රාජධානි

2015-02-01T20:21:00.000-08:00

සම්මා සම්බුදු හිමිගේ ශ්‍රීපාද පද්මයේ පිහිටි මංගල ලක්ෂණ

බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රී පාදයේ මංගල ලකුණු දෙසිය සොළසක් පිහිටා තිබුණ බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් වෙයි. පුරාණ තුන් සරණය කවි පොතෙහි එය මෙසේ දැක්වෙයි.

දෙසියක් සොළසකි සිරි පා ලකුණේ
රසයක් වෙන ඇසුවොත් ගුණ වරුණේ
වසයක් පද පව් සත හට අගුණේ
දසයක් ගුණ වද බණ තුන් සරණේ

සිංහල අට්ඨකතාවේද සිරි පා යුගලයේ මංගල ලකුණු දෙසිය සොළසක් ගැන කියැ වේ.

1) ස්වස්තිකය
2) ශ්වේතොත්ඵල
3) රක්තොත්පල
4) ශ්වේතපද්ම
5)රක්ත පද්ම
6)පුර්ණ පාත්‍ර
7)පුර්ණ ගටය
8)නීලෝඵල
9)නදවට
10)පුන්කලස
11)වල්විදුනා
12)සොවැති
13)සිරිවස
14)පිල්කලජ
15)අවතංස
16)නළල්පට
17)හිමාලවනය
18)මගුල් තොරණ
19)මිණි තොරණ
20)මගුල් කඩුව
21) ප්‍රාසාදය
22) කෙලාස කූටය
23) ශ්‍රවේතඡත්‍ර
24) සේ‍සත
25) ස්වර්ණ වාල විජිනි
26) තරාදිය
27) භද්‍රපිඨ
28) චාමර
29) ජම්බුද්දීප
30) පුර්ව විදේහ දිවයින
31) පශ්චිම දිවයින
32) උතුරු කුරු දිවයින
33) කිරි මුහුද
34) යුගන්ධර පර්වතය
35) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය-1
36) ඊශ්වර පර්වතය
37) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය-2
38) කුරවික පර්වතය
39) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය-3,
40) සුදර්ශන පර්වතය
41) සප්ත මහාසීදන්ත සාගරය-4
42) නෙමින්දර පර්වතය
43) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය-5
44) විනතක පර්වතය
45) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය-6
46) අශ්ව කර්ණ පර්වතය
47) සප්ත මහා සීදන්ත සාගරය
48) සුර්ය මණ්ඩලය
49) චන්ද්‍ර මණ්ඩලය
50) සුංසුමාර රාජයා
51) ධජ
52) ස්වර්ණ මත්ස්‍ය යුගල
53) පතාක
54)වඩමං
55) චක්‍රා යුධය
56) දක්ෂිණ වෘත ස්වේත සංඛ්‍ය
57) සපිරි වාර සප්ත රත්නයන්
58) ,59),60),61),62),63),64),65) චාතුර් මුඛ ස්වර්ණ නෞකා
66) කිම් පුර්ෂයා
67) කින්නරාංගනාව
68) චක්‍රවර්ති රාජයෝ
69) ස්වර්ණ හංස රාජයෝ
70) කුරවික රාජයා
71) ගරුඪ රාජයා
72) මයුර රාජයා
73) වාසුඛී නාග රාජයා
74) ස්වර්ණ මඛර රාජයා
75) සිංහ රාජයා
76) වෘෂභ රාජයා
77) ව්‍යාඝ්‍ර රාජයා
78) වලාහක අශ්ව රාජයා
79) ඓරාවන නම් හස්ති රාජයා
80) අනවතප්ත විල
81) ජද්දන්ත විල
82) කර්ණ මුණඩ විල
83) රථාකාර විල
84) සිංහ ප්‍රතාප විල
85) මන්දාකිණි විල
86) කුණාල විල
87) චාතුර් මහා රාජික දෙව්ලොව
88) තව්තිසා දෙව්ලොව
89) යාම දෙව්ලොව
90) තුසිත දෙව්ලොව
91) නිර්මානරති දෙව්ලොව
92) පරනිර්මිත වසවර්ති දෙව්ලොව
93) රූපාවචර බ්‍රහ්මෂද්‍ය නම් බඹලොව
94) බ්‍රහ්ම පුරෝහිත නම් බඹලොව
95) මහා බ්‍රහ්ම නම් බඹලොව
96) පරිත්තාභ නම් බඹලොව
97) අප්‍රමාණාභ නම් බඹලොව
98) ආභස්වර නම් බඹලොව
99) පරිත්ත ශුභ නම් බඹ ලොව
100) අප්‍රමාණ ශුභ නම් බඹලොව
101) ශුහකීනි නම් බඹලොව
102) වෙහප්පල නම් බඹලොව
103) අසඤ්ඤ සත්ත බඹලොව
104) අවිහ නම් බඹලොව
105) අතප්ප නම් බඹලොව
106) සුදස්ස නම් බඹලොව
107) සුදස්සී නම් බඹලොව
108) අකනිෂ්ඨක නම් බඹලොව''

මේ ආදී වශයෙන් සිරිපතුල් යුගලයේ ලක්ෂණ දෙක බැගින් ලක්ෂණ 216 ක් වේ.

ලියවු ග්‍රන්ථ හා සෙල්ලිපි

1. පුරාණ හිමගත වර්ණනාව ගෙවත් ශ්‍රී පාද වන්දනාව
2. පුරාණ හිමගත හෑල්ල
3. බුදුමූල උපත සහ බුදුගුණ ශාන්තිය හෙවත් වරඟනහෑල්ල
4. සමනල හෑල්ල
5. මක්කම හෑල්ල
6. සමනල වැඳීම
7. සමනල විස්තරය
8. ශ්‍රීපාද ගමන
9. සමන්ත කූඨ වර්ණනා
10. සමන් දෙවි වරුණ
11. තුන්සරණය

මීට අමතරව කැටකිරිලි සන්දේශය, ගිරා සන්දේශය, හංස සන්දේශය සහ සැළලිහිණි සන්දේශය යන සන්දේශවලද රාජාවලිය වැනි ගද්‍ය ග්‍රන්ථවලද ගැන සඳහන් වෙයි.

සෙල්ලිපි

1. අඹගමුව – මහා විජයබාහු 1096
2. හැටදාගේ ලිපිය – නිශ්ශංකමල්ල ක්‍රි.ව 1198
සිරිපා වැඳගත් රජවරු
ශ්‍රීපාද ස්ථානය වැඳ පුදා ගත් රජවරු කිහිප දෙනෙකි. අනෙක් රජවරුන්ගෙන් ඒ හා සම්බන්ධ වෙනත් සේවාද ඉටු වී ඇත.
1. වළගම්බා (ක්‍රි.පූ. 29 -17)
ශ්‍රීපාදස්ථානය වැඳගත් ප්‍රථම රජතුමාය
2. සිව්වන මිහිඳු (ක්‍රි.පූ. 956 – 972)
සොලීන් විනාශ කළ සෑ මැදුර ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. ශි‍්‍රපාදය වැන්ද බව සඳහන් නැත.
3. මහ විජයබාහු (ක්‍රි.ව. 1065 -1120)
සිරිපා වන්දනාකරුවන්ට මාර්ගයක් ඉදිකර වීය. (අඹගමුව සෙල්ලිපිය)
4. මහාපරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව. 1156 – 1186) -
සිරිපා පියුම නිම කළේය. (රාජාවලිය)
5. නිශ්ශංක මල්ල (ක්‍රි.ව. 1187 – 1196) -
සිරිපා වන්දනා කළේය. (පොළොන්නරුව හැටදාගේ ලිපිය)
6. දෙවන පැරකුම්බා (ක්‍රි.ව. 1236 – 1271)
සිරිපා වන්දනා කළේය (මහාවංශය)
7. බෝසත් විජයබාහු (ක්‍රි.ව. 1232 – 1236)
8. හයවන පරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව. 1440 – 1468)
9. වික්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව. 1452 – 1511- 1552)
ශ්‍රී පාදය වැන්දේය. (දළදා වංශය) ශ්‍රීපාද ස්ථානයේ පහන් පූජාවක් කළේය. ගල් පඩි බැඳවීය.
10. දෙවන විමලධර්ම සූර්ය (ක්‍රි.ව. 1687 – 1707)
සතියක් සිරිපා මළුවේ වන්දනා කළේය.
11. ශ්‍රී විජය රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1739 – 1747) -
ශ්‍රී පාදය වැන්දේය
12. කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1747 – 1782) -
සිරිපා පුදබිම නැවත බොදුනුවන් අතට පත් කළේය.
13. රාජාධි රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1780 – 1798)
ශ්‍රී පාදය වැන්දේය.

සිරිපා නැගි විදේශිකයෝ
වජ්‍ර බෝධි හිමී (ක්‍රි.ව. 639) ඉන්දීය
2. සුලෙයිමාන් (ක්‍රි.ව 851) අරාබි
3. අබුසෙයියාදිසෙන් (ක්‍රි.ව. 991) අරාබි
4. මාර්කෝ පෝලෝ (ක්‍රි.ව. 1292) ඉතාලි
5. ඉබන් බතුතා (ක්‍රි.ව. 1347) අරාබි
6. ඩැනියෙල් පාතේ (ක්‍රි.ව. 1684) ජර්මන්
7. හයිඩ්ට් (ක්‍රි.ව. 1737) ඕලන්ද
8. ජේම්ස් හෝල්මන් (ක්‍රි.ව. 1830) ඉංගී‍්‍රසි
9. විල්මට් හෝර්ටන් (ආණ්ඩුකාර) ක්‍රි.ව. 1836) ඉංගී‍්‍රසි
10. එච්. වේල්ස් (ක්‍රි.ව. 1886) ඉංගී‍්‍රසි

මුළු මහත් ලෝක වාසීන්ගේම ගෞරවාදරයට පාත්‍රවූ සමනළ කන්ද බෞද්ධ බැතිමතුන් ගේ මුදුන් මල් කඩ සේ සැළකෙයි."සප්ත කන්‍යා " නම් වූ කඳු හතකින් වටවූ "ශ්‍රී පාදය " සොබා දහම් මාතාව ගේ අපූර්වතම නිර්මාණයක් වනවා සේම ශ්‍රී ලංකාද්වීපයට ආශිර්වාදයක් වී තිබේ

උපුටා ගැනීම http://nalanda0101.blogspot.com/2009/11/blog-post_6380.html

2014-08-10T19:28:00.004-07:00

සත්බුදු වන්දනාව !

විපස්සිස්ස නමත්ථු - චක්ඛුමන්තස්ස සිරීමතෝ

සිඛිස්සපි නමත්ථු - සබ්බභූතානුකම්පිනෝ

වෙස්සභුස්ස නමත්ථු - නහාතකස්ස තපස්සිනෝ

නමත්ථු කකුසන්ධස්ස - මාරසේනාපමද්දිනෝ

කෝණාගමනස්ස නමත්ථු - බ්‍රාහ්මණස්ස වුසීමතෝ

කස්සපස්ස නමත්ථු - විප්පමුත්තස්ස සබ්බධී

අංගීරසස්ස නමත්ථු - සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතෝ

යෝ ඉමං ධම්මමදේසේසී - සබ්බදුක්ඛාපනූදනං

යේ චාපි නිබ්බුතා ලෝකේ - යථාභූතං විපස්සිසුං

තේ ජනා අපිසුණා - මහන්තා වීතසාරදා

හිතං දේවමනුස්සානං - යං නමස්සන්ති ගෝතමං

විජ්ජාචරණසම්පන්නං - මහන්තං වීතසාරදං

විජ්ජාචරණසම්පන්නං - බුද්ධං වන්දාම ගෝතමං

සිංහල තේරුම

සදහම් ඇස් ඇති - සොඳුරු සිරිය ඇති

විපස්සී බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

සියළු සතුන් හට - අනුකම්පා ඇති

සිඛී බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

සියළු කෙලෙස් නැති - වෙර වීරිය ඇති

වෙස්සභූ බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

දස මර සේනා - ඔද තෙද බිඳ හළ

කකුසඳ බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

කෙලෙස් බැහැර කළ - බඹසර නිම කළ

කෝණාගමන බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

හැම කෙලෙසුන්ගෙන් - හොඳින් මිදී ගිය

කස්සප බුදුරජාණන් හට - නමස්කාර වේවා

ලොවේ සියලූ දුක් - මැනවින් දුරු වන

මේ සිරි සදහම් පවසා වදහළ - යම් කෙනෙකුන් වෙද

සොඳුරු සිරිය ඇති - ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ

අංගීරස වූ අප ගේ ගෞතම බුදු සමිඳුන් හට නමස්කාර වේවා

ඒ බුදුවරු ලොව - නිවනට වැඩි සේක් ම ය

හැම දේ ගැන සැබෑ තත්වය - විදසුන් කළ සේක් ම ය

ඒ නරෝත්තමයන් වහන්සේලා - පිසුණු බස් නො පවසත් ම ය

මහානුභාව සම්පන්න ම ය - සසර බිය නැති සේක් ම ය

දෙවි මිනිසුන් හට - හිත සුව සලසන

ගෞතම නම් වූ - විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ

මහානුභාව සම්පන්න වූ - හැම බියෙන් නිදහස් වූ

බුදු රජාණන් වහන්සේට - දෙවි මිනිසුන් නමස්කාර කරන්නාහු ය

ගෞතම නම් වූ විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ

ඒ බුදු රජාණන් වහන්සේට - අප ගේ නමස්කාරය වේවා

සාදු ! සාදු ! සාදු !..

ඔබත් දිනපතා මෙම කල්ප සියය ඇතුලත ලොව පහළවූ සත්බුදු රජානන් වහන්සේලා වන්දනා කර ඔබේ වැඩකටයුතු අරබන්න.

තෙරුවන් සරණයි!

https://www.facebook.com/dharmadhanan/photos/pb.536800879682956.-2207520000.1407723796./853862534643454/?type=3&theater

2014-07-23T09:02:00.000-07:00

රුවන්වැලි මහා සෑය.

ලාංකේය බිමේ ඇති මහා සෑය ‘රුවන්වැලි’ මහා සෑයයි. මෙය ලංකාවේ ඇති අතිශයින්ම සම්මානනීය දාගැබ බව විවාදයකින් තොරව පිළිගැනෙන සත්‍යයකි.

පුරා වසර 75 ක් පමණ අප මාතෘභූමිය විවිධ දේශපාලන අර්බුදයන්ට භාජනය වී තිබූ අවධිය නිම කරවමින් මේ බිම එක්සේසත් කළ දුටුගැමුණු මහ රජතුමා එතැන් පටන් තම රාජ්‍ය සමය කැප කළේ විශේෂයෙන් බුදු සසුනේ චිරස්ථිතිය උදෙසා ය.

දුටුගැමුණු රජතුමාට අවශ්‍ය වූයේ ලංකාවේ විශාලතම දාගැබ ඉදිකිරීමට ය. එහෙත් රජතුමාගේ ජීවිත කාලයටම එය සාදා නිම කිරීමට නොහැකි වන බව දත් මහරහතන් වහන්සේලා එහි සැලැස්ම එම ප්‍රමාණයට වඩා කුඩා කිරීමට උපදෙස් දුන් බව කියැවෙයි.

එවකට ලක්බිමේ විශාලම සෑය එය වූ බැවින් රුවන්වැලි සෑය මහා සෑය නම් විය. ඊට පසුව රුවන්වැලි සෑයට වඩා විශාල ස්තූපයන් ඉදි වුවද මෙහි ඇති විශිෂ්ටත්වය අභිභවා යාමට වෙනත් කිසිදු ස්තූපයක් සමත් වී නැත. අදත් ලක්බිමේ ඇති මහා සෑය නමින් කිරළු දරන්නේ රුවන්වැලි සෑයමය.

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ අටමස්ථානය හඳුන්වා දීමේ දී සත්වැනි ස්ථානය වශයෙන් මෙම මහා සෑය පිහිටුවන තැන හඳුන්වා දුන් බව කියැවෙයි. දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා මේ පිළිබඳව විමසීමේ දී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වදාළේ මෙතැන ‘ස්වර්ණමාලී’ මහා සෑය නමින් ස්තූපයක් ඔබගේ මුණුපුරකු විසින් අනාගතයේ කරවන බවයි. එම පුවත ගල් ටැඹක ලියා එම ස්ථානයේ පිහිට වූ බව වංශකතාවල සඳහන් වේ.

දුටුගැමුණු රජතුමා මෙම මහා ස්තූපය කරවා ඇත්තේ එම ගල්ටැඹ එසවූ ස්ථානයේ ය. ඒ වන විට එතැන තෙළඹු ගසක් තිබුණු බවත් සෑය සෑදීමට තෙළඹු ගස ඉවත් කිරීමට රජතුමාට සිදු වූ බවත් පැවසෙයි. ගස ඉවත් කළේ එයට අධිගෘහිතව සිටි ස්වර්ණමාලි නම් දෙවඟනගේ එකඟත්වය සහ අවසරය පරිදි ය. එම නිසා ‘ස්වරණමාලීට’ උපහාරයක් වශයෙන් මෙම මහා ස්තූපයට ස්වර්ණමාලී මහා සෑය වශයෙන් නම් තැබීමට තරම් රජතුමා කෘතවේදී විය. ස්වර්ණමාලී මහා සෑය, ‘රත්නමාලී’, රුවන් මැලි යන තවත් සමාන වූ නාමයන්ගෙන් කියැවෙයි. පසුව මෙය ‘රුවන්වැලි’ නමින් වී අද දක්වාද එම නම ප්‍රචලිතව තිබේ. මහා සෑය ඉදිකළේ රුවන්මළුව නම් බිමෙක නිසා එය රුවන්වැලි නමින් වූ බව තවත් තැනක සඳහන් වෙයි.

මෙම ස්තූපය මහා ස්තූපය වශයෙන් සැලකීමට තවත් බොහෝ කරුණු රාශියක් බෞද්ධ වංශ කතාවට අනුව පෙළ ගැසී තිබීම විශේෂිතය. සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ ද්‍රෝණයක් මෙහි නිධන් කර තිබෙන බව මහා වංශය මෙන්ම වෙනත් වංශ කතා ද සඳහන් කරයි. ද්‍රෝණය නම් කොතරම් නම් ප්‍රමාණයක් දැයි දළවශයෙන් පැහැදිලි කර ගැනීමේ දී එය පැරැණි මිනුම් අනුව ලාස් හතරක් නොහොත් නැලි දහසයක පරිමාවකට සමානය. සර්වඥ ධාතූන්ගෙන් 1/8 ක් පමණ මෙහි නිධන්ව ඇති බවද තැනක කියැවෙයි.

