Οἱ Ἀδιάβροχοι

Ο αντιγραφέας Κυριάκος Μητσοτάκης

2026-05-19T21:37:29.786+03:00

Το λες και κατάντια ο Έλλην πρωθυπουργός να κοπιάρει παλιά (του 2008) και αποτυχημένη καμπάνια της Χίλαρυ Κλίντον.

Είπε ο Μητσοτάκης στην ομιλία του την πρώτη ημέρα του συνεδρίου της ΝΔ: «Αν έπρεπε, λοιπόν, να το πω με μια εικόνα, γιατί κάποιος να μας ξαναψηφίσει, ας σκεφτεί μόνο ότι αν το τριψήφιο τηλέφωνο χτυπήσει στις 03:00 το πρωί, ποιος θα το σηκώσει και τι θα πει σε έναν κόσμο αστάθειας και αβεβαιότητας;».

Τάλε κουάλε όσα είπε, ακόμα και η επιλογή της ώρας, 3 τα ξημερώματα, με όσα ντελάλιζε το επιτελείο της Χίλαρυ το 2008! Διαβάζουμε σε δημοσίευμα (βλ. εικόνα) της 29ης Φεβρουαρίου 2008, στην ιστοσελίδα* του αμερικανικού ειδησεογραφικού δικτύου CBS News:

«Η προεκλογική εκστρατεία της Κλίντον κυκλοφορεί μια νέα διαφήμιση στο Τέξας που δίνει έμφαση στην εθνική ασφάλεια. ‘Είναι 3 τα ξημερώματα και τα παιδιά σας κοιμούνται ασφαλή στα κρεβάτια τους. Όμως, υπάρχει ένα τηλέφωνο στον Λευκό Οίκο, και χτυπάει. Κάτι συμβαίνει στον κόσμο. Η ψήφος σας θα κρίνει ποιος θα απαντήσει σε εκείνο το τηλεφώνημα. Αν θα είναι κάποιος που ήδη γνωρίζει τους ηγέτες του κόσμου, που γνωρίζει τον στρατό, κάποιος δοκιμασμένος και έτοιμος να ηγηθεί σ’ έναν επικίνδυνο κόσμο. Είναι 3 τα ξημερώματα και τα παιδιά σας κοιμούνται ασφαλή. Ποιον θέλετε να απαντήσει στο τηλέφωνο;’».

Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι η διαφήμιση «3 a.m. (3 τα ξημερώματα)» αποτέλεσε μία...

...από τις γνωστότερες τηλεοπτικές καμπάνιες της Χίλαρυ Κλίντον κατά τη διάρκεια των προκριματικών εκλογών των Δημοκρατικών το 2008 απέναντι στον Μπαράκ Ομπάμα. Στην εικόνα νο 2** βλέπουμε ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο από το τηλεοπτικό σποτ που προβλήθηκε λίγο πριν από κρίσιμες αναμετρήσεις, ιδιαίτερα στο Τέξας και το Οχάιο, σε μια περίοδο όπου η εξωτερική πολιτική και η ασφάλεια παρέμεναν κορυφαία ζητήματα για τους Αμερικανούς λόγω των πολέμων στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.

Η καμπάνια της Χίλαρυ επιχειρούσε να παρουσιάσει την ίδια ως πιο έμπειρη και «έτοιμη από την πρώτη μέρα» για την προεδρία. Η εικόνα του τηλεφώνου που χτυπά μέσα στη νύχτα συμβολίζει μια ξαφνική διεθνή κρίση (τρομοκρατική επίθεση, στρατιωτική σύγκρουση ή άλλη κατάσταση έκτακτης ανάγκης) όπου ο πρόεδρος πρέπει να αντιδράσει άμεσα και ψύχραιμα. Το υπονοούμενο ήταν ότι η Κλίντον διέθετε την απαιτούμενη εμπειρία, ενώ ο Ομπάμα παρουσιαζόταν εμμέσως ως λιγότερο δοκιμασμένος.

Το αποτέλεσμα της καμπάνιας το ξέρουμε. Η Χίλαρυ έκανε αυτό στο οποίο ειδικεύεται: ηττήθηκε από τον Ομπάμα, που εξελέγη δύο φορές πρόεδρος. Η καμπάνια πήγε στράφι. Μετά η Χίλαρυ με το καλοπληρωμένο επιτελείο της πήγε πάλι κουβά, με αντίπαλο τον Τραμπ.

Ο δικός μας (που δεν είναι και δεν νιώθει και τόσο «δικός» μας) πρωθυπουργός τι στην ευχή σκέφτηκε όταν ενέκρινε αυτό το μεταχειρισμένο και αποτυχημένο ρητορικό σχήμα; Πώς καταδέχτηκε να μην αλλάξει ούτε καν την ώρα που τάχα γίνεται το κρίσιμο τηλεφώνημα;

Μήπως τον άνθρωπο τον πιάνουνε κώτσο οι Αμερικανοί σύμβουλοι που έχει και του πασάρουνε έτοιμες καμπάνιες που απλώς μεταφράζουν; Πάντως, το λες και κατάντια ολόκληρος πρωθυπουργός να κοπιάρει παλιά και αποτυχημένη διαφημιστική καμπάνια.

*Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ: https://www.cbsnews.com/news/who-do-you-want-answering-the-phone

**Δείτε το σποτ εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=PYiuikq9ujY

Για να σταματήσει η κατηφόρα

2026-05-13T10:00:04.321+03:00

Τὸ δυσσεβὲς γὰρ ἔργον μετὰ μὲν πλείονα τίκτει, σφετέραι δ’ εἰκότα γένναι.

Τα έργα της ασέβειας γεννούν πολλά παιδιά όμοια με τη γεννήτρα τους.

Αισχύλου «Αγαμέμνων», στ. 758-760.

Η τραγωδία «Αγαμέμνων», με την οποία ξεκινά η μόνη σωζόμενη τριλογία αρχαίας τραγωδίας, που αποκαλείται Ορέστεια (και απαρτίζεται από τα Αγαμέμνων , Χοηφόροι, Ευμενίδες) είναι ένα από τα κλειδιά της κατανόησης των σχέσεων των ανθρώπων μεταξύ τους, με τον Θεό και την εξουσία. Η εναρκτήρια φράση περιγράφει μια φυσική νομοτέλεια, που επεκτείνεται στο πεδίο του συλλογικού ήθους και αποκαλύπτει μια οντολογική συνθήκη της ιστορίας: το κακό δεν παραμένει μεμονωμένο γεγονός, αλλά γεννά, πολλαπλασιάζει και αναπαράγει ομοειδείς εκτροπές. Στην περίπτωση του νεοελληνικού βίου, το «δυσσεβές ἔργον» είναι ένα σφάλμα που εξαλλάχθηκε σε παγιωμένη στάση ύπαρξης, σε αλλοτρίωση που έχει διεισδύσει στον πυρήνα της συλλογικής αυτοσυνειδησίας.

Το ελληνικό πρόβλημα είναι κάτι περισσότερο από απλό πολιτικό ή οικονομικό. Στην ουσία πρόκειται για έλλειμμα νοήματος. Η αναξιοκρατία και ο νεποτισμός, τα οποία επιβλήθηκαν από τα κοτσαμπάσικα και παρακμιακά σόγια είναι πληγές οι οποίες στην επιφάνεια δείχνουν σαν στρεβλώσεις της διοίκησης. Ωστόσο, στο βάθος τους συνιστούν άρνηση της ίδιας της πολιτικής ως κοινής μέριμνας για το αγαθό. Η εξουσία αποκτάται σαν οικογενειακό… κληροδότημα. Γι’ αυτό η πόλις ξεπέφτει σε άθροισμα ιδιωτικών συμφερόντων. Η διαφθορά από παρέκκλιση καθίσταται αναμενόμενη, καθημερινή συνθήκη μιας κοινωνίας που έχει απωλέσει το κριτήριο της αλήθειας και της δικαιοσύνης.

Μαζί με την αναξιοκρατία και το νεποτισμό η ξενοκρατία, που έχει καλλιεργήσει στις μάζες μια εσωτερική ετοιμότητα για υποταγή. Μια κοινωνία που δεν συγκροτείται

αυτοθεσμιστικά, που δεν παράγει τους δικούς της όρους ύπαρξης, είναι αναγκασμένη να δανείζεται θεσμούς, πρότυπα και αξίες. Όμως ο δανεισμός αυτός δεν καταλήγει σε δημιουργική αφομοίωση αλλά σε μιμητισμό. Και ο μιμητισμός, είτε στραμμένος προς την Ανατολή είτε προς τη Δύση, δεν παράγει αυθεντικό πολιτισμό. Μόνο θλιβερά υβρίδια.

Στις ημέρες μας ο όρος «μαφιοζοποίηση των θεσμών», περιγράφει τη ζοφερή πραγματικότητα όπου ο νόμος παύει να είναι καθολικός και γίνεται εργαλείο εξυπηρέτησης ομάδων. Το κράτος λειτουργεί σαν δίκτυο μυστικών και έκνομων συναλλαγών. Το κοινωνικό συμβόλαιο παραβιάζεται και η εμπιστοσύνη διαλύεται. Και χωρίς εμπιστοσύνη δεν υπάρχει κοινωνία. Υφίσταται μόνο πλήθος ιδιωτών που επιδιώκουν το μέγιστο δυνατό υλικό κέρδος.

Αυτή η κατάσταση γεννά, κατά την αισχύλεια λογική, τα «εἰκότα γένναι». Νέες νόσοι που θάλλουν πάνω στις υποκείμενες παλαιές. Μια εξ αυτών η υπογεννητικότητα. Σε πρακτικό επίπεδο πρόκειται για δημογραφικό φαινόμενο. Σε ψυχολογικό αποτελεί ένδειξη της απώλειας προοπτικής. Η συλλογική ζωή δεν βιώνεται ως σχέδιο με νόημα. Συνεπώς, η αναπαραγωγή της παύει να είναι αυτονόητη. Παράπλευρη απώλεια με στρατηγικές συνέπειες η εγκατάλειψη της υπαίθρου. Η οικονομική παράμετρος είναι αυτονόητη. Λίγοι, όμως, διακρίνουν τις πολιτισμικές συνέπειες της εγκατάλειψης της υπαίθρου ως αποκοπή από έναν τρόπο ύπαρξης που συνδέει τον άνθρωπο με τον τόπο, με τη διάρκεια, με τη μνήμη.

Κι ενώ τεράστιες εκτάσεις μένουν αδειανές, έρχονται να τις «γεμίσουν» αλλογενείς και αλλόθρησκοι πληθυσμοί. Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι η ετερότητα των πληθυσμών αυτή καθαυτή, όσο η αδυναμία της ελληνικής κοινωνίας να αντισταθεί αποτελεσματικά στην συντριβή της. Μια κοινωνία με ισχυρή ταυτότητα αρνείται να συμβιβαστεί με τον ταυτοτικό αφανισμό της. Αντίθετα, μια κοινωνία που ήδη πάσχει από εσωτερικό κενό βιώνει κάθε εξωτερική πρόκληση ως μοιραίο, αναπόφευκτο υποπροϊόν του προσωρινού βολέματος ή της ανημπόριας της. Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν είναι οι «άλλοι», αλλά η απουσία ενός συνεκτικού «εμείς».

Η «ελληνόφωνη ελίτ» φέρει, αναμφίβολα, το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης. Για τις ένοχες επιλογές της, τον καταγέλαστο «κοσμοπολιτισμό» της (που δεν είναι κάτι άλλο, παρά πιθηκισμός ξένων μοτίβων συμπεριφοράς) και για την αδυναμία της να αρθρώσει ένα πειστικό συλλογικό όραμα. Ωστόσο, η ευθύνη δεν εξαντλείται εκεί. Η κοινωνία που ανέχεται, προσαρμόζεται, συμμετέχει σιωπηρά στην επιχείρηση αφελληνισμού, είναι συμμέτοχη. Το «δυσσεβές ἔργον» έχει πολλούς πατεράδες. Είναι συλλογικό.

Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης δεν μπορεί να προκύψει από τεχνικές λύσεις ή επιφανειακές μεταρρυθμίσεις. Απαιτείται μια ριζική αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο οι Έλληνες αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τη σχέση μας με την κοινότητα. Χρειάζεται επαναθεμελίωση της πολιτικής ως πράξης ελευθερίας και ευθύνης. Πάνω απ’ όλα απαιτείται η εκκίνηση προσπάθειας ανάκτησης του γλωσσικού μας πλούτου που μας αφαιρέθηκε με τα μονοτονικά και την διά νόμου κατάργησης όσων μας συνέδεαν με την αρχαία ελληνική γλώσσα.

Αν το «δυσσεβές ἔργον» γεννά τα όμοιά του, τότε και το αντίθετό του ισχύει: η επαναφορά της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της δημιουργικής αυτονομίας μπορεί να γεννήσει έναν νέο κύκλο. Το μέγα θέμα είναι αν υπάρχει βούληση για αυτογνωσία. Διότι χωρίς αυτήν, κάθε προσπάθεια θα αναπαράγει, απλώς, τα ίδια και τα ίδια, που θα αλλάζουν μόνο προς το χειρότερο.

Η αυτοδικία και ο φόβος Θεού

2026-05-12T08:06:00.004+03:00

Οι Ερινύες καταδιώκουν τον Ορέστη. Έργο του Γάλλου ζωγράφου και ακαδημαϊκού Ουιλιάμ-Αντόλφ Μπουγκερώ (1825-1905)

Πρέπει να κατανοήσουμε τα κίνητρα όσων καταλήγουν να διεκδικήσουν το δίκιο με τα χέρια τους, βαστώντας ένα όπλο, και γιατί πληθαίνουν όσοι φτάνουν στο σημείο να τους χειροκροτήσουν. Αν δεν καταλάβουμε τον μηχανισμό που το προκαλεί αυτό τότε η νόσος της αυτοδικίας θα συνεχιστεί, θα κλιμακωθεί, θα φτάσει και στο έσχατο σημείο της επικράτειας και θα μας καταστρέψει ολοκληρωτικά. Γι’ αυτό οφείλουμε, πρώτα απ’ όλα να κατανοήσουμε την εποχή μας.

Οι καιροί μας υπό μίαν έννοια, μας παρέχουν ένα σπάνιο προνόμιο. Να εξετάσουμε και βιωματικά αλλά και με ποικίλα ενημερωτικά μέσα, ψηφιακά και αναλογικά, πως βιώνεται μια συλλογική ελεύθερη πτώση στο κενό. Το σαράκι του μηδενισμού, που βασιλεύει ακόμα και μέσα στην καρδιά της θρησκευτικής ιεραρχίας, που ρυθμίζει τα του λατρευτικού βίου, έχει καταφάει τα θεμέλια των θεσμών, οι οποίοι συνέχουν την κοινωνία.

Μόλις ο πολίτης ακούσει για τις ανεξάρτητες και διακριτές εξουσίες, για το νομοθετικό σώμα δηλαδή, για την εκτελεστική και δικαστική εξουσία, πιθανότατα θα χαμογελάσει πικρά. Στα βουλευτικά έδρανα, στους υπουργικούς θώκους, στο Μέγαρο Μαξίμου και στα δικαστήρια δεν βλέπει πρόσωπα αλλά εργαλεία ενός ανθρωποφάγου συστήματος, το οποίο έχει ρυθμιστεί πάνω στον άξονα της υλικής ισχύος. Η διαφθορά και η παρακμή αναφέρονται μεν στην ύλη αλλά ξεκινούν από το πνεύμα. Διαλύουν ηθικά τον άνθρωπο κι έπειτα επεκτείνονται και στο υλικό αποτύπωμά του. Κι αφού την περάσαμε τούτη την επώδυνη, πολυετή δοκιμασία της αποδόμησης, φτάσαμε εδώ, στο σημείο όπου θα εκδηλωθούν, με όλη την ισχύ τους, οι συνέπειες.

Το να πάρει κάποιος το νόμο στα χέρια του σημαίνει ότι δεν έχει ίχνος εμπιστοσύνης και σεβασμού στο κρατικό δικαιικό σύστημα. Επίσης, τούτη η πράξη φανερώνει δύο τινά για τη σχέση του αυτουργού με το θείο: είτε εκδικείται επειδή θεωρεί ότι ο γδικιωμός του είναι εναρμονισμένος με τον θείο νόμο είτε δεν πιστεύει στον Θεό και συνεπώς δεν έχει εμπιστοσύνη σε έννοιες όπως θεία τιμωρία και ανταπόδοση.

Επειδή, σε κάθε βήμα που κάνουμε πρέπει να έχουμε κατά νου από πού περάσαμε για να φτάσουμε στο σημείο όπου βρισκόμαστε τώρα, καλό είναι να ανατρέξουμε στην αρχαία παράδοσή μας. Εκεί, υπάρχουν πολλές ιστορίες με ανθρώπους που «πήραν το αίμα τους πίσω» και δικάστηκαν γι’ αυτή τους την πράξη. Σε μία απ’ αυτές τις δίκες ένας θεός, ο Απόλλων, κατέθεσε ως βασικός μάρτυρας υπεράσπισης ενός

μητροκτόνου και είπε τα ακόλουθα:

«Θα πω σε σας, στο μέγα τούτο δικαστήριο που ίδρυσε η Αθηνά, δίκαια χύθηκε το αίμα∙ κι αφού είμαι μάντις, δεν είναι ψέμα ο λόγος μου. Ποτέ στον μαντικό μου θρόνο ούτε για άνδρα ούτε για γυναίκα ούτε για πόλι δεν είπα τίποτα που να μην ήταν διαταγμένο από τον Δία, τον Ολύμπιο πατέρα. Να καταλάβετε πόση δύναμι έχει αυτό το δίκαιο και να ακολουθήσετε, σας λέω, τη γνώμη του πατέρα μου∙ κανένας όρκος δεν ισχύει πιο πολύ από τον Δία».

Το προαναφερθέν χωρίο προέρχεται από την τραγωδία του Αισχύλου «Ευμενίδες»*. Το παράδοξο να καταθέτει θεός υπέρ μητροκτόνου συμβαίνει επειδή ο Ορέστης, γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας βασανίζεται από την καταδίωξη Ερινύων και ζήτησε προστασία. Σκότωσε την μητέρα του, Κλυταιμνήστρα και οι σκοτεινές θεότητες της ανταπόδοσης του κακού δεν τον αφήνουν σε ησυχία.

Ο Απόλλωνας τον υπερασπίζεται, επειδή ο ίδιος είχε διατάξει την εκδίκηση για τον φόνο του Αγαμέμνονα από την Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της, Αίγισθο. Η υπόθεση οδηγείται στην Αθήνα, όπου η θεά Αθηνά ιδρύει, απέναντι από την Ακρόπολη, στον λοφίσκο του Αρείου Πάγου, δικαστήριο για να κριθεί δίκαια η υπόθεση.

Οι Ερινύες ζητούν τιμωρία για το έγκλημα του μητροκτόνου, ενώ ο Απόλλωνας υπερασπίζεται τον Ορέστη επικαλούμενος τη θέληση του Δία. Στο απόσπασμα αυτό, ο Απόλλωνας δηλώνει ότι μιλά μόνο σύμφωνα με τις εντολές του Δία και καλεί τους δικαστές, που είναι άνθρωποι, στους οποίους προεδρεύει η θεά Αθηνά, να σεβαστούν τη θεϊκή δικαιοσύνη.

Τούτη η εξήγηση από τον τραγωδό, Μαραθωνομάχο και μύστη των Ελευσινίων Μυστηρίων Αισχύλο, αντί να αμβλύνει τις γωνίες της παραδοξότητας, τις οξύνει. Θεός καταθέτει ως μάρτυρας σε ανθρώπινο δικαστήριο επιδιώκοντας να πείσει τους ανθρώπους να αθωώσουν δράστη μητροκτονίας!

Σε αυτό το σημείο, υπάρχει μια εκ των θεμελιωδέστερων και διαχρονικότερων αξιών του ελληνικού πολιτισμού: η ελευθερία της βούλησης. Ο Θεός μπορεί να κάνει τα πάντα. Να πραγματώσει τη βούλησή του, να ελέγξει τα στοιχεία της φύσης, να ορίσει κανόνες. Όμως, δεν επιθυμεί να αποφασίσει για λογαριασμό του ανθρώπου ποιον δρόμο, της αρετής ή της κακίας, να ακολουθήσει.

Η Αθηνά, παρεμβαίνοντας στη δίκη (στ. 681-699), λέει στους Αθηναίους για την σκοπιμότητα της ίδρυσης του δικαστηρίου του Αρείου Πάγου: «Ακούσετε των Αθηνών πολίτες, που πρώτη φορά κρίνετε για φόνο, ποιον θεσμό ιδρύω. Θα είναι στο εξής για πάντα αυτό το βουλευτήριο των δικαστών στη χώρα του Αιγέως. Πάνω σ’ αυτόν τον Άρειο βράχο, όπου σταμάτησαν και κατεσκήνωσαν οι αμαζόνες, όταν ήλθαν να πολεμήσουν τον Θησέα, και πύργωσαν καινούργιο κάστρο απέναντι στην πόλη τότε, και στον Άρη έκαμαν θυσίες και από τότε πήρε τ’ όνομα ο βράχος Πάγος Άρειος∙ σ’ αυτόν τον βράχο ο σεβασμός και ο αδελφός του ο φόβος θα συγκρατούν από την αδικία μέρα και νύχτα. […] Ποτέ δεν θάβρης να πιης νερό καθάριο, αν το μολύνης με βρωμερά αποχύματα και λάσπες. Συμβουλεύω τον λαό μου ούτε την αναρχία ούτε τη δεσποτεία ν’ ανέχεται και να μη βγάλη εντελώς τον φόβο από την πόλι∙ γιατί ποιος άνθρωπος μπορεί να είναι δίκαιος, αν δεν φοβάται τίποτα;».

Παρά την ευμενή για τον Ορέστη κατάθεση του Απόλλωνα και την φιλική προς τον κατηγορούμενο δημηγορία της Αθηνάς, ήταν ισάριθμες οι ψήφοι (αθωωτικές – καταδικαστικές). Ο Ορέστης αθωώθηκε με μια ψήφο διαφορά. Αυτήν της Αθηνάς, που μας συμβούλευσε ούτε την αναρχία ούτε τη δεσποτεία ν’ ανεχόμαστε και να μη βγάλουμε εντελώς τον φόβο από την πόλη. Να μην νιώθουν, δηλαδή, απρόσβλητοι από το Νόμο οι παραβάτες που έχουν ισχύ. Δεν το πράξαμε. Επιλέξαμε να μην το πράξουμε. Καταλύσαμε το ανθρώπινο δίκαιο, αδιαφορούμε για τη θεία Δικαιοσύνη και πλέον καταντήσαμε να ελπίζουμε στην αυτοδικία. Όλες τις επιλογές μας θα τις πληρώσουμε μία προς μία.

*Αισχύλου «Ευμενίδες». Μετάφραση-σημειώσεις, Βασ. Δημάρατου, στ. 614-621, σελ. 57, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα:1975

Γιατί εγκαταλείπουμε τους γονείς μας

2026-05-06T16:43:00.005+03:00

«Με άφησαν μόνο να πεθάνω. Τώρα που γέρασα το μόνο που θέλουν από μένα είναι η κληρονομιά».

Τούτη η φράση, που άλλοτε γίνεται βουβή σκέψη, στοιχειώνει τους ψυχρούς θαλάμους γηροκομείων και άλλων ιδρυμάτων, που «παρκάρονται» οι ηλικιωμένοι μέχρι την τελευτή τους. Παρόμοιες σκέψεις «σημαδεύουν» και τα διαμερίσματα, όπου έχουν εγκαταλειφθεί μητέρες, πατέρες, γιαγιάδες και παππούδες, με μοναδική τους συντροφιά την τηλεόραση και -συχνά- μια δεσποτική κυρία, που πληρώνεται για να «βοηθά» τον ηλικιωμένο πρόγονο. Επαναλαμβάνεται ακατάπαυστα τούτη η φράση. Με το στόμα και με τα μάτια. Με το νου και τη καρδιά. Αρκεί να βρεθεί άνθρωπος με ευαισθησία να την ακούσει και να νιώσει τον καημό μιας οντότητας σε σωματική αποδρομή και πνευματική αγωνία.

Η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια βαθιά ρωγμή στην αλυσίδα των γενεών. Οι γέροντες, οι φορείς της μνήμης, της εμπειρίας και του μόχθου που ύφαναν το νήμα της ζωής μας στα πρώτα βήματά μας, αφήνονται να αργοσβήνουν βυθισμένοι στο έλος της μοναξιάς. Από σεβαστές μορφές υποβιβάζονται σε ενοχλητικά υπολείμματα ενός μακρινού, «άχρηστου» παρελθόντος.

Αυτή η γενιά που γιορτάζει με επισημότητα τα γενέθλια των… σκύλων της, που μαζεύει με θρησκευτική ευλάβεια τα περιττώματά τους από τον δρόμο φορώντας γάντια, δείχνει μια πρωτοφανή αδυναμία να ασχοληθεί με εκείνους που την...

...γέννησαν, την ανέθρεψαν, ξενύχτησαν, μάτωσαν και στερήθηκαν για να υπάρξει, να μεγαλώσει, να προκόψει. «Σιγά μην κάτσω να ξεσκατίζω τον γέρο», άκουσα να λέει φωναχτά μια γνωστή σε συνδιάλεξή της στο κινητό, την ώρα που μάζευε τα κόπρανα του σκύλου της από το πεζοδρόμιο. Ακόμα κι η ίδια θα εντυπωσιαζόταν από την ειρωνεία του πράγματος, αν συνειδητοποιούσε τι έπραττε την ώρα που τα ξεστόμιζε αυτά τα άθλια λόγια.

Ψυχαναλυτικά, το φαινόμενο είναι ενδεικτικό μιας βαθιά ναρκισσιστικής, αμυντικής στάσης. Η νέα γενιά, αντιμέτωπη με την περατότητα που ενσαρκώνει ο γέροντας, προβάλλει πάνω του τον δικό της φόβο του θανάτου και της φθοράς. Ο γονέας γίνεται καθρέφτης της δικής μας παρακμής που έρχεται με βήμα αδυσώπητα σταθερό. Για να αποφύγει την αναγνώριση της κοινής μοίρας, το υποκείμενο επιλέγει την απόρριψη, την απόσταση, την εκχώρηση της φροντίδας σε τρίτους. Η οικιακή βοηθός γίνεται το ιδανικό «εργαλείο» απόσεισης ευθύνης. Πληρωμένο, αποστασιοποιημένο, χωρίς συγγενικό ή ψυχικό δεσμό, που επιτρέπει την ψευδαίσθηση ότι το πρόβλημα «λύνεται τεχνικά». Όταν όμως αυτή η βοηθός, συχνά κακοπληρωμένη, καταλήγει να κακοποιεί ή να υποτιμά τον ηλικιωμένο, αποκαλύπτεται η βαθύτερη αλήθεια: η έλλειψη αγάπης δεν μπορεί να υποκατασταθεί από προφορικά συμβόλαια και διαδικασίες. Δεν είναι λίγα, άλλωστε, τα περιστατικά όπου οι «βοηθοί» αισθανόμενες το επερχόμενο βιολογικό τέλος του ηλικιωμένου προσώπου, πακετάρουν όσα αντικείμενά του έχουν βάλει στο μάτι και αναχωρούν μαζί με αυτά λίγες ημέρες ή ώρες πριν το μοιραίο.

Κοινωνικά, η έμπρακτη αυτή αχαριστία διαβρώνει τον ιστό της κοινότητας. Η οικογένεια, ως ο πρωταρχικός τόπος όπου μαθαίνει κανείς να είναι πρόσωπο διαμέσου του άλλου, αποδομείται. Ο γέροντας δεν είναι πια ο συνδετικός κρίκος που μεταδίδει γνώση και ήθος ως ζων φορέας των εμπειριών του συλλογικού βίου μας. Γίνεται «βάρος» που πρέπει να διαχειριστεί κάποιος: το κράτος ή ο ιδιωτικός τομέας. Η πολιτική συνέπεια αυτής της κατάστασης είναι η μετατροπή του κοινωνικού κράτους σε μηχανισμό διαχείρισης αξιοπρεπών ανθρώπων, που αντιμετωπίζονται σαν «απόβλητα»: με γηροκομεία ως αποθήκες ανθρώπων, με προγράμματα… «ενεργού» γήρανσης που συγκαλύπτουν την ουσιαστική εγκατάλειψη.

Σε εθνικό επίπεδο, το πρόβλημα λαμβάνει τραγικές διαστάσεις. Ένα έθνος που δεν σέβεται τους πρεσβύτερούς του χάνει τη συνέχεια του εαυτού του. Χωρίς μνήμη, χωρίς τους ζώντες φορείς της ιστορικής εμπειρίας, το έθνος μετατρέπεται σε άθροισμα μονάδων που καταναλώνουν το παρόν χωρίς να οφείλουν τίποτα στο παρελθόν και χωρίς να δεσμεύονται για το μέλλον. Η δημογραφική κατάρρευση που βιώνουμε είναι πρωτίστως πνευματική. Όταν οι νέοι δεν βλέπουν αξία στο να γίνουν γέροντες μέσα σε μια κοινότητα που τους τιμά, τότε και η τεκνοποιία χάνει το νόημά της. Γιατί να φέρεις παιδιά σε έναν κόσμο όπου τα γηρατειά είναι κατάρα και καταδίκη σε απομόνωση;

Η έλλειψη σεβασμού προς την τρίτη ηλικία δηλοί μια βαθιά κοινωνική και πολιτισμική κρίση. Αποκαλύπτει την απώλεια του μέτρου από τους ανθρώπους: προτιμάμε την υποτακτικότητα του κατοικίδιου από την τραυματική αλλά αυθεντική συνάντηση με την φθορά, την υπηρεσία στον συνάνθρωπο και την ευγνωμοσύνη.

Για να υπάρξει ανάκαμψη, χρειάζεται μια ριζική αλλαγή τρόπου σκέψης. Να αναγνωρίσουμε ότι ο γέροντας δεν είναι «πελάτης» υπηρεσιών φροντίδας αλλά ένα πρόσωπο όπου τέμνονται το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας.

Για το τέλος, καλό είναι να δοθεί ως οδηγία προς ναυτιλομένους στον πολυκύμαντο ωκεανό του ανθρωπίνου βίου ένα απόσπασμα από τους Νόμους του Πλάτωνα, από το μνημειώδες έργο του «Νόμοι»* (717, a6 – d5): «Πρώτα λοιπόν, λέμε, ότι αν κάποιος απονέμει τιμές στους χθόνιους θεούς, μετά τους Ολύμπιους και τους θεούς που προστατεύουν την πόλη, δίνοντάς τους άρτιους, δεύτερους και αριστερούς (οιωνούς/προσφορές), θα πετύχαινε με τον πιο σωστό τρόπο τον στόχο της ευσέβειας. […] Μετά από αυτούς τους θεούς, ο συνετός άνθρωπος θα τελούσε λατρευτικές τιμές και προς τους δαίμονες, και έπειτα προς τους ήρωες. Μετά από αυτούς ακολουθούν τα ιδιαίτερα ιερά των πατροπαράδοτων θεών, όπως ορίζει ο νόμος, και στη συνέχεια οι τιμές προς τους γονείς όσο ζουν· καθώς είναι δίκαιο να αποδίδει κανείς όσα τους οφείλει, τα πρώτα και τα μεγαλύτερα χρέη, τα αρχαιότερα από όλα, και να θεωρεί ότι όλα όσα έχει και κατέχει ανήκουν σε εκείνους που τον γέννησαν και τον ανέθρεψαν, ώστε να τους τα προσφέρει για την εξυπηρέτησή τους με κάθε τρόπο: πρώτα από την περιουσία του, έπειτα από το σώμα του και τρίτον από την ψυχή του, ξεπληρώνοντας έτσι τα δάνεια φροντίδας και τους πόνους που υπέμειναν για χάρη του παλαιότερα, και ανταποδίδοντάς τα τώρα στα γεράματά τους, όταν έχουν μεγάλη ανάγκη. Σε όλη τη διάρκεια της ζωής του πρέπει κανείς να διατηρεί και να έχει προς τους γονείς του λόγο ευφημίας (καλό και σεβαστικό λόγο), ιδιαιτέρως· γιατί για ελαφρά και πεταχτά λόγια η τιμωρία είναι πολύ βαριά, αφού για όλα αυτά έχει οριστεί επιτηρητής η Νέμεση, αγγελιαφόρος της Δίκης»

*J. Burnet, Platonis opera, vol. 5, Oxford: Clarendon Press, 1907 (repr. 1967): St II.624a-969d.

Χριστὸς Ἀνέστη!

2026-04-12T11:16:00.003+03:00

Μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί του ‘21

2026-03-24T16:30:00.003+02:00

Η Εθνεγερσία του 1821 ήταν το θαύμα των θαυμάτων της πολυχιλιετούς Ιστορίας του τρισένδοξου έθνους μας. Άνοιξε δρόμο να ακολουθήσουμε.

Έχετε ποτέ φανταστεί πως έζησε ένας άνθρωπος που γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1453 στην Κωνσταντινούπολη και κόντρα σε όλες τις αντιξοότητες της μοίρας και την σκληρότητα των καιρών κατόρθωσε να παραμείνει σ’ ολόκληρο το βίο του Έλληνας συνειδητός και πιστός χριστιανός; Αυτή η βαριόμοιρη ζωή δεν ήταν του ενός αλλά εκατομμυρίων. Μυριάδες τα εκατομμύρια των συνειδητών Ελλήνων και πιστών χριστιανών που γεννήθηκαν και πέθαναν σε συνθήκες σκλαβιάς στον τρισβάρβαρο Τούρκο δυνάστη. Πολλές οι γενιές των υπόδουλων κι αναρίθμητα τα θύματα του αιμοσταγούς κατακτητή. Και σημειώθηκαν δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες, εξεγέρσεις, στάσεις κινήματα και επαναστάσεις των Ελλήνων, που επιδίωξαν να βοηθήσουν το έθνος μας να αποδράσει από τον οθωμανικό τάφο. Μόνο αν αναλογιστεί κάποιος τη σωρευμένη πίκρα, αγωνία, καταπίεση, απόγνωση και μαζί ελπίδα, αγωνιστικότητα και πίστη στον Χριστό και στο έθνος μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει 1821. Αν υποχρεώσει το νου του να ταξιδέψει στον χρόνο και στον τόπο και να προσπαθήσει να νιώσει τους Έλληνες των προηγουμένων αιώνων θα αποκτήσει τη δυνατότητα να

εκτιμήσει σωστά πόσο πολύτιμο είναι το αγαθό που μας προσέφεραν οι ημίθεοι της Εθνεγερσίας του 1821.

Πόσοι, άραγε, θυμούνται και μνημονεύουν την επαναστατική απόπειρα του 1479 – 1481 από τον Κροκόδειλο Κλαδά στη Μάνη, τον Θεόδωρο Μπούα στο Άργος, αλλά και από αντάρτικα σώματα στη Μακεδονία;. Πόσο λησμονημένη είναι η θυσία του μητροπολίτη Λάρισας Διονυσίου (που αποκλήθηκε Διονύσιος ο Φιλόσοφος) που οργάνωσε επανάσταση τον Σεπτέμβριο του 1611 εναντίον των Τούρκων στην ευρύτερη περιοχή της Θεσπρωτίας και των Ιωαννίνων; Οι Οθωμανοί, σύμφωνα με μια εκδοχή τον έγδαραν ζωντανό και το δέρμα του το γέμισαν με άχυρα και, φορώντας του τα αρχιερατικά άμφια, το περιέφεραν στους δρόμους των Ιωαννίνων. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή τον σταύρωσαν «και αντί στεφάνου στην κεφαλή του έκαμαν τρύπες στις οποίες τοποθέτησαν φτερά»*.

Πόσοι έχουν διαβάσει για την εξέγερση του 1705 στη Νάουσα με μπροστάρη τον αγωνιστή Ζήση Καραδήμο και τους δυο γιους του, Βασίλη και Δημήτρη; Ο πατέρας σκοτώθηκε στη μάχη και οι γιοι κρεμάστηκαν από τους Οθωμανούς. Οι παραπάνω αναφέρονται ενδεικτικά. Στοιχειώδης μνεία στο σύνολο των απελευθερωτικών κινημάτων πριν από το 1821 θα απαιτούσε δεκάδες φύλλα της «δημοκρατίας».

Οι ιστορίες των ανθρώπων που ξεσηκώθηκαν εναντίον της οθωμανικής πανώλης είναι συνταρακτικές, λες και βγήκαν από την καλπάζουσα φαντασία αλλοπαρμένου συγγραφέα. Ξεχωριστοί Έλληνες, πιστοί χριστιανοί, αγρότες και μητροπολίτες, πένητες και πλούσιοι, ναυτικοί και στρατιωτικοί, διάσημοι και άσημοι, έπεσαν στον καλό αγώνα για την Ελευθερία του Γένους μας.

Πολλές οι απόπειρες, μία η μεγάλη επιτυχία. Αυτή του 1821. Αξίζει να την γιορτάζουμε κάθε 25η Μαρτίου τούτη τη γιορτή (και πρώτα την 17η Μαρτίου, που σήκωσε τα όπλα η ηρωική Μάνη) αλλά μαζί της να τιμούμε κι εκείνες που δεν τελεσφόρησαν γιατί άνοιξαν τον δρόμο της μεγάλης δικαίωσης και εκπλήρωσης του πόθου αιώνων και των αγώνων που βρίσκονται μπροστά μας.

Γι’ αυτό, ας θυμηθούμε τον Κωστή Παλαμά, που προέτρεπε τους νέους στην αρχή του ελληνοϊταλικού πολέμου: «Αυτό το λόγο θα σας πω δεν έχω άλλο κανένα, Μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί του Εικοσιένα»!

*Από άρθρο του ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γεώργιου Πλουμίδη στα Νέα. Ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.tanea.gr/2000/08/17/greece/dionysios-o-filosofos-mitropolitis-larisis/

ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ: ENA ΜΑΥΡΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ

2026-03-23T22:29:00.004+02:00

Κάντε μία χάρη στὸν ἑαυτὸ σας γιὰ τὴν 25η Μαρτίου. Διαβάστε ΟΛΟΚΛΗΡΟ τὸν Ὕμνον Εἰς τὴν Ἐλευθερίαν. Ἡ θεόπνευστη ποιητικὴ χεὶρ ζωγράφισε τὶς ψυχὲς μας. Κι ἔβαλε χρῶμα πολύ, καὶ δὲν τσιγκουνεύτηκε τὶς μελανὲς ἀποχρώσεις. Ἀπὸ τὴν στροφὴ 33 μέχρι καὶ τὴν 138 εἶναι ἕνα μαῦρο ἀριστούργημα. Μία μεγαλειώδης ἔκρηξη μίσους καὶ ἱμέρου ἐκδικήσεως γιὰ τὸν ἐχθρό, μία ἀρὰ ὁλοκληρωτικοῦ ὀλέθρου γιὰ ὅ,τι μᾶς εἶχε εγκιβωτισμένους στὸν ὀθωμανικὸ τάφο. Ὁ Σολωμὸς στοὺς στίχους του ἐγκλώβισε τὶς φλόγες ποὺ κατάπιαν τοὺς Τούρκους στὴν Τριπολιτσὰ καὶ ἄνοιξε τὶς πύλες τοῦ Ἄδη γιὰ νὰ ρίξει μέσα τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Γένους. Διαβάστε τον μὲ πάθος καὶ συγκίνηση, ὅπως ἀξίζει στοὺς βαριόμοιρους προγόνους μας ποὺ ἔζησαν ἀχάριστες ζωὲς καὶ βασανίστηκαν ἀπὸ τὸ λίκνο μέχρι τὸν τύμβο γιὰ νὰ μᾶς χαρίσουν τὴν Ἐλευθερία ποὺ σήμερα αποκαμβάνουμε.

Μπορεῖτε νὰ τὸν ἀναγνώσετε ἐδῶ: https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=10&text_id=3384

Freude

2026-03-12T17:28:22.760+02:00

Μεγάλη μάστιγα ἡ ἀναξιοπρέπεια

2026-02-24T10:15:00.004+02:00

Ὑπάρχει ἕνα βαθιὰ ριζωμένο κοινωνικὸ καὶ πολιτικὸ φαινόμενο, μία σοβαρὴ νόσος, ποὺ ὑπονομεύει τὴν πρόοδο τῆς χώρας. Αὐτὸ ἐκδηλώνεται ὡς ραγιαδισμός, δουλοπρέπεια, κουλτούρα ὑποταγῆς στοὺς ἰσχυρούς. Καὶ ὡς ἰσχυροὶ νοοῦνται οἱ πολυεκατομμυριοῦχοι ἐπιχειρηματίες, οἱ πολιτικοὶ ἡγέτες, οἱ ξένες διασημότητες καὶ ἄλλοι ποὺ βρίσκουν τὸν δρόμο τοὺς μέχρι τὰ ἡμεδαπὰ ΜΜΕ. Αὐτὸ τὸ πρόβλημα δὲν περιορίζεται μόνο σὲ ἀτομικὲς συμπεριφορές, ἀλλὰ ἐκδηλώνεται καὶ ὡς συλλογικὴ παθογένεια, ὅπου ἡ ἀξιοπρέπεια θυσιάζεται στὸ βωμὸ τῆς ἐξουσίας ἤ τοῦ οἰκονομικοῦ ὀφέλους.

Θλιβερὸ παράδειγμα τῶν ἀνωτέρω ἡ πρόσφατη ὑπόθεση τῆς ἔκρηξης στὴ βιομηχανία Βιολάντα στὰ Τρίκαλα. Ὁ ἰδιοκτήτης τῆς βιομηχανίας, ἀντιμετωