Lekko naukowo

Czyszczenie zwierciadła teleskopu w Borówcu

2014-12-20T17:46:00.001+01:00

W listopadzie 2014 razem z dr Wojtkiem Dimitrowem i dr Wojtkiem Borczykiem wybraliśmy się do Borówca w celu wyczyszczenia zwierciadła (średnica 40 cm) teleskopu fotometrycznego. Poniżej kilka zdjęć z tej operacji.

Na starcie zbudowaliśmy wysokie rusztowanie:

(Przy okazji: To jest mój pierwszy time-lapse. Wykonany przy pomocy aparatu fotograficznego i komórki (mój aparat nie ma opcji time-lapse, wykorzystałam więc aplikację TimeLapse, która łączy się z aparatem przez wifi i wykonuje zdjęcia co kilka sekund). Zdjęcia były wykonywane co 9 sekund. Ktoś wie jak to zrobić lepiej/płynniej/ładniej?)

Po wymontowaniu zwierciadło wyglądało tak:

Pierwszy etap czyszczenia (woda destylowana):

W drugim etapie zwierciadło zostało delikatnie wyczyszczone specjalnym płynem do czyszczenia optyki "Optical Wonder".

I zwierciadło po wyczyszczeniu - jest faktycznie optical wonder ;) :

Różnica robi wrażenie! Przynajmniej na mnie :) Zwierciadła powinno się czyścić przynajmniej raz na rok, a nową aluminizację wykonywać raz na kilka, kilkanaście lat. Dodam że zwierciadło wtórne i różne mniejsze elementy również wyczyściliśmy.

A tutaj pierwsze zdjęcie (Księżyc) wykonane w pierwszą w miarę bezchmurną noc po czyszczeniu teleskopu (autor dr Anna Marciniak):

Jak zwykle komentarze mile widziane!

Kometa PANSTARRS

2013-03-03T20:57:00.002+01:00

Już wkrótce będziemy mogli podziwiać kometę PANSTARRS na nocnym niebie. Poniżej filmik NASA na temat tego nadchodzącego zjawiska. Uzbroić się w lornetki i oglądać na żywo już w marcu!

Wow, co za tydzień!

2013-02-16T23:59:00.001+01:00

Bardzo ekscytujący weekend za nami. Po pierwsze długo już oczekiwana wizyta gościa z kosmosu w postaci bliskiego przelotu planetoidy 2012 AD14, a po drugie bolid w Rosji. Poniżej postaram się krótko podsumować to co wiemy o obu tych niezależnych i niezwykłych wydarzeniach.

Planetoida 2012 DA14 to obiekt odkryty 23 lutego zeszłego roku w Obserwatorium Astronomicznym de La Sagra w Granadzie (Hiszpania). 15 lutego o godzinie 19:25 czasu uniwersalnego planetoida zbliżyła się do Ziemi na rekordowo małą odległość - około trzech promieni Ziemii, czyli znalazła się bliżej niż pas satelitów geostacjonarnych. Planetoida ta ma średnicę około 40-90 metrów (dokładne rozmiary i kształt zostaną wyznaczone po obserwacjach radarowych w najbliżych dniach wykonanych z obserwatorium Goldstone, USA) i należy do tak zwanych bardzo małych planetoid. Obiekty tego typu zbliżają się do Ziemii raz na 40 lat, a zderzają się z Ziemią raz na około 1500 lat. Orbita (czyli powiedzmy sobie trajektoria lotu) tego konkretnego obiektu była już nam znana przez jakiś czas, w związku z czym możliwe było obliczenie przyszłego położenia planetoidy, a takze wykazanie iż przy przelocie nie ma niebezpieczeństwa zderzenia z Ziemią. Planetoida ta powróci do nas jeszcze nie raz w swojej wędrówce wokół Słońca, ale obecne obliczenia wykonane do roku 2137 wskazują iż następne 'spotkania' nie będą już tak bliskie.

Bolid który pojawił się w Rosji był to obiekt nie związany z planetoidą 2012 DA14. Jak wskazuje ESA trajektorie lotu tych dwóch obiektów były zupełnie różne. Czyli była to poprostu inna planetoida. Obliczenia NASA wskazują iż przed wejściem w atmosferę Ziemii obiekt ten miał od kilku do około 17 m średnicy. Obiekt uległ rozpadowi na mniejsze odłamki w trakcie lotu przez atmosferę. Planetoidy tych rozmiarów (15 m) zderzają się z Ziemią raz na około 100 lat. Ostatnie tego typu wydarzenie o rozmiarach nieco większych miało miejsce w 1908 roku i była to tak zwana katastrofa Tunguska. Także statystycznie rzec ujmując prędzej czy później podobne zdarzenie musiało mieć miejce. W przypadku Czelabińska niestety stało się to nad obszarem zaludnionym.

Niestety obiekt ten był zbyt mały żeby mógł być odkryty i śledzony wcześniej. Znamy natomiast położenie i orbity większości (tj. dokładnie na dzień dzisiejszy 9703) planetoid bliskich Ziemii większych niż 1 km w przekroju (czyli takich które mogłyby zagrozić isnieniu ludzkości). Osiągnięty już cel odnalezienia 90% planetoid większych niż 1 km został postawiony przed NASA kilka lat temu. Następnym nowym celem jest odnalezienie większości planetoid większych niż 140 metrów. Granica ta związana jest ze skalą zniszczeń jaka spowodowałby taki obiekt gdyby zderzył się z Ziemią. Obiekt 140 metrów mogły spowodować katastrofę na skalę lokalną, obiekt o średnicy 1 km katastrofę globalną. Obiekty o mniejszych rozmiarach, tak jak ten który zakończył swoją kosmiczną podróż w Rosji (dla przypomnienia od kilku do 17 metrów) są niezmiernie trudnie do wykrycia i obecnie poza naszym zasięgiem, straty powodowane przez mniejsze obiekty są jednak zdecydowanie łagodniejsze od tych które powstałyby w efekcie zderzenia z większym obiektem.

Nocne niebo jest ciągle obserwowane pod kątem wykrywania nowych obiektów, niestety ze względu na cięcia budżetowe wiele z programów monitorujących niebo zostało zamkniętych lub ograniczonych. Zdarzenia takie jak te z ostatniego tygodnia oraz wcześniejsze na przykład upadek komety Shoemaker-Levy na Jowisza, czy kolizja z planetoidą 2008 TC3 w roku 2008 podkreślają fakt że po za aspektami naukowymi istnieje praktyczna potrzeba ciągłego przeczesywania nieba.

NASA zastanawia się nad przechwyceniem planetoidy

2013-01-04T21:04:00.001+01:00

Ciekawostkę dzisiaj przeczytałam, a mianowicie na planetkową listę mailową podrzucił ktoś publikację w której NASA zastanawia się nad możliwością 'złapania' oraz umieszczenia na orbicie wokół Księżyca planetoidy. Po umieszczeniu planetoidy na stabilnej orbicie wokół Księżyca, astronauci mieliby na niej ćwiczyć lądowanie oraz inne manewry. W dalszej perspektywnie mają również wydobywanie surowców. (Dla zainteresowanych źródło Asteroid Retrieval Feasibility Study, 2 April 2012)

Planetoida do przechwycenia miałaby zostać wybrana pod kątem:
- rozmiarów, czyli nie może być zbyt duża, bo to utrudniałoby jej przełapanie oraz transport w sensownym czasie
- znowu rozmiarów, planetoida musi być na tyle duża, żeby przed misją dało się ja dokladnie scharakteryzować pod względem właściwości fizycznych, składu itp. Musi być na tyle duża żeby dało się ją zaobserwować z Ziemi.

Ta planetoidę rezerwuję dla siebie! ;)

Z obliczeń wyszło więc że planetoida powinna mieć około 7 metrów średnicy oraz ważyć od 250 000 kg do 1 000 000 kg. NASA sugeruje że tego typu misję udałoby się im przeprowadzić około roku 2025. Oznaczałoby to sproro ciekawej pracy, początkowo przy charakteryzacji potencjalnych obiektów do przechwycenia. A tak przy okazji to wydaje mi się że ciężko mówić o lądowaniu na czymś co ma 7m średnicy - raczej może powinniśmy mówić o dokowaniu do planetoidy ;)

Dlaczego wogóle się tym zajmować? Amerykanie podają kilka powodów:

1. Projekt ten w sposób naturalny bardzo dobrze wpisuje się w obecne cele NASA związane z załogową eksploracją kosmosu.
2. Wzmocnienie współpracy międzynarodowej
3. Projekt wpisuje się i uzupełnia programy tzw. obrony planetarnej (czyli obrony przed potencjalnymi kolizjami z planetoidami bliskimi Ziemi), bo właściwie te same technologie mogły by zostać użyte przy zmianie orbity planetoid na kursie kolizyjnym z Ziemią
4. Zysk związany z wydobywaniem złóż naturalnych z planetoid (np. materiałów które w późniejszych etapach mogłyby służyć jako tarcza przeciw promieniowaniu kosmicznemu oraz wody)
5. Inspiracja dla przyszłych pokoleń

Tego typu badania na pewno doprowadziły do rozwoju wielu technik oraz technologii. Na pewno musimy się jeszcze dużo nauczyć na temat 'lądowania' na tego typu obiektach, tj. obiektach o niskiej grawitacji. Wyzwaniem będzie też rozwój technologii w celu przetransportowania objektu który waży 1000 ton w sensownym czasie!

Ciekawe jest to że zaczyna się naprawdę sporo na ten temat mówić i to nie tylko w agencjach kosmicznych, ale tez w prywatnych przedsięwzięciach takich jak Planetary Resources.

Na razie wszystko pozostaje oczywiście tylko w sferze rozważań, ale są to na pewno niepokojące i inspirujące pomysły!

Pasy planetoid a życie

2012-12-24T23:17:00.002+01:00

Natknęłam się jakiś czas temu na bardzo ciekawą publikację na temat pasów planetoid i ich znaczenia dla życia i chciałabym się nią tutaj podzielić. No może nie cała, ale pewnymi jej inspirującymi częściami. Publikacja jest bardzo fajnie napisana, podkreśla dlaczego warto prowadzić badania naukowe pasów planetoid (także Mateusz tutaj jest odpowiedź na twoje dzisiejsze pytanie z rodzaju: po co się tym zajmować?) a w szczególności Pasa Głównego planetoid który znajduje się w naszym własnym Układzie Planetarnym (tj. Układzie Słonecznym). Możnaby powiedzieć że publikacja jest wręcz propagandowa ;) Tutuł publikacji w tłumaczeniu na język polski to: O powstawaniu i ewolucji pasów planetoid oraz ich potencjalnym znaczeniu dla życia.

Ale po kolei :)

Główny Pas planetoid oraz Pas Kuipera.

O co chodzi z tymi pasami planetoid? Pasy planetoid, podobnie jak planety, są częścią Układów Planetarnych. W naszym Układzie Planetarnym (tj. Układzie Słonecznym) mamy przynajmniej dwa pasy planetoid. Jeden to tzw. Pas Głowny, który znajduje się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza, a drugi to Pas Kuipera za orbitą Neptuna. W obu pasach krążą małe skaliste, lub skalisto-lodowe ciała zwane planetoidami. Podejrzewa się że podobne pasy planetoid obecne są również w innych systemach planetarnych.

Na podstawie obserwacji w podczerwieni sugeruje się iż od 10 do 30 % gwiazd z tak zwanego ciągu głównego posiada pasy planetoid. Nie są to oczywiście obserwacje bezpośrednie. Obserwuje się tak zwaną nadwyżkę promieniowania podczerwonego, która najprawdopodobniej spodowowana jest obecnością pasa lub pasów planetoid.

Dlaczego i jak pasy planetoid mogą wpływać na powstanie i rozwój życia na planetach? Autorzy podają kilka inspirujących powodów:

1. WODA. Planety typu ziemskiego powstają w tak zwanej 'suchej' części dysku proto-planetarnego. Dlatego na przykład na Ziemię woda (podstawowy element niezbędny do powstania życia) musiała zostać dostarczona później. Jeden z możliwych scenariuszy wspomina iż woda mogła zostać przyniesiona na Ziemię przez planetody bogate w lód, które zderzyły się z Ziemią w pewnym stadium ewolucji naszego Układu Słonecznego. Podobny mechanizm mógłby działać w innych układach planetarnych.

2. KLIMAT I POGODA. Kolizje z planetoidami mogą również wytworzyć księżyce. Nasz Księżyc stabilizuje oś obrotu Ziemii co zapobiega skrajnością pogodowym jakie mogłyby mieć miejsce przy ruchu chaotycznym. Osie planet w innych układach planetarnych mogłybyć podobnie ustabilizowane.

3. MATERIA ORGANICZNA. Sama materia organiczna a także ciężkie pierwiastki mogły również zostać dostarczone na Ziemię przez planetoidy.

Symulacja pokazująca powstanie Księżyca.
Dodatkowo jeśli spojrzeć na sprawę z bardziej filozoficznego punktu widzenia, planetoida która uderzyła w Ziemię i spowodowała wyginięcie dinozaurów mogła tymsamym przyczynić się do dominacji i ekspansii ssaków.

Jeśli choć jedna z tych teorii jest prawdziwa to poszukiwanie i badanie pasów planetoid i potecjalnie możliwości powstania życia jest na pewno jednym z najciekawszych i najbardziej inspirujących tematów badawczych!

Pochodzimy z gwiazd

2012-11-21T22:38:00.001+01:00

Dostałam fajnego linka od siory z filmikiem na youtube. Na filmie amerykański astrofizyk Neil deGrasse Tyson odpowiada na pytanie: Jaki jest najbardziej zadziwiający fakt o Wszechświecie? Bardzo fajnie zrobiony filmik wiec oglądajcie:

A poniżej szybkie tłumaczenie na polski.

Najbardziej zdumiewający fakt o wszechświecie.

Neil deGrasse Tyson: Najbardziej zdumiewający jest fakt, wiedza, że atomy, które tworzą życie na Ziemii, atomy, które tworzą ludzkie ciało są identyfikowalne w tyglach (gwiazdach) które przegotowały lekkie pierwiastki w cięższe w swoich rdzeniach pod wpływem ekstremalnych temperatur i ciśnień. Te gwiazdy, szczególnie gwiazdy o dużej masie stały się niestabilne w późniejszych latach, a następnie zapadły się i wybuchły rozrzucając swoje wzbogacone wnętrznośći po całej galaktyce. Wnętrzności złożone z tlenu, azotu, węgla i wszystkich podstawowych składników samego życia. Składniki te stały się częścią chmur gazu, które poprzez skraplnie, zapadnie się uformowały następne generacje systemów planetarnych, gwiazd z planetami krążącymi wokół nich, planety te teraz także posiadają składniki potrzebne do życia. Także kiedy patrzę w nocne niebo i wiem, że tak jesteśmy częścią tego wszechświata, że jesteśmy w tym wszechświecie, ale być może ważniejsze od obu tych faktów jest to, że wszechświat jest w nas. Kiedy zastanawiam się nad tym faktem, patrzę w górę, wiele osób odczuwa swoją małość, ponieważ ludzie są mali, a wszechświat jest duży, ale ja czuję się duży, bo moje atomy pochodzą z tych gwiazd, istnieje pewnien poziom łączności, spójności. To jest naprawdę to, co chcesz w życiu czuć, chcesz mieć poczucie łącznośći, czyć się istotny, znaczący, chcesz poczuć się jak uczestnik tego co się dzieje, działań i wydarzeń wokół ciebie.

Fajna wypowiedź i filmik naprawdę dzisiaj mi przypasował, bo akurat czytałam publikacje na temat tego iż pasy planetoid w układach planetarnych mogą okazać się niezbedne dla rozwinięcia życia. Także filmik w 5! dzięki Wera! A o pasach planetoid w następnym poście.

Całkowite zaćmienie Słońca 13 listopada

2012-11-05T22:25:00.001+01:00

Krótka tylko informacja na temat nadchodzącego zaćmienia Słońca.

Wieczorem we wtorek 13 listopada będzie można obserwować na Ziemi kolejne zaćmienie Słońca. Zaćmienie nie będzie widoczne z Polski ale można je będzie oglądać "na żywo" w internecie. Bezpośrednia transmisja zacznie się o godzinie 21:30. Więcej informacji na tej stronie:

http://www.pl.eu-hou.net/index.php/wiadomoci-mainmenu-49/308-calkowite-zacmienie-slonca-z-gloria

Zachęcam do oglądania i wieczoru z zaćmieniem Słońca.

Komercjalne Morasko?

2012-10-27T20:09:00.001+02:00

Wracam na bloga po wakacjach!

Bardzo szczęśliwie się złożyło że w krótce po naszej przeprowadzce do Poznania odnaleziono 300 kg meteoryt na terenie rezerwatu Morasko. Chciałoby się powiedzieć że prznieśliśmy Poznaniowi szczęście ;) I to o tym to właśnie miejscu i meteorycie troszkę dzisiaj. Po pierwsze gratulacje dla odkrywców, po drugie strasznie się cieszę że mamy takie Morasko w Poznaniu :)

Meteoryt to odłamek, pozostałość meteoroidu który przeszedł przez ziemską atmosferę, częściowo się w niej spadając, ale docierając na Ziemię. Częściowo coś już na ten temat pisałam przy okazji roju Perseidów w poprzednim poście.

Pierwszy meteoryt w okolicach rezerwatu Morasko znaleziono w roku 1914, a najwiekszy do tej pory w październiku 2012, czyli temat bardzo na czasie. Tutaj są pierwsze przecieki prasowe na ten temat, a oficjalny komunikat ma być wydany pod koniec miesiąca, także czekam z niecierpliwością.

Na razie wiadomość o nowym meteorycie zainspirowała nas do wycieczki w okolice rezerwatu. Polecam taką wycieczkę każdemu kto znajdzie się w okolicach Poznania. A poniżej parę fotek dla tych co do Poznania mają za daleko.

Do rezerwatu można dotrzeć autobusem miejskim linii 88. Autobus zatrzymuje się w starej wsi Morasko. Z pętli autobusowej spacerkiem do rezerwatu to około 600m. Nie będę ściemniać i od razu dodam że my podjechaliśmy samochodem :)

Na terenie rezerwatu znajdują się zagłebienia wypełnione wodą - najprawdopodobniej kratery uderzeniowe po spadku meteorytu (wg. informacji ze ścieżki dydaktycznej).

Po krótkim spacerku w rezerwacie polecam wizytę w instutucie geologii. Instytut należy do UAM i posiada małą wystawkę na temat meteorytu Morasko.

Model kraterów z wystawki w instytucie geologii.

Przecięty jeden z meteorytów znaleziony na terenie rezerwatu Morasko.

Jest wiele ciekawych stronek na sieci na temat meteorytu Morasko i rezerwatu, także nie będę się rozpisywać, szczególnie że strony te stworzone są przez osoby dużo bardziej kompetętne w dziedzinie meteorytów :) Także ograniczę się do podania paru linków:

wiki meteoritica

Meteoryt Morasko na wikipedii

Meteoryt Morasko

Jedyne co moge dodać od siebie to tyle że chętnie widziałabym to miejsce skomercjalizowane w podobny sposób jak krater w Arizonie. Amerykanie obok krateru postawili multimedialne muzeum na temat pochodzenia meteorytów, planetoid, meteorów, meteorytów itp. a obok krateru zrobili ścieżkę dydaktyczną. Do tego w muzeum znajduję się małe kino w którym ogląda się filmiki popularno-naukowe. Bardzo fajne miejsce. Myśle że odpowiednia ilość materiału do takiego muzem znalazłaby się i w Poznaniu. Kto jest za? ręka do góry! :))))

wakacje

2012-09-13T21:38:00.002+02:00

Na czas wakacji zawieszam bloga astronomicznego :) Polecam za to sledzic nas na wakacyjnym rajdzie samochodow komunistycznych z Katowic do Grecji na blogu Ani:

http://www.krokodylteam.blogspot.com/

Mam nadzieje ze autko sie jakos dokula tam i spowrotem. Czytajcie nasze przygody na bierzaco na blogu Krokodyl Team. A jesli idzie o astronomie to ciesze sie bardzo z wstapienia Polski do ESA a reszta po powrocie z wakacji, no jak nas serbskie komary nie wykoncza ;)

Już niedługo czas obserwować Perseidy!

2012-08-10T14:43:00.002+02:00

Tym razem bedzie bardzo krótko: szykujcie sie na Perseidy (rój meteorów) już w ten weekend!!!!

Czyli poprostu fajny pomysł na spędzenie letniego wieczoru/nocy oglądając niebo z darmowym pokazem fajerwerków ;).

Składanka 253 meteorów obserwowanych w 2007 roku.

Czym są Perseidy?

Perseidy to najbardzej znany rój meteorów (obserwowany już 2000 lat temu!). Meteory to potocznie tzw. spadające gwiazdy. W czasie maksimum Perseidów występuje nawet od 60 do 100 jasnych meteorów na godzinę. Deszcz/rój Perseidów można obserwować co roku mniej więcej od 23 lipca do 22 sierpnia. Maksimum przypada na 11, 12 sierpnia, czyli noc sobotnia i niedzielna w tym roku.

Konstelacja Perseusza

A dokładniej w Polsce maksimum przypada w nocy z 11 na 12 w godzinach 23:00-4:30. Akurat tak się składa że Księżyc nie będzie zbytnio przeszkadzał (24% tarczy). Także bardzo dobre warunki do obserwacji.

Skąd nazwa Perseidy?

Nazwa roju pochodzi od gwiazdozbioru Perseusza, z której to meteory z tego roju zdają się wybiegać. A tak naprawdę jest to poprostu punkt perspektywistyczny. Coś w rodzaju jeśli patrzymy na szyny kolejowe to one również zdają się wybiegać z jednego punktu. W przypadku meterów ten punkt nazywa się radiantem.

Skąd tak naprawdę biorą się Perseidy?

Każdego roku Ziemia na swojej orbicie wokół Słońca natrafia na cząski pyłu oraz gruzu (tzw. meteoroidy) pozostawionego przez kometę Swift-Tuttle. Cząstki te spalają się podróżując przez atmostferę (meteory, spadające gwiazdy). Są na tyle małe że większość z nich rozpada się lub spala całkowicie. Od czasu do czasu niewielkie pozostałości kawałki docierają na powieszchnię Ziemii (tzw. meteoryty).

Jak obserwować?

Skoro maksimum przypada na weekend to polecam wylęgnąc na dachy, wszelkie górki i poobserwować, nie ma wymówek! Zaopatrzyć się w kocyk i termos z kawą. Nie potrzeba żadnego specjalistycznego sprzętu. Najlepiej wybrać miejscówkę z dala od świateł miejskich, ale jeśli nie ma takiej możliwości to można wybrać się np. do pobliskiego parku, byleby drzewa nie zasłaniały zbytnio widoku. Najlepiej patrzeć trochę od radiantu. Osobiście liczę że uda mi się zobaczyć co jaśniejsze meteory z centrum Paryża. Zobaczymy, niestety nie mam możliwości wyjazdu za miasto....

Także polecam, polecam, gorąco polecam oglądać meteory w ten weekend! Darmowy show na niebie!

Wygrzebywanie archiwalnych obserwacji

2012-07-23T15:36:00.000+02:00

Muszę się przyznać że ostatnio naprawdę nie chciało mi się pisać :) Po pierwsze stress i organizacja obrony rozprawy doktorskiej, po drugie projekt w Paryżu, po trzecie wakacje, i po czwarte wszechobecny leń :) Ale już się poprawiam, tym razem napiszę troszkę o użytyczności starych obserwacji wykonanych na kliszach fotograficznych. Temat związany z warsztatami w Paryżu, które przy okazji jeszcze przed obroną zaliczyłam.

