यजीले भने, 'रत्नपार्क।'
रत्नपार्कको नाम सुनेर म दंग भएँ, किनभने मैले काठमान्डुमा जाने तीन ठाउँमात्र थाहा पाएको थिएँ- रत्नपार्क, धरहरा र सिंहदरबार। सिंहदरबार र धरहराछेउछाउ ट्वाइलेट छैनन् भन्ने पनि मैले सुनेको थिएँ। रत्नपार्क नै ठिक।
ट्याक्सी कुद्यो। मैले देखेँ- सकडभरि मान्छे नै मान्छे। तीनपांग्रे टेम्पो। टेम्पोभरि स्कुले डे्रसमा केटी नै केटी। यत्ति धेरै केटी त मैले देखेकै थिइनँ। काठमान्डु त स्वर्गे रहेछ कि क्या हो?
ट्याक्सी एउटा सडकको किनारमा घ्याच्च रोकियो। आचार्यजीले मसित डेढसय मागे। अरू उनले थपेर तिरे। सडक शान्त थियो। ट्याक्सी गयो।
'ल अब म पनि लाग्छु,' आचार्यजीले झोला बोक्दै भने।
लौ, म कहाँ जाउँला?
'कसकाँ जान्छौ?' उनले सोधे, 'कसैको नम्बर ल्या छैनौ?'
एकदुईजना साथीको त ल्याएको थिएँ। जसले म कालिकोट हुँदै फोन नम्बर दिएका थिए।
'अल्लि पर पिसिओ छ। त्यहाँबाट फोन गर्ने' भन्दै उनी फटाफट हिँडे। पछाडि पनि फर्केनन्। मलाई अत्तालिएर छुलुक्क पिसाब आउलाजस्तो भो।
गणेशको मन्दिरछेउको पिसाओमा पसेँ। खासमा त्यो फोटोकपी पसल रैछ। एउटा साथीलाई फोन गरेँ।
'डेरा सरिसक्यो,' उताबाट टर्रो आवाज आयो, 'डेरा सरेको छ महिना भइसक्यो, कति फोन गरेको।'
लौ, तीनजनाले त डेरा सरिसकेछन्।
बल्लतल्ल पाँचौं भेटियो। उसले सोध्यो, 'कहाँ हो?'
'रत्नपार्क,' मैले भनेँ।
साउजीले सुनिरहेको रैछ, उसले भन्यो, 'भाइ, यो त रत्नपार्क होइन। हनुमानथान हो।'
'ए म त हनुमानथानमा रैछु,' मैले सच्याएँ।
'खोइ, मलाई हनुमानथान सान थाछैन,' साथीले भन्यो, 'सिंहदरबारअगाडि आएर कुर, म आधा घन्टामा आउँछु।'
अब कता हो फेरि सिंहदरबार?
'यै पर्खालको डिलैडिल जाऊ, ठ्याक्कै पुगिन्छ,' साउजीले अगाडिको अग्लो पर्खाल देखाउँदै भने।
सिमसिम पानी पर्न थालेको थियो। म हतारहतार हिडेँ। बल्लतल्ल सिंहदरबार गेटअघि पुगेँ। मानिसको लहरो थियो त्यहाँ। अगाडिपट्टि एकले अर्कोलाई धकेल्दै कुदिरहेका गाडीहरू। टिटिटि हर्न। मैले छेउ लागेर उभिँदा अगाडि देखेँ- राजेश हमाल दगुरेको बाटो। अनि, एउटा औंला ठड्याएर उभिएका पृथ्वीनारायण शाह।
साथीले नदेख्ला भनेर म सिमसिम पानीमा भिजिरहेँ। ठिङ्ङ सिहदरबारअगाडि उभिरहेँ। चप्पलले घुच्चुकसम्म उछिट्याएको हिलो बोकेर। बोकेर एउटा झोला जसमा अझै गाउँ मग्मगाइरहेको थियो। जसमा अझै चर्को मग्मगाइरहेको थियो मेरो सपना। र, म थिएँ हड्बडाइरहेको, सहर पसेको जंगली मृगझैं।
...
लौ सारा कालिकोट नै आएजस्तो भो।
एकहुल केटाहरूले परैबाट हात हल्लाए। छ जना रैछन्। तिनलाई देखेर मेरो आँट आयो। सबैले दह्रो हात मिलाए। र, अघि लागे। म पछि लागेँ। कहाँ हिँडेको मलाई थाहा थिएन।
कर्नालीतिरैका एकजना मान्छेले माइतीघरनेर होटेल खोलेका रैछन्। केटाहरूले मेरो ब्याग काउन्टरमा राख्न लगाए। र, एकै स्वरमा भने, 'घरबाट आको, टन्नै पैसा होला, फिल्म हेर्न जाऊँ।'
र, केटाहरूले मलाई दगुराए- मनकामना चलचित्र मन्दिर। चलिरहेको थियो फिल्म- प्यार कोइ खेल नही। केटाहरूले इन्टरभलमा कोक पनि खाए। कालिकोटमा सानो टिभीमा फिल्म हेरेर आएको म सिनेमाको ठूलो पर्दामा पनि रमाउन सकिरहेको थिइनँ। ज्यान सकसकाइरहेको थियो, मलाई काठमान्डुका सडकमा बेस्मारी दगुर्न मन लागिरहेको थियो।
फिल्म सकिएपछि केटाहरूका सयौं बहाना। एउटाले भन्यो, 'मेरोमा त दिदीभिनाजु छन्।' अर्कोले भन्यो, 'दाइका साथीहरू आछन्।' यसरी एकपछि अर्को तर्किन थाल्यो।
मैले रुन्चे अनुहार लाएँ।
'बुद्धनगरमा भुपेन्द्र एक्लै बस्छ,' एउटाले आइडिया लायो।
होटेल फर्केर मैले झोला लिएँ। कसैले देखेको रैनछ, उसको कोठा। कोही यता भन्छ कोही उता। यही घर हो कि भनेर शंका लाग्दा केटाहरू चिच्याउँथे, 'एइ, भुपेन्द्र।'
दसबाह्र घरमा चिच्याएपछि एउटा घरबाट भुपेन्द्र बाहिर निस्कियो। केटाहरू मलाई पार्सलझैंे जिम्मा लाएर फर्के।
'किन आको?' उसले सोध्यो।
'पि थप्न,' म हाँसेँ।
भोलिपल्टै उसले मलाई आरआर कलेज पुर्‍यायो। स्ववियुका केटा चिनेकै। पछि मार्कसिटमा 'पि' थपेर ल्याउने सर्तमा मैले फम भरेँ। र, हस्ताक्षर गरेँ।
म काठमान्डुको भएँ।
...
जब परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, सानोठिमीको झ्यालबाट मैले मार्कसिट भित्र धकेलेँ, भित्रबाट टर्रो आवाज आयो, 'यत्ति जाबो कामका लागि पनि ह्याँ आउने? सुर्खेत जाऊ, क्षेत्रीय कार्यालयमा थपिदिन्छ।'
सातआठ दिन काठमान्डुमा बरालिएर म सुर्खेत फर्कें। सोझै क्षेत्रीय कार्यालय पुगेँ। त्यहाँ त एकैछिनमा थपियो- पि। निलो मसीले। लौ भइहाल्यो त।
एकैछिनमा म बाको गोडामा निहुरिन पुगिसकेको थिएँ।
'यत्तिका दिन लाइस् त,' बाले सोध्नुभो, 'पैसा पुग्यो कि पुगेन।'
'साह्रै गाह्रो रैछ, बल्लतल्ल पि थपिदिए।'
छोराले ठूलै काम गरेछ भनेर बा मख्ख पर्नुभो।
त्यही साँझ मैले सुनाएँ, म आरआर क्याम्पस भर्ना भएँ। अब पत्रकार हुन्छु।
बा केही बोल्नुभएन। त्यसको पन्ध्रदिन पछि, सिरक र डसना बोकेर म काठमान्डु हिँडेँ। काठमान्डुको भीडले मलाई पर्खिरहेको थियो।
****
त्यसको चार वर्षपछि, घट्टेकुलोको अँध्यारो कोठामा म भोकै छु। र, काठमान्डु मलाई भोको अजिंगरजस्तो लागिरहेछ, जसले मलाई सुस्त-सुस्त निलिरहेछ। अब यो काठमान्डुमा बस्ने कि नबस्ने? सिरानी कोखामा च्यापेर सोच्दासोच्दै म त निदाएछु।
बिहानपख ब्युझिएँ। टन्न अघाएझैं पेट ढुस्स थियो। खै किन हो, हिजोको पिन्चे म अलिकति बलियो भएको थिएँ। साला, जिन्दगीमा मानिसलाई लोद्धर लाग्यो भने भोकै बस्नुपर्ने त हो।
भोकै त म बसिरहेछु। अब फेरि यस्तै दिन आएपनि म आत्तिन्नँ। काठमान्डुले जति गरोस् म हारेर जान्नँ। मैले मुठी कसेँ।
ओरालो जति तल झरेपनि एक न एकदिन त उकालो आइहाल्छ नि।

