އ ލ ޤ Alif Laam Gaaf

ނިައުމާގެ ޒަލްޒަލާ

2026-03-28T08:18:00.002+05:00

ނޫހަކުން ފެނުނު ހަބަރެކެވެ. ކުރީގެ ފިލްމީ ތަރި ނިއުމާ މޙާއްހަދަށް ސަރުކާރުގެ ކުންފުންޏަކުން ދިން/ ނުވަތަ ދިންކަމަށް ބުނާ ވަޒީފާއަކާއި ގުޅިގެން ދޮޅުތައް ހާސް ކޯލާއި އެތަކެއް މެސެޖު ލިބުނު ހަބަރެވެ. މަރުހަބާ އާއި ތަހުނިޔާ ކިޔާމެސެޖަކާއި ކޯލެއްނޫނެވެ. ފުރައްސާރައިގެ މެސެޖާއި ކޯލެވެ. އޭގެ އެއްދުވަސް ކުރިއެވެ. މީސް މީޑިއާއިން ފެނުނީ ރާއްޖޭގެ ސިޓީއެއްގެ ކައުންސިލަރަކަށް ހުންނެވި އަދި ކުރިއަށް އޮތް އިންތިހާބަށް ކުރިމަތިލލާފައިވާ ބޭފުޅެއްގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ހެއްކެއް ގަރީނާއެއް ދެއްކުމެއްނެތި، ހަޑިހުތުރު އަމަލެއްގެ ތުހުމަތު ބޮލުގައި އަޅުވާ ފުރައްސާރަ ކުރަމުންދިޔަ ޕޮސްޓެކެވެ.

މިދެހާދިސާއާއި މެދު ވިސްނާލެވުނެވެ. ނިއުމާއެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ މީޑިއާ ތަކަށް ފަރިތަ ބޭފުޅެކެވެ. އެންމެންދަނެއެވެ. ފަހަރުގައި ކެރިގެން އެފުރައްސާރައާއި ކުރިމަތިލާ، އޭނާގެ ދިރިއުޅުމަށްކުރި ދުއްދުރާ ހާމަކުރީ އެފަރަތަކަމުންކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެނަސް ކޮންމެ މީހަކީ މީޑިއާ އާއި އެހާ ދޯޅަމީހަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ މީހަކީ ތިމާގެ ނަފުސު ދިފާއުގައި އެހާ ހަރު އަޑުން ބަސްބުނަން ކެރޭ މީހަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. އެއީ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. އެހެނަސް ތަބީއީނޫންކަމަކީ ފުރައްސާރަ ކުރުމެވެ. ހަނގާ ކުރުމެވެ. ހަނގާކޮށް ފުރައްސާރަކުރުމަކީ ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމެއްނޫނެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން މީހާ ބަލިކުރުމެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ މީހެއްގެ ހައްގަކަށް އަރައިގަތުމެވެ. މީހަކަށް އަނިޔާ ކުރުމެވެ.

އަދުގެ މުޖުތަމައަށް ބަލާއިރު މިއީ ކންބޮޑުވާ ދަރަޖައަށް އާއްމުވެފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. މިސް މީޑިއާގައި ހައްގަކުންކުރެ ހައްގަކާ ނުލާ "ނޮޅާލީ" ކިތަށް މީހުންގެ އަބުރާއި އިއްޒަތާއި ކަރާމާތްބާއޭ ހިތަށް އަރައެވެ. ދޮގު އިލްޒާމު މީހެއްގެ ބޮލުގައި އަޅުވާ މިސް މީޑިއާއަށް ދޫކޮށްލާއިރު، އަމުދުން ބައެއް މީހުން ސަމާސާއަކަށް އެހެންޏާ ޖެއްސުމަކަށް އެކަން ކުރާއިރު ހަނދާންނުހުންނަ ތަންކޮޅަކީ، މީސްމީޑިއާއަކީ ހަމައެކަނި ރައްޓެހިންގެ މަންސައެއްނޫންކަމެވެ. މައިންބަފައިންނާއި ދަރިންނާއި އަނބިން ފިރިންނާއި، ދަންނަމީހުންނާއި ނުދަންނަ މީހުންވެސް އެތާއުޅޭކަމެވެ. މާ މަޖާ ނުވަތަ ހެއްވާ ކަމަކަށް ހަދައިގެން ލިޔެ އެއްޗެއް ޕޯސްޓް ކުރުމަކުން ނުފުދެއެވެ. އެކަމުގެ ވިކްޓިމް ތަހައްމަލުކުރާނެ ކަންކަމަށް ފިކުރުކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. އެހުތުރު، ކަރާމާތް ގެއްލޭ ޕޯސްޓް ފެންނާނީ އޭނާއަށް އެކަން ނޫންކަމާއި، މައިންބަފައިން، ދަރިން، އަނބިން، ފިރިން، އޭނާ އިހުތިރާމާއި ގަދަރު ކުރާމީހުން އެކަމާމެދު ވިސްނާނެއެވެ. ނޭނގުމެއްގެ ތެރޭ އެތައް ބަޔަކު އެއީ ތެދެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރާނެއެވެ.

މީސް މީޑީއާގެ ފުރައްސާރަކުރުމުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ރާއްޖޭގައި އޮތް މައްސަލައެއްނޫނެވެ. އެމެރިކާގެ ބައެއް ސްޓޭޓް ތަކުގައި 5 އަހަރާ ހަމައަށް ޖަލު ހުކުމް ކުރާ ކުށެކެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުން 2023 ވަނަ އަހަރު ސައިބާ ބުލީން އަށް ވަކި ގާނޫނެއް އެކަށައަޅާފައިވާއިރު، 2025 ގައި ސިންގަޕޯރ ގައިވަނީ ކުރިން ހުރި ގަވާއިދުތައް އިތުރަށް ހަރުދާކޮށް އިސްލާހުކޮށްފައެވެ. މިދަންނަވަން އުޅެނީ ރާއްޖޭގައި ގާނޫނު ނެތް ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއަށްވުރެ ކަންބޮޑުވާ ކަމެއްގެ ވާހަކައެވެ. މީސް މީޑިއާގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށް ހަނގާކުރުން މިފެންނަނީ، ސިޔާސީ ދާއިރާގައި އުޅޭ ފަރާތްތަކަށެވެ. ސަރުކާރެކޭ، އިދިކޮޅެކޭ ފަރަގެއްނެތިއެވެ. އޭރެކޭ މިހާރެކޭ ތަފާތެއްނެތިއެވެ. މިކަން ހުއްޓެން އެބަޖެހެއެވެ. ހުއްޓުވަން އެބަޖެހެއެވެ.

މިއަދު ކޮންމެ ބޭފުޅާކުވެސް ބޮޑު ކޯޓެއް ތުރުކުރައްވައިގެން، ބިޔަ ޕޯޑިއަމަކަށް ހުއްޓިހުރެ، ގައުމުގެ އަގުތަކާއި ފެރާމާއި މެދު ބިޔަ ތަގުރީރު ކުރައްވާއިރު، އެބޭފުޅާގެ ފަހަތުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ދެން ކުރާކަމަކީ، ހިޔާލު ތަފާތުވާ މީހުންނަށް ބަދުބަސްބުނެ، ނުހައްގު އިލްޒާމުތަކުން ލަދުގަންނުވާލާ، "މަގަށް ނިކުމުލަން ނުކެރޭވަރު އަރުވާލުން" ނަމަ އެ ތަގުރީރަކު އަގެއްނެތެވެ.

މާދަމާ މަދަރުސާއަށް ގޮސް، ތިމާގެ ދަރި އަދި ކިރިޔާ ގްރޭޑް 4 ގައޭ، އެކަމަކު މިއުޅޭ އަހުމަދު ހަނގާކުރާވަރުން މަގޭ ދަރި ސްކޫލަށްނާންނަން ކޮންމެ ދުވަހަކު ރޮނީއޭ ބުނާންޖެހޭ ކިތައްމައިންނާއި ބަފައިން ތިބިކަން އިނގޭނީ އެޝިކާޔަތު އަޑުއަހަންތިބި މީހުންނަށެވެ. އެފާޑެއްގެ ގޮނޑިގަނޑަކަށް ވެޑުވިގެން އުޅޭތާ ދުވަސްގަނޑެއްވީ މީހެއްގެ ގޮތުން ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ އެއްކަލަ އަހުމަދުތައް އިންތިހާއަށް ގިނައެވެ. އެއަހުމަދުމެން ރޮއްވާ ނިކަމެތި ކޮށް ބިރުދައްކާލަނީ ދަރިންނަށް އެކަނި ނޫނެވެ. މައިންނާއި ބަފައިން ގޮތްހުސްވެ ހަދާނެގޮތެއްނެތި ދެލޯ ފުރިބާރުވަނީ މަދަކުންނޫނެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް! އެހެން ނަމަވެސް ގަބޫލުކުރާށެވެ. އަހުމަދު އަހުމަދަކަށް ހެދީ ހަމަ އެކަނި ގޭތެރެއަކުން ނޫނެވެ. އަދި ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ގެއިން ބޭރުންނެވެ. އަހުމަދު، އެހިތްހަރު، އަހުމަދަށް ހެދީ، އެއްކަލަ ޓީވީއިން މަރިޔަނބަށް ކުރި ފުރައްސާރަ މަޖަލަކަށް ވެގެންނެވެ. ކުރީ ދުވަހު ހަސަނު ފާތިމައަށް ޖެއްސުންކޮށް ފޭސްބުކަށްލި މީމް ކަމުގޮސްގެނެވެ. އިބްރާހިމް ލިޔުނު ރިޕޯޓުގައި ވަޒީރު ސައިޒަށް ކަނޑާލިގޮތް ސަޅިވެގެންނެވެ. ހަސަނު ޕްރެސް ކޮންފަރެންސް ގައި ނާއިބު ރައީސް އަނގަ ބައްދާލިގޮތް ގަޓުކަމުންނެވެ. މަޖިލިސްގައި އެހެރަ އެކަކު އަނެކަކު، "ކުކް" ކޮށްލިގޮތް ސަޅިވީމައެވެ. ރާވެރިބެ ޖަގަހަ ޖަސްލާގައި ގޮވާލި، ..... ޓްވިޓާރގައި ވައިރަލް ވިގޮތް ބޮޑުކަމުންނެވެ.

އަހުމަދަށް ނުވިސްނޭ ކަމަކީ، ކޮންމެ މީހަކީ ހަނގާ ކުރުމާއި ފުރައްސާރައިގެ ޒަލްޒަލާއާއި ކުރިމަތިލާ ބަސްބުނަންކެރޭނެ ނިއުމާއަކަށް ނުވާކަމެވެ. އަހުމަދަށް ނޭނގޭ ކަމަކީ، ވަޒީފާ އަކަސް ، ސިޔާސީ އެހެން ކަމަކަސް، ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް، ކޮންމެ މީހެއްގެ ޒާތީ ދިރިއުޅުމަށް އަރައިގަތުމަކީ ކަޑަކަމެއް ކަމެވެ. މީހާއަށް ކުރިކަމަށް ފާޑުކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި މީހާއާއި ޖައްސާލާ އާޑަފުރައްސާރަކޮށް ދިރިއުޅެން ދަތިކޮށް ފަހަތުން އަވަލައިގެން އުޅުމަކީ ހަނގާކުރުމުގެ އަމަލެއްކަމެވެ.

މިއަދު މިއީ ގައުމީ ފެންވަރުގައި ދައްކަން ޖެހިއްޖެ ވާހަކައެކެވެ. ބްރިޖަކަށްވުރެ އަމުދަކުން އަހައްމިއްޔަތު ކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ. ބަޔަކަށް ތުރާވާނަމައެވެ. ކޮންމެ ފުރައްސާރައަކީ އަނިޔާއެކެވެ. ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކީ ފުރައްސާރައިގެ ތޫފާނާއި، ހަނގާކުރުމާއި ޖެއްސުމުގެ ސަބަބުން އަންނަ ޒަލްޒަލާއާއި ކުރިމަތިލާނެ ހިތްވަރުހުރި ނިއުމާއަކަށް ނުވެދާނެއެވެ! އޯގާތެރިވާށެވެ. މިއަދު ފުރައްސާރަކުރާއިރު، މާދަމާ ފުރައްސާރަކުރެވޭ މީހާއަށް ތިބާވެދާނެއެވެ.

Photo: https://standforthesilent.org/cyberbullying-and-ai-how-artificial-intelligence-enables-online-harassment/

ރެނދެއެޑަގެ...ދެން ހުއްޓަލައު!

2025-10-27T10:47:00.009+05:00

އައްޑޫ އަކީ، ގަމާއި ޖެހިގެންއޮއް ކުދުރަށައް. އެރަށް ކެނަގެން އިނގިރޭސިއެ 1940ގެ އަހަރަތަކި ގަމި ރަންވޭ އެޑަލިއެ. މިކޯ ގަމި ސިފައިންގެ ސަރަހައްދި އެފެނޭ ސަދަން މޯސްޓް ޕޮއިންޓާއި ދިމަައް އޮއް ކުދު ރަށައް އައްޑޫ އަކީ. އެރައް ޗާޓުން ނެތަސް، އެނަމަކީ އައްޑޫ ކޮންމި މީހަކާ ހިތާއި ގުޅިފެއެވޭ، ފަހުރުވެރިވޭ ނަމަައް. މިގޭ ހެނެހިރިދުވަހު އައްޑޫ 3 ރަށަކި ނެގި ވޯޓަކީ އައްޑޫ ތާރިޚެ ލިއޭނެ ވޯޓައް.

އޭލާއްޖެހޭ ވޯޓައްތޯ، ވޯޓުން ރައްޔެތުންނިންމީ ހެއު ނިންމުމައްތޯ އެސުވާލަ ކެރާކައްނެތިން. އެކަން އެއޮތީ ވޯޓުން ނިމިފެއި. މަ އަދަ ކަންބޮނޑޮވެނީ އެހެންކަމަކާއި.

ތަރައްގީއެއި ތަމައްދުނާއި، ފައިސާއި މުއްސަންތިކަމާއި މިތިބި ކަންކަމަކީ، އެންމެން ބޭނުން، އެންމެން އެހެކާއެނެހެކާއި ވާދަކެރާކަންކަން. އޭ މައްސަލާއް ނުން. އޭ ތަބީއީ ކަމައް. އެކަން ބައްރުތަަކިމެދެ، ގައުމުތަކި މެދެ، ގައުމުތަކި ސަހަރިތަކިމެދެ، އަތެޅެތަކި މެދެ ރައްރަށިމެދެ އަދި އަވައް އަވަށިމެދެޔަސް އޮންނެހެއް. ނިވީތާނކި ގޭގޭ އެތެރެއަސް އެކަހަލެއި ވާދަވެރިކަން އޮންނެއި މަދަކުނުން. އެކަން ނިހުއްޓޭހެއް.

ތެދެތެދައް ބެނާފެހޭ. އައްޑޫ ބޭވެނެ ވޯޓާނަސް މައްފެނެނެއި އެ ވާދަވެރިކަމިއެތެރުން އާކަމަށް ގޮތައް. ކުރިއަށް އިތިރި ވާހަކަ ނިދައްކައި، އެކަމާއި މެދެ މަހިތައް އެރި އެއްތައް ބެނަލާށުން.

"މަހިތައް އަރައި އަފިންނައް އެއައްވަނި ހެއުކޮށް އެކަން ހައްލުވޭށިއައު. އިވެނެ ބަހުސްތަކުން މައްފެނެނެއި ހިތަދޫ މެމްބަރުން ގިނަވީމޭއި އެވެރިން ޑޮމިނޭޓް ކެރާވާހަކަ، އެހެން ފާޑަކައް ކޭފެހޭ ހިތަދޫ ގިނަ ކައުންސިލަރުންތިބިމެއި އެވެރިންއަތި "ވީޓޯ ބާރަ" އޮންނެ ވާހަކަ. އުސޫލަކުން ބަލާކޯ އަދަ ރާއްދޭ ކަންކަން ހިނގާމަގައް ވިސްނާކޯ ބެނާއްޖެހެނީ އެށަކުވާއި ބުރަދަނައް ހިށުމުގެ ފުރުސަތު ބޮނޑާއު. މަހިތައް އެރީ، ކެހެނަކައްތައު ވޭނެއި އަފިރިން ހުށަހަޅަގެން، އާބާދީއައް ނިބަލައި، އަައްޑޫ ސިޓީ ކައުންސިލެ، ހިތަދޫ، މަރަދޫ، މަރަދޫފޭދޫ، ފޭދޫ، ހުޅުދޫ އެއި މީދޫ މީންކޮންމި ދާއިރާކަށް އެއް ކައުންސިލަރުން ލީފެހޭ. އިދާރީ ގޮތުން ހިށި ދަތިކަންކަމަކި ވަހަކަދައްކަގެން، އުސޫލު ބަދަލުކޮއްގެން ހައްލު ހޯދޭނެ ކަންކަމާއު. މަހިއްތައް އެރީ 2 ރަށި މީހުން ވަކިވެގެން ގެއުމައްވަނި އެގޮއްމާ ރަންގަޅާއު. ސަފުންމަކީ މާމުޅު ތަންދޮރޮ އެނގޭމީހަކާއް ވެގެނައްނުން. އައްޑޫއަށް ވެހައި ބޮނޑުވެ ހަޔާތުން 7-8 އަހަރަ ފިޔަވައި އަތެޅެ ވޭނޑެނެމީހަކާމެއި ހިތައް އެރި އެއްތައް ހަމަ ބެނީ."

ކޮންމި ގޮތައްވިޔަސް ވޯޓު ނިމިގެ، ހުޅުދޫއެއި މީދޫ އިން ނިންމީ ވަކި ދެ ކައުންސިލް ހަދާއް. އަފިރިން ނިލިބިގެން ހިނގާ ޑިމޮކްރަސީއެއި އޮންނެއި އެބާކިންގެ ކަންކަން އެބާކިން ނިންމާށާއު ފެހޭ، އަދަ އެދެރަށި މީހުންގެ ނިންމުމައް އިހުތިރާމު ކެރާއްޖެހެއި.

ކޭމްޕޭނެ އެތެރެ ބަސް ބެނާށިއެ. އެއްބައި ކުދިން ލާނެއްކަމުން ޒުވާބަސް ކެރާށިއެ. އަދި އަޑަލަވާބާކިއެ އަޑަސް ލަވާށިއެ. އެކަންކަން އެހެން ހިނގިޔަސް ގަބޫލުކެރާއްވެނީ، އަފިރިން މީ ވަކި ރައްރަށަށް ނިސްބައްވިޔަސް، ވަޒީފާގޮތުން، އާއިލީ ގޮތުން ވަކިނިވޭ ވަރައް ގުޅިފެއިތިބި ރައްރައް. މީން އެއްވިއަސް ރަށަކިނެއް އެނެއްރަށި ތިމާގެ މިއެނި ދައްތަކާ، އެނުންފެހޭ ބޭބެކާ ހިންނެއި ތެރަށި މިވެނި މީހާއި އިނދަގެނާއި އެނުންފެހޭ އިނާއު ނިބެނޭނެ އާއިލާއް.

ސިޔާސީ މީހާ ސިޔާސީ ކަންކަން ކެރާށިއެ. ރައްރަށި ވާދަވެރިންކަން އޮންނެހެއް. އެކަމަކި، އަފިރިން އެހެކާ އެނެހެކާ ލުދާގެންކާކޯ، މާދުމަށަސް، ބޮނޑޮކަމައް ޖެހޭކޯ ކަވެރީތިބި މީހުންނައްކަން އެހީއައް އެންމެކުރިން ދިއޭނެއި ދެންނައް ތެބެވެއި. މީސް މީޑިއާއި، ހުޅުދޫ މީދޫ މީހުންނަށް ގުޅިފެއިތިބި ރައްރަށި މީހުން ފުރައްސާރެކެޑުމަކީ ރިވެތިކަމައްނުން. އަފިރިންނަށް އެ 2 ރަށި މީހުން އެވެރިންގެ މުސްތަގުބަލައް ނިންމު ނިންމުން ހަޖަމުވޭއްޖެހޭހެއް. ހަމަ އެލެކައް، ހުޅުދޫ މީދޫ މީހުން، އެނެއް ފަރައް، ވަކިން ބޮނޑައް ހިތަދޫ އައް ބަދަބަސް ބަސްބެނާތަން ތެބެފެނެއި. އޭ ކެރާއް ރިވެތިކަމައްނުން. މެހެން މަ ބެނާކަލަސް މިކަން ކެރަނީ ނިސްބަތުން ވަރައް މަދަ ބާކިޔެ. ދެންތިބި މީހުން މައްފެނެނީ އެހެކާ އެނެހެކާއް ފުރައްސާރަ ކެރަނީ މަޖަލަކައް ހަދަގެންކަން. ގަބޫލު ކެރާއްޖެހޭ ހަގީގަތަކީ، މީ މިޅިއައްޑޫގެ މުސްތަގުބަލާއި ގުޅޭ ބޮނޑޮ ނިންމުމައް. މީ ޖޯކައްނުން. މީ ޖަހާ ސަކަރާއްގަނޑައްނުން. މިކަމާއި ގުޅިގެން އެއްރައް އެނެއްރަށައް ހިތުން މަޖަލަކަށްކަމަށް ޖެއްސުންކޮއް ބަސްބެނައި ހަދާކޯ އޭ އެތެއް ޒަމާނަކަށް ހެއުނިވޭނެ ފާރަތަކައް ވެފޭހެއްކަން ވިސްނާއް ތެބެވެއި.

އައްޑޫ އައްޑޫގެ ގޮތެއޮއް އޮތުމެ ރެނދެ އެޑަގެ، އޭހަގީގައް! ދެން އަފިރިން ހިފާއްވީ އިތިރައް ދަރައެޑައި ރޯކެރާކައް ނުން. ބޭކާރަ ޒުވާބު ކެޑުން ހުއްޓަލާއި، މުސްތަގުބަލާއިގެން ތެދުވެއްވެނީ. އެއްވިއަސް ޒަމާނަކި، ހުށެހެއި ކަމަކީ ތިމާ އެންމެ ބޭނުންގޮތައް ހިނގާ ކަންކަން ނުންކަން ހަނދާންކެރާއްވެނީ. ރެނދެއެޑަގެ...ދެން ހުއްޓަލައު!

ނޯޓް: އައްޑޫ ބަހި ބޭނުންކެރާ ނަވިޔަނި އޮންނައް ވޭތަންތެއި އެއަކުރާފާހަނގަވޭހެން ނޫނެތިރެ ރޮނގޮކެޑައްދެމީ.

Photo:

https://canareef.com/exploring-addu-atolls-rich-biodiversity-with-canareef-resort/ :

މަތީ ސާނަވީ މަތީ އަގުގައި ..

2025-08-27T21:42:00.002+05:00

ސަބްސިޑީގެ އަކީ ކޮބާކަމާއި އޭގެ ރާއްޖޭގައި ގެންގުޅޭ އުސްލޫބުތަކާބެހޭ ގޮތުން ފެންނަ ބައެއް ކަންކަން މީގެ ތިން އަހަރެއްހާ ދުވަސް ކުރިން މިމަންސާގައި ލިޔެލީމެވެ. (އެލިޔުމުގެ ލިންކް) އެދުވަހުވެސް ބުނި އެއް ވާހަކަ 3 އަހަރުފަހުން އަނެއްކާވެސް މިޖެހުނީ ތަކުރާރުކުރާށެވެ. "ދިވެހި ދައުލަތުގެ ސަބްސިޑީ ސްކީމްތައް އަލުން މުރާޖާކޮށް، ދައުލަތަށް ކަތާވަރުކޮށް، ހަގީގީ ބޭނުންޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް އޭގެ މަންފާކުރާނެހެން ބަދަލުކުރުމަކީ، ކުރުން ލަސްވެފައިވާކަމެކެވެ."

މިއަދު އެންމެ ހަރު އަޑުން ދެކެވޭ ވާހަކަ އަކީ، މަތީ ސާނަވީ އަށް ކިޔަވާދޭ އަމިއްލަ ސްކޫލު މަދަރުސާތަކަށް ސަރުކާރުން ދެއްވަމުން އައި ސަބްސިޑީ ދެއްވުން ހުއްޓާލެއްވި ވާހަކައެވެ. ފީ ދައްކާދެވޭނެ ހަމަ އެކަނި ހާލަތަކީ، ސަރުކާރު ސްކޫލު މަދަރުސާއަކުން ޖާގަ ނުދެވިއްޖެ ހާލަތުގައި ކަމަށް ކަނޑައެޅުއްވިވާހަކައެވެ.

ނަތީޖާ އަކީ ކޮބައިބާއެެވެ؟

ތަޢުލީމަކީ ހައްޤެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުން އަސާސީ ގޮތުން ކޮންމެ ދަރިވަރަކަށް މަތީ ސާނަވީގެ ނިޔަލަށް ތައުލީމު ދިނުންވަނީ ދައުލަތާ މަތިކޮށްފައެވެ. މިއީ ގިނަ ގައުމުތަކުން ކޮށްއުޅޭ ކަމެކެވެ. ކުރިން ބުނިހެން ދައުލަތުން ތައުލީމުގެ ހައްގު ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެެވެ. ޕްރައިވެޓް ސްކޫލުތަކާއި، އިންޓަނޭޝަނަލް ސްކޫލު ތަކަކީ ހުރިހާ ތަނެއްގައިވެސް ވިޔަފާރި އުސޫލުން ހިންގާ ތަންތަން ކަމަށްވާއިރު، އެތަން ތަނުން ކިޔެވުމަކީ ކޮންމެ މީހަކަށް އޮތް ފުރުސަތެކެވެ. އެހެނަސް އެއީ އަކީ އިސްވެ ބުނެވުނުހެން ދައުލަތަށް މަތިވެފައިވާ ތައުލީމު ދިނުމުގެޒިއްމާ ތެރެއަށް ފެތޭކަމެއް ނޫނެވެ. އެއްވެސް ދައުލަތުން ވަކި ކުދިން ތަކެއް އާއްމު ސަރުކާރު ސްކޫލު ތަކަށް އަދި އެހެން ކުދިންތަކެއް އަގުބަޮޑުކޮށް ވިޔަފާރި އުސޫލުން ހިންގާ ތަންތަނަށް ފޮނުވުމަކީ، ސަބްސިޑީ ގެ އުސޫލުން ހަމަޖެހޭކަމެއް ނޫނެވެ. މަތީ ސާނަވީ މަތީ އަގުގައި ކިޔަވަންވީއެވެ. އެހެނަސް އޭގެ ބުރަ ދައުލަތަކުން ނަގަން ނުޖެހެއެވެ.

ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ، މަތީ ތައުލީމަށް ޕްރައިވެޓް ކޮލެޖް ތަކާއި ސެންޓަރުތަކަށް ޑިގްރީ ޕްރޮގްރާމް ފަދަ ޕރޮގްރާމް ތަކުން ހޭދަކުރަނީ ކީއްވެތޯއެވެ؟ ޖަވާބަކީ، ގޯހެއް ރަނގަޅު ނުކުރުމުގެ ހުއްޖަތަކަށް އަނެއް ގޯހެއް ދެއްކުމަކީ ހަމަ އާއި އިންސާފުން ވިސްނާއިރު ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ކަށަވަރުވާކަމަކީ، އާސަންދައިން ހޭދަކުރަނީ، ހަގީގަތުގައިވެސް އެހަރަދު ލިބެންޖެހޭ މީހާއަށް ނަމަ، ކާޑުގެ ސަބްސިޑީ ދެނީ ސަބްސިޑީ ހައްގު ނިކަމެތިންނަށް ނަމަ، ތެލުގެ ސަބްސިޑީއަށް ކުރާ ހަރަދު 150 ރިސޯޓުގެ އިންޖީނުގޭގެ ހަރަދަށްވެސް ބައި އަޅަން ނުޖެހޭ ނަމަ، ދައުލަތުގެ ސަބްސިޑީ އިން ރައްޔިތުންނަށް ކުރާ މަންފާ ބޮޑުވާނެކެމެވެ.

ރާއްޖޭގެ ސަބްސިޑީ ނިޒާމަކީ، އަދިވެސް އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލުުރެވޭގޮތުން ކަތާވަރަށްވުރެ ފުޅާކޮށް އޮތް ނިޒާމެކެވެ. 20-30 ހާސް ރުފިޔާގެ މުސާރައިގަ ހުރި ކައުންސިލަރާއި، 15-18 ހާސް ރުފިޔާގެ މުސާރައިގެ އަނބިގޮއި ޓީޗަރުގެ ބޮލުގައި ރިއްސާތީ ހަސްފަތާލަށް ދިއުމުން 15 ރުފިޔާގެ ޕެނެޑޯލް ކާޑު ދައުލަތުގެ ހަރަދުގައި ދޭހާ މިގައުމު މުއްސަންދީ ބާއެވެ؟ ރެއަކަށް 7000 ޑޮލަރުގެ ކޮޓަރި ނަގައިގެން އަންނަ ފަތުރުވެރިޔާގެ ސައިތައްޓަށް އަޅާ ހަކުރަށްދައުލަތުން ސްބްސިޑީ ދޭން ޖެހުމަކީ ޖޯކެކެވެ. މިކަން ކަމަކީ އަދަކު އިއްޔެއަކު ފެށުނު ކަމެއްނޫނެވެ. ޒަމާންތަކެއް ވެެއްޖެއެވެ. އެހެނަސް އެ ގޯސް ރަނގަޅު ކުރަން އެބަޖެހެއެވެ. ކަށަަވަރު ކަމަކީ، އަދަކު މިގައުމުގެ އިގްތިސާދުގައި "ސަބްސިޓީ ސެޓޭޓެއް" ހިންގާނެ އެކަތަވެރިކަމެއް ނެތްކަމެވެ.

މިއަދު މިވާހަކަ މިގޮތަށް މިދައްކަނީއަކީ، އެސަރުކާރެއް މިސަރުކާރެއް ދެން އަންނަ ސަރުކާރެއް ބަލާފައެއް ނޫނެވެ. އެއަކީ އަދަކު ބަލާހިތްވާ އަދި ތުރާވާކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެނަސް، ޤައުމަށް ހެޔޮއެދޭތީ، ޤައުމުގެ ހާލަތު ރަނގަޅުވެ، ދައުލަތުން ކުރާ ހަރަދަކީ ހަމަޖެހޭ މަންފާކުރަނިވި އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ހަރަދުތަކަށް ވުުމުން އޭގެ މަންފާ މުޅި ޤައުމަށް ކުރާނެ މިންވަރު ހިތަށްއަރާތީއެވެ. އަބަދުވެސް ގަލަންގަނޑު ނަގައިފި ނަމަ، މަގޭ ބުއްދިއާއި އެނގިހުރި އެއްޗަކަށްބަލާ، ހައްގަށް އިންސާފަށް ބަސްބުނަން ލޯބިކުރާތީއެވެ. އިންސާފަށް ލޯބިކުރާ ގަލަމެއް ގެންގުޅެން ހިތްނިޔަތްއޮތަތީއެވެ.

Photo: https://www.chinimandi.com/governments-subsidy-burden-likely-to-rise-to-rs-4-2-lakh-crore-exceeding-budget-estimates-in-fy25-bob-report/

ދެކަރައިގެ މެދުގައި ފިތިބާރުވުން

2025-07-26T23:13:00.000+05:00

ދިވެހި ގައުމުގެ މިނިވަންކަމަށް 60 އަހަރު ފުރޭ 61 ވަނަ މިނިވަންދުވަހެވެ. ދުވަހުގެ ތަހާނީ ފޮނުވަމެވެ.

މި ބިމަށް ފޫޅުކެނޑި، ދަރިއަކަށްވީތީ، މި ވަޠަނަށް ލޯތްބެއްހުރީތީ، މިނިވަންދުވަހު، އަހަރެންގެ ހިތުތެރޭ އުފެދޭ ޝުއޫރާއި ޚިޔާލުވެސް މަގޭ މިފޮތުގައި ލިޔެ ރައްކާކުރާންކަމަށެވެ. ދަންބެރަށްވުރެ ތަގުޑި ދިގުކުރާކަށްނެތީމެވެ. ރާއްޖެ ފޮތުން މިނިވަންވެފައި އޮތަކަސް، އަދަކު އެމިނިވަންކަމުގެ ފިނިކަމާއި ރާހަތަށްވުރެ، ބަޔަކު މީހުންގެ ތަޅާފޮޅުމެއްގައި ފިތިބާރު ވެއްޖެ ކަމުގެ ދިލަކަމާއި އުދާސްކަން ކުޑައެއްނޫނެވެ.

ދިވެހި ރާއްޖެއަކީ، ޖިއޮގްރޭފީ ގޮތުން، ދުނިޔޭގެ "ބޮޑު މަގެއްގެ މެދުގައި" ވާ ގައުމެއްކަމުން، ފެށުނީއްސުރެ، ރާއްޖެއަށް ދުނިޔޭގެ ލޯތައް އަމާޒުވެއެވެ. ފުރެތިކާލަކަސް، އިނގިރޭސިންނަކަސް، ރާއްޖޭއަށް އައިސް ތިބީއަކީ، މިތަނުގެ ވަސީލަތްތަކަށްވުރެ، މިތަން އޮތް ތަނުގެ ގޮތުން، އަސްކަރީ އަދި އިސްތިރާޖީ ގޮތުން މުހިއްމު ވީމައެވެ. މިހަގީގަތް 21 ވަނަ ގަރުނަކަސް ބަދަލެއްނުވެއެވެ. އެމުހިއްމުކަން ވީނަމަ އިހުނަށްވުރެ އިތުރުވީއެވެ.

ހަގީގަތް ގަބޫލުކުރާށެވެ. ރާއްޖެމިއޮތް އޭޝިއާ ބައްރުގައި، ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައިވެސް ވަރުގަދަ ދެބާރު، އެބައޮތެވެ. އިންޑިއާއާއި ޗައިނާއެވެ. ދިވެހިން ކިޔާ އުތުރުކަރައާއި ސީނުކަރައެވެ. މިދެކަރައިގެ ޚާއްސަކަމަކީ، މިއިން ކޮންމެ ގައުމަކީ ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ އަށްބައި ކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާކުރާ ޤައުމެކެވެ. ބިމުގެ ގޮތުން އެހާމެ ބޮޑު، އިގްތިސާދީ އަދި އަސްކަރީ ދެބާރު، އެކަކު އަނެކަކާ ސީދާ ކުރިމަތިލުމަކަށްނުގޮސް، ބަލަނީ، ސަރަހައްދުގައި، ތިމާމެންގެ ނުފޫޒާއި ބާރުވެރިކަންފެތުރުމަށެވެ.

ރާއްޖެއަކީ، ދަތްކޮއްޓާ އިލޮށިކޮޅުންފެށިގެން ބޭރުގައުމުތަކުން ގެންނަ ގައުމަކަށްވީއިރު، މިފަދަ އަރައިރުމެއްގައި ރާއްްޖޭ ޖެހި އެ އުދަބާނިތަކުގެ ތެރެއަށް ގެނބިގަތުމަކީ، ކުރާންހެޔޮ ކަމެއްނޫނަސް، ޖޯޝާއި ފޯރީގައި ދިވެހިންގެ ބަޔަކު އެކަން ކޮށްފިއެވެ. ނުވަތަ ކުރުވައިފިއެވެ. އޭގެ ރަހަ އަރުތެރޭނުލައެކޭ އަމުދަކުން ނުވެސް ބުނެވޭނެއެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު، މިއަދު 60 އަހަރުގެ މިނިވަންކަން ފާހަގަ ކުރާއިރު، ޤައުމު މިނިވަންތޯ ސުވާލު އުފައްދާ ހިސާބަށް ދިއުމަކީ، ވަޠަނަށް ލޯބިހުރި ކޮންމެ ހިތަކަށް ތުރާވާނެ އަޑެކެވެ. ވީގޮތާއި ވަމުންދާގޮތް ދިރިތިބީން އެބަދެކެވެ. މިއަދު ދައްކާނީ އެހެން ވާހަކައެކެވެ.

މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާނީ، ދިވެހި ގައުމުގެ ސިޔާދަތާއި މިނިވަންކަން، އޭގެ ތަރަހައިން ގުޑިޔަނުދީ ހިފަހެއްޓުމަށް، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެހެން ކުރާންޖެހިއްޖެ ކަމަށް ފެންނަ 7 ކަމަކަށެވެ.