W zamieszchłych czasach, (których osobiście nie pamiętam) obserwacje astronomiczne czy to przeznaczone do astrometrii (wyznaczenia położenia obiektów astronomicznych na sferze niebieskiej) czy fotometrii (wyznaczania jasności tych obiektów) czy nawet spektroskopii (obserwacje widma) wykonywało się na kliszach fotograficznych. Osobiście nigdy nie wykonałam tego typu obserwacji, ponieważ kiedy spotkałam się z astronomią obserwacje były już wykonywane przy użyciu CCD (ang. charge coupled device) czyli czegoś w rodzaju znacznie ulepszonej matrycy w aparacie cyfrowym. Kamery CCD używane są do dziś i w zasadzie stanowią podstawowy sprzęt astronomiczny. Kamery CCD maja wiele zalet, jedna z najważniejszych moim zdaniem jest cyfrowość! :) Ale zostawmy CCD i wróćmy do kliszy.

Planeta karłowata Pluton została odkryta przy pomocy obserwacji na kliszach fotograficznych.

A to ja przy wjeździe do obserwatorium Lowell'a.

Pierwszy raz klisze fotograficzne zastosowano w astronomii w latach 1850-tych (ostatnie klisze astronomiczne były wyprodukowane gdzieś w końcówce lat 1990-tych). Dzięki użyciu klisz udało się na przykład odkryć karłowatą planetę Pluton w obserwatorium Lowell'a (Arizona, USA), a także wiele planetoid. W latach 1950-tych oraz 80-tych wykonano wielkie przeglądy nieba (Palomar Oschin Sky Survey), wykonując obserwacje przglądowe dużych części sfery niebieskiej. Właściwie wszystkie obserwatoria na świecie wykonywały obserwacje na kliszach fotograficznych. Większość z tych obserwacji nadal istnieje, stare klisze przechowywane są byćmoże gdzieś na strychach lub piwnicach obserwatoriów. I tutaj dochodzimy właśnie do sedna sprawy.

Poznieważ okazuje się że do detekcji pewnych powolnych procesów i zjawisk astronomicznych, wymagane są obserwacje wykonane na przestrzeni wielu lat a nawet wieków, czas więc wygrzebać stare klisze i zobaczyć co jeszcze da się z nich wycisnąć.

Archiwalny sprzęt do pomiarów klisz fotograficznych (obserwatorium Sydney).

Często okazuje się że nowe, dużo bardziej precyzyjne i dokładniejsze obserwacje wykonane w ciagu krótszego okresu czasu wnoszą mniej do poznania danego zjawiska astronomicznego niż stare, mniej prezycyjne i mniej dokładne obserwacje wykonane na przykład 50-60 lat temu. Problem z starymi obserwacjami jest taki że im dalej cofamy się w czasie, tym większe są błedy pomiarowe, niezbędne jest więc ponowne wymierzenie pozycji obiektów na kliszach.

Dlatego też rozpoczyna się szukanie i skanowanie (dla uzyskania wersji cyfrowej i lepszej dokładności pomiarowej :) ) starych klisz fotograficznych, które zawierają ciakawe informacje. Zasadniczo każda klisza zawiera jakieś informacje, ale okazuje się że starych klisz fotograficznych jest tak wiele, że w pierwszej kolejności skanuje się te które byćmoże pomogą w rozwikłaniu jakiś konkretnych problemów.

Skaner starych kliszy fotograficznych wersja Belgijska.

Jeden z najciekawszych skanerów oraz biblioteka klisz znajduje się w królewskim obserwatorium w Belgii. Skaner nazywa się DAMIAN i znajduję się w pomieszczeniu w którym utrzymuje się stałą temperaturę. Ogólnie przedstawiony sprzęt, proces redukcji i pomiaru wyglądał na bardzo zaawansowany technologicznie. Dla porównania rosjanie przedstawili referat gdzie jako skanera użyto aparatu fotograficznego ;) Oczywiście uzyskując zdecydowanie mniejszą dokładność, ale i tak ulepszając pomiary w porównaniu z oryginalnymi. Ogólnie rzecz biorąc ciekawy temat i ciekawe co ludziska potrafią z tych kliszy wyciągnąć.

I na koniec bonus a nawet dwa:

Pierwszy to filmik ilustrujący odkrywanie planetoid od roku 1980 (czyli prawie końcówka klisz fotograficznych) do roku 2010. Video zostało wykonane przez Scott Manley'a z observatorium Armagh. W rogu pokazany jest czas. Nowo okryte planetoidy podświetlają się na biało po czym przechodzą w inne kolory w zależnośći od rodzaju orbity. Na czerwono pokazane są planetoidy przecinające orbitę Ziemii, na żółto zbliżające się do Ziemii, a na zielono wszystkie inne. W środku mamy oczywiście Słońce, zaznaczone są też orbity planet. Warto zauważyć że najwięcej planetoid odkrywanych jest z Ziemii w kierunku przeciwnym do Słońca (spójrz na pozycję Ziemii oraz zaznaczonych na biało nowo odkrywanych planetoid).

I bonus numer 2: Fotka z kapeluszem doktorskim i mieczem :)

Obrona rozprawy doktorskiej w Finlandii

2012-06-30T20:15:00.002+02:00

No to do rzeczy :) w końcu ukończyłam i obroniłam moją rozprawę doktorską. Załęło mi to prawie 5 lat w ciągu których sporo podróżowałam. Podróżowanie zaczęło się właściwie już wcześniej, ale o tym może innym razem. W czasie trwania moich studiów doktorandzkich mieszkałam w 4 rożnych krajach (włączając Finlandię, Stany Zjednoczone, Hiszpanię oraz Francję), co razem z wcześniejszymi przygodami daje 6 krajów nie licząc Polski w ciągu 8 lat. Najwięcej czasu i z największym sentymentem będę napewno wspominać kraje skandynawskie (gdzie przebywałam najdłużej) oraz USA.

Dzięki wyjazdom na konferencje, warsztaty, oraz inne spotkania udało mi się też zwiedzić sporą część Europy i świata, włączając 5 różnych kontynentów. Ale dosyć z tymi przechwałkami czas opisać jak wyglądała sama obrona.

Żeby obronić doktorat w Finlandii należy:

1. opublikować minimum 3 artykuły (jako pierwszy autor) w międzynarodowych czasopismach, moja rozprawa zawierała 5 artykułów,

2. uzyskać 60 punktów ECTS na wybranych kursach dla doktorantów,

3. napisać i obronić rozprawę doktorską, sama rozprawa składa się z artykułów (patrz punkt 1) oraz wstępu do pracy. Praca musi być zaakceptowana przez dwóch recenzentów. Wszystkie prace dostępne są przez system e-thesis online, moją też można tam odnaleźć.

Sama obrona może trwać do 6-ciu godzin, moja trwała prawie 3 godziny, co i tak było morderczo długo :) przynajmniej dla mnie. A pokolei wygląda to mniejwięcej tak

Cisza przed burzą na wydziale fizyki.

Tytuł mojej pracy to "Asteroid astrometric and photometric studies using Markov chain Monte Carlo methods", czyli generalnie coś w rodzaju "Astrometryczne i fotometryczne badania planetoid przy użyciu metod Monte Carlo łańcuchów Markova".

Wszystko odbywa się bardzo formalnie, włączając określone zdania do wypowiedzenia przez określone osoby oraz wstawanie/siadanie w odpowiednich momentach. Po rozpoczęciu rozprawy przez kustosza nastepuje najpierw 20 minutowa prezentacja wykonanych badań.

Po prezentacji tzw. oponent (po lewej) najpierw wygłasza krótkie oświadczenie wyjaśniające czego dotyczyła praca i co zostało zrobione. Następnie przechodzi do bardziej szczegółowych pytań. Moim oponentem był prof. Gonzalo Tancredi z Urugwaju, który specjalnie na tą okazję przyleciał do Helsinek. Oponentem może być tylko osoba nie związana (przez publikacje lub wspólne projekty) z kandydatem na doktora.

No i tak mnie grilował przez 2 godziny gdzie musiałam odpowiadać na różnego typu pytania od bardzo ogólnych dotyczących ogólnych wiadomości na temat planetologii do bardziej szczegółowych dotyczących moich własnych publikacji i uzasadniających co, jak i dlaczego właśnie tak zostało zrobione. W części ogólnej było bardzo dużo pytań z obiektów transneptunowych którymi właściwie się nie zajmowałam ale są one ulubionym tematem oponenta.

Ostatnie oświadczenie oponenta, gdzie rekomenduje zaakceptowanie pracy doktorskiej przez komisje egzaminacyjna.

No i co ja tu dalej miałam mówić? trzeba było spojrzeć na kartkę z instrukcją obsługi A no tak, zapytać czy ktoś z obecnych na sali ma jakieś dodatkowe pytania lub komentarze. Zazwyczaj nikt nie ma. Z reszta po 3 godzinach siedzenia na sali każdy tylko marzy o tym żeby to już się skończyło. Dodatkowo jeśli ktoś nie zgadza się z przedstawionymi badaniami nie pisana umowa mówi że tego typu osoba nie powinna się pojawić na uroczystościach i świętowaniu po obronie, więc raczej nikt sie specjalnie nie wyrywa z komentarzami :)

Jeśli nie było pytań (a nie było) to kustosz kończy rozprawę i wychodzimy na zewnatrz, ciekawe jest to że nie bije się braw w żadnym momencie. Zapomniałam jeszcze dodać że jest określony porządek wchodzenia i wychodzenia z sali. Na początku kandydat na doktora, później kustosz a na końcu oponent. Główna rolą kustosza jest poprowadzenie obrony i w razie potrzeby rozdzielenie oponenta i kandydata gdyby doszło do rękoczynów. To wywodzi się z czasów zamierzchłych, gdzie kustosz nawet posiadał miecz do rozdzielenia oponenta i kandydata na tytuł doktora.

Tutaj już zbieram gratulacje i kwiaty.

Po obronie kawa i ciasto dla wszystkich którzy zjawili sie na obronie.

Od lewej ja, pożniej oponent, szef jednostki geofizyki i astronomi oraz kustosz.

Wygłodniali studenci w kolejce po ciasto :)

Wieczorem odbywa się uroczystka kolacja tak zwana Karonkka (nazwa ma zwiazek z słowem ukoronowanie). Kolacja wydawana jest na cześć oponenta. I tutaj też jest bardzo oficjalnie włączając przemówienia i wznoszenie toastów. Ciekawostką jest to że dzień po obronie i karonce dowiedziałam się że w tej samej restauracji, w tym samym czasie przebywała podobno Pani Hillary Clinton.

Z zadowolonymi rodzicami, którzy na tą okację zawitali do Helsinek, z czego bardzo się ucieszyłam!

No i ostatnia fotka po Karonce, przed fontanną Havis Amanda w centrum Helsinek.

Po obronie i uzyskaniu tutułu doktora przysługuje mi kapelusz z emblematem Uniwersytetu Hesińskiego a także....

miecz, który wygląda jak po lewej. Po oficjalnej ceromoni, która odbywa się raz na 4 lata jestem uprawniona do noszenia kapelusza oraz miecza :)
Następna ceremonia chyba za rok, więc będzie trzeba wrócić do Helsinek na tą okazje :)

Ogólnie rzec biorąc byłam bardzo zestresowana przed samą obrona i w trakcie mojej prezentacji, ale potem już mi ciśnienie lekko zeszło przy zadawaniu pytań :) To ciśnienie właściwie schodziło do kilku dni po obronie :) Muszę przyznać że parę ostatnich miesięcy, a właściwie cały ostatni rok był dla mnie naprawdę trudny pod wieloma względami, organizacyjnie (3 przeprowadzki, Helsinki, Wyspy Kanaryskie oraz Paryż), oraz naukowo (uczenie się nowych instrumentów dla obsługi nordyckiego teleskopu optycznego, nowy projekt w Paryżu oraz kończenie pracy w tym samym czasie). Z drugiej strony jestem wdzięczna za wszystkie okazje i możliwości, które mam nadzieję dobrze wykorzystałam.