2011-07-18T02:01:00.000-07:00

कमिलालाई ईश्वरले अनौठो किसिमको किरा वर्गमा पर्ने प्राण धारीको रुपमा सृष्टि गर्नु भयो । यो जमीनको लगभग सबै भागमा पाइन्छ । धेरै जसो कमिलाहरु रातो या कालो रंगको हुन्छन्, तर केही प्रजातिहरु हरियो या धात्विक चम्किलो रंगको पनि हुन्छन् । कमिलाको खुट्टाहरु ६ वटा हुन्छन् जस मध्ये एक साइडमा तीनवटा र अर्को साइडमा तीनवटा हुन्छन् । तिनका खुट्टाहरु धेरै बलिया हुन्छन्, यसैले यिनीहरु धेरै छिटो हिंड्न सक्छन् । कमिलाको ब्रेन सेलहरु २५०,००० हुन्छन् तर मानिसको १०,००० मिलिय
न हुन्छन् । कमिलाको विकाशक्रम यसरी हुन्छ, पहिले अण्डा त्यसपछि लार्भा, प्युपा अनि पूर्णरुपमा कमिला बन्दछ ।

कमिलाको धेरैजसो आदतहरु मानिसहरुसँग मिल्दो जुल्दो हुन्छ । यि मानव जाती जस्तै सामाजिक स्वभावका पनि हुन्छन् । याने आपसमा मिलजुल गरेर काम गर्दछन् । यिनको ठूला-ठूला घरहरु हुन्छन् । जसमा यिनको ठूला-ठूला ग्रुप हुन्छन् । यिनीहरुको ग्रुपमा आ-आफ्नो कामको अनुसार हर प्रकारको कमिला हुन्छन्, जसमा मजदूर, सिपाही र अण्डा दिनेवाला रानी (पोथी) कमिलाहरु सामेल हुन्छन् । घरमा रहने धेरैजसो कमिला पोथी जातका हुन्छन् । साथमा केही भाले कमिला ‘ड्रोन’ पाइन्छ । यि सबै कमिला आ-आफ्नो काम एक अर्काको सहयोगबाट पूर्ण गर्दछन् । यहाँसम्म कि टाढा-टाढासम्म खाना लिन जान्छन् । यिनीहरु एक आपसमा आफूले ल्याएको चीजलाई पालोफेरो गरि बोक्ने गर्दछन् । सिपाही कमिला आफ्नो घरलाई बचाउनको लागि आक्रमणकारीसँग पूरा बहादुरीका साथ लड़ाई लड्छन् ।

कमिलामा कठिन परिस्थितिसँग लड़ने ताकत हुन्छ र आपसमा कुराकानीको लागि यिनीहरुसँग धेरै राम्रो तरीका हुन्छ । जुन धेरैजसो मानवविय तरीकासँग मिल्दो जुल्दो हुन्छ । कमिलाको आँखा दुईवटा हुन्छन् तर ति दुईवटा आँखामा कयौं छोटा-छोटा लेन्स जोडिएको हुन्छ यसकारण यिनीहरु कयौं दिशामा एकै पटक देख्न सक्छन् । तर यिनका आँखाले राम्रो र प्रष्टसँग देख्नलाई असमर्थ हुन्छ । यसको अलावा यिनका टाउकोमा दुई एंटीना हुन्छ यसकारण यसले चीजलाई छोएर महशुस गर्न सक्छ । साथै यिनलाई शिकारलाई पक्रनको लागि बलिया दाँत पनि बनाइएको छ । आफ्नो वजन भन्दा पचास गुणा भारी सामान यिनले उठाउन सक्छ ।

कमिलाहरुमा रहेको खास बासनाको कारण उनिहरु एक अर्कासँग सूचना आदान-प्रदान गर्न सक्दछन् । यो बासनामा खास केमिकल फेरोमोन्सको हुन्छ । खानाको खोजीमा अगाडि जानेवाला कमिला खाना मिल्नसाथ फर्केर आफ्नो घरसम्म फेरोमोन्सको एक रेखा छोड्दै छोड्दै फर्केर आउँछ । यसै बासनाको सहाराले कामदार कमिलाहरु वहाँसम्म पुग्न सक्छ र त्यस खानालाई टुक्रा टुक्रा बनाएर बिस्तारै विस्तारै लान थाल्छन् । साथै हरेक प्रकारका अघिल्लो कमिला साथिको लागि फेरोमोन्स पनि छोड्दै जान्छ । जब खाना खत्तम हुन्छ तब यिनीहरु फेरोमोन्स छोड्न बन्द गर्छन् र कमिलाको यात्रा रोकिन थाल्छ । जब कुनै कमिलालाई कहीं कतै खतरा महशुस हुन्छ । यो कुनै कारणले त्यो कुनै बाटोमा घाइते हुन गयो भने कुनै खास किसिमको केमिकल अलार्म जस्तो चीज छोड्छ, जसलाई सूंघेर बाँकी कमिला त्यसतर्फ जानै छोड्छ ।