රුවන්වැලි මහා සෑය පිළිබඳව විස්තර බොහෝ තැන්හි සඳහන්ව තිබේ. එහෙත් අපි අද මෙහි අඩිතාලම පිළිබඳව විශේෂයෙන් කතා කිරීමට අපේක්‍ෂා කරමු. ඊට ආසන්නම හේතුව වන්නේ බුද්ධ වර්ෂ 390ටත් 400ටත් අතර වර්ෂයක ඇසළ මස පුර පසළොස්වක දිනක මෙම මහා සෑය තැනවීමට අවශ්‍ය මඟුල් ගඩොල පිහිටුවීමය. එසේ නම් මෙම අසිරිමත් වූ මහා සෑය සෑදීමේ කාර්ය සිදුවූයේ බුද්ධ වර්ෂයෙන් අදට වසර 2156 කට පමණ පෙරය.

අද අපි තාක්‍ෂණික විද්‍යා ඥානයෙන් හිණි පෙත්තට ද උඩින් අහස් කුස අභිභවන මහා ගොඩනැඟිලි ඉදිකරමින් සිටිමු. සමහර තැනක එවැනි ඉදිකිරීමක් සුළු ගුවන් ප්‍රහාරයකින් පොළොව මතට ඇද වැටෙන අයුරු ද අසා දැක ඇත්තෙමු. එහෙත් මීට වසර දෙදහස් ගණනකට ප්‍රථම අප මුතුන් මිත්තන් සතු ඉදිකිරීම් ක්‍ෂේත්‍රයේ විශාරද බව කොතරම් දැයි හඳුනා ගැනීමට සමත් ජීවමාන සාධකයක් බවට රුවන්වැලි මහා ස්තූපය නම් කළ හැකි ය.

මේ ලෝක විනාශයේ දී දියත පුරා විවිධ දේශ දේශාන්තරයන්හී වැඩ වසන සම්බුද්ධ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ රුවන්වැලි සෑය නම් මෙම අසාදෘශ්‍ය මහා ස්තූපය වෙතට වැඩමවා වදාරා පෙළහර පා, පිරිනිවන් පානා බව අට්ඨකතාවන්හි සඳහන්ව තිබේ. එයින් හැඟෙන්නේ මේ මහා ස්තූපයේ ඇති නොසෙලවෙන මහා බල පරාක්‍රමයක අනුහස නොවන්නේ ද?

එහි සත්‍ය අසත්‍යතාවය කෙසේ වෙතත් මෙම මහා සෑයේ ස්ථිරත්වය වෙනුවෙන් මීට වසර දෙදහස් ගණනකට එපිට දැමූ අඩිතාලම පිළිබඳව කතා කිරීමේ දී මෙහි ඇති පදනමේ මහා ශක්තිවන්තකම පිළිබඳව අපට යම් හැඟීමක් ඇතිකර ගත හැක.

රුවන්වැලි සෑයේ අඩිතාලම දැමීමට අඩි 7 යි අඟල් 6 ක් පමණ පොළව සෑරූ බව කියැවෙයි. හුණුගල් ගෙන්වා යෝධයන් ලවා කුළු ගස්වා පොඩි කරන ලද එම ගල් අඩිතාලමට දමා ඇතුන් ලවා මැඩවීය. ඒ සඳහා රජතුමා කොතරම් නම් කාරුණික වූයේ ද යත් මෙම ඇතුන්ගේ පතුල් තුවාල වී අනතුරට ලක්වීම වැළැක්වීමට සමින් මසන ලද ‘අලි සපත්තු’ පලඳවා පතුල් ආරක්‍ෂා කරවීය. ඊට අමතරව රහතන් වහන්සේ මගින් ලබා ගත් ‘වෙඬරුමැටි’ නොහොත් ‘නවතීන මැටි’ (ඉතා සියුම් මැටි වර්ගයක්) ඇතිර වීය. එය මත ගඩොල් ද ගඩොල් මත්තෙහි සුද්ධ කරගල් ද එයිටත් මත්තෙහි කුරුවින්ද ගල් ද ඊටත් උඩින් යබොර කැටද, ඉන් මත්තෙහි බොරළු ද, බොරළු මත හිමාලයෙන් ගෙනෙන ලද පළිඟු ගල් ද, එයටත් උඩින් තවත් විශේෂ ගල් වර්ගයක් ද ඇතිරීය. මෙම ස්ථරයත් දැඩිව තද කිරීමෙන් පසුව, රසදියෙන් මිශ්‍රකළ ගිවුලු මැලියමින් අඟල් 8 ක් ඝන වූ ලෝහ තහඩුවක් මුළු අත්තිවාරම වැසෙන පරිදි සවිකළේ ය. ආරම්භයේ දී රුවන්වැලි මහා සෑයේ උස අඩි 300 ක් ද ස්තූප පාදයේ වර්තමාන විශ්කම්භය අඩි 298 ක් ද වන බව පරණවිතානයන්ගේ ‘ලංකාවේ ස්තූප’ නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වෙයි. මේ අනුව මෙතරම් විශාල ඉදිකිරීමක බර දරා සිටින අත්තිවාරමේ ඇති ශක්තිය පිළිබඳ දළ හැඟීමක් ඇතිකර ගත හැක. ඉහත කී තහඩුව මතු පිට තලතෙලින් පොඟවන ලද රත් සිරියෙලින් අඟල් හතක් ඝන රිදී පටක් ද ඇතිරවීය. (මෙය රිදියෙන් කළ කොටු දැළක් විය හැක.)

මෙම අඩිතාලමේ තාක්‍ෂණය අද විද්‍යාඥයින්ට අභියෝගාත්මක ප්‍රශ්න රැසක් ඉතිරිකර තබා තිබේ. රසදිය, තලතෙල්, මැලියම්, ඉතා සියුම් මැටි වර්ග, තට්ටුවෙන් තට්ටුව ඇති රූ ගල් වර්ග, ලෝහ තහඩු, රිදී පට ආදී මේ සියලු පැරැණි තාක්‍ෂණයේ අමුද්‍රව්‍ය ඒවා ඇතිරූ ක්‍රමවේදයන් දියුණු විද්‍යාත්මක ඥානය හා සැසඳෙන්නේ කෙලෙසක දැයි අපි තවමත් සොයා බැලුවෙහිද? මහා බරක් සමසේ බෙදීයාමට මෙම තහඩු යොදවන්නට ඇත. එසේම අකුණු විපත් ආදිය වළකාලීමටද මෙම ලෝහයන් ප්‍රයෝජනවත් වීමට පුළුවන. අප නොදත් විද්‍යාත්මක පදනමක මහා රහස් අපේ මුතුන් මිත්තන් හොඳින් දැන සිටියා වීමට ද පුළුවන. මෙම මහා කර්මාන්තයේ ඉංජිනේරු අධීක්‍ෂණ කමිටුවේ ප්‍රධානත්වය දැරුවේ ඉන්ද්‍ර ගුප්ත නම් භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක් බව සඳහන් වේ. රහතන් වහන්සේලාගෙන් අනූන වූ එම යුගයේ මෙම විද්‍යාඥානයට මහා රහස් බලයක් ද සම්මිශ්‍රණය වූවා දැයි සිතට සැකයක් උපදියි.

මෙසේ අඩිතාලම දමා තුන්මාල් පේෂාව දක්වා චෛත්‍ය ගොඩනැගීමේ දී නව වාරයක් එය පොළවට කිඳා බැස ගිය බවත් ඉන් පසුව දස වන වාරය වන විට චෛත්‍ය බැඳීමට දසකෝටියක් ගඩොල් වැය කළ බවත් මහා වංශාදී වංශ කතාවන්හි සඳහන්ව තිබේ.

ව්‍යාකූලත්වයට පත් දුටුගැමුණු රජතුමා මෙසේ වන්නේ ඇයි දැයි අසූ දහසක් මහ රහතන් වහන්සේ ගෙන්වා විචාල විට රහතන් වහන්සේලා පැවසුවේ අති මහත් විනාශයකදී වුව මෙම මහා සෑය ස්ථිර ලෙසම පැවැතිය යුතු වූ නිසා එසේ වූ බවය. ලෝක විනාශයකදී පවා මහා මේරුවක් සේ විනාශ නොවී පවතින එකම ස්ථානය රුවන්වැලි මහා සෑය යැයි තැනක සඳහන් වන්නේ මෙහි පදනමේ ඇති මහා සවි බලයේ තරම කියා පෑමට විය හැක.

මහා සෑයේ මංගල ගඩොල අති උත්සවශ්‍රීයෙන් පිහිටුවන ලද අවස්ථාවට ආශීර්වාද පිණිස විදේශයන්හි ලක්‍ෂ ගණනක් රහතන් වහන්සේ වැඩිය බවක් ද කියැවෙයි. එසේම මෙම ස්තූප කර්මාන්තයේ තවත් විශේෂයක් වන්නේ මේ වෙනුවෙන් ශ්‍රමය, බුද්ධිය වැය කළ සෑම ශිල්පියකු වෙනුවෙන්ම රජතුමා වැටුප් ගෙවීමය.

ඒ පිළිබඳව මහා වංශයේ සඳහන් වන්නේ මෙසේ ය. ‘මෙහි නොමිලයේ වැඩ නොකටයුතු යැයි රජතුමා දැන් වූ සේක. එක එක දොරටුවෙහි සොළොස් ලක්‍ෂය බැගින් කහවණු ද ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ද පාන වර්ග ද සුවඳ මල්, උක්සකුරු ආදිය ද තබ්බවා රිසි වූ පරිද්දෙන් කර්මාන්තය කොට ඒ දෙය රිසි සේ ගනිත්වා යි නියම කළේ ය’. මෙයින් හැඟෙන්නේ සුළු කම්කරුවකු පවා සතුටු සිතින් මේ මහා පුණ්‍යකර්මයට සම්බන්ධ කර ගැනීමට රජතුමා අපේක්‍ෂා කළ බවය. සුළු සේවකයකුගේ පවා සිත් නොරිදවා ඉතා සතුටින් මෙම විශ්මිත ඉදිකිරීමට දායක කර ගැනීමට ලැබීමෙන් මෙම මහා ස්තූපයේ පූජනීයත්වයට ශ්‍රමයක දහදියේ බලයද එකතු වී ඇති සෙයකි.

අදත් සැදැහැති බෞද්ධ ජනතාව රුවන්වැලි මහා ස්තූපය වෙතට පැමිණෙන්නේ මහත් වූ සද්ධා සම්ප්‍රයුක්ත ගෞරවයක් සිත්හි දරා ගනිමින් සියලු විපත් දුරු වේවායි දැඩි අපේක්‍ෂාවෙනි. කිසිවකුත් පීඩාවට පත් නොකරමින් හෘදයාංගව බැඳුණු පිවිතුරු චේතනාවන් පෙරදැරිව කළ මේ උතුම් මහා පූජාවට දෙවිදේවතාවුන්ගේ මෙන්ම මහ රහතන් වහන්සේලාගේ ද ආශීර්වාදය ලැබුණු බව සඳහන් වෙයි.

නැවතත් කිසිදු දිනක එකම ස්ථානයකදී මෙවන් වූ අසිරිමත් අභිමානවත් මහා බලයක් නිර්මාණය වන්නට ඉඩක් නොමැත. රුවන්වැලි මහා චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ අභියසදී පෙර නොවිඳි අපමන සුවයක්, සැනසීමක් හිතට දැනෙන්නේ එය වටා ගොනුව ඇති මහා බල ශක්තියක උණුසුම අපගේ ලේ ධාතුව හරහා ගමන් කිරීමට තරම් බලයක් මේ විශ්මිත වූද සදැහැති වූ ද බලගතු ‘මහා සෑය’ මත අදටත් නොනැසී පවතින නිසා ද?

උපුටා ගැනීම බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපයෙනි .

ගෝධික මහා රහතන්වහන්සේ..

2013-04-27T01:37:00.003-07:00

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩවෙසෙන කාලය තුළ උන්වහන්සේ ළඟ මහණ වී වීර්යයෙන් භාවනා කළ හිමිනමක් විය. හෙතෙම “ගෝධික” නමින් ප්‍රකට වූ උන්වහන්සේ වීර්යාධිකව බණ භාවනාවෙහි යෙදී කටයුතු කළහ.

... උන්වහන්සේ බණ භාවනා කිරීමෙන් ධ්‍යාන උපදවා ගනු ලැබූහ. නමුත් එම තත්ත්වය දිගට රැකගත නොහැකි විය. ධ්‍යානයෙන් පිරිහී ගියේය. එම නිසා කළකිරීමට පත් උන්වහන්සේ වීර්යය අත්හලේ නැත. නැවතද භාවනා කරමින් තමන්ගේ සිත සමාධි ගත කරගැනීමට උත්සාහ ගත්හ.එසේඑමඋත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් නැවත වරක් උන්වහන්සේ ධ්‍යානලබාගනු ලැබූහ. ටික දිනකින් එයත් පිරිහී ගියේය. මේ අයුරෙන් වරින්වරසියඋත්සාහයෙන්ම වීර්යාධිකව කටයුතු කළ නිසා ධ්‍යානලබාගැනීමට සමත් වුවත්, ඒවා එලෙසින්ම රදාපවත්වා ගැනීමට උන්වහන්සේ අසමත්විය.හයවනවරදක්වාද ධ්‍යානලබාගත්තත් නොබෝ දිනකින්ම ධ්‍යානයෙන් පිරිහී ගියේය. “ගෝධික” හාමුදුරුවෝ කල්පනා කරනු ලැබුයේ ධ්‍යානලබාසිටියදීම අපවත්වීම පිළිබඳවයි. එසේ වුවහොත් ඊළඟ භවයේ තමන්ටහොඳඋපතක්ලැබෙනනිසානමුත්ධ්‍යානභාවනාවන්හි සිත රඳවා තබාගැනීමට නොහැකි වීම නිසා ධ්‍යානවලින් පිරිහීයයි. කෙසේ හෝ සිය අභිලාෂය මුදුන් පමුණුවා ගැනීමට කල්පනා කළ උන්වහන්සේ නැවතත් වීර්යයෙන් යුතුවධ්‍යානයට සමවැද ධ්‍යාන ලබාගත්හ. උන්වහන්සේ කල්පනා කළේ නැවතත් මෙය පිරිහෙන්නට නොදී ධ්‍යාන ලබාසිටියදීම තමා අපවත්වන්නටයි. එම තීරණයඅනුවභාවනාවට සමවැදී වේදනානුපස්සනාවද අරමුණු කරගෙනතමන්විසින්ම තමන්ගේ ගෙල සිද ගත්තේය. ගෙල සිදීයන විටම භාවනාවෙහි සිත රඳවාගෙන සිටි නිසා උන්වහන්සේ අරහත්භාවයටපත්විය.ගෝධිකහිමියන් රහත් භාවයටපත්වූබවදන්නේඋන්වහන්සේ පමණි.භික්‍ෂුන්වහන්සේ නමක් ගෙළ සිඳගෙන අපවත්වී ඇතැයි යන රාවයක්ද ප්‍රදේශය පුරා පැතිරගියේය.

ගෝධික හිමියන් පිළිබඳව කරුණුකාරණා සොයාබැලූ වසවර්ති මාරයාට උන්වහන්සේ ඊළඟ භවයෙහි උපත ලැබූ ස්ථානය සොයා ගැනීමට නොහැකි විය. විමසිලිමත් වූ වසවර්ති මාරයාසියහැකියාවන් සියල්ල උපයෝගි කරගනිමින් ගෝධිකහිමියන් අපවත්වීමෙන් පසු නැවත උත්පත්තිය ලැබූ තැන සොයා බලන්නට විය. ඒත් මාර දිව්‍යපුත්‍රයාට උන්වහන්සේ උපත ලැබූ ස්ථානය කුමක්ද? යන්න සොයා ගැනීමට හැකියාවක් ලැබුණේ නැත.

වසවර්ති මාර තෙමේ අන්‍යවේශයක් මවාගෙන වීණාවක්ද අතින්ගෙනබුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් කිසිවක් නොදන්නා කෙනකුමෙන්බුදුරජාණන් වහන්සේ ගෝධිකහාමුදුරුවන් කොහිදැයි විචාළේය. ඒ අවස්ථාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙසක්මවාගෙන වීණාවක්ද අතින්ගෙන මේ පැමිණතිබෙන්නේ මාරයාම නේ දැයි හදුනාගෙන ගෝධිකහාමුදුරුවන් වහන්සේ පිළිබඳ සියලුසිද්ධි මාරයාට පැහැදිළි කර දුන්හ. ගෝධිකහිමියන් හයවන වරද ධ්‍යානභාවනාවලින්පිරිහී ගියද,උන්වහන්සේ වීර්යය අත්හරිනු ලැබුයේ නැත. හත්වනවරදධ්‍යානලබාවැඩිදුරටත් භාවනාවෙහි යෙදුණු උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ විසින්ම තමාගේහිසසිදගනු ලැබීය. එම අවස්ථාවේම උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑහ. ධ්‍යානභාවනාඉක්මවා සියලුකෙළෙස් නැති කිරීමදක්වාඋන්වහන්සේගේ මනස දියුණු වී තිබුණනිසාමඅරහත්භාවයටපත්විය.“මාරයාරහත්වූකෙනකුසංසාරයේ කෙදිනකවත් නැවත උපතක්ලබන්නේ නැත. ගෝධිකහිමියන් ගැනද කිව යුත්තේ එයයි.උන්වහන්සේ උත්පත්තිය ලැබූ තැන සොයා විමසාබැලුවත් එය සොයා ගැනීමට නොහැකි වූයේ එම නිසාය. උන්වහන්සේට උපතක්නැත.”

සාමාන්‍යලෝකයේඋත්පත්තිය ලබන සෑම මනුෂ්‍යයකුමමරණින් පසු නැවතත් උපතක්ලබයි.මෙමදර්ශනය ඉදිරිපත් කරනු ලැබ ඇති ආගම අතර බුදු දහම ප්‍රධානවේ.නිවන්දකිනතුරු සංසාරයේ නැවත නැවත උපත ලබන බව උගන්වනු ලබන්නේ බුදුදහමෙහි පමණයි.අන්‍යකිසිදු ආගමක එබදු ඉගැන්වීමක් නැත.රහත්බවලැබීමවුවද,අපේබොහෝබෞද්ධයන් කල්පනා කරන්නේ සංසාරයේ ඉදිරියට තිබෙනඑකක්ලෙසයි. එනම් දෙවි මිනිස් සැප සම්පත් ලබා අවසානයේ නිවන්දැකීමපිළිබදවයි. මෙහිදී ගෝධිකහිමියෝ මේ භවයේදීම නිවන්දුටුහෙවත්අරහත්බවටපත්වූකෙනකුවශයෙන් දක්වාතිබේ.උන්වහන්සේ එම තත්වයට පත් වූයේ තමන් වහන්සේ තුළ පැවතිවීර්යාධික බව සහ අධිෂ්ඨාන ශීලි භාවය නිසාය.