Dziękuję wszystkim którzy trzymali za mnie kciuki!

Tranzyt Wenus już niedługo

2012-06-03T16:14:00.002+02:00

Przejście Wenus w 2004.

Za kilka dni, tj. 6-tego czerwca 2012 nad ranem będzie miało miejsce bardzo rzadkie zjawisko astronomiczne - przejście Wenus na tle tarczy Słońca. Przejścia Wenus są niezwykle rzadkie i często występują w parach. Pojedyńcze zjawiska w parze są oddalone o ok. 8 lat od siebie, a pary o ponad wiek. Poprzednie miało miejsce w 2004. Kolejne bedzie miało miejsce dopiero w roku 2117 a później 2125, czyli wiekszość z nas najprawdopodobniej nie będzie miało okazji tego zobaczyć. Dla wszystkich Poznaniaków od razu polecam wskoczyć na wykład otwarty na ten temat na wydziale Fizyki UAM 5-tego czerwca - wiecej info tutaj. Dla nie-poznaniaków tej stronce można sprawdzić gdzie organizowane są pokazy, bądź wykłady na temat przejścia Wenus.

Poprzednie obserwowane przejścia Wenus miały miejsce w latach: 1639 - pierwsze (naukowo) obserwowane przejście Wenus; 1761 oraz 1769 - wielka ekspedycja obserwacyjna; 1874 oraz 1882 ; 2004.

Ciekawa jest historia ekspedycji z 18-tego wieku. Właśnie w 18-stym wieku astronomie zorganizowali wielka międzynarodową kampanię obserwacyjną. Była to byćmoże pierwsza tak szeroko zakrojona współpraca pomiędzy naukowcami z wielu krajów, narodowości, religii i dlatego tak interesująca. Do pokonania było wiele przeszkód włączając wojny i epidemie.

Głównym powodem do obserwacji prześcia Wenus w tym czasie było ulepszenie nawigacji oraz okreśnienie wielkości Układu Słonecznego. Dla okreśnienia wielkości Układu Słonecznego a dokładniej mówiąc odległości Ziemia-Słońce niezbędne były obserwacje z różnych miejsc na kuli Ziemskiej. Przy pomocy prostych zależności można było później wyznaczyć tą odległość. Także trzeba było się zorganizować, wybrać najlepsze miejsca do obserwacji i wysłać ekspertów.

W ekspedycjach tych wzieła udział Wielka Brytania, Francja, Szwecja, Rosja, USA, Dania. Astronomom udało się jakoś przekonać rządy swoich krajów do wyłożenia sporych sumek na wyprawy oraz sprzęt. W większości motywacją było oczywiście ulepszenie nawigacji, ale na przykład Katarzyna II Wielka chciała zbliżyć Rosję do Europy i udowodnić że rosjanie to nie tylko banda pijaków, plebeuszy i prostaków (no może trochę mnie tu poniosło ale coś w tym rodzaju) :) i nie odstają od świata nowoczesnego.

Mapa Thaiti wykonana przez kapitana James'a Cook'a.

Podróżowanie w tym czasie nie było łatwe i wszystkie z ekspedycji napotkały na mniejsze lub większe problemy. Niektórzy wręcz odmawiali uczestnistwa w wyprawach (można się domyślić co groziło za odmowę), które w tych czasach były na prawdę niebezpieczne (piractwo itp.). Niektórym się poszczęściło i wysłani zostali na Thaiti (słynna wyprawa kapitana Cook'a) a inni do Laponii, gdzie narzekali na mróz i na brzydkie kobiety ;)

Guillaume Le Gentil

Ciekawa jest historia francuskiego uczonego Guillaume Le Gentil, który to został wysłany do Indii ażeby wykonać obserwacje z francuskiej kolonii miasta Pondicherry. Kiedy udało mu się dopłynąć na miejsce okazało się że kolonia została opanowana przez anglików i Guillaume został odesłany na francuską wyspę Mauritius. Przejście Wenus miało miejsce w czasie kiedy Guillaume przebywał na oceanie i ze względu na to nie wykonał obserwacji.

Nie wszystko było jednak stracone, bo następne przejście miało nastąpić 8 lat później. Guillaume postanowił więc przeczekać 8 lat w okolicy na następne zjawisko. Plan był taki żeby przeczekać i wykonać obserwacje z Manilii. Niespodziewanie Pondicherry wróciła pod panowanie Francuskie i Guillaume dostał rozkaz wykonania obserwacji z tej miejscowości. Nieszczęśliwie dla niego w dniu przejścia Wenus w Pondicherry niebo było pochmurne i padało, nie dało się więc wykonać obserwacji. Guillaume miał więc niezwykłego pecha i przeoczył obydwa zjawiska. Na tym nie kończy się jego pasmo niepowodzeń. Po powrocie do domu okazało się że nie tylko stracił swoją pracę ale także uznano go za nieżyjącego. W późniejszej serri procesów sądowych musiał udowodnić swoją egzystencję. Czasy nie były łatwe ;)

Innym bardziej się poszczęściło. W 1761 wykonano łącznie 120 obserwacji, a osiem lat później łącznie 150. Odległość Ziemia-Słónca wyznaczona na podstawie tych obserwacji wynosiła 151-155 milionów kilometrów. Obecna wartość jednostki astronomicznej (średniej odległości Ziemia–Słońce) to około 149.60 milionów kilometrów. Wyprawy zaowocowały nie tylko znajomością jednostki astronomiczej ale również wieloma innymi znaleziskami w postaci nowych gatunków zwierząt, roślin, dokładniejszymi mapami itp.

Historie wszystkich tych wypraw oraz ludzi z nimi powiązanych są naprawde bardzo ciekawe. Nie sposób tu o wszystkich wspomnieć, więc polecam na przykład książkę pt. "W pogoni za Wenus" ("Chasing Venus") Andrea Wulf.

No i zachęcam bardzo do uczestnistwa w wykładzie otwartym (darmowym!) na wydziale Fizyki UAM 5 czerwca, gdzie na pewno wszystko będzie bardzo ciekawie przedstawione!

Sama bym się zresztą wybrała gdyby moja lokalizacja była bardziej sprzyjająca :) Muszę szukać, może u żabojadów też coś zorganizują w jakimś sensownym języku :)

Paryski kontra Greewich południk zerowy

2012-05-06T17:43:00.001+02:00

Obserwatorium astronomicze w Paryżu.

No to jestem w Paryżu. Stresu wielkiego związanego z przeprowadzką nie było, głównie dlatego że Obserwatorium Paryskie i część jego pracowników była mi dobrze znana przed przyjazdem. Pierwsze dni minęły więc zupełnie na luzie, także dzięki Reginie która pomogła mi z sprawami praktycznymi - wielkie dzięki! Korzystając z pierwszej okazji przeszłam się po zabytkowym obserwatorium, zasadniczo po to żeby sfotografować wieżę Eiffla z dachu głównego budynku. Spacerując w stronę tego budynku zwrócono mi uwagą na medalion Arago i przypomniała mi się dawno już zapomniana historia Paryskiego zerowego południka. Poszperałam, popytałam i doczytałam troszkę i wychodzi na to że jest to w sumie historia bardzo ciekawa.

Południk w Greewich (Londyn), każdy pewnie kojarzy. W 1884 południk Greenwich został wybrany (w drodze głosowania) przez międzynarodową społeczność południkiem zerowym, czyli południkiem odniesienia dla kreślenia map i nawigacji morskiej (z południkiem zerowym związane są też strefy czasowe). W głosowaniu tym wzięło udział 25 narodów. 22 głosowały na tak, Francja wstrzymała się od głosu, ze względu na ich własny południk zerowy, w Paryżu, który konkurował z tym w Greenwich. Południk Paryski został wyznaczony trochę wcześniej od tego w Greenwich. Greenwich został jednak przegłosowany głównie przez to że był częściej używany i akceptowany przez większą część społeczności (duże znaczenie miały tu kolonie brytyjskie i stany). Francuzi nie pogodzeni z wynikami głosowania przez wieki nadal używali południka w Paryżu jako południk odniesienia dla map (podobno niektórzy nadal go używają :) ).

Ogólny wniosek jest taki, że gdyby nie angielska kolonizacja, południk zerowy byłby w Paryżu :)

Paryskie Obserwatorium (XVIII wiek).

Historia powstania samego Paryskiego obserwatorium też wiąże się z południkiem. W 1666 Louis XIV zatwierdził budowę obserwatorium Paryskiego 20 stopni od południka Ferro (wcześniej używano południka Ferro jako południk odniesienia, południk Ferro znajduję się na wyspie El Hierro w archipelagu wysp kanaryskich! :) czyli wcale nie tak daleko od La Palmy). Później obliczono że Paryskie obserwatorium znajduje się tak naprawdę 20° 23' 9" na wschód od południka Ferro. Ponieważ jednak Paryż miał być punktem odniesienia, definicja południka Ferro pozostała: 20 stopni od Paryża. Trochę później Francois Arago wyznaczył południk Paryski z jeszcze większą precyzją. I właśnie na jego cześć wykonano 135 medalionów z bronzu z jego nazwiskiem i umieszczono na uzgodnionej lini południka przechodzącego przez Paryż. Jeden z tych medalionów znajduje się tuż przed obserwatorium. Pozostałe można odnaleźć spacerująć wzdłuż południka z jednego końca miasta na drugi. Jeden z medalionów również znajduje się przed muzeum Louvre. Także jakby ktoś w te okolice zglądał to szukać medalionu.

Jeden z medalionów Arago.

A skad wogóle wzięło się to całe zamieszanie z południkami? A to jak zwykle, czyli potrzeba matką wynalazku. Nawigacja na lądzie w tych czasach była raczej łatwa, jeśli natomiast chodzi o nawigację na morzu, to tu zaczynały się schody. Wyznaczanie szegokości geograficznej polegało na obserwacji wysokośći górowania Słońca. Wyznaczanie długości było natomiast bardziej skomplikowane i dokładne metody wyznaczania długości poprostu nie istniały. W konsekwencji prowadziło to często do błędnego wyznaczania pozycji na morzu, czyli pływania prawie na ślepo, a co za tym idzie często mijania się z celem podróży, wydłużania czasu trwania podróży (przy ograniczonych zapasach żywieniowych) a w najgorszych wypadkach do rozbicia statku o skały. Stworzenie obserwatorium w Paryżu było więc poprostu inwestycją w przyszłość i próbą ulepszenia nawigacji morskiej. Z resztą francuzi nie byli jedynymi w tym czasie którzy próbowali ulepszyć nawigację morską. Między innymi władcy Hiszpanii, Holandii oraz Anglii wyznaczyli wysokie nagrody za odkrycie praktycznej i dokładnej metody obliczania długości geograficznej na morzu. Do wyznaczania długości geograficznej na morzu potrzebny był czas lokalny oraz czas odniesienia (jakiegokolwiek miejsca ze znaną długością geograficzną). Normalne było więc że na każdym statku były dwa zegary, jeden wskazujący czas południka odniesienia a drugi czas lokalny statku. Zegar wskazujący czas lokalny musiałbyć codziennie przestawiany w momencie górowania Słońca (czyli w samo południe). Różnica między czasem lokalnym a odniesienia daje nam rożnice w długości geograficznej. Jeden pełen obrót Ziemii (360 stopni) to około 24 godziny. Jedna godzina to 1/24 pełnego obrotu czyli jakieś 15 stopni.

Problem polegał na tym że wiele czynników (takich jak zmiana temperatury czy ciśnienia) wpływało znacząco na zegary produkowane w tamtych czasach, podując ich przyspieszenie lub zwolnienie. Zegar z czasem południka odniesienia często pokazywał więc zły czas, a co za tym idzie prowadził do błędów w obliczaniu długości. Problem tez został rozwiązany przez Johna Harrisona który wynalazł pierwszy dokładny zegar który mogł być używany na statkach i zgarnął przy tej okazji 20 tysięcy funtów (jakies 3 miliony funtów w przeliczeniu na dzisiaj według wikipedii). Trzeba dodać że John nie był astronomem, tylko zwykłym cieślą. Do tego na przykład Issac Newton był przekonany że wynalezienie takiego zegaru jest niemożliwe. No ale jednak się udało, zacytuję więc na koniec "jeśli coś jest niemożliwe, to trzeba znaleźć kogoś kto o tym nie wie -przyjdzie i to zrobi!"