कमिलाहरु रहने ठाउँ अँधेरो वा सुरुङ मार्गले भरीपूर्ण हुन्छ । जहाँ बैक्टीरियल वा फंगल इंफेक्शन हुनसक्छ । अल्लाहले कमिलालाई यसबाट बचाउनको लागि यिनको जीउमा खास मेटाप्ल्यूरल ग्लैंड बनाएको हुन्छ । जुन ठाँउ भित्र एण्टीबैक्टीरियल र एण्टीफंगल केमिकल्स रहेको हुन्छ र यसै कारणले कमिला बैक्टीरिया वा फंगलको हमलाबाट सुरक्षित रहन्छ ।

कमिलाले केही किसिमको खेती पनि गर्दछ । जस्तै लीफकटर कमिला

कमिला१

एक खास किसिमको पत्ता खाएर बाँच्दछ । यसैले पत्तालाई जम्मा गर्नको लागि तिनीहरु पत्तालाई काटेर छोटो-छोटो टुक्रा पार्दछ र त्यसलाई आफ्नो सुरुङमा गुँढ(बासस्थान) बनाएर राख्दछन् । यसै पत्तामा खास किसिमको जालो हुन्छ । यसैले हामी कमिलालाई ईश्वरको अनौठो किसिमको सृष्टी हो भन्न सक्छौं ।

आधुनिक पुराण

2011-06-26T19:07:00.000-07:00

म त भन्छु भगवान आखाँ नबनाउ, हैन भने राम्री राम्री केटी नबनाउ, बनाउनै भए देखी म भन्दा जेठी नबनाउ । दौरा बनाउ भगवान भोटो नबनाउ, लुगा बनाउ भगवान छोटो नबनाऊ, पेन्ट बनाउ भगवान टाइट नबनाऊ, बस्ने बनाउ भगवान खस्ने नाबनाऊ । पुरानमा लेखिएको असजीलो देखिएको मात्री सत्ता र प्रीती सत्ताको जथ्था उपनाको रुपमा हेर्न सक्छौ, नारिलाई अधिकार दिने चलन देउताको पालादेखी चलेको न खोस्न सक्छौ न फेर्न सक्छौ । धन लक्ष्मीलाई,शिक्षा सरस्वती लाई, शक्ती दुर्गालाई विचरा माहदेवले के लिए बाघको छाला र सर्पको माला, श्रीमती पार्वतीको गहना र लुगा हेर्दा आखा तिरमिराउछ धपक्क बलेर्, श्रीमान माहादेब नाङगै हिडनु भयो जिउभरी खरानी दलेर । हाम्री स्वास्निले त टाउको मा जूम्रा पर्दा टिपेर फयालिदिन्छे महादेब्को घाटिमा तेत्रो गोवन सर्प बेरिदा हेरिरहने पार्वती कस्ती मान्छे, हामी अलिकती रक्सी पिउदा श्रीमती छेक्न आउछे भन्छी नपिउनुस रक्सिले फाइदा गर्दैन्, महादेवले विष पिउदा छेक्न जान पर्छ कि पर्दैन । की त अडिक महादेवले पार्वतीलाई कुटेको हुनुपर्छ नत्र पार्वतीलाई अर्को रिस उठेको हुनुपर्छ । कुनै पुरानमा देउताले स्वास्नी कुटेको कथा आउ दैन किन गोप्य राखिन्छ । हामीले स्वास्नी लाई छुस्स छुयौ भने भोली पत्रीका मा छापिन्छ । मेडम पार्वती को मनसा य के हो किरात रुप लिएर मृग स्थलामा मोज गर्न जादा पछी पछी लखेटने रोध रुप लिएर गोसाइकुण्डमा डुबन जादा वास्ता नगर्ने, पार्वतीले प्रेम गरेकी भए किन सात वर्षकी गोमा सित विहे गर्न जानु पर्थ्यो, दही दुध खन दिएकी भए विष भाङग धतुरो किन खा
न पर्थ्यो । मायाकै कुरा गर्दा पार्वती ले महादेव लाई जीवन मा एकचोटी चुम्वन गरेको प्रमाण भेटिन्छ्, तेही लिबिस्टिक को डाम्ले बनेको वुट्टालाई तेस्रो नेत्र भनेको हुनुपर्छ । सबै पुरानका कथा हेर्नुस त्यहाँ तपस्या तुलना गर्नुस महादेवले मरेकी स्वास्नी लो लासलाई काधमा बोकेर संसार भ्रमण गर्नुभो १६ हजार गोपिनी कहाँ गए मर्ने बेल कृष्णजी एक ले पर्नुभयो, यसको पनि सोध खोज हुनुपर्छ । त्यसैले अधिकार मात्र भनेर हुँदैन माता दाइतो पनि बोध हुनुपर्छ । उता विष्णुलाई हेर्नुस संसारमा सबैभन्दा धनी श्री मतिको पतिको गती त्यो अथा सम्पतिले के गर्‍यो एउटा १४ चारणाको घडेरी नपाएर समुद्रमा गएर सर्पमाथि ओछ्यान लगाएर सुतनु पर्‍यो । तेत्रो सम्पती बहान लक्ष्मीले सिबिल होम म एक फ्लयाट किनिदेकी भए जेन तेन विष्णु को दिन टरथियो । लक्ष्मीको पनि प्रेम प्रसङ कमजोर नै देखिन्छ नत्र किन विष्णुले जलन्दारकी स्वास्नी बृन्द्राको पछी पर्थ्यो ।देउताको मोज मज्ज,महादेवलाई गाजा लक्ष्मीलाई दिपावलि, पार्वतीलाई ढलिमली दुर्गालाई खसि,बिष्णुलाई सधै एकदशी । कहिले हरी साइनी कहिले हरी कोल्टनी कहिले हरी बोधनी के खान्छ्स भनेर कसैले न सोध्ने, अब ब्रमह्को कुरा गर्नुहोस्, संसारमा वस्ने मन्छेको कत्रो फुर्ती छ, संसार सुष्टी कर्ताको न कुनै मन्दिर छ न कतै मुर्ती छ । धर्तिको सर्जना गरेर पनि किन कमलको फुल्मा वस्नुपथ्यो । सम्पुर्ण चिज सुष्टी गर्ने ले जाबो एउटा टोपाज बेलेट बनाउन न सकेर बिन लादेनको जस्तो दार्ही पालेर बस्नु पथ्यो । सबै पुरानको पुराना कुरा चार मुख भएको ब्रम्ह चार हात भएको बिष्णु दश टाउको भएको रावण लेखने मुर्ख कि पत्याउने मुर्ख हेर्नुस लेखक वाट गलत व्याख्या महापुरुषको चारित्र हत्या रावण जस्तो ज्ञानि तप्सिले अरुको स्वास्नी भ गाएको राम जस्तो पुरसोतमले गर्वनी स्वास्निलाई जंगल पुराएको युष्टिर जस्तो सत्यबादिले युद मैदान्मा ढाटेको लक्ष्मण जस्तो विर योदले अवला नारिको नाक कान काटेको, खैत नारिहरुले यो कुरा बुजेको किन राम लक्ष्मणलाई पुजेको,सबैले रामायाण कण्ठ बनाएकै छन राम मन्दिर मा घण्ट बाजाएकै छन्, नारिहरुको आरोप लक्ष्मणले भाउजुलाई एकले छाडेर किन भागेको,पुरुषहरुको आरोप सिताले लक्ष्मण रेखा किन नागेको । पुराना पुरानका नयाँ प्रशन राम चन्द्र चौध वर्ष वनमा जादाँ दार्ही जुगाँ बाडेको देख नु भा छ,सुन्नु भा छ त्यही वनमा वस्ने ऋषिको आकार हेर्नुस दार्ही सधै सुकुमार राम चन्द्र भगवान 7 o'clock बिलेट को व्यापारी हो अर्को कुरा हेर्नुस गजमुन्टे गणेश हात्ती टाँउको मान्छेको घाटिमा जोडन कतै साइज मिल्छ्,जोड्ने को थियो कसले जोडेको महादेव्ले भएको भए नामको आगाडी डा.महादेव किन नलेखेको । हेर्नुस कथा सेती देवी वाउको द्क्ष्य प्रजापती को घा टिमा बोकको टाउँको जोड्ने को थियो,नन्दी भ्रीन्द्री चौसठी योगनी नन्दी भनेको साडे,डाक्टर पान्डे काटेको औंला जोड्न नसक्ने देशमा साडेले बोकाको टाउको मान्छेको घाटिमा जोडेको पत्याउने कस्तो,के पत्याउने कती पत्याउने हरे भ गवान कृष्ण्ले उतरा को मा गएर परिष्ठिलाई बचाउनु भयो रे हामीले के बुझ्ने ठाँउ ठाँउ म यस्ता जटिल कुरा व्याख्या भएको छ,सबैलाई थाहा छ गर्व मा जाने बाटो काँहा छ । यस्ता कथा जावर जस्ती सोचिएको हो,होइन भने भगवान गाइनोकोलोजिष्ट भन्न खोजिएको हो । के पत्याउने कती पत्याउने हरे खेत जोतेर सिता निस्किन रे पहिलो कुरा राजा जनक हो कि हलि, यो प्रशन लेखक कस्ले कल्लाई सोध्छ राजा भए राजा ले खेत जोत्छ्,खेत जोतेर कही मान्छे जन्मन्छ । हामीले खेत जोतेर आन्न खान पाइदैन मान्छे जन्माउन के गर्नु पर्छ हामीलाई थाहा छैन्,खेत जोतेर राम्री सुन्दरी पाउने भए किन एश्वर्या चाहिन्थियो,गरा गरा मा विश्व सुन्दरी पाइन्थियो । बिहान हलौ भिर्दा आमिता वचान मेला मा निस्कन्थियो बेलुका बुहारी लिएर फर्कन्थियो । यस्तै हो बेद व्याख्या चल्ती उपन्यास लेख्छन पाठक लाई मुर्ख ठन्छ्न । देउतालाई घाँस हालेर भात खाने मान्छेहरु बाँदर लाई देउता भन्दा विज्ञानलाई रावण भन्छन ।