සාමාන්‍යයෙන්රහතන්වහන්සේලා පිළිබඳව බෞද්ධසාහිත්‍යයෙන්අපබොහෝකරුණුකාරණාදැනගෙනතිබේ.නමුත්ගෝධිකහිමියන් පිළිබඳව සිද්ධිය ඒ සියල්ලටම වඩා වෙනස්,වෙනත්එකකි.උන්වහන්සේ ප්‍රාණඝාතයක් සිදුකර ගනිමින්ම අරහත්භාවයටපත්වතිබේ.ප්‍රාණඝාතය සිදුවූයේ හිමියන් රහත් බවට පත්වීමෙන් පසුවය. රහතන්වහන්සේ නමක් විසින් තමන්ගේම ප්‍රාණයඝාතනයකරගැනීමත් මෙහිදී දක්නටලැබේ.එනිසාම මෙය වෙනත්අනෙක්රහතන්වහන්සේලාගේ චරිත වලට වඩා වෙනස්එකකි.

කවුරුන් කළත් අකුසලය අකුසලය ලෙසම බුදුදහම දක්වයි. නමුත්මෙහිදී ගෝධිකහිමියන් වෙනුවෙන් ප්‍රාණඝාතයේ අකුසලවිපාකයක් ලැබෙන්නේ නැත. එයට හේතුවඅකුසලයේ විපාකදීමටකාලයසහඅවකාශය හරස්වීමය. ගෝධික රහතන්වහන්සේ ගේ නැවත උත්පත්තියත් සිදුනොවීමය. බෞද්ධසාහිත්‍යතුළමෙබදුගැටලුසහගතසාමාන්‍යපෘථග්ජන ඤාණයටහසුනොවන ධර්ම විනිශ්චයක් ද සහිත අරහත්චරිතයගෝධිකහාමුදුරුවන්ගේය.

අප පිටුවේ පෙර පල කල ලිපි කියවන්න
පිවිසෙන්න https://www.facebook.com/dharmadhanan

මේ පින් අප සෑම සියලු දෙනාට උතුම් නිවන් අවබෝධය පිණිස හේතු වේවා..තෙරුවන් සරණයි..

අටවිසි බුදුවරුන්

2013-03-20T00:08:00.001-07:00

නිරය

2013-03-19T00:31:00.003-07:00

දළදා මාලිගය

2012-11-07T12:15:00.001-08:00

ශ්‍රී‍්‍ර ලංකාවේ භූගෝලීය පරිසරය තුළ නිර්මාණය වී ඇති ප්‍රධාන නගර අතර ප්‍රමුඛ වූ රමණීය මහනුවර පුරවරය තවත් සෝභාවත් වන්නේ ශ්‍රී දළදා මාලිගය නම් වූ මනස්කාන්ත මන්දිරය නිසා ය. 1984 වසරේදී මහනුවර පුරවරය ජීවමාන ලෝක උරුමයක් බවට නම් කෙරෙන්නේ මේ සුවිශේෂීතාවයන් නිසාමය.

උඩරට ස්වාධීන වූ රාජ්‍යයක් බවට පත් වන්නේ සෙංකඩගල අගනුවර කරගත් වික්‍රමාන්විත වික්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව.1463–1483) රාජ්‍ය සමයේදී ය. එතැන් සිට විවිධ ආපදා බාධා මධ්‍යයේ වුව 1815 වනතෙක් මෙම රාජධානියේ පැවැත්ම වසර 352 ක් වැනි දිගු කලක් දක්වා අඛණ්ඩව පැවැත එයි.

එහෙත් මහනුවර රාජධානියේ නිරවුල් සේ සැලකිය හැකි දෙවන භාගයේ ප්‍රථම රජතුමා බවට අභිෂේක ලබන්නේ ධ් විමලධර්මසූරිය (ක්‍රි.ව.1592 – 1604 ) රජතුමා ය.

සතුරු උපද්‍රවයන්ගෙන් වහන්වී කුරුවිට දෙල්ගමුව රජ මහා විහාරයේ කුරහන් ගලක් යට අඳුරේ වැඩ සිටි දන්ත ධාතුන් වහන්සේ මහනුවරට වැඩම කරවා තෙමහල් මන්දිරයක් සාදවා එහි තැන්පත් කළේ මෙම රජතුමා විසිනි.

මාලිගාව යනු රජතුමා වාසය කරන සියලු භෞතික සැප සම්පත් සපිරි සුපිරි මහා මන්දිරයකි. එහෙත් ශ්‍රී දන්ත ධාතුන් වහන්සේ වැඩ වසනා මාලිගාව අති ගෞරවනීය වූ මහා ධාතු මන්දිරයක් ලෙස පූජනීයත්වයට පත්ව තිබෙයි.

විමලධර්මසූරිය රජතුමා සෑද වූ දළදා මාලිගය පෘතුගීසි ආක්‍රමණිකයන් විසින් ගිනි තබා විනාශ කර දමන ලදී. එහි නටබුන් මත දැනට අපට දකින්නට ලැබෙන පැරැණි දෙමහල් ‘වැඩසිටින මාලිගාව‘ ඉදි කරනු ලැබුවේ වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ (ක්‍රි.ව. 1702 – 1735 ) රජතුමා විසිනි. කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1747 – 1782 ) මෙහි දක්නට ලැබෙන දිය අගල කරවීය.

දළදා මාලිගයට ඉතා දැකුම්කළු පෙනුමක් දායා ද කළ අටපට්ටම් හැඩැති පත්තිරුප්පුව සාදවන ලද්දේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ (ක්‍රි.ව. 1798 – 1815 ) රජතුමා විසිනි.

මෙම මනස්කාන්ත වූ පත්තිරිප්පුවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වූයේ උඩරට හන්දෙස්සේ දේවේන්ද්‍ර මූලාචාරය නමැත්තා ය. රජතුමා මෙය කරවන ලද්දේ මහ මළුවට පැමිණෙන ජනතාවගේ දුක් ගැනැවිලිවලට සවන්දීමටත්, විශේෂ අවස්ථාවල ජනතාව ඇමැතීමටත් දළාද පෙරහර මෙන්ම ‘කිරිමුහුද’ නැරඹීමටත් බව කියැවෙයි. අද මෙය භාවිතා වන්නේ ඉතා වටිනා ධර්ම පුස්තක සංරක්‍ෂණය කෙරෙනා පුස්තකාලයක් වශයෙනි.

නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණයන් හා විවිධ ඉදිකිරීම් හමුවෙහි අද අප දකින දළදා මන්දිරය අංග රාශියකින් සමන්විත ඉතා අසිරිමත් දසුනක් මවන දර්ශනීය මහා මාලිගාවක්ම ය.

මහමළුව ඔස්සේ ප්‍රධාන වාහල්කඩින් ඇතුල්වූ විට ඒ අසල පාදමේ ඇති දර්ශනීය ශෛලමය සඳකඩ පහණත් පියගැට පෙළ දෙපස කළු ගලින් නිමකරන ලද ඇත් රූ සහිත පුවරු දෙකත් දැක ගැනීමට ලැබෙයි. මෙය අපගේ ඉපැරැණි සඳකඩපහණ ආකෘතියට වෙනස්වේ. සඳගලෙහි සත්ව රූප නොමැත.ඇත්තේ නෙළුම් මල් සහ ලියවැල් ය. එම ලාලිත්‍යමය රටා නිසා සඳකඩපහණ ඉතා අලංකාරවත් වෙයි.අද මෙම වස්තූන් කාගෙත් අවධානයට ලක්වී තිබෙන්නේ 1998 ජනවාරි 25 වැනි අභාග්‍යවත් දින කුරිරු ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයට ලක්වී මෙම ස්මාරකයන් කැබලි වලට කැඩී විනාශ වූ නිසාය.

ඒවා නැවත නිර්මාණය කිරීමට විදේශයෙන් ශිල්පීන් ගෙන්වීමට සිදුවෙතැයි අපේක්‍ෂා කළ හ. එහෙත් පෙර රජ දවස පරිණත ගල්වඩු ශිල්පීන්ගේ ලේ නෑ කමට වගකියන අපේ කාලේ ගල් වඩු පරපුරෙහි සැඟවුණු විශ්මිත කුසලතාවයට පින්සිදුවන්නට නැවතත් මෙම නිමැවුම් ප්‍රතිනිර්මාණය වන්නේ කිසිදු අඩු ලුහුඬුකමකින් තොරව ය.

මාලිගාවේ වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණයන් පිරික්සීමේදි මාලිගාව වටා දිය අගලක් ද ඊට යාබදව දිය රැළි බැම්ම සහ වළාකුළු බැම්ම ද දකින්නට ලැබෙයි. මේවා මාලිගා සංකීර්ණයේ විචිත්‍රත්වයට මෙන්ම ආරක්‍ෂාවටත් යොදාගත් බවක් පෙනෙයි.

දකුණු පියගැටපෙළ නැග ගිය පසු මාලිගාවේ ප්‍රධාන දොරටුව දිස්වෙයි.මෙහි ශෛලමය උළුවස්ස ඉහල කොටසේ මකර රුව, සහ ලෑලි දොර පියන අලංකාරවත් ලෙස කැටයම් කර තිබේ. දොරෙන් ඇතුල් වූ පසු පිවිසිය හැක්කේ ‘අඹරාව‘ නම් වූ උමග වෙතය. එතැනින් ඉදිරියේ ඇත්තේ ‘හේවිසි මණ්ඩපය’ ය. තේවාව පැවැත්වෙන විට හේවිසි පූජාව පවත්වන්නේ මෙතැන සිට ය. හේවිසි මණ්ඩපය ඉදිරියෙන් ඇත්තේ දෙමහල් ‘වැඩ සිටින මාලිගාව‘ ය. හේවිසි මණ්ඩපයේ දෙපස පඩිපෙළ දිගේ උඩුමහලට පිවිසිය හැකි ය. එතැනදි ප්‍රථමයෙන් හමුවන්නේ ‘පිරිත් මණ්ඩපයයි’ මෙතන මලසුනක් තිබේ. දළදා වහන්සේ වෙනුවෙන් සැදැවතුන් මල් පූජා කරන්නේ මෙතැනට ය. මලසුනට ඉදිරියෙන් ඇති වැඩ හිඳින මාලිගාවේ උඩුමහල ය.

මහල් දෙකකින් සමන්විත බිම් මහල ‘පල්ලේ මාලිගාව‘ සහ උඩුමහල ‘වැඩ සිටින මාලිගාව‘ වශයෙන් නම් කර තිබේ. පල්ලේ මහලේ කාමර දෙකකි. පළමුව ඇත්තේ ‘දික්ගේ‘ යන කාමරය යි. දෙවැනුව හමුවන්නේ ‘මහ අරමුදල‘ නම් කාමරය යි. දළදා හිමියන් වෙත පූජා කෙරෙන වටිනා භාණ්ඩ පුද පඬුරු ආදිය ආරක්‍ෂාවට ගබඩා කර තැබෙන්නේ මෙහි ය. ගබඩා කාමරයේ දොර උළුවහු රිදී පටි හා ඵලක යොදවා අලංකාරවත්ව නිමවා තිබෙ යි.

වැඩ සිටින මාලිගාව ‘ගන්ධකුටිය’ නමින් ද හැදින්වෙයි. මහ අරමුදල කාමරය දොරින් පිවිසී පඩිපෙළ දිගේ පැමිණ ගන්ධකුටියට ඇතුල්විය හැක. පියගැට පෙළින් උඩුමහලට පිවිසිය හැක්කේ තේවාව භාර භික්‍ෂූන් වහන්සේට සහ විශේෂ අමුත්තන්ට පමණි. ජපානයෙන් පරිත්‍යාග කරන ලද වෙඩි නොවදින ආරක්‍ෂක වීදුරු ආවරණයක් තුළ රිදියෙන් නිමවා රනින් ආලේප කළ ස්වර්ණාභරණ පැළඳ වූ වටිනා මුතු මැණික් යොදා අලංකාර කළ විශාල කරඬුව ගන්ධකුටියේ තැන්පත් කර තිබේ.

ඒ කරඬුව තුළ තවත් කරඬු හයක් ඇත. හත්වැනි කරඬුවෙහි ශශ්‍රී දන්තධාතුන් වහන්සේ සුරෂිතව වඩා හිදුවා තිබෙයි.

මෙම කරඬුව විවෘත කිරීමට අවශ්‍ය යතුරු මල්වතු, අස්ගිරි උභය මහා විහාරයන්හි මහානායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලා දෙනම සහ ගිහි භාරකාර දියවඩන නිලමේතුමා භාරයේ පවතියි . කරඬුව විවෘත කිරීමට නම් මෙම තිදෙනාගේම සහභාගිත්වය අත්‍යවශ්‍ය වෙයි.

මහ කරඬුව දෙපස පෙරහර කරඬුව ද බුරුම කරඬුව ද තැන්පත් කර ඇත. පෙරහර කරඬුව ද වටිනා ස්වර්ණාභරණයෙන් විසිතුරු කර තිබේ. එය ඉන්දියාවේ තක්‍ෂිලාහී ධර්මරාජික ස්තුපයෙන් ලද ධාතුන් සමඟ ඉන්දියන් රජයෙන් ලැබුණූ පරිත්‍යාගයක් බව කියැවෙයි. අපගේ ඓතිහාසික උරුමයේ අති ප්‍රබල වූ ද ගාම්භීර වූ ද සද්ධාසම්ප්‍රයුක්ත වූ ද මහා පූජනීය සංකේතය බවට මෙම ශ්‍රී දළදා මාලිගය පත්ව තිබේ.

ලාංකේය බෞද්ධ ජන සමාජයේ පමණක් නොව ලෝක බෞද්ධ ජනතාවගේ ද මුදුන්මල්කඩ වෙමින් උත්තමාචාරයෙන් පිදුම් ලබන ශ්‍රී දළදා මාලිගය, ඉතිහාස ගමන් මගට විරාමයක් නොතබමින් වර්තමානය සහ අනාගතය ද එකට ඈඳා තබන සර්වකාලීන පූජනීය සිහිවටනයකි.

මවුබිමේ රාජ්‍ය වංශ කතාවේ අවසාන පරිච්ඡේදය ලියා තබන ඓතිහාසික මහනුවර පුරවරය එතැනින් නිමා නොවන්නේ මෙම සදාතනික බෞද්ධ උරුමය නිසාය. ලංකා මාතාවගේ ළය මත්තේ වැඩ වසනා සේ වූ මේ මහා ධාතු කරඬුව කෝටි සංඛ්‍යාත ලෝක බෞද්ධ ජනතාවගේ සිරස් මත තැබූ අති පූජනීය ලෙස වොරැඳෙන මහා ධාතු කරඬුවක්ම ය.

උපුටාගැනීම -: බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපයෙන්...

බුදුරදුන්ගේ ධාතු තැම්පත් කර ලක්දිව තැනවූ දාගැබ් වහන්සේලා....

2012-09-24T10:36:00.000-07:00

බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් අනතුරුව ආදාහනයෙන් පසු ශාරීරික ධාතුන් වහන්සේ බෙදා ගැනීමට රජ දරුවන් අතර විවිධ මතිමතාන්තර විය. එහි දී ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා රජ දරුවන්ට අරගල නොකරන ලෙසත් ධාතුන් වහන්සේලා අට කොටසකට බෙදා ගන්නා ලෙසත් දැන්වීය. එවිට රජ දරුවෝ එසේ වී නම්, ආචාරිණී බුදුරදුන්ගේ ශාරීරක ධාතුන් වහන්සේ තෙපිම අප හැම දෙනාට සමසේ අට කොටසක් කොට බෙදා දෙවයි කීහ.

ධාතු ප්‍රමාණ - ‘’සතර දළදා වහන්සේය. අකු ධාතුව දෙදෙනා වහන්සේය. උර්ණහි සධාතුන් වහන්සේය. යන මෙකී සත්ධාතුන් වහන්සේ නො විසුරුණු සේක. සෙසු ධාතුන් වහන්සේ විසිර වදාළ සේක ඒ සියලු ධාතුන් වහන්සේට කුඩාව බිඳුණු ධාතුන් වහන්සේ මුංපියලි සා සේක. - සිතියම් සහිත ධාතු වංශය - 76 පිටුව

මෙම ධාතු ප්‍රමාණය මගධ නැලියෙන් සොළොසකි. එක රජදරු කෙනෙකුට ලැබුණ ප්‍රමාණය නැලි දෙකකි. නැලිය ලාස් හතරක ප්‍රමාණයකි.

ධාතුන් වහන්සේ බෙදීම - ද්‍රෝණ බමුණා රන්දෙන පියන හැරියේය. එවිට සියලු රජ දරුවෝ උන් වහන්සේගේ ගුණ කියමින් හඬන්නට වූහ. මේ අතර ද්‍රෝණ බමුණ රජ දරුවන් ගේ ප්‍රමාදයක් බලා දකුණු දළදා වහන්සේ ගෙන තම හිසකේ අතර රඳවා සෙසු ධාතුන් වහන්සේ සම කොටස් අටකට බෙදුවේය.

මේ අතර ද්‍රෝණ බමුණා සොරාගත් දකුණු දළදා වහන්සේ සක්දෙව් රජ ගෙන ගොස් සිළුමිණ සෑයෙහි තැන්පත් කළේය. ධාතුන් වහන්සේ බෙදා අවසානයේදී බමුණා සොරාගත් දළදාව නොදැක රජ දරුවන්ගෙන් ධාතු කොටසක් ඉල්වීමට අපොහොසත්ව ධාතු බෙදන ලද රන් නැලිය ඉල්වා ගත්තේ ය. ධාතුන් වහන්සේ බෙදා අවසානයේදී පැමිණි පිප්ඵලි රජදරුවෝ සොහොනෙහි අඟුරු ගෙන ගියහ.

දාගැබ් දසය- ඒ ඒ රජ දරුවෝ සර්වඥධාතුන් වහන්සේ ‍ෙගන ගොස් තම නුවරවල දාගැබ් ඉදි කළහ. රජගහනුවර, විශාලා මහනුවර, කිඹුල්වත්පුර, අල්ලතප්පනුවර රාමග්‍රාමය, වෙඨදීපක, පාවානුවර, කුසිනාරානුවර, එම ස්ථානයන්ය. මේ අනුව ශාරීරික ධාතුන් වහන්සේ නිදන් කළ දාගැබ් අටකි. ධාතු බෙදූ නැලිය සහ අඟුරු වඩා කළ දාගැබ් දෙක සමග දා ගැබ් දසයක් දඹදිව ඉදි විය.

මෙම දාගැබ් බැඳවු පසු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ අනාගතයේදී ඒවාට තීර්ථකයන්ගෙන් සිදුවන අන්තරාය දැක අජාසත් රජතුමා වෙත පැමිණ සියලු ධාතුන් වහන්සේලා එක් දාගැබක තැන්පත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. අජාසත් රජතුමා රාම ග්‍රාමයෙහි ධාතුන් වහන්සේ පමණක් තබා ඒ ඒ රජවරුන්ට වැදපුදා ගැනීමට පමණක් ධාතු හැර අනෙක් සියලු ධාතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරට ගෙන්වා ගත්හ. රාම ග්‍රාමයෙහි ධාතුන් වහන්සේ නාගයන් විසින් ආරක්ෂා කරන ලදී. තවද එය මතු ලක්දිව රුවන්වැලි සෑයෙහි පිහිටන බව දැන එය නොගත්හ.

ධාතු නිධානය - අජාසත් රජතුමා විසින් කරවන ලද ධාතු නිධානය පිළිබඳ තොරතුරු ථූපවංශයෙහි මෙසේ සඳහන් වෙයි.

‘ඒ බිම අසූ රියනක් ගැඹුර බිඳ යට ලොහොපටක් අතුට අනුරාධපුරයෙහි ථූපාරාම දාගැබ් වහන්සේ සා තඹගෙයක් ඉඳිකරවා රන් සඳුන් කරඬු අටෙක ඒ ධාතුන් වහන්සේලාට ඒ කරඬු අට වසා දාගැබ් අටක් කරවා ඒ ධාතුන් වහන්සේ දැගැබ් අටක බහා නැවත රත් සඳුන් කරඬු අටෙක බහා රත් සඳුන් කරඬු අටකින් වසා නැවත මැණික් කරඬු අටකින් වසා නැවත මැණික් දාගැබ් අටෙකින් වසා නැවත සඳුන් අටෙක බහා මෙසේ සඳුන් කරඬු අට නැවත සඳුන් දාගැබ් අටෙක බහා නැවත ඒ දාගැබ් දළ කරඬු අටෙක බහා වසා ඇත් දළින්ම ලියන ලද දාගැබ් අටෙක ලා නැවත සත් රුවනින් කරන ලද කරඬු අටෙක බහා එසේම කරන ලද සත් රුවනින් දාගැබ් අටෙකින් වසා නැවත ඒ රුවන් කරඬු අටෙකින් වසා ඒ රුවන් කරඬු අට නැවත රන් දාගැබ් අටක බහා ඒ රන් දා ගැබ් නැවත රිදී කරඬු අටෙකින් වසා ඒ රිදී කරඬු අට රිදී දාගැබ් අටෙකින් සහා ඒ මැණික් දාගැබ් අට දැවානමය කරඬු අටෙකලා නැවත දැවාන කරඬු අට දැවාන දාගැබ් අටෙකින් වසා මෙකී සියලු දාගැබ් කරඬු දාගැබ්වලින් වසා නැවත මත්තෙහි දැවාන දාගැබ ථූපාරාම දාගැබ් වහන්සේ හා ඇතිසේක. - ථූපවංශය (පිටු 87 - 88)

ජීවමාන කාලය

සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වන්දනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ජීවමාන කාලයේ සිට ආරම්භ වූවකි.

කේශ ධාතු

බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පසු පළමුවන දානය පිරිනැමුයේ තපස්සු භල්ලුක වෙළෙඳුන් දෙදෙනාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දෙදෙනාට වන්දනය පිණිස කේශධාතු මිටක් දුන් බව ථූපවංශයේ මෙසේ සඳහන් කර ඇත.

බුදු වූ දවසට එකන් පණස් දවසැ ශක්‍රයා ගෙනා නාලිය දැවටු දඬු වළදා තපස්සු භල්ලුක යන ව්‍යාපාරිකයන් දෙදෙනා දුන් මී පිඬු සතරවරම් මහරජ දරුවන් එළ වූ මුංවන් ශෛලමය පාත්‍ර සතර තමන් වහන්සේ ගේ අධිෂ්ඨානයෙන් එකක් කොට ඒ පාත්‍රයෙන් පිළිගෙන වළඳා ඒ දෙදෙනා බුත්සරණ දහම් සරණ ගන්වා ඔවුන් නිත්‍යයෙන් පූජා කරනු පිණිස තමන් වහන්සේගේ කේශධාතු දී - ථූපවංශය (67 පිටුව).

ලලිත විස්තරයේ මේ දෙදෙනා හඳුන්වා ඇත්තේ ත්‍රපුෂ , භල්ලික යන නම් වලිනි. තපස්ස භල්ලුක දෙදෙනා ඉදිකළ කේශධාතු චෛත්‍යය පිළිබඳ චීන, බුරුම සහ ලාංකික බෞද්ධයන් අතර පවතින මත එකිනෙකට වෙනස්ය.

චීනයේ හියුංසාං හිමියෝ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සිට දඹදිවට පැමිණෙන විට බාහ්ලුක (බල්ක්) ප්‍රදේශයේ තිබුණ තපස්සුභල්ලික දෙදෙනා විසින් කරවන ලද කේශධාතු දාගැබ වැඳ පුදාගත් බව සඳහන්ය. ඔර්ස්සා ප්‍රදේශයේ ලෙන් ලිපියක කේශ ථූප යන වචනය සඳහන්ව ඇති බව ජායි ප්‍රකාශ් මහතා දක්වයි.

බුරුම බෞද්ධයෝ තපස්සු භල්ලුක තැනූ කේශධාතු දාගැබ ස්වේදගොන් චෛත්‍යය බව විශ්වාස කරති. ලාංකිකයෝ ත්‍රිකුණාමලය තිරියාය ගිරිහඬු සෑයේ කේශධාතු තැන්පත් කර ඇතැයි කියති. එහි තිබෙන සංස්කෘත ලිපියක ද ඒ බව දක්වා ඇත. ගිරිහඬු සෑය ගැන මහා වංශයේ සඳහන් කර නැත. ඒ එම පූජනීය ස්ථානය මහායානික භික්ෂූන් සතුව පැවති නිසා විය හැක. පූජාවලියේ ගිරිහඬු සෑය පිළිබඳ මෙවැනි සඳහනක් තිබේ.

‘ස්වාමි දරුවෝ ශ්‍රී හස්තයෙන් සිරස පිරිමැද කේශධාතු මිටක් ඔවුන්ට දුන් සේක. ඔවුහු රුවන් කරඬුවකින් ඒ කේශ ධාතු පිළිගෙන රථයෙහි තබා සිය නුවරට ගෙන ගොස් පූජා කරන්නාහු කළෙක ජල යාත්‍රාවෙහි ඇවිද ශ්‍රී ලංකා ද්වීපයට පැමිණ දර පැන් සොයා ගිරිහඬු බැස දා කරඬුව ගල පිට තබා බත් පිස කා යන කල දා කරඬුව තිබූ පළින් සොලවා ගෙත නොහී මේ උත්තම ස්ථානයක් වනැයි දැන පුදා පාෂාණ ගොඩකින් වසා මල් පුදා ගියහ.’ ලක්දිව සමන්ත කූටවාසී සුමන දෙවි රජුහට කේශධාතු ලැබුණු ආකාරය මහා වංශයේ සඳහන් වන්නේ මෙසේය.

‘සමන්තකූට පර්වතවාසී මහාසුමන නම් දෙව් රජතෙම සෝවාන් ඵලයට පැමිණ පූජාභ වූ සර්වඥයන් වහන්සේගෙන් පූජනීය වූ කිසිවක් ඉල්විය. සත්වයන් කෙරෙහිත වූ නීල නිර්මල කේශවත් වූ සර්වඥතෙම හිස පිරිමැද කේශයන් අත්ලක් පමණ ප්‍රදනය කළ සේක. ඉක්බිත්තෙන් හෙතෙම එය ස්වර්ණමය වූ උතුම් කරඬුවකින් ගත්තේ සර්වඥයන් වහන්සේ වැඩහුන් තන්හි කරන ලද්දා වූ අයම් විතරින් සත් රියන් වූ අවටින් එක් විසිරියන් නන් වැදෑරුම් රුවන් රැසෙහි තබා හෙතෙම ඉන්ද්‍රනීලමය වූ ථූපයකින් වසා නමස්කාර කළේය’.

මහාවංශය (පිටුව 03)

හික්කඩුවේ ශ්‍රී‍්‍ර සුමංගල හිමි

රත්නාකර පොත් සමාගම

කොළඹ - සිවුවන මුද්‍රණය - 1946

අනුරාධපුර ජේතවන චෛත්‍යයේදී කේශධාතු තැන්පත් කර තිබෙන බව ජේතවනථූප වන්දනා ගාථාවෙහි සඳහන් ය.

පතිට්ඨ පෙත්වා ජිනකාය බන්ධනං - සකේශ ධාතුං සහදේහ ධාතුයෝ
මහා මහාසේන නරින්ද කාරිතං - සුචේතියං ජේතවනන්ති විස්සුතං

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කයෙහි බඳ පටියද, කේශධාතුද, ශාරීරික ධාතු ද තැන්පත් කොට මහසෙන් රජතුමා තැනූ දාගැබ ජේතවන නම් වෙයි.

ශිලාකාල (ක්‍රි.ව. 518 - 531) රජදවස දෙවන වරට ලක්දිවට කේශධාතු වැඩම කර වූ බව මහාවංශයේ සඳහන් ය.

‘තමා ගෙනා කෙස් දා මොනවට පිදී’

මහාවංශය (22) පිටුව - 40 පරිච්ඡේදය - 2 කෙටස

ගී‍්‍රවා ධාතුව (මයියංගනය)

‘සව¢ඥයන් වහන්සේ පිරිනිවන් කල්හි ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ මහත් සෘඞ් ඇති සරභූ නම් ස්ථවිර තෙම දර සෑයෙන් සව¢ඥ ගී‍්‍රවා ධාතුව සෘධියෙන් රැගෙන මෙහි (මයියංගන) ගෙණවුත් එම චෛත්‍යයෙහි තබා ‘ මහා වංශය (03 පිටුව)

අශෝක රජ දවස

ධර්මාශෝක රජතුමා විසින් අජාසත් රජතුමා නිදන් කරවනලද සව¢ඥ ධාතුන් වහන්සේ ලබා ගෙන දඹදිව පුරා 84,000ක් චෛත්‍ය ඉදි කරවන ලදී. මිහිදු මහ රහතන් වහන්සේ ලක්දිවට පැමිණි දින සුමන සාමනේරයන් වහන්සේ ධර්මා ශෝක රජතුමා වෙත යවා එතුමා ළඟ තිබුණ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාත්‍රා ධාතුන් වහන්සේද එය පුරා සව¢ඥ ධාතුන් වහන්සේ ද මෙහි ගෙන්වා ගත්හ.

දකුණු අකු ධාතුව (ථූපාරාමය)

සුමන සාමණේරයන් වහන්සේ තම මුත්තනුවන් වූ ධර්මාශෝක රජතුමා වෙත ගොස් පාත්‍රා ධාතුව සහ සව¢ඥ ධාතුන් ලබාගෙන හිමාලයෙහි තබා සක්දෙව් රජ හමුවට ගියහ.

එහිදී උන්වහන්සේ සක්දෙව් රජුගෙන් සිළුමිණ සෑයේ තිබෙන දකුණු දළදාවහන්සේ එහි තිබියදී දකුණු අකුධාතුව ඉල්ලාගෙන හිමාලයේ තැබූ පාත්‍රා ධාතුවද ගෙන සෑගිරියට පැමිණියහ. එහිදී මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ එය ගෙන පාත්‍රය එහි තබා දකුණු අකු ධාතුන්වහන්සේ ගෙන මහා නාගවනයට පැමිණියහ. එසේ ගෙන එන ලද අකුධාතුව ථූපාරාමයෙහි තැන්පත් කරන ලදී.

‘ශක්‍ර දේවේන්ද්‍ර තෙම සිළුමිණ සෑයෙන් දකුණු අකුදාව ගෙන හෙරණුවන්ට දුන්නේය. සුමන සාමණේර යති තෙම ඒ අකුදාව සහ පාත්‍රය ද ගෙන එතැනින් සෑගිරියට අවුත් ස්ථවිරයන් වහන්සේ ට දුන් සේක. - මහා වංශය (73 පිටුව)

පාත්‍රාධාතුව - (මිහින්තලය - අම්බස්ථලය)

සිව්වරම් රජදරුවන් බුදුරජාණන් වහන්සේට පිළිගැන්වූ පාත්‍ර සතර එකක් වීමට උන්වහන්සේ අධිෂ්ඨාන කළහ. එකක් වූ එම පාත්‍රයේ පාත්‍ර සතර සම්බන්ධ වූ සියුරේඛා සතරකි. ශෛලමය ඉඳුනිල්වන් වූ එම පාත්‍රය. සැහැල්ලුය. අලංකාරය. මෙම පාත්‍රාධාතුන් වහනසේ තැන්පත් කර ඇත්තේ මිහින්තලයේ අම්බස්ථල චෛත්‍යයේ ය.

‘පාත්‍රා ධාතුව අඹතලා ගලේ’ යනුවෙන් ඒ බව ජන කවියෙහිද සඳහන් වෙයි.

ඌර්ණ රෝම ධාතුව (මිහින්තලය)

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උර්ණ රෝම ධාතුව මිහින්තලයේ නිදන්කර ඇතිබව රාජරත්නාකරයේ දැක්වෙයි. දෙවන අග්බෝ රජතුමා උණුලොම් ගෙයක් තැන වූ මහා වංශයේ 40 පරිච්ඡේදයේ සඳහන් වුවත් එය පැහැදිලි නැත.

ලලාට ධාතුන් වහන්සේ (සේරුවාවිල)

ද්‍රෝණ බමුණා සර්වඥධාතු බෙදන විට ලලාට ධාතුන් වහන්සේ මල්ලරජ දරුවන්ට ලැබුණි. පසුව එය කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේගේ පරපුර සතුවිය. අවසානයේදී ලලාට ධාතුව හිමිවූයේ මහා දේව රහතන් වහන්සේටය. රුහුණු රට මහානාග රජ දවස මාගම හත්තොට්ඨ ජනපදයේ කුක්කුට පර්වතයට වැඩම කළ උන්වහන්සේ ලලාට ධාතුව ආරක්ෂා කරන්නට එහි විසූ මහාකාල නමැති අයෙකුට භාරදී ඇත. මාගම පරපුරේ පූජනීය වස්තුවක් වූ ලලාට ධාතුවට අවසන් උරුමකරු වූයේ කාවන්තිස්ස රජතුමාය. එතුමා සේරුවිල මංගල සෑය කරවා ලලාට ධාතුන්වහන්සේ එහි තැන්පත් කළ බව ලලාට ධාතු වංශයේ දැක්වෙයි. මේ සඳහා සෝමනුවර ගිරි අභය, සේරුනුවර සිව සහ ලෝණ නුවර මහානාග යන ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ සහාය එතුමාට ලැබුණි.

තිස්සමහාරාමය - තිස්ස මහාරාම දාගැබෙහි ලලාට ධාතුන්වහන්සේ තැන්පත් කර ඇතැයි කෙනෙක් විශ්වාස කරති. එයට හේතුව ලලාට ධාතුව සේරුනුවරට වැඩම කරවීමට පෙර එය තිස්ස මහාරාමයේ මණ්ඩපයක තැන්පත් කර තැබීමයි. තිස්ස මහාරාම චෛත්‍යයේ පෙර තුන් බුදුවරුන්ගේ ධාතු නිදන් කර ඇත

යට වම් අකු ධාතුව - මෙය තිස්ස මහාරාම දාගැබෙහි තැන්පත් කර තිබෙන බව 1960 කිරිඳිඔය ප්‍රදේශයෙන් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සොයාගන්නා ලද සෙල් ලිපියක දැක්වෙයි.

නිය ධාතුව - දීඝවාපී චෛත්‍යයේ ඇතිබව විශ්වාස කෙරේ.

දහදිය බිදු - (මුතියංගන)

බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ සිරුරෙන් වැටුණ දහදිය බිඳු මුතු බවට පත් වූ බවත් එම භූමිය මුතියංගන වූ බවත් සඳහන්ය. ඉන්දික දෙවියන් ඒවා තැන්පත් කර තැනූ චෛත්‍යය මුතියංගනයයි.

පටී ධාතුව (කාය බන්ධනය ) අභයගිරිය

දළදා වහන්සේ

එකාදාඨා තිදස පුරෙ - එකා නාග පුරෙ අහු
එකා ගන්ධාර විසයෙ - එකාසි පුන සීහලෙ

එක් දළදාවහන්සේ නමක් තුසිත දෙව් ලොවය. එකක් නාලොවය. තව එකක් ඉන්දියාවේ ගන්ධාර දේශයේය. අනෙක සිංහල ද්වීපයේය.

වම් දළදාව (මහනුවර)

ඛේම මහරහතන් වහන්සේ වම් දළදාව රැගෙන කළිඟුරට බ්‍රහ්මදත්ත රජුට දුන්හ. එයින් පසු එය ඔහු පුත් කාසිටද ඔහු පුත් සුනන්දටද හිමිය. පසුව දළදා වහන්සේ දන්තපුර ගුහසිව රජුට අයත් විය. එතුමා එය සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සිය දියණිය හේමමාලා සහ බෑණා වූ දන්ත කුමරු අත ලංකාවට එවීය. මෙය ගන්ධාර දේශයේ දළදා වහන්සේය.

දකුණු දළදාව (පොළොන්නරුව - සෝමාවතී චෛත්‍යය)

සධාතුක කුන්තය (මිරිසවැටිය දුටුගැමුණු රජතුමා අත තිබූ කුන්තය (සෙංකෝලය) සැරටිය නිධන්කර මිරිසවැටි චෛත්‍යය ඉදිකරන ලදී.

රුවන්වැලි - සෑයෙහි සර්වඥධාතුන් වහන්සේ විශාල ප්‍රමාණයක් නිදන් කරන ලදී. එය අජාසත් රජතුමා නිදන් කිරීමට නොගෙන තැබූ සර්වඥධාතුය. එම ධාතු ද්‍රෝණයක් පමණි. රාමගාමයේ නයින් විසින් ආරක්ෂා කරන ලදී. රජතුමා එය නොගත්තේ මතු ලක්දිව මහාසෑයෙහි තැන්පත් කරන ලද බව දැන සිටි නිසාය. එම ධාතුන් වහන්සේ මෙහි ගෙන එන ලද්දේ සෝණුත්තර නම් භික්ෂූන් වහන්සේ විසිනි.

අභයගිරි- විහාරයෙහිද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සව¢ඥ ධාතු තැන්පත් කර ඇත. ලක්දිව නිධන් කර තිබෙන සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ පිළිබඳව තොරතුරු ලබා ගැනීමට චෛත්‍ය වන්දනා ගාථාවලින් උපකාර ලබා ගැනීමට පුළුවන.

බුද්ධං ධම්මං සංඝං සුගත තනුභවා ධාතුයෝ ධාතු ගබ්භේ
ලංකාය ජම්බුදීපේ තිදස පුරවරේ නාගලෝකේච ථූපේ
සබ්බේ බුද්ධස්ස බිම්බේ සකල දස දිසේ කේස ලෝමාදිධාතුං
වන්දේ සබ්බේපි බුද්ධං දස බල තනුජං බෝධි චේතිං නමාමි

(සියලු චෛත්‍ය වැදීම

උපුටාගැනීම-: බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපයෙන්....

මහියංගණ සෑ රදුන්

2012-09-20T13:08:00.000-07:00

ලංකාය යත්ථ පඨමං සුගතො නිසජ්ජ
යක්ඛේ දමෙසි නිජ සාසන පාලනාය
ඨානෙ තහිං නිහිත කුන්තල ගීවධාතුං
වන්දාම් සාධු මහියංගණ ථූපරාජං

සකල සත වෙත පතළ මහා කරුණා ඇති අප භාග්‍යවත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව්තුරා බුද්ධත්වයෙන් නවවැනි මස එළැඹි දුරුතු පුර පසළොස්වක පෝ දින ලංකාදීපයෙහි මිනිපේ ජනපදයට අයත් බිම් තැන්නේ මහා නාගවන උයනට වැඩි සේක. මෙයින් තමන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්පර්ශයෙන් ලක්බිම අතිපාරිශුද්ධ භූමියක් බවට පත් කළ සේක.

මෙරට බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ මූලික පදනම සකස් වූයේ මහියංගණයට බුදුරදුන් වැඩම කිරීමෙන් බව සියලු ඓතිහාසික සාධකවලින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ වන්නේය. අබුද්ධෝත්පාද කාලයන්හි ලක්දිව යක්‍ෂ, නාගාදීන්ට වාසස්ථානවන බවද, පූජාවලී ආදි ඓතිහාසික ග්‍රන්ථවල විස්තර වේ. මෙම කප පළමුව බුදු වූ කකුසඳ කෝණාගමන සහ කාශ්‍යප යන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලංකාදීපයට වැඩ, ඒ ඒ කාලවල ඇතිවූ යක්‍ෂ භය, යුද බිය දුරුකොට පුණ්‍ය භුමියක් බවට මේ බිම පත් කළහ. මේ නිසා ලක්දිව බුද්ධ දේශයක්ම වන්නේය.

බෝධිතෝ නවමේ මාසේ
ඵුස්ස පුණ්ණමියං ජිනෝ
ලංකාදීපං විසෝධෙතුං
ලංකාදීපමුපාගම්

අප බුදුරජාණන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යපාදී ජටිලයන් දමනය කොට උතුරුකුරු දිවයිනේ පිණ්ඩපාත චාරිකාවෙහි වැඩම කර අනෝතත්ත විල සමීපයේදී දන් වළදා සවස් භාගයේ ලොව බලා වදාරන සේක්. මතු ශාසනය තිරසරවන භූමිය නම් මෙම සිරිලක බව දැන, ලක්දිව මණිභේද නම් දනව්වෙහි මහාවාලුකා නදී සමීපයේ මහානාගවන නම් උයනේ අහසෙහි වැඩ සිටි සේක. එදවස එම නාගවනය පුරා අතුරු නොදී හුන් මහා යක්‍ෂ පිරිස තැති ගන්වා පෙනී අපටත් වැඩ හිඳීමට තරම් අවකාශයෙක් දෙවයි ඉල්වා ඒ යක්‍ෂයන් නොදුන් හෙයින් අප සම්මා සම්බුදු පියාණන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්ය පාමින් ක්‍රමයෙන් එම යක්‍ෂයන්ගේ සිත් සතන් සන්සුන් කළ සේක.පහතට වැඩම කර තේජෝ කසිණ සමාපත්තියට සමවැද ප්‍රාතිහාර්ය පා යක්‍ෂයන් යක්ගිරි දිවයින වෙත පිටත් කළ සේක.

ඉක්බිත්තෙන් සමනොළ සමන් දෙවියන් ආදි ඒ ඒ පර්වත හා වක්‍ෂයන්ට අධිපති දිව්‍ය සේනාව බුදුරදුන් පිරිවරා ගත්හ. බුදුරජාණන් වහන්සේ බණ වදාරා දෙවියන් සසරින් මුදා වදාළ සේක. සෝවාන් ඵලයට පත් සමන් දෙව්රජ බුදුන් වැඳ අප ඇතුළු ජනතාවට වැඳ පුදා ගැනීමට පාරිභෝගික ධාතුවක් දෙවා වදාළ මැනවැයි අරාධනා කළේය. එවේලෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රී හස්තයෙන් ශිරෝධාතුව පිරිමැද කේශධාතු මිටක් දී වදාළ සේක. ඉතා ශ්‍රද්ධාවෙන් සොම්නසින් ඉපිලගිය සමන්දෙව් රජ එම කේශධාතු රන් කරඬුවෙන් පිළිගෙන බුදුරදුන් වැඩ සිටි තැන සත්රියන් උස ඉඳුනිල්මිණි සෑයක් කරවා එම කේශධාතු නිදන් කොට අපමණ පූජා පැවැත්වීය.

මනුලොව මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ තනන ලද ප්‍රථම චෛත්‍ය මෙය නිසා ඓතිහාසික ග්‍රන්ථවල ප්‍රථමක චෛත්‍ය වශයෙන් හඳුන්වා ඇත. චෛත්‍ය නිර්මාණ ශිල්පයේ ආරම්භයද මෙය බව පැහැදිලි වන්නේය. සම්බුද්ධ ශාසනයේ චිරස්ථිතියට එයින් ඉතා විශාල ශක්තියක් ඇති විය.

මහියංගණය ලාංකේය බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයට බලපාන ආකාරය විමර්ශනයේදී ප්‍රධාන කාරණා කිහිපයක් කෙරෙහි අප අවධානය යොමු කළ යුතු වන්නේය. එනම්

බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වීම, සිංහල රාජ්‍ය තන්ත්‍රය තහවුරු වීමට බලපෑම, ලාංකික ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් වීම සහ ඓතිහාසික ජනාවාස ව්‍යාප්තවීම යනාදියයි.

අප බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථාන වසර දහස් ගණනකට ජනාවාසවීම බුදු ගුණ මහිමය ප්‍රකට කරන්නකි. එය මෙම සම්බුද්ධ ශාසනය පවත්නා තාක් බලපාන ආශ්චර්යමත් සනාතන දහමකි. මහියංගණ සිද්ධස්ථානය බුද්ධාගමේ ප්‍රධාන මූලස්ථානයක් වශයෙන් සිංහල ජාතියේ ආරම්භයේ සිට මේ දක්වා විරාජමාන වන්නේ බුද්ධ බලය, දේවබලය සංයුක්තව ජනීජනයාගේ ප්‍රාර්ථනාවේ ශක්තිය වසර දෙදහස් හයසීයකට ආසන්න කාලපරාසයක් තුළ නොසිඳී ජනජීවිතයත් සමඟ පවත්නා බැවිනි.

අප බුදුන් පිරිනිවි කල සරභූ මහ රහතන් වහන්සේ ආදාහන චිතකයෙන් ගී‍්‍රවාධාතු රැගෙනවිත් මෙම මහියංගණ භූ®මියේ නිදන් කොට, සමන් දෙවියන් පිහිටවූ චෛත්‍ය මතුයෙන් මේඝවර්ණ පාෂාණමය දොළොස් රියන් චෛත්‍යයක් කරවා පූජා පැවැත්වූහ. දෙවනපෑතිස් රජුගේ සහෝදර උද්ධචූලාභය රජතුමා තිස්රියන් උසට චෛත්‍ය කරවා මහත් පුද පූජා සිදු කළේය.

ලක්දිව දෙමළ සේනා කඳවුරු බැඳගෙන බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය සුන් කරන්නට ප්‍රයත්න දරන්නට වූයෙන් දුටුගැමුණු රජතුමා රාජ්‍ය බලය ගෙන රුහුණෙන් ආරම්භ කළ සටන ක්‍රමයෙන් මහියංගණ ප්‍රදේශය හරහා ගෙන යන විට එකල මෙම ප්‍රදේශයේ පාලන බලය ගෙන ගිය දමිළ නායකයන් මර්දනය කරන්නට විශාල ප්‍රයත්නයක් දරන්නට විය. දමිළ බලය සුන් කළ රජතුමා මහියංගණ ප්‍රදේශය සංවර්ධනය කරන්නට ප්‍රථමයෙන් මහියංගණ චෛත්‍ය අසූ රියන් උස් කොට බඳවා මහත් පූජා සිදු කළේය.

ආගමික වශයෙන් මෙන්ම ජාතික වශයෙන්ද මිනිපේ ජනපදය ශ්‍රී ලංකාවට ඉතා වැදගත් වන්නේය. දෙවන පෑතිස් රජදවස පටන් කෘෂිකර්මාන්තයේ දියුණුවද මහියංගණ සිද්ධස්ථානය කේන්ද්‍ර කරගෙන හටගත් ආගමික, සංස්කෘතික දියුණුව ඔස්සේ පියවරෙන් පියවර ඇති වූ අයුරු මනාව පැහැදිලි වන්නේය. ආදි සිංහලයන්ගේ වාරිකර්මාන්තයේ අතිදක්‍ෂ බුද්ධියත්, ගෘහ නිර්මාණශිල්පීය ඤාණයත්, විචිත්‍ර කලා කුසලතාවත් මහියංගණ ප්‍රදේශය පුරාවිහිදී ඇති සිද්ධස්ථාන සහ වැව් අමුණුවලින් දැකගන්නට පුළුවන.

මහියංගණ සිද්ධස්ථානය ලෝකයේ අසහාය පින්කෙතක් වශයෙන් ජනතා සන්තානයේ ශ්‍රද්ධාව, ප්‍රසන්නතාව, වීර්යය සහ සමාධිය ජනිත කරවීමට හේතුවන කාරණා රාශියක් ඉහතින් දැක්විණි. ඒවා කැටිකොට යළි දක්වන්නේනම් මෙසේය.

1. අප බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රථමයෙන් මෙම ස්ථානයට වැඩම කර පුණ්‍යභූමියක් කිරීම
2. දෙවියන් විසින් තනන ලද චෛත්‍යයක් වීම
3. රහතුන් විසින් ගොඩනඟන ලද චෛත්‍යයක් වීම
4. කේශධාතු, ගී‍්‍රවා ධාතු ඇතුළු සර්වඥධාතු නිදන් කර තිබීම
5. රජවරුන් කිහිප දෙනෙකු තම දේශපාලන ජයග්‍රහණ මෙම ප්‍රදේශයේදී ලබා ගැනීම

දෙවියන්, රහතන් වහන්සේ සහ රජ මැති ඇමැතිවරුන් විසින් සාදවනු ලැබ අනේකවිධ පුද පූජාවන්ට පාත්‍ර වන මහියංගණ චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ “මහියංගණ හාමුදුරුවෝ” යන ගෞරව නාමයෙන් පොදු ජනතාව හඳුන්වති. තම තමන්ගේ දෛනික ජීවිතයේ සහන් සුවය ලබමින් නිර්වාණාවබෝධයටද මංපෙත් විවර කර ගැනීමට ඔවුහු මහියංගණ සෑ රදුන් වන්දනා කරති. ලංකාව පරාධීන යුගයේ මෙම සිද්ධස්ථානය ගරා වැටුණද අග්‍රාමාත්‍ය ඩී.ඇස්. සේනානායක මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පිහිට වූ මහියංගණ චෛත්‍යාවර්ධන සමිතිය විසින් පිළිසකර කරන ලදී.

මහියංගණ සිද්ධස්ථානය අස්ගිරි මහාසංඝ සභාවෙන් පාලනය වෙයි. අතීතයේ වැඩ සිටි ඉදවලුගොඩ ධම්මපාල මාහිමි, ගුන්නෑපාන සරණංකර මාහිමි, මුල්ලේගම ගුණරතන මාහිමි සහ යටවත්තේ ධම්මරතන මාහිමි යන මහානායක ස්වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේ ගරාවැටුණූ චෛත්‍ය ප්‍රදේශ පවිත්‍ර කිරීම, වෙහෙර විහාර ප්‍රාකාර වාහල්කඩ ඉඳිකිරීම, අභිනව ධර්මශාලා තැනවීම මෙන්ම පුද පෙරහර පැවැත්වීමද උපදේශ අනුශාසනා දීමාදි කුදුමහත් කටයුතු වලදීද පුරෝගාමීව ක්‍රියා කළහ. මුල්ලේගම ගුණරතන මාහිමියන්ගේ ප්‍රමුඛත්වයෙන් චෛත්‍යයේ පිළිසකර කිරීම් ආරම්භ කළ අතර යටවත්තේ ධම්මරතන මාහිමියන්ගේ පාලන කාලය තුළ වැඩ නිමවා වර්ෂ 1961 දී කොත්කැරැල්ල මුදුනේ චූඩා මාණික්‍ය පැළඳවීමේ මහෝත්සවය සිදු කරන ලදී.

වර්තමාන මහියංගණ සිද්ධස්ථානය උපරිම සංවර්ධනයෙන් විරාජමානවීම සමස්ත ලංකා වාසී ජනතාවගේ ප්‍රසාදයට හේතුවන්නේය.මෙම මහා පුණ්‍යභූමිය ආරක්‍ෂා කිරීම, සංවර්ධනය සහ පුද පෙරහර පැවැත්වීම ආදී කුදුමහත් කටයුතු සිදු කරන්නේ අස්ගිරි විහාර පාර්ශ්වයේ අනුනායක ධුරන්ධර ගලගම අත්ථදස්ස්‍යාභිධාන නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ මාර්ගෝපදේශකත්වය යටතේ ගරු භාරකාර උරුලෑවත්තේ ධම්මරක්ඛිත හිමියන්ගේ මෙහෙයවීමෙනි.

බෞද්ධ අබෞද්ධ ලෝක ප්‍රජාවගේ වන්දනාවට සහ අප්‍රමාණ ගෞරවයට පාත්‍ර වන, බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන්නා වූ, සගමොක් සුව ලබාදෙන පින්බිමක් වන මහියංගණ සිද්ධස්ථානය සම්බුදු සසුන පවත්නාතාක් පැවැතෙමින් අප සැමට දෙව්, මිනිස්, නිවන් සම්පත් සාධනය කෙරේවා !

බුදුරුවගල ශෛලමය බුද්ධ ප්රතිමාව

2012-09-17T13:18:00.000-07:00

දැනට ලංකාවේ ඇති පිහිටි ගලක නෙළන ලද උසම ප්‍රතිමාව ලෙස සැලකෙන්නේ බුදුරුවගල ශෛලමය බුද්ධ ප්‍රතිමාවය. හිටි ඉරියව්වෙන නිරූපිත මෙහි උස මීටර 13 ක් (අඩි 46 ක් පමණ) පමණ වෙයි. ප්‍රතිමාව සමඟ දෙපස තවත් ප්‍රතිමා හයක් මෙම ගල් බිත්තියේ පෙළට නෙළා තිබෙයි. ගල් බිත්තිය අඩි 70 ක් පමණ දිගය.

වැල්ලවාය තිස්සමහාරාම පාරේ 48 වන සැතැපුම් කණුව අසලින් වමට හැරී අතුරු පාරක තවත් කි.මි. 4 ක් පමණ ගිය තැනදී වන ගහණයක් තුළ මෙම ගල් තලාව දැක ගැනීමට ලැබේ. මෑත කාලයක් වනතුරුම මෙම ප්‍රදේශයේ අලි ඇතුන්ගෙන් ගහණ හුදකලා ප්‍රදේශයක් වශයෙන් පැවැතුණි.

බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ප්‍රධාන කොට තවත් බෝසත් ප්‍රතිමා නිසා ප්‍රචලිත වූ ස්ථාන ඓතිහාසික මෙන්ම කලාත්මක අතින් ද වැදගත් විශේෂිත පුරාවිද්‍යා බිමකි. ගල් බිතුවක් මත දැවැන්තව නෙළා ඇති බුදුරුව නිසා මෙතන නාමය බුදුරුවගල වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූවා විය හැක. එහෙත් පුරාණ ස්ථාන නාමය, කවුරුන් විසින් කවර දා කරන ලද්දැක්දැයි යන බවත් අද වන තුරු නිශ්චිතව තහවුරු කර ගෙන නොමැත.

කලා නිර්මාණයන්ගේ ස්වභාවය අනුව මෙය ක්‍රි.ව. 8 – 9 සියවස් වලට අයත් මහායානිකයන් විසින් කළ නිමැවුමක් බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ අදහස වෙයි.

ගල් පව්වේ බිත්තිය මධ්‍යයේ දැවැන්ත ප්‍රතිමා නෙලා ඇත්තේ අර්ධ උන්නතව ය. බුදුරුව දෙපස පරිවාර ප්‍රතිමා තුන බැගින් දර්ශනය වෙයි.

බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ විශාලත්වය සහ දෙපස සෙසු ප්‍රතිමාවන්ගේ ස්වරූපය නිසා මෙය දීපංකර බුදුරදුන්ගේ පිළිබිඹුවක් බව අනුමාන කෙරේ. පිළිමයේ විශාලත්වය අනුව බුදුන් වහන්සේගේ ලෝකෝත්තර ස්වරූපය ඉස්මතු වන බව මහායානිකයන් කල්පනා කළ බව පෙනෙයි.

මේ පිළිබඳව ‘ඓතිහාසික බුදුරුවගල’ නම් ග්‍රන්ථයේ ආචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ මෙසේ සඳහන් කර තිබෙයි. ‘ක්‍රි.ව. 6 වන සියවසට අයත් මහායාන වාස්තු විද්‍යා ශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථයක් වන ‘මංජු ශශ්‍රී භාෂිත චිත්‍ර කර්ම ශාස්ත්‍ර’ නම් කෘතියේ මහායාන බෝධිසත්වවරු අට දෙනෙක් පිළිබඳව සඳහන් වෙති. මේ නිසා එකල සමාජයේ මේ බෝධිසත්වවරුන් පිළිබඳ දැන සිටින්නට ඇති අතර ඇතැම්විට ඔවුන්ගේ ප්‍රතිමා ද නෙළන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. විශේෂයෙන් රුහුණේ මෙවැනි විශාල බෝධිසත්ව ප්‍රතිමා නිර්මාණය කර තිබීම තුළින් පැහැදිලි වන්නේ මේ කාලයේ මහායාන බුදු දහම රෝහණ දේශයේ වඩාත් ප්‍රචලිතව පැවැතුණු බව ය.’

ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ දකුණු පස ඇති ප්‍රතිමා ත්‍රිත්වයේ මැද නෙළා ඇත්තේ අවලෝකීතේශ්වර බෝධි සත්ව ප්‍රතිමාවකි. එහි උස මීටර් 7.16 කි. (අඩි 25 කට ආසන්නය) එම ප්‍රතිමාවේ වම් පසින් නෙළා ඇති ත්‍රිභංග ඉරියව්ව පිළිබිඹු කරන තාරා දේවී ප්‍රතිමාවේ උස මීටර් 5.98 ක් පමණ වෙයි. (අඩි 21 ක් පමණ) මහායානිකයන්ට අනුව තාරාදේවිය අවලෝකීතේශ්වර බෝධිසත්වයන්ගේ භාර්යාවය.

මෙම ප්‍රතිමාව හැර අනෙකුත් සෑම ප්‍රතිමාවක්ම සමභංග ඉරියව්වෙන් නෙළා ඇතත් මෙහි ඇති ස්ත්‍රී රූපය ත්‍රිභංග ස්වරූපයෙන් නෙළා ඇත්තේ ස්ත්‍රී ලාලිත්‍ය වඩා හොඳින් නිරූපණය කිරීමට අවශ්‍ය වූ නිසා යැයි සිතිය හැකි ය. අවලෝකිතේශ්වර බෝධි සත්ව රූපයයේ දකුණු අත පැත්තේ දකින්නට ලැබෙන ප්‍රතිමාව සුධන කුමාර ප්‍රතිමාවයි. මහායාන සම්ප්‍රදායට අනුව සුධන කුමාරා ද බෝධිසත්වවරයෙකි. එහි උස මීටර් 6.53 ක් පමණ වෙයි. (අඩි 23 ක් පමණ)

ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ වම් පසින් දිස්වෙන රූප ත්‍රිත්වයේ මැද නෙලා ඇති ප්‍රතිමාව මතු බුදු බව ලබන මෛත්‍රී බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවය. මෙහි උස මීටර් 7.3 කි. (අඩි 25 1/2 ක් පමණ) එම බෝධිසත්ව රූපයේ වම් අත පැත්තේ නෙලා ඇති ප්‍රතිමාව වජ්‍රපානී බෝසත් ප්‍රතිමාවය. මෙහි උස මීටර් 6.4 කි. (අඩි 22.4 ක් පමණ) වජ්‍රපානී බෝසතුන්ගෙන් ධර්මයේ හඬ සහ එහි ආරක්‍ෂාව සංකේතවත් කරනු ලබන බව කියැවෙයි.

මෛත්‍රී බෝසත් රුවෙහි දකුණු අත පැත්තේ නෙලා ඇති රුව මංජු ශ්‍රී බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවයි. මෙමඟින් මහායාන සම්ප්‍රදායට අනුව මහා ප්‍රඥාව සංකේතවත් කරවනු ලබයි. ඔහු මෛත්‍රී බෝධිසත්වයන්ගේ ධර්මාචාර්යවරයා මෙන්ම උපදේශකවරයා ද වන බව මහායානිකයන්ගේ මතය වේ.

මේ අනුව බුදුරුවගල ඇති ප්‍රතිමා හත වම් අත සිට දකුණට පිළිවෙලින් නම් කළහොත් මෙසේ හඳුනාගත හැකිය. සුධනකුමාර, යෝගී අවලෝකීතේශ්වර, තාරා, දීපංකර බුද්ධ, මංජු ශශ්‍රී, මෛත්‍රී හා වජ්‍රපානී වශයෙනි.

මෙම පිළිම නෙළු මහා ශෛලමය බිත්තිය ඉතා දැඩි බවක් ඇති නිසා සෑම පිළිමයක්ම නෙලීමට ශිල්පීන්ට දැඩි වෙහෙසක් ගැනීමට සිදු වී ඇති බවක් පෙනෙයි. ඒ නිසා එම පිළිම සියල්ල නෙලා ඇත්තේ අර්ධ උන්නත ආකාරයට ගලේ ස්වාභාවික හැරීම් ආදිය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ය.

මෙහි දිස්වන ස්වරූපය අනුව ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව නෙලීමේ දී ද මෙම අපහසුතාවයට ශිල්පියා මුහුණ දී තිබෙන බව එහි ස්වරූපය අනුව සිතා ගත හැක. පිළිමයේ මුව හතරැස් ය. සිවුරේ සියුම් රැළි ආදිය ගලේ ස්වරූපය නිසා නිසි පරිදි මතු කර පෙන්වීමට නොහැකි වී තිබේ. එම අඩුපාඩුව මැකීමට පිළිම මතුපිටින් හුණු ආලේප කර පිළිමය නිසි ආකාරයට සකස් කර ඇති බවක් පෙනේ. අද එම බදාම ස්ථරයන් දකින්නට නැතත් එහි ශේෂ කොටස් තැන තැන දිස් වෙයි.

සුධන කුමාර සහ මෛත්‍රී බෝසත්වරුන්ගේ පිළිමයන්හි විස්තර තරමක් දුරට ඉතිරිව තිබේ. මෙහි වටකුරු මුහුණු ආදියේ විචිත්‍ර බවක් පෙන්නුම් කරයි.

ඒ අපහසුතා කෙසේ වුවද මහා රළු ගල් තලාවක මුහුණත එක දිගට මෙම ප්‍රතිමා පෙළ නෙලා ගලෙන් සියුම්ව මතු කර ගැනීමට නොහැකි අඩුපාඩු මකාගැනීමට හුණු බදාම ස්ථරයන්ගෙන් පුරවා ඒ ඒ පිළිම වලට අදාළ සුදු, රන්වන්, රතු ආදී පැහැයන්ගෙන් අලංකාර කරමින් එදා නිර්මාණ ශිල්පියා දැවැන්ත අභියෝගයක් ජයගෙන තිබේ. ඒ අනුව පිළිම නෙළු කාලයේ දී මෙම ගල් බිත්තිය ඉතා අලංකාරව විචිත්‍ර පැහැයන්ගෙන් දර්ශනය වී තිබෙන්නට ඇත.

ඇත්තෙන්ම ස්වභාව ධර්මයා විසින් අභියෝගාත්මකව සාදා දුන් ශෛලමය බිත්තිය, අපේ පැරැණි කලාකරු විසින් බිත්ති සැරසිල්ලක් බවට පත් කර තිබේ. එය ස්වභාව ධර්මය තව තවත් විචිත්‍රවත් කරයි. ඒ ධෛර්යවන්ත නිර්මාණකරුවන් ඉතිහාස ගමන් මඟ වර්ණවත් කළ තවත් අපූරු කලා කෘතියක් අපටත් මතු පරපුරටත් ඉතිරිකර තිබේ.

ඇත්තෙන්ම මහායාන සංකල්පය මත ප්‍රතිබිම්භනය කළ මෙම ප්‍රතිමා පෙළෙහි ඇත්තේ අප වඩාත් අත්විඳ නැති නුහුරු ස්වරූපයකි. රූස්ස ගහකොළ අතර මැද නිදහස් පරිසරයක මහා ගල් බිතක මතු පිට මෙම නිර්මාණ පෙරහර හා එකතුවී ඇති මේ නුහුරු බව සිතට එකතු කරන්නේ අපූර්වත්වයකි. පරිසරයේ ඇති දැවැන්ත වෘක්‍ෂයන්ගේ පත් සුළඟට නැලැවෙන සියුම් රිද්මය හා මුසුව අතු ඉති ගැටෙන මන්දස්වරය එකතු කරන්නේ තවත් අපූරු සංගීත රාවයකි. පසු බිමෙන් ඇසෙන ඒ සංගීත ස්වර රටා අතර හිදිමින් මහා කලාගාරයක සම්භාව්‍ය සිතුවත් රස විඳින ආශ්වාදනීය හැඟීමක් මෙතන හුදකලා ස්වභාවික පරිසරය තුළ අත් විඳීමට හැකිවීම අපූරු අද්දැකීමක් වනු ඇත.

ඉතිහාසගත, පුරාවිද්‍යාත්මක විවරණයන් මතවාදයන් පසක තැබූවද, අවසානයේ හිත වෙලන සද්ධාසම්ප්‍රයුක්ත හැඟීම හදවතට ගෙන දෙන්නේ අධ්‍යාත්මික සුවයකි.

උපුටාගැනීම- බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපයෙන්...

පොළොන්නරුව වටදාගෙය

2012-09-17T11:48:00.000-07:00

ලාංකේය භූමියේ ඇති දැනට මනාව තහවුරු කර ඇති ප්‍රධානම වටදා ගේ ත්‍රිත්වය පොළොන්නරුව, මැදිරිගිරිය, සහ තිරියාය ලෙස හඳුනාගත හැකි ය.

අද අප කතා කරන පොළොන්නරුව වටදාගේ ලංකාවේ වඩාත් ප්‍රකට වටදාගෙය වෙයි. එසේම නිර්මාණාත්මක අතින් මෙය මැදිරිගිරිය වටදාගෙය ද අභිබවන සුළු මැදිරිගිරිය වටදාගේ සේම විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. මෙම දෙකෙහිම ආකෘතිය එක හා සමාන බව මහාචාර්ය පරණවිතාන පවසයි. වටදාගේ සහිත ආකෘතිය ලාංකේය විහාර නිර්මාණ ශිල්පින්ගේම ස්වතන්ත්‍ර නිර්මාණයක් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

වෙනත් බොහෝ නිර්මාණයන්ට ඉන්දියානු ආභාෂය ලැබුණ ද මෙම වටදාගේ සංකල්පය ලංකාවට ආවේණික වූවක් ලෙස හඳුන්වති. මෙයට ඉන්දියාවේ ඇති එකම නිදර්ශනය ‘ගන්තු පල්ලි’ නම් ස්ථානය බවත් එය ලාංකීය ශිල්පීන්ගේ කෘතියක් විය හැකි බවත් මත ඵලවන්නේ ඒ නිසා වන්නට පුළුවන.

මැදිරිගිරිය වටදා ගෙයට වඩා පොළොන්නරුවේ ඇති වටදාගෙය කැටයම් කලාවෙන් වඩාත් ඉදිරියෙන් සිටින බවත් කියැවෙයි. එය විවිධ ආකාරයෙන් ආකර්ශනීය කැටයමින් අලංකාරවත් වී තිබේ.

පොළොන්නරුව වටදාගේ ශෛලමය ආවරණ වැට, පෙති හතරේ මල් රටාවකින් ආවරණය කර ඇත. මෙය ඉතා අලංකාර වට පවුරකි. සතර දිසාවෙන් ඇතුල් විය හැකි පියගැට පෙළ සහිත පිවිසුම් 4 කි. එමගින් මැද මාලයට පිවිසිය හැක. එතැනින් පිවිසෙන මුදුන් මළුවේ සතර දිසාවට මුහුණ ලා ගලින් නෙලා ඇති සමාධි ප්‍රතිමා වහන්සේ ලාංකේය කලා ශිල්පියාගේ මහා ප්‍රතිභා ශක්තිය, කලා කෞෂල්‍ය ප්‍රදර්ශනය කරනා තවත් පැරැණි සුවිශේෂි අංගයකි.

නැගෙනහිර පිවිසුමේ ඇති දොරටුපාල රූපය ඉතා විශිෂ්ට නිර්මාණයක් ලෙස ප්‍රකට ය. ඒවායින් අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ නිර්මාණ ලක්‍ෂණයන් විදහා දක්වන බව ක්ෂේත්‍රයේ වියතුන්ගේ අදහස ය.

මෙම වටදාගෙය ගොඩ නංවන ලද්දේ නිශ්ශංකමල්ල රජ දවස බව සෙල්ලිපියක සඳහන්ව තිබේ. එහෙත් මෙම ගොඩනැගිල්ල එම යුගයටත් වඩා පැරැණි බව ඉතිහාසඥයෝ විශ්වාස කරති. සමහර විටෙක එහි ප්‍රධාන බිහිදොර පමණක් නිශ්ශංකමල්ල රජ දවස කරවන්නට ඇති බව පරණවිතාන මහතා අදහස් කරයි.

ඉතා ගාම්භීර මෙන්ම රමණීය පෙනුමකින් යුතු සුවිශේෂී, කලාත්මක අනභිබවනීය ආකෘතියකින් හෙබි වටදාගෙය නම් නිමැවුම කලාකාමී සිත් ආනන්දයට පත්කිරීමට සමත් අපූරු ඉදිකිරීමකි. තාක්‍ෂණික ඉන්ජිනේරු ශිල්ප ඤාණය විශ්මිත දේ කළ හැකි ලෙස අද දියුණුව කරා එළඹ ඇතත් පොළොන්නරුව මැදිරිගිරිය වැනි ස්ථානයන්හි ඇති මෙම වටදාගෙවල් දකින විට ඇස් අදහා ගත නොහැකි ලෙස අනාගත මිනිසාද විශ්මයට පත් කරවන බව නම් නොඅනුමානය.

ඒ තරමටම එම නිර්මාණයන් නූතන තාක්‍ෂණ ශිල්පීය දියුණුවට ද තවමත් අභියෝගය කරමින් සිටියි.

පිය ගැට කීපයක් නැග සලපතල මළුවේ විඩාහැර නැවත පිය ගැට නැග මුදුන් මළුවට පිවිසෙන විට මුණ ගැසෙන , ඇස ගැසෙන, සමාධි පිළිම වහන්සේ අභියසදී නිරුත්සාහයෙන්ම දොහොත් නලල් තලය මතට එසවෙනු තරමටම චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයකට පත් කරවීමට සමත් ලෙස වටදාගෙය නිර්මාණය වී තිබේ. එසේ පොළොන්නරුව වටදාගෙය මහා ප්‍රෞඩ ගෞරවණීය, ආනන්දනීය, බෞද්ධ කලා ඉතිහාසයක එක් පැතිකඩක් ප්‍රතිබිම්භනය කරනා ස්වර්ණමය කැඩපතකි.

උපුටාගැනීම- බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපයෙන්...

මැදිරිගිරිය වටදා ගෙය

2012-09-02T12:49:00.000-07:00

ලංකාවේ ඇති සුවිශේෂී පූජනීය ස්ථානයන් අතර ඉතාමත් නිර්මාණශීලී ආකර්ෂණීය නිමැවුමක් ලෙස මැදිරිගිරිය වටදාගෙය හඳුන්වා දිය හැක. වංශකතා පරීක්‍ෂා කිරීමේදී, අද හුදෙකලාව දර්ශනය වන මැදිරිගිරිය වටදාගෙය සහිත භූ®මියෙහි, දුරාතීතයේ දී පරිපූර්ණ වූ විහාරස්ථානයක් තිබූ බවට සාධක මතු වෙයි.

අද මැදිරිගිරිය අතීතයේ දී හඳුන්වා ඇත්තේ ‘ මණ්ඩල ගිරිය’ යන නමිනි. මහාවංශයට අනුව කනිට්ඨතිස්ස රජතුමා ( ක්‍රි. ව. 164 – 192 ) මණ්ඩලගිරි විහාරයේ උපෝෂථඝරයක් කරවූ බව සඳහන්ව තිබේ. ඒ අනුව මෙහි ඉතිහාසගත වාර්තාව වසර 1848 ක් පමණ වෙයි. ඊටත් එපිට සිට මෙම සිද්ධස්ථානය පැවැත එන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි වෙයි. “ කනිට්ඨතිස්ස රජු දවස මෙම ස්ථානයේ වූ සිද්ධස්ථානය බොහෝ ප්‍රසිද්ධව තිබෙන්නට ඇති බව නිසැක යැයි “ මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන පවසයි.

ලක්බිම රජවරුන්ගේ පාලනයෙන් ගිලිහී යාමටත් ප්‍රථම දහතුන්වන සිය වසෙහි මාඝ ආක්‍රමණයන්ගෙන් රට විනාශ වීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් මෙම ඓතිහාසික පුද බිම ද නටබුන්ව වන ගහණයේ ආක්‍රමණයට නතු වී රූස්ස ගහකොළ අතර වසන් වී තිබිණ. සතුරු ආක්‍රමණයන්ගෙන් සහ ස්වාභාවික ව්‍යසනයන්ගෙන් ද පහර පිට පහර කමින් ප්‍රකෘත්තියෙන් ගිලිහුණු මෙම වටිනා ඓතිහාසික පුද බිම නැවත සොයා ගනු ලැබීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්. සී. පී. බෙල් මහතාට ය. ඔහුගේ 1897 වාර්ෂික වාර්තාවේ සඳහන් වන්නේ, “ වාස්තු විද්‍යානුකූලව බලනවිට මෙම සිද්ධස්ථානය අනර්ඝ මාණික්‍යයක් “ බවය.

“ මෙම වටදාගෙය පුරා විද්‍යාත්මකව වාස්තු විද්‍යාත්මකව හා ආගමික යන සෑම අතකින්ම දිවයිනේ වෙනත් තැන්වල පමණක් නොව අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු වැනි පුරාණ අගනුවරවල පවා ඇති සෙසු කිසිඳු ඉපැරැණි සිද්ධස්ථානයකට නොදෙවෙනි තැනක් දරන බව“ මහාචාර්ය පරණවිතාන පවසයි.

මැදිරිගිරිය නොහොත් මණ්ඩලගිරිය මින්නේරියට සැතැපුම් 14 ක් උතුරින් පිහිටා ඇත.

අද අප දකින සිත් ඇඳ බැඳ තබා ගැනීමට සමත් ඉතා ආකර්ෂණීය පෙනුමකින් යුතු මෙම වටදාගෙය මෙම තත්ත්වයට ප්‍රකෘතිමත් කර අවසන් කරන ලද්දේ 1945 වසරේ දී එවකට පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්ව සිටි සෙනරත් පරණ විතාරණයන්ගේ අධීක්‍ෂණය යටතේ ය.

ලංකාවේ වඩාත් ප්‍රකට වටදාගෙය ඇත්තේ පොළොන්නරුවේ වුවත් මැදිරිගිරිය වට දා ගෙය උස් ගල් තලාවක් මත සහ පිවිසීමට තනා ඇති උදාර වූ පිය ගැට පෙළ සහ උස් ද්වාර මණ්ඩපයත් නිසා නරඹන්නන්ගේ සිත් තුළ ජනනය කරන හැඟීම තව තවත් වර්ධනය කරවන සුළුය.

මෙම වට දා ගෙය මැද ස්තූපයක නටබුන් දිස් වෙයි. මෙම ස්තූපය එය ආවරණය කිරීමට තැනූ වට දා ගෙයට වඩා වසර 800 ක් පමණ පැරැණි බව පැවැසෙයි. ස්තූප වටා සතර දිශාවකට මුහුණ ලා සමාධි බුදු පිළිම හතරක් පිහිටුවා තිබී ඇත. මෙම පිළිම නෙලා ඇත්තේ හුණු ගලෙනි. මෙම පිළිම 4 න් නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණ ලා ඇති පිළිමය පමණක් ආරක්‍ෂා වී තිබුණි. පිළිම දෙකක හිස් සිඳී වෙනතක විසිරී තිබුණු අතර අනෙක් පිලිමයේ අඟ පසඟ පවා සිඳී බිඳී තිබුණු බව පරණවිතානගේ වාර්තාවේ සඳහන් වෙයි. ඉතා අසීරු ප්‍රයත්නයකින් මේවා ප්‍රකෘතිමත් කර තිබේ.

එසේම ස්තූපය වටා තල තුනකට ගල් කණු තිබී ඇත. මුල් වටයෙහි කණු 16 කුත් දෙවන වටයේ කණු 20 කුත් තුන් වන වටයේ කණු 32 කුත් සිටුවා තිබුන ද මෙය නැවත තහවුරු කිරීමේ දී සමහර ගල් කණු හිස් කැඩී බිඳී පෙරළී තැන තැන විසිරී තිබී සොයාගෙන ඇත. මේවා නිසි ලෙස පැරැණි ආකෘතියට සකසා ගැනීමට ගත් උදාර ප්‍රයත්නයක ප්‍රතිඵල නිසා අද අපට එය ඓතිහාසික තත්ත්වයෙන්ම දැක ගැනීමට ලැබීම වාසනාවකි. පෙර දා මෙම කණු මත දැවයෙන් කළ කූටාකාර පියසක් තිබෙන්නට ඇති බව පරණවිතාන පවසයි.

සළ පතල මළුව ගල් ලෑලි අල්ලා සකසන ලද්දකි. තැන තැන විසිරී කැඩී බිඳී ගොස් තිබූ පිය ගැට එකිනෙකට යා කරමින් පෙර තිබූ තත්ත්වයටම සැකැසීම ද ඉමහත් භාරදූර කාර්යක් විය.

සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කළ මෙම වටදාගෙය නැවත ප්‍රකෘතිමත් කිරීම ද එදා වටදාගෙය ගොඩ නැංවීම තරමටම වෙහෙසකර වු ද විශ්මිත වූ ද ව්‍යායාමයක් විය.

මෙහි ඇති වටදාගෙය කරවන ලද්දේ සිව්වන අග්ගබෝධි රාජ්‍ය සමයේ බව විශ්වාස කළ හැකි රන්පතක් හමු විය. එය හමුවී ඇත්තේ මෙහි වූ ගල් කණු නැවත තහවුරු කිරීමේ දී ය.

යුග ගණනාවක් විවිධ රජවරුන් මෙහි ප්‍රවර්ධනය වෙනුවෙන් දායක වී තිබේ.

නිශ්සංකමල්ල රාජ්‍ය යුගයේදී ( ක්‍රි. ව. 1187 – 1196 ) සටහන් කර ඇති සෙල් ලිපියකට අනුව අනුරාධපුරය, කැලණිය, දඹුල්ල, දෙවිනුවර සහ මණ්ඩලගිරිය වැනි පූජනීය ස්ථානයන් එතුමා වන්දනාමාන කර ගෙන ඇත.

දහතුන් වන සියවස වනවිට මෙම ස්ථානය ලංකාවේ විශේෂිත ජනප්‍රිය සිද්ධස්ථානයන් අතර කැපී පෙණුන පූජනීය ස්ථානයක් බව මෙයින් පැහැදිලි වෙයි.

වර්තමානයේ සැදැහැවතුන් දහස් ගණනකගේ අවධානය දිනාගෙන ඇති දඹුල්ල – කැලණිය වැනි ස්ථානයන් හා සසඳන විට මැදිරිගිරිය එම ජනප්‍රිය සංකල්පයෙන් මඳක් බැහැර වී පවතියි.

වඩ වඩාත් ජනතාවගේ ආකර්ෂණය දිනාගන්නා විට එම පුදබිම් ජනප්‍රියත්වයට පත් වෙයි. එවිට පිවිසෙන ජනතාව අතින් මෙහි වටිනා දේ විනාශ වී යා හැක. ප්‍රතිසංස්කරණයන් මතින් පුරා විද්‍යාත්මක වටිනාකම් විකෘති වී යා හැක.

මේ පිළිබඳව පරණවිතානයන්ගේ මතය වඩාත් වැදගත් වෙයි. “ සිද්ධස්ථානයේ නටබුන් අසල නවීන අවලස්සන ගොඩනැගිලි අවිචාර කුරුටුගෑම් කිසිවක් දක්නට නොමැත. මැදිරිගිරියේ ගොඩනැගිලි ස්වභාවධර්මයේ පීඩනයට ගොදුරු වී ඇති බව නම් සැබෑය.

එහෙත් බොහෝ විට මිනිසාට වඩා ස්වභාවධර්මය මිනිස් නිපැයුම් කෙරෙහි කරුණාව දක්වයි. “

නිදන් හොරුන්ට ගන්නට කිසිවක් නැති නිසා මේ තරමටවත් ආරක්‍ෂා වී තිබුණු මෙම ස්ථානය අධ්‍යාත්මික පෝෂණය නිර්මාණශීලී ආකර්ෂණය හඳුනන පොහොසත් සිත් ඇත්තවුන්ට නම් නිධානයකි. මෙවන් තැනකදී දැනෙනා අධ්‍යාත්මික සුවයට මිලක් නියම කිරීමට හැකි නම් – මැදිරිගිරිය වටදාගෙය වටිනාකම තක්සේරු කළ නොහැකි නීල මාණික්‍යයක්ම ය.

ථූපාරාම චෛත්ය රාජයාණන් වහන්සේ

2012-08-30T00:39:00.001-07:00

අනුබුදු මිහිඳු මහරහත් සමිඳානන් බු.ව. 236 ඉල් මහ පුර පසළොස්වක පුන් පෝ දින දෙවනපෑතිස් රාජ මන්දිරයට සපැමිණ පැවසුවේ, සම්බුද්ධ ධාතු වන්දනාවට පෙරලා ජම්බුද්දීපයට වැඩීමට අවකාශ අවශ්‍ය බව ය.

අප මහා සම්බුදුපියාණන් ජීවමාන නොවන කල සර්වඥ ධාතු වන්දනාව, ජීවමාන බුදුන් වහන්සේට වැදුම් පිදුම් කිරීම හා සම වන නිසා අනුබුදු හිමිට මෙම අවශ්‍යතාවය පැණ නැගුණි. නරේන්ද්‍රයාට මෙය මහත් ගැටලුවක් විය. එයට පිළියමක් ද අවශ්‍ය ය. ලාංකේය බිමෙහි මේ පිවිතුරු සම්බුදු දහම වඩා හිඳුවා පරිපූර්ණත්වයට පත් කරලීමට නම් සර්වඥ ධාතූන් වැඩම වීම අත්‍යවශ්‍ය ය. අනුබුදු සමිඳුන් මේ පින් බිමෙහි රඳවා ගැනීම ද ඒ තරමටම අවශ්‍ය ය.

අනුබුදු සමිඳුන්ගේ නියමයෙන් පූජනීය සර්වඥ ධාතු වැඩමවා ගැනීමේ පුණ්‍යමය දූත මෙහෙවරට ඉදිරිපත් වූයේ සුමන සාමනේරයාණන් වහන්සේ ය. ෂට් අභිඥා ලාභී පුංචි සුමන හිමියන් මෙම සද්කාර්යයට කදිම සුදුස්සා විය.

සක් දෙවි පුරයට සෘධියෙන් වඩින උන්වහන්සේ බුදුන් වහන්සේගේ දකුණු අකු ධාතුව සිළුමිණි සෑයෙන් රැගෙන දෙව් ලොවින් මිහින්තලා ශුද්ධ භූමියටත් එතැනින් අනුරපුර මහමෙව්නාවටත් සපැමිණියහ. ඉනික්බිති කරඬුවක බහාලූ ධාතූන් වහන්සේ හස්තිරාජයකුගේ කුම්භස්තලය මත තබා සපිරිවර මහා පෙරහරින් වඩමවාගෙන එන ලදී. මහමෙව්නා උයනට පැමිණෙන හස්තිරාජයා එක් පිවිතුරු බිම් කඩක් අසල නැවතුණේ ය.

එය මේ කල්පයේ පෙර සම්බුදු ධාතු නිධන් කර සෑදූ චෛත්‍යයන් සුපිහිටියා වූ පිවිතුරු බිම් කඩම ය. එතැන දී කුම්භයෙන් ගෙන කරඬුව බිම තැබීමට මෙම හස්තියා ඉඩ ලබා දුන්නේ නැත.

හේතු කාරණා දැන රාජ නියමයෙන් අසල පිහිටි අබා වැවෙන් මැටි පිඬු ගෙන්වා හස්ති කුම්භයේ උසට ගොඩැල්ලක් තැනවී ය. ඒ මතට මේ දක්‍ෂිණ අකු ධාතූන් වහන්සේ වඩමවනු ලැබුවේ ය. ඒ සමඟම හනි හනිකට අවශ්‍ය ගඩොලු සෑදීම සිදු කළහ. ගොඩැල්ල වටකර ගඩොල් බැන්දේ ධාන්‍යාකාරයටය. මෙසේ චෛත්‍ය ඉදිකිරීමට දවස් කිහිපයක් ගත වූහ. දැන් නිසි පරිදි ධාතු නිධානෝත්සවයට සියල්ල සූදානම් ය.

සතරදිගන්තයෙන් ඇදී එන ජන සමූහය මධ්‍යයේ කරඬුවෙන් අහස් කුසට නැඟි ධාතූන් වහන්සේ යමාමහ පෙළහර පෑවේ ය. ධාතූන් වහන්සේ මතින් විටෙක අග්නි ජාලාවක් ද එ සැනෙන් ජල දහරාවක් ද සැදී නැඟී ඇදී එමින් මේ ධරණීතලයම ගිනිජාලාවෙන් ඒකාලෝක විය. ජල ධාරාවෙන් සිසිලස පැතුරුණි. ඉන්පසු ධාතූන් වහන්සේ මහා නරේන්ද්‍රයාණන්ගේ හිසමතට වැඩම කළේ ය. රාජෝත්තමයාණෝ උතුරායන සතුටින් දෝතට රැගෙන බැතියෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ස්තූප ගර්භය තුළ තැන්පත් කළහ. අප්‍රමාණ වූ සර්ධා සම්ප්‍රයුක්ත මේ මහා අසිරිය දැක පැහැද ජනී ජන සමූහයා මහත් වූ ප්‍රබෝධයට පත් වූහ. මේ මහා ආශ්චර්යයෙන් මිහි මඬල සලිත විය.

මේ අසිරිමත් ප්‍රවෘත්තිය සටහන් කරන්නේ මහා වංශයට සහ වෙනත් වංශ කතාවන්ට අනුකූලව ය.

සම්බුදු දහම සපැමිණීමෙන් පසුව අප මහා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු අකු ධාතුව නිධන් කර දේවානම්පියතිස්ස නිරිදානන් සෑදූ ථූපාරාම චෛත්‍යය ලංකාවේ ප්‍රථම ස්තූ®පය වෙමින් ඉතිහාස වංශ කතාවේ ස්වර්ණමය යුගයක ආරම්භය සටහන් කර යි. එතැන් පටන් පැවැතෙන ස්තූප වන්දනාව සහ ධාතු වන්දනාව අද දක්වාම බැතිමත් බෞද්ධයාගේ ආත්මය හා අඛණ්ඩව සම වැදී පවති යි. ස්තූපයේ ආරම්භක පෙනුම ධාන්‍යාකාර හැඩතල ගත්තද 1862 වසරේ දී කළ ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසු එහි පෙනුම ඝන්ඨාකාර හැඩ තලය දක්වා පරිවර්තනය වී ඇත. ලජ්ජිතිස්ස (ක්‍රි.පූ. 119 – 110) ගෝඨාභය (ක්‍රි. ව. 249 – 263) අග්බෝ (ක්‍රි.ව. 604 – 614) මානවම්ම (ක්‍රි.ව. 648 – 718 ) යන රජවරු ථූපාරාම චෛත්‍ය විටෙන් විට ප්‍රතිසංස්කරණය කර තිබේ. දැනට ඇති වටදාගේ ගල් කණු මානවම්ම රාජ්‍ය කාලයේ ඉදි කළ බව කියැවෙ යි.එසේ ලංකාවේ පළමු වන වටදාගෙය ඉදි වන්නේ මෙහි ය.

ක්‍රි.ව. 840 පළමුවන සේන රාජ්‍ය කාලයේ ලංකාව ආක්‍රමණය කළ පාණ්ඩ්‍ය හමුදා ථූපාරාමය විනාශ කලෙන් 11 වන සේන රජු එය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බව කියැවෙයි. 1215 මාඝ ආක්‍රමණයෙන් ථූපාරාමය විනාශ විය. අද අප දකිනා ස්තූ®පය පිළිසකර කර ඇත්තේ 1862 වසරේදී ය.

ථූපාරාම චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ ලංකාවේ ස්තූප වංශ කතාවේ පළමුව ස්තූපය වෙමින් සදහම් දීපයේ අභිමානවත් වූ ද සදැහැති වූ ද සුපහන් දසුනින් අදත් මහමෙව්නාව ද අප මාතෘභූමිය ද වර්ණවත් කරව යි.

බෞද්ධ ස්ථූප පුරාණය

2012-08-28T11:24:00.002-07:00

බෞද්ධ විහාරස්ථානයක ඇති විහාරාංග අතර මුල් තැන හිමිවන්නේ ස්ථූපයටයි. ස්ථූපය, බෝධීන් වහන්සේ හා බුදු මැදුර යන ප්‍රධාන විහාරාංග අතරින් වන්දනා මාන කරන්නන් විසින් මුලින්ම වන්දනා කරනු ලැබිය යුත්තේ ස්ථූපය හෙවත් චෛත්‍යයටයි. සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර ඇති බැවින් එසේ වන්දනා කළ යුතු වෙයි. සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් නොකළද එසේ චෛත්‍යයට මුලින් වන්දනා කිරීම බොදු සිරිතකි. ස්ථූපයට දාගැබ යන්නද යෙදේ. ධාතු ගර්භය යන අර්ථයෙනි

භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කර ඇති ස්මාරකයට ස්ථූප, ථූප යන වචන යෙදී ඇත. මෙවැනි ස්ථූප වර්ග පහක් පිළිබඳ 14 වැනි සියවසේ ලියැවී ඇති සද්ධර්ම රත්නාකාරය නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වේ. 1. ශාරීරික ධාතුන් සහ භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කළ චෛත්‍යය.
2. බුදුන් වහන්සේ පරිභෝග කළ පාත්‍රා ධාතුව වැනි පාරිභෝගික ධාතු තැන්පත් කර ඇති චෛත්‍යය,
3. ධර්මය තැන්පත් කර ඇති චෛත්‍යය.
4. බුදු, පසේ බුදු, මහරහත් හා සක්විති රජුන් වෙනුවෙන් තැනූ ස්මාරක,
5. පාංසුකූල වස්තූන් 23 න් එකක් ලෙසද චෛත්‍යය සැලකිය හැකි බව අංගුත්තර නිකායේ සඳහන් වේ.

බෞද්ධ ස්ථූප සියලුම බුදුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් තනවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා තැනූ චෛත්‍යයකට කේතකී මල් (වැටකොළු මල්) කිහිපයක් රැගෙන ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිය කාන්තාවක එළදෙනක විසින් අනිනු ලැබ මියගොස් දෙව්ලොව උපත ලද බව විමානවත්ථු කතාවක සඳහන් වේ. අතීත අත්බැවෙකදී වැලි වලින් තනන ලද චෛත්‍යයකට ප්‍රසාද සිතින් වැඳීමේ පිනෙන් කල්ප තිහක් පුරා දුගතියක නොඉපිද සුගති ලෝකවලම උපත ලබා අවසන් අත්බවේදී ගෞතම බුදුසසුනේ ‘පුලින ථූපිය’ මහ රහතන් වහන්සේ නමින් ප්‍රකටව සිටි බවද සඳහන් වේ. මිහිරි කටහඬ ඇති භික්‍ෂූන් වහන්සේ අතර අග්‍ර තනතුර හිමි වූ ‘ලකුණ්ටක භද්දිය’ මහ රහතන් වහන්සේ ශරීර ස්වභාවයෙන් මිටි ස්වරූපයක් ගනී. ඊට හේතුව වශයෙන් දක්වා ඇත්තේ අතීතයේ වැඩ සිටි බුදුන් වහන්සේ කෙනකු උදෙසා චෛත්‍යයක් තැනවීමේදී එම චෛත්‍යය කුඩාවට තැනීමට යෝජනා කිරීම බව සඳහන් වේ. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීම සැරියුත්, මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ දාරුචීරිය මහරහතන් වහන්සේ හා ප්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණින් වහන්සේ ආදී රහතන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කොට චෛත්‍ය තනා ඇත. බුදුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවරට වඩින විට විසාලා මහනුවර ගෝතමක චේතිය, සත්තිගුම්භ චේතිය සහ උදේනි චෛත්‍යයන්, පිළිබඳ වර්ණනාත්මකව දේශනා කර ඇත. උන්වහන්සේ ඉන් තෙමසකින් පසු පිරිනිවන් පාන බව ප්‍රකාශ කරනු ලබන්නේ චාපාල චෛත්‍ය අසලදී ය

සතර දෙනෙකුන් උදෙසා චෛත්‍ය තැනිය යුතු බව මහා පරිනිර්වාණ සූත්‍රයේ සඳහන් වේ. බුදු, පසේ බුදු, මහරහත් උතුමන් වහන්සේ හා සක්විති රජු වෙනුවෙන් චෛත්‍ය තැනීමට සුදුසු බව බුදුරජාණන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට දේශනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසු ද්‍රෝණ බමුණා විසින් බෙදන ලද සර්වඥ ධාතූන් ලබාගත් රජවරුන් විසින් ඒ ඒ ප්‍රදේශවල සර්වඥ ධාතු නිදන්කොට චෛත්‍යයන් තනවන ලදී. ධර්මාශෝක රාජ්‍ය සමයේ දී චෛත්‍ය, වන්දනාව ඉතාම ජනපි‍්‍රයව පැවැති බව සඳහන් වේ. එම රජු විසින් අසූහාර දහසක් චෛත්‍යයන් කරවූ බවද ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් වේ. දඹදිව පැවැති චෛත්‍ය අනුව මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ, අනුශාසනා පෙරදැරිව ඇරැඹි ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථූප නිර්මාණය අප රටට ආවේණික ලෙස විවිධ වෙනස්කම් සහිතව විකාශනය වූ බව පෙනේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික වශයෙන් පැරැණිම චෛත්‍යය ථූපාරාමය ලෙස සලකයි. මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ බුදුදහම ගෙන ඒමෙන් පසු තනවන ලදී. ඓතිහාසික වැදගත්කම අනුව ථූපාරාමය පැරැණි වුවද, මහියංගන දාගැබ හා ගිරිහඬු සෑය ඊට බොහෝ කලකට පෙර තනවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ථූපාරාමය තනවන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසිනි. ඉන් පසු උත්තිය රජතුමා විසින් මිහින්තලේ අම්බස්ථල චෛත්‍ය කරවන ලදී. දුටුගැමුණු රජතුමා තැනවූ රුවන්මැලි මහා සෑයෙන් මහාථූප තැනීම ඇරැඹෙයි. වළගම්බා රජතුමා, තැනවූ අභයගිරිය හා මහසෙන් රජතුමා තැනවූ ජේතවන දාගැබ එසේ විකාශනය වූ චෛත්‍යයන්ය. රුවන්මැලි සෑය මහා සෑය නමින් ද හඳුන්වති. ඊට හේතුව වැඩිම සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ, එනම් ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කොට තැනවීම නිසා ය.

පසු කලක විශාල චෛත්‍ය ඉදිකිරීම වෙනුවට චෛත්‍යයට අදාළ විවිධ අංග වඩාත් අලංකාර අයුරින් තනවන ලදී. වාහල්කඩ, පේසා වළලු, හතරැස් කොටුව, දේවතා කොටුව, කොත් කැරැල්ල, කොරවක්ගල සහ සඳකඩ පහණ එසේ වරින් වර වෙනස්වීම් වලට ලක්විය. කනිට්ඨතිස්ස රජු අභයගිරියට වාහල්කඩ සතරක් ඉඳිකළ බවක් සෙල් ලිපියක සඳහන් වේ. ගජබා රජුද මීටම වාහල්කඩ සතරක් ඉඳි කළ බව සඳහන් වේ. මිහින්තලේ කණ්ඨක චෛත්‍යයේ පැරැණිම වාහල්කඩක් ඒ තත්ත්වයෙන්ම දැකිය හැකි ය. චෛත්‍යයක ඇති ප්‍රධාන අංගවල යම්කිසි අර්ථයක් ගැබ්වී ඇත

පදනම – අසූහාර දහසක් ධර්මස්කන්ධය
පේසාවළලු තුන – ත්‍රිවිධ රත්නය
ගර්භය - සත්තිස් බෝධි පාක්‍ෂික ධර්ම
හතරැස් කොටුව - චතුරාර්ය සත්‍යය
දේවතා කොටුව - දිව්‍ය ලෝක
කොත් කැරැල්ල – නවාංග සත්ථු ශාසනය
කොත – නිර්වාණය මේ හැර චෛත්‍යයක තිබිය යුතු උපාංග කීහිපයක් ද වෙයි. 1. සලපතල මළුව
2. වැලි මළුව
3. වැලි මළුවේ ප්‍රාකාරය
4. ආයක (වාහල්කඩ)
5. පාද්‍රෝණි 6. තොරණ
7. කොරවක්ගල්
8. හත්ථි ප්‍රාකාරය
9. ථූපඝර
10. කැටයම්

මේ සෑම උපාංගයක්ම සෑම චෛත්‍යයකම අඩංගු නොවේ. මේ උපාංග සියල්ලක්ම අඩංගු එක් ස්ථූපයක් නොමැත. නිදසුන් වශයෙන් වාහල්කඩ සැම ස්ථූපයකම තිබී නැත. ථූපාරාමය හා ලංකාරාමය වැනි ස්ථූපවල නැති අතර රුවන්මැලි සෑය, අභයගිරිය හා ජේතවන දාගැබ්වල තිබී ඇත. එම උපාංගය ක්‍රි.ව. 02 වැනි සියවසේ දී එක්වී ඇති බව පෙනේ. ථූපඝරය ස්ථූපය ආවරණය කිරීමටත්, වන්දනාකරුවන්ගේ පහසුවටත් තනා ඇති අතර වසභ රජු ථූපාරාමයට පසු කලෙක ථූපඝරයක් තනා ඇත. විශාල චෛත්‍යඝර හෙවත් ථූපඝර ඉඳිකර නොමැත. ස්ථූප ප්‍රමාණය පිළිබඳ මූලධර්මවල ඒ ඒ ස්ථූප අංගවල තිබිය යුතු මිනුම් ප්‍රමාණ දැක්වේ. ඒ ප්‍රමාණ මූල ධර්ම අනුව චෛත්‍යයේ මුළු උස කොටස් 24 කට බෙදිය යුතු ය. එම උස පහත සඳහන් ආකාරයට බෙදාගත යුතු ය. පේසා වළලු සඳහා 5 1/2
ගර්භය සඳහා 8
හතරැස් කොටුව 2 1/2
නම් නොකළ අංගයකට 1 1/2 (දේවතාකොටුව විය හැක)
කොත් කැරැල්ල 6
ඡත්‍රය පිණිස 1/2 (පසු කාලයේ දී එක් වූ අංගයක්) මුලු ප්‍රමාණයෙන් 24 ශ්‍රී ලංකාවේ හා වෙනත් රටවල ඇති චෛත්‍ය විවිධ හැඩයෙන් යුක්තය. ප්‍රධාන වශයෙන්ම ස්ථූප වර්ග සය ආකාරයක් ඇති බව සලකයි. ඝණ්ටාකාර ඝටාකාරං - බුබ්බුලාකාර ධාන්‍යකං

පද්මාකාරාම්ල ෂට්විධං මේ පාලි පාඨය අනුව ස්ථූප වර්ග 6 ක් දැක්වේ. 1. ඝණ්ටාකාර
2. ඝටාකාර
3. බුබ්බුලාකාර
4. ධාන්‍යාකාර
5. පද්මාකාර
6. ආමලකාකාර ඝණ්ටාකාර ඝණ්ටාවක හැඩය ඇති චෛත්‍යයයි. ක්‍රි.ව. 08 – 10 සියවස්වල ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් ප්‍රකටව තිබූ චෛත්‍ය වර්ගයයි. ශ්‍රී ලංකාව, බුරුමය හා තායිලන්තය වැනි රටවල මේ චෛත්‍ය වඩාත් ජනපි‍්‍රය වේ. දැනට ඇති බොහෝ චෛත්‍ය මේ ගණයට අයත් වේ.මහියංගණ දා ගැබ, ථූපාරාමය, අම්බස්ථල චෛත්‍යය හා ලංකාරාමය එවැනි චෛත්‍ය කිහිපයකි. ඝටාකාර කළයක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයයි. මේ හැඩයෙන් යුත් ධාතු කරඬුවක් වයඹ පළාතේ නිකවෑකන්ද නම් ස්ථානයෙන් සොයාගෙන ඇත. යටාල වෙහෙරද කලින් මේ හැඩයෙන් තිබී ඇතැයි සැලකේ. කතරගම කිරි වෙහෙර සෝමාවතී චෛත්‍යය, සිතුල් පව් දාගැබ සහ මඟුල් මහ වෙහෙර මුලින් ඝටාකාර හැඩයෙන් තිබෙන්නට ඇතැයි සැලකේ. බුබ්බුලාකාර දිය බුබුලක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයි. මේ වර්ගයේ චෛත්‍යයද බෙහෙවින් දක්නට ලැබේ. රුවන්මැලි සෑය, අභයගිරිය, ජේතවන දාගැබ, පොළොන්නරු, කිරි වෙහෙර, කතරගම කිරි වෙහෙර, රන් කොත් වෙහෙර, මිරිසවැටිය සහ තිස්සමහාරාමය ඊට උදාහරණයන්ය. ධාන්‍යාකාර ධාන්‍ය ගොඩක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයයි. ථූපාරාමය මුලින් තිබී ඇත්තේ මේ හැඩයටය. දැනට ඇති මේ හැඩයෙන් යුත් එකම දාගැබ කැලණි චෛත්‍යයයි. උතුරු මැද පළාතේ ඔත්තප්පුවෙන් මෙවැනි දාගැබක නටබුන් සොයාගෙන ඇත. පද්මාකාර නෙළුම් මලක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයයි. දැනට මෙවැනි චෛත්‍ය ශ්‍රී ලංකාවේ නොමැත. දැදිගම කොට වෙහෙරෙහි ධාතු ගර්භයකින් මෙවැනි කරඬුවක් ලැබී ඇත. පොළොන්නරුවේ දෙමළ මහා සෑය හා බුත්තල යුදඟනාවද එම වර්ගයට සමීප වේ. ආමලකාකාර නෙල්ලි ගෙඩියක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයයි. ශ්‍රී ලංකාවෙන් නිදසුන් නැත. දෙවැනි අග්බෝ රජු ආමලක චේතිය නම් චෛත්‍යයක ඡත්‍රය කරවූ බව ථූප වංශයේ සඳහන් වේ. දැදිගම කොට වෙහෙරෙන් මෙවැනි හැඩයේ කරඬුවක් ලැබී ඇත. ලෝකයේ ඇති චෛත්‍ය අතර මීට අමතරව ද හැඩයන් වර්ග කිහිපයක් දක්නට ඇත. පලාණ්ඩවාකාර ළූනු ගෙඩියක හැඩයෙන් යුත් චෛත්‍යයයි. නැදිගම්පල චෛත්‍යය මේ වර්ගයට අයත් යැයි සැලකේ. අණ්ඩාකාර බිත්තරයක හැඩයක් ඇති ස්ථූපයයි. රුවන්මැලි සෑයෙන් ලැබුණු කරඬුවක මෙවැනි හැඩයක් ඇත. ඉඳිකටු සෑයේ මේ හැඩයට ආසන්න හැඩයක් ඇත. චතුරශ්‍රාකාර මහායාන රටවල ඇති පැගෝඩා මීට නිදසුන් වේ. පොළොන්නරුවේ සත්මහල් ප්‍රාසාදයද ඊට උදාහරණයකි. අෂ්ටශ්‍රාකාර අටපට්ටම් හැඩයයි. අනුරාධපුර ප්‍රාචීන පබ්බත විහාරයේ චෛත්‍ය මේ වර්ගයට අයත් යැයි සැලකේ. සිලිණ්ඩරාකාර දඹදිව කුසිනාරා නුවර පරිනිර්වාණ චෛත්‍යය මීට නිදසුනකි. කුඩුම්බිලද මෙවැනි චෛත්‍යයක් ඇත. රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කලවාන ජාතුවංගොඩ දම්සක් විහාර මන්දිරයේ ද මෙබඳු හැඩයේ චෛත්‍යයක් ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන චෛත්‍යය කිහිපයක් පිළිබඳ හැඳින්වීමක් මෙසේ දක්වමු. ථූපාරාමය දේවානම්පියතිස්ස රජු විසින් කරවන ලදී. උස අඩි 55 කි. අම්බස්ථල චෛත්‍ය - උත්තිය රජු විසින් කරවන්නට යෙදුණි. මිරිසවැටි දාගැබ - දුටුගැමුණු රජු විසින් කරවන ලද මේ චෛත්‍යය මුලදී අඩි 200 ක් උසට තිබී ඇත. රුවන්මැලි සෑය - දුටුගැමුණු රජු විසිනි. උස අඩි 300 කි. අභයගිරි දාගැබ - වළගම්බා රජු විසිනි. උස අඩි 350 කි. ජේතවන දාගැබ - මහසෙන් රජු විසින් කරවන්නට යෙදුණි. දැනට උස අඩි 232 කි. මුලින් අඩි 400 ක් තිබී ඇත. කිරි වෙහෙර (පොළොන්නරුව) - පරාක්‍රමබාහු රාජ බිසව භද්‍රාවතී දේවිය විසින් කරවන ලදී. පබළු වෙහෙර (පොළොන්නරුව) – රූපාවතී බිසව විසිනි. රන් කොත් වෙහෙර (පොළොන්නරුවේ රුවන්මැලි සෑය) - නිශ්ශංක මල්ල රජු විසිනි. උස අඩි 186 කි. මහියංගණය - බුදුන් වහන්සේගේ කේශධාතු තැන්පත් කොට සම දෙවියන් සත් රියන් උසට තනා ඇත. සරභූ මහරහතන් වහන්සේ විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගි‍්‍රවා ධාතුව තැන්පත් කොට 12 රියන් උසට තනා ඇත. උද්ධ චූලාභය රජු 30 රියන් උසටත්, දුටුගැමුණු රජු 80 රියන් කොටත් තනා ඇත. ගිරිහඬු සෑය - බුදුන්වහන්සේගේ කේශ ධාතු තැන්පත් කොට තපස්සු, භල්ලුක වෙළෙඳ සොයුරන් විසින් තැනූ බව විශ්වාස කරති. ලංකාරාමය - වළගම්බා රජු විසිනි. කැලණිය - යටාලතිස්ස රජු විසිනි. තිස්සමහාරාමය - යටාලතිස්ස, ගෝඨාභය (මාගම) යන රජවරුන් තනවා ඇති අතර කාවන්තිස්ස රජු විශාල කර ඇත. සේල චෛත්‍යය - ලංජතිස්ස රජ විසිනි. කතරගම කිරි වෙහෙර - මහසෙන් රජ විසිනි. යටාල දාගැබ - මහානාග රජු විසින් කරවන්නට යෙදුණි. දීඝවාපි චෛත්‍යය - සද්ධාතිස්ස රජු විසිනි. කණ්ඨක චෛත්‍යය - ලංජතිස්ස රජු විසින් කරවන ලදී. යුදඟනාව - රත්නාවලී බිසව විසිනි.

බුදුසරණ අන්තර්ජාල කලාපය

සිත් නිවන රැස්වෙහෙර

2012-08-25T07:28:00.001-07:00

දේවානම්පියතිස්‌ස රජු විසින් ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩම කිරීමේ පසු හටගත් දෙතිස්‌ ඵල බෝධින් ලංකාව පුරා රෝපණය කර ඇත. එසේ වැඩම කරවන ලද බෝධින් වහන්සේ නමක්‌ මෙම රැස්‌වෙහෙර පුරාණ විහාරස්‌ථාන භූමියේ රෝපණය කිරීමේදී රැස්‌ විහිදීම නිසා රැස්‌වෙහෙර යනුවෙන් ව්‍යවහාරයට පත්වූ බවටද විශ්වාසයක්‌ ඇත.
පවතින තවත් ජනප්‍රවාදයක්‌ වන්නේ මෙහි පිහිටි හිටි පිළිමය ගල ඇතුළට සැහැලා (හාරා) සැදූ නිසා සැහැලා කළ රුව බැවින් "සැස්‌සේරුව" යන නම පසුව භාවිත කළ බවයි.
ගල්ගමුවේ සිට ඇහැටුවැවට පැමිණීමෙන්ද, කුරුණෑගල, ඉබ්බාගමුවට පැමිණ මඩගල්ල පාර ඔස්‌සේ ගල්නෑව, අවුකන යන මාර්ගයෙන්ද රැස්‌වෙහෙර විහාරස්‌ථානයට පැමිණිය හැක.

මෙම විහාරයේ ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ සිටය. දේවානම්පියතිස්‌ස රජු සමයෙන් පසු වල්බිහිවී විනාශයට පත් රැස්‌වෙහෙර යළිත් පිරිසකර කර නැවත දියුණුවක්‌ ඇති වන්නේ වළගම්බා රජු සමයේදීය.
අතීතයේදී මෙම පුද බිමෙහි ලෙන් 99 ක්‌ පැවැති අතර කුඩා කන්ද සහ මහා කන්ද ලෙස හඳුන්වා තිබේ. බෙල් මහතාගේ වාර්තාවේදී මෙම විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථාන පිළිබඳව සඳහන්ව පවතී. ලෙන් විහාරයක්‌ ලෙස ප්‍රකට මෙහි ක්‍රි.පූ. දෙවැනි හා පළමුවැනි සියවස්‌වලට අයත් සෙල්ලිපි 24 ක්‌ දක්‌නට ලැබේ. මුල් කාලයේදී මෙම ලෙන් විහාරවල රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටි අතර පසුව විහාරාරාම බවට පත්වූ බව පෙනේ. මෙම ලෙන් අතරින් එක්‌ ලෙනක්‌ වළගම්බා රාජ්‍ය සමයට අයත් බව පෙනේ.
මෙම විහාරයේ පුනර්ජීවයක්‌ ඇතිවන්නේ මහනුවර රාජධානි සමයේදීය. නායක්‌කාරවරයකු ලෙස බලයට පත් කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1747-1982) විසින් ජරාවාසයට පත්ව තිබූ මෙම විහාරය නැවත පිළිසකර කර ඇත.
රැස්‌වෙහෙර විහාරස්‌ථානයේ සිත් නිවන ප්‍රධානතම අපූර්ව නිර්මාණය වන්නේ සුවිසල් ගල්තලාවක නෙලන ලද අඩි 38 ක්‌ සහ අඟල් 10 ක්‌ උස හිටි පිළිම වහන්සේය. සුප්‍රකට අව්කන බුදු පිළිමය හා බෙහෙවින් සමානකමක්‌ ඇති රැස්‌වෙහෙරේ මේ බුදුපිළිමය පිළිබඳව ගෙතී ඇති ජනප්‍රවාද රැසකි.
ඉතිහාස කරුණු අනුව කිව හැක්‌කේ මේ ප්‍රතිමා වහන්සේ මහසෙන් රජුගේ කාලයේ කළ බවයි. ක්‍රි.ව. 247 දී පමණ මෙම ප්‍රතිමාව අභයගිරි පාර්ශ්වයේ ස්‌වාමින් වහන්සේ නමකගේ උපදෙස්‌ අනුව නිර්මාණය කර ඇත. මෙම පිළිමයේ ඇත්තේ මහායාන ලක්‌ෂණය.
පිළිමයේ සිවුරු අතරින් බුදුන්ගේ පහළ කොටස විනිවිද පෙනෙන අයුරින් නිර්මාණය කර තිබීමෙන් ප්‍රතිමාවෙන් දිස්‌වන්නේ අභය මුද්‍රdවයි.

කෙසේ වුවත් මෙම පිළිsමය අව්කන පිලිමයට වඩා අඟල් 6 ක්‌ උසය. අව්කන පිළිමය අඩි 38 යි අඟල් 4 කි.
මෙම පිළිමයේ වැඩ නිම කිරීමට පෙර මහසෙන් රජු මියගොස්‌ ඇත. ඉන්පසු රජ බවට පැමිණි මේඝවර්ණ රජු මෙම පිළිමය ඉදිකර නොමැත. ඊට හේතුව වී ඇත්තේ තම පියා මහායානය වැළඳගත් නිසා විය හැකිය.
ලංකාවේ පැරැණි හිටි පිළිමය ලෙස නම් කළ හැකි රැස්‌වෙහෙරේ මේ පිළිම වහන්සේගේ දකුණු කණ නිර්මාණය කර අවසන් කර නොමැත. මෙයින් හැඟවෙන්නේ ප්‍රතිමාව නිර්මාණය කිරීම අතරමඟ නැවතී ඇති බවයි.
එමෙන්ම අව්කන බුදුපිළිමය පියුම් මත බුදුන්වහන්සේ වැඩ සිටින ආකාරය දක්‌නට ඇතත් සැස්‌සේරුව පිළිමයේ එම පියුම් දක්‌නට නොමැත.

ඊට අමතරව සත් පිළිම විහාරය මහා විහාරය දක්‌නට ලැබේ. විශේෂයෙන්ම මහා විහාරයේ මුල් යුගයට අයත් සඳකඩපහණ සහ කොරවක්‌ගල් පවතී. ලෙන ඉදිරියේ මහනුවර යුගයට අයත් ආලින්දයකි. මෙම විහාරයෙහි ඇතුළත මීටර් 12 ක්‌ පමණ දිගැති සැතපෙන බුදුපිළිමයක්‌ වේ. ඊට අමතරව හිඳි පිළිම සහ දේව රූපද දක්‌නට ලැබේ.
මෙම විහාර අභ්‍යන්තරයේ කුඩා චෛත්‍යයක්‌ද දක්‌නට ඇත. විශේෂයෙන්ම මහනුවර යුගයේ පිළිම නෙලීමේදී හිසට ඉහළින් මකර තොරණ නිරූපණය කිරීම මෙහිදී දක්‌නට ලැබේ. මහනුවර යුගයට අයත් අගනා චිත්‍රයක්‌ද මෙහි විදහා පෙන්වා තිබේ.