1- އިގްތިސާދީ ބައިވެރިން ގިނަކުރުން-

ދުނިޔޭގައި އޮތީ އިންޑިއާއާއި ޗައިނާ އެކަންޏެއްނޫނެވެ. އެގައުމުތަކާއެކު ރަނގަޅު ގުޅުން ބޭއްވުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބީދައިން، ދެން ހުރި ގައުމަތަކާއެކުވެސް އޮންނަ ގުޅުން އިގްތިސާދީ ބައިވެރިވުން އެކުލެވޭ ގުޅުމަކަށް ހަދަން އެބަޖެހެއެވެ. މިއުޅެނީ އަކީ، ރައްޓެހިވެގެން އުޅޭ ކުއްޖާ ނުރުހިދާނެތީ، އެހެން ކުއްޖަކާ އެކުވެރިކަމުގެ ގޮތުންވެސް އަނގައިން ނުބުނާކަހަލަ ގޮތަކަށް އުޅެން ނަމަ، އެއީ އަކީ، ބައިނަލް އަގްވާމީ ގުޅުންތައް ހިނގާ އުސްލޫބެއްނޫނެވެ. އެކި ގައުމުތަކާއެކު ރަނގަޅު ހަރުދަނާ ގުޅުން އުފައްދާ، އެގުޅުންތަކުގެ މަންފާ ލިބިގަންނަންއެބަޖެހެއެވެ. ތައުލީމާއި، ވިޔަފާރިއާއި، ޓެކްނޮލޮޖީއާއި، ބޭސްފަރުވާގައި ގިނަ ގައުމުތަކާއެކު ގުޅިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަކީ، ގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި، ބުނާ ބަހުގެ އެކަތަވެރިކަން އިތުރުވާނެކަމެކެވެ. އެކިޔާއުޅޭ، ބާގެއިން ޕަވާރ އިތުރުވާނީ އޭރުންނެވެ. އާސިއާންގެ ގައުމުތަކާއި، ޔޫރަޕާއި މެދު އިރުމަތިންވެސް އިގްތިސާދީ ބައިވެރިން އިތުރުކުރަންޖެހެއެވެ. ސިޔާސީ ގުޅުން އުފެއްދުމާއި، އިގްތިސާދީ ގުޅުން އުފެއްދުމުގެ ފަރަގު ދަނެ އިކޮނޯމިކް ޕާޓްނާރސް އިތުރުކުރަންޖެހެއެވެ. މިކަން ކުރެވޭނީ، ހަރުދަނާ ހާރިޖީ ސިޔާސަތާކާއި، ސާފު ގައުމީ އިސްތިރާޖީ ޕެލޭނަކާއެކު ހިނގައިިގަތުމުންނެވެ.

2- އިގްތިސާދު ސިންދިފާތު-

މިއަކީ އަދަކު އިއްޔެއަކު ދެއްކާ އަދި ދައްކާ ވާހަކައެއްނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ މުޅި އިގްތިސާދު ބަރޯސާވެފަައިވަނީ ފަތުރުވެރިކަމަށެވެ. ރަންބިސް އަޅާ ކުކުޅު ފެނި، މަސްވެރިކަމާއި ދެންވެސް ހުރި އިގްތިސާދީ ފުރުސަތުތަކާއި މެދު ވަނީ އަޅާނުލާ ދޫކުރެވިފައެވެ. މިކަން ބަދަލުވާންޖެހެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ގައުމީ ކުންފުނި އަބަދު ކަރުތާފެނުން ސަލާމަތް ނުވަނީ ކީއްވެތޯ، 2 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން 7 މިލިއަނަށް ބަދަލުކުރަން ހިފާއިރުވެސް، ގައުމީ އެއާލާއިން އަބަދު ނެބިއުލައިޒް ކުރަން މިޖެހެނީ ކީއްވެތޯ، ސަބަބުވެރިކޮށް ފިކުރު ކުރަންޖެހެއެވެ. 1200 ވަރަކަށް ރަށް އޮވެ، 200 ރަށުގައި މީހުން އުޅެ، އަނެއް 300 ވަރަކަށްރަށް ފަތުރުވެރިކަމާއި އެހެން އިގްތިސާދީ ބޭނުންތަކަށް ބޭނުންކުރާއިރު، މިރުހާއި ދޮންކޭލާއި، ކާށި ވެސް ބޭރުން ގެންނަން ޖެހޭނަމަ، މިހިނގެނީ އަދި މާހެޔޮ މަގަކުން ނޫންކަން ގަބޫލުކުރަންވީއެެވެ. ޤައުމުގެ %99 ކަނޑު އޮވެ، އަވަށްޓެރިންނާއި ދުރުތާ މީހުން، ކަނޑުގެ މަންފާ، މެރިކަލްޗާ، އަކުއާ ކަލްޗަރ، ޓްރާންޝިޕްމަންޓް، އޯފްޝޯ ރިނިވަބަލް އެނާރޖީ، މެރިން އިންފްރާސްޓަރަކްޗަރ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަދަ ދާއިރާތަކުން ނަގަމުންދާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ކަމަކީ، ހުދު ދެންވެލި ގަނޑުގައި އޮއްސޭ އިރަށް "ދޮން މީހުން" ހިންގެވުން އެކަނިތޯ މިއަދު ވިސްނާލަންވެއްޖެއެވެ. ދުނިޔޭގެ މާކެޓަކީ، ޓަނުން ޓަނުން ކަންނެލި ކިރާލުން ނޫންކަމާއި، ވެލިއު އެޑް ކޮށް ނަފާހޯދުން އަވަސް ކުރަންޖެހެއެވެ. ގައުމެއްގެ މިނިވަންކަމުގެ އެންމެ އަސާސީ އެއް ބަހާއަކީ ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަމެވެ. 1200 ރަށުން 40 ވަރަކަށް ރަށުގައި ފުޅާކޮށް ދަނޑުވެރިކަން ނުކުރެވެންޖެހޭ ސަބަބެއްނެތެވެ. އައިސީޓީ ޕާކޭ ބަޔަކު ކިޔަން ތިއްބާ، އެންމެންގެ މި "ސުވަރުގެ" ގައި އައިސީޓީ ހެވެން އެއް ގާއިމުނުރަންވޭނެ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

3- ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހުން-

ތެދެކެވެ. ގައުމެއްގެ ގޮތުން، މިއަދުގެ ސަރަހައްދީ ބާރުތައް ބެހިފައިވާގޮތުން އެހާފަސޭހަކަަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫނުގެ ދުވަސްވަރު އޮތް ހާލަތަށްވަރު މިހާރު ސަރަހައްދީ ބާރުވެރިކަމާއި، ވާދަވެރިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. އެހެނަސް، ބޮޑު ދެގެރި ތަޅަންޏާ ކައްގަލަށް ބާރުކުރާނެކަން ދަނެގެން އުޅެންޖެހެއެވެ. ގައުމުގެ ސަައިޒާއި، އިގްތިސާދީ ބާރުވެރިކަން ހުރި މިންވަރާއި، އިންސާނީ ވަސީލާތާއި، ސިއްހީ ނިޒާމާއި ތައުލީމީ ކަންކަމުގެ އެކަތަވެރިކަންދަނެ، މިދާ އުޅުނުހެން ނިދާން އޮތް ސިންގާގެ ގަޔަށް ބަޮލަށް އެރުމަކީ ކުރާންހެޔޮވަރު ކަންކަން ނޫންކަން ހަމަބުއްދިން ވިސްނާނަމަ، ކިތައްމެ ލަދަކުން މިންޖުވާނެއެވެ. ދުނިޔޭގައި މިހާރުވެސް، ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ގައުމުތައް ގިނައެވެ. ތެދެކެވެ. ސީނުކަރައިގެ އުފެއްދުން ތެރިކަމުން ނަފާ ހޯދަންވީއެވެ. އެކަމަކު، އެނަފާހޯދާފަ، ފަހުދުވަހު ދެންއޮތް ކަރައަށް ފުރައްސާރަކުރަމުން ނާށިފަތި އަޅަން ދުވުމަކީ ކުރާންނުވާވަރުގެ ކަންކަމެވެ. ރާއްޖެ ވާންވީ ހުރިހާ ޤައުމަކާއި ގުޅުންއޮންނަ، ހުރިހާ ގައުމަކަށް ގަދަރުކުރާ ވަކި ކޮޅަކަށް ބުރަނުވާ ގައުމަކަށެވެ.

4- މެރިޓައިމް އަދި ސައިބާރ ސެކިއުރިޓީ ގެ ގާބިލުކަން ހޯދުން-

ރާއްޖޭއަކީ ކުރިންވެސް ބުނިހެން ދުނިޔޭގޭ ބާރުތަކުން ކަޅިއަޅާ މަގެއްގެ މެދުގައި އޮތް ގައުމެކެވެ. އެހެން ކަމުން ރާއްޖެއަށް އޮތީ ސައިބާރ ސެކިއުރީ އާއި މެރިޓައިމް ސެކިއުރިޓީ ގާއިމުކުރުމެވެ. ނުވަތަ ބޮޑުތި ގައުމުތަކުގެ މަނާފުކަކަށްވެގެން އުޅުމެވެ. މިގޮތުން އިގްތިސާދު ތަންދޭ އެންމެ ރަނގަޅަކަށް ކޯސްޓްގާޑައި ވަށައިގެންމިވާ ބިޔަކަނޑު ބެލެހެއްޓޭނެ ނިޒާމު ޤާއުމުވާންޖެހެއެވެ. ދާދި ފަހުން ތުރުކީވިލާތުން ގެނެވުނު ޑްރޯމްތަކަކީ، މިމަގުގައި އެޅި ބޮޑު އަދި މުހިއްމު ފިޔަވަޅެކެވެ. އެއާއެކު ގައުމުހިންގުމާއި، ގައުމުތަކުގެ ސަލާމަތީކަންކަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ބޭނުން އިންތިހާއަށްކުރާއިރު، ސައިބާރ ސެކިއުރިޓީ ހަރުދަނާވާންޖެހެއެވެ. އެ ދާއިރާއިން އިންފްރާސަޓްރަކްޗަރ އާއި އިންސާނީ ވަސީލަތް ޤާއިމުކުރުމަށް ރަނގަޅު ޕްލޭނެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތް ފަށަންޖެހެއެވެ. އެމައްސަކަތަކީ، ޕާޓީ ތަކާއި ސަރުކާރުތަކާއެކު އެފުށް މިފުށަށް ނުޖެހޭ، ހަރުދަނާ ސާބިތު ޕްލޭނަކަށްވާންޖެހެއެވެ. ޤައުމައްޓަކައެވެ. ޤައުމުގެ މޮޅެތި ކިޔަވާުދިން މި ދާއިރާއިން ތަމްރީނުކުރަންޖެހެއެވެ. ތެދެކެވެ. މިކަންކަމުގައި ބޭރު ގައުމުތަކުގެ އެހީއާއި މަދަދު ބޭނުންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ މައްސަލައެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް އެކަން ކުރަންޖެހޭނީ، ދިވެހި ޤައުމުގެ މެރިޓައިމް ސެކިއުރިޓީ އަދި ސައިބާރ ސެކިއުރިޓީގެ ފުރިހަމަ ބާރުވެރިކަން ދިވެހިންގެ ފުރިހަމަ ބާރުދަށުން އެންމެ ހިނދުކޮޅަކަށްވެސް ނުގެއްލޭނެ ގޮތަކަށެވެ.

5- އިންސާނީ ވަސީލަތާއި، އިސްތިރާޖީ ޕްލޭން ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުން-

ޤައުމެއްް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ތެދުވެ ސާބިތުވެލާނީ އެތަނެއްގެ ހުރި ތައުލީމާއި ޤާބިލުކަމަކުންެނެވެ. އެހެންކަމުން، ރާއްޖޭގެ އެކި ދާއިރާތަކަށް ޚާއްސަ މީހުން ބިނާކުރުމުގެ ޤައުމީ މަސައްކަތެއްކުރަންޖެހެއެވެ. އެމީހުންނަކީ ހުނަރުވެރި، ޤާބިލު، އިޚުލާސްތެރިންތަކެކެވެ. ޕޮލިސީ އެކްސްޕާޓުން، އިގްތިސާދީ މާހިރުން، ވަރުގަދަ ޑިޕްލޮމެޓުން، އަދި ޤައުމީ ސަލާމާތާއި އިސްތިރާޖީ ކަންކަމުގެ މާހިރުން މިޤައުމަށް އެބަބޭނުންވެއެވެ. އިސްތިރާޖީ ޕްލޭނިން އާއި ޚާރިޖީ ގުޅުންތަކުގެ މަރުކަޒެއް ޤައުމީ ޔުނިވާސިޓީގެ ފެކަލްޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް ޤާއިމުކޮށް، އިންސާނީ ވަސީލަތް ހަރުދަނާކޮށް ތަރައްޤީކުރެވޭނެ މަގު ފަހިކޮަށް އެމަގުން އެބަ ހިނގަންޖެހެއެވެ.

6- ޕަބްލިކް ޑިޕްލޮމަސީ-

މިއީވެސް ޤައުމުގެ އިސްތިގުލާލަށް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ޤައުމުގެ އަގުތަކާއި، މުހިއްމު ބަހާތަކާއި، ގައުމީ މަސްލަހަތުތަކާއި، އެކަން ކަމަށް އޮތް ހިރާސް ތަކާއި ކޮންޖެހުންތައް ޤައުމުގެ އަފުރާދުން ހިތުގައި ފިސާރި ރަނގަޅަށް ހަރުލާންޖެހެއެވެ. އެކަންކަމަށް ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ޖީލުތައް އަހުލުވެރިވެ ފަރިތަވާންޖެހެއެވެ. އެކަމުގެ މުހިއްމުކަން ހިތުގައި ނެތް ޖީލެއް އުފެދިއްޖެ ނަމަ، އެކަންކަމަށް އިހުމާލުވެދާނެތީއެވެ. އަދި ބައިނަލް އަޤުވާމީ މަސްރަހުގައި، ދިވެހިންނަކީ ވަކި ކޮޅަކަށް ނުޖެހޭ ޤައުމެއްކަން ހުރިހާ ޕްލެޓްފޯމެއްގައި ހާމަކޮށް ބުނެދޭން ޖެހެއެވެ. ދިވެހި ހާރިޖީ ސިޔާސަތާއި ދިވެހި ގައުމުގެ ސްޓޭންޑް ދުނިޔެއަށް ކިޔާދޭނީ، ބާރުގަދަ ގައުމުތަކުގެ ހާރިޖީ އިދާރާތަކާއި މީޑިއާތަކުންނެއް ނޫނެވެ. ދިވެހި ޑިޕްލޮމަސީގެ ރޮނގުތަކާއި އުސްލޫބުތައް އެހެންމީހުންނަށް ކިޔާދޭނީ ދިވެހިންނެވެ.

7- ޤާނޫނީ ބެލެހެއްޓުންތެރިކަން ހަރުދަނާ ކުރުން-

ތެދެކެވެ. ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނެ މަޖިލިސް ކޮމެޓީތައް ހުރެއެވެ. އިދާރާތައް އޮޑިޓުކޮށް ބަލަހައްޓާނެ އިދާރާތައްމެ އެބަހުއްޓެވެ. މިއަދު ބޭނުންވަނީ އެ އިދާރާތަކާއި އެތަންތަނުން ކުރާ މަސައްކަތް ހަރުދަނާކޮށް ޕްރޮފެޝަނަލް ކުރުމެވެ. އެތަންތަނަކީ ވަކި މީހަކަށް، ކުލައަކަށް ފިކުރަކަށް ގުޑުމުގެ ބަދަލުގައި ތާއަބަދުބެ ވަތަނުގެ ދުލުން ބަސްބުނާ އިދާރާތަކަކަށް ވުމެވެ. ބައިނަލް އަގުވާމީގޮތުން ކުރެވޭ މުއާހަދާތައް ރަނގަޅަށް ބެލޭނެ' އަދި އެއަށް ޕްރޮފެޝަނަލް ގޮތެއްގައި ބަސްބުނެވޭނެ ތަންތަނަށް ވާންއެބަޖެހެއެވެ. ގައުމުގެ ދަރަނިތަކާއި އެދަރިތައް އަދާކުރުމާއި، ރިސްޓްރަކްޗަރ ކުރުމަކީ، އިގްތިސާދީގޮތުން ހަމަޖެހޭ އުސޫލަކުން ކުރެވޭކަންކަންކަން ކަށަވަރުވާންޖެހެއެވެ. ދަރަނި ނަގަނީ ކޮންތަަކުން، ކޮން ޝަތުރުތަކާއެކުކަން ބަލާ، އޭގެ ހަމައާއި، ޤައުމީ އިސްތިރާޖީ ސިޔާސަތުތަކާ ފުށުނާރާކަން ކަށަވަރުކުރެވެންޖެހެއެވެ. ވަކި ސަރުކާރެއްވީމަނުނެވެ. މިޤައުމުގެ ހައްގުގައެވެ. މާދަމާގެ މުސްތަގުބަލައްޓަކައެވެ. އެކިޔާ ޗެކް އެންޑް ބެލެންސަކީ އެއީ އެވެ. ދެފުށްފެންނަ ޑިމޮކްރަސީ އަކީ އެއީއެވެ. ރައްޔިތުން ބާރުވެރިވުމަކީވެސް އެއީއެވެ.

ތެދެކެވެ. ރާއްޖެއަކީ ކުޑަ ގައުމެކެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އަބަދުމެ ޤައުމުތަކަށް ކުރުނީސް ކުރަންޖެހުމެއްނޫނެވެ. އަދި ދުވަހުގެ ކޮއްތަކީ އަނެއް ގައުމެއްގެ ދީލަތިކަމުން ލިބޭ ހައިރާތަކަށް ހަދައިގެން މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރުމެއްނޫނެވެ. ރާއްޖެ އޮތީ އިސްތިރާޖީ މުހިއްމު ހިސާބެއްގައެވެ. ގާތުގައި އިގްތިސާދީ ވާދަވެރިދެކަރަ އޮތްއިރު ބަލަންވީ ދެކަރައިންވެސް ޤައުމަށް ލިބެންހުރި މަންފާ ހެޔޮގޮތުގައި ލިބިގަތުމަށެވެ. އަނެކުންނާއި ޖެހިނުގަނެއެވެ. ދެކަރައިގެ މެދުގައި ފިތިބާރުނުވެއެވެ. މުސްތަގުބަލަކީ އެއީއެވެ. މިހާރު ކުޑާކޮށް ފިތިބާރުވެފައިވާކަމުގެ ހާސްކަމާއި އުދާސްކަން އެބައޮތެވެ.

މިދީބު އަބަދުމެ މިނިވަންކަންމަތީ ލަހައްޓަވާށި. އާމީން.

Photo: https://samvadaworld.com/featured/maldives-strategic-importance-for-india-and-the-increasing-chinese-influence/

ފިކުރު ކަސްތަޅުން ނެއްޓުން

2025-07-24T11:47:00.003+05:00

ދެ ދުވަސް ފަހުން އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަ ކުރާނީ މިޤައުމުގެ ފަހުރުވެރި މިނިވަން ދުވަހެވެ. މިނިވަންކަމަށް 60 އަހަރު ފުރޭ އެކާހައްޓި ވަނަ މިިވަންދުވަސް ދެއްކެވީތީ ﷲ އަށް ހަމްދުކުރަމެވެ.

މީހާ މީހަކަށްވެ, ހަގީގީ މިނިވަންކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނީ، އޭނަގެ ފިކުރުގެ މިނިވަންކަމުންނެވެ. ފިކުރުގައި ކަސްތަޅު ނޭޅި ދޫވުމުންނެވެ. މިނިވަން ދުވަހު ބަލަންވީ، ތިމާ ތިމާގެ އަމިއްލަ ހަގީގަތާއި އެއްގޮތަށް އުޅުމަށެވެ. އަނެކާ ދެކެން ބޭނުންވާ، އެނެކާ ފިކުރާވާ ގޮތަށް އުޅެން ހަދައިގެން ތިމާ ހިޔަންޏަކަށް ނުވުމަށެވެ. ތިމާ ތާއިދު ކުރާ ކޮންމެ ބަޔަކު ކުރާ ހުރިހާ ކަމެއް، ބުނާ ހުރިހާ ބަހެއް، ރަނގަޅުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި ގޯސް ނަމަ ގޯހޭ ބުނުމަކީ ތިމާ ތާއިދު ކުރާ މީހުންނަށް ދެވޭ އަނިޔާއެއް އަދި ޢައްދާރުވުމެއްނޫނެވެ. އެއީ އެހީއެކެވެ. މަދަދެކެވެ. އެހެންކަމުން ތިމާގެ ފިކުރުގެ ކަސްތަޅުން މިންޖުވާންޖެހެއެވެ.

އަމިއްލަ ޝަހުސު ހިފަހައްޓާނީ ހަމަ އަމިއްލައަށް.

މާތް ރަސްކަލާނގެ ކޮންމެ އިންސާނަކުމެ ހެއްދެވީ ވަކި ޝަހުސެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް ވަކި އަޑެންޑިޓީ ކާޑެއް ހަދަނީވެސް އެހެންވެތާއެެވެ. ތިމާގެ އުޅުމާއި ގުޅުން ބަހައްޓަންޖެހެނީ ތިމާއަން އެންމެ ރަނގަޅު ހެޔޮ ގޮތުގައެވެ. ބަޔަކުމީހުން ރުހޭނެ ގޮތް ބަލައިގެންނޫނެވެ. "ކޮންމެ ނަފުސެއް، އެ ނަފުސެއް ހޯދައިގަތްކަމަކުން ބަނދެވިގެންވެއެވެ." (މުއްދައްސިރު 38ވަނަ އާޔަތް).

އަޅުގަނޑު މިނިވަންބާއެވެ؟ ތިޔަ ކޯސް ހަދަނީ، ތިޔަ ވަޒީފާ އަދާކުރަނީ، ތިޔަ ފޭސްބުކް ޕޯސްޓު ތިޔަ ކުރަނީ، ތިމާގެ އަމިއްލަ ވިސްނުމާއި ފިކުރާއި ޤަބޫލުކުރުންތަކާއި ބޭނުންވާގޮތަށްތޯ، ނުވަތަ، ވަކި ބަޔަކު ރޫހޭގޮތަށް، ނުވަތަ ނުރުހިދާނެތީތޯ ވިސްނާއިގެންތޯ ބަލާށެވެ. އަމިއްލަ ގަބޫލުކުރުމާއި ވިސްނުމާއި ފިކުރު އަދި އެއާއި އެއްގޮތަށް އަމަލު ނުބެހެއްޓޭނަމަ، ފިކުރު ކަސްތަޅުއެޅުނީ ކަމަށް ބުނެވިދާނެއެވެ. ވާންވީ ފޮޓޯ ކޮޕީއަކަށް ނޫނެވެ. އޮރިޖިނަލަކަށެވެ.

ތިމާ އަކީ ކޮބާކަން ކަނޑައަޅަން އަނެކާއަށް ނުދޭށެވެ.

ތިމާއަކީ ކޮންކަހަލަ އުޅުމެއްގެ މިޒާޖެއްގެ، އުސޫލެއްގެ މީހެއްކަން، ސާފުކޮަށް ނުދެއްކޭނަމަ، އެސިފަތައް އެހެންބަޔަކު ކުރަހާނެއެވެ. ދެން ތިމާ ޖެހޭނީ އެމީހުން ކުރެހި މަންޒަރަށް ފެތޭށެވެ. ތައްގަނޑަށް ބަދަލުވާށެވެ. އައިޑެންޓިޓީ ޑިފިއުޝަނޭ ކިޔަނީ މިފަދަ ހާލަތަކަށެވެ. އޭރުން ތިމާގެ ގޮތަށްވުރެ، ތިމާއަށް ބެލޭނީ، އޭރު ތިމާގެ ވަށައިގެން ތިބި ބަޔަކު ބޭނުންވާ ނުވަތަ ރުހޭ، ގޮތަކަށް އުޅޭށެވެ. އަމިއްލަގޮތެއް ނޯވެއެވެ. ނުވަތަ ނުވެސް އިނގެއެެވެ. މިހެން ވުމުން ދިމާވާނެ އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ، ކަމެއް ދިމާވުމުން ގޮތްނިންމަން ނޭނގުމެވެ. ނުވަތަ ނުކެރުމެވެ. އެނެކުންނަށް ތިމާ ޑިފައިން ކުރަންޖެހޭނީ ތިމާ ބެނުންގޮތަށެވެ. އެއީ ތިމާ އަށް ވިސްނޭ ރަނގަޅު ގޮތަށް އުޅުމުން އެއުޅުމަށްބަލާ އެމީހުންކުރާ ސިފަކުރުމުުންނެވެ. މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރިޔާ ބްރޮނީ ވެއާ އޭނާގެ ފޮތް " ޓޮޕް ފައިވް ރިގްރެޓްސް އޮފް ދަ ޑައިން" ގައި ބުނެފައިވަނީ، އެންމެ ގިނަބަޔަކު، މަރުމަތީގަ، އެމީހުންގެ ހަޔާތާއި މެދު ވިސްނާލުމުން ދެރަވަނީ، " އޭނާ، އޭނާ ބޭނުންވާ ގޮތަށް ދިރިއުޅުމުގެ ބަދަލުގައި، މީހުން ރުހޭހާގޮތް ބަލައިގެން ދިރިއުޅެވުނީތީ"އެވެ.

އަބަދު ހިނގާ މަގުން ހިނގާނެ މީހުން މަދުނުވާނެއެވެ.

ދިރިއުޅުމުގައި ބަލަނީ، އެހެން މީހުން ކަންކުރާގޮތަށް، އެވެރިންގެ ފިޔަވަޅު ފަހަތުން ހިނގުންނަމަ، ޔަގީން ކުރަންވީ، އެކަން ކުރާނެ މީހުން ބައިވަރެވެ. އަދުގެ ދުނިޔެ ބޭނުންވަނީ، ތަފާތު ދައްކާނެ މީހުންނެވެ. ހުރިހާ ކަމަކަށް އާދެ ލައްބަ ބުނާ، "ބަސްއަހާ މާސްކު" މޫނުގައި އެޅި މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. މަދީ ތިމާގެ އަސްލު ވިސްނުމާއި އަޑު އިއްވާނެ މީހުންނެވެ. ވާންވީ މާސްކު އެޅި މީހަކަށް ނޫނެވެ. ވާންވީ ކެރިގެން ބަސްބުނާ، ތިމާގެ އަޑު އިއްވާ، އެހެން މީހުން ނުހިނގާ މަގުން ހިނގަންކެރޭމީހަކަށެވެ.

ބާކީވެދާނެތީ ނޫޅޭށެވެ.

ތިމާގެ ވިސްނުން ނުވަތަ ފިކުރުގެ ސަބަބުން ވަކި ބަޔަކު، ވަކި ގްރޫޕަކުން، ވަކި ޕާޓީއަކުން، ބާކީކޮށް އެކަހެރި ކުރުމުގެ ބިރުން ތިމާ ތިމާގެ ސިކުނޑީގައި ތަޅު އަޅުވައި ސައިޒަށް ކަނޑައިގެން ނުވާނެއެވެ. ހަމަބުއްދިން ވިސްނާ ހެޔޮ ރަނގަޅުމަގުން ހިނގީމާ، އެގޮތަށް ނުރުހޭ ބަޔަކު ކުސްތެޅިޔަސް ތުރާވާން ނުޖެހެއެވެ. މީހަކު ނުރުހިދާނެތީ، ހިނގާންއޮތް ރަނގަޅު ހެޔޮމަގު ކުރިމަތީއޮއްވާ، އެނބުރި ކަސިޔާރު ގޯޅީ އަޅާވަރަށްވުރެ ސާބިތުވާންޖެހެއެވެ. ފިކުރު ކަސްތަޅުން ނެއްޓެންޖެހެއެެވެ.

މިއީ މިނިވަން ޤައުމަކަށް ނޭވާލަމުން، މިނިވަން ދުވަހެއްގެ އިހުތިފާލަށް އަތަރުލަމުންދާއިރު ފިކުރުކޮށްލަން ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. މަޑުމަޑުން އެކަހެރިވެލާ އަމިއްލަ ނަފުސާ ސުވާލުކޮށްލާށެވެ. މަގޭ ފިކުރު، މަގޭ ވިސްނުން ހުރީ ކަސްތަޅުއެޅިފަހެއްޔެވެ؟

Photos:

https://www.newyorker.com/magazine/2024/04/08/so-you-think-youve-been-gaslit

https://www.quantamagazine.org/is-it-real-or-imagined-how-your-brain-tells-the-difference-20230524/

ބޮލުގެ ފަތްކޮޅުގޮސް ތަލަވިފަހުން

2025-07-09T16:57:00.001+05:00

އަދަކު ސަލާމަތެއް ނެތެވެ. ފޯނު ބަލާލިއިރު ރައްޓެހިން މިވާހަކަ އެވެ. ގެއަށް އައިތަނުން އަނބިގޮއްޔެވެސް ހަމަ މިވާހަކައެވެ. ހިތައް އެރިއެވެ. އަނހާ ސަހަރޯއެވެ. މިޖެހުނީ ބޯކަޅު ކުރާށެވެ. ކުޑަކޮށް ހެވުނެވެ. ރައްޓެއްސަކު ބުނެލިބަހަކުންނެވެ. "މިހުރިހާ ދުވަހު މިކަން ހަރާމްވެގެން ނުކޮށްހުރެ ހުރެ ބޮލުގެ ފަތްކޮޅުގޮސް ތަލަވިފަހުން މި ލިބުނީ ހުއްދައެވެ." ވެގެން އުޅޭގޮތް ހެއްޔެވެ؟ އިސްތަށިގަނޑުގައި ކަޅު ކުލަ ޖެއްސުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމަށް ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފަތުވާދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުން ނިންމީއެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ފިކުރު ދުއްވައިގަތީ މުޅުން އެހެން ދިމާލަކަށެވެ. މީގެ 15-12 އަހަރު ކުރިއެވެ. ރާއްޖޭގައި އެތަކެއް ގަރުނަކު ދެމިގެންދިޔަ ނަމާދު ކުރުމުގައި "ބޮޑު ގޯހެއް" އޮވެގެ އިސްލާހުކުރި ދުވަސްކޮޅެވެ. ފަތިސް ނަމާދު ގުނޫތެވެ. ޚިޔާލު ދެކަފިވެ، ބައެއް ރައްރަށުގައި ގުނޫތުކިޔާ މިސްކިތާއި ގުނޫތުނުކިޔާ މިސްކިތް ފެނިގެން ދިޔައެވެ. އަދި ގުނޫތު ކިޔާ މީހުންގެ ނަމާދު ބާތިލު ހުކުމްކުރި ބަޔަކުވެސް ތިއްބެވެ. އެބަހުސުގައި އިލްމުވެރިންގެ ތަފާތު ރައުޔު އަޑުއިވުނެވެ. ދުވަސް ކޮޅަކުން އެފަދަ ބޭފުޅަކު، އެއަކީ އޭގެ ގޮތުގައި މާބޮޑު މައްސަލައެއް ނޫންކަމާއި، ގުނޫތު ކިޔާމީހާގެ ފަހަތުގައި ކުރާއިރު ރަނގަޅީ އިމާމާއާއި ތަބާވުން ކަމަށް ބުނިއަޑުވެސް އެހީމެވެ. ހިތައްއެރިއެވެ. އެހެން އެކަން އޮއްވާ އެތައް ބޮޑު ނުރުހުމަކާއި ނަފުރަތުގެ ކަންތައްގަނޑެއް މިފެށީ ކޮންކަމަކާބާއެވެ.

ބޮލުގައި ކުލަޖެއްސުމުގަވެސް މިވީ އެކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. މިއަދާހިސާބަށްވެސް ބޯކަޅު ކުރުން "ހަރާމް ކުރާ" އަދި "ހުއްދަ ކުރާ" ބަޔަކު ތިއްބެވެ. ކޮންމެ ބަޔަކުވެސ އެބައެއްގެ ކޮޅަށް ރައުޔު ނެރެމުން އައީއެވެ. އަދި ތިމާ ނުރުހޭ ކޮޅު ގޯސް ކުރާ ބަޔާކާއި، ފާފަވެރި ކުރާބަޔަކު ތިބި އިރު ފާސިގުކޮށް ކާހަރަކުރާބަޔަކުވެސް ތިބީއެވެ.

ހިތަށް އެރިއެވެ. ވިސްނާލާކަށް ނުވޭހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެންނަކީ އިލްމު މަދު، ނުދަންނަ އިންސާނުންތަކެކެވެ. ވީއިރު، ތިމާ ދީނީ ކަމަކާއި މެދު ދެކޭގޮތް ނޫން ކޮންމެ ގޮތަކަށް އުޅޭ، ނުވަތަ ގަބޫލުކުރާ މީހުން ، ފާސިގުން ، ލާދީނީން އަދި ކާފަރުންނަށް ހެދުން ހުއްޓާލާކަށް ނުވޭބާއެވެ. މިއަދު އެއޮތީ މިޤައުމުގެ އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިންގެ މަޖިލިސްގެ ފަތަވާނެރެފައެވެ. ކުރިން ބޮލުގައި ކަޅުކުލަޖެއްސުމުން ކުރި ފުރައްސާރަ އަށް ހިތާމަނުކުރާނެބާއެވެ.

އެކުވެރިޔާ ބުނިހެން، ބޯތަލަވެ، އަދަކު އޭނަގެ ބޮލަކު ކަޅުކުރާނެއެއްޗެއްނެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު ބޮލުގެ ތެރޭ އޮތް އެއްޗެގެ ބޭނުންކުރަމާ ހިނގާށެވެ. ދީނީ ކަންކަމުގައި، ތިމާއަށް އިނގޭ ގޮތް ނޫންގޮތް ހުރެދާނެކަމާއި، ކޮންމެ އިންސާނަކީވެސް އިލްމުގައި އުނި މީހެއްކަން ހަނދާންކޮށްލަމާހެއްޔެވެ. ކަމެއްވާއިރަށް މީހުންނަށް ލާދީނީއަށް، ކާފަރަށް މަލްއޫނަށް ނުގޮވުމުން، ބޯކަޅު ނުކުރެވުނަސް ބޮލުތެރޭ ހުރިއެއްޗެއްގެ ބޭނުންހިފާމީހަކަށްވެވިދާނެއެވެ.

އޮންލައިން ދުރޫސުލް އަޚްލާގެއް

2025-05-22T22:24:00.005+05:00

ދުނިޔެ ބަދަލުވެ، ހުރިހާކަމެއް އޮންލައިން ވަނީއެވެ. ޒަމާނަށް އައި ބަދަލާއެކު، ހުރިހާ އުމުރެއްގެ މީހުން އިންޓަނެޓާއި މީސް މީޑިއާއަށް ދޯޅަވެއްޖެއެވެ. ޒުވާނުންނާއި ކުޑަކުދިންތޯއެވެ؟ އެވެރިން އުފަންވެ ބޮޑުވަނީ އެމަންސަތަކުތެރެއަށެވެ.

އެކި އުމުރުފުރާގެ އެކި ފަންތީގެ ތަފާތު ފިކުރުގެ މީހުން އެއްތަންވާ މަންސައަކަށް މީސް މީޑީއާވެފައިވާއިރު، މިތަނުގެ "ދުރޫސުލް އަޚްލާޤެއް" ވެސް އޮންނަންވާނެތާއެވެ. މިނިވަންކަމާއި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ ޒަމާނުގައި އޮބިއަޅާ، ވަކި ގޮތަކަށް ބަސްބުނެހަދާށެކޭ ކިޔަނީއެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް މިކިޔާ ހަމަބުއްދިން ވިސްނާލަން ރަނގަޅުވެދާނެ ބައެއްކަންކަން އަމުނާލާން ހިތަށްއެރީއެވެ.

1- ތިމާގެ ގަދަރު ހިފަހެއްޓުން- އަދަކު މީހާގެ ގޮތްފޮތް އިނގެނީއަކީ އެއްއޮޑިން ދަތުރުކުރީމައެއްނޫނެވެ. މީސް މީޑީއާއަކީ، ތިމާގެ ސޫރަ ދައްކައިދޭ ލޯގަނޑެކެވެ. ދާއިމީ ކުރެހުމެކެވެ.

އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގައި ގެންގުޅޭ ރީތި ސިފަތައް މީސްމީޑިއާގައިވެސް ގެންގުޅެންޖެހެއެވެ. ގޯހެއް ވެއްޖެނަމަ މާފަަށް އެދުމާއި، ރަނގަޅުކަންކަމަށް ޝުކުރުވެރިވުމާއި، ގްރޫޕް ކޮންވަސޭޝަންފަދަ މަންސަތަކުގައި އަނެކުން ވާހަކަ ދައްކަންހުއްޓާ މެދުކަނޑާނުލުންފަދަ ކަންކަމެވެ. ހަގީގީ ދިރިއުޅުމުގެ ކުލައާއި އަސަރު މީސްމީޑިއާއަށް ވަނުމަކުން ތިމާގެ ފުށުން ގެއްލޭކަށް ނުޖެހެއެވެ.