सेकेन्ड डिभिजन

2011-06-26T19:05:00.000-07:00

जसरी 'ठूलो मान्छे बन्नुपर्छ' भन्ने सिद्धान्त फेल खाएर 'असल मान्छे हुनुपर्छ' भन्ने विचार अगाडि आयो, त्यसैगरी 'फस्र्ट नै हुनुपर्छ' भन्ने विचार विफल भएर 'सेकेन्ड बन्नुपर्छ' भन्ने सिद्धान्त सफल हुने सम्भावना बढेको छ। कोही अभिभावकको दबाबले 'फस्र्ट डिभिजन' आउने वा कुनै शिक्षकको असक्षमताले 'सेकेन्ड डिभिजन' ल्याउने भन्ने हुँदैन।

'स्नातक' मात्र गरेका पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' देशको प्रधानमन्त्री भैसके, २०२६ सालमा 'बोर्ड फस्ट' भएर 'डक्टरेड' गरेका बाबुराम भट्टराईले अर्थमन्त्रीमै अल्झिनुपरेको छ ! मात्र, 'स्व-अध्ययन' गरेका सुशील कोइराला कांग्रेस सभापति बनेका छन्, बीए
/बीएल गर्ने शेरबहादुर देउवा उपसभापतिमै अडि्कएका छन् ! 'एसएलसी पास' केपी ओलीको बोलीले 'स्नातक' पढेका झलनाथको सरकारलाई आच्छु-आच्छु पार्छ, अराजक 'सभासद्'को झुन्डले पूर्वशिक्षक उपेन्द्र यादवको पार्टीलाई तहसनहस गर्छ ! अब, आफैं विश्लेषण गर्नोस्— 'सर्टिफिकेट' के हो रहेछ, के होइन रहेछ !

मम्/ड्याडहरू 'फस्र्ट डिभिजन'का लागि दबाब दिन्छन्। तर, २०५० सालकी एसएलसी 'टपर' गरिमा बेलायतमा बस्छिन्, ०५२ सालका ' टपर' आयाम जापानमा जम्दैछन्। ०५४ का मदन बडाल अमेरिका स्थापित हुन खोज्दैछन्, ०५५ का वीरेन्द्र घिमिरे जर्मनीमा जागिर गर्दैछन् ! आधाभन्दा बढी यस्ता 'बोर्डफस्र्ट'हरू विदेशमै छन्, स्वदेशमा भएकाहरू मौका पाउनासाथ जाँदैनन् भन्न सकिँदैन। सायद त्यसैले होला, एक जना कविले व्यंग्यवाण कसेको-

'भोक मेटाउँदैन पेटको,

ताला तोड्दैन दुई नम्बरी गेटको

विनाश रोक्दैन बम/रकेटको,

भने,

के काम हो त्यो सर्टिफिकेटको !'

मेरो बुझाइ छ- सेकेन्ड डिभिजन 'चतुर-विद्या' हो भने, फस्र्ट डिभिजन 'विद्या'मात्र हो। यस पटकको एसएलसीमा 'चतुर-विद्या'धारीहरू भारी मतले विजयी भएका छन्। परीक्षा उत्तीर्ण भएका २ लाख ३० हजार ४ सय ९९ जनामध्ये, १ लाख ९ हजार ७ सय ९५ जनाले 'सेकेन्ड डिभिजन' ल्याएछन्— 'सेकेन्डवादी सिद्धान्त'को पक्षधर यो स्तभकार अत्यन्तै खुसी भएको छ।

संसारका धेरै मानिस पढाइमा 'पास', जीवनमा 'फेल' हुन्छन्। संसारका सफल कवि, लेखक, कलाकार, इन्जिनियर, वकिल, नेता अधिकांस— दोस्रो श्रेणीमा पास भएका भेटिन्छन्, होइन भने मलाई भन्नोस् !