A tutaj jest mapa z lokalizacją wszystkich medalionów, także można wklepać w GPS i przejść się tym szlakiem.

"Iron sky" moim okiem

2012-05-02T11:03:00.002+02:00

Tydzień w Helsinkach przed przeprowadzką do Paryża, no i jak tu nie zobaczyć nowego fińskiego produktu eksportowego. Czyli po telefonach Nokia i grze "angry birds", nadszedł czas na film science fiction. Produkcja zatutułowana jest "Iron sky" i opowiada historię nazistów którzy po zakończeniu wojny zaszyli się na Księżycu (a dokładniej po jego ciemnej stronie) przeczekując na dobry moment żeby ponownie zaatakować i zdobyć całą Ziemię. 70 lat w izolacji i braku dostępu do nowości nie sprzyja rozwojowi technologicznemu. Nazistowskie statki kosmiczne oraz baza na Księżycu wyglądają jak wyjęte z lat 40/50. Nie jest to steam punk, ale jakoś tak mi się kojarzy :) Zwiastun filmowy ponizej.

Generalnie ciekawy pomysł i świetna lekka komedia (przestaje wątpić w to że Finowie mają poczucie humoru). Poza około 1,5 godziny śmiechu są też malutkie naukowe wtopy typowe dla filmów s-f.

Po pierwsze nie realne sceny batalistyczne w przestrzeni kosmicznej. Dwie najbardziej popularne wtopy, czyli dźwięk w próżni (dźwięk nie ma jak się rozprzestrzeniać w próźni) oraz ekspozje z płomieniami w próżni (do tego typu eksplozji potrzebny jest tlen) możemy znaleźć także w filmie Iron Sky. Ale są też przykłady poprawne - scena w której astronauta James Washington otwiera właz wylotowy i prawie umieraja wraz z nazistowską nauczycielką Renate Richter jest bardzo dobrze zrobiona. Wyciszenie dźwięku, reakcja organizmu oraz "zasysanie" na zewnątrz zrobione tak jak powinno być.

Kolejna wtopa to grawitacja. Na statkach kosmicznych i to po obu stronach nazistowskiej i UN (np. podróż Klausa Adlera z Ziemii na Księżyc albo Vivian Wagner na pokładzie amerykańskiego statku) nie ma stanu nieważkości. Sceny na Księżycu też nie są pod tym względem zbyt przekonujące. Pojazdy oraz osoby poruszają się jakby grawitacja Księżyca była taka sama jak Ziemii. Dodatkowo wpływ mniejszej grawitacji na organizm człowieka nie został przedstawiony. Po 70 latach na Księżycu kości oraz mięśnie musiały to odczuć. Z jednej jednak strony ten aspekt mogłby zostać w jakiś sposób wytłumaczony przez opanowanie technologii niezbędnych do wytworzenia sztucznej grawitacji przez obie strony, podobnie z dostarczaniem lub produkowaniem powietrza na bazie Księżycowej.

Sam czas podróży Księżyc - Ziemia wydaje się dość realny. Misji Apollo 11 zajęło to prawie 3 dni i 4 godziny i 3 dni na powrót (rok 1969). Apollo 13 podróżował na orbitę wokól Księżyca i spowrotem na Ziemię prawie 6 dni (rok 1970). W 2006 misji New Horizon podróż na Księżyc zajęła trochę ponad 8,5 godziny.

Po trzecie nie chce mi się wierzyć że ze zniszczonej bazy na Księżycu nie wyciekła atmosfera! :)

Ale ogólnie zachęcam do oglądania, szczególnie jeśli macie jakieś pojęcie na temat fińskiej mentalności i poczuciu humoru. Osobiście mój ulubiony kawałek tego filmu to moment w którym amerykańska pani prezydent pyta kto nie uzbroił swoich satelitów? :) Zgadnijcie kto!

Wydobywanie surowców z planetoid - fikcja czy szansa?

2012-04-26T14:28:00.000+02:00

Astronomia (a w tym planetologia) należy do tak zwanych nauk podstawowych. Nauki podstawowe nastawione są na zdobywanie fundamentalnej wiedzy a nie na rozwój technologiczny czy praktyczne zastosowania uzyskanej wiedzy. Jak się jednak okazuje na przykład badania planetoid mogą mieć bardzo realy wpływ na nasze życie.

Po pierwsze badania dynamiki planetoid pokazały że niektóre z planetoid bliskich Ziemii mają nie zerowe prawdopodobieństwo zderzenia z Ziemią. Nie da się ukryć iż tego typu zagrożenie może mieć dość bezpośredni wpływ na przyszłość nawet całej rasy ludzkiej. Spokojnie, od razu dodaje, że w chwili obecnej nic nam nie grozi!

Po drugie badania fizyczne planetoid wykazały iż niektóre z tych obiektów posiadają złoża i surowce ważne dla eksploracji przestrzeni kosmicznej ale także dla rozwoju naszego przemysłu i technologii. W szczególności niektóre planetoidy są bogate w cenne metale, takie jak złoto, platyna, iryd, osm, rod czy ruten. Wiele z nich to złoża dużo bogatsze od nalepszych rud na Ziemii (niektóre posiadają złoża metali nawet do 100 ppm, co stanowi 10-20 razy większą zawartość metali niż w najbogatszych rudach na Ziemii). Panie i panowie z NASA obliczyli że pas główny planetoid posiada złoża surowców warte okolo 100 bilionów dolarów na każdego człowieka na Ziemii (a jest nas około 6 bilionów). Na przykład planetoida Psyhe zawiera 10 do potęgi 20-stej kg niklu, co jak sugeruje NASA powinno wystarczyć całej ludzkości na kilka milionów lat! Także zasoby są i to dość spore. Zasoby te mogłyby zostać wykorzystane na przykład kiedy złoża na Ziemii zostaną juz wyekplatowane (co jak sugerują agencje rządowe w zasadzie mogłoby nastąpić nawet za jakieś 60 lat).

Innym ważnym surowcem dostępnym na planetoidach jest woda (w postaci lodu!). Woda jest podstawowym elementem niezbędnym dla życia. Ta zawarta w planetoidach mogłaby okazać się bardzo przydatna przy uzupełnianiu zapasów dla misji podobnych do na przykład międzynarodowej stacji kosmicznej albo przy kolonizacji Księżyca. Woda jest często również niezbędna w przemyśle. W Układzie Słonecznym woda jest jednym z głównych składników wielu komet. Wiele z planetoid tak zwanych trojańczyków Jowisza również jest podejrzewane o posiadanie wody. Także pytanie o to czy lód ten nadaje się do drinków typu gin & tonic może już nawet nie wydawać się tak absurdalne ;)

Do niedawna wydobywaniem surowców z planetoid zainteresowane były tylko agencje kosmiczne takie jak amerykańska NASA czy europejska ESA. Wczoraj jednakże firma nazwana Planetary Resources (w wolnym tłumaczeniu Zasoby Planetarne) ogłosiła rozpoczęcie działalności nastawionej na eksploracje planetoid pod względem ich zasobów naturanlych. Założycie to Larry Page, Eric Schmidt, James Cameron, and Ross Perot Jr., co oznacza ogromny kapitał.

Na chwile obecną plany te wydają się bardzo ambite, a niektórzy naukowcy sugerują nawet że nie realne. Rzeczywiście wygląda to trochę jak fikcja naukowa. Opłacalność takiego przedsięwzięcia jest pod znakiem zapytania. Budowa i wysłanie misji kosmicznych wiąże się z astronomicznymi kosztami, które na chwile obecną przekraczałyby wartość materiału który możemy przywieź na Ziemię. Trzebaby więc najpierw znacznie obniżyć koszty misji kosmicznych (takie tanie line, tyle że kosmiczne ;)). Oczywiście istnieje też opcja sprowadzania tych materiałów na niskie orbity (lub orbity wokól innych planet i księżycy) i wykorzystania ich już w przestrzenii kosmicznej.

Technicznie obie te opcje są bardzo skomplikowane. Po pierwsze planetoidy są dosyć małe (największa planetoida - Ceres ma około 1000 km średnicy), co oznacza niską grawitacje i bardzo utrudnia lądowanie. Z drugiej strony oznacza to że przemieszczanie wydobytych materiałów (w środowisku mikro grawitacji) powinno być ułatwione. W pierwszej kolejności celem na pewno będą tak zwane planetoidy bliskie Ziemii (ang. Near Earth Asteroids, w skrócie NEA), ze względu na bliskość. Szczególnie interesujące są obiekty z niską prędkością względną, co znacznie ułatwia lądowanie i transport.

Po drugie znane nam metody wydobywania surowców na Ziemii musiałyby zostać dostosowane do środowiska planetoid. Złoża na niektórych planetoidach mogą być schowane głęboko pod powieszchnią co może dodatkowo utrudniać ich wydobycie. Dyskusje na temat metod wydobycia z resztą toczą się nie od dziś. Górnictwo odkrywkowe, wydobycie wał, magnetyczne grabienie, ogrzewanie, co byłoby najlepsze? Wysyłać górników czy maszyny? ;) W każdym razie wygląda na to że górnictwo ma przyszłość :)

Po trzecie przetworzenie surowych materiałów w użyteczne (np. paliwo) w przestrzeni kosmicznej może również okazać się technicznie problematyczne (dostępność wszystkich niezbędnych surowców oraz energii). Jeśli jednak by się to udało, koszty misji kosmicznych byłyby drastycznie zmniejszone. Każdy kilogram wysłany na orbitę to ogromne koszty, gdyby tankowanie odbywało się na orbicie ilość kilogramów do wysłania i koszty by zmalały.

Po czwarte nie posiadamy regulacji prawnych dotyczących planetoid. Do kogo one należą? Kto może wydobywać surowce mineralne? Na jakiej zasadzie miałoby to działać? Kto pierwszy ten lepszy? Kto pierwszy wbije słupek z flagą? Czy jak za czasów kolonializmu? Czy może odkrywcy mają pierszeństwo? A może osoby które zidentyfikowały zawartość surowców?

Pytań jest wiele. Mnie osobiście podoba się to iż temat ten został otwarty, nawet jeśli brzmi jak totalne science fiction.

Dodatkowo przy eksploracji planetoid na pewno dowiemy się wielu nowych rzeczy na temat ich powstania, powstania Układu Słonecznego, jego ewolucji, byćmoże odpowiemy sobie na pytanie transportu wody na Ziemię i wiele innych. Fazą pierwszą eksloracji bowiem muszą być badania właściwości fizycznych i poszukiwanie planetoid na których interesujące nas surowce są dostępne.

Byćmoże także próbki planetoid zostaną przywiezione na Ziemię i udostępnione do badań laboratoryjnych. W chwili obecnej nie posiadamy zbyt wiele próbek. Są oczywiście meteoryty, ale te mogły zostać zmodyfikowane podróżując z planetoidy macierzystej na Ziemię, no i oczywiście przechodząc przez atmosferę oraz spędzając czas na powieszni przed odnalezieniem. Drobne ziarna regolitu (zwietrzałej skały na powieszchnii małych ciał Układu Słonecznego) zostały przywiezione z planetoidy Itokawa przez japońskiego satelitę Hayabusa. Misja Marco-Polo (wspólny projekt Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA oraz Japońskiej Agencji Kosmicznej JAXA) ma przywieź kilka gramów materiału z którejś z planetoid bliskich Ziemii. Na obie te misje wydano/wydane zostanie setki milionów euro. Firma Planetary Resources na pewno planuje dostawę większej ilości materiału niż kilka gram. Ażeby koszty się zwróciły koszt wysyłania misji musi być drastycznie zmniejszony.

Nie mogę się już doczekać na rozwój sytuacji :)

Spot reklamowy firmy Planetary Resources (w języku angielskim) poniżej.

Historie prosto z astronomicznej linii frontu

2012-03-30T23:22:00.001+02:00

No to jestem znowu na pierwszej linii astronomicznego frontu, czyli tu gdzie wszystko się zaczyna - znaczy się moja zmiana przy teleskopie, wykonuje obserwacje w trybie serwisowym dzisiaj. Kamera CCD schłodzona ciekłym azotem, filtry i gryzmy pozmieniane i wyrównane. Pierwsze ramki do reducji tzw. biasy zrobione. Czekam na zachód Słońca.

Jeden z gryzmów

Tak przy okazji to gryzm (ang. grism) to połączenie siatki dyfrakcyjnej z pryzmatem. Polski odpowiednik tego słowa musieliśmy ostatnio wymyślić w trakcie tłumaczenia mojego wniosku grantowego na język polski :) Przy tłumaczeniu na Polski zawsze jest zabawa, bo albo nie ma polskiego odpowiednika albo nie wiem jak to przetłumaczyć żeby brzmiało sensownie. Na przykład wyszło mi "kandydat widmowy" z ang. "spectral candidate" albo ang. "...went though a number of collisions exposing their cores" przetłumaczyłam na "...doświadczyły kolizji obnażających ich jądra" Ah te dylematy językowe...

Sąsiedzi i NOT na samym szczycie.

Jeszcze parenaście minut i mogę zacząć otwierać wszystkie klapy. Pisząc to czuję się jak w rosyjskim metrze w Petersburgu lub na rosyjskiej stacji kosmicznej z filmu typu SF :). Dzisiaj siedzę tutaj zupełnie sama. Plus jest taki że mogę puścić swoją muzę naknajgłośniej jak tylko chce, sąsiedzi nie będą narzekać :) Najbliższy budynek oddalony jest o jakiś kilometr. Wszyscy obserwatorzy siedzą na fejsie i moge sobie pogadać z obsługą innych teleskopów (fizycznie najbliżej chyba siedzą włosi, później hiszpanie i angole, a po nich cała reszta). Od czasu do czasu wymieniami się informacjami o prognozie pogody, obecnych warunkach atmosferycznych, albo usterkach teleskopów. Oczywiście wszystkie problemy oraz usterki mechaniczne, elektroniczne itp. są później doskonałym argumentem w dyskusjach przy piwie pod tytułem który to teleskop jest najlepszy i która ekipa robi tu najlepszą robote (oczywiście bezdyskusyjnie wiadomo że NOT :) ). Mimo świadomości ze istnieje życie po za kopułą NOT, przy innych teleskopach nawet niedaleko, zawsze ma się jednak wrażenie że jest się samemu na pustkowiu. Minus tego jest taki że schodząc nocą do budynku serwisowego wyobraźnia (przynajmniej moja wybujała) ostro pracuje. Teren obserwatorium jest dostępny dla każdego z samochodem i słyszało się historie o zagubionych niemieckich turystach lub hipisach dobijających się do budynku serwisowego lub teleskopu :)

Swoją drogą jakiś miesiąc czy dwa temu wracając z obserwacji podrzuciłam grupę hipisów do Santa Cruz. Było około 16 a może 17 wieczorem kiedy zaczęłam wracać do Santa Cruz, zostałam dłużej bo pomagałam koledze wymienić filtry przed jego zmianą. Patrze 3 chłopaków łapie stopa, wyglądają w miarę normalnie, robi się się późno, na piechotę na pewno nie dojszliby do żadnego pobliskiego miasteczka przed zmrokiem. Myśle sobie co mi tam, podwiozę ich. Zatrzymałam się, kiedy wsiedli po samochodzie rozniósł się niesamowity smród. Głupio mi było powiedzieć śmierdzicie - wysiadać! Do tego robiło się naprawdę późno jak na zejście do jakiejkolwiek wioski, więc pomyślałam dobra jakoś dam rade. Otworzyłam wszystkie okna i jedziemy. Okazało się że jeden z nich jest z Chile, a dwóch pozostałych z Holandii, pracują na jakieś eko farmie na La Palmie. Rozumiem że mydła nie chcą używać, ale może chociaż wodą?? No nie ważne. Dopytują się czym ja się zajmuję, no to mówię że pracuję na jednym z teleskopów, no i zaczęło się.... zaczęli wyciągać historie typu piramidy i kanały irygacyjne na Marsie, twarze na Księżycu i drzewach, rząd (tylko który? :) ) na pewno coś przed nami ukrywa, bo na google sky view jest ciemna plama i tam na pewno jest dodatkowa planeta, ale rząd nie chce nas o tym poinformować i tak dalej. Więc jak do tej pory dawałam radę z smrodem to w momencie kiedy zaczęli mi opowiadać takie totalne bzdety naprawde miałam ochotę zatrzymać się z piskiem opon i powiedzieć bardzo brzydko "wypi.." :P ale tego nie zrobiłam bo jestem dobrze wychowana. Dowiozłam ich do portu i tyle. Wniosek na przyszłość: Żadnych więcej brudnych hipisów w moim samochodzie!

Dobra czas otwierać. Cały zestaw ślepych ofsetów supernowych na dzisiaj mam do zrobienia. Później dopiszę jak poszło (i co się zepsuło na teleskopach ING albo WHT ;)).

Zachód Słońca - czas zabrać się za obserwacje!

Poszło całkiem nieźle. Jeden ToO (ang. target of opportunity) czyli jak by to znowu na polski przetłumaczyć? Obiekt szansy? obiekt okazjonalny? Poza zaplanowanymi obserwacjami może się zdażyć że osoba na zmianie przy teleskopie dostanie maila z żądaniem wykonania obserwacji ToO czyli obiektu lub obiektów szansy, to znaczy takich które np. można obserwować tylko w danym momencie, lub na przykład obiekty które przechodzą jakieś zmiany wymagające pilnych obserwacji. Do ToO zalicza się na przykład obiekty które były wcześniej zidentyfikowane (np. nowa karłowata, rentgenowskie układy podwójne) oraz takie które nie były wcześniej zidentyfikowane i wymagają natychmiastowej obserwacji (np. nowe, supernowe, błyski gamma). Na NOT to głównie supernowe. Taka sieć szybkiego reagowania, ToO mają zawsze wyższy priorytet od obserwacji zaplanowanych. Przerywa się cokolwiek robiło się wcześniej i kieruje się teleskop na ToO. Mi trafiła się wczoraj supernowa, czyli do zestawu z pozostałymi obserwacjami które miałam do wykonania wpasowała się idealnie. Wykonywałam spektroskopie oraz fotometrię. Trudność w wykonaniu spektroskopii polegała na tym że trzeba było umieścić i supernową i centrum galaktyki w tym samym czasie w szczelinie do spektografii. Do tego supernowe były tak słabe że nie było ich widać na ekspozycjach (dlatego trzeba było używać ślepych ofsetów). Troche zabawy z sprawdzaniem kątów rotacji oraz ofsetów i udało się! Cały zestaw wykonany i do tego dwie zapasowe galaktyki! :) Poniżej pare zrzutów z ekranu (bez usuwania szumów bo mi się nie chce redukować) z ostatniej nocy:

Dodam jeszcze że przy zjeździe do Santa Cruz była super widoczność, 3 najbliższe wyspy udało mi się zobaczyć. Wrzucam fotki poniżej ale zdjęcia z telefonu nie oddają prawdziwego uroku tego widoku. Może komuś uda się wypatrzeć Teneryfę.

Jadalne modele planetoid - część druga

2012-03-23T21:52:00.000+01:00

Próba wykonania planetoid w wersji amerykańskiej moim zdaniem (niektórym planetoidy smakowały, Lee nawet kazał się zacytować: "bardzo dobre te planetoidy") zakończyła się niepowodzeniem. Wniosek z całego eksperymentu jest taki: NASA jest dobra w wielu rzeczach, pisanie przepisów nie jest jedną z nich. Poniżej wrzucam parę fotek i wskazówek jak ulepszyć przepis.

Do ciasta polecam dodać sporo mąki, inaczej ciasto będzie zbyt płynne i planetoidy bedą bardziej przypomniać placki.

Przygotowaliśmy się porządnie, sprawdzając modele planetek do odwzorowania. Najdokładniejsze modele planetoid pochodzą z lotów sond kosmicznych w pobliżu planetoid. Pozostałe modele pochodzą z głównie obserwacji radarowych oraz modelowania krzywych zmian blasku. Niektóre planetoidy odwiedzone przez sondy to Gaspra (sonda Galileo), Ida oraz jej księżyc Dactyl (sonda Galileo), Itokawa (sonda Hayabusa), Lutetia (Rosetta), Eros (sonda NEAR Shoemaker), Vesta (sonda Dawn).

Do wykonania regolitu (warstwy zwierzałej skały często pokrywającej powieszchnie planetoid) użyliśmy nasion słonecznika. Kratery próbowaliśmy odwzorować przy użyciu widelców oraz innych dostępnych materiałów kuchennych. Regolit produkowany jest przez uderzenia makro i micro meteorytów w powieszchnie planetoid oraz inne procesy na przkład termiczne zmęczęnie materiału. Planetoida Eros posiada regolit do około 10 metrów głebokości.

Wstawiamy do piekarnika i czekamy. Polecem czekać wiecej niz wskanazane na stronach NASA 20-25 min, inaczej ciasto będzie nadal surowe wewnątrz. A te amerykańskie Ziemniaki na bank jakieś inne są :P

A to juz rezultaty:

Planetoida Braille.

Planetoida Eros. Model Erosa.

Planetoida Gaspra.

Planetoida Itokawa. Model Itokawy.

Planetoida Kleopatra.

W którą to stronę miało być?

Plantoida Mathilde.

Planetoida Vesta. Model Vesty.

Jeszcze jedna Vesta.

wii oraz chicken curry na pocieszenie :)

Amerykański przepis na jadalne planetoidy

2012-03-19T03:41:00.002+01:00

Przed moim seminarium w Helsinkach googlowałam informacje na temat zróżnicowanych planetoid (takich które podobnie jak Ziemia przeszły etap rozdzielania różnych materiałów tworząc rdzeń, płaszcz oraz skorupę). Natrafiłam na ciekawą stronę amerykańskiej agencji kosmicznej NASA - wersja dla dla dzieci :))))) Stronka jest naprawdę fajnie zrobiona i polecam ją wszystkim z dzieciakami (lub potworami jak kto woli ;) ). Stronka nazywa się The Space Place i zawiera gry oraz zabawy astronomiczno-edukacyjne dla potworków. Szczególnie spodobało mi się wytwarzanie jadalnych planetoid, bo to bardzo podchodzi pod zakres moich zainteresowań. Przepis podaje poniżej (wersja orginalna tutaj).

Przepis na jadalne planetoidy.

Składniki:

800-1600 gram puree ziemniaczanego

200 gram sera cheddar (lub jakiego kolwiek innego żółtego sera)

50 gram masła lub margaryny

sól, pieprz

masło do wysmarowania formy.

Wykonanie:

Nastaw piekarnik na 190C. Wymieszaj wszystkie składniki razem. Jeśli ciasto jest zbyt suche dodaj odrobinę mleka, jeśli jest zbyt mokre odrobinę mąki. Rękoma uformuj planetoidy. Dla uformowania kraterów odciśnij swoje palce na powieszchnii planetoidy. Wysmaruj formę masłem. Umieść wszystkie planetody na formie, wstaw do piekarnika na 20-25 minut.

Obok: Przykładowe kształty planetek do odwzorowania.

Osobiście planuję przetestować przepis w środę kiedy to wrócę z obserwacji do Santa Cruz :) Dzisiaj bardzo nudne obserwacje prowadzimy, pomiary prędkości radialnych jakiś gwiazd podwójnych. Długie ekspozycje (czyli mało prawdziwej roboty) i niezbyt ciekawe (przynajmniej dla planetologa...) obiekty, ale taki life :) Następnym razem mam obserwacje z ślepym ofsetem, przynajmniej jakieś atrakcje będą :)

Galaktyka Wir pokolorowana!

2012-03-16T11:31:00.001+01:00

W końcu znalazłam chwilę czasu na redukcję zdjęć z poprzedniego wpisu. Dorzucam więc dwie fotki. Pierwsza (w skali szarości) to złożenie fotek z wszystkich wspomnianych filtrów, a druga to pokolorowane filtry R (czerwony), g (zielony), B (niebieski).

Jak powstają kolorowe fotografie astronomiczne?

2012-03-11T14:15:00.000+01:00

No to jestem spowrotem pod palmami, w końcu! po 10 dniach intensywnej pracy może uda się odpocząć, chociaż jakoś w to wątpie :) Ale do rzeczy, obiecywałam coś trochę bardziej konkretnego i tak będzie. Tym razem o barwach na fotografiach astronomicznych. Mam nadzieje że nikt się przez to nie zniechęci do astronomii i przynajmniej uniknie rozczarowania patrząc pierwszy raz przez teleskop. Od razu dodam że istnieją obiekty dla których barwy są widoczne patrząc okiem przez teleskop! poniżej mała dyskusja na temat większości pozostałych.

Nie każdy wie że większość pięknych astronomicznych fotografii pokazuje tzw. sztuczne a nie prawdziwe kolory. Zdjęcia powierzchnii planet często ukazują kolory zdecydowanie bardziej intensywne oraz z zwiększonym kontrastem niż jeśli widzielibyśmy je w rzeczywistości. Powodów tych sztuczek jest kilka, po pierwsze uwydatnienie szczegółów które byłyby inaczej ciężko lub wogóle niezauważalne po drugie uatrakcyjnienie przedstawianego obiektu. Źródła poza Układem Słonecznym zazwyczaj (na przykład mgławice planetarne) są tak słabe że nawet obserwując je z bliska najprawdopodobniej nie bylibyśmy w stanie rozróżnić barw (częściowo na podobnej zasadzie jak nierozróżnialność kolorów w ciemnościach). Także widząc piękną galaktykę na zdjęciu trzeba pamiętać o tym że wcale nie musi ona tak wyglądać gołym okiem. Najprawdopodobniej kolory zostały uwydatnione a jasność i konstrast podkręcony. Długie czasy naświetlania uwypuklają słabe detale. Po za tym oczywiście długością fal które nie są widoczne ludzkim okiem (na przykład podczerwień lub ultrafiolet) przypisane są zazwyczaj sztuczne barwy. Nie oznacza to oczywiście że wciskamy wszystkim niezłą ściemę, struktury, wielkości są zachowane, jedynie kolor jest zazwyczaj mniej lub bardziej podkręcony. Powodów jak już wspominałam jest kilka, główny to wizualizacja struktur oraz detali które inaczej byłyby dla nas niewidoczne (nie tylko ze względu na jasność obiektu ale też na obserwacje w długościach fali które są dla nas ludzi niedostępne). Te same obiekty astronomiczne często wyglądają zupełnie inaczej w różnych długościach fali.

Parę surowych nie pokolorowanych, nie poprawionych, bez usuwania szumów przykładów (zrzuty surowych zdjęć z ekranu) z NOTu poniżej.

Do wykonywania zdjęć w różnych długościach fali wykorzystujemy specjalne filtry które przepuszczają tylko wybrany zakres długoci fali. Jak widać fotki są w odcieniach szarości. Każdemu filtrowi przypisana jest później barwa. Następnie różne fotki sa póżniej najpierw oczyszczane z wszelkiego rodzaju szumów a póżniej składane razem.

Poniżej: Supernova sn2011dh w galaktyce Wir przez różne filtry. Gwiazda która eksplodowała była najprawdopodobniej (niektórzy mówią o znacznie starszej gwieździe) żółtym nadolbrzymem. Fotki wykonałam pod koniec lutego.

Wykorzystane filtry: U, B, V, R, i, g_SDSS, z_SDSS

Poniżej: Galaktyka Sombrero w filtrach U oraz B. Fotkę wykonałam pod koniec lutego. Galaktyka ta jest jednym z niewielu obiektów który wygląda tak jak powinnien :)

Ponizej: Planetoida bliska Ziemi nazwana 2012AC3 przeszła bardzo - około 0.0726 AU (jednostek astronomicznych, 1 AU to około 149 597 870.7 km) od Ziemi 23-go stycznia 2012. Na NOT obserwowalismy ją 18 stycznia 2012. Na tym krótkim filmiku (sorry za niską rozdzielczość) planetoida zaznaczona jest zielonym kolem.

Do zdjęć popularno-naukowych często wykorzystuje się filtry czerwony, zielony oraz niebieski, a następnie składa się je razem żeby uzyskać jaknajbardziej naturalny efekt. Często dokładnie w ten sam sposób barwy są składane w kamerach fotograficznych, ekranach komputerowych, telewizyjnych itd.

Najciekawsze zdjęcia astronomiczne dnia prezentowane są na stronie Astronomiczne zdjęcie dnia lub na facebooku tutaj.

Hel(l)sinki

2012-03-04T18:24:00.002+01:00

No to jestem w Helsinkach, na 10 dni. Czyli zmiana z +26C na pare na minusie/plusie. W Helsinkach pogoda nawet w miarę ładna, na poboczach nadal stosy śniegu, ale to raczej pozostałości z Zimy niż nowe nabytki. Większość Fińczyków narzeka że zima była kiepska i krótka. Ja nie narzekam bo całą zimę spędziłam na kanarach w +18C albo więcej :) Na pierwszy rzut oka na uniwersytecie nie za wiele się zmieniło, no poza tym że przybyło nam dwóch doktorów: Gratulacje Antti i Janne! Następna obrona najprawdopodobniej będzie moja. Najnowsze uzgodnienia z promotorem sugerują końcówkę czerwca 2012 na obronę mojej rozprawy doktorskiej (no jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem ;) ). Wszystkich zainteresowanych już teraz zapraszam. Dzisiaj wzrzucam tylko parę fotek z lotu, a w przyszłym tygodniu po powrocie na La Palmę obiecuję napisać coś bardziej konkretnego!

Na dwa dni przed wylotem wygrzewałam się w +26C na plaży po słonecznej stronie La Palmy. Wulkaniczny czarny piasek czasem ostro piecze stopy.

No to startujemy. Lot bedzie z przesiadką w Dusseldorfie, czyli Santa Cruz de La Palma - Dusseldorf - Helsinki. Razem 7 godzin lotu plus 2 godziny na lotnistu w Dusseldorfie. Troche maraton ale dałam radę.

A tak wygląda Teneryfa, którą można zobaczyć krótko po starcie z La Palmy.

Góry w północnej części Hiszpani widziane z okna samolotu.

Wybrzeże Francji z okna samolotu.

Nad Niemcami natężony ruch lotniczy.

Podchodzimy do lądowania w Dusseldorfie przez chmury.

Dusseldorf z góry. Lądowanie, kawa i przesiadka na samolot do Helsinek.

No to jestem w Helsinkach! Widok z okna przypomina w sumie Poznań :)

Lajtowo o pracy przy teleskopie

2012-02-26T23:57:00.000+01:00

W tym tygodniu, tak jak obiecywałam bedzie troszkę bardziej o tym czym tak naprawdę się zajmuję, taki mały "update" dla znajomych.

W skrócie: w chwili obecnej mieszkam sobie na La Palmie - wyspie wulkanicznej w archipelagu wysp kanaryjskich. Pracuje przy teleskopie, który nazywa sie NOT (ang. Nordic Optical Telescope). Moje zajęcia obejmują badania naukowe, wykonywanie obserwacji serwisowych, wykonywanie testów, pisanie oprogramowania, wprowadzanie oraz asysta odwiedzających astronomów.

Poniżej parę szczegółów mojej pracy oraz życia na La Palmie.

La Palma jest najbardziej wysunietą na północny-zachod wyspą archipelagu wysp kanaryjskich należących do Hiszpanii. Całkowita powieszchnia La Palmy to tylko 706 km2 a całkowita liczba ludnosci to około 90 000 osob. Mieszkam w Santa Cruz de la Palma, czyli stolicy wyspy. Santa Cruz posiada 20 000 mieszkańców. Jak widac wyspa nie jest bezludna, ale nadal powoduje u niektórych tak zwaną "gorączkę wyspiarską" czyli poprostu klaustrofobię wyspową :) U siebie symptomów jeszcze nie zauważyłam.

NOT znajduje się na terenie obserwatorium Roque de los Muchachos, czyli godzine jazdy samochodem z Santa Cruz. Droga jest bardzo kręta, wyboista i sporo pod górke :) Roque de los Muchachos znajduje się prawie 2500 m n.p.m.

Z obserwatorium roztacza sie piękny widok na ocean. Przy bezchmurnym i czystym niebie często widać Teneryfę. Znajdujemy się ponad niskimi chmurami.

Do teleskopu docieramy już popołudniu. Praca zaczyna się od zmiany instrumentu (jeśli jest wymagana), wymiany filtrów, gryzmów oraz różnego rodzaju elementów optycznych które będą niezbędne do wykonania obserwacji danej nocy. NOT posiada instrumenty do wykonywania fotometrii, polarymetrii oraz spektroskopii. W zależnosci od wymagań obserwacyjnych wykorzystujemy różne instrumenty oraz elementy optyczne. Pozostałe zajęcia popołudniowe na teleskopie moga własciwie obejmować wszystko od wymiany żarówki po sprawdzanie różnego rodzaju czujników lub nawet odśnieżanie!

Obserwacje zaczynamy od razu po zachodzie Słońca. Cel jest jeden: wykonać jak najwięcej obserwacji spełniających kryteria zapisane we wnioskach obserwacyjnych. Kto zgadnie co jest widoczne na niebie na zdjęciu po lewej? :)

Kwatera operacyjna - To tu spędzamy większość naszego czasu podczas nocy obserwacyjnej. Teleskop oraz zainstalowane na nim instrumenty sterowane są za pomocą komputerów. Wszysko zbazowane jest na linuksie i ciągle ulepszane. Większość podstawowych zadań wykonywana jest przy pomocy skryptów dzięki którym nasza praca jest jeszcze bardziej efektywna oraz szybsza.

Teleskop pracuje we wszystkie dni, włączając soboty, niedziele i wszystkie święta oraz dni wolne od pracy (także Boże Narodzenie oraz Sylwester!). W ciągu jednej nocy teleskop jest zazwyczaj obsługiwany przez jedną osobę. Ze względu na długie godziny pracy mamy częste zmiany w obsłudze. Zazwyczaj jedna zmiana obejmuje od 1 do 3 nocy obserwacyjnych.

W trybie serwisowym wykonujemy zestawy obserwacji różnych obiektów dla różnych projektów naukowych. W praktyce oznacza to częste przeskakiwanie pomiędzy róznymi obiektami, instrumentami oraz optymalizaje zadań.

Budynek serwisowy. Tu przyżądzamy kawę - podstawowy napój astronomiczny :)

Po wielu godzinach obserwacji wita nas wschód Słońca.

Nad ranem często da się zobaczyć cień wyspy na oceanie.

Wreszcie zasłużony odpoczynek! Zimowe noce na La Palmnie trwają po 11 godzin, latem długosc nocy to około 7 godzin. Do tego dochodzi czas na zmianę instumentu oraz elementów optycznych. Typowy dyżur zimowy trwa więc 14-18 godzin a letni 10-15 godzin. Po takim maratonie lepiej nie próbować prowadzić samochodu kręta górska drogą do Santa Cruz. Udajemy się na odpoczynek do bazy hotelowej dla astronomów położonej 5 min jazdy od teleskopu.

Zabójca dinozaurów może zostać uniewinniony

2012-02-18T20:44:00.001+01:00

O czym by tu dzisiaj napisać? Miało być o planetoidach, czyli o tym co tygryski lubią najbardziej, ale.... okazało się iż pewni zdolni studenci Politechniki Warszawskiej zbudowali satelitę, który właśnie został wyniesiony na orbitę okołoziemską. Wypadałoby więc coś wspomnieć o pierwszym polskim satelicie w przestrzeni kosmicznej, który całkowicie zdominował astro newsy zeszłego tygodnia :) Satelita ten ma za zadanie przetestować system słuący do de-orbitacji śmieci kosmicznych, ale o tym już wszyscy tak naprawde doskonale wiedzą, więc nie będę powtarzać i przynudzać :) Jedyne co mi tak naprawde pozostaje do dodania w tym temacie to wielkie gratulacje dla wszystkich związanych z projektem i udanej de-orbitacji życzę!

Będzie więc na inny, głośny ostatnio temat "nowej" planety w naszym własnym Układzie Słonecznym oraz trochę o planetoidach. Niedawno pojawił się szereg artykułów w polskich portalach popularno-naukowych na temat odnalezienia kolejnej, wcześniej nie znanej planety w Układzie Słonecznym. Planeta nazwana "Tyche" miałaby być wielokrotnie większa od Jowisza i znajdować się daleko za orbitą Plutona.....

No więc muszę przyznać że za każdym razem kiedy czytam tego typu doniesienia od razu włącza mi się czerwona lampka. Tego typu informacje zawsze warto i trzeba skonfrontować z źródłem oryginalym. Na stronie teleskopu (teleskop nazywa się WISE) który miałby zaobserwować dodatkową planetą nic na ten temat nie ma. Nowe dane z WISE mają być dopiero "uwolnione" (czyli udostępnione dla żądnych danych astronomów nie związanych z projektem) w marcu tego roku, czyli już nie długo. Sama czekam na dane dotyczące planetoid. O odkryciu nowej planety a raczej brązowego karła (czyli obiektu gdzieś pomiędzy gazową planetą typu Jowisz oraz gwiazdą) ani mnu mru. Wygląda mi to więc na dalece idącą nadinterpretacje i chyba na tym to pozostawie bez dalszych komentarzy.

W każdym razie uważać na podejrzane newsy!

WISE (ang. Wide-field Infrared Survey Explorer) to amerykański teleskop kosmiczny, który został wyniesiony na orbitę w 2009 i zakończył operacje w zeszłym roku. WISE wykonał przegląd nieba w podczerwieni. Parę najnowszych doniesień prosto z oryginalnej strony WISE amerykańskiej agencji kosmicznej NASA:

Dane z teleskopu WISE w połączeniu z danymi innych instrumentów pozwoliły na rozwikłanie zagadki związanej z supernową RCW 86. Supernowa ta była obserwowana już w 185 n.e. w Chinach i jest najstarszą supernowa udukomentowaną przez człowieka. Obserwacje dostarczone przez WISE pozwoliły na wyjaśnienie trudnych do wyjaśnienia dużych rozmiarów oraz procesu ekspansji tej supernowej. Okazuje się iż biały karzeł potrafi wyczyścić swoje otoczenie tworząc coś w rodzaju wnęki. Dzięki temu materiał wyrzucany podczas wybuchu supernowej mógł przemieszczać się bez przeszkód dochodząc do dzisiejszych rozmiarów.

WISE może uniewinnić rodzinę Baptistiny (rodzina planetoid to populacja obiektów najprawdopodobniej bądacym kiedyś jednym obiektem, który uległ dezingeracji w wyniku kolizji, zwykle nazywana imieniem największej planetoidy w rodzinie) podejrzaną o spowodowanie wyginięcia dinozaurów. Według jednej z teorii 160 milionów lat temu dwie asteroidy z pasa głównego zderzyły się ze sobą produkując dużą ilość mniejszych odłamków. Jeden z tych fragmentów później uderzył w Ziemię powodując wyginięcie dinozaurów. Wiek rodziny Baptistiny czyli czas jej powstania wyznaczony na podstawie obserwacji z WISE to 80 milionow lat, czyli według danych WISE rodzina Baptistiny jest o połowę młodsza niż wcześniej suggerowano. Jak sugerują na stronach WISE 15 milionów lat to niezbyt wiele czasu na dotarcie do Ziemi z pasa głównego i wykończnie dinozarów 65 milionów lat temu (czas wyginięcia dinozarów znamy dość dokładnie na podstawie badań skamieniałości z zatoki Meksykańskiej, w obrębie której znajduje się krater odpowiedzialny za wyginięcie dinozarów). WISE dostarczył więc w ten sposób kolejnego argumentu zwolennikom ułaskawienia rodziny Baptistiny. Po prawej artystyczna wizja zdarzeń z przed 65 milionów lat.

WISE odkryła pierwszego trojańczyka Ziemi. Trojańczycy to asteroidy znajdujące się w punktach libracyjnych Lagrange'a. W uproszczeniu - obiekty o zaniedbywalnej masie (takie jak asteroidy) znajdujące się w tych punktach pozostają mniej więcej w stałej konfiguracji względem Słońca oraz Ziemii (w przypadku trojańczyków Ziemi), względem Słońca oraz Jowisza (w przypadku trojańczyków Jowisza) itd. Znamy juz trojanczykow Jowisza, Saturna, Neptuna i Marsa. WISE dostarczył obserwacji pierwszego trojańczyka Ziemii. Trojańczyk nazwany 2010 TK7 jest zaznaczony zielonym kółkiem na ramce po lewej.

Jest tam kto?

2012-02-11T22:12:00.000+01:00

Jak już jestem w temacie życia poza planetą Ziemią to niech będzie, dzisiaj kontynuacja wątku poprzedniego. Często z resztą mamy tutaj (na Nordic Optical Telescope, czyli teleskopie optycznym na którym w chwili obecnej pracuję) obserwatorów z różnych częsci świata poszukujących planet pozasłonecznych. Ostatnio nawet odwiedził nas obserwator z Polski (na marginesie dodam, że Polacy mają wielkie zasługi w tym temacie, włączając odkrycie pierwszej planety poza Układem Słonecznym) :) On właśnie zwrócił moją uwagę na problem tzw. strefy zamieszkiwalnej.

Jakiś już czas temu wyrobiliśmy sobie w astronomii pojęcie strefy zamieszkiwalnej (ang. habitable zone), czyli strefy w której istnieją warunki sprzyjające istnieniu życia. Przyjęto iż planeta na której może potencjalnie istnieć życie, nie powinna znajdować się zbyt daleko lub zbyt blisko od gwiazdy wokół której krąży. Gdyby była zbyt blisko temperatura mogłaby okazać się zbyt wysoka dla organizmów żywych a gdyby znajdowała się zbyt daleko byłoba ona zbyt niska. Sugerowane temperatury sprzyjające życiu to -70C +80C. Dodatkowo woda w stanie ciekłym oraz tlen w stanie niezwiązanym to dwa pozostałe minimalne warunki do zaistnienia życia. Czasem wspomina się również istnienie atmosfery oraz magnetosfery, które chronią przed szkodliwym (przynajmniej dla nas ludzi) promieniowaniem. Tyle z teorii, w praktyce jak zwykle okazuje się że najprawdopodobniej definicja strefy zamieszkiwalnej w takiej formie (to znaczy skrojonej do rasy ludzkiej i paru innych mniejszych lub większych zwierzaczków) jest poprostu zła. Znamy przecież ektremofile które świetnie radzą sobie w temperaturach poniżej -70C oraz powyżej +80C, znamy organizmy beztlenowe a nawet takie dla których propmieniowanie radioaktywne jest nieszkodliwe. Bazując na ekstremofilach doszliśmy więc do wniosku że szukać trzeba wszędzie.

Na dzisiaj (świeżutkie statystki na 11 luty 2012 :) ) mamy już 759 potwierdzonych planet pozasłoneczynych i pare tysięcy kandydatów czekających na potwierdzienie. Oczywiście duża część tych planet to tzw. gazowe olbrzymy podobne do naszego Jowisza. Gazowe olbrzymy ze względu na swoje rozmiary są najłatwiesze do odkrycia i potwierdzenia. Tylko mała część z dotychczasowo odkrytych planet to mniejsze planety, tzw. planety skaliste (czyli takie jak Ziemia, Merkury, czy Mars). Kilka z odkrytych planet znajduje się nawet w strefie zamieszkiwalnej. Niektóre odkrycia to wręcz całe układy planetarne, tak jak nasz Układ Słoneczny. Na razie jesteśmy trochę ograniczeni metodami wykrywania planet, ale wygląda na to iż planaty są wszędzie. Przypuszcza się że nawet 40% gwiazd typu Słonecznego posiada planety. Badania na podstawie mikrosoczewkowania grawitacyjego (o szczegółach może innym razem) sugerują wręcz że odsetek gwiaz z planetami wokół nich jest dużo większy, sugerując nawet 1.6 planety na każdą gwiazdę w naszej Galaktyce! Nasza Galaktyka ma około 400 miliardów gwiazd, co daje nie bagatela 640 milardów planet! Jakie mamy szanse że taki na przykład niesporczak znajduje się na jednaj z tych planet? Powiedziałabym duże :) i

tylko kwesią czasu pozostaje kiedy znajdziemy życie poza Ziemią :)

Niestety nie wrzuce ładnych fotek planet pozasłoneczych ponieważ ich poprostu nie ma. Wszystkie metody detekcji planet pozasłonecznych polegają na detekcji bardzo małych zmian np. w jasności gwiazd, ich pozycji (i tym podobnych) wywołanych obecnościa planety. Dlatego też na chwile obecną nie pokaże wam niestety szczegółow powieszchni żadnej z tych planet, ale na pocieszenie wrzucam miejsca z naszego wlasnego podwórka tj. układu Słonecznego w którym może lub mogło kiedys znajdować się życie.

Enceladus
Szósty co do wielkości księżyc Saturna został nazwany najbardziej obiecującym miejscem sprzyjającym życiu, ze względu na przyjazną temperaturę, obecność wody oraz prostych cząsteczek organicznych.

Europa
Księżyc Jowisza Europa wydaje się również obiecujący ze względu na potencjalną obecność wody oraz aktywność wulkaniczną. Chociaż powierzchnia Europy jest skuta lodem, wielu podejrzewa, że pod warstwą lodu jest ocean ciekłej wody. Aktywność wulkaniczna na tym księżycu może dostarczyć ciepła, a także ważnych związków chemicznych wymaganych przez organizmy żywe. Mikroby mogą potencjalnie przetrwać w pobliżu kominów hydrotermalnych na Europie, jak ma to miejsce na Ziemi. Warunki na Europie mogą być całkiem zbliżone do tych w jeziorze Wostok.

Mars
czyli Czerwona Planeta :) najbardziej podobna do Ziemi z planet Układu Słonecznego, o stosunkowo podobnej wielkości oraz zbliżonej temperaturze do naszej planety. Woda na Marsie obecna jest w postaci lodowych kap polarnych na jego biegunach, nie wykluczone też że Mars posiada wodę w stanie płynnym. Wygląda też na to iż Mars mogł być jeszcze bardziej dostosowany do potrzeb organizmów żywych w przeszłości.

Tytan
Największy księżyc Saturna posiada grubą atmosferę bogatą w związki, które często zaznaczają obecność organizmów żywych. Na przykład atmosfera Tytana jest wypełniona metanem, który jest zwykle niszczony przez działanie promieni słonecznych. Na Ziemi organizmy żywe stale produkują metan, byćmoże organizmy żywe są również odpowiedzialne za metan w atmosferze Tytana.

Io

Księżyc Jowisza Io to jeden z nielicznych księżyców Układu Słonecznego z atmosferą zawierającą skomplikowane związki chemiczne. Wulkanizm na tym księżycu sprawia, że na jego powieszchni jest cieplej niż na wielu innych księżycach bądź planetach.

I na koniec dodam jeszcze filmik z La Palmy (na niektórych ujęciach widać mój teleskopik :) na drugim planie) w którym mój znajomy opowiada o wykrywaniu planet pozasłonecznych metodą tranzytu - czyli poszukiwania małych zmian w jasności gwiazdy spowodowanych przesuwaniem się planety przed jej tarczą. Filmik jest po angielsku.