މިސާލަކަށް މީހަކު ކަމަކާ ދެރަވެގެން އެއްޗެއް ލިޔުމުން، އެކަމަށް ހަމްދަރުދީވާކަން ބުނެލުމާއި، އިތުރު އެހީއެއް ބޭނުންނަމަ އަންގާލަދޭން ބުނެލުމަކީ، އޯގާތެރިކަމާއި ލޯބި އިތުރުވެގެންދާނެކަމެކެވެ.

2- ރާގާއި މިއުޒިކް- ތިމާ ބުނާބަހުން އަނެކާއަށް ކުރާނެ އަސަރު އަބަދުވެސް ފަރުވާތެރިވާންވާނެއެވެ. މީހަކަށް ދެރަކަމެއް ވުމުން އެކަން ހިއްސާކުރާނީ އިތުބާރެއްކޮށްފައެވެ. އޭގެ ރައްދުގައި 😂"ހައްހައް" ރިއެކްޓް ކުރާއިރު ވިސްނަންވީ އޭނާ ދެރަވެފައި ނުވަތަ ހިތުޖެހިފައިހުރިވަރު ނޭނގޭކަމެވެ. މިއީ ބައެއްފަހަރު، ކުދިން ކުދިންނަށް ކުރެވޭ މުވާސަލާތުގައި ބޮޑުކަމަކަމަށް ނުވިޔަސް ކުދިންނާއި ދޮށީމީހުންގެ މުއާމަލާތުން، ހިތްނުތަނަވަސްކަން އުފެދިދާނެކަމެކެވެ.

މިފަދަ ހާލަތު ދޮށީމީހުންގެ ފަރާތުން ޒުވާނުންނަށްވެސް ދިމާވެދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ޓީނޭޖާއެއްގެ ޕޯސްޓަށް މަންމަ ކޮމެންޓް ކުރަނީ "ކޯލް މީ" ނަމަ ޓީނޭޖާ އަށް، މަންމަ ތިމަންނާ ލަދުގަންނުވާލީކަމަށް އިހުސާސް ވެދާނެއެވެ. ދެންހަދާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ "ކޯލް މީ😊" މިހާރު ތަފާތުވެއްޖެތާއެވެ! ތިމާގެ ރާގު އަނެކާއަށް އުނދަގޫނުވާނެހެން ބެހެއްޓޭތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. ޅަކުދިންނާ ވާހަކަ ދެއްކޭނީ އެކުދިންގެ އުސްލޫބަށެވެ. އެކުދިން ވިސްނަންވީ ބޮޑެތިމީހުންނާއި ވާހަކަ ދައްކަންވާނީވެސް އެވެރިންވެސް ރުހޭ ޓޯނަކަށްކަމެވެ.

3- ބުލީ ނުކުރުމާއި ބުލީކުރިޔަ ނުދިނުން

މުޅި މުޖުތަމައު ހޭލުންތެރިވެ ހުށިޔާރުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މީހަކަށް ތަކުރާރުކޮށް މީސްމީޑިއާގައި ފޮށި ޖެއްސުންކުރާއިރު، އޭނައަށް އެކުރެވެނީ އަނިޔާކަން އިހުސާސްވަނީ އޭނާ އަތުން ގޯހެއްހެދި ދުނިޔެއަޅާ ދައިމުންކަމަށްވާނަމަ އެއީ މައްސަލައެކެވެ. އަބަދުމެ ހަނދާންކުރަންވީ، ބަހުން، ދުލުން ކޮށްލާ ޒަހަމަކީ ވޭންހުރި އަދި ޒަމާނުންވެސް ރަނގަޅުނުވެދާނެ ޒަހަމެއްކަމެވެ. މީހަކަށް ތިމާ ފުރައްސާރަ ނުކުރާކަން ކަށަވަރުކުރަންވީއެވެ. ސައިބާރގެ މިޒަމާނުގައި އެވަރުން އަދި ނުވެއެވެ. އެނެކާއަށް ފުރައްސާރަކުރެވޭތަން ފެންނަނަމަ، ތިމާ އެމަންސައެއްގައި ހުރީތީ، އެކަމަށް އިންކާރުކޮށް ހުއްޓުވެތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. މިއަދު ތިމާ އަނެކާގެ ދިފާއުގައި ތެދުވާފަދައިން މާދަމާ ތިމާގެ ދިފާއުގައިވެސް ބަޔަކު ބޭނުންވާނެ ދުވަހެއް ފެނިދާނެއެވެ.

4- އާއިލީ ގާނޫނު- އޮންލައިން ޕްލެޓް ފޯމުތަކާއި މީސްމީޑިއާއަށް ގޭތެރޭގައި ހެދިފައިހުންނަޖެހޭ 3 ގަވާއިދެއް އެބައޮތެެވެ.

- ފުރަތަމަ ކަމަކީ މީސްމީޑީއަށް ކުރާކޮންމެ ޕޯސްޓަކީ ދާއިމީ އެއްޗެއްކަން ފިސާރި ހަނދާން ހުރުމެވެ. މިއަދު ގްރޭޑް 10 ގައި ހުރެ، ކުލާސް ޓެސްޓަކުން މަކަރުހެދިވާހަކަ މަޖަލަކަށް ޕޯސްޓުކޮށްލާއިރު، އެ ވާހަކަ، 5 އަހަރު ފަހުންއޮންނަ ވަޒީފާގެ އިންޓަވިއުއެއްގައި އައިސްދާނެއެވެ!

- ދެވަނަ ކަމަކީ ހުއްދަ ހޯދުމެވެ. މީހެއްގެ ވާހަކައެއް، ފޮޓޯއެއް ވީޑިއޯއެއް، އެއީ އާއިލީ މީހަކަސް، ގާތް ރައްޓެއްސަކަސް މީސްމީޑިއާއަށް އޭނާގެ އިޒުނަނެތި ދުވަހަކު ދޫކޮށްނުލާށެވެ. އެއީ މީހެއްގެ ހައްގަކަށް ނޭނގި އަރައިގަނެވުމެވެ.

- ތިންވަނަ ކަމަކީ ހައްދެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. މިސާލަކަށް މިއާއިލާގައި ކާގަޑީގައި ފޯނުކުޅުން، ނުވަތަ ރޭގަނޑު 9 ގެ ފަހުން ފޯނު ކުޅުން މަނާކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. ބޭނުމަކީ މީސްމީޑިއާއަށް ދޯޅަވެފައިވާ މިޒަމާނުގައި "މޫނުން ސްކްރީންނެއްޓޭނެ" ވަގުތެއް ކޮންމެ 24 ގަޑިއިރަކުވެސް އޮންނަކަން ކަށަވަރުކުރެމެވެ.

އަހަރެމެންނީ އިންސާނުންނަށްވީތީ، ތަހުޒީބު އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމުގައި ހައްދުތަކާއި ހުދޫދުތަކެއް ހުންނަންޖެހެއެވެ. ކުރާކޮންމެ ކަމެއްގައި ރިވެތި ހުތުރު ފަރަގުވާންޖެހެއެވެ. މީސްމީޑިއާގައި އުޅެންވީއެވެ. އެކަމަކު ދެކަމެއް ހަނދާންކޮށްގެންނެވެ. އެތާބުނާ ކޮންމެ ބަހަކީ ތިމާ ސޫރަކޮށްދޭނެ ބަހެކެވެ. އެތާބުނާ ކޮންމެ ބަހަކީ، ދާއިމަށް ފެންނަންހުންނާނެ އެއްޗެކެވެ.

Photo: https://www.montana.edu/stes/blog/social-media.html

ޖޮބުން ކެނޑެންވީ

2025-05-11T11:51:00.001+05:00

މި ޖޮބުން ކެނޑެންވީ! މިއީ ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު މަސައްކަތު މާހައުލުން އިވޭ އަޑެކެވެ. އަބަދުވެސް އޮފީހުގެ އެކަކު ދެމީހުން މިކަމާ ބަހުސްކުރާ އަޑުއިވެއެވެ. މިއީ ވަކި ދާއިރާއަކަށް ޚާއްސަކަމެއްނޫނެވެ. ވަރަށް ގިނަ އޮފީސް މާހައުލުގައި ހިނގާ އަދި ހިނގަމުންދާނެ ކަމެކެވެ.

ތިމާހުރި ވަޒީފާއިން ވަކިވުމުގެ ކުރިން، އެ އަޅަނީ ބޮޑު ފިޔަވަޅެއްކަންދަނެ، އޭގެ ވަށައިގެން ހިނގާ އަދި ހިނގާނެ ބައެއްކަންކަމާމެދު ފިކުރުކޮށްލަންޖެހެއެވެ. މިގޮތުން ވަޒީފާއިން ވަކިވުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ "އެހެން ޖޮބަކަށް ދާން" ފައި ނެގުމުގެ ކުރިން ފިކުރުކޮށްލަން ރަނގަޅު 4-5 ކަމަކަށް ކުރުކޮށް ބަލާލާނަމެވެ.

1- ޖޮބުން ކެނޑެނީ ކީއްވެ؟

ޔަގީން ޖަވާބެއް ހޯދަންޖެހެއެވެ. އަމިއްލަ ސަބަބުތަކަކުންތޯ ވަޒީފާގެ މާހައުލުގެ ސަބަބަކުންތޯ ހޯދާށެވެ. މިސާލަކަށް، މާވަރުބަލި ވާތީ، ފޫހިވާތީ، ގިނަވަގުތު މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭތީ، ނުވަތަ މަސައްކަތްކުރާހިތްނުވާތީނަމަ، އާ ވަޒީފާއަކުން ތަސައްލީއެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ވަޒީފާއިން ކެނޑެން ބޭނުންވަނީ، ލިބޭ އާމްދަނީ ދައްކަމުން، ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި ޤަބޫލުނުކުރެވޭ ނުރަނގަޅު ކަންތަކެއް ހުރުމުން، ވަޒީފާގެ ކުރިއެރުން އިދާރާގަ ނެތުން ފަދަ ސަބަބަކުން ނަމަ، އާ ވަޒީފާއަކުން އެކަމަށް ހައްލުލިބޭ ފަހަރު ހުރެއެވެ.

2- އާ ވަޒީފާއިން ބޭނުންވަނީ ކޮންކަމެއް؟

ކުރީގެ ވަޒީފާ ދޫކޮށް އެހެން ވަޒީފާއަކަަށް ދާންއެދޭ ނަމަ، ހާސިލު ކުރަންއެދެނީ ކޮން ކަމެއްތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމަށް ބަލާނަމަ، ވަޒީފާގެ ކުރިއެރުމަށް އެއްފަހަރު އަމިއްލަ ރަށުން ބޭރު ވަޒީފާއަކަށް ދާންޖެހުނެވެ. އަނެއްފަހަރު، ރަނގަޅު ވަޒީފާގެ މާހައުލެއް ދޫކޮށް މާކުޑަ އިދާރާއަކަށް ވަޒީފާ ބަދަލު ކުރަންބޭނުންވީ އާއިލާއާއި ގާތުގައި ހުރުމަށެވެ. މިގޮތަށް ކޮންމެ މީހެއްގެ ބޭނުންވާ މަގްސަދު ތަފާތުވާނެތީ އެކަން ވިސްނާ، ތިމާގެބޭނުމަށް ތަންދޭ ބަދަލަކަށްނޫނީ ފިޔަވަޅު ނެގުން ބުއްދިވެރިނުވާނެއެވެ. އެހެނަސް އެކަމުގެތެރެއިން، ދިގުރާސްތާގެ ހާސިލުކުރަންބޭނުން ލަނޑުދަނޑިއަށް ހުރަސް އެޅިގެންނުވާނެއެވެ.

3- މިނޫން ގޮތެއް ނެތީހެއްޔެވެ؟

ވަޒީފާ ބަދަލުކުރަން ވިސްނަންވާނީ އެންމެ ފަހު ފިޔަވަޅަކަށެވެ. ކޮންމެ ތަނެއްގައި ވަޒީފާ އަދާކުރިޔަސް، ނުރުހޭ ގަޔާނުވާ، ފިކުރާނުވާކަންކަން ހުންނާނެއެވެ. ހިތްނުތަނަވަސްވާ ކޮންމެ ވަގުތަކު އާ ވަޒީފާ ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި ތަނުގެވެރިންނާއި، އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނާ ވާހަކަ ދައްކާ، އެކަމަށް ހައްލު ހޯދިއްޖެނަމަ މާ ހިތްގައިމުވާނެއެވެ. އާވަޒީފާއެކޭ ބުނާއިރު، އެތަނުގައި މަސައްކަތް ކުރަންފެށުމުންނޫނީ، އެތަނުގައި ހުރި މައްސަލަ ނޭނގޭނެކަން ގަބޫލުކުރަންވާނެއެވެ. އޮޑި ދޫކޮށް ދުރަށްފަތައިގަންނަންވާނީ، ދެން މި އޮޑި ސަލާމަތްނުކުރެވި ފެތެނީކަން ޔަގީންވީމަތާއެވެ.

4- ތި އުޅެނީ މިންޖުވާންތަ ހާސިލުކުރަންތަ؟

ވަޒީފާގެ މާހައުލުގެ ކަމަކުން މިންޖުވާން، މައްސަލައިން ރެެކެން، މައްސަލައާއި ކުރިމަތި ނުލަން އެހެން ދިމާލަކަށް އެނބުރެންވިސްނާނަމަ އެކުރެވެނީ މޮޔަކަމެކެވެ. މަައްސަލައާއި ގޮންޖެހުމާއި ނުތަނަވަސްކަން ކޮންމެ މާހައުލެއްގައި ހުންނާނެއެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ އާދައެވެ. އެކަމުން ނުރެކެވޭނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިހާރުހުރި ވަޒީފާއިން ހާސިލުނުވާ ކުރިއެރުމަކަށް މިސްރާބުނަގާ، އާ ވަޒީފާއަކަށްދާނަމަ ކުރިއަށްދާންވީއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއް، ތިމާގެ ކާމިޔާބީއަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތުގެ އިތުރު ފިޔަވަޅަކަށްވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ.

5- ދެންވާނީ ކިހިނެއް؟

ވިސްނަންވީ މިކަހަލަގޮތަކަށެވެ. މިވަޒީފާގައި އަދި 5 އަހަރު ހުރެއްޖެނަމަ އަހަރެންގެ ކެރިއާ ހުންނާނީ ކިހާހިސާބެއްގަހެއްޔެވެ؟ މި ވަޒީފާދޫކޮށް އާވަޒީފާއަކަށް ދިއުމުން 5 އަހަރު ފަހުން ހާސިލުކުރެވޭނީ ކިހާމިންވަރެއްހެއްޔެވެ؟

އެކުގައި އުޅުނު މީހުންނާއި، ވަޒީފާ މާހައުލުގެ ދެނެފަރިތަކަމާއި ތަނުގައި ތިމާގެ ތަޖުރިބާއާއި އެކަމުން އިދާރާގައި ލިބިފައިވާ ލޯޔަލްޓީ ދޫކޮށް ބީރައްޓެހި މާހައުލަކަށް ދާއިރު، ތިމާ ވާނީ ތަނަށް އެންމެ ހަގު މުވައްޒަފަށްކަން ވިސްނަންވާނެއެވެ.

ކޮންމެ އަކަސް، ވަޒީފާ އަކުންވަކިވާންވާނީ ވިސްނާފައެވެ. އޭގެ ކުރުރާސްތާ އަދި ދިގު ރާސްތާގެ އަސަރާއި، ތިމާ ބޭނުންވާ ކެރިއާރޕާތަށް ދިިއުމާއި، ތިމާގެ ކިބައިގައިވާ ހުނަރާއި ގާބިލުކަން މިނެކިރައިގެން ނޫނީ އެފަދަ ފިޔަވަޅެއް އަޅައިފިނަމަ ލަނޑު ލިބިދާނެއެވެ. ސަބަބުވެރިވިސްނުމެއްގައި، ނެގޭ ރަނގަޅު ފިޔަވަޅުން ހީވެސް ނުކުރާހާ އަވަހަށް ކުރިއެރުމާއި އަރުތަވެސް ހާސިލުވެވިދާނެއެވެ.

Photo: https://fortune.com/2023/01/27/college-educated-men-working-less-fewer-hours-quiet-quitting-great-resignation/

މަޖިލިސް ޑިގްރީ

2025-02-21T22:09:00.003+05:00

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އާއި އިސްލާމިކް ޔުނިވާސިޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ގުޅިގެން ހިންގާ ގާނޫނީ ޑިގްރީ ކޯހެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެކި މީހުން މާނަކުރީ އެކި ގޮތަށެވެ. އެއްބަޔަކަށް އެއީ މެމްބަރުންގެ އިލްމެއް ގާބިލުކަމެއް ނެތްކަމުގެ ދަލީލެލެވެ. އަނެއްބަޔަކަށް އެއީ ބާރު ނަމަހަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ކަމަށްވިއިރު ދެންތިބިބަޔަކަށް އެއީ ނަމޫނާ އިސްނެގުމެކެވެ.

އެއްކަމެއް ޔަގީނެވެ. އުނގެނުމާއި ދަސްކުރުމަކީ ވަކި މީހަކަށް، ވަކި އުމުރަކަށް އަދި ވަކި މަގާމަކަށްއޮތް ކަމެއްނޫނެވެ. ހަޔާތުގެ ކޮންމެ ހިސާބެއްގައިވެސް، އުނގެނުމާއި އާމައުލޫމާތުން ސިކުނޑިއަށް ތާޒާކަން ގެނައުމަކީ ބޭނުންތެރިކަމެކެވެ. ވަގުތާއި ހާލަތާއި އެއްހަމައިގަ ފައިތިލަ ސާބިތު ކުރުމަށް ލާޒިމުކަމެކެވެ. މަޖިލިސް މެމްބަރުންގެތެރެއިން ކިޔަވާވިދާޅުވާންފެއްޓެވި ބޭފުޅުންނަށް ހަޖޫޖަހަންނުޖެހެވެ. އިލްމަކީ ހައްގެއް އަދި ޒިއްމާއެކެވެ. މަޖިލިސް ގޮނޑިއަށް އައީ ނުކިޔަވާތިބެކަމަށް ބުނާއިރު ރައްޔިތުން ވޯޓުލާނީވެސް އެވަރުބަލާފަތާއެވެ!

މަޖިލިސް މެމްބަރުކަމަކީ އެކަމަށް ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ޝައުގުވެރިވާ އަދި ވާދަވެސް ކުރާކަމެކެކެވެ. މިހިނގާ 20 ވަނަ މަޖިލިސްގެ 93 ގޮނޑިއަށް 362 ކެންޑިޑޭޓުން އަދި 2019 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި 87 ގޮނޑިއަށް 378 ބޭފުޅުން ވާދަކުރެއްވިއެވެ.

ރާއްޖޭގައި ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސްގެ ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގެ ރޯލާއި ޒިއްމާ ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު އޮޅިފައިއޮންނަހެން ވެސް ހީވެއެވެ. އެހެނަސް އެއީ ކަޅާއި ހުދުން ލިޔެފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކު މަޖިލިހަށް އިންތިޚާބުވުމުން ކޯސް ހަދަންވެސް ދުއްވައި ނުގަނެވޭނެތާއެވެ. އެހެންކަމުން މިލިޔުމުގައި ބަލާލާނީ އެކަމަށް ޝާއުގުހުރި ފަރާތްތަކުން އަށަގަންނަވަންވީ ބައެއް ހުނަރާއި ލިބިގަންނަންވީ މައުލޫމާތާއި ދިރާސާކޮށް އަހުލުވެރިވެލަންވާ ބައެއް މައުޟޫއުތަކަށެވެ. ޚުލާސާކޮށެވެ. މިއަށްވުރެ ފުޅާކޮށް އިތުރަށް ހޯދަންޖެހޭ މައުލޫމާތެއްނެތެކޭނޫނެވެ.

އަސާސީ ހުނަރު:

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހުގެ ގޮނޑިއަށް ޝައުގުވެރިވާ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އަސާސީ 2 ހުނަރެއް ހާސިލު ކުރެވޭތޯ ބަލަން އަދި ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ.

1- ވާހަކަ ދެއްކުމާއި މުއާމަލާތުކުރުން- މަޖިލިސް ޗެމްބަރުގައި އަޑުގަދަކޮށް ތާޅަފިލިފުމޭ ވާހަކައެއްނޫނެވެ. ހަމަޖެހޭ އުސްލޫބަކުން، އަނެކާއަށް މޭރުންވާނެހެން ތަރުތީބުން އިލްމީ ބަހުސްކޮށް ޒިއްމާދާރުކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ. އަދި ޚިޔާލުތަފާތު މީހާގެ އަޑުއެހުމުގެ ގާބިލުކަމާއި، އެމީހުންނާވެސް ރަނގަޅު ގޮތުގައި މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ހުނަރެވެ.

2- ދިރާސާކޮށް ބެލުމުގެ ހުނަރު- ޤާނޫނު ހަދަނީ މުޅިރައްޔިތުންގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން އެއަށް ހުށަހަޅާ ބަދަލުތަކާއި ބިލުތައް އިލްމީ ނަޒަރަކުން ދިރާސާ ކުރަން އިނގެންޖެހެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުގައި ގެންގުޅޭ ބެސްޓް ޕްރެކްޓިސްތައް ހޯދާ ދިރާސާކުރެވެންޖެހެއެވެ. ކަމާގުޅޭ ދިރާސީ އަދި އިލްމީ ލިޔުން މުރާޖާކުރެވެންވާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ރައްޔިތުންގެ ޚިޔާލާއި ފިކުރު އެކަމުގައި ހުރިނެތް ގޮތް ބެލޭނެ ގާބިލުކަން ހުންނަންވާނެއެވެ. ވަަށައިގެން "އެމްޕީ އެމްޕީ" ކިޔަން ތިބޭ 10-12 ކުދިންގެ ޚިޔާލުވާހަކައެއްނޫނެވެ. ދާއިރާގެ ރައްޔިތުންވާހަކައެވެ.

ދެން ބަލާލާނީ މިއަދު ރާއްޖޭގެ ހާލަތާއި ޤައުމުގެ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ކާމިޔާބު މަޖިލިސް މެމްބަރަކަށްވުމަށް އެމީހާގެ ނަޒަރާއި، މައުލޫމާތުގެ މުއްސަނދިކަން ލިބިގަންނަންޖެހޭ މައިގަނޑު 9 ބަހާއަކަށެވެ. މިބަހާތަކާ ގުޅޭ އިލްމީ ލިޔުންތަކާއި، ދުނިޔޭގައި އެކަންކަމާގޮތުން ހެދިފައިވާ އުސޫލުތަކާއި ޖަމްއިއްޔާ ޖަމާއަތްތަކާއި، އަހުދުނާމާފަދަ ކަންކަމަށް ހޭލުންތެރިވެ އަހުލުވެރިމުން، މީހުންގެ މަސް ކެއުމާއި، ތާކުންތާކުނުޖެހޭ ކޮސްތެޅުމާއި ބަހުގެ ދެކޮޅަށް، "މަގޭ ޕާޓީ، މާގޭ ލީޑަރ، ކުރީ ސަރުކާރު" ފަދަ ކަމާނުގުޅޭ ބޭކާރުވާހަަކައިން މިންޖުވާނެ ބަހާތަކެކެވެ.

1- ސަރުކާރާއި މަޖިލިސްގެ އުސޫލު ތަކަށް އަހުލުވެރިވާންޖެހެއެވެ. ސިވިލސް ސާވިސް ގަވާއިދުތަކާއި، އިދާރާތަކުގެ ހިންގުންގެންދާގޮތާއި، ގައުމުގެ މިނިވަން މުއައްސަސާތަކާއި އެތަންތަނުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އިނގެންޖެހެއެވެ. ޤައުމުގެ ވެރިކަމުގެ ތިން ބާރު އަދި އެބާރުތަކުގެ ސްޓަރަކްޗާރއާއިއުސޫލުތަކަށް އަހުލުވެރިވާންޖެހެއެވެ. އަދި މި ކަންކަމާއި ބޭރުގެ ޤައުމުތަކުގައި މިކަންކަންހިނގާގޮތުގެ ފަރަގުކުރަން އިނގެންޖެހެއެވެ.

2- އިގްތިސާދޭ މިކިޔާއެެއްޗަކީ މެމްބަރެއްގެ މަސައްކަތުގެ މުހިއްމު ނާރެހެކެވެ. ޓެކުހާއި، ބޭރުފައިސާގެ މާރުކޭޓާއި، އިންފްލޭޝަނާއި، އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުމުގެ އަސާސްތަކާއި، ބަޖެޓާއި ޕަބްލިކް ފައިންނޭސަށް ބީރައްޓެހިވެގެން ރަނގަޅަކަށް އެޒިއްމާ ނުއުފުލޭނެއެވެ.

3- ތައުލީމާއި ސިއްހަތާއި، އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމަށް ދައުލަތުގަ ހެދިފައިވާ އުސޫލާއި ގަވާއިދުތަކާއި،މުވައްޒަފުންނާއި ވަޒީފާދޭމީހުންގެ ހައްގާއި މުއާމަލާތު، އަދި އެކަންކަން އެތުރި ތަރުތީބުވެފައިވާގޮތް ދަނެގެންނޫނީ ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ މުހިއްމު ނިންމުންތަކުގައި ތާކުންތާކުޖެހޭ ވާހަކައެއް އޮންނާނީ ނުދެއްކިފައެވެ.

4- އަސާސީ ހައްގުތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި، މަދަނީ އަދި ޖިނާއީ ގާނުނުތަކުގެ އިތުރުން، ޤައުމަށް އަސަރުކުރާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގަވާއިދުތަކަށް ލޯހުޅުވަންޖެހެއެވެ.

5- ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއާއި، ތިމާވެށީގެ، ރާއްޖެއާއި ބޭރުގެ ގޮންޖެހުންތަކާއި،ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް މެނޭޖު ކުރުމާއި ކާރިސާގެ ހާލަތްތައް ފަހުމުވެ، އެނގިފައިއޮތުން ބޭނުންތެރިއެވެ.

6- ސައިބާރ ސެކިއުރިޓީ، އޭއާއި، އަދި އީގަވަންމަންޓަށް ނުހަނު ލޯހުޅުވިގެންނޫނީ، ޓެކްނޮލޮޖީގެ މިޒަމާނުގައި ޒިއްމާއުފުލޭނެ މެމްބަރަކަށް ކުފޫހަމަވާނެތޯ މީހުން ސުވާލުކުރާނެއެވެ.

7- ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުތަކާއި، ދޭދޭ ގައުމުތަކުގެ ގުޅުމާއި، ސަރަހައްދީ އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ، ސިޔާސީ، އިގްތިސާދީ، ސަގާފީ ގުޅުންތަކަށް އަހުލުވެރިވާންނޭނގޭނަމަ، "ސަލާމް ކުރާންނުވާވަރު މީހަކާ ސަލާމްކޮށްގެން އުފުރާލާތަން" އަތުވެދާނެއެވެ.

8- ގުޑްގަވަނަންސް، ޑީސެންޓްރަލައިޒޭޝަން(ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމު)، ކޮމިއުނިޓީ ބޭސްޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް، ފަދަ މަހުފޫމުތަކަކީ އަބަދުމެ ހިތުގައި ހަރުލާވަރަށް އަހުލުވެރިކަންކަމަށް ވާންޖެެހެއެވެ. އެކަންކަަމަށް ޒިއްމާދާރުކަމާއި ތެދުވެރިކަމާއެކު ފާރަވެރިވާން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ޖެއްސުންކުރާކަށްނޫނެވެ. ޒިއްމާދާރުކުރާށެވެ. ފާނާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ބިނާކުރުމަށެވެ.

9- ތަފާތު މައުޟޫއުތަކަށް ބަހުސްކުރެވޭ މައުލޫމާތު މިއްސަނދި، އަދި މިޒަމާނާއި ގުޅޭނެހެން މީސްމީޑިއާއަށް އަހުލުވެރި، ތިމާގެ ޑިޖިޓަލް ފުޓްޕްރިންޓް ތާހިރުމީހަކަށް ވުމަކީވެސް އަމުދަކުން މުހިއްމުކަން ކުޑަބަހާއެއްނޫނެވެ.

މިއީ އަކީ، މަޖިލިސް މެމްބަރުންނަށް ހިންގާ ޑިގްރީ ކޯހުގެ ފަރުމާއެއްނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ހާލަތަށްބަލާ، ކާމިޔާބު މަޖިލިސް މެމްބަރެއްގެ އިލްމާއި ހުނަރާއި ފިކުރު ދާންޖެހޭނެކަމަށް މަގޭހިތް ބުނާ ކަންކަމެވެ. ހުންނާންޖެހޭ 2 ސިފައާއި، އުނގެނި ދަސްކޮށް އަހުލުވެރިވާންވީ 9 ބަހާއެވެ.

ކަށަވަރުންވެސް، މީހުންގެ އަބުރުކަތިލުމާއި، ބޭކާރު ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، އެކެއް އަނެއްކެެގެ ގަޔަށް ބޮލަށް އަރައިގަންނަ ޒާތުގެ މަޖިލިސް އަކަށްވުރެ، އިސްވެ ދެންނެވި ކަންކަމަށް އަހުލުވެރި ބަޔަކު ތިބި މަޖިލިސްއެއް މާރަގަޅުވާނެއެވެ. އެފަދަ މަޖިލިސް އަކަށް ޤައުމު އެދެއެވެ.

https://www.elections.gov.mv/

އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ދުވަސް- ފަސާދައިގެ ސުނާމީއާ ކުރިމަތިލުން

2024-12-27T18:10:00.004+05:00

ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި، ގުދުރަތީ ހާދިސާއަކުން ދިވެހިންނަށް އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުންލިބި، ގިނަ ފުރާނަތަކެއް ވަކިވެދިޔަ، ސުނާމީގެ ހިތްދަތި ކާރިސާއަށް 20 އަހަރުވީއެވެ. އެހިތާމަވެރި ބިރުވެރި ދުވަހު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ފުރާނަދިޔަ އަޚުންނާއި އުޚްތުންނަށް މާތް ﷲ ސުވަރުގޭގެ ދާއިމީ ނިޢުމަތް މިންވަރު ކުރައްވާށިއެވެ. އަދި އެފަދަ ހިތްދަތި ބިރުވެރި ކަންކަންމުން މިދީބު އަބަދުމެ ހިމާޔަތްކުރައްވާށިއެވެ. އާމީން. ސުނާމީ ކާރިސާއާއެކު، ދިވެހިން، ހާލުގައި ޖެހުނު މީހުންނަށް އެހީވުމުގައި އަތުކުރި އޮޅާލިގޮތަކީ، އެތަކެއް ޒަމާނަކަށް ދެމިގެންދާނެ ފޮނި ޒިކުރާތަކެކެވެ.

ވިހި އަހަރު ފަހެވެ. މިއަދު އެކަމުން އަރައިގަނެވިއްޖެެވެ. ދިރިއުޅުން ހަމަމަޔަކަށް އެޅި، ސުނާމީގެ ހަނދާން މާޒީގެ ސަފުހާތަކަށް ދޫކުރެވިއްޖެއެވެ. މިއަދު ގައުމީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު، ހިތަށްއަރާފައިބާ އެއްކަމެއް އެބަޮއެތެވެ. ވިހި އަހަރު ފަހުން ދިވެހިން މިވަނީ އެދުވަހު ދެއްކި އެއްބައިވަންތަކަން އަލުންނެރެ، ފަސާދައިގެ ސުނާމީއަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައެވެ.

އާދެ ކޮރަޕްޝަނެވެ. މިއީ އިންސާނީނައުޢުގައި ހަރުލާފައިވާ ނޭއްގާނީ ސިފައެކެވެ. ޢީސާގެފާނުގެ 2400 އަހަރު ކުރީގެ މިސުރުގެ ވާހަކަތަކުގައި އެމީހުންގެ ގަވާއިދުތަކުގައި ފަސާދައިގެ ވާހަކަ ވާކަމަށްެވެއެވެ. އަދި އިހުގެ ސީނުކަރައިގެ ޤަދީމީ ގަބޫލުކުރުންތަކުގެ ތެރެއިން އެމީހުންގެ ކާނާގެ ކަލާނގެ ތަސްވީރު އަންދާލުމުގެ ކުރިން އެއަށް ފޮނި ކާއެއްޗެއްދެނީ، ކާނާގެ ކަލާނގެއަށް ނުސީދާކޮށް ރިޝްވަތު ދިނުމަށެވެ. އަންނަން އޮތް އަހަރަށް ރިޒުގު އިތުރުކޮށްދޭތޯއެވެ! އެވޭލާ ގްރީކްގެ އަލެކެމިއެނެޑަލް ދަރިކޮޅު މީހުން، ފާދިރީންނަށް ރިޝްވަތު ދިންވާހަކައަކީ، ގްރީކްގެ އެންމެ އިހުގެ ތާރީޚުގައި ކިޔާވާހަކައެކެެވެ. މިއަދަށް ބަލާނަމަވެސް، ރިޝްވަތާއި ފަސާދަނެތް ޤައުމެއްނެތެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ރާއްޖޭގައިވެސް ނެތިނުދާނެކަމެކެވެ. އެހެނަސް، މުޅި އިންސާނިއްޔަތު ހެކިވާކަމަކީ، ކޮރަޕްޝަނަކީ ގޯސް ނުރަނގަޅު ކަމެއް ކަމެެވެ.

މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަށްތައް ބޮޑު ރާޅުގެ ލޮނުގަނޑުން ޢަރަގުވެފައިނެތަސް، ފަސާދައިގެ ބިޔަ ކަނޑެއްގައި މުޅި ގައުމު ވަނީ ޢަރަގުވެފައެވެ.

މިއަދުގެ ހަގީގަތަކީ، އިންތިޚާބަކަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނީ، ވޯޓުލާން ތިބިމީހުންނަށް "ހަދިޔާ" ދެވޭވަރަށް ފައިސާ ހުރެގެންކަމަށް ގަބޫލުކުރާމީހުން ގިނައެވެ. ވަޒީފާއަކަށް އިއުލާން ކުރުމުން ،އެއީ އެވެނި މީހަކަށް ނުވަތަ މިވެނި މީހަކަށް "ފާހާފައޮތް ކޯޓެއް" ކަމަށް ބުނުމަކީ ޢާއްމުކަމެކެވެ. އަދި އެބުނާމީހާ ކޯޓު ލާފަހަރު ގިނަވެސްމެއެވެ. ވަޒީފާގެ ބަސްދީގަތުމަކަށް މީހަކަށް ފުރުސަތުދޭއިރު، އަސްލު ހޮވަން މިއުޅެނީ، އެވެނި މީހަކޭ ބުނަން ޖެހިލުންވާ މީހުން އަދަކު ވެރިއަކަށް ކުފޫހަމަވާކަމަކަށްވެސް ނުވެއެވެ. ސަރުކާރުގެ ބައެއް އިދާރާތަކުން ހޯދަންޖެހޭ ހުއްދަތައް ހޯދުމުގެ ކުރިން އެ އިދާރާގެ "ކުދި ބޭކަލުންނަށް ޚައިރާތުކޮށްނުލާ" އެކަމެއް އަވަސްވާކަމަަކަށް ނުވެއެެވެ. ކުޑަމިނުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަންވެސް ނަންބަރު ހޯދަން ރައްޓެހި ނަރުހަކަށް ނުވަތަ ކައުންޓަރު ކުއްޖަކަށް އެހެންޏާ ވެރިއަކަށް ގުޅަންޖެހެއެވެ. ގާބޫލުކުރާށެވެ. ސްކޫލުތަކުގެ ދަރިވަރުންގެ މެދުގައި ބާއްވާ ދަރިވަރުންގެ އިންތިޚާބުގެ ތެރެއިންވެސް އެކުދިން އަމިއްލައަށް ދޭނެ "ހަދިޔާ" ތަކާއި، މައިންބަފައިން މެދުވެރިކޮށް ކޮށްދޭނެ ކަންކަމުގެ ވާހަކަ އެކުދިންގެ ކޭމްޕޭންތަކުގައި ކިޔަން ފަށައިފިއެވެ.

މިބުނެވުނީ ކޮރަޕްޝަންގެ "ކުދި" ކަންކަމެވެ. މަޖިލިސް ތެރޭ އެކި ބިލުތަކަށް ވޯޓު ދިނުމާއި ނުދިނުމަށް، ސަރުކާރުގެ ޕްރޮޖެކްޓް ކާމިޔާބުކުރުމަށް، އެކި ބޭނުންތަކަށް ފަޅުރަށްތައް ހޯދުމަށް، ޙާކިމާގެ މޭޒު ވަކި ކޮަޅަކަށް އަނބުރާލުމަށް، ފެލްޓް ތިމާއަށް ލިބިގަތުމަށް، އެހެންޏާ، ބިމެއް ދަމައިގަތުމަށް، މިލިއަނުން ހަދިޔާ އެބަދެއެވެ. ދޭން އެބަޖައްސައެވެ. އަދި އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުން، ނާޖާއިޒު ގޮތުގައި ނަންގަވާ ފައިސާއާއި އެހެންވެސް މަންފާތަކުގެ އަދަދު މިއަދު ގުނަންޖެހިފައިވަނީ ބިލިއަން ރުފިޔާއިންނެވެ. މިއަކީ އެސަރުކާރެއް މިސަރުކާރެއް، ކުރިއެއް ފަހެއްގެ ވާހަކަނޫނެވެ. މިހިނގާ 20-25 ވަރަކަށް އަހަރު މިކަން ބޮއްސުންލަމުންދާވާހަކައެވެ.

ކުރިން ބުނިހެން، ކޮރަޕްޝަނަކީ އޭގެ ޒާތުން ސައްތައިން ސައްތަ ހުއްޓުވޭނެ ކަމަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ގިނަފަހަރު ފަސާދައިގެ މި އަމަލު ހިނގަނީ ވަރަށް ސިއްރުން ފޮރުވިގެންކަމަށް ވާތީއެވެ. އެހެނަސް، އެކަން އެނގުމުން އެކަން ހުއްޓުވާ، ފަސާދައިގެ ގޮތުގައި ހޯދި ނުހައްގު މުދާ ދައުލަތަށް ނެގޭނެ ގޮތެއް ނެތުމަކީ، އާއްމުންގެ މަސްލަހަތަށް އަރައިގަތުމެވެ.

ރާއްޖޭގެވާހަކައެވެ. އާވާހަކަތަކެއް ނޫންނެވެ. ރައީސް މައުމޫނުގެ ދުވަސްވަރު މަޝްހޫރު އެފްޕީއައިޑީ ކޭސް، ރައީސް ވަހީދުގެ ދުވަސްވަރު ނެޓްބިޒް ގެ ޚިޔާނާތް، ރައީސް ޔާމީންގެ ދުވަސްވަރު އެމްއެމްޕީއާރު ސީ، ރައީސް ސޯލިހުގެ ދުވަސްވަރު ވެންޓިލޭޓާރ އަދި ރައީސް ޑރ މުއިއްޒުގެ ދުވަސްވަރު އެޗްޑީސީއެވެ.

މިހުރިހާ ކޭސްތަކުން ފެންނަ އެއް ހަގީގަތަކީ، އޭރަކު ހުންނެވިވެރިއަކު، އެކަމަކާއި ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުއްވިތަނެެވެ. އިދާރާތަކާއި މުއްސަސާތަކަށް ހުށަހެޅުއްވިކަމެވެ. ކަމުގެ ބޮޑުކަމާއި، ހިނގާފައިވަނީ މާފުނުކުރެވޭވަރުގެ ކުށްކަން ރައްޔިތުންނަށް ކިޔާދެއްވިކަމެވެ. އެތަހުގީގުތައް ކުުރެއެވެ. ދައުވާތައްވެސްމެއެވެ. އެހެނަސް މިއިން ކަމަކުން ދުވަހަކުވެސް ނުފެންނަ ނަތިޖާއަކީ، ރައްޔިތުންނާއި، ދައުލަތަށް ލިބުނު ގެއްލުން އިއާދަނުވުމެވެ. ޚިޔާނާތްތެރިވެ ގައުމަށް ޢައްދާރުވާ މީހާ ފަހުން އައިސް ވެރިކަމުގެ ކޮއިލުގައި ވުޒާރާތަކަށް ބަސްބުނުއްވުމުން، ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ހެއްދެވުމުން އޭގައި ދެކޮޅު ނުޖެހޭކަންތަކެއް ހުރިކަން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ. ގިނަފަހަރު މަތިފަޑިއަށް އަލުން އަރަންބޭނުންކުރަނީ ކުރިން ދައުލަތުން ފޭރިގަތް ފައިސާއާއި މުދަލެެވެ. އެކަމާ ތުރާވާނެބަޔަކު ދުވަސްކޮޅަކުން ނުތިބޭކަހަލައެވެ.

ބިލިއަންނެއްހާ ރުފިޔާ ވަގަށްނަގާ، ދޮޅު އަހަރެއްހާ ދުވަހު ޖަލުގަ އުޅެލާފަ މާ މިނިވަންކޮށް މާދަމާ އުޅެވޭނަމަ، މަޖިލިސްތެރޭ ފާޅުގައި އެވެނި މީހަކު މިވެނި އަދަދަކުން އެވެނި ދުވަހެއްގައި ރިޝްވަތު ހޯދި ވާހަކައިގެ ގޮވެލި ގޮވާލެލޭވެނަމަ، މިހަދާ ގާނޫނަކުން ކުރާނެކަމެއް ނެތްތާއެވެ. އަމުދުން އެފަދަ ބަޔަކު އަޅުގަނޑުންމެންގެ ވޯޓުން އަލުން މަގާމުތަކަށް ގެނެވޭނަމަ މިވަނީ ތަރައްގީއެއްނޫންތާއެވެ.

ވަކި މީހެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށްނެތީމެވެ. މިއީ އަދުގެ ހާލަތެވެ. މިއަދު ޤައުމު އެއްބައިވަންތަވާންވީ މިފަސާދައިން ގައުމު މިންޖުކުރެވޭތޯއެވެ. ރިޝްވަތާއި ނުރަނގަޅު ނުފޫޒުން ޤައުމު ޢަރަގުވިޔަނުދޭންވީއެވެ. ސުނާމީގައި ދިޔައީ ފުރާނައެވެ. ފަސާދައިގައި ނެތިދާނީ އެތަކެއް ބައެއްގެ އަބުރާއި ކަރާމަތާއި މުދަލާއި ހައްގެެވެ. ސުނާމީގައި ދޮވެވިގެން ދިޔައީ އަޅުގަނޑުމެން ހޯދާފައިވާ މުދަލާއި ގެދޮރެވެ. ފަސާދައިގައި އޮޔާދާނީ މިޤައުމުގެ ސިލްމާއި ސަލާމަތާއި މުސްތަގުބަލެވެ.

ސުވާލަކީ ހައްލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ހައްލަކީ މަށެވެ. ތިބާއެވެ. ކޮންމެ މީހަކު ތިމާ، ފަސާދައިގެ ކުޑަމިންވަރެއްގައިވެސް ހިއްސާ ނުވުމެވެ. ހައްލަކީ، ސަރުކާރުތަކާއި މުވައްސަސާތަކުން، ދައުލަތަށް ވަފާތެރިވުމެވެ. ޚިޔާނާތުގެ ކޮންމެ ލާރިއެއް އަނބުރާ ހޯދާ، ދައުލަތަށް ވައްދާކަން ކަށަވަރުުކުރަންވީއެވެ. އެކަން ނުވާނަމަ، ހަމަ އެކަނި "ނޭމް އެންޑް ޝޭމް" ކުރުމަށް ޚަރަދު ބޮޑު މުއައްސަސާތަކެއް އަދި މަގާމުތަަކާއި ކަމިޝަނަރުންތަކެއްގެ ބޭނުމެއްނެތެވެ. ނޫސްވެރިންވެސް ނޭމް އެންޑް ޝޭމް ކޮށްދީފާނެއެވެ. އަމުދަކުން މިއޮަށް މީސްމީޑިއާގެ ޒަމާނުގައި އެއަކީ ފިސާރި ފަސޭހަކަމެއްތާއެވެ. ބޭނުންވަނީ ދައުލަތަށްދޭ ގެއްލުން އަނބުރާ އިއާދަކުރުމެވެ. ވަގަށް ނެގި ލާރި، މުދާ ، ބިން، ފެލެޓް، ނުހައްގު މަގާމު އެކަންކުރިމީހެއްގެ އަތުން އަތުލުމުވެ. ޕާޓީ އާއި އަމިއްލަ އެދުމާށްވުރެ މިދީބު އިސްކުރަންވީއެވެ. އެނޫންނަމަ، 24 ޑިސެމްބަރުގެ އިންޑިއަން އޯޝަން ސުނާމީގެ ރާޅަށްވުރެ، ބޯމަތިވެފައިވާ ފަސާދައިގެ ސުނާމީގެ ހިތިކަމާއި ގިތިކަން ދެމިގެންދާނީ ކިތައް ޖީލައްކަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ.

https://www.unodc.org/pdf/crime/corruption/UN_Guide.pdf

https://theconversation.com/from-our-ancestors-to-modern-leaders-all-do-it-the-story-of-corruption-102164

https://www.transparency.org/en/gcb/asia/asia-2020/results/mdv

https://maldivesvoice.com/2016/10/26/pity-the-nation-that-is-paralyzed-by-corruption/

ހައްދެއް އިމެއްވެސް ނެތީތާއެވެ.

2024-12-17T23:25:00.001+05:00

ގާނޫނާ ޚިލާފަށް އުޅެނިކޮށް ޑިޕޯޓް ކުރި ނޯވޭގެ މީހާ

މިދެދުވަހެއްގައި، ރާއްޖޭގައި އެންމެ ހިނގާ ހަބަރަކީ ފަރަންސޭސި ދެމަފިރިއަކާއި ދަރިން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ދޮޅަހަކަށް އަހަރު ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ވާހަކައެވެ. މިހާރު ނޫހުގައި ޝާއިރު ކުރި ރިޕޯޓާއިއެކު، މުޅި ގައުމުގެ ސަމާލުކަމަށް އައެއެވެ.

އާއްމު އުސޫލުން ދިވެހިންގެ ޚިޔާލު ދެކަފިވީއެވެ. އެއްބަޔަކު ގަބޫލުކުރާގޮތުން، ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގައި އުޅުމަށް ފުރުސަތުނުދީ ވަގުތުން ޑީޕޯޓް ކޮށްލަންވީއެވެ. އަނެއްބަޔަކު ގަބޫލު ކުރަނީ، އެމީހުންނަކީ މިހާރު އިސްލާމް ދީން ގަބޫލުކޮށްފައިވާ ބަޔަކަށްވާތީ އެމީހުންނަށް ރައްޔިތުކަން ނުވަތަ ރެސިޑެންސް ވިސާ ދީގެންވިޔަސް ރާއްޖޭގައި ތިބެވޭނެގޮތް ހަދަންވީއެވެ.

އަޅުގަނޑު ހިތައް އެރިއެވެ. މިހުރިހާ ދުވަހު އަޅުގަނޑުމެން ކިޔަމުން އައީ ބަންގަލްދޭޝް މީހުން ގާނޫނާއި ޚިލާފަށް އުޅޭ ވާހަކައެވެ. އެމީހުން ވިޔަފާރި ކުރާވާހަކައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މަލަމަތި ބަދަލުވަނީތާއެވެ. މި އަހަރު ޖުލައި 25 ގައި ނޯވޭ ގެ ރައްޔިތަކު ޑީޕޯޓް ކުރީ 20 ޑިސެމްބަރ 2023 ގައި ރާއްޖެ އެތެރެވި ގޮތަށް ވިސާ ހަމަވުމުން ނުފުރާ އުޅެނިކޮަށް އެނގިގެންނެވެ. މިފަހަރު މިއެނގުނީ 12 އަހަރު ފަހުންނެވެ. އެހެން ވިއްޔާ މި 200 ރަށުގައި މިކަހަލަ ކިތައް މީހުން އުޅޭނެބާއެވެ. އަމުދަކުން މިހާރު ލޯކަލް ޓޫރިޒަމް އާއެކު އެތައް ރަށަަކަށް ފަތުރުވެރިކަން ފުޅާވެފައިވެއެވެ. ހިތައް އެރިއެވެ. ދިވެހި ގައުމުގެ ދޮރޯށިތައް ނުބެލެހެއްޓުމުގައި ހައްދެއް އިމެއްވެސް ނެތީތާއެވެ.

އަނެއް ކަމަކަށް ފާހަގަވީ ބަޔަކު މީހުންނަށް ނޫހުގައި އެރިޕޯޓު ލިޔުން ގޯސްވިކަމެވެ. އަޖައިބަކީ، އެރިޕޯޓުގައި މީހަކަށް ބަދު ބަހެއް ބުނެފައި، އަބުރަށް އަރައިގެންފައި ނެތް، ހަގީގީ ރިޕޯޓެއް އެވަރަށް ގޯސްވިކަމެވެ. މީހަކީ ކުރިން މުސްލިމެއް ނޫްނޭ، އޭނާ ތިމަންނާއީ ކުރީގެ ގޭންގް މެމްބަރެކޭ މީހުންގާތު ބުނެފަހުރި ކަމާއި އެމީހާ ހުރީ ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށް މުައްސަސާތަކުގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނައިމީ ނޫސްވެރިޔާގެ ކުޅަދާނަކަމެވެ. ޚުދް އަޅުގަނޑުވެސް ގަބޫލުކުރާގޮތުން، ރާއްޖޭގެ ބައެއްނޫސްތަކާއި ނޫސްވެރިންގެ ރިޕޯޓު ކުރުމާއި، ބަސްމަގު ހުންނަނީ ހައްެދެއް އިމެއްނެތިއެވެ. އެހެނަސް މި ހާދިސާގެ ރިޕޯޓަކީ ސައްހަ އަދި ފެންވަރު ރަނގަޅު ރިޕޯޓެއްކަމަށް ފެނެއެވެ.

ދެން އޮތީ އޭއާއިލާ އާއި މެދު މީސް މީޑިއާއިން ފެނުނު ބައެއް ފިކުރެވެ. އެއްބަޔަކު ދެކެނީ އެމީހުންގެ ދަރިން ސްކޫލަށް ނުދެވުމަކީ ސަރުކާރުން އެމީހުންގެ އަސާސީ ހައްގަށް އަރައިގަތުމެވެ. އަނެއްބަޔަކު ދެކޭ ގޮތުން އެމީހާ ފަހުން އިސްލާމުވުމުން މިހާރު އެމީހާގެ ބަލަދު އަލުގަނޑުމެންގެ ބޮލުގައި ވަނީ އެޅިފައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ހަދީސުން ދަލީލުދައްކަނީ އެމީހާއަކީ، ދިވެހިންގެ ހިމާޔަތް ވާޖިބު މީހެއްކަމެވެ. ދެންތޯއެވެ. ދެންތިބި މީހުން ތިބޭ އެމީހާގެ ހިމާޔަތުގައި ހަޅުތާލުކޮށް، އެކަމާއި ދެކޮޅަށް ބަސްބުނާހާ ބަޔަކު ދީނާއި މިއްލަތުން ބޭރުކުރާ ހިސާބުގައެވެ. ހިތައް އެރިއެވެ. މިއީވެސް ގައުމެކެވެ. މިތަނުގައި ގާނޫނާިއ ގަވާއިދު ހުރެ، އެތަންފީޒުކުރާނެ އުސޫލު އޮއްވާ، ހަމަ އަޅުގަނޑުމެން އެކަކު އަނެކަކަށް ލަގަބު ދީ، ދީނީ ، ސިޔާސީ ކޯޅުންގަނޑަކަށް ނުވަދެ، ކަމާމެބޭހޭ ފަރާތްތަކުން އެކަމުގައި އެކަށޭނެ ފިޔަވަޅު އަޅަން ދޫކޮށްގެން ކަމުނުދަނީވާއެވެ.

ދެން އިވުނީ، އެމީހުންނާމެދު ގާނޫނީގޮތުން ފިޔަވަޅު އަޅަން ގޮވާލި ބޭފުޅަކަށް މަރުގެ އިންޒާރުގެ ހަބަރެވެ. ހިތައްއެރިއެވެ. އެ ދަރަޖައަށް ގޮސް މީހުންގެ ފުރާނަ ދުއްވާލާވަރުވާން ހަމަ ވެއްޖެބާއެވެ. ނޫނީ މިތަނުގައި ހަމަ އެއްކަމެއްގައިވެސް ހައްދެއް އިމެއް ނެތީތޯއެވެ.

މިތަނުގައި ފަރަންސޭސީ ދެމަފިރިންނާއި މެދު ކަންކުރަންވީގޮތް ހުކުމް ކުރާކަށް ނެތީމެވެ. އެކަމުގައި ދާންއޮތް މަގު ކަޅާއި ހުދުން ޤާނޫނުތަކުގައިވާނެއެވެ. އެކަން ތަންފީޒުކުރާން ހުރި މުއައްސަސާތަކުގެ "އަތްދަށުން" ކޮންމެވެސްގޮތަކަށް ގެއްލިދިޔަކަމަށްވިޔަސް މިއަދު އޮތީ ސަމާލުކަމަށް އައިސްފައިކަމަށް ވުމުން، އެކަން ދާންޖެހޭ މިސްރާބަށް ދާނެކަމަށް ފެންނާތީއެވެ.

ޔަގީނުންވެސް ވާންވީ ކަމަކީ، ދިވެހި ގައުމުގެ ދޮރޯގެ ފާރަވެރިކަން އަދިވެސް ހަރުދަނާވާންޖެހޭކަމެވެ. ނިޒާމުގެތެރެއަށް އިތުރު އެކަކުވެސް ގާނޫނާއި ޚިލާފަށް ވަދެނުގަންނަކަން ކަށަވަރުކުރަންވީއެވެ. އެހެން ވަދެހުރި މީހަކު ނަމަ، ގާނޫނީ އިމައްފެއްތޭނަމަ އެކަންކުރަންވީއެވެ. ނުވާނަަމަ ބޭރުކުރަންވިއެވެ. އެކަމުގައި ވަކި ގައުމެއް، ކުލައެއް، ދީނެއް، ފިކުރެއް، ނަސްލެއް ތަފާތުކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީ އެންމެން ހަމަހަމަވާންވާނެއެވެ. ބަންގާޅަކަށް ފަރަންޖީއަކަސް، ރޮހިންގޏާ މީިހަކަސް މެއެވެ. އެހެންނޫންނަމަ އެކަމުގައިވެސް ހައްދެއްނެތި ހިނގައިދާނެއެވެ.

މިކަތިލެވެނީ އެއްކަލަ އަސްދޫނިތަ؟

2024-08-27T23:06:00.006+05:00

މި ހިިނގާ އޮގަސްޓް 25 އަކީ ދިވެހި ތާރިހުގެ ހަނދާންތަކަކާގުޅޭނެ ދުވަހެކެވެ. ދިވެހި ގައުމީ ބޭންކު، އާދެ ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް އިން ދޫކޮށްފައިވާ ދިވެހިރުފިޔާގެ ހުރިޙާ ކާޑުތަކުން ބޭރުގެ މުއާމާލާތުކުރެވޭގޮތަށް އޮތްއޮތުން ވަގުުތުން ނިމުމަކަށް ގެންނެވީއެވެ. ދެންވީ ގޮތާއި ގައިން ހީބިހިނެގިވަރާއި، އައި ރުޅިއާއި، ސޯޝަލްމީޑިއާގައި ކެކުނުހާ ބިރިޔާނީއަކާއި، ސަރުކާރުން އެޅުއްވި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ވާހަކަ އެންމެނަށް ފެނިއްޖެއެވެ.

ނަތީޖާ އަކީ ކޮބައިބާއެވެ!

އަސްލުވެގެން އުޅެނީ ކީއްބާއެވެ؟ އަސްލު ރާއްޖޭގެ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން އިންތިހާއަށް ދިޔައީއެވެ. ބޭންކަށް ލިބޭވަރަށްވުރެ ބޭންކުން ބޭރުވާ ޑޮލަރު ގިނަވެ ބޭންކަށް އެމުއާމަލާތުކުުރުން ހުއްޓާލަންޖެހުނީއެވެ.

ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތްތަކެއްވެއެވެ. ބޭންކްއޮފް މޯލްޑިވްސް އަކީ، ރައްޔިތުންނަށް ހިއްސާވިއްކާފައިވާ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ކަސްޓަމަރުންގިނަ ބޭންކެވެ. ބޭންކުން ކުރާނީ ވިޔަފާރިއެވެ. އެއީ އަސާސީ ޚިދުމަތްދޭ ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއްނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ބޭންކުގެ ނިންމުންނިންމާނީ، ވިޔަފާރި މަސްލަހަތާއި، ބޭންކުގެ ކަސްޓަމަރުންގެ މަސްލަހަތައް ބަލާފައެވެ.

އެމްއެމް އޭ އަކީ، ގައުމުގެ ސެންޓްރަލް ބޭންކެވެ. އެއީ އަކީ ބޭންކުގެ އެތެރޭގެ ނިންމުތައް ބަދަލުކޮށް، ބޭންކުހިންގުމަށް އަތްބޭނުންމަށްވުރެ، ރެގިއުލޭޓަރީ ބޮޑީއެކެވެ. ބޭންކުތަކުގެ އެތެރޭގެ ނިންމުންތަކަށް ސެންޓްރަލް ބޭންކުން ވަނުމުން، ބޭންކުގެ ކަސްޓަމަރުންގެ އިތުބާރު ގެއްލޭނެއެވެ. މަށަށް ކުރާއިތުބާރަކުން މަގޭ ބޮޑުތިޖޫރީގަ ލާރި ބަހައްޓާމީހާއަށް، އަދި އިތުރުމީހެއްގެ އަތުގައި އެތިޖޫރީގެ ތަޅުދަނޑިއޮތްކަންއެނގުމުން ހިތަށް އުނދަގޫވާނެއެވެ. އެމްއެމްއޭގެ އެންގެވުމަށް ބަދަލުކުރީކަމަށް ބޭންކުން ބުނުމުން އެކަން ބަލައިގަންނަންދަތިވީ އެހެންވެއެވެ. ބޭންކުގެނިންމުން ބަދަލުކުރެއްވީ، ކެބިނެޓާއި ރައީސް ގެ މަސައްކަތްޕުޅުންކަމަށް އަޑުވިމުން އަމުދުން މަގޭ ބޮޑުތިޖޫރީގެ ތަޅުދަޑިތައް އެތަންމިތާހުރީތާއެވެ.

ޔަގީން ކަށަވަރު އެއްކަމެއް އެބައޮތެވެ. 25 ވަނަ ދުވަހު ބޭންކުން އެޅި ފިޔަވަޅަކުން، އެފިޔަވަޅު ބާތިލުުކުރުމަކުން، އަދި އޭގެ ފަހުން އިސް ބޭބޭފުޅުންގެ ބަސްމަގަކުން ނުވަތަ ބޭންކާއިމެދު ކުރި ތުހުމަތަކުން، އާދެ މިއިން އެއްވެސް ކަމަކުން، ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ ތާށިކަމަށް ތަސައްލީއެއްނުލިބެއެވެ. ބޭންކަށް ވަންނަ ޑޮލަރު އިތުރު ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެފިޔަވަޅު ދެމެހެއްޓިނަމަ، ބެންކުން ބޭރުވާ ޑޮލަރު މަދުވެ، ބެންކުގެ ތާށިކަންފިލާނެއެވެ.

ދެންއޮތީ ހަގީގީ މައްސަލަ ހޯދުމުގެ ވާހަކައެވެ.

ޑޮލަރު ވަންނަމިންވަރު އިތުރުކުރުމަށް ގާނޫނީ ބަދަލު ގެނައުމުގެ ވާހަކައެވެ. ކުރަންޖެހޭ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެއްވެސް ވެރިއަކަށް، ބޮޑުމަހުޖަނުންގެ ކުނިމޫނާހުރެ ކުރަން ނުކެރުނުކަމެކެވެ. ކުރެވިއްޖެ ނަމަ މުޅިގައުމަށް ބޮޑުމަންފާކުރާނެކަމެކެވެ. އެކަމަކުތޯއެވެ؟ ދެން މާދަމާ ވިޔަފާރިވެރިންގާތު ބުނާނީ، މިއަދު ކަމުނުގޮސްގެން، ސިޔާސީ ކަންތަކަށްވަންނާތި އިތުބާރު ނުކުރެވިގެން އުޅޭ ބޭންކުގައި ފައިސާ ބަހައްޓަންތޯއެވެ؟ ގައުމުގެ އެންމެ އުހުން، ބޮޑު ބިޔަ ޖަރީމާއެއް ހިންގަންއުޅުނުކަމަށް ތުހުމަތުކުރާ ތަނަކަށް، މާދަމާ ފައިސާ ރައްކާކުރަންދާށޭ ބުނުމުން، އެމީހުންގެ ފައިސާވައްދަން އެވެރިން ރުހޭނެބާއެވެ. އަނެއްކާ މިކަތިލެވުނީ ރަންބިސްއަޅާ އަސްދޫނި ނޫންބާއެވެ؟

ވީކަމެއް ނުވާކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކުރިންވެެސް ރައްޔިތުންގެ އެތަކެއް ނުތަނަވަސްކަމުގެ އުދާސްކަމާއި ދިލަކަން ތަހައްމަލު ކުރަމުންއައި ގައުމީ ބޭންކު، މިއަދު މިވަނީ ޖެހުނު ޖަޒުބާތެއްގެ ހޫނުދިލައިން ފިހިފައެވެ. އެހެނަސް އެއީ އަދިވެސް ދިވެހިންގެ ގައުމީ ބޭންކެވެ. އެތައް ހާސްރައްޔިތުންގެ ބޭންކެވެ. އަވަހަށް އަނގުރަށް ފެންޖަހާ ނިއްވާލަންވިއެވެ. ފެނަކަށް ވަނީ ޑޮލަރުކަމަށްވާއިރު، ކަތިލެވުނު އަސްދޫނީގައި އިތުރަށް ކުޅިހަވާދުލާ އަނިޔާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ފެންހޯދޭނެގޮތް ބަލަންވީއެވެ. ހަގީގީ ހައްލަކީއެއެވެ. މައްސަލައިގެ ހައްލަކީ ބޭންކަށް އިނގިލި ދިއްކުރުމެއްނޫނެވެ. ޑޮލަރު ލިބޭނެހެން ޤާނޫނުތަކަށް ބަދަލުގެނައުމެވެ. ކަޅުބާޒާރު ހުއްޓުވަން ފިޔަވަޅު އެޅުމެވެ. މިކަންކަން ކުރާނީ ގައުމީ ބެންކަކުންނޫނެވެ. މިކަންކަން ފަހިވާނީ، ސެންތްރަލް ބޭންކް އެމްއެމްއޭ އާއި ގާނޫނާއި ގަވާއިދު ހެދުމުގެ ބާރު އޮތް ފަރާތްތަކަށެވެ.

ފަހަރުގައި އަސްދޫނި މަރުން ސަލާމަތް ވެދާނެއެވެ. އެހެނަސް ލަކުނު ފިލާނުދާނެތާއެވެ. ގެއްލުނު އަބުރެއް އަލަކުން ނުލިބޭނެތާއެވެ.

މީޒޮން ޕްލާސް

2024-07-20T14:29:00.011+05:00

މީޒޮން ޕްލާސް- ކައްކަން ފެށުމުގެ ކުރިން، ކައްކަންބޭނުންވާ ހުރިހާ ސާމާނެއް ހުންނަޖެހޭ ތަނެއްގަ ބަހައްޓާ ތަރުތީބުކުރުން

މީޒޮން ޕްލާސް- ފަރަންސޭސި ބަހެކެވެ. ބަހުގެ އަސްލަކީ، ކައްކަން ފެށުމުގެ ކުރިން، ކައްކަންބޭނުންވާ ހުރިހާ ސާމާނެއް ހުންނަޖެހޭ ތަނެއްގަ ބަހައްޓާ ތަރުތީބުކުރުމެވެ. ބޭނުމަކީ ކައްކަން ފަށާފަހުން ތަކެތި މަދުވެގެން ނުވަތަ ނުފެނިގެން އުޅެންނުޖެހުމެވެ. މިއަދު އިނގިރޭސިބަހަށްވެސް ވަދެފައިވާ މިބަސް ބޭނުންކުރަނީ އާއްމުކޮށް ޝެފުން ކެއްކުމުގެ ތައްޔާރީއަށްކަމަށްވިޔަސް، މިހާރު މިބަހުގެ "އަތްމަތީ މާނަ" އަކީ ތަރުތީބުން އެއެއްޗެއްގެ މަގާމުގައި އެއްޗެއް ބެހެއްޓުމެވެ. އާދެ ހުންނަންޖެހޭ ތަނުގައި ބަހެއްޓުމެވެ.

ފަރަންސޭސިން ބުނެމިދެނީ ވަރަށް ބޭނުންތެރިކަމެއްގެ ވާހަކައެކެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް އޭގެހައްގު މަގާމަށް ރުޖޫއަވާންޖެހޭނެއެވެ. އެހެން ނުވެއްޖެނަަމަ، އެކުރެވެނީ ފަރުވާކުޑައެވެ. ނުވަތަ އިހުމާލެވެ. އެހެންޏާ އަނިޔާއެވެ. ނުހަނު ލޯބިވާ އުސްތާޒެކެވެ. ޝައިޚް އިބްރާހިމް ރުޝްދީއެވެ. އާދެ ރުޝްދީ ސާރ އާއެކު މަސައްކަތްކުރިދުވަސްތަކުގައި، ވަރަށް ގިނައިން އެސްމްބްލީގަ ވިދާޅުވާއަޑުއަހަމެވެ. "އަނިޔާއަކީ، އެއްޗެއް އޭގެ ހައްގު މަގާމުނޫން ކޮންމެ ތަނެއްގައި ބޭއްވުމެވެ." ހިތައް އެރިއެވެ. އެއީ ވާތެދެކެވެ. ކައްކަން ފަށާފަހުން ފޮނިތޮށިކޮޅެއްނެތްކަން އެނގޭވަގުތު ހިތައްލިބޭނީ ކުޑަވަރެއްގެ ވޭނެކެވެ. އަަނިޔާއެކެވެ.

މިފަދަ ކޮންމެ ކަމަކީ، ވަށައިގެން އެނބުރި ބަލާލުމުން ގިނަނަސޭހަތާއި އިރުޝާދު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. ވިސްނާ ފިކުރުކުރާނަމައެވެ.

ދަރިފުޅު ކުޅޭސާމާނުމުޅިގޭތެރެއަށް އުކާލާފައި ހުރުމުން، އެއިން އެއްޗަކަށް ފައިންއެރި ހަލާކުވުމުން އެކުއްޖާއަށް ލިބެނީ ހިތްދަތިކަމެވެ. އަމުދުން ލެގޯ އަކަށް ބޮޑުމީހަކު އެރުމުން އެއަންނަ ބަރުގޮނަކީވެސް އަނިޔާއެއްގެ އަސަރެއްތާއެވެ. ވީއިރު، ކުޑަކުދިންނަށް، މީޒޮން ޕްލާސް ގެއުސޫލަށް އުޅެންދަސްކޮށްލެވުމުން މާއަމާންވާނެތާއެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް އޭގެ މަގާމަށް ރުޖޫއަވާންޖެހޭނެއެވެ. ކުޅެނިމުމުން ކުޅޭތަކެތި ހުންނާންވާގޮތަށް އަލުން ތަރުތީބުކުރުމެވެ.

މިއަކީ ކުދިންނަށް އެކަނިއޮތްކަމެއް ނޫނެވެ. ޖަލްސާގެ ކުރީ ސަފުގައި ނުވަތަ ފަހަތުގައިވިޔަސް، ހުރެގެން ކުރެވޭހާކަމަކީ، ފޯނު ކޮއްޓާލުންކަމަށްވާނަމަ، ޔަގީނުންވެސް މީހާގެ ސަމާލުކަން އެއޮތީ އޮންނަންވާތާކުނޫނެވެ. ކުރިމަތިން ތަމްސީލުވަމުންދާކަންކަން ދޫކޮށް، ފޯނަށް ހުސްވުމަކީ، ދައުވަތު ދިންބަޔަކަށް ގަދަރުކުޑަކޮށްލުންތާއެވެ. އަދި އޭނަގެ ނަފުސާއި މަގާމުގެ ހައިސިއްތައްވެސް ކުރެވޭ ކުޑައިމީސްކަމެވެ. އަދި އެއަކީ ތަރުތީބުމަގުން ހިނގާމީހަކު ކަންކުރާނެ އުސޫލެއް ނޫނެވެ. ހަމަޖެހޭ، ރީތިގޮތެއްވެސް ނޫނެވެ. މީޒޮން ޕްލާސް ގެއުސޫލަށް އުޅެންދަސްކޮށްލެވުމުން މާއަމާންވާނެތާއެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް އޭގެ މަގާމަށް ރުޖޫއަވާންޖެހޭނެއެވެ. ފޯނުކުޅޭނީ އެހެން ވަގުތަކުއެވެ. ޖަލްސާއަށް ދާންވާނީ އެކަމަށް ތައްޔާރުވެގެނެވެ.

އެހެން ނަޒަރެކެވެ. ގައުމެއްގައި ކުރެވޭ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ބަހުސަކީ އެގައުމެއްގެ ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސްގައި ކުރެވޭ ބަހުސެވެ. ސަބަބަކީ އެއީ އެކަމުން މުޅިގައުމާއި ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް އަސަރުކުރާނެކަމަކަށްވާތީއެވެ. ވަރަށްގިނަ ފަހަރު ހިތަށްއަރައެވެ. އެއީ މީހުންނަށް ބަވާ، މީހުންގެ އަބުރާއި ކަރާމާތްކުޑަކުރުމުގެ މުބާރާތްހިނގާތަނެއްބާވައެވެ. ނުވަތަ ތައުރީފުކުރުމާއި ހުޝާމަދު ކުރުމުގައި ހައްދެއް، މިންވަރެއްވެސް ނެތް މަންސައަކީތޯއެވެ. މިވަނީ ކީއްތޯއެވެ. އެއްކަލަ މީޒޮން ޕްލާސް ގެއުސޫލަށް އުޅެންދަސްކޮށްލެވިފައިނެތުމުން، ކޮންމެވެސް ފަތިވަރެއް އަމުނާލެވެނީއެވެ. އިލްމީ ބަހުސަކަށް ތައްޔާރުވެ، ފިޔާ، ލޮނުމިރުސް، ހިކނަދި ރާނބާފަތް އެއްތަންނުކޮށް ކައްކަން ފަށަނީއެވެ. ސިޔާސީ ބެވުމާއި ހުށާމަދު ކުރުން ސިޔާސީ ޖަގަހަތަކަށް ގެންގޮސް އަތުރާލަންވީއެވެ. ގާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސްގައި ކުރަންވީ ގޭގައި ހޯމްވޯކް ހަދައިގެން ރިސާރޗްކޮށްގެން ކުރިމަތީ އޮތް ބިލަށް ލޯހުޅުވިހުރެކުރާ އިލްމީ ބަހުސެކެވެ.

ފެށުމުގެ ކުރިން ތަކެއްޗާއި މީހާ އަދި ސިކުންޑި ތައްޔާރުވެލުމުން ފަސޭހަވެ ނަތީޖާނެރެވޭ

މިގޮތަށް ކިތައްމެ ކަމެއްވެސް ކިޔާލެވިދާނެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އެކި ދުވަސްވަރު ހިންގާ ކިތަައްމެ މަޝްރޫއެއްވެސް ބިންގާއަޅާ، އަތްޖަހާ އުފާ ފާޅުކޮށްނިމޭފަހުން، އަދި ފައިސާ ހަމަނުޖެހޭކަން ރޭކާލަނީ، އެއްކަލަ ހަވާދު ކުރިން އަތްގާތްނުކުރާތީއެެވެ. ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ތަރުތީބުންނެވެ. އުޅުންތެރިންގެ ގޮތަކީ އެއީއެވެ. މިފާޑުގެ ކުދި ކުދި ކަންތަކާއިމެދު ވިސްނާ ފިކުރުކޮށް ތިމަތިމާ އަމިއްލަ ނަފުސުން އިސްލާހުގެ މަގަށް ދަތުރު ފަށައިފިނަމަ، މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ ހާލަތު ބަދަލުވެދާނެއެވެ. އިސްލާހަކީ އަދި މުޖުތަމައެއްގެ ހަމައާއި ތަރުތީބަކީ، ގަދަކަމުން އަންނަ އެއްޗެއްނޫނެވެ. އެކަންވާނީ، އަމިއްލަ ނަފުސުން، ގޭތެރެއިން ފެށުމުންނެވެ. އޭރުން މިދެންނެވި މީޒޮން ޕްލާސް ގެއުސޫލަށް އުޅެންދަސްކޮށްލެވި، ހައްޓަށާއި ދެންތިބި ބަޔަކަށްވެސް ބޮލަށްފަސޭހަވާނެއެވެ.

ފޮޓޯ:

https://steemit.com/life/@honeydue/organized-vs-disorganized-the-sad-case-of-underachievers

https://chefscornerstore.com/blog/3-reasons-to-embrace-mise-en-place/

ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

2024-04-07T01:40:00.000+05:00

އިއްޔެ އެރި އިރާއެކު ފެނުނީ ހިތްދަތި ހަބަރެކެވެ. ކުޑަކުއްޖަކަށް ކުރެވުނު ލާއިންސާނީ އަނިޔާގެ ވީޑިއޯއެވެ. އިރު އޮއްސިގެން ދިޔައިރު ލިބުނީ، ކުށަށް ޒިއްމާވާ އުމުރު 15 އިން 12 އަހަރަށް ތިރި ކުރާވާހަކައެވެ.

އިބްތިހާލު މަތިން ހާނދާންއާވިއެވެ. އެދުވަހު ފެންކަޅި ނުވި ލޮލެއް މިފަސްގަނޑުގައި ނެތެވެ. އަންހެން ކުއްޖަކު "ކޮށާލި" ދުވަސް ވެސް އެފަދައެވެ. މިއަދުވެސް އެހާލަތެވެ. ދެރަވެ ހިތްދަތިވެއެވެ. ބަދަލުނުވި ކަމަކީ، ނުހަނު ޖަޒުބާތުގައި 2 ތިން ފިޔަވަޅު އަޅާލެވޭތޯ ބެލުމަށްފަހު، އަލުން "އާއްމު ދިރިއުޅުމަށް" ދެވުމެވެ. މީގެ 2 ހަފުތާ ފަހުން އިއްޔެ އެކުއްޖާ ތަހައްމަލުކުރި ކަންތައް ހަނދާންހުންނާނީ، އަދި އެކަމާ ތުރާވާނީ ކިތައްމީހުންބާއެވެ؟

ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ ކުދިންތަކެއް މިސްކިތުގައި މީހެއްގެ ތުއްތު ކުއްޖެއް "ރޯނާކޮށްލީ" އަކީ، ކުއްލިއަކަށް މި ރާއްޖޭގައި ހިނގި ކަމެއްނޫންނެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގައި ބަދަލުވެފައިވާ އަދި ބަދަލުވަމުންދާ އިޖުތިމާއީ ހާލަތަށް އިތުރުވި ބޮޅެކެވެ. ބޮޑު އެކްސިޑެންޓެއް ވުމުން ކުއްލިއަކަށް ހިންގާ ޓްރެފިކް އޮޕަރޭޝަންސް ފަދަ ރިއެކްޓީވް ޑިސިޝަންތަކަކަށްވުރެ، ޕްރޯ އެކްޓިވް ނިންމުތަކެއް ނިންމެން އެބަޖެހެއެވެ. މިވަޠަނާއި މިބިމަށް ކުޑަވެސް ލޯތްބެއްވާނަމަ، ތަނެއްގައި ހަމަޖެހިގެން އިށިންދެތިބެ މިވާގޮތް ބަލަން އެބަޖެހެއެވެ.

ބުލީ ކުރުމާއި އެފަދަ އަނިޔާ މިޤައުމުގައި އަށަގެންފިއެވެ. މިކަން ހުއްޓޭނީ އެކަން ކުރި ކުއްޖާގެ މައިންބަފައިން ބުލީ ކުރަން އަޅުގަނޑުމެން ނިކުމުގެންނޫނެވެ. އަދި އެކުއްޖާ ބުލީކޮށްގެނެއްނޫނެވެ. ތެދެކެވެ. ކުއްޖާއަށް އަދަބުލިބެންޖެހެއެވެ. އެކަމަކު، މިއީ އެއަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެކެވެ. މާފުޅާވެފައިވާ، މާބޮޑަށް ފިކުރުކޮށް މުޅި މުޖުތަމައުގެ ހުރިހާ ދިމާލަކުން ހައްލުބޭނުންވާ ބައްޔެކެވެ.

އަޅުގަނޑަކީ، އިޖުތިމާއީ އިލްމުގެ މީހެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް ތަރުބަވީ މައިދާނުގައި ހޭކިލެވޭމީހެއްކަމުން ހިތައްފެންނަ ބައެއްކަންކަން އަމުނާލުމުން ބޮޑުކަމެއްނުވިޔަސް އަމިއްލަ ހިތައް ތަސައްލީއެއްލިބިދާނެތާއެވެ.

އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމާއި ޝަރީއަތަކީ އަޅުގަނޑު ދަނެފަރިތަކަމެއްނޫނެވެ. އެކަމަކު ޔަގީންވާ ކަމަކީ، އުމުރެކޭ ބުނެ، ކޮންމެ ފަދަ ޖަރީމާއެއް ހިނގިޔަސް އެއީ މައުސޫމު އަދި "އަތް ނުލެވޭ" ފަދަ ބަޔަކަށް މުޖުތަމައުގައި ވަކި ބަޔަކު ހެދުމުން އެކަން ކާމިޔާބު ނުވިކަމެވެ. މިޒަމާނުގެ ކުދިން ބުނާހެން މިހިރަ ބެކްފަޔާކުރަނީއެވެ. އަތަށް ގޮވަނީއެވެ. މިއަދުގެ ހާލަތަކީ، އެފަދަ މަގުން ކައްސާފައިވާ ކުދިންތަކެއް، ފާޅުގައި، ތިމަންނާމެންށަށް އެއްކަމެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއޭ، އަދި އުމުރުންވީ އެވެނި އަހަރެކޭ ބުނާކަމެވެ. ކުށަށް ޒިއްމާވާ އުމުރު ދަށްކުރުމަކީ، މިވަގުތަކަށް ހައްލެކެވެ. އެހެނަސް ދާއިމީ ހައްލެއްނޫނެވެ. ބޮޑެތިކުށްކުރުމަށްފަހު، އުމުރުގެ ފުރޭނުން ފޭދިގެން ރެކެވޭނެހެން އަދުލު އިންސާފު އޮތުމަކީ ގޯހެކެވެ. މީގެ އިތުރުންވެސް ހުރި ކަންތައް ބަލާ، ދިރާސާކޮށް ހައްލުކުރަންޖެހެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ރަސްމީ ގޭންގު ތަކެކޭ އަދު ނުކިޔާނެ ކަމެއްނެތެވެ. ސަރުކާރު ރަސްމީ އިދާރާއެކޭ އެއްބީދައިން އެމީހުންގެ ނަމާއި ވެރިންނާއި، ހައިރާކީއާއި، ފައިނޭންސް އަދި މަގުސަދާއި މެމްބަރުންނަށްދާންދެން ހުރިކަން ނުދަންނަ މުއައްސަސާއެއް އަދަކުނެތެވެ. ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ، ކުދިން ކުށުގެމާހައުލަށް ވެއްދުމަކީ މިގޭންގެ ތަކުގެ މުސްތަގުބަލަށް އެމީހުންކުރާކަމެކެވެ. އަމުދުން އަދުލު އިންސާފުގެ އަތް ނުފޯރާ އުމުރުފުރާއަކީ އެފަދަ ގޭންގް ތަކަށް ލިބޭ ޖަވާހިރުތާއެވެ. ރާއްޖޭގެ ގޭންގްތަކުގެ ގޮތުގައި ދިވެހިން ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން އިއުލާން ކުރާ ނަންތައް، 3-4 އަހަރު ފަހުން ޖަމްއިއްޔާތަކާއި، ކްލަބްތަކާއި ތަފާތު ކުޅިވަރުގެ އެކަޑަމީތަކަށް ބްރޭންޑް ކުރެވި، އެއްކަލަ ޅަކުދިން އޮންބޯޑު ކުރެވޭ ރަނގަޅު ޕްލެޓްފޯމަކަށް ހަދާކަމީ ބޮޑުސިއްރެވެ. އަފިހުން ގަސް ހައްދާނެ ދަނޑާއި ގަސްކާނާއާއި ދިނުމަށްފަހު، އެކަން ނުކުރާށޭ ހޯހޯ ކަމެކޭ ކިޔަންތިބެންވީތާއެެވެ! ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ވަރުގަދަ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން މިއީ މިއަދު ބަޔަކު ގަބޫލުކުރިޔަސް ނުކުރިޔަސް މުޖުތަމައުގެ ފޭރާން ހާލާކުވާ އެއް ސަބަބެވެ. ތިމާގެ އަތުގައި ގަލަމެއް އޮތަތީ، ހަގީގަތެއްނެތް ވާހަކަތަކުން ކަތިލެވެނީ ކިތައް މީހުންގެ އަބުރުތޯއެވެ. އެމީހުންނަށް ދިފާއުވާނެ ފުރުސަތެއްވެސް ނޯވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ސިޔާސީ ގޮތުން ހަލަބޮލިވާ ކޮންމެ ދުވަސްކޮޅަކަށް އަލަށް އުފެދިންގެން އަންނަ ބެލެނިވެރިއެއް ޒިއްމާވާނެމީހެއް ނެތގް "ކަޅު ނޫސްވެރިކަމެވެ." އަޅުގަނޑުމެން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ވައިރަލް ކޮށްލަން ހަމަ ފައްކާވާނެއެވެ. "މަޖާ" ކަމެކެވެ. ދިވެހި ނޫސް ވެރިކަމާއި، ސޯޝަލް މީޑީއާއަކީ މީހުންގެ އަބުރު ކަތިލުމާއި، ދޮގު އިލްޒާމު އެޅުވުމާއި، ނުހައްގުން މީހުންގެ ޒާތީ ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަމަށް އަރައިގަންނަ އަދި އެފަދަ ހަބަރުތައް "ބްރޭކިން ނިއުސް" އަށްވާ މަންސަތަކެއް ނަމަ، ބުލީ ނުހުއްޓޭނެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ސިޔާސީ ވެރިންނަކީ މިގައުމުގައި މިއަދު އެންމެ ގިނައިން މީހުންނަށް އިލްޒާމު އެޅުވުމާއި، ބަދުނާމުކުރުމާއި ލިބިފައިވާ އޯޑިއަންސްގެ ބާރުގެ ބޭނުން ނަހަމަކޮށް ކުރާ މީހުންނޭ ބުނުމުން އަޅުގަނޑުގޯސްވިޔަސް އެބުނެވުނު ބަސް ގޯސް ނުވާނެޔޭ ހާދަހީވެއެވެ. ދަރިން ބަލާނީ ބޮޑެތި މީހުން އުޅޭގޮތަށެވެ. ބޮޑު ކޯޓު ފަޓުލޫނު ތުރުކުރައްވައިގެން ފިސާރީ ޓާއި އަކާއެކު ޕޯޑިއަމަށް ދެވުމުން، ތިމާގެ ވާދަވެރިންނައި އެވެރިންގެ އައުލާދުންނާއި، ކައްވަޅުގައި ތިބި ކާބަފައިންނަށް ދާންދެން ނޮޅާ ކުދިކޮށް ނެއްގާނީ ވަނަމުން މުހާތަބުކޮށް މުޅި ދުނިޔެއަށް ފަލީހަތްކުރުމަށްފަހު، މާދަމާ އެހެން ނޫޅޭށޭ ކުދިން ކާރީ ބުނެގެން ބުލީ ނުހުއްޓޭނެއެވެ. ސައިބާރ ބުލީން ގެ ގާނޫނުގަނޑެއްވެސް މިއުޅެނީ 2024 ވިއިރުވެސް މިންވަރުނުކުރައްވައިގެންތާއެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ތަރުބަވީ އަތްތައް ބަނދެވިފައޭ ކިޔައެވެ. ކުއްޖަކު ކޮންމެ ކުށެއްކުރިޔަސް އަދަބު ނުދެވޭ ވާހަކައެވެ. ނޫނެވެ. ޒަމާނާއި އެއްގޮތަށް ކުއްޖާއަށް ވިސްނަދީގެން އިސްލާހުކުރުމެވެ. މިއީ އަސްލުވެސް އެކަން ވާންވީ ގޮތެވެ. އަދަބު ދިނުމަކީ އެކަކުވެސް އެދޭނެކަމެއް ނޫންތާއެވެ. އެކަކަމަކުތޯއެވެ. އަދަބާއި އަނިޔާއާއި ފަރަގުވާން އެބަޖެހެއެވެ. މިދަންނަވަނީ އަކީ ދަރިން ތަޅާވާހަކައެއް، މަދިރި ފިލާގައި ބަހައްޓާ ވާހަކައެއް އަދި އަނދަގޮނޑި ޖަހާވާހަކައެއްނޫނެވެ. ކަށަވަރުންވެސް ވާންޖެހޭ ކަމަކީ، ކުރާ ކުށަށް އޭނާ ފުރުހަމަ ގޮތުގައި ޒިއްމާ އުފުލޭނެ ގޮތެކެވެ. ހިތް ނުރުހުނަސް ގަބޫލުކުރަންވީ ހަގީގަތަކީ ފާއިތުވި 20-30 ވަރަކަށް އަހަރަށް ބަލާނަމަ ތަރުބަވީ އަތްތަކުގެ ތެރެއިން ފޭދިގެން އެބުނާ ބުލީއާއި ބޮޑެތި ކުއްވެރިން އަންނަނީ ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން ގޯސްހެދޭތީކަކެވެ. ސަކޫލް މަދަރުސާތަކުގައި ބުލީއާއި އަނިޔާއައި، ގޭންގެ ހަރަކާތް އޮތީ ކިހާވަރަކަށްތޯ ބަލާ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅު އެޅިއްޖެނަމަ އެއީ ވެސް އެއްދިމާލުގައި ހުރި ބާގަނޑެއް ބެދުނީއެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ބެލެނިވެރިކަން އޭގެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އޮތުމަކީ ދަރިން މަގުން ކައްސާނުލާނެ ސަބަބެކެވެ. ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ތަރުބަވީ މައިދާނުގެ ކަންތައް ފެންނާތީ، އިވޭ އަޑެކެވެ. "މަކީއް ކުރާނީ؟ މަބުނާ ގޮތަކަށް ނަހަދާ! ބުނިނަމަ ބުނިހާ އެއްޗެއް ހޯދަދެން". އުފެދޭ ސުވާލަކީ، އުމުރުން 10-15 އަހަރުގެ ދަރި، މައިންބަފައިންނަށް ވުރެ ގަދަވުމުން، ދެން ހަމަ އެމައިންބަފައިންގެ ޒިއްމާ ނިމުނީތޯއެވެ؟ ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި އިހުމާލުވާ ނަމަ އެކަންވެސް ބެލެންޖެހެއެވެ. އޮންލައިން ކުލާސްތަކާއެކު މައިންބަފައިންނަށް ދަރިންނަށް އިންތަނެޓް ދޭންޖެހެއެވެ. ދަރިންނަށް ދެވޭ އިންތްނެޓަކީ އެކުދިން ވަލު ދޮރޯށިން އެހެން ދިމާލަކަށް ގެންދާތަނަކަށް ނުވާނެ ގޮތް ހޯދަންޖެހެއެވެ. ޗައިލްޑް ސޭފް އިންޓަނެޓް އާއްމުކޮށް އަގުހެޔޮކުރުން ނުވަތަ ހަރުދަނާ މޮނިޓަރިން މެކޭނިޒަމަކުން ކުދިންނަށް އެވަސީލަތް ދިނުމަކީ ދުރުގައި ބަލަންތިބި ބާޒުތަކުން ދަރިން މިންޖުކުރެވޭނެކަމެކެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

ސަރުކާރުތަކުން މިގައުމުގައި ތަރައްޤީގެ ކިތައްމެ ބިޔަ މަޝްރޫޢުތަކެއް ހިންގެވިޔަސް، ޔަގީންވާކަމަކީ، މިއަދު މިވަތަނަކު، ޒުވާން ޖީލުތައް ހަމަމަގަށް އެޅުވުމަށްވުރެ މުހިއްމު މެގަ ޕްރޮޖެކްޓެއް ނެތްކަމެވެ. މިއީ ޤައުމީ މައްސަލައެކެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ހާދިސާއަކަށްފަހު އިސްބޭބޭފުޅުން އަޅުއްވާ ވަރުގަދަ ކުލަގަދަ ސުރުހީތަކަށްވުރެ މައުނަވީ ފިޔަވަޅުތަކަށް ބޭނުންވެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޓީޗަރުންގެ ދާއިރާގެ ޤައުމީ ބޮޑު ދިރާސާއެއް ކުރެވި އޭގެއިން ހޯދުނު ކަންކަމަށް ބަލާ ހަރުދާނާ ފިޔަވަޅު އެޅުނުތަން ފެނުނުއިރު، ދަރިވަރުންގެ އަހުލާގާއި، ސުލޫކާއި ހުރި މައްސަލަ ތަކުގެ މައްޗަށް ގައުމީ ބޮޑު ދިރާސާއެއް ނުކުރާންވީ ކަމެއްނެތެވެ. މިއަދު ފެނުނީ ވީޑިއޯއަކުންނެވެ. މާދަމާ ކަފުނަކުން ފެނުމުގެ ކުރިންނެވެ. ބޭނުންވަނީ ވަށާޖެހޭ ހައްލެކެވެ.

އިންފެލޭޝަން

2024-03-16T13:47:00.005+05:00

ގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ކަންކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު އެންމެ ގިނައިން އިވޭ އެއް ބަހަކީ އިންފެލޭޝަނެވެ. އެސަރުކާރުގައި އެވެނި ވަރަކަށް އޮތް އިންފްލޭޝަން މި ސަރުކާރުގައި މިވެނިވަރެއްގައި އޮތް ވާހަކައެވެ.

އިންފެލޭޝަނަކީ ކޮބާ؟

އިންފްލޭޝަނަކީ އިގްތިސާދެއްގެ ތެރޭ، ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތެއްގައި އާއްމު މުދަލުގެ އަގު ބޮޑުވާ މިންވަރެވެ. އިއްޔެ ރަށު ހޮޓަލުން 3 ރުފިޔާއަށް ލިބުނު ބަޖިޔާ މިއަދު 4 ރުފިޔާއަށް ލިބުމަކުން އެއީ އިންފްލޭޝަން ކަމަށް ކަނޑަނޭޅޭނެއެވެ. އެއީ މުދަލެއްގެ އަގު ބޮޑު ވުމެވެ. އިންފްލޭޝަނަކީ އެއަށްވުރެ ފުޅާދާއިރާއެއްގައި އާއްމު ކޮށް ބޭނުންކުރާ ގިނަ މުދާތަކެއްގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލެކެވެ. މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލު ވަޒަން ކުރުމުގައި ރާއްޖޭގައި ބޭނުން ކުރާއެއް މިންގަނޑަކީ (CPI)ސީޕީއާއި ނުވަތަ ކޮންސިއުމާރ ޕްރައިސް އިންޑެކްސް އެވެ.

ސީޕީއައި އަކީ ކޮބާ؟

ސީޕީއައި އަކީ، މީހުން އާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ބެލުމަށްފަހު، އެ އަގުތަކަށް އަންނަ ބަދަލަށް ބަލާ ބާޒަރުގެ އާއްމު އަގުގެ ބަދަލު ވަޒަން ކުރުމެވެ. މިގޮތުން ކަނޑައެޅޭ، ތަކެތީގެ ޓުކުރިއެއް އެކަށައަޅަނީއެވެ. އެއީ އާއްމު އުސޫލުން ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގައި ބޭނުންކުރާނެ ތަކެތީގެ ލިސްޓެކެވެ. ރާއްޖޭގައި މިގޮތަށް 307 ބާވަތް ހިމެނޭ ޓުކުރިއެއް ބޭނުންކުރެއެވެ. ޓުކުރީގައި ހުންނަ ހުރިހާ އެއްޗަކީ، ގޭބިސީތަކުގައި އެކި މިންވަރަށް ހޭދަކުރަންޖެހޭ ތަކެތިއެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ޓުކުރީގެ ހުންނަ ތަކެއްޗަށް ބުރަދަންދެނީ ގޭބިސީތަކުގެ އާމްދަނީއާއި ހަރަދުތަކުގެ ސާވޭއަށް ނުވަތަ ހައުސްހޯލްޑް އިންކަމް އެންޑް އެކްސްޕެންޑިޗާރ ސާވޭއަށް (HIES) ބަލައިގެންނެވެ. މިސާލަކަށް ރާއްޖޭގެ ޓުކުރިން ހިކިކިރަކީ ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ ގޭބިސީތަކެއްގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށްވާތީ އެއަށް ދެވޭ ބުރަދަން ބޮޑުވިޔަސް އެޓުކުރީގައި ހިމެނޭ ކަޕް ނޫޑުލް އަކީ އެވަރު ބުރަދަނެއް ލިބޭނެ އެއްޗަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ގޭބިސީތަކުގެ އާމްދަނީ އާއި ހަރަދުގެ ސާވޭ ކުރަންޖެހޭ އެއްސަބަބަކީ މި ޓުކުރީގެ ތަކެއްޗަށް ދެވޭ ބުރަދަނަކީ ވީހާވެސް ހަގިގަތާއި ގާތް ބުރަދަނަކަށް ހެދުމަށެވެ. އިންފެލޭޝަން ހޯދަނީ ޓުކުރީގައި ހުރި ތަކެތިގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލަށް ބަލާފައެވެ.

މިސާލަކަށް ޓުކުރީގައި ހުރި ތަކެތީގެ ޖުމްލަ އަގަކީ 3800 ރުފިޔާއެވެ. އެހާލަތުގައި 3800 ނެގި ތާރީހަކީ ބޭސް ޕީރިއަޑްކަމަށް ކިޔައެވެ. މިއަގު ގެ ރަމްޒަކަށް ދެނީ %100 އެވެ. ދެން ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތެއް ފަހުން އަގު ބަލާއިރު ޖުމްލަ އަގަކީ 3950 ރުފިޔާއެވެ. 3950 އަކީ 3800ރުފިޔާއަށް ވުރެ 150ރުފިޔާ އިތުރުވުމެކެވެ. ދެން ބަލަނީ 150 އަކީ 3800 ގެ ކިތައް އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެއްތޯއެވެ. މިހާލަތުގައި އެއީ %3.95 ގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. އެއީ ކުރިންދިން ރަމްޒީ %100 އަށް ބަލާނަމަ 103.95% އެވެ. ނުވަތަ އަގުބޮޑުވުމެކެވެ.

މުހިއްމު ބައެއް ކަންތައް

ފާހަގަ ކުރަންޖެހޭކަމަކީ، ކުރިން ބުނެވުނުހެން، އެއަދަދަކީ ޖުމްލަ އަގަށްއައި ބަދަލުގެ އަންދާޒާއެއްކަމުން މީގެ މާނައަކީ އެ ޓުކުރީގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއްގެ އަގު %3.95 މައްޗަށް ދިއުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެވްރެޖް ރޭޓެކެވެ.

އިންފެލޭޝަނަކީ އަގު ބޮޑުވާ މިންވަރެވެ. އެހެންކަމުން އިންފެލޭޝަން ދަށް ވުމުގެ މާނައަކީ އަގު ތިރިވުމެއްނޫނެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އަގުބޮޑުވާ މިންވަރު ދަށްވުމެވެ. މިސާލަކަށް ގަހެއް އަހަރަކު ބޮޑުވަމުން ދިޔައީ 3 އިންޗިއަށެވެ. އެކަމަކު މިއަހަރު ބޮޑުވީ 2 އިންޗިއަށެއެވެ. މިހާލަތުގައި ގަސް ބޮޑުނުވަނީއެއްނޫނެވެ. ބޮޑުވާ މިންވަރު ލަސްވީއެވެ. އިންފެލޭޝަން ހޯދާއިރު އަގު ތިރިވާނަމަ އެއަށް ކިޔާއުޅެނީ ނެގެޓިވް އިންފްލޭޝަން ނުވަތަ ޑީފްލޭޝަނެވެ. ފުއްޕާހަމަކަށް ވައި އެޅޭހާ ހިނދަކު އޭތި އިންފްލޭޓްވާނީއެވެ. ބޮޑުވާނީއެވެ. ވައި މަދުވާނަމަ އެވާނީ ޑީފްލޭޓެވެ. ކުޑައެވެ. އަގުވެސް ހަމަ މިބީދައެވެ.

މިއީ އިންފެލްޝަންގެ އެންމެ ތަފްސީލީ ބުނެދިނުމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ނޫސްތަކާއި ހަބަރުތަކުން އަދި ސިޔާސީ ޕޯޑިއަމްތަކުން މިލަފުޒުބޭނުން ކުރާއިރު، އެބުނާނީ ކީކޭކަން ތަންފުކެއް ރަނގަޅަށް ފަހުމުވުމަށް މިމިންވަރު ފުދޭނެކަމަށްފެނެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ސީޕީއައި ގެއެންމެ ފަހުުންނެރުނު ތަފާސް ހިސާބު މި ލިންކުން ފެންނާނެއެވެ.

https://statisticsmaldives.gov.mv/nbs/wp-content/uploads/2023/03/A-guide-to-The-Consumer-Price-Index-of-Maldives-2022.pdf

https://statisticsmaldives.gov.mv/mbs/wp-content/uploads/2024/02/CPI-Jan-2024.pdf

އުތުރުކަރަ- ރާއްޖެ ކޯޅުންގަނޑު، ދަސްކުރަންވީ ފިލާވަޅު

2024-01-14T21:52:00.001+05:00

އިންޑިއާގެ ލަކްޝަދީޕްގެ ރަށެއް

ދިވެހިންނާއި އަވައްޓެރި އިންޑިއާ މީހުން، މީސްމިޑިއާގައި ވާދަވެރި ކޯޅުމެއްގައި އުޅޭތާ ހަފުތާއެއްވަނީއެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނުނީ، ދިވެހި ނޫހެއްގައި، އިންޑިއާ ބޮޑުވަޒީރު ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމާ ދެކޮޅު ކޭމްޕޭނެއް ފެއްޓެވި ކަމަށް އޮތް ހަބަރެކެވެ. ކިޔާލިއިރު، އެއީ އިންޑިއާގެ ސަރަހައްދެއްކަމަށްވާ ލަކްޝަދީޕް ގައި ފަތުރުވެރިކަން ޕްރޮމޯޓު ކުރެއްވުމަށް އެޤައުމުގެ ބޮޑުވަޒީ ކުރެއްވި މަސައްކަތެއްގެ ހަބަރެކެވެ. ދިވެހި ނޫސްވެރިކަމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް ޕްރޮފެޝަނަލް ކުރަންޖެހޭ މިންވަރު ހިތަށްއެރިއެވެ. އަޅާނުލާ ދެންހުރި ހަބަރުތަކަށް ދިޔައީއެވެ. ވާނީވެސް އެހެންތާއެވެ. އޭގެ ދެ ދުވަސް ފަހުން ބިޔަކޯޅުމަކަށް އަންނާނެއޭ ހިތަށްވެސް ނާރައެވެ.

މިލިޔުމުގައި ބަލާލާނީ މިކޯޅުންގަނޑުން ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ބައެއް ފިލާވަޅުތަކަށެވެ.

ލަނޑާގިރާވަރު ރިސޯޓް

1- ވަޠަން ދެކެ ލޯބިވާށެވެ. - ކޮންމެ ޤައުމެއްގައި ވެސް އެގައުމުގެ އަހުލުވެރިން ނުރުހޭ އެތައް ކަމެއްހުރެއެވެ. އަމުދުން މިޒަމާނުގައި ކޮންމެ ގައުމެއްގެ ސަރުކާރަށް ނުރުހޭ މީހުންއިތިހާއަށްގިނައެވެ. އިންޑިއާއަކީ މިވަގުތު ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު އާބާދީއެވެ. ދީނީ، ބަހަވީ، ސަގާފީ، ތަފާތުގެ އިތުރުން، ތައުލީމީ އަދި މާލީ ފަރަގު ބޮޑު ޤައުމެކެވެ. އެހެނަސް، ޤައުމު އެދި ގޮވާލުމުން، އެތަފާތަށްވުރެ،އެމީހުންކުރިމަތީ ޤައުމުބޮޑެވެ. އިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރަށް ނުރުހޭމީހުން އެތައް މިލިއަނުން އެޤައުމުގައިތިއްބަސް، އެމީހުންގެ ބޮޑުވަޒީރުގެ އަބުރަށް ކަރާމަތައް އެހެންބަޔަކު އަރައިގަންނަން އެމީހުން ނަފުރަތު ކުރިއެވެ. އެހާލަތުގައި އެމީހުން ލޯބިވަނީ މީހާދެކެނޫނެވެ. އޭނަގެ ހައިސިއްޔަތަށެވެ. ބޮޑުވަޒީރަށެވެ. ވެރިކަމުގެކަރާމަތަށެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

2- އަހަރެމެން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. - ދުނިޔޭގައި ފަތުރުވެރިކަން ކުރަންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ދިވެހިންނޫނެވެ. އިންޑިއާއަށް ގުދުރަތީ ޗާލު ރަށްތަކެއްއޮތް އިރު އެމީހުންވެސް އެކަން ކުރާނެއެވެ. މިއަދު އެކަން ފެށީ ކީއްވެތޯ ސުވާލުކުރަން ނުޖެހެއެވެ. ދިވެހިން ފަތުރުވެރިކަން ފެށުމުން ތިކަންފެށީ ކީއްވެތޯކިޔާ އެހެންބަޔަކުވެސް ނޫޅޭތާއެވެ. ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ 8 ބައިކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާކުރާ ބަޔަކާ ޖެހިގަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއްނެތެވެ. ދިވެހިން ކުރަންވީކަމަކީ އަވަށްޓެރި އިންޑިއާއަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި ޖެއްސުން ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދިވެހިންގެ ފަތުރުވެރިކަން އިޝްތިހާރު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރަންވީއެވެ. އެމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު ލަކްޝަދީޕް ގެނަމުގައި ރާއްޖޭގެ ފޮޓޯއެއްލުމުން، އޭނައަށް ގަމާރަށް ގޮވާފައި، ފަހަތުން އިންޑިއާގެ ތަންތަނުގެ ފޮޓޯ ރާއްޖެއޭ ބުނެ މީސްމީޑިއަށް އަށް ލުމަކީ އެމީހުންނަށް އެކުރި ފުރައްސާރަ އަމިއްލައަށް ލިބިގަތުމެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

3- ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ވިސްނާލާށެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއައީ 1.87 މިލިއަން ފަތުރުވެރިންނެވެ. މިމުއްދަތުގައި އިންޑިއާއަށް ދިޔަ ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދަކީ 7.24 މިލިއަނެވެ. އަވައްޓެރި ލަންކާގައި 1.48 މިލިއަން އޮތް އިރު ތައިލެންޑަށް 24.5 މިލިއަން އަދި ދުބާއީ އަށް 15.73މިލިއަން ފަތުރުވެރިންނެވެ.2023 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ 9 މަސްދުވަހު ދުނިޔޭގައި 975 މިލިއަން މީހުން އެމީހުންގެ ގައުމު ނޫންތަންތަނަށް ފަތުރުވެރިންގެ ގޮތުގައި ދިޔައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މަތިހަށިނަގާ އެހެން މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކުރާވަރަށްވުރެ ތަސައްރަފަފުދެންޖެހެއެވެ. ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހިތިހަގީގަތަކީ، އެއް އިރެއްގައި ދިވެހި ޝިޕިން އަކީ ދުނިޔޭގެ އެއްވަނަ ކަމާއި މިއަދު އެކަން ބީވެގޮސްފިކަމެވެ. ރިވެތި ގޮތުގައި ހިނގޭނެ މަގު އޮތްއިރު ޒާތީވެ ބަޔަކު މީހުންނަށް ދިވެހިންގެ "ބިތުފަންގިނަގަން" މަޖުބޫރުކުރަނީ ކީއްކުރަންތޯއެވެ؟ 21 ވަނަ ގަރުނުގައި 18 ވަނަ ގަރުނުގެ ޒީލަގަނޑު ކަމަކުނުދާނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

4- އިގްތިސާދު ފުޅާކުރާށެވެ. އަވަށްޓެރިއަކު ނުރުހޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ބައިނަލް އަޤްވާމީ ދުނިޔޭގައި ތަޅާފޮޅުންފެށޭ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އަޅުގަނޑުމެން ދެންވާނީ ކިހިނެއްތޯ ހާސްވެ ކަންބޮޑުވާންޖެހެއެވެ. ސަބަބެއް ނެތިނޫނެވެ. ދިވެހިން އެމީހުންގެ އިގްތިސާދުގެ ހަމައެކަނި ނާރެހަކީ ފަތުރުވެރިކަން ކަމަށްދެކޭހާ ހިނދަކު އެކަން އޮންނާނީ އެހެންނެވެ. މާތް ﷲގެ ހެޔޮ މިންވަރުން ލިބުނު 1100 އެތަކެއް ރަށާއި، ފަޅާއި ގިރިތަކާއި، ކަނޑުގެ މުއްސަނދިކަމާއި، ބިމުގެ ގޮތުންނާއި އިސްތިރާޖީ ގޮތުން ރާއްޖެ އޮތް ތަނުގެ ސަބަބުން ލިބޭ މަންފާހޯދޭނެ މަގު ކޮށަންޖެހެއެވެ. ދިވެހި ޒުވާނުން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ވަސީލަތްތަކަށް ދޯޅުވެފައިވާ މިޒަމާނުގައި، އެކުދިންނަށް މި ޤައުމުގެ، ވަރުގަދަ ޓެކްނޮލޮޖީގެ "ބައްރެއް" ގާއިމުކޮށް ފުޅާކުރުންޖެހެއެވެ. 20 އަތޮޅުން 40 ވަރަކަށް ރަށް ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުމަށް ޚާއްސަ ނުކުރާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. އެންމެ ކަމަކަށް ބަރޯސާވެގެން ތިބޭވަރަށްވުރެ ދިވެހި އިޤްތިސާދު އަދު ފުޅާވެއްޖެއެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

5- ހަނު ހުންނަންޖެހޭ ތަނުގައި ހަނުހުންނާށެވެ. ވަރަށް ކުޑަމިސާލެކެވެ. ދިވެހިންގެ މި ކޯޅުންގަނޑު އިންތިހާއަށް ދާއިރުވެސް، ރާއްޖޭގެ ޚިދުމަތްކުރާ އެއްވެސް އިންޑިއާ ބަޔަކު އެކަމަކަށް ނުވަދެއެވެ. އެއީ އެކަން ވާންޖެހޭ ގޮތެވެ. މިކަމުން ދަސްކުރަންވީ ބަސްބުނަންޖެހޭ ހާލަތާއި ވަގުތާއި އެނގިތިބުމުގެ މުހިއްމުކަމެވެ. ކަށަވަރުވާކަމަކީ، ޤައުމެއްގެ މަތިފަޑީގައިތިމާހުރެ، ތިމާކުރާ ނޭއްގާނީކަމަކުން މުޅިޤައުމު ބަދުނާމުވާހިސާބަށް ދިއުމަކީ ދެރަކަމެކެވެ. މިޤައުމަކީ ކޮންމެ ދިވެހި ދަރިއެއްގެ ޤައުމެވެ. މިދީބަށް ލިބޭ ހިތިކަމާއި ކެކުޅުން ތަހައްމަލު ކުރާނީ އެންމެންނެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

6- ޚާރިޖީ ކަންތައް އެކަމުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ދޫކޮށްލާށެވެ. – ދޭދޭޤައުމުތަކުގެ ގުޅުމާއި، އެގުޅުން ގެންގުޅޭނެ މިންވަރުފަދަ ކަންކަން، ރަށްރަށުގެ ހޮޅުއަށިތަކުން ނުނިންމޭނެއެވެ. އެއީ ވިސްނުމާއި ފިކުރާއި، ޢިލްމުގެ އިތުރުން، އެކަމުގެ ވަށައިގެން ހިނގާ ހުރިހާ އޮއިވަރުތަކަށްބަލާ، ވަރަށް ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ނިންމާ، ނާޒުކު ނިންމުންތަކެވެ. މިދާއިރާގައި ހެދޭ ކުޑަކުޑަ ގޯހަކުން ޤައުމުތަށް ހަނގުރާމައިގެ ހާލަތަށްވެސް ވެއްޓިދާކަމެކެވެ. ދިވެހިންނަކީ އަލަށް ލިބުނު ޑިމޮކްރަސީއާއެކު ޚިޔާލު ފާޅުކުރުން އޭގެ އިންތިހާއަށް ބޭނުންކުރާ ބެއެކެވެ. ސަރުކާރުގެ މަތިފަޑީގައި ހުންނެވި ބޭފުޅަކު، ކިތައްމެ އިހުލާސްތެރި ތެދުވެރިއަކަސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ފާޑުކިއުމާއި، ކުދިގަލުން ސަލާމަށް ނުވެއެވެ. ސަހަރޯއެވެ. އެކަންކުރާނީ ޤައުމުގެ ހަފޮޅުން އެތެރޭގައެވެ. މިއީ ދިވެހިން ލިބިގަންނަންވީ ފިލާވަޅެކެވެ. ވިސްނަންވާ ކަމެކެވެ.

މައުލޫމާތު:

https://www.unwto.org/news/international-tourism-to-end-2023-close-to-90-of-pre-pandemic-levels

https://www.dreambigtravelfarblog.com/blog/india-travel-tourism-statistics

https://www.dubaitourism.gov.ae/en/research-and-insights/tourism-performance-report-nov-2023

https://www.hindustantimes.com/india-news/indians-dominated-maldives-tourist-arrival-figures-in-2023-data-shows-101704609975077.html

https://www.cnbc.com/2024/01/10/india-boycott-of-maldives-may-cost-country-millions-in-tourism-dollars.html

ފޮޓޯ:

https://www.tourmyindia.com/beaches/Lakshadweep.html

https://www.mymaldives.com/resort-guide/four-seasons-resort-maldives-at-landaa-giraavaru/

ދުނިޔޭގެ އިންސާނީ ހައްޤުތަކުގެ ދުވަސް

2023-12-10T23:39:00.004+05:00

އަދަކީ ތާރީހީ ދުވަހެކެވެ. ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ހިތި ތަޖުރިބާއަށްފަހު، ދުނިޔޭގެ ގައުމުތަކުން މަސަލަސްކަމާއެކު އުޅެން ކުރި މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން، ބައިނަލް އަޤްވާމީގޮތުން އެންމެން ބަލައިގަންނަ އިންސާނީ ހައްޤުތަކާބެހޭ ޤަރާރެއް އެކުލަވާލައި އެމުއާހަދާ ބަލައިގަތީ 10 ޑިސެމްބަރ 1948 ގައެވެ. އަދަކީ މި މުއާހަދާއަށް 75 އަހަރު ފުރޭ ދުވަހެވެ.

އިންސާނީ ހައްޤުތަކުގެ މުއާހަދާ ކަށަވަރުކޮށްދެނީ އިންސާނަކަށްވާތީ ލިބޭ އަސާސީ ހައްގުތަކެއްވާކަމާއި، އެހައްޤުތަކަކީ، މީހާގެ ނަސްލަކުން، ކުލައަކުން، ދީނަކުން، ޖިންސަކުން، ވާހަކަދައްކާ ބަހަކުން، ނިސްބަތްވާ ސިޔާސީ ނުވަތަ އެހެންވެސް ފިކުރަކުން، އޭނަ އުފަންވާ ތަނަކުން،އޭނަގެ މުދަކަލުން އަދި އިޖުތިމާއީ ނިސްބަތްވުމަކުން ފަރަގު ނުކުރެވޭނެ އަދި އުނިވެސް ނުކުރެވޭނެ ހައްޤުތަކެއްކަމެވެ.

އިންސާީ ހައްޤުތަކުގެ މުއާހަދާ އަކީ، އޭގެއިން ގިނަބަޔަކަށް މަންފާކުރި މުއާހަދާއެކެވެ. އަސާސީ ހައްޤުތައް މުޅިދުނިޔޭގައި ބަލައިގަންނަ އެއަށް އެންމެންމެ ތަބާވާންޖެހޭ އަސާސީ މިންވަރު މިނެދިން ނާޅިއެކެވެ.އެހެނަސް، މިއަދު މިމުއާހަދާއަށް 75 އަހަރު ފުރޭއިރު، ފަލަސްތީނުގެ ޢައްޒާގައި ހިނގަމުންދާ ގަތުލުއާންމުތަކުން ވަނީ މި މުއަހަދާއަށް ހިޔަނި އެޅިފައެވެ. މުއާހަދާވަނީ މުސްކުޅިވޭ ގައިބާރުދޫވެ ނިކަމެތިވެފައިކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އިންސާނީ ހައްޤުތަކުގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު، އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރު ދެތިން ދިމާލަކަށް އެބަދެއެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ހާލަތެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު ތިބި ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނަށެވެ. އަދި މާދަމާގެ ދިވެހި ޖީލާމެދުއެވެ.

މާދަމާގެ ދިވެހި ޖީލު

އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު މިވަނީ ޑިމޮކްރަސީއަށް އަލިވިލިފައެވެ. މިއަދު މިފެންނަނީ ހައްގުތަކުގެ ޒަމާނެކެވެ. އެއާއި އެކު، އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ވާހަކައާއި ހޭލުންތެރިކަންވެސް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. 21 ވަނަ ގަރުނަށް ލޯހުޅުވުފައިވާ ޖީލެއް އުފެދިންގެން އަންނައިރު، އެކުދިންކިބައިގައި ހަރުލައްވަންޖެހޭ އެއްސިފައަކީ، ހައްގުގެ ސިފައެވެ. ހައްގަކީ ތިމާގެ އެކަނި އެއްޗެއްނޫންކަމާއި ތިމާގެ ހައްގުވާފަދައިން އަނެކާގެ ހައްގު ވާކަމެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާއަށް ވިސްނުމެއްނެތި ދޫކޮށްލާ ބަހަކުން، ފޮޓޯއާކުން،އިލްޒާމަކުން، އަނެކާގެ އަބުރާއި ކަރާމަތާއި އިއްޒަތުން ނަފުސައް އަރައިގަތުމަކީ ހައްގެއްނޫންކަމެވެ.

މިއަދުގެ ހަގީގަތަކީ، މިދެންނެވި ކަންތަކަކީ ބޮޑުވަމުން އަންނަ ޖީލުތަކަށް ރަގަޅަށް ހޭލުންތެރި ނުކުރެވިއްޖެ ނަމަ މުޖުތަމައަށް އޭގެ ގެއްލުން އިންތިހާއަށް ކުރާނެކަމެއްކަމެވެ. ސަބަބަކީ، އިންޓަނެޓާއި މީސްމީޑިއާ އަށްވުރެ ފަހުން އައި ޖީލެއްކަމުން އެއަށް އަހުލުވެރިވެ ދޯޅަވާމިންވަރު ބޮޑުކަމެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދު އިންޓަނެޓާއި މީސްމީޑިއާ ވެފައިމިވަނީ "މިޒަމާނުގެ އަސާސީ ހައްގު" ކަމަށެވެ. އެހެނަސް އެއީ ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭނަމަ، މުޖުތަމައެއްގެ ހަަލާކެވެ. ސެކޭމް ކޯލްތަކާއި، ބްލެކްމޭލް ކުރުމާއިި، މަގުމަތިން ކަޓަރު އަޅާ ކަތިލަމުންދާ ކުދިންނާއި، މިފަދަ ކަންކަމުގެ އަޑު މުޖުތަމައުން އިވެނީ، ތިމާގެ ހައްގާއި އަނެކާގެ ހައްގު ކަށަވަރުކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން ފޭލިވުމުުންވެ. މިއީ މިފަދަ ދުވަހެއްގައި ބޮޑެތިވަމުން އަންނަޖީލުތަކުން ވިސްނާލަން ރަނގަޅު ކަމެކެެވެ.

ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ވާހަކަ

މިއީ އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ދުވަހެއްގައި ހަނދާނަށް ގެންނަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބިދޭސީންގެ އާބާދީ ލައްކައަކާއި ހަމަކޮށްފައިވާއިރު، އެމީހުންގެ ތެރެއިން ހާއްސަކޮށް ބަންގާޅުން ގެނެސްފައިވާ ވަރަށް ގިނަ މީހުންނާއި މެދު އެކަށީގެން ނުވާގޮތަށް އަމަލުކުރެވޭކަމީ، އެންމެން ދަންނަ، ސިއްރެވެ. ބައެއް މީހުން އެތަކެއް މަސްދުވަހު މަސައްކަތް ކުރުވާ މުސާރަ ނުދީ ތިބުމާއި، އަނެއްބަޔަކު، އޭނަގެ "ބޮސް" އަށް މަހުން މަހަށް ވަކި އަދަދަކަށް ފައިސާދޭ ގޮތަށް ރަށުތެރެއަށް ދޫކުށްލުމާއި، ޕާސްޕޯޓު ހިފަހެއްޓުންފަދަ އެތަކެއް ކަމެއް ހިނގައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކޮވިޑް19 ގެތެރޭ އެންމެންގެ ލޯތަަކަށް ފެނިގެންދިޔަ، ބިދޭސީން އުޅޭތަންތަނުގެ ހާލަތު ރަނގަޅުކޮށް އެކަށޭނެ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ވާހަކަ ދެކެވުނަސް، އެކަން މިއަދު ހަނދާންނެތިވެ، އެމީހުން ހަމަ އެކޮށިތަކުގައި އެހެރަ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރަނީއެވެ. މިހުރިހާކަމެއްގެ ތެރެއިން އިޖްތިމާއީ މައްސަލަތަކާއި، ގަވާއިދާއި ހިލާފު ވިޔަފާިތައްްފަދަ އެތަކެއް މައްސަލަ އިތުރުވެ، ފުޅާވަމުންދެއެވެ. ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނާއިމެދު ނުހަނު ރަނގަޅަށް އޯގާތެރިކޮށްކަންކުރާ މީހުން މިމުޖުތަމައުގައި މަދެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް، މިއަދު އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރާއިރު، ބިދޭސީން ގެންގުޅޭ ކޮންމެ މީހަކު އަދި ވިޔަފާރިވެރިއަކު އަމިއްލަ ނަފުސާ ސުވާލުކޮށްލަންވީ ތިމާ ތިމާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާމީހާއާއި މެދު އިހުސާންތެރިވިންތޯއެވެ. މިއަދު އެމީހުންގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް އަރައިގަންނައިރު މާދަމާ ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ދުވަހު ދޭނެ ހައްގު ޖަވާބެއްއެބައޮތްތޯއެވެ؟

ފަލަސްތީނުގެ ހާލަތު

7 އޮކްޓޯބަރ 2023 ގައި ހަމާސް އިން އިިސްރާއީލަށްދިން ކުއްލި ހަމަލާއަށްފަހު ދެތިންކަމަށް ހާމަވެގެންއައެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ކިތައްމެ އޮބިއަޅާ، ވަށާފާރުރޭނިކަމަށްވިޔަސް ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން މިނިވަންކަމާއި ވަތަނަށްޓަކާކުރާ ޖިހާދު ނުހުއްޓުވޭނެކަމެވެ. ދެވަނަކަމަކަށް ފެނިގެންދިޔައީ، އިސްރާއީލުން އެތަކެއް ޒަމާނަށް މުޅިމެދުއިރުމަތީގައި ބިރުދައްކަމުންއައި އަސްކަރީ ބާރަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ފޫއަޅުވާލެވޭނެ ބާރެއްކަމާއި، 6 ގަޑިއިރުގެ ކުއްލި ހަމަލާއިން އިސްރާއިލު ކުޑަކަކޫމައްޗަށް ތިރިވިކަމެވެ. ތިންވަނަކަމަށް ފެނިގެން ދިޔައީ މެދުއިރުމަތި، އާދެ، އިސްލާމީ ވަަރުގަދަ ކިއްލާ މިއަދުވަނީ ރޫޅި ވިއްސިވިހާލިވެ ހުޅަނގުގެ ގޮނޑިކޮއްކޮ ތަކަކަށްވެފައިކަމެވެ. މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ތެރެއިން އައި އެއްހެވަކީ، ފަލަސްތީނުގެ ޒަމާންވީ މައްސަލައަށް، ދުވަހަކުވެސް ހުޅަގާއި އެމެރިކާގެ އާއްމުން ހޭލުންތެރިނުވާމިންވަރަށް ހޭލުންތެރިވެ، ހުޅަނގުގެ މީޑިއާތަކުން އިސްރާއީލުގެ ނަސްލީ އިމްތިޔާޒާއި، އިސްތިއުމާރު އަދި އަނިޔާވެރިކަން ފޮރުވަމުންދިޔަ ފަރުދާކެހިގެންދިއުމެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ ހުޅަނގާއި އެމެރިކާގެ އެތައް ހާސް ރައްޔިތުން ފަލަސްތީނުގެ ހައްގުގައި އަޑުއުފުލަން ފެށިފެށުމާއެކު، ހުޅަނގުގެ ދެފުށްދެގޮތް ސިޔާސަތު ބޭޒާރުވުމެވެ.

މިހުރިހާކަމަކަށްވުރެ، ހުޅަނގާއި އެމެރިކާ މިފަހަރު ކުރިމަތިލާންޖެހުނީ، ދުވަހަކު ދިމާނުވާ މިންވަރަކަށް ޑިޕްލޮމެޓިކް ފިއްތުންތަކެވެ. އދ ގެ ސަލާމަތީ ކައުންސިލުން މައްސަލާގައި ފިޔަވަޅު އަޅަން އުޅޭކޮންމެ ފަހަރަކު އެމީހުންގެ ވީޓޯގެ ބާރު ބޭނުންކުރެއެވެ. އެހެން މިފަހަރު އެވަރުން ހުއްޓާލަން ދުނިޔެ ދެކޮޅުހެދިއެވެ. އަދި އާއްމު މަޖިލިސް އިން ނެގި ވޯޓުން، އިސްރާއިލާއި އެމެރިކާގެ ސިޔާސަތަށް ދުނިޔެ ހަރުއަޑުން ދެކޮޅު ހެދިއެވެ. މިކަމަށް އިތުރުވެގެން އައި ބޮޅަކީ އދ ގެ ސެކެޓްރީ ޖެނެރަލް އެންތޯނިއޯ ގުޓަރެސް އދ ގެ ޗާޓަރުގެ 99 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭބާރުގެ ދަށުން، ގައްޒާގައި ހަނގުރާމަ ހުޓުވުމަށް ސަލާމަތީ މަޖިލިިސް އަށް އިލްތިމާސް ފޮނުވުމުން އެކުވެރި އަރަބި އިމާރާތުން ހުށަހެޅި ގަރާރު އެމެރިކާ ވީޓޯ ކުރުމެވެ. ގަރާރަށް ވޯޓުދިނުމަށް ދެން ދެކޮޅުހެދީ އިސްރާއިލު އުފެއްދި އެއްމޭސްތިރި ކަމަށްވާ އިނގިރޭސިވިލާތެވެ. އދ ގެ ޗާޓާރުގެ 99 ވަނަ މާއްދާއަކީ އދގެ ސެކެޓްރީ ޖެނަރަލަށް ލިބޭ އެންެމެ ބޮޑު ބާރަށްވެފައި، މީގެ ކުރިން އދ ގައި މި ބާރު ކުރިން ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ 3 ފަހަރެވެ. މިފަހަރަކީ، 99 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އދ ގެ ސެކެޓްރީ ޖެނެރަލަކުގެ ގޮވާލުމަށް ހުށަހެޅުނު ގަރާރެއް ބާތިލުވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. މިކަމުން ގިނަ ބަޔަކު އެމެރިކާ ސިފަކުރީ އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ކަނޑައެޅިގެން ދެކޮޅުވެރިވުން ކަމަށެވެ. ހާއްސަކޮށް، ޑިމޮކްރަސީގެ ބައްޕަކަމަށް، ހުރިހާ ގައުމުތަކަށް ޑިމޮކްރަސީ ފަތުރަން އުޅޭގައުމަކުން، ވީޓޯގެ ބާރު ބޭނުންކުރުމީ ސަލާމަތީ މަޖިލީސްގައި އަމުދުން ޑިމޮކްރަސީގެ އުސޫލުނެތްކަންދައްކުވައިދިންކަމެއްގެ ގޮތުގައެެވެ.

ކޮންމެއަކަސް، މިއަދު ދުނިޔޭގެ އިންސާނީ ހައްޤުތަކުގެ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރާއިރު، ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހިތި ހަގީގަތަކީ، އެމުއާހަދާއަށް 75 އަހަރު ފުރޭއިރު، އެމުއާހަދާގެ ކުރިން އުފެދި އަދިވެސް ދެމިގެންދާ ފަލަސްތީނުގެ އެތައް މިލިއަން މީހުންގެ ހައްގަކީ ބައިނަލް އަޤްވާމީ ދުނިޔެ، އިންސާނީ ހައްގުތައް ހަމަހަމަކަމާއެކު ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގައި ފޭލިވެފައިވާ ބޮޑު އިންސާނީ ކާރިސާއެއްކަމެވެ.

https://www.un.org/en/observances/human-rights-day

މަސްޖިދުލް އަޤްސާ އަދި ޤުއްބަތުއް ސަޚްރާ

2023-10-13T17:06:00.009+05:00

7 އޮކްޓޯބަރ 2023 ވަނަ ދުވަހަށް އަލި ވިލުނީ، މުޅިދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން މެދުއިރުމައްޗަށް އަނބުރާލަމުންނެވެ. އިޒްރޭލަށް ފަލސްޠީނުގެ ހަމާސް ޖަމާއަތުން ދިން ކުއްލި ވަރުގަދަ ހަމަލާގެ ސަބަބުންނެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ މައްސަލަ، އާދެ، މުސްލިމުންގެ އަގީދާއައި ގުޅިފައިވާ މަސްޖިދުލް އަޤްސާގެ މައްސަލައަކީ ދިވެހިން އަބަދުވެސް ސަމާލުކަންދޭ، މައްސަލައެކެވެ. ދިވެހިންގެ އަބަދުގެ ދުޢާއަކީ، ފަލަސްޠީނު މިނިވަންވެ، ޒައިނިސްޓް ވަކިތަކުން މުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޤިބުލަ ސަލާމަތްވުމެވެ.

މުސްލިމުންގެ މުޤައްދަސް މިސްކިތް މަސްޖިދުލް އަޤްސާގެ މިނިވަންކަމުގެ ހަރަކާތާއެކު، ވަރަށް ގިނައިން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ފޮޓޯ ޖަހާތީ ފެނެއެވެ. އެކަމުގައި ސަލާމުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވޭތީއެވެ.

މިތަނުން ކަނައަތްފަރާތުން އެފެންނަނީ ޢާއްމުކޮށް މީޑިއާތަކުން މަސްޖިދުލް އަޤްސާގެ ހަބަރުތަކާއެކު ފެންނަ މިސްކިތެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެއީ މަސްޖިދުލް އަޤްސާއެއްނޫނެވެ. ކަނައަތް ފަރާތުން އެެފެންނަނީ، މުސްލިމުންގެ ޚިލާފަތުގައި (އުމަވީ ދައުލަތުގައި)، ޚަލީފާ އަބްދުލް މަލިކު އިބްނު މަރުވާން، ހިޖުރައިން 72 ވަނައަހަރު ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތެކެވެ. މިސްކިތް މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ޤުއްބަތުއް ސަޚްރާ (ހިލަ ޤުއްބު) ގެ ނަމުންނެވެ. ގޯލްޑެން ޑޯމް ނުވަތަ ރަން ޤުއްބުއޭވެސް ކިޔައެވެ. މިއީ އަޤްސާ ގެ ޙަރިމުތެރޭ ނުވަތަ ގޯތި ތެރޭ ހުރި މިސްކިތެކެވެ.

ވައަތްފަރާތުން އެފެންނަނީ މަސްޖިދުލް އަޤްސާއެވެ. މުސްލިމުންގެ މުޤައްދަސް ފުރަތަމަ ޤިބުލައެވެ. ނުވަތަ ޙަރަމުއްޝަރީފުގެ މިސްކިތެވެ. ޙަރަމުއްޝަރީން ކިޔަނީ މަސްޖިދުން އަޤްސާގެ ސަރަހައްދުނުވަތަ އިމަށެވެ. މިއީ އިސްރާގެ ދަތުރުފުޅުގައި މާތްނަބިއްޔާ އުއްމަތުގެ ރަސޫލުންނާއެކު ނަމާދުކުރެއްވި ޤަދަރުވެރި މިސްކިތެވެ.

މަސްޖިދުލް އަޤްސާއާއި ގުޅޭ ހަބަރުތަކާއެކު ޤުއްބަތުއް ސަޚްރާ (ހިލަ ޤުއްބު) އެހާ ގިނައިން ފެންނަނީ ކީއްވެބާއޭ ހިތަށްއަރާފާނެއެވެ. ޖަވާބަކީ، މުޅިދުނިޔޭގެ މީޑިއާގެ ބޮޑު ކޮންޓްރޯލް އަދިވެސް އޮތީ ހުޅަނގުގެ އަތްމަތީގަކަމުން، އެއީ ހުޅަނގުން މުސްލިމުންނަށް ދައްކަން ބޭނުންވާގޮތެވެ. ބޭނުމަކީ، ފަހުގެ ތާރިހެއްގައި، މުސްލިމުންނަށް އޮޅުންބޮޅުންވެ، ހަޤީގީ އަޤްސާ މިސްކިތް މުސްލިމުންގެ ސިކުނޑިތަކުން ފޮހެލެވޭތޯއެވެ. އޭރުން ޒަޔަނިސްޓް ހަމަލާއެއް މާތް މިސްކިތަށް ދިޔަނަމަވެސް، ޤުއްބަތުއް ސަޚްރާ (ހިލަ ޤުއްބު) އަށް ހަމަލާނުދޭނަމަ މުސްލިމުން މައިތިރިވެތިބޭނެކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދު ފަލަސްޠީނުގެ ޙައްގުގައި އަޅުގަނޑުމެން އަޑުއުފުލާއިރު މިިއީ ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަން މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

ނޯޓް: ޤުއްބަތުއް ސަޚްރާ (ހިލަ ޤުއްބު) އަކީ ދީނީ ގޮތުން ވަކި ޚާއްސަ މިސްކިތަކަށް ނުވިނަމަވެސް، އިސްލާމީ ތާރީޚާއި ސަޤާފަތުގެ ގޮތުން މިއަދު މުހިއްމު ވަރަށް ޒަމާންވެފައިވާ މުސްލިމުންގެ އަގުހުރި ތަރިކައެކެވެ.

މަޢުލޫމާތާއި ފޮޓޯ:

https://theislamicinformation.com/blogs/al-aqsa-mosque-dome-rock/

https://www.pinterest.com/pin/502151427182366521/

ދިވެހި ނޫސްވެރިކަން - ޓެގުއަޅައިގެން ވިޔަސް ރަމަތަކުރަންޖެހޭ

2023-09-25T20:12:00.035+05:00

މިއަދު ދައްކަން މިއުޅެނީ ގިނަ ބަޔަކަށް ކަމުދާނެ ވާހަކައަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. އަމުދަކުން މިނިވަން ނޫސްވެރިކަން އޭގެ ހަށިފޮޅާލާފައިވާ ޒަމާނެއްގައި، " ދޫބުރިކުރާވަރު" ވާހަކައަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ.

2004 ވަނަ އަހަރުގެ އޭރުގެ ރައީސް މައުމޫނުގެ އިސްލާހީ އެޖެންޑާ ވެގެންދިޔައީ ދިވެހި ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ރަސްމީ އުސޫލަކުން ދިނުމުގެ މަސައްކަތުގެ ފެށުމަށެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ދިވެހިންނަށް ލިބުމާއި އަދި ފަސޭހައިން އިންޓަނެޓްގެ ވަސީލަތް މުޅި އާބާދީއަށް ފޯރުމާއި، ފަހުން އިންޓަނެޓުގެ ތެރެއިން އުފެދި ފުޅާވި މީސްމީޑިޔާއާއެކު ނޫސްވެރިކަންވަނީ އިންތިހާއަށް ފުޅާވެފައެވެ.

ހަނދާން ގޯސް ނޫންނަމަ، ދިވެހި ނޫސްވެރިކަމުގައި އެއްމެ ހުތުރު މަންޒަރު ތަކެއް ފެނިގެން އައީ އޮންލައިން ނޫހަކުން ފެށި ބޭއަދަބީ ހަބަރާއި މައުޟޫއުތަކުގެ ސިލްސިލާއަކުންނެވެ. އެކަމާ ދެކޮޅަށް ނޫސްވެރި ކަމުގެ ކަންތައް ބެލެހެއްޓި އިދާރާއިން މަސައްކަތްތަކެއް ކުރިނަމަވެސް، ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމަށް އަރައިގަތުމުގެ އިލްޒާމުތަކުން އެއިދާރާގެ އަނގަމަތީ ޓޭޕް އެޅީއެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވީ ނޫސްވެރިކަމަކީ ހިތުހުރި ގޮތަކަށް ހިތަށް އަންނަހާ އެއްޗެއް އަމުނާލާ މަންސަތަކަކަށް ވެގެންއައުމެވެ. ކުޑަމިނުން ނޫހަކީ ޤައުމުގެ އިދާރާތަކުގައި ރަޖިސްޓަރީ ވެސް ކުރާންޖެހޭ އެއްޗެއްނޫންކަމަށް ދެކޭ "ނޫސްވެރިން" އެބަތިއްބެވެ. އެމީހުންދެކޭ ގޮތުގައި އެއީ ޤައުމުގެ 4 ވަނަ ބާރެވެ. ވެރިކަމުގެ 3 ބާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނީ ނޫސްވެރިންނެވެ. އެހެނަސް އެވެރިން ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނެބަޔަކު އުޑުހިޔާދަށުގަ ނެތްފަދައެވެ.

މިއަދުގެ ހަގީގަތަކީ، ރާއްޖޭގެ ބައެއް ނޫސްތަކަކީ، ސުލޫކީ، އަހުލާޤީ އެއްވެސް މިންގަނޑަކުން މުޖުތަމަައަށް ނުފެތޭ ނޫސްތަކެކެވެ. އެމީހުންގެ ކަމަކީ އެމީހުން ނުރުހޭހާބަޔަކު "ސައިޒަށް ކަނޑާލުން" ކަމަށް ދެކެއެވެ. މި ފަލްސަފާގެ ދަށުން ކަތިލެވުނީ ކިތައް ދިވެހިންގެ އަބުރުކަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. އެއްވެސް ހަޤީގަތެއްނެތް ބޮޑު ދޮގުހަދައިގެން މުޅިހަޔާތް ބަރުބާދުކޮށް މަޖުތަމައަށް ނިކުންނަން ނުކެރޭވަރަށް "ހޭއަރުވާލީ" ކިތައް ފަރުދުންނާއި އާއިލާބާއެވެ؟ މިކަން ކުރަނީ ގިނަފަހަރު ކޮންމެވެސް ސިޔާސީ ފިކުރެއް ކުރިއެރުވުމަށެވެ. ބިނާކުރަނިވި ފާޑުކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި ފަނާކުރަނިވި ނޫސްވެރި ގަލަން ތަކަކުންނެވެ. މިކަން ކުރަނީއަކީ ވަކި ސަރުކާރަށް ތާއިދު ކުރާ ނޫހަކުން ނުވަތަ ސަރުކާރާއި އިދިކޮޅު ނޫހަކުންނޭ ނުބުނެވޭނެއެވެ. ދެކޮޅުންވެސް ފެންނަ މަންޒަރެވެ. ޤައުމައްޓާކާ، ނޫސްވެރިކަމުގެ ނަން އަޅައިގެންތިބި ބައެއް ގަލަމުގައި ޓެގުއަޅުވައިގެން ނަމަވެސް ރަމަތަކުރަން އެބަޖެހެއެވެ.

ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނޭއްގާނީސިފަތަކާއެކު މޭމަތީ އަތްޖަހާލާ، ދުނިޔޭނެ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ރޭންކިން ގައި ކުރިއެރި ވާހަކަ ދައްކާއިރު، ޤައުމުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވީދިހުސްވާ ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. ޤައުމެއް، ވަހުދަތެއް، އަދަބެއް އަހުލާގެއްނެތްނަމަ ކީއްކުރާ ރޭންކިންއެއްބާއެވެ؟ މިއަދު މީހާ މޮޅު ނޫސްވެރިއަކަށް ވަނީ، ކޮންމެވެސް މީހެއްގެ އަބުރު ކަތިލުމުންނެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގެ ނަމުގައި ދޮގުބުހުތާން ލިޔުމުންނެވެ. މީހުންނަށް އާޑަފުރައްސާރަކޮށް ފަހަތުން ދުވީމައެވެ.

ނޫސްވެރިކަން އޮންނަންވާނެއެވެ. މިނިވަންކަމާއެކުއެވެ. އެކަމަކު ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަން ކަމަކީ ބޭނުންހާ އެއްޗެއް ލިޔުމެއްނޫނެވެ. ޤައުމެއްގެ ނިސްބަތުން.. ފުދިއްޖެ!! ފުދިއްޖެ!! ފުދިއްޖެ!! އޭ ބުނެ، ނޫސްވެރިކަމުގެ އިންތަކާއި މިންތައް ކުރައްސަން އެބަޖެހެއެވެ. ޤައުމުގެ ހައްޤުގައެވެ. ޅަދަރީންގެ ހައްޤުގައެވެ. ޕްރޮފެޝަނަލް ނޫސްވެރިންކުރާ ބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތާއި، މުޅި ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ ހައްޤުގައެވެ. މިފުރުސަތުގައި އެތަކެއް އަހަރަށް އަބުރުވެރިކަމާއެކު މުޖުތައަށް ނުހަނު ފައިދާކުރާނެހެން ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް ހިންގާ ނޫސްތަކާއި ނޫސްވެރިން ތިބިކަން ފާހަގަކޮށް އެފަރާތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވަމެވެ.

މިނާޒުކު ހާލަތުން މިންޖުވުމަށް ލަސްނުކޮށް ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ފެންނަ ބައެއްކަންތައް ފާހަގަކޮށްލާހިތްވެއެވެ.

1. ރާއްޖޭގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ނޫސްވެރިކަމެއް ރަޖިސްޓަރީނުކޮށް ހިންގުންމަނާކޮށް އެކަން ހަރުދަނާކޮށް ތަންފީޒުކުރުން.

2. ނޫސްވެރިކަމުގެ، ކުޑަމިނުން ޑިގްރީއޮތް އެޑިޓަރެއް ނެތި ނޫސް ނުހިންގުމާއި، ނޫހުގެ ލިޔާލިޔުންތަކަށް ނޫހުގެ އެޑިޓޯރިއަލް ބޯޑު ފުރިހަމައަށް ޒިއްމާދާރުކުވުން.

3. ސަރުކާރުގެ ހިލޭ ޑިގްރީ ޕްރޮގްރާމުން ފުރުސަތުދީގެން ނުވަތަ ބޭރަށް ފޮނުވައިގެން ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ނޫސްވެރިން ރަނގަޅުފެންވަރަކަށް ތަމްރީނުކުރުން.

4. ނޫސްތަކަށް ސަރުކާރުން ރަސްމީކޮށް ހަމަހަމަ އުސޫލަކުން ފަންޑުކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް އެކުލަވާލުމާއި ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް ކުންފުންޏެއްގެ ސީއެސްއާރު އިން ވަކި ނޫސްތަކަކަށް ހަރަދުނުކުރެވޭކަން ކަށަވަރުކުރުން.

5. ނޫސްވެރިކަން މޮނިޓާރ ކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށް ހަރުދަނާ މެކޭނިޒަމެއްގެ ދަށުން ނޫސްތަކާއި ނޫސްވެރިންގެ ލައިސަންސިން ކަނޑައެޅުން.

6- ކުރިއަށް އޮތް 2 ނުވަތަ 3 އަަހަރު ތެރޭ ނޫސްވެރިންގެ ދަފުތަރެއް އެކަށައަޅާ، ނޫސްވެރިކަމުގެ ލައިސަންސް ނުނަގާ ރާއްޖޭގައި ނޫސްވެރިކަން ނުކުރެވޭނެގޮތް ހެދުން.

މިވާހަކަތަކަށް ރައްދުދޭން ވަރަށް ފަސޭހައެވެ. ތިޔަ އުޅެނީ ނޫސްވެރިކަން ހަލާކުކުރާށެވެ. ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ހަނިކުރާށެވެ. ދަންނަވަންތޯއެވެ؟ މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމޭ ކިޔަންތިބެ، ޤައުމު ފަސާދަކޮށް، އަހުލީ ހަމަނުޖެހުމެއްގެ ހުޅުގަނޑާހިސާބަށް ޤައުމު ގެންދާ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމަކަށްވުރެ، އެމިނިވަންކަން ނެތަސް މާހެޔޮވާނެއެވެ. ޤައުމައްޓާކާ، ނޫސްވެރިބައެއް ގަލަމުގައި ޓެގުއަޅުވައިގެން ނަމަވެސް ރަމަތަކުރަން އެބަޖެހެއެވެ.

މިވާހަކަ މިހެން މި ލިޔުނީ، "މިނިވަން"ކަމުން ގޮސް ސަލާމަތް ނުވާވަރުގެ މިނިވަން ގަލަންތަކުގެ ނަފުރަތު ލިބިދާނެ ކަންވެސް އެނގިހުރެއެވެ. މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމާއި، އެބުނާ ފްރީޑޮމް އޮފް ސްޕީޗަށް ހުރަސް އަޅާ ނާތަހުޒީބު މީހެއްގެ ލަގަބުވެސް ލިބިދާނެއެވެ. ދޫބުރިކުރިޔަސް މިވާހަކަ ބުނަން އެބަޖެހެއެވެ. މިޤައުމުގެ ހައްޤުގައެވެ. މިޖީލާއި ދެންއޮތް ޖީލުތަކަށް ޓަކައެވެ. އަޅުގަނޑަށް ތުރާވާ ސިޔާސީ ފިކުރެއް އަދި އަމުދަކުން ޕާޓީއެއް އަދަކުނެތެވެ.

މިވާހަކަ ބުނެލަން ބޭނުންވީ، ވީދި ހަލާކުވަމުންދާ މުޖުތަމައުގެ ޤައުމީ ފޭރާން ރައްކާވޭތޯއެވެ. އެކަކުއަނެކަކަށް ގަދަރު ކުރާ، ހަމަޔާއި މަސްލަހަތު ހިފަހެއްޓޭ މުޖުތަމައަކަށް ބޭނުންވާތީއެވެ. ހައްޤަކާނުލޭ "ކަތިލާ" އެތަކެއް މީހުންގެ އަބުރާއި ކަރާމަތް ހިމާޔަށްކޮށް އެންމެންނަށް ނޭވާލެވޭ މުޖުތަމައަކަށް މިތަންވާން އެދޭތީއެވެ.

Photo: https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12653775

ނިޒާމުގެ ވާހަކަ

2023-09-23T17:14:00.001+05:00

މިދުވަސް ކޮޅަކީ، އަނެއްކާވެސް ނިޒާމެއްގެ ވާހަކަ ތަންކޮޅެއް ގިނަ ވެގެން އުޅޭ ދުވަސްކުޅޮކެވެ. ވެރިކަން ކުރުމުގެ ނިޒާމެވެ. އެހެން ކަމުން، އެނގިހުރި މިންވަރަކުން ވީހާވެސް ތިލަ އިބާރާތަކުން މި މައުޟޫއަށް އަލިއަޅުވާލެވޭތޯއެވެ.

ދުނިޔޭގައި ޤައުމުތަކުގެ ވެރިކަން ކުރުމުގެ އެކި ނިޒާމު ގެންގުޅެއެވެ. މިގޮތުން މިހާރު 21 ވަނަ ގަރުނުގައި އެއްމެ ފުޅާކޮށް ފެންނަނީ އޭގެތެރެއިން 3 ބާވަތެއްގެ ވެރިކަމެވެ. އެއީ ވިރާސީ ވެރިކަމާއި، ރިޔާސީ ވެރިކަމާއި، ބަރުލަމާނީ ވެރިކަމެވެ. މިނޫންނަސް، ކޮމިއުނިސްޓް ވެރިކަން، ތިއޮކްރަސީ (ރޫޙާނީ ލީޑަރުން ކުރާވެރިކަން) ފަދަ ނިޒާމުތައް ވެރިކަމުގަ އޮވެއެވެ.

މިލިޔުމުގައި އަލި އަޅުވާލާނީ، ރާއްޖޭގައި މިހާރު އޮތް ރިޔާސީ ނިޒާމާއި، ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ނިޒާމު ބަދަލުކުރުމަށް ވަކާލާތުކުރެވެމުންދާ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަށެވެ. ބޭނުމަކީ، ދެނިޒާމުގެ މައިގަނޑު ފަރަގު ދަނެގަތުމެވެ. މާދަމާވެސް ރައްޔިތުން މިކަމުގައި ބަސްބުނަންޖެހޭ ހާލަތުގައި ދޭ ޖަވާބަކީ ނުވަތަ ރައްދަކީ، ރަނގަޅަށް ފަހުމުވެ އެނގިގެން ދެވޭ ޖަވާބަކަށް ވުމެވެ.

"ދިވެހި ދައުލަތުގެ އެންމެހައި ބާރުތައް ފެށިގެން އަންނަނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި މިބާރުތައް ދެމިއޮންނާނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައެވެ."

ދިވެހި ޤާނޫނު އަސާސީގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ވަނީ މިފަދައިންނެވެ. ވީއިރު، ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ސުވާލު އަތުވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ރައްޔިތުން ބަސް ބުނަންވާނީ އެނގިތިބެގެންނެވެ. ނިންމަންވާނީ ސަބަބުވެރި ނިންމުމެކެވެ.

- --------------------------------------------------------------------------------------------- -

ރިޔާސީ ނިޒާމު

ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ އެއްމެ އަސާސީ ސިފައަކީ ޤައުމުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔަކީ ސީދާ ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުން ހޮވާމީހަކަށްވުމެވެ. އަދި ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގައި މައިނގަނޑު ތިންބާރު ވަކި ކުރެވިފައިވާނެއެވެ. މިނިޒާމުގައި ދައުލަތާއި ސަރުކާރުގެ ވެރިޔަކީ ރައީސެވެ. މިތިންބާރަކީ އެކްޒެކެޓިވް ޕަވާ ނުވަތަ ވެރިކަން ކުރުމުގެބާރު، ޖުޑީޝިއަލް ޕަވަރ ނުވަތަ ޝަރުއީ ބާރު އަދި ލެޖިސްލޭޓިވް ޕަވާ ނުވަތަ ޤާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރެވެ. ދިވެހި ރާއްޖެ، އެމެރިކާ، އިންޑިނޭޝިއާ، ބެރްޒިލް އަދި ތުރުކީ ފަދަ ޤައުމުތަކުގައި އޮންނަނީ ރިޔާސީ ނިޒާމެވެ.

ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ މުހިއްމު 4 ބަހާއެއްވެއެވެ. ނުވަތަ އެއީ ރިޔާސީ ނިޒާމު އެމައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ 4 ތަނބެވެ.

1- ތިންބާރު ވަކިވުން - އެގޮތުން ރައީސް އާއި އޭނަގެ ކެބިނެޓަކީ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބާރެވެ. ނުވަތަ ސަރުކާރެވެ. ދެން އޮންނާނީ ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސް އެވެ. އަޅުގަނޑުމެންކިޔާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްއެވެ. ތިންވަނަ ބާރަކީ ޝަރުޢީ ނިޒާމެވެ. އުސޫލެއްގެ ގޮތުން މި ތިންބާރުގެ މަގުސަދަކީ ކޮންމެ ބާރަކުންވެސް އެމީހުންގެ ޒިއްމާ އަދާކުރުމާއި، ދެންހުރި ބާރުތަކުގެ މައްޗަށް ފާރަވެރިވެ، އެއްކަލަ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ރައްޔިތުންގެ ބާރާއި ހައްޤު ހުރިހާ ހާލަތެއްގައި ރައްކާތެރިކޮށް ހިމާޔަތްކުރުމެވެ.

2- ވެރިކަމުގެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅިފައިވުން - ރައީސަކީ ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް އިންތިހާބުކުރެވޭ މީހެކެވެ. އާއްމުގޮތެއްގައި ރިޔާސީ ނިޒާމުގައި ރައީސުން އައްޔަން ކުރަނީ 4 ނުވަތަ 5 އަހަރަށެވެ. ރާއްޖޭގައި ރައީސަކަށް އޮންނަނީ 5 އަހަރެވެ. ވިދިވިދިގެން ވެރިކަން ކުރެވޭނީ 2 ދައުރުގައެވެ.

3- ވެރިކަމުގެ މުސްތަގިއްލުކަން- މިގޮތުން ވެރިކަމުގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކާއި ނިންމުންތައް ނިންމުމާއި އުސޫލުގަނޑައެޅުމާއި އެކަން ތަންފީޒުގެ ކުރުމުގެ އިހުތިޔާރި ރިޔާސީ ނިޒާމުގައި ރައީސަށް ލިބެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ޤައުމުގެ ސަލާމަތާއި އިސްތިރާޖީ މުހިއްމު މުއައްސަސާތަކުގެ މައްޗަށް ބަސްބުނުމާއި އެތަންތަނުގެ ވެރިން އައްޔަންކުރުމަކީ މިނިޒާމުގައި ރައީސްގެ ހައްގެއް އަދި ޒިއްމާއެކެވެ.

4- ބާރުތަކުން ފާރަވެރިވުން- މިގޮތުން ރައީސް ނުވަތަ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުން ކުރާކަންކަމަށް ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލިސް ފާރަވެރިވެއެވެ. ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސް އިން ހަދާ ޤާނޫނު ބޮލާލާޖަހާ އަލުން މަޖިލިސްއަށް ފޮނުވުމުގެ ބާރު ރައީސަށް އޮންނައިރު އެޤާނޫނު މާނަކުރުމުގެ ބާރު ޝަރުޢީ ނިޒާމަށް ލިބެއެވެ. އެއުސޫލުން އެއްބާރު އަނެއްބާރަށް ފާރަވެރިވާން ޖެހެއެވެ. ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ޗެކް އެންޑް ބެލެންސްކިޔަނީ މިކަމަށެވެ.

5- މިހުރިހާ ކަމެއްގެ މަޤުސަދަކީ އިސްވެ ބުނެވުނު ފަދައިން، ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ރައްޔިތުންގެ ބާރާއި ހައްޤު ހުރިހާ ހާލަތެއްގައި ރައްކާތެރިކޮށް ހިމާޔަތްކުރުމެވެ.

ކޮންމެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމެއްގައި ވެސް ރަނގަޅު އަދި ނުރަނގަޅު ސިފަތައް ހުންނާނެއެވެ.

ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ބައެއް ރަނގަޅު ސިފަތައް:

- ހަމަ ޖެހުން- ރިޔާސީ ވެރިކަމެއް ދެމިގެންދަނީ ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް ކަމުން، އެމުއްދަތުގައި ވެރިކަން ބަދަލުވަނީ ވަރަށް ނާދިރު ހާލަތްތަކެއްގައެވެ. އާންމު އުސޫލަކުން އެއީ ރައީސް އިސްތިއުފާދެއްވުން ނުވަތަ މަޖލިސް އިން އޭނާ ވަކިކުރުމުވެ. އެނޫން ހާލަތުގައި ދައުރު ނިމެންދެން އެއް ސަރުކާރެއް ދެމި އޮތުމުން، ސިޔާސަތާއި މިސްރާބުތައް ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް އެއް އަމާޒަކަށް ދާކަން ކަށަވަރުވެއެވެ. ނުވަތަ ސިޔާސީ ހައިޖާންގަޑު މައިތިރިވެފައި އޮވެއެވެ.

- ޖަވާބުދާރީ ވުން- ރައީސަކަށް އަންނަނީ ފުރަތަމަ ރައްޔިތުން ކުރިމައްޗަށް ނިކުމެ، ކަންތަކެއް ހުށަހެޅުމުން އެކަން ރައްޔިތުން ބަލައިގަނެ ވޯޓު ދިނުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން ރައްޔިތުން ކުރިމަތީ ޖަވާބުދާރީ ނުވެވޭނަމަ ރިޔާސީ ގޮނޑި ކަށަވަރުކުރަން ދަތިވެއެވެ. އަދި ރައީސްކަމާ ހަވާލުވުމަށްފަހު، ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސް ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގައި ރައީސާއި އޭނަގެ ވަޒީރުން ކުރާ ކަންކަމާއި، ނުކުރި ކަންކަމާމެދު ސުވާލުކުރެވި ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ.

- ހިންގުމުގެ ބާރާއި ފުރުސަތު- ރިޔާސީ ނިޒާމުގައ ޤައުމާއި ސަރުކާރުގެ ކަންކަމުގައި ބަސް ބުނުމުގެ ބާރު ސީދާ ރައީސަށް އޮތުމުން، މަޖިލިސް ނުވަތަ އެހެންބައެއްގެ އަޅުދާސްކަމުގެ ދަށަށްދިއުމުގެ ފުރުސަތު ހަނިވެއެވެ. އަދި މަގުބޫލު މަޝްހޫރު މީހުންނަށް މަޤާމާއި ޒިއްމާ ހަވާލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ހުނަރުވެރި ޤާބިލު މީހުންނަށް ފުރުސަތުދީ ހިންގުމުގެ ބާރު ރައީސަށް ލިބެއެވެ.

- ތިންބާރު ވަކިވުން- ތިންބާރު ވަކިވެ ރަތްލާ ޖެހިފައޮތުމުން، ވެރިކަމުގެ ކަންކަން މަސްހުނި ވުމާއި، ވަކި ބާރަކުން ހުރިހާ ކަމަކަށް އަތްބާނާ ބަގުޑި ބެއްދުމަށް ފުރުސަތު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. އެއްބާރު އަނެއްބާރަށް ފާރަވެރިވެ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާތީއެވެ. ކަމެއް ގޯސްކޮށް ހިނގާނަމަ ކޮންމެވެސް އެއްބާރަކުން "ކަށިގަނޑުފުމޭނެ"ތީއެވެ.

ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ބައެއް ނުރަނގަޅު ސިފަތައް:

- މަރުތަޅު އެޅުން- މިއީ ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގައި ދިމާވާ އެއްމައްސަލައެވެ. މަޖިލިސް ސަރުކާރާއި ދެކޮޅު ވެއްޖެނަމަ އެތަނުން ހަދާ ޤާނޫނުތައް އަންނާނީ ރައީސަށް ފިއްތުން ކުރިމަތިކުރާށެވެ. ނުވަތަ ޝަރުޢީ ނިޒާމުން ސަރުކާރު "ކުޑަކަކޫމައްޗަށް" ތިރިކޮށްފާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ތިންބާރު ވަކިވެފައިވާ މިނިޒާމުގައި ތިންބާރުގެ ކޯޅުމާހުރެ ޤައުމުގައި މަރުތަޅުއެޅި ކުރިއަށް އަދި ފަހަތަށްވެސް ނުދެވި ތާށިވާފަހަރު އާދައެވެ.

- އީޖާބީކަން ކުޑަވުން- ވެރިކަމަށް އާދެވުނީ ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށްކަން ޔަގީންވާތީ، ބަދަލުވާ ހާލަތްތަކާއި ދިމާވާ ކުއްލި ކަންތަކުގައި ވެރިކަމުން އިޖާބަދޭގޮތް ކުޑަވާތަން އާދެއެވެ. ހާއްސަކޮށް މިކަން ހިނގާނީ ރިޔާސީ ދައުރެއްގެ ކުރީކޮޅުއެވެ. ފަހުކޮޅަށް އައިސް ރައްޔިތުން ހިތްހަލާލު ހޯދާލަން ވަގުތާއި ފުރުސަތު އޮތްކަން ކަށަވަރުވާތީއެވެ.

- ގުޅިގެން ވެރިކަންކުރުމުގެ ފުރުސަތު ހަނިވުން. – ރިޔާސީ ރޭސް ކާމިޔާބުކުރަން ކުދި ޕާޓީތަކާއި މައިނަރިޓީގެ މާބޮޑު މަދަދެއްނެތި ވެރިކަން ކަށަވަރު ވެއްޖެނަމަ، އެރިޔާސީ ދައުރެއްގައި އެ "އަޑު މަޑު" ފަރާތްތަކުގެ ބުނުންތަކާއި އެދުންތަކަށް ބީރުކަންފަތްދެއެވެ. މިސާލަކަށް ރާއްޖޭގައި ވެސް ރިޔާސީ އިންތިހާބުތަކުގެ ބޮޑު ފޯކަސްއެއް ލިބެނީ ބޮޑު އާބާދީތަކާއި ސިޓީތަކަށެވެ.

- ބާރުތައް މުށުތެރެއަށްލުން- ސަރުކާރާއި ދައުލަތުގެ ވެރިއަކީ ރައީސްކަމަށް ވާތީ، އަދި އޭނާ ރިޔާސަތުގައި ކަށަވަރުކޮށް ހުންނާނެ މުއްދަތެއް އިނގޭތީ، އެކިބާރުތައް ރިޔާސަތުގެ އަތްދަށަށް ގެންދާތަން އާދެއެވެ. އަދި އިސްވެބުނިހެން ރައީސްގެ ދައުރު ކަނޑައެޅިފައިވާތީ އެ ބާރުތަކުން ރައީސަށް ދީލާލާ، ރިޔާސަތަށް ބޯލަނބާތަންވެސް އާދެއެވެ.

ބަރުލަމާނީ ނިޒާމު

ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގެ އެންމެ އަސާސީ ސިފައަކީ، އެނިޒާމުގައި ސަރުކާރުން އުފެދިގެންއަންނަނީ، އަދި ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީކުރުވުން ވެސް މަޖިލިސް ގައި ނުވަތަ ޕާލަމެންޓުގައި އޮތުމެވެ. އަދި ދައުލަތުގެ ވެރިއަކީ ނުވަތަ ޤައުމުގެ ވެރިއަކީ ރައީސް ކަމަށް ވިޔަސް ސަރުކާރުގެ ވެރިޔަކީ ބޮޑުވަޒީރެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތް، އިންޑިއާ، އޮސްޓްރޭލިއާ މެލޭޝިއާ ފަދަ ޤައުމުތަކުގައި އޮންނަނީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެވެ.

ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގެ މުހިއްމު 4 ބަހާއެއްވެއެވެ. ނުވަތަ އެއީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމު އެމައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ 4 ތަނބެވެ.

1- ދައުލަތުގެ ވެރިޔާއާއި ސަރުކާރުގެ ވެރިޔާ- ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި ދައުލަތުގެ ވެރިޔަކީ ރައީސެވެ. އެއީ ޤައުމު ހިންގާމީހާއެއްނޫނެވެ. ބަދަލުގައި ޝަރަފުވެރި އިސް މަޤާމެކެވެ. މަޖިލިސް ހުޅުވުމާއި، ޤައުމުތަކުގެ ސަފީރުންގެ ފަތްކޮޅު އެރުވުމާއި އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ސަފީރުންގެ ފަތްކޮޅު ބަލައިގަތުމާއި ޤައުމުގެ މުހިއްމު ރަސްމިއްޔާތުތަށް ޝަރަފުވެރިކުރުމަކީ އާއްމުކޮށް މިނިޒާމުގައި ރައީސެއްގެ ޒިއްމާއެވެ. ސަރުކާރު ހިންގާނީ ބޮޑުވަޒީރެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި ބޮޑުވަޒީރަކީ މަޖިލިސްގެ އޭރަކު އޮތް މެޖޯރިޓީ ޕާޓީގެ ލީޑަރެވެ.

2- މަޖިލިހާއި ކެބިނެޓް މަސްހުނިކަން- މިއީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ މުހިއްމު ސިފައެކެވެ. ބޮޑުވަޒީރު އޭނަގެ ވަޒީރުން ނަގަނީ ޕާލަމަންޓްތެރެއިން ނުވަތަ މަޖިލިސް ތެރެއިންނެވެ. އެއީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ ވެސްޓްމިންސްޓާރ އުސޫލެވެ. މިސާލަކަށް އިނގިރޭސި ވިލާތެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެހެން ބަރުލަމާނުތަކުގައި ބޮޑުވަޒީރު މަޖިލިސް މެމްބަރަކަށް ވަޒީރުކަން ދިނުމުން އޭނާ ޖެހެނީ މަޖިލިސްގެ ގޮނޑި ދޫކޮށްލާށެވެ. މިގޮނޑިއަށް ދެން ގެންނާނީ އެޕާޓީގެ މެމްބަރެކެވެ. އާއްމު އިންތިހާބަކަށް ނުގޮސް މިއުސޫލުން ބައެއް ޤައުމުގައި ގެންދެއެވެ. އަދި ބައެއް ބަރުލަމާނުތަކުގައި މަޖިލިސް އިން ބޭރުން، އެހެން ނަމަވެސް ބޮޑުވަޒީރާއި އޭނަގެ ކޯލިޝަން ޕާޓީ ގެ އިސް މެމްބަރުންގެ ތެރެއިން ކެބިނެޓް އައްޔަންކުރެއެވެ. މީގެ މިސާލަކީ އަވައްޓެރި ބަންގަލަދޭޝްއެވެ.

3- ލާމެހިފައިވާ ކެބިނެޓު- ވަކިވަކި ފިކުރު ތަކުގެ މެމްބަރުންނެއް ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގައި ކެބިނެޓަކު ނުތިބޭނެއެވެ. ފިކުރު ބަދަލުވެ ޕާޓީ ބަދަލުވުމުން ކެބިނެޓުން ލިބިފައިވާ މަޤާމުވެސް ގެއްލޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގެ ކެބިނެޓު ވާންޖެހޭނީ އެއް އަގުތަކެއް ހިފަހައްޓާ، އެއްފިކުރެއްގެ ބަޔަކަށެވެ.

4- ޖަވާބުދާރީވުމާއި ސަރުކާރު ރޫޅުން- ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނީ ޕާލިމަންޓު ނުވަތަ މަޖިލިސް އިންނެވެ. މަޖިލިސް ޖަވާބުދާރުކުރުވަނީ މަޖިލިސްގެ އިންތިހާބުތަކުން ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުންނެވެ. މަޖިލިސް އިން ސަރުކާރުގެ އިތުބާރު ނެތްކަމަށް ފާސްކޮށްފި ހިނދެއްގައި އާމަޖިލިހެއް އިންތިހާބުކުރުމަށް ރައިސަށް އެންގިދާނެއެވެ. އަދި ބޮޑުވަޒީރު އިތުބާރުނެތްކަމަށް ފާސްކުރާ ހާލަތުގައި، ޕާޓީގެ މެޖޯރިޓީ އޮތްނަމަ އާ ބޮޑުވަޒީރަކު އައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.

ކޮންމެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމެއްގައި ވެސް ރަނގަޅު އަދި ނުރަނގަޅު ސިފަތައް ހުންނާނެއެވެ.

ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ ބައެއް ރަނގަޅު ސިފަތައް:

- ސިޔާސީ ކޯޅުން ދިގުލާނުދިއުން- ރިޔާސީ ނިޒާމުގައި ވެރިމީހާއާ ނުރުހުނަސް އޭނަގެ ދައުރު ހަމަވަންދެން ވެރިކަމުގައި ހުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އޭނާ ވެރިކަމުން ބޭރުކުރަން އުނދަގޫ ހުރުމުގެ އިތުރުން އެކަމަށް ހުރަސް އެޅުމަށް ފުރުސަތު އޮތަސް، ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގައި އެއާ ޚިލާފަށް ސިޔާސީ ކޯޅުން ގަދަވެ، ބޮޑުވަޒީރުގެ އިތުބާރު ގެއްލުމުން މަޖިލިސްއިން އޭނާ އަޒުލުކުރެވެއެވެ. ނުވަތަ ކޯލިޝަނުން ވަކިވެ ބޮޑުވަޒީރުގެ ސަރުކާރުގެ އިތުބާރު ގެއްލުވާލެވެއެވެ.

- ފުރިހަމަޔަށް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުން- ބަރުލަމާނީގައި ވެރިކަން ކުރަނީ މަޖިލިސް ތެރެއިން ނެގޭ ބަޔަކާއެކު ކަމަށް ވުމުން، އެމަޖިލިސްތެރެއިން އޭނާ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވަން ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. އަދި ހިތުހުރި ގޮތަކަށް "ގަޓު ދައްކާފައި" ޖަވާބުނުދީ ޖެއްސުން ކުރަން ފުރުސަތު ނޯވެއެވެ. ސަބަބަކީ އެވަޒީރާއި އޭނަގެ ބޮޑުވަޒީގެ ވަޒީފާވެސް ދެމިއޮންނާނީ މި މަޖިލިސްގެ ބަހަށްކަމަށްވާތީއެވެ.

- ޙާލަތަށް ބަދަލުވާން ފުރުސަތުއޮތުން- މީގެ އެންމެ ފަސޭހަ އެއްމިސާލަކީ 2012 ގައި އޭރުގެ ރައީސް ވެރިކަމުން އިސްތިއުފާ ދިނުމަށްފަހު 2013 ވަނައަހަރާ ހިސާބަށް ޤައުމު އޮތް "ވާނުވާ" ހާލަތަވެ. ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގައި މިފަދަ ކޮންމެ ހާލަތެއްގައޮ އާ މަޖިލިސްގެ އިންތިހާބަކަށް ހުޅުވާލުމުގެ ފުރުސަތުއޮވެއެވެ. ވެރިޔާ ގޯސްނަމަ ބަދަލުކުރާނީއެވެ. ދައުރުނިމެންދެން އިންތިޒާރުކުރާކަށް ނުޖެހެވެ.

- ކުދި ޕާޓީ ތަކުގެ ބަސް މުހިއްމުވުން- މަޖިލިސްގައި ވެރިކަންކުރާ ޕާޓީ ތަފާތުބޮޑު އައުލަބިއްޔަތެއްނެތް ހުރިހާ ހާލަތެއްގައި ސަރުކާރު އެކުލަވާލުމާއި ދެމިއޮތުމުގައި ކުދި ޕާޓީތަކުގެ ރޯލު މުހިއްމުވެއެވެ. އަދި އެކަހަލަ ޕާޓީތައް ހަމައެކަނި މަޖިލިސްގެ ހާޒިރީފުރާބަޔަކަށް އޮންނައޮތުން ނިމި އެމީހުންގެ އަޑު އަހާ އަދި އެއަޑުގައި އާރުވެރިކަން ލިއްބައިދެއެވެ.

ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ ބައެއް ނުރަނގަޅު ސިފަތައް:

- ޕާޓީ ސިޔާސަތު- މިއީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ އެއްމެ ނުރަނގަޅު އެއްކަމެވެ. ޕާޓީތަކުން އަބަދުވެސް ބަލާނީ މުޅި ޤައުމުގެ މަސްލަހަތަށްވުރެ ޕާޓީގެ މަސްލަހަތު އިސްކުރެވޭތޯއެވެ. އެކަމުގައި އެމީހުން އެއްގަލަކަށް އަރައެވެ. އަދި މަޖިލިސް އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރަންޖެހޭނީ ދާއިރާތަކުގެ މަދު ވޯޓުން ކަމުން، އެކަން އެމީހުން ހާސލުކުރަންފަސޭހަވެއެވެ. އަދި އުނދަގޫވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ފައިސާއާއި އެހެނިހެންނުފޫޒުންވިޔަސް ގޮނޑި ކަށަވަރުކުރެވޭތޯބަލައެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވަނީ މިނިވަން މުސަތަގިއްލުކޮށްތިބުމަށްވުރެ އެމީހުން ބަލަނީ ޕާޓިގެ ނާރެސް ވަށައިގެން ބުރުޖެހޭތޯއެވެ.

- ހަމަޖެހުމުގެ ކަށަވަރު ކަމެއްނެތުން- މިއީ ޤައުމުތަކުގެ ބަރުލަމާނީ ހަޔާތުން ފެންނަ އެންމެ ނުރަނގަޅު އެއްކަމެވެ. ސަރުކާރު ބަދަލުވާނީ ކޮންއިރަކު ކަމެއް އެކަކަށްވެސް ޔަގީން ނުވެއެވެ. ޤައުމުގައި ނުވަތަ އެއިރަކު އޮތް ސަރުކާރުގައި ހަގީގީ މައްސަލަތަކެއް ނެތަސް، އިދިކޮޅު ޕާޓީއަށް ކިރިޔާވެސް މަޖިލިސް އައުލަބިއްޔަތެއް ކިތައްމެ ހަނިކޮށް ލިބޭނެ ފުރުސަތު ލިބުނަސް ސަރުކާރު ވައްޓާލާ އާވެރިކަމެއް ފަށައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޤައުމާއި ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު "ހަމަނޭވާލާނެ" ފުރުސަތު ނުލިބިދެއެވެ.

- ބޮޑު ޕާޓީގެ ނުފޫޒު- ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި ވެރިކަމަށް އަންނަނީ މަޖިލިސް އިން ގިނަގޮނޑި ލިބޭ ބޮޑު ޕާޓީ ނުވަތަ ޕާޓީތަކުންނެވެ. އަދި ވުޒާރާތަކާއި ހަވާލުވަނީވެސް އެޕާޓީގެ މެމްބަރުންނެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވަނީ އެމީހުންގެ އައުލަބިއްޔަތު އޮތް މަޖިލިހެއްކަމުން، އެމީހުންކުރާ އެއްވެސް ކަމެއް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވޭނެ ހަމައެއްނޯވެއެވެ.

- މަރުތަޅު އެޅުން- ޤައުމުތަކުގެ ބަރުލަމާނުގައި މަރުތަޅު އެޅުމަކީ ދަތި އެހެނަސް ހިނގާކަމެކެވެ. ޤައުމަށް ވަރަށް މުހިއްމު ނިންމުން ނިންމަންޖެހޭ ހާލަތުގައި، މިސާލަކަށް އަހަރީ ބަޖެޓް ފާސްކުރުން ފަދަ ކަންތަކުގައިވެސް، ޕާޓީތަކުން "ކުނޑިދަމާވަރުން" އެއްގޮތެއްވެސް ނުވެ ޤައުމު ހުއްޓުމަކާ ހިސާބަށް އާދެއެވެ.

- -------------------------------------------------------------------------------------------------------- -

އިސްވެ މިބަޔާންކޮށްލި މައުލޫމާތުން، މި ދެ ނިޒާމާއި ގުޅޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ މައުލޫމާތުކޮޅެއް ލިބޭނެކަމަށް އުންމީދުކުރަމެވެ. ތެދުދެތަށް ދަންނަވާނަމަ، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އޮތީ ނިޒާމުގެ މައްސަލައަށްވުރެ، ނިޒާމުގައި ތިބި ބައެއްގެ މައްސަލައެވެ. ވެރިކަން ކުރަނީ ނުވަތަ ސަރުކާރުތައް ހިންގަނީ ޤައުމުގެ ހަމަޖެހުމާއި އިގްތިސާދީ އިޖްތިމާއި އަދި ސަގާފީ ކުރިއެރުން ހާސިލުކުރުމަށެވެ. ދުނިޔޭގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، ވެރިކަމުގެ މި ދެނިޒާމުންކުރެ ރަނގަޅީ އެވެނި ނިޒާމެކޭ، ގޯހީ މިވެނި ނިޒާމެކޭ ބުނަން ފުރުސަތެއްނެތެވެ. މިހެން ބުނަންޖެހޭ ސަބަބުތައް އެބަހުއްޓެވެ.

އެއްމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ އެއްނިޒާމެއް ހިނގާ ދެޤައުމުގެ ހާލަތު ވަރަށް ތަފާތުކޮށް ފެނުމެވެ. އެމެރިކާގައި ރިޔާސީ ނިޒާމު ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޤަރުނުތަކަކަށް ދެމިގެން ދާއިރ ދިވެހިން މިއުޅެނީ ބިޔަ ޤާނޫނު އަސާސީ އެއްހެދިތާ 20 އަހަރު ވިއިރު ނިޒާމުން ސަލާމަތް ނުވެގެންނެވެ. އަވަށްޓެރި އިންޑިއާގެ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމު އެކަށޭނެ ގޮތަކަށް ހިނގާތާ ދުވަސްތަކެއް ވެފައިވާއިރު ޖެހިގެން އޮތް ޕާކިސްތާނުގެ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމުގެ ކުރަކިކަމުން ޤައުމުގެ ފޭރާން ވީރާނާވަނީއެވެ.

ދެވަނަ ސަބަބަކީ ވެރިކަން ކުރުމުގައި އަދި ޤައުމުތައް ރަނގަޅަށް ދިއުމުގައި އެތަނެއްގެ ކެބިނެޓަށްވުރެ މުހިއްމު ދައުރެއްއަދާކުރަނީ އަދި ހަރުދަނާވާންޖެހެނީ މިނިވަން މުއައްސަސާތައް ކަމެވެ. ޤައުމު ހިނގަނީ އަދި ހިންގާނީއަކީ ބަރުލަމާނުގެތެރޭ އަޑުގަދަކުރުމަކުން ނޫނެވެ.

ތިންވަނަ ސަބަބަކީ، މިދެ ނިޒާމުންކުރެ ކޮންމެ ނިޒާމެއް އޮތަސް، މަޖިލިސްއަށް އިންތިހާބު ކުރާމީހުންގެ ފެންވަރެވެ. ޤާބިލު ޢިލްމީ ހަރުދަނާ މީހުން މަޖިލިސްއަށް ހޮވާނަމަ، ކޮންމެ ނިޒާމެއް އޮތަސް އޭގެ މަންފާކުރާ މިންވަރު ބޮޑުވާނެއެވެ. އޭރުން އެމީހުން އުޅޭނީ މަޝްހޫރުވެ ބޭނުންވާ ފޮޓޯ ނަގާކަށްނޫނެވެ. ޤައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރާށެވެ.

އަހެރެންގެ ރައުޔު:

މިތަނުގައި ރައުޔު މިލިޔަނީއަކީ ދިވެހި ޤައުމުގައި ބަސްބުނާވަރު މަޤާމެއް ގައި ހުރީތީނޫނެވެ. އަމުދަކުން މީހުން ކަންފަތްދޭނެހާ ފައިސާ ޖީބުގަނެތެވެ. އެހެނަސް މިބިމަށް ފޫޅުކެނޑި، ހިތުގައި ޤައުމަށް ލޯބި އޮތް ދަރިއަކަށްވާތީ، މަށަށްވެސް މަގޭ ހިޔާލު ދެވޭނެކަމަށް ޤަބޫލު ކުރެވޭތީއެވެ.

މިއަދު ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްއާއި، އެތަނުގައި ހިނގާ ވޯޓު ވިއްކުމާއި އަދި ޕާޓީ ބަދަލު ކުރުމުގެ "ކަޅު ބާޒާރު" އެއީ ހިތި ހަގީގަތެވެ. މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ބިޔަ މުޑުދާރު ބާޒާރެކެވެ. އަދި މިއަދު ރާއްޖޭގައި އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވީދިހަލާކުވުމުގެ މޭސްތިރިއަކީ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި މަޖިލިސްކަމީ ދެބަސްނުވެވޭނެ ހަގީގަތެކެވެ. ހާލަތު މިހިސާބުގައި ވަނިކޮށް، ޤައުމުގެ ވެރިކަމާއި ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ބާރެއް މަޖިލިސް މުށުތެރެއަށް ލުމަކީ ދިވެހިންނަށް އެމީހުންގެ ގާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭ ބާރުވެރިކަން ބަޔަކު މީހުންގެ ވިޔަފާރި އަށް ދޫކޮށްލުން ކަމަށްވާނެއެވެ. ރިޔާސީ ނިޒާމުގައި އެވެރިން 5 އަހަރުން އެއް ފަހަރު ނަމަވެސް މުޅި ރައްޔިތުން ކުރިމައްޗަށް ނިކުންނަން މަޖުބޫރުވެއެވެ. އެހެނަސް ބަރުލަމާނީ ނިޒާމާއެކު، މަޖިލިސްގެ ގޮނޑި ކަށަވަރު ކުރަން ކޮންމެ މީހަކު ދާނެޖެހެނީ މަދު ބައެއް ގާތަށްކަމުން، އެ ދިއުން ގިނަފަހަރު ދެވޭނީ މެންދަމު ދޮރުގަޓަކިޖަހާ ދެވޭ ސިޓީއުރައަކުންނެވެ. ރިޝްވަތުގެ އާއުސްމިންތަކަކަށް ޖާގަދެމުންނެވެ.

"ގޮތެއްފޮތެއް ނެތް ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ރިޔާސީ ނިޒާމު ހަލަބޮލިކޮށް ދުއްތުރާކުރެއެވެ. އެފަދަ ޕާޓީތަކުން ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި އެއަށްވުރެ ބޮޑަށް ހަލަބޮލިކޮށް ނިޒާމު މުޅިން ހަރާބުކުރާނެތެވެ."

މިއީ އެމެރިކާގެ ދެ ރިސާޗަރުން ކަމަށްވާ، ސްކޮޓް މެއިވެރިން އަދި މެތިއު ސުގާރޓް ، ރިޔާސީ އަދި ބަރުލަމާނީ ނިޒާމާއި މެދު ލިޔުނު ދިރާސާ ކަރުދާހެއްގެ ހުލާސާކުރަމުން ބުނެފައިވާ ޖުމްލައެކެވެ.

ގޮތް ނިންމާނީ ދިވެހިންނެވެ. ރިޔާސީ ނިޒާމަކަސް ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަސް، ކަނޑައަޅަންވީ މީހަކުބުނީތީ ބުނިގޮތަކަށްނޫނެވެ. ފެންނަ މަންޒަރާއި އިނގޭ އެނގުންތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. ހެޔޮ ވިސްނުމާއި ފިކުރު އިސްކޮށްގެންނެވެ. އަދު އަހަރެމެންގެ ނިންމުން ސަބަބުވެރި ނުވެއްޖެނަމަ، މާދަމާ ގައުމު ކުރިމަގު ގިލަންވެރި ވެދާނެތެވެ.

Photo:

https://raajje.mv/104175

https://raajje.mv/127691

https://kellogg.nd.edu/sites/default/files/old_files/documents/200_0.pdf

ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަސް- ކިޔުންތެރިންގެ ހައްގު

2023-07-08T19:20:00.002+05:00

8 ޖުލައި 1933 ވީ ހޮނިހިރު ދުވަހެވެ. "އަލް އިސްލާޙު" މަޖައްލާ ދިވެހި ވުޖޫދަށް އަލިވިލުނެވެ. ދިވެހި ތާރީހުގެ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ފެށުމުގެ ދަންމަރުގައި ހުޅުކޮޅުރޯކުރަމުންނެވެ. ބަރާބަރު 90 އަހަރު ފަހުން އެދުވަހުގެ ހަނދާން މިއަދު އާކުރަނީ، ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަހުގެ ގޮތުގައެވެ. ދުވަހުގެ ތަހާނީ ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އެހާރާއި މިހާރުގެ ލިޔުންތެރިންނަށް އަރިސްކުރަމެވެ.

ދިވެހި ލިޔުންތެރި ކަމުގެ ދާއިރާ ފުޅާވެފައިވާއިރު، މިއަދު ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާހިތް އޮތީ، އެންމެ ގިނަ މީހުންނަށް އެބައެއްގެ ލިޔުންތައް ފެންނަ ނޫސްވެރިކަމުގެ ލިޔުންތަކަށެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ނޫސްވެރިކަން ވަނީ އިންތިހާއަށް ފުޅާވެ، މިނިވަންކަމާއެކު ހަށިފޮޅާލާ ތެދުވެފައޭ ބުނެވިދާނެއެވެ. އެހެނަސް މިއަދު ބަލާލަ ހިތް އޮތީ ނޫސްވެރިމަކަމަށްވުރެ ނޫސްވެރިކަމުގެ ލިޔުންތެރިކަމަށެވެ.

ޒަމާން ބަދަލުވެ، ޗާޕުހާނާތަކުން ނެރުނު ނޫސްވެރިކަން މާޒީއާއެކުވެ، މިއަދު އެންމެ ހިނގާ ނޫސްވެރިކަމަކީ، އޮންލައިން މީޑިއާތަކެވެ. އޮންލައިން ނޫސްތަކެވެ. އޭގެ ޒާތުގައި ހަރަދު ކުޑަ، ވަސީލަތެއްކަމުން ރާއްޖޭގައި ވަރަށް ގިނަ އަދަދަކަށް ނޫސް ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިގެންނާއި ނުކުރެވިި ވެސް އެބަ ހިިނގައެވެ. މިދެންނެވި ނޫސްތަކުގެ ލިޔުންތެރިކަން ފެންނަނީ ތަފާތުކޮށެވެ. އެއީ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. އެކި މީހުން ލިޔާނީ އެކި އުސްލޫބަށެވެ. އެކި ވައްޓަފާޅިތަކަށެވެ. އެއީ މައްސަލައެއްނޫނެވެ.

އެހެނަސް މައްސަލަ އޮތް ހިސާބަކީ، މިނިވަންކަމާއެކު ތެދުވެގެން ދުއްވައިގަތް ބައެއް ނޫސްވެރި ގަލަންތަކުގައި ހައްދެއް ހުދޫދެއް އިމެއް ނެތުމުންނެެވެ. ހަމަ އެކަނި ބަހުގެ ގަވާއިދަށް ނުފެތުމުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އަހުލާގީީީ، ސުލޫކީ އަދި އިޖުތިިމާއީ ހަމަތަކަށްވެސް ބެލުމެއްނެތް ހައްދެއްނެތް ނޫސްވެރި ގަލަންތައްް ގިިނަވާތީއެވެ. އެފަދަ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައުގައި މިހާރުވެސް ބާގަނޑުހެދި ފޫގޮސްފައިވާ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން އިތުރަށް ވީރާނާވަނީއެވެ. ތައުލީމު ދޭ މަރުކަޒުތަކުންނާއި، ދީނީ އިލްމުވެރިންނާއި ހެޔޮ ނަސޭހަތްދޭ އަފުރާދުން ބޮޑުވަމުންއަންނަ ޖީލުތަކަށް، އުނގަންނައިދޭ އަހުލާގާއި، ސުލޫކާއި ، ހަމަޔާއި އިންސާފާއި އިހުތިރާމު، އެޖީލުތަކުން ބަލާނޫސްތަކުން ނުފެނުމަކީ ކުރެވޭ މަސައްކަތް ބޭކާރުވާކަމެކެވެ. ހައްދުން ނެއްޓި، ލަދުން ކުރާނެ ކަމެއް ނޭނގިގެން، ބައެއް ފަހަރު އެވެނި ނޫހެއް މިވެނި ނޫހެއް އުއްވާލާށޭ ބުނެ މީހުން މީސްމީޑިއާގައި އަޑުގަދަކުރަނީ، ހަމަ އެހިސާބަށް ކަންތައް ދިއުމުންނެވެ. "މިނިވަން ނޫސްވެރި" ގެ ހިޔަނީގައި ތިބެ، ލިބުނު ގަލަމުގެ ތޫނުކަމާއި ނުރައްކާތެރިކަން ވިސްނާނުލާ، މުޅި އުމުރަށް އަބުރާއި ކަރާމާތް ނަގާލެވުނީ، ކިތައްދިވެިންގެ ކަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. އެއީ މިނިވަން ލިޔުންތެރިކަމަކަށް ދިވެހި ރައްޔިތުން ދައްކަންޖެހޭ އަގު ނަމަ، އަދި ރާއްޖޭގައި އަށަގަތުމަށް އެދެނީ އެފަދަ ނޭއްގާނީ ލިޔުންނެތިކަމެއްނަމަ، އެކަމާމެދު ފުންކޮށްވިސްނާލަންވީ މިފަދަ ދުވަހެއްގައެވެ.

އަނެއް ގޮންޖެހުމަކީ، ނޫސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި އެތަކެއް ޒަމާނަށް ހިދުމަތްކުރި އަދި ކުރަމުންދާ، ނުހަނު މޮޅެތި ލިޔުންތެރިންގެ ހިދުމަތަށް ވެސް އިސްވެބުނެވުނު ނޭއްގާނީ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ސަބަބުން ކިލަނބުކަންކަން ލިބުމެވެ. ލިޔުންތެރިކަމުގެ ނުހަނު މުހިއްމު އެއް ބަހާކަމަށްވާ ނޫސްވެރިކަން ބަދުނާމުވުމެވެ. ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަހެއްގައި މިއީ ވިސްނާލަން ޖެހޭކަމެކެވެ. ގައުމުގެ މިނުން ބެލި ނަމަވެސް މުޖުތަމައަށްޓަކާވިޔަސް ފިކުރުކޮށްލަންޖެހޭ ދިމާލެކެވެ.

ލިޔުންތެރިކަމަކީ، ބަހުގެ ގަވާއިދަށް ފެތެންޖެހޭ، އެއްޗެކެވެ. އޭގެ ތެރެއިންވެސް ނޫސްވެރިކަމަކީ، މުޅި މުޖުތަމައަށް އަސަރުކުރާ ކަމަކަށްވާއިރު، ކަންމަތީ ފިހާރައިން 5 ރުފިޔާއަށް ގަލަމެއް ލިބޭތީ ކޮންމެ މީހަކު ނޫސްވެރިއަކަށް ވެވޭނަމަ އިސްވެ ބުނެވުނު މައްސަލައަށް ހައްލު ހޯދުން ދަތި ވާނެއެވެ.

ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަހެއްގައި ބުނަން މިއުޅެނީ، ނޫސް ވެރިކަމަށް ހުރަސް އަޅާ ވާހަކައެެއް ނޫނެވެ. މިބުނަނީ، ކުރާ ކަމެއް ރަނގަޅަށް ކުރާ ވާހަކައެވެ. ކޮލިޓީ ހިފަހައްޓާ ވާހަކައެވެ. ވަޒީފާއަށް ކުރިމަތި ލެވެނީ ވަކި ޝަރުތުތު ތަކެއް ފުރިހަމަވުމުންނެވެ. ޑޮކްޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތް ކުރެވޭނީ، މެޑިކަލް ކައުންސިލުން ލައިސަންސް ލިބިގެންނެވެ. ސައިކަލު ދުއްވެނީ ޑްރައިވިން ލައިސަންސް ނެގުމަށްފަހުއެވެ. މާދާމާ ޓީޗަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެވޭނީ ލައސަންސް އޮވެގެންނެވެ. ވީއިިރު، ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަހެއްގައި މިއީ ވިސްނާލަން އެންމެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. ނޫސްވެރިއެއްގެ ގަލަން ހޯދުމަށް ލައިސަންސެއް އޮންނަންޖެހެއެވެ.

ބަލަންވީ އެފަދަ ލައިސަންސިން ނިޒާމެއްގެ ނަހަމަ ބޭނުންކޮށް އޭރަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކުން ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމަށްބުނެ ދައްކާ އުޒުރަށްވުރެ، މުޅި މުޖުތަމައުގެ ހައްގުގައި ނޫސްވެރިކަމުގެ ކޮލިޓީ ހިފަހެއްޓުމަށެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި ނޭރޭ ނޫސްތަކަކީ ފެންވަރު ރަނގަޅު ލިޔުންތެރިކަމެއް ފެންނަ ނޫސްތަކަކަށް ހެދުމެވެ. އަހުލާގީ މިންތަކަށް ނުފެތޭ، މުޖުތަމައު ފަސާދަކުރާ ލިޔުންތެރިކަމުން މުޖުތަމައާއި، ރަނގަޅު ލިޔުންތެރިންގެ ބުރަމަސައްކަތް ފަނުފުލުން ނުދާކަން ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. ކިޔުންތެރިންގެ ހައްގު ކަށަވަރުވާނީ މިގޮތަށެވެ. ބިންގާ އެޅުނު އަލް އިސްލާޙް ފަދައިން މުޖުތަމައު އިސްލާހު ކުރަން ލިޔުންތެރިންނަކީ ހާދަހާ ވަރުގަދަ ބައެކެވެ. އެފެންވަރު ނެތް ނަމަ އަޅުގަނޑު އުޅޭހެން އަމިއްލަ ބުލޮގު ގަނޑެއްގައި ލިޔާނީއެވެ. އޭރުން ކިޔާ މީހާއަށް، މީގައި ހުރި އުނިކަމާއި ކޮތި ކަމަކީ އަޅުގަނޑުގެ މައްސަލަކަން އިނގޭނެތާއެވެ.

https://thedeliberatemom.com/quotes-for-writers/

މިރާ ނިއުރޯން ގެ ވާހަކަ...

2023-05-19T19:09:00.001+05:00

ނިއުރޯން އަކީ މިފަހަކަށްއައިސް ދިވެހިންގެތެރޭ އާއްމުބަހެކެވެ. ގިނަފަހަރަށް މިބަސް އިވެނީ ސިޔާސީ އެއްވުންތަކާ، ސައްލާތަކާއި މެހެފިލް ތަކުގައި ތިމާނުރުހޭމީހާ ނިކަމެތިކުރަންބުނާ ބަހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެވެނި މިވެނި މީހަކު ނިއުރޯން މަދޭކިޔާތީއެވެ. މާތް ﷲ އަޅުގަނޑުމެންނީ އޯގާތެރިންކަމުގައި ލައްވާށިއެވެ.

ނިއުރޯން އަކީ ކޮބާ؟

ފުރަތަމަ ނިއުރޯން އާދައިގެ ގޮތަކަށް ފަހުމުކުރަމާތޯއެވެ. ނިއުރޯން އަކީ އެއްމެ އާދައިގެ ބަހުން ދަންނަވާނަމަ، މުވާސަލާތީ ވަސީލަތެކެވެ. ސިކުނޑިން ހަށިގަނޑުގެ ބައިތަކަށް ފޮނުވަންބޭނުންވާ މެސެޖުތައް ނާރުތަކުން (ނާރވް ފައިބާރ) ފޮނުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ސިގްނަލް ސިސްޓަމެކޭވެސް ދެންނެވިދާނެއެވެ. މިސާލަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ހޫނުއެއްޗެއްގައި އަތްލެވުމުން، އަތަށް އެހޫނުކަމާއި އަދި އަތް ދުރުކުރަން އަވަހަށް އަތް ދަމައިގަންނަންވީކަން ބުނެދެނީ ސިކުނޑިއެވެ. އަތް ހޫނުތަނުގައި ޖެހުމާއި، އަތް ދަމައިގަތުމާއި ދެމެދު ހިނދުކޮޅެއްވެސް ނުހިނގާތީ މި މުވާސަލާތުގެ އަވަސްކަން އެބަދޭހަވެއެވެ.

މިރާ ނިއުރޯން އެނގުމާއި އޭގެ މަސައްކަތް

ދެން ނިއުރޯންގެ ތެރެއިން މިރާ ނިއުރޯން އަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މި ނިއުރޯން ދެނެގަނެވުނީ އިޓަލީގެ ގިއަކަމޯ ރިޒޮލްއާޓީ އާއި އޭނަގެ ޓީމަށް 1990 ގެކުރީކޮޅުގައެވެ. މި ނިއުރޯންތަކުގެ މައިގަނޑު އެއް ކަމަކީ ހިނގާކަންތަކާއި، އަނެކުންގެ އަމަލާއި އިހުސާސް ނަކަލު ކުރުވުމެވެ.( ނަކަލުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސިގުނަލް ދިނުމެވެ.) މިއީ އަދި އެންމެ ފުރިހަމަ މާނަކުރުމަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ބައެއް އިލްމުވެރިން ދެކޭގޮތުގައި ނަކަލު ކުރުމުގެ އިތުރަށް އެ ހިނގާ ކަން ނުވަތަ ތަޖުރިބާ، ނުވަތަ އިހުސާސް ނަކަލުކުރުމުގެ އިތުރަށް އެކަން ފަހުމުވުމުގެ ގާބިލުކަންވެސް މިރާ ނިއުރޯންއަށް ލިބިފައިވެއެވެ. އެހެނަސް މިއީ އަދި ސާބިތު ކަމާއިއެކު ބުނެވޭވަރަށްވުރެ ބަހުސާއި ދިރާސާ އަދި ތަހުލީލު މަރުހަލާގައިވާކަމެކެވެ.

މިރާ ނިއުރޯންގެ އަސަރު

މިވާހަކަ ދައްކަން ޖެހުނީ ކީއްވެތޯއެވެ؟ މިނިއުރޯން ގެ ތަބީއަތާއި އޭގެއިން ކުރާ އަސަރަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ.

އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް މީހަކު ކުރާ ކަމަކުން، ލޮލަށް ފެންނަ ނުވަތަ އިވޭ އަޑަކުން، އަދި ފެންނަ މަންޒަރަކަށް ބަލާ، ތިމާގެ ހިތުގައި އެކަމެއްގެ އަސަރާއި، އިހުސާސް އުފެދިދެއެވެ. އެމަންޒަރު ނުވަތަ އެތަޖުރިބާ ކުރެހިދެއެވެ. މިސާލަކަށް ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ޖަމާއަތެއްގައި ތިބެފައި އެކަކު އާފުރުމުން ޖެހިގެންހުންނަ މީހާވެސް އާފުރޭގޮތްވެއެވެ. އެއީ އޭނާގެ ސިކުނޑިއަށް މިރާ ނިއުރޯން ފޮނުވާ މެސެޖުން އޭނެގަ ތަބީއަތަށްވެސް އަސަރުކުރުމުންނެވެ.

އެހެން ކަމެކެވެ. ފިލްމެއް ނުވަތަ ޑްރާމާ ސިލްސިލާއެއް ބަލަމުންދާއިރު، މީހުން މަރުވުން ފަދަ ހިތާމަވެރި މަންޒަރުތަކާއެކު ޚުދު ތިމާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ކަރުނަ ފާއްދާލާތަން އާދެއެވެ. އެއީ އެފެންނަ މަންޒަރުގެ ހުރި ހިތާމައާއި ޖަޒުބާތު މޫނުބަލާ ލޯގަނޑެއްފަދައިން ތިމާގެ ސިކުނޑީގައި އެނބުރި އެ އިހުސާސް އަމިއްލައަށް ކުރެވުމުންނެވެ. މިލޯގނަޑަކަށް ވަނީ އިސްވެ ދެންނެވުނު މިރާ ނިއުރޯންއެވެ.

ތަފާތު ދިރާސާތަކަށްފަހު އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި، މިރާ ނިއުރޯން ސިސްޓަމަކީ، އުނގެނުމާއި، ބަސް މޮށުންތެރިކަމާއި، އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކަށް އޭގެ އަސަރު ފޯރުވާއެއްޗެކެވެ. އަނެކުންގެ ބަހާއި އުޅުމާއި މުއާމަލާތުކުރުންތަކަށް ބަލައި އެކަންކަން ނަކަލުކުރުން ވަނީ މުވާސަލާތުކުރުމާއި ކަންކަމުގައި އާހުނަރު ދަސްކުރުމުގެ ބިންގަލަކަށެވެ.

މި މިރާ ނިއުރޯން އަށް ދައްކަންވީ ރަނގަޅު މަންޒަރު!

މިކަމުން ދޭހަކޮށްދެނީ ވަށައިގެންވާ މާހައުލުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އުޅުމަށް އަސަރުކުރާނެ މިންވަރެވެ. ހަމަ އެކަނި ކުޑަކުދިންގާތު ގޯސްކުދިންނާ އެކު ނޫޅޭށޭ ބުނުމަކުން ނުފުދެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބޮޑެތިމީހުންނަށްވެސް ވަށައިގެންވާ މާހައުލުން ނޭނގިނަމަވެސް ކަންތައް "މޫނުބަލާ ލޯގަނޑު" ފަދައިން އެބަ ނަކަލު ކުރެވެއެވެ. މިސާލަކަށް ވަޒިފާގެ މާހައުލެވެ. ތިމާއެންމެ ގާތްކޮށް އުޅޭ މީހުންނަކީ ވަޒީފާއަށް ހުރުމަތްތެރި ބަޔަކަށް ނުވާނަމަ މަޑުމަޑުމަޑުން އެގޮތް ތިމާއަށް އިހުސާސްވެސް ނުކުރެވި އެންމެ ރަނގަޅުކަމަކަށް ވެދެއެވެ. ގިނަ ފަހަރު އެގޮތަށް ފިކުރު ބަދަލު ނުވަނީސް ނޭނގި އަމަލު ބަދަލުވެދެއެވެ. ހަމަ އެބީދައިން އަބަދު އުޅެނީ، ފޮތްކިޔާ ފޮތެތެރި ބަޔަކާއެކު ނަމަ އެމަގުން ތިމާއަށް ނޭނގި ދެވޭގޮތްވެއެވެ.

މިރާ ނިއުރޯން އަށްބަލާލުމުން ދޭހަވަނީ ދިވެހިން، އަހިވަކާޖެހި އަހިވައް ފާވެއޭ ބުނާބުނުމަކީ އަދުގެ ސައިންސްވެސް ދެކޮޅު ނަހަދާ ފިސާރި ހަރު ބަހެއްކަމެވެ. ދަންނަވަންތޯއެވެ. ފާވާނީ އަމުދަކުން ކުޑަ އަހިވަކެއް އެކަންޏެއްވެސް ނޫނެވެ. މިރާއަށް، އާދޭ ލޯގަނޑަށް އަރާހާ އަހިވަކެކެވެ. ކުރާން އޮތް ކަމަކީ މި ލޯގަނޑަށް ރަނގަޅު އަމަލާއި ފައްސި ފިކުރާއި ދެއްކުމެވެ.

https://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/whats-so-special-about-mirror-neurons/

https://sitn.hms.harvard.edu/flash/2016/mirror-neurons-quarter-century-new-light-new-cracks/

https://www.adaptedconsultants.com/the-neurons-that-bind-us/

ކުޑަކުދިންގެ ދުވަސް – ޑީއެންއާރުން ނުދެއްވާ އައިޑީކާޑު.

2023-05-10T22:46:00.006+05:00

ކުޑަކުދިންގެ ދުވަހުގެ ތަހާނީ ފޮނުވަނީ ހެޔޮހިތަކާއެކު ނުހަނު އުފަލުންނެވެ. މާތް ﷲ އެކުދިންނަކީ، މާދާމާ، އިސްލާމީ އުއްމަތާއި މިވަތަން ފަހުރުވެރިވާނެ ދަރިންކަމުގައި ލައްވާށިއެވެ. އެކުދިންނަކީ، އިލްމާއި އަހުލާގުން ޒީނަތްތެރިވެފައިވާ އަދި ހައްގުތަކާއި ޒިއްމާތައް އޭގެ ގޮތުގައި އުފުލާ ކުދިންނަށްވޭތޯ އަޅުގނަޑުމެން މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ.

ކުޑަކުއްޖަކު ދުނިޔެއަށް އައުމުން އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ އަވަސްވެގަންނަ އެއްކަމަކީ އެދަރިފުޅަށް ނަމެއްކިޔާ، އޭނަގެ އައިޑެންޓިޓީ ކަނޑައެޅުމެވެ. ޑީއެންއާރުން ފޮޓޯޖެހި އައިޑީކާޑު ހައްދާ، ދަރިފުޅު ރަސްމީ ރައްޔިތަކަށް ހެދުމެވެ. އެހެނަސް މިއަދު މިދައްކަނީ ޑީއެންއާރުންނުދެއްވާނެ އައިޑެންޓިޓީ ކާޑުގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ ސިކުނޑީގައި އުފެދޭ ކާޑެކެވެ. ހިތުގައި ބިންވަޅުނެގޭ ކާޑެކެވެ. އޭގައި ލިޔެވެނީ، ކުއްޖަކު އޭނަގެ އަމިއްލަ ނަފުސު ސިފަކޮށް، ބައްޓަންކޮށް އަދި ދައްކުވައިދޭގޮތެވެ. އިންސާނާގެ ގާތްގަނޑަކަށް މުޅިހަޔާތް ގިނަފަހަރު ބިނާވެފައިބަނީ މިދެންނެވި އައިޑީކާޑުގައިވާ އެއްޗަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. މިއަށް އަމިއްލަ އައިޑެންޓިޓީއޭ ނުވަތަ ސެލްފް އައިޑެންޓިޓީ ކިޔައެވެ.

1- ސެލްފް ކޮންސެޕްޓް- މިއީ ކުއްޖާ ތިމާގެ ނަފުސާއި މެދު ދެކޭގޮތެވެ. ކުއްޖަކު އަމިއްލަ ނަފުސާއި މެދު ދެކޭ ގޮތަކީ، ދެން ފަހަތުން މިއަންނަ ހުރިހާ ބައިތަކަށް ނުފޫޒުފޯރުވާނެކަމެއްކަމުން މިއީ މުހިއްމު ބައެކެވެ. މިކަމަށް ބޭނުންވަނީ އަޅާލުމާއި ލޯތްބެވެ. ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ކުދިން ދައްކާވާހަކަ އަޑުއަހާނެ ކަންފަތްތަކެކެވެ. ކުރާ ރަނގަޅުކަންތައް ފާހަގަކޮށް ހިތްވަރުދިނުމާއި، ނުރަނގަޅަށް ކަމެއްވުމަކީ ކުއްޖާގޯސް ވުންނޫންކަމާއި އެއީ ދަސްކުރުމުގެ ތެރޭ އެންމެނަށްވެސް ދިމާވާކަމެއްކަން ވިސްނައިދޭނެ އޯގާތެރިކަމެވެ. ރަނގަޅު ނަމޫނާ އަކީ ދެވޭނެ އެންމެ ވަރުގަދަ ފިލާވަޅެވެ. އަދި މަދަދެވެ.

2- ޕާސަނަލް އައިޑެންޓިޓީ- މިއީ ކުއްޖާ އޭނާގެ ނަފުސު މުޖުތަމައަށް ދެއްކުމަށް އެދޭ ގޮތެވެ. ކުއްޖާގެ ހާއްސަ ސިފަތަކާއި އަނެކުނާއި ތަފާތުވާ ގޮތްތަކެވެ. އަދި މުސްތަގުބަލުގައި އޭނާ ވާންބޭނުންވަނީ ކީއްކުރާ ކޮންކަހަލަ މީހެއްކަމެވެ. މިކަން ހަރުދާނާވުމަށްޓަކާ، ކުދިންކުރާ އުއްމީދުތަކަކީ އެކުދިންގެ އުމުރާ ގުޅޭގޮތުން ހިތްވަރުދެވޭ އަދި މަދަދުވެރިވެވޭ ކަމެއްކަމަށް ހަދަންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑު ލިޔާހިތްވިޔަސް އެކުއްޖާ ލިޔާހިތް ނުވެދާނެކަމާއި، ދައްތަ ޑޮކްޓަރަކަށްވުމަކީ ކޮއްކޮ ޕައިލެޓަކަށް ނުވަތަ އިންޖިނޭރެކަށްވުން ވާޖިބުވާކަމެއް ނޫންކަން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ. ކުދިންނަށް އެކުދިންގެ އައިޑެންޓިޓީ ބިނާކުރުމަށް ފުރުސަތުދޭންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒިއްމާއަކީ އެކަމުގައި މަދަދުވެރިވުމެވެ.

3- ސޯޝަލް އަދި ކަލްޗަރަލް އައިޑެންޓިޓީ- މިދެބައި އެކުއެކީ ގެނައީ، ދިވެހިންނަކީ ގިނަ ނަސްލުތަކާއި، ދީންތަކާއި އާދަކާދަތަކަކުން އުފެދިފައިނުވާ ބަޔަކަށްވީމައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޖުތިމާއީ ހަމަތައް ވާންޖެހެނީ ސަގާފީ ހަމަތަކަކަށެވެ. މިގޮތުން ކުއްޖާއަށް މަގުދައްކައިދީ، ބަހާ އަމަލުން ދީނާއި ގައުމީ ލޯބި ބިންވަޅުނެގިގެން ދިއުމަކީ މި އައިޑެންޓިޓީ ދިވެހި ދަރިއެއްގެ ގޮތުން ލިބިދެވޭނެގޮތެވެ. އެކަން މިއަދު ނުވެއްޖެނަމަ، މާދަމާ ދީނެއް މިއްލަތެއް ވަތަނުގެ ލޯތްބެއްނެތް ޖީލެއް ތަހައްމަލުކޮށް އޭގެ ހިތިކަން ލިބިދާނެއެވެ.

4- މޯރަލް އައިޑެންޓިޓީ- މިއީ ކުއްޖެއްގެ ކިބައިގައި، ހެވާއި ނުބައި ވަކިކޮށް، މީހަކުބެލިޔަސް ނުބެލިޔަސް، ތިމާގެ ނަފުސަށް، ދީނަށް އަދި ވަތަނަށް ތެދުވެރިވެ އިހުލާސްތެރިވާން އިނގޭ އައިޑެންޓިޓީއެވެ. މިކަމަށް ބޭނުންވަނީ އުމުރާ ގުޅޭނެހެން ހެވާއި ނުބައި ވަކިކޮށްދިނުމާއި، އުސޫލަށް ތަބާވަން އަހުލުވެރިކުރުމާއި، ގަވާއިދުތަކަށް ބޯލަނބަން ފަރިތަކުރުވުމެވެ. މޯރަލް އައިޑެންޓިޓީ ވަރުގަދަ ވުމުން، މިއަދު މިފެންނަ ޒަމާނީ ޑިމޮކްރަސީއާއި، ހިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ ޒަމާނުގައި، ތިމާގެ ހައްގު އޮތީ ޒިއްމާއާއި އެކުކަމާއި، ތިމާގެ ހައްގެއް އޮތުމަކީ އަނެކާގެ ހައްގު ނަގައިލެވޭ އުޒެރުއްނޫންކަން އިނގޭނެއެވެ. ވަޒީފާއަށް އިހުލާސްތެރި ރިޝްވަތު ނުހިފާނެ މުސްލިމު ދަރިއަކަށްވާން ދަސްވާނެއެވެ.

މި ހަތަރު ބަހާއަކީ ރަނގަޅު އައިޑެންޓިޓީއެއް ބިނާކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުން ބަހާތަކެކެވެ. އެހެނަސް މީގެ އިތުރު ބައިތައްވެސް ފޮތްތަކުންނާއި އިލްމީ ދިރާސާތަކުން ފެންނަން ހުރެއެވެ. ކޮންމެއަކަސް، 21 ވަނަ ގަރުނަށް ފެތޭ، ދިރިއުޅުމަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ މުސްލިމު ދިވެހި ޖީލެއް ބިނާކުރުމަށް، ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްމެ ނުހަރު ރީތި ފުރިހަމަ އައިޑެންޓިޓީ އެއްލާޒިމުވެއެވެ. ބޭނުމަކީ، މުޖުތަމައަށް ފެތޭ ފިކުރަކާއި ވިސްނުމެއް ހުރި ކުއްޖަކަށްވުމެވެ. ގަބޫލުކުރާ ސިފަތަކާއި އަގުތަކެއް ހުރުމާއި، އެގަބޫލުކުރުންތަކުގައި ދެމިހުންނަން އެނގުމެވެ. އޭރުން އަންނާންއޮތް ޖީލުތަކަކީ މިގައުމާއި އުއްމަތް އެދޭފަދަ ޖީލަކަށްވާނެއެވެ. ޑީއެންއާރުން ނުދެއްވިޔަސް ސިކުނޑީގައި ވަރުގަދަ އަދި މުއްދަތު ހަމަނުވާ ފުރިހަމަ އައިޑީ ކާޑެއް އޮންނާނެއެވެ.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4346517/

https://omepworld.org/identity-construction-in-early-childhood-education-beatriz-zapata-ospina/

https://www.researchgate.net/publication/338585310_Quality_and_Identity_Building_in_Early_Childhood_Education

ކިނބުލެއް ބަނދެއް ހައްޔަރު ނުކުރާންވީ ގޮތް

2023-01-21T19:42:00.004+05:00

މިއަދު ނޫސްތަކުން ފެނުނު އެއް ހަބަރަކީ ހއ.ހޯރަފުއްޓާ އެއް ފަޅެއްގައި އޮންނަ އުނގުލުފިނޮޅާއި ހުވަހަންދޫއާ ދެމެދުން، ކިނބުލެއް ފެނިގެން ސިފައިން ހަރަކާތްތެރިވި ހަބަރެވެ. މަސްބާނަން އުޅުނު ދޯނިން އޮތީ ކަންވާރެއްގައި ކިނބޫ ބާނާފައެވެ. ސިފައިން ވަނީ ހޯރަފުށީގެ ހުޅަނގުން 45 ވަރަކަށް ނޯޓިކަލް މޭލު ބޭރަށް އޭތި ދޫކޮށްލާފައެވެ.

މުހިއްމުވީ އެ ހަބަރާއެކު ފެނުނު ފޮޓޯއެވެ. ކިނބުލުގެ ތުންގަޑުގެ އިތުރުން ހަތަރެސްފައި އޮތީ ޑަކް ޓޭޕުން ފިސާރު ވަރުގަދަޔަށް ބަނދެލާފައެވެ. މިއޮތީވާ ހައްގުގެ ޒަމާނެއްތާއެވެ. ވަގުތުން ފެންނަން ފެށީ ކިނބުލާމެދު އިހާނެތިކޮށް ކަންކުރި ކަމުގެ ޝިކާޔަތު ތަކެވެ. ހިތަށް އެރިއެވެ. ޔަގީން ކަށަވަރުންވެސް ދިވެހި ސިފައިންނަކީ އަނިޔާވެރިބައެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެ ކިނބޫ ރަމަތަކުރުމަށް އެއަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ލުއި ގޮތެއް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.

އެއްޗެއްބުނުމުގެ ކުރިން ދެކޮޅު ބަލާލަން ޖެހޭނެތީ، ކުޑަކޮށް ކިޔާލީމެވެ. ކިނބޫ ހިފާ ގެންގުޅުމުގައި ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަންތައް ގިނައެވެ. ސަބަބަކީ އެއީ ތަބީއަތުގައި މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް ބޮޑުއަނިތަކެއް ދެވިދާނެ ނުރައްކާތެރި ޖަނަވާރަކަށްވާތީއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ކިނބޫ ހިފާ ހައްޔަރު ކޮށް އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިއުމުގައި "ފަހަތަށް ބިޑި އެޅުވުމުން" އޭގެ އަތް ފަޔަށް ހާނިކަވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އަދި ކަމުގެ ތަޖުރިބާ ހުރި ބަޔަކު ކިނބުލެއް ހިފުމުގައި ފަހަތަށް ބަނދެފައިވާތަން ނުވެސް ފެނެއެވެ.

މިކަމުގައި އޮތީ ދެގޮތެކެވެ. އަނިޔާވެރިކޮށް ކިނބޫ ހައްޔަރުކުރީކަމަށް ގަބޫލު ކުރުމާއި، އެއީ އެހެންވިކަމެއް ނޫންކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެވެ.

އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާހިތްއޮތީ ސިފައިން ކިނބުލަށް އަނިޔާކުރުމުގެ ނިޔަތެއް ނުގެންގުޅުއްވާކަމަށެވެ. ބަދަލުގައި އެ "މިސް ހެންޑްލިން" އަކީ މާހައުލުގައި ނެތް އެއްޗެއް ގެންގުޅުމުގައި ހުރި ބީރައްޓެހި ކަމެއް ކަމަށެވެ. އިނގިލިދިއްކޮށް ކުއްވެރި ކުރުންވީނޫނެވެ. މައުލޫމާތު ހޯދާ ދަސްކުރަންވީއެވެ. ހަގިގަތަކީ، އޭތި ހައްޔަރު ކޮށްފައިއޮތް ގޮތަށްވުރެ އަޅުގަނޑު ކަންބޮޑުވީ ކަންވާރެއްގައި ބަޔަކު 6 ފޫޓަށްވުރެ ބޮޑު ކިނބުލެއް ބޭނުމުންނެވެ. އެކަމުން މީހުންނަށް އަނިޔާ ލިބުމުގެ ފުރުސަތު އޮތަތީއެވެ.

ތެދެކެވެ. މިއަދު އެފެނުނީ ކިނބުލެއް ބަނދެއް ހައްޔަރު ނުކުރާންވީ ގޮތެކެވެ. އަމުދުން ކިނބުލެއް ފެނުމުން ރައްޔިތުން ކަންނުކުރާންވީގޮތް ވެސްމެއެވެ. ކުރިންވެސް ކިނބުލެއް ފެނި، މިއަދުވެސް ފެނުމުން އަދިވެސް ފެނިދާނެ ކަމަށް ބަލާ، ކުޑަކޮށް މައުލޫމާތު ލިބިގަންނަންވީއެވެ.

https://mndf.gov.mv/mndf/en/news-article-dhiv.php?article=4323

https://www.doc-developpement-durable.org/file/Elevages/Crocodiles/Code%20of%20Practice%20Crocodile%20farming.pdf

https://www.dcceew.gov.au/sites/default/files/documents/crocodile-code-practice.pdf

ހަތަރު ފަސް ލަފުޒު

2022-11-29T22:52:00.003+05:00

މާމޮޅު މާހިރަކަށް، އަދި ފުންނާބު އުސް މީހަކަށް ވެގެނެއްނޫނެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެނގިހުރި މިންވަރަކުން ވަރަށް ގިނައިން ބޮޑެތި ބޭފުޅުންގެ ވާހަކަތަކުގައި އިވޭ ދެތިން ލަފުޒެއް ތަންކޮޅެއް ތިލަ އިބާރާތުން ބުނެލަންކަމަށެވެ. އިގްތިސާދު ކުރިއެރުމަށް އަޅުގަނޑުމެން އެދޭ އިރު އެކަމުގެ ތެރޭ ވަރަށް އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ބައެއް ބަސްބަހެވެ.

ސަބްސިޑީ- މިބަސް ބޭނުންކުރަނީ ޤައުމެއްގެ ސަރުކާރުން، އެގައުމެއްގައި ކަނޑައެޅޭ މުދަލެއް ނުވަތަ ހިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދޭބަޔަކަށް، އެމުދާ ނުވަތަ ހިދުމަތް ފޯރުކުރުމަށް ކުރެވޭ ހޭދަ އުނިކުރުމަށް ދެވޭ ހިލޭ އެހީއަކަށެވެ. އެގޮތަށް ކުރެވޭ ހޭދަ ކުޑަކޮށްދިނުމުން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރާވަރުގެ އަގެއްގައި ލިބިދިނުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ.

މިސާލަކަށް ފެނަކައަށް ސަރުކާރުންސަރުކާރުން ތެލުގެ ސަބްސިޑީ ދިނުމުން ތެލަށް ކުރާހޭދަ ލުއިވެ، އޭގެ ބަދަލުގައި ކަރަންޓަށް ބިލުކުރާ މިންވަރު ދަށްކުރެވެއެވެ.

ޓެކްސް- މިއީ ގައުމެއްގެ ރައްޔިތުން ނުވަތަ ވިޔަފާރިތަކުން، ސަރުކާރަށް ދެއްކުމަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމު ކުރާ ފައިސާގެ މިންވަރެކެވެ. މިސާލެއްގެގޮތުން ދިވެހިންނަށް އެންމެ ފަރިތަ އެއް ޓެކުހަކީ، ޖީއެސްޓީ ނުވަތަ މުދަލާއި ހިދުމަތުން ނަގާޓެކުހެވެ. ޓެކްސް ނުގުމުގެ ބޭނުމަކީ ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ހިދުމަތްތަކަށް ހޭދަކުރުމެވެ.

ގްރާންޓް- މިއީ ހިލޭ އެހީ އެވެ. ސަރުކާރުތަކުން ރައްޔިތުނަށް، ނުވަތަ ޖަމްއިއްޔާ ޖަމާއަތްތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭ މާލީ އެހީއެވެ. މިސާލަކަށް ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާ ޖަމްއިއްޔާއަކަށް އެހީގެ ގޮތުގައިސަރުކާރުން ފައިސާ ދިނުންވާނެއެވެ. ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ދިނަސް، އަދި ބޭރު ގައުމަކުން ދިނަސް، ގްރާންޓެއް ނަމަ އެއީ އަނބުރާ އެއަށް އަގުދައްކަން ނުޖެހޭ ހިލޭ އެހީއެކެވެ.

ޓްރެޝަރީ ބޮންޑް- މިއީ އާންމު ބަހުރުވައިންނަމަ ސަރުކާރުން ނަގާ ލޯނެކެވެ. ޓްރެޝަރީ ބޮންޑު ސަރުކާރުތަކުން ވިއްކަނީ ، ފަހުން އަނބުރާ ފައިސާ ދައްކާ އުސޫލުން، ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް ( އާންމުކޮށް 10އަހަރާއި 30 އަހަރާއި ދެމެދު) ކަނޑައެޅޭ އިންޓްރެސްޓެއްގައެވެ. ބޮންޑުގެ މުއްދަތުގައި އިންޓްރެސްޓްގެ އަދަދު ދައްކަމުންގޮސް، ބޮންޑުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން ބޮންޑުގެ އަގު ދޭނީއެވެ. ބޮންޑުގަތް ފަރާތަށް އޭނާ ދިން ލޯނުގެ އަދަދާއި އަދި އެއަށް އިތުރުވާ އިންޓްރެސްޓްވެސް ލިބުމުގެ އިތުރުން ސަރުކާރުގެ ދަރަންޏެއްކަމުން އަނބުރާލިބޭނެކަމުގެ ކަށަވަރުކަންއޮވެއެވެ.

އިންފްލޭޝަން- މިއީ ގައުމެއްގެ މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އާއްމު އަގުތަށް އުފުލުމަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. ވަކި މުދަލެއް ނުވަތަ ހިދުމަތެއް ގެ އަގު އުފުލުމަކަށް އިންފެލޭޝަން ނުކިޔައެވެ. މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގު ބޮޑުވުމުން، ނުވަތަ އިންފެލޭޝަން މަތިވުމުން ޖީބަށްކުރާ ބާރު ބޮޑުވެއެވެ. ކުރިން 100 ރުފިޔާއަށް ލިބޭ ތަކެތި މިހާރު އެއަގުގައި ނުލިބޭކަމުގެ އިހުސާސްކުރެވޭ ފަހަރު ދިމާވާ އެއްސަބަބަކީ އިންފްލޭޝަނެވެ.

މީގައި ހަނދާންކޮށްލަންޖެހޭ އެއްކަމަކީ އިންފްލޭޝަނޭ ކިޔަނީ "ބާޒާރުގައި މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގު ބޮޑުވާ މިންވަރަށް"ކަމެވެ. އެހެން ކަމުން އިންފެލޭޝަން ދަށްވުމުގެ މާނައަކީ މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގުދަށްވުމެއްނޫނެވެ. ބަދަލުގައި، މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގު ބޮޑުވާ މިންވަރު ދަށްވުމެވެ.

އުއްމީދަކީ އަޅުގަޑުމެންގެ ގައުމު ކުރިއަރާ ދިއުމެވެ. ދިވެހި ކޮންމެ ދަރިއަކީ އެދަތުރުގެ މަދަދުދާރަކަށް ވުމެވެ. ދަތުރުކުރާން އޮތް ރާސްތާގެ އަޑިގުޑަންތަކާއި ފަޅު ފަރާއި ގިރިތަކަށް ހޭލޭތިބި ބަޔަކަށްވުމެވެ.

photo: https://edition.mv/ramazan/10713