जसरी 'ठूलो मान्छे बन्नुपर्छ' भन्ने सिद्धान्त फेल खाएर 'असल मान्छे हुनुपर्छ' भन्ने विचार अगाडि आयो, त्यसैगरी 'फस्र्ट नै हुनुपर्छ' भन्ने विचार विफल भएर 'सेकेन्ड बन्नुपर्छ' भन्ने सिद्धान्त सफल हुने सम्भावना बढेको छ। कोही अभिभावकको दबाबले 'फस्र्ट डिभिजन' आउने वा कुनै शिक्षकको असक्षमताले 'सेकेन्ड डिभिजन' ल्याउने भन्ने हुँदैन। योग्यता र क्षमता नै उसको सफलता वा असफलताको कारक हो।

'फस्र्ट भयौ भने यसो गरिदिन्छु' वा 'भएनौ भने उसो पनि गरिदिन्न' भनेर बच्चालाई प्रतिस्पर्धाको भुमरीमा ठेल्नु र पौडी खेल्न नजान्नेलाई गहिरो स्वीमिङपुलमा धकेल्नु उस्तै-उस्तै हो। तेस्रो श्रेणीमा पास हुने महात्मा गान्धीको लोकप्रियता सबैलाई थाहा भएकै हो, प्रथम श्रेणीमा पास गरेर क्याम्बि्रज/हाडफोर्डमा पढेका असफल राजकुमारहरूको दुर्दशा पनि हामीले देखेकै हो। सुझावले सफल हुन सहयोग गर्छ, दबाबले असफलताको यात्रा तय गर्छ।

वास्तवमा अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा नै असफलताको मुख्य कारण हो। हेर्नोस्, 'पहिलो' बन्ने खेलमा कति तनाव हुन्छ ! लड्नुपर्‍यो, हिँड्नुपर्‍यो, भिड्नुपर्‍यो, आवश्यक परे प्रतिस्पर्धीलाई गिंड्नुपर्‍यो ! तर, लाखौंमध्ये पहिलो बन्ने त एक जनामात्रै हो— पहिलो बन्न नसकेकोमा अर्को तनाव !

यदि पहिलो बनिहाले पनि त्यसलाई टिकाउन अझ तनाव ! कुनै दिन पहिलोबाट झर्नु भो- झन् ठूलो तनाव ! मेरो विचारमा

'दोस्रो' बन्नु र बनाउनु नै सफल र शान्त जीवनको उदाहरण हो।

'तेस्रो' बन्नु कुवा खन्नु हो, जति गहिरो खन्न सक्यो त्यति नै रसाउँछ। 'पहिलो' खहरे हो, वषर्ामा गडगडाएर आउँछ- हिउँदमा सुक्न सक्छ। अनि, 'दोस्रो' बन्नु भनेको नदी हुनु हो— जो निरन्तर बगिरहन्छ।

अन्त्यमा, 'तेस्रो' हुनेहरूका लागि जीवनवादी गायक रामेशको एक टुक्रा गीत-

'जिन्दगी हो हारजित भइरहन्छ,

बाधा पन्छाउँदै नदी बगिरहन्छ,

हार भयो भनेर दुःख नमान,

रातपछि दिन आउँछ

नौलो बिहान !'

सापटि: http://www.ekantipur.com/saptahik/article/?id=4681

तास सम्वन्धी रोचक जानकारी

2011-06-26T18:57:00.000-07:00

तास भनेर हामी तासलाई हेला गर्छौ, साँचो कुरा चाही तासलाई जुवाको रुपमा प्रयोग गरेर यसको दुरुपयोग गरेको हो, तासको वास्तविकता यस्तो छ । यसमा चार रङ छन । यि रङहरुको अर्थ यसप्रकार छ्:-
* पाना रङ रातो हुन्छ । यो वसन्त ऋतुको प्रतिक हो ।
* चिडिया रङ कालो हुन्छ । यो ग्रीष्म ऋतुको प्रतिक हो ।
* ईटा रङ रातो हुन्छ । यो शरद ऋतुको प्रतिक हो ।
* भोटे रङ कालो हुन्छ । यो शित ऋतुको प्रतिक हो ।

अर्थाथ :- तासको चार वटा चिन्ह वर्षका चार ऋतुहरु वसन्त्, ग्रीष्म्, शरद्, शित का प्रतिक हुन ।
एक पत्ती तासले एक हप्ता जनाउँछ । एउटा चिन्ह भएको तासको १३ वटा पत्तीहरु हुन्छन । एक ऋतुमा तीन महिना अर्थाथ १३ हप्ता हुन्छ । तासको चार वटा चिन्ह पाना, चिडिया, ईटा, भोटे र सबै पत्ती गन्दा अर्थाथ एक गडडिमा तास गन्दा ५२ पत्ती हुन्छ र एक वर्षमा ५२ हप्ता हुन्छ । एकका देखी बादशाह सम्मको १३ वटा पत्तिको दुबै फुट्टी गन्द ९१ हुन्छ । १३ हप्तामा ९१ दिन हुन्छ । १३ चौको बाउन्न हप्तामा ९१ चौको ३६४ दिन भयो । ५२ हप्ताको १ वर्ष र १ वर्षम ५२ साता ३६४ दिन हुन्छ । ५२ पत्ती तासमा जम्मा २ वटा जोकरहरु हुन्छ । ति जोकरहरु जतापनी मिल्छन । माथी भने अनुसार ५२ हप्ताको ३६४ दिन भयो । एक वर्षमा ३६५ पुप्याउँनु जुन हप्तामा वा जुन महिनामा १ दिन थप्नु पर्छ त्यो थप्ने काम एउटा जोकरले गर्छ । Leap Year अधिक वर्ष मा ३६६ दिन हुन्छ । प्रयोग हुन बाकी रहेको एउटा थप जोकरा Leap Year को लागी हो ।
एकिनसाथ तिथि-मिती भन्न नसके पनि तासको आविस्कर धेरै पहिले चिनमा भएको थियो भन्ने भनाइ छ । के भनिन्छ भने त्यसबेला चिनको वादशाहका धेरैवटी रानिहरु हुनेगर्थे , अरे । उनिहरुलाई दरबारको खोपी वाट वाहिर निस्कन दिदैन थियो अरे । अनि ति रानिहरुले दिन्, महिना ऋतु, चालपाउन क्यालेन्डरको रुपमा तासलाई प्रयोग गर्थे अरे । अहिले हामी तासको जुन रुप देख्छौ त्यो चाहिँ धेरै समय बिताई धेरै देश बिदेश डुली बनेको परिमार्जित रुप हो ।

सापटि: http://nayaparichay.blogspot.com/2010/05/blog-post_22.html

नाममा के छ ?

2011-06-17T18:31:00.000-07:00

मनोज गजुरेल

भन्छन्- 'नाम होस्, बदनाम होस् तर गुमनाम नहोस् !' नामका लागि मानिसहरू किन यतिसार्‍हो मरिहत्ते गर्छन् ? हाम्रो बुझाइ फरक-फरक हुनसक्छ। कसैलाई लाग्दो हो- 'नाममा दाम छ, दाममा दम छ- त्यसैले, कदम कदममा 'नाम' राख्नु जरुरी छ।' केही ठान्दा हुन्- 'मान्छे मरे पनि 'नाम' जीवित रहन्छ, त्यसैले 'नाम'लाई अमर राख्नका लागि 'बदनाम' हुनबाट बँच्नुपर्छ।' यी दुवै तर्क ठीकै होलान्, तर नाम राख्ने 'आधुनिक शैली'का बारेमा भने संवाद गर्नु जरुरी छ।

नेपाली कलेजका केही नामहरू सुन्नुहोस्- 'ह्वाइट हाउस', 'पेन्टागन', 'नासा', 'कोलम्बस' ! यी त उदाहरणमात्र हुन्, अरू कति-कति ! नाम सुन्दा यस्तो लाग्छ- सिंगो अमेरिकी प्रशासन नेपालको 'पेन्टागन' एकेडेमीबाट सञ्चालित छ, सारा विज्ञानका खोजहरू काठमाडौंस्थित 'नासा' कलेजले गर्छ र अमेरिका पत्ता लगाउने 'क्रिष्टोफर कोलम्बस'को जन्म पनि यहीं भएको थियो !

तर जसरी 'पेन्टागन'मा पढ्ने विद्यार्थीले अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयमा काम पाउँछन् भन्ने निश्चित छैन, त्यसैगरी 'नासा'मा अध्ययन गर्ने सबै वैज्ञानिक नै बन्छन् भन्ने कुनै ठेगान छैन। काठमाडौको 'क्याम्बि्रज कलेज'मा 'स्टडी' गर्ने सबै 'नलेज'ले भरिपूर्ण मानिंदैनन, 'पाठशाला नेपाल'मा 'अध्ययन' गर्नेजति सबै 'नेपाली'मा निपूर्ण मानिंदैनन्— बुझ्नु जरुरी छ। 'जेभियर इन्टरनेसल' वा 'जेम्स कलेज'जस्तै 'बृहस्पति' वा 'बुढानिलकण्ठ'पनि उत्तिकै चलेका 'ट्रेडमार्क' हुन्। अंग्रेजी नाम राख्दैमा व्यापार बढ्ने भए भानुभक्त मा.वि. वा पद्मोदय उच्च मा.वि.मा विद्यार्थीहरूको खडेरी परिसक्नु पर्ने हो !

आखिर के छ त अंग्रेजी नाममा ? हुनसक्छ- यसबाट युवाहरूको सपना 'क्याँस' गर्न सकिएला, उनीहरूको भावनालाई बहकाउन सकिएला, विद्यार्थीको भीड जुटाउन सकिएला, 'टपटेन'का रूपमा कलेजलाई माथी उठाउन सकिएला ! 'भिसा चाँडो लाग्न' सक्ला, त्यही भिसा देखाएर फेरि विद्यार्थी तान्न सफल भइएला, विश्व बजारमा यो 'म्यान पावर' बिकाउन पनि सकिएला— तर उनीहरूमा नेपालीपन र नेपाली मन टिकाउन निकै गार्‍हो हुनेछ।

नामको खडेरी हाम्रा चलचित्रमा पछि कम छैन ! रेखा थापाको 'किस्मत', जेनी कुँवरको 'घायल', बिराज भट्टको 'दोस्ती', सोभित बस्नेतको 'धुम', रेश मरहठ्ठाको 'च्यालेन्ज', सिमोस सुनुवारको 'फष्ट लभ' इत्यादि ! नेपाली सिनेमाका यी दर्जनौं नाम सुन्दा, कतै हाम्रो शब्दकोश नै छैन कि जस्तो भान हुन्छ। यस्तो लाग्छ— यो देशको सिनेमा उद्योग 'हलिउड'को 'काया'(शरीर) हो, 'बलिउड'को छायाँ मात्र हो !

आजकाल थुप्रै कलाकार राष्ट्रियताप्रति सचेत देखिन्छन्। परिवर्तनका लागि धेरै स्रष्टा 'क्रान्तिकारी क्याम्प'मा समाहित भेटिन्छन्। उनीहरू भन्छन्- 'नेपालमा भारतीय हस्तक्षेप बढ्यो— यसमा हाम्रा नेताहरूको दोष छ।' तर, 'अरूलाई चोर औंलो ठड्याइरहँदा बाँकी चारवटा औंलाले आफैंलाई संकेत गरिररहेको हुन्छ' भन्ने उक्ति कसैले बिर्सनु हुँदैन। स्वदेशको राजनीति मिलाउन विदेशी गुहार्ने राजनीतिकर्मी र फिल्म चलाउन छिमेकी शब्द, शैली पछ्याउने चलचित्रकर्मीबीच भिन्नता देखिनु जरुरी छ।

नेतामा विदेशी गन्ध पस्यो भने अर्को स्वदेशी नेता जन्माउन सकिएला, तर गलत संस्कृति मान्छेको दिमागमा घुस्यो भने त्यसले जुगौं जुंगौंसम्म समाजलाई विकृत बनाउँछ। यो कुरा 'विद्वान् फिल्मकर्मीहरू' ले बुझ्नुपर्छ।

हामी आधुनिक अविभावकहरू हाम्रा बच्चाहरूको 'अत्याधुनिक नाम' राख्ने होडमा जोडले लागेका छौं। डेनिस राई, एञ्जिला भट्टराई, शाहरुख शर्मा, सलमान बर्मा, फिडेल खरेल, मेमोरी गजुरेल इत्यादि ! यसरी 'युनिक' नामको धुनले हाम्रो भाषामा घुन मात्र लागेको छैन, सुनजस्तो महँगो 'नेपालीपन'लाई पनि नुनजस्तो सस्तो बनाइरहेका छौं।

कामभन्दा नामतिर लाम लागेका यी ठामतिर कुन निकायले ध्यान दिने हो, तपाईंलाई ज्ञान छ भने बताउनुहोस् है !

साभार: http://www.ekantipur.com/saptahik/article/?id=4618

२०६८ को जन गणना

2011-06-17T18:02:00.000-07:00

प्रिय जन,

आज पुन: तिम्रो चौतारीमा सुस्ताउदै तिम्रो घर दैलो सम्म टेक्ने मौका आएकोमा साह्रै खुसी लागेको छ| समयक्रम संग यस्तो मौका दश दश वर्षमा मात्र आउँछ| घुम्दै फिर्दै आज फेरि त्यो समय आएको छ तिमीलाई पनि त यसको जानकारी होला नि हैन? टिभी, रेडियो, पत्रिका, इन्टरनेट आदि जताततै म आउने खबर त पाएकै होलाऊ| आशा छ यो पाली पनि मलाई पूर्ण रुपमा सहयोग गर्नेछौ भन्ने ….उही आत्मियता अनि अझ बढी सक्रियताका साथ…..|

हाम्रो सानिध्यताले पनि यो पाली त १०० बर्ष पो टेकेछ त है ? मलाई अझै पनि याद छ वि.सं १९६८ सालमा पहिलो पटक म तिम्रो घरको आँगनमा टेक्न पुगेको थिएँ | सुरुवाती सङ्गतका दिनहरु थिए ति …| त्यस पछी हरेक १०/१० वर्षमा तिम्रो घरको ढोका ढकढकाउदै आमा ,बुवा ,दाजु, भाई दिदि ,बहिनि वाजे, बजै आदि सबैको हाल चाल
सोध्दै आइरहेको छु | मेरो त्यो सोधाईमा तिम्रो परिवार प्रतिको चासो हुने गर्छ तिमीलाई थाहा छ नि हैन ? यी दश वर्षको अवधिमा के के परिवर्तनहरु भएछन त भन्ने मेरो जिज्ञाशा हुने गर्छ ताकी आगामी वर्षहरुमा तिम्रो लागि बिकासका कोसेलीहरु सम्प्रेसन गर्न सकौं| यधपी यसमा मेरो मात्र हात भने हुदैन सबैको साथ अनि तात्पर्यताको जरुरत पर्छ|

२०५८ सालको भेटघाट पछी यो दश बर्षको समयमा देशमा धेरै आरोह अबरोह आए …त्यसको प्रत्यक्षदर्शी पनि बन्योउ तिमी ….सायद खुसीका भन्दा दुखका क्षणहरु बढी होलान तिमीसंग| के गर्नु ति दिनहरुको त बर्णन गरि साध्य नै छैन है? तै पनि आशा गरौँ आगामी दिनहरुमा त्यस्तो नहोला|

अँ मेरो यो अषार ३ गते देखि १३ गते सम्मको बसाईंलाई चै हामीले खुब रमाइलो संग ,एकदम सफल हुने गरेर मनाउनु पर्छ है? अषार ८ गते त अझ चाड जस्तै होला| त्यो दिनलाई जनगणना दिवसको रुपमा मनाउने रे नि त ! लौ म त हिडें आजै देखि नै …सबैलाई समेट्नु छ यसपाली त …."कोही नछुटून कोही नदोहोरिहुन "भन्ने ख्याल पनि राख्नु पो छ त मैले त ….| बरु तिम्रो दैलो मै आएर बाँकी कुराहरु गरौला…. ५० वटा भन्दा बढी कुराहरु गर्नु छ यसपाली त ….

ल त है बाँकी कुरा भेटमा गरौला भन्दै अहिलेलाई बिदा माग्दै छु |

उही तिम्रो हितैषी मित्र

राष्ट्रियजनगणना २०६८

साभार:http://xnepali.com/np/?p=281#.Tft0iNe9LfM;twitter

मनोज गजुरेल "तीनमहिने क्यालेन्डर"

2011-06-06T21:28:00.001-07:00

जेठ १५ गतेदेखि पाँचबुँदे सहमतिको आफूअनुकूल व्याख्या गर्ने, नसके अप-व्याख्या गरेर २४ गतेसम्ममा तुहाउन प्रयास गर्ने ! २५ गते जनसेना शिविरको 'चाबी' सरकारलाई बुझाउने प्रक्रिया थाल्ने, २६ गते अनमिनकै चाबीले काम चलाउने कि नयाँ लगाउने भन्ने विषयमा विवाद सुरु गर्ने ! २७ मा चाइनिज कि इन्डियन चाबी किन्ने भन्नेमा चर्काचर्की पर्ने, २८ मा शीर्ष नेताले संवाद सुरु गर्ने ! २९ गते 'राजसुद'द्वारा 'टाटा कम्पनीको चाबी' लिन दबाब दिने, ३० गते शीर्ष संवाद बिनानिष्कर्ष टुंगिने !

असार १ र २ गते प्रधानमन्त्रीको राजीनामा माग्ने ! ३,४ र ५ गते संसद घेराउ, गुन्डा लेरा'उ, कुर्सी टुटाउ र माइक फुटाउतिर लाग्ने ! ५,६,७,८ मा सडकमा आगो बल्न र मान्छे ढल्न थालेपछि बल्ल ९ गते प्रधानमन्त्रीको घैंटामा घाम लाग्ने र राजीनामा दिने ! असारको १० देखि २० गतेसम्म 'सहमतिको प्रधानमन्त्री' खोज्न थाल्ने, विपक्षीद्वारा 'मधेसी मोर्चा'को कार्ड फाल्ने ! कोही युरोपेली नारामा 'देऊ, वा !' भन्दै आउने, कोही भारतेली पारामा 'हरे कृष्ण !' गाउने ! भजनले नभए २१ गते 'गाई कि त्रिशूल' गर्ने ! होगा तो होगा, नही होगा तो मकैका घोगा !

असारको अन्तिम साता 'खुद्रा दल'लाई फकाउने, 'ज्वाइँ-छोरी मोर्चा'सँग वार्ता गर्ने ! बिक्नेलाई किन्ने, नबिक्नेलाई चिन्ने र मौका पर्नासाथ जाँतोमा पिंध्ने काम पूरा गर्ने ! साउन १ गते राष्ट्रपतिज्यूबाट 'लुतो फाल्ने' दिवसको उद्घाटन, २ गते प्रधानमन्त्रीद्वारा 'संकान्ति मेला' समापन, ३ गते सभामुखका मुखराबिन्दबाट प्रवचन ! ४ देखि १४ गतेसम्म पर्ने 'साउने झरी'मा सबै माननीय घर-घरमै 'काम'मा क्रियाशील रहने !

१५ देखि २० सम्म बराह जयन्ती, नागपञ्चमी लगायतका पर्व छोड्नै भएन। २१ गते 'हिरोसिमा दिवस' मान्नै पर्‍यो, २२ गते संविधानसभामा झुलुक्क मुख पनि देखाउनु छ ! २३ गते सालीको बिहेमा जानु छ, २४ गते 'भू-संरक्षण' दिवसमा भाषण दिनु छ ! २५ गते 'विश्व आदिवासी दिवस'मा गइएन भने

'भोटबैंक' नै टाट पल्टिन सक्छ ! २६ गते जिल्लावासीको पिकनिक खानु छ, २७ गते 'विश्व युवा दिवस'मा जानु छ ! २८ मा त जनैपूणिर्मामा-परम्परा तोड्नै भएन, २९ गते गाईजात्रा— यो झन् छोड्नै भएन !

३० गते रोपाइँजात्रा, ३१ देवीजात्रा, ३२ गते बाघजात्रा— यस्ता राष्ट्रिय पर्वहरूमा राजनीति गर्नुहुँदैन, मनाउनैपर्‍यो।

भदौको १, २ र ३ गते 'सभासद् भर्सेज मन्त्री' फुटबल हुँदैछ। ४ गते गौरापर्व ! ५ गते देउवाको देउडा-नृत्य मुख्य समाचार बन्नेछ ! ६ गते भारतीय दूतको डिनर पार्टी, ७ गते चाइनिज दूतको 'इनर पार्टी' ! ८ गते 'ईयू'ले वार्ताको बीउ छर्ने, ९ गते 'यूएन'ले गम्भीर चासो व्यक्त गर्ने !

१० गते नेतृत्व 'गोप्य बैठक' मा जुट्नेछ, ११ गते पाँचौंचोटि फोरम फुट्नेछ ! १२ गते 'कुशे औंशी' भैहाल्यो, १३ गते 'बीपी जयन्ती' आइहाल्यो ! १४ गते हरितालिका तीजमा

गीत घन्किनेछ—

सभासद् हुन् कि यिनी, धान खाने मुसा बरिलै !

तीन महिना' मा हात्ती आयो फुस्सा बरिलै !

गीत सुनेपछि पो बल्ल १५ गते नेता-जनता दुवै झसङ्ग हुन्छन्— 'लौ जा, म्याद त सकिएछ पो !' अनि सुरु हुन्छन्— जुलुस, धर्ना, वार्ता र विरोधका नाटकहरू ! तर.....त्यसबेला निकै ढिला भैसकेको हुनेछ !

(नोटः आशा गरौं, यो क्यालेन्डर आजैदेखि गलत सावित होस्।)

पार्टी र कलाकार

2011-05-28T20:50:00.001-07:00

अभिनेता मनोज गजुरेल- राम्रा हास्यव्यंग्य लेखक पनि हुन्। त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट पत्रकारिता विषयमा स्नातक गजुरेल डामाडोल हास्यव्यंग्य अनलाइनका सम्पादक पनि हुन्। यो अंकदेखि हामीले उनको नयाँ स्तम्भ 'लास्टपेज' सुरु गरेका छौं। यस स्तम्भमा गजुरेलले पाठक रुचिलाई ध्यानमा राखेर आफ्ना कुरा राख्नेछन्। आशा छ, मनोज गजुरेलको यो स्तम्भबाट हाम्रा पाठकले यथेष्ट मनोरञ्जन, सूचना एवं सन्तुष्टि प्राप्त गर्नुहुनेछ। -सम्पादक

'भुवन केसीजस्ता रसिक नायक पार्टी प्रवेश गरेपछि बल्ल एमालेको लिङ्ग पहिचान भएको छ,' एक दर्शकले भने। अर्काले थपे- 'नीरजस्ता महान् राजाहरू सर्वहारा बनेपछि बल्ल माओवादीको सैद्धान्तिक अङ्ग प्रस्ट भएको छ।' तेस्रा दर्शकको तर्क थियो- 'स्वतन्त्र रहनुपर्ने कलाकारहरू पार्टीको पकेटमा पसेपछि तिनको रङ्ग छेपारामय भएको छ।'

कलाकारका बारेमा यस्ता प्रतिक्रियाहरू जताततै सुनिन्छन्। कहिलेलेकाहीं त्यसको जवाफ हामीले दिनुपर्ने अवस्था आउँछ। हुनत जवाफ दिने आधिकारिक व्यक्ति यो स्तम्भकार होइन, तर पनि पेसागत धर्म निर्वाह गर्ने क्रममा विभिन्न दर्शकहरूलाई दिइएका जवाफका केही अंश

' लास्टपेज' को पहिलो अंकमा प्रस्तुत गरिएको छः

'फलानो कलाकार त चिलानो पार्टीमा गएछ नि ?'

-'जानेलाई सप्रेम बिदाई, आउनेलाई न्यानो स्वागतको संस्कार बढाऔं।'

'यो पार्टीले कारबाही गर्ने भएपछि पो त्यो पार्टीमा गएको रे त π'

-'मेरोमा रहुन्जेल इमान्दार, तेरोमा जाँनासाथ गद्धार- यस्तो विकृत सोचको छैन उपचार।'

'कलाकारले त कला पो देखाउनुपर्छ, राजनीति गर्ने हो त ?'

-'राज्यको नीति सबैले बुझ्नुपर्छ— पद, प्रतिष्ठाको पछि पो कुद्नु हुन्न।'

'पार्टीमा आबद्ध कलाकारमात्र देश र जनताका लागि प्रतिबद्ध हुन्छन् र ?'

-'पेटीमा बसेर सारङ्गी बजाउनेले पनि उत्तिकै देश र जनताको भाषा बोलिरहेका हुन्छन्।'

'पोलिटिक्स इज डर्टी गेम भन्छन् नि केही कलाकारहरू ?'

-'मिस अन्डरस्टयान्डिङ π राजनीति देश हाँक्ने इन्जिन हो- केही मेकानिक्सहरू मात्र अदक्ष भए।'

'के कलाकारहरू साँच्चै कसैका हैनन् त ?'

-'प्रश्न नै गलत छ। कलाकार कसैका हैनन् भन्ने तर्क नै गलत छ-कलाकार सबैका हुन्।'

'सबैको हुन खोज्दा कसैको पनि नरहने स्थिति आउँदैन ?'

-'कला र विचार आफ्नो लैजाने हो, मञ्च जसको प्रयोग गरे पनि हुन्छ।'

'कलाकारले त कलाकारिता गर्ने हो, कहाँबाट आयो यो बिचारको कुरा ?'

-'बिचारबिनाको कला र भैंसीको थलाबीच केही फरक छैन।'

'कलाकारलाई नेताहरूले किन स्वागत गर्छन् होला ?'

-'उनीहरूलाई लाग्दो हो- जनता आफ्नो पाकेटका एटीएम हुन्, जसलाई चाहेको बेला भजाउन सकिन्छ।'

'त्यसो भए जनता पार्टीहरूका एटीएम हैनन् त ?'

-'अहँ, पटक्कै हैनन्। कला र विचारमा देश र जनता बोकेर हिँड्ने कलाकार नै जनताका सच्चा प्रतिनिधि हुन्। जनता कसैका बैंक ब्यालेन्स हैनन्, उनीहरू त यो देशका आन्तरिक पर्यटक हुन्- जो कहिले यो पार्टीलाई मान्छन्, कहिले त्यो विचारलाई असल ठान्छन्। कहिले यता बस्छन्, कहिले त्यता पस्छन्। तपाईंको पर्यटनस्थल (पार्टी) आकर्षक रहुन्जेल पर्यटक त्यहीं रहन्छन्, जब दुगन्र्ध बढ्छ, आकर्षण घट्न थाल्छ- तब नयाँ पर्यटनस्थलको खोजीमा लाग्छन् π

राजनैतिक कार्यकर्ताका नजरमा यो अराजक विचार होला, तर जनताका नजरमा यही नै राजनैतिक पार्टी र नेतृत्वलाई सही दिशामा डोर्‍याउने प्रभावकारी उपाय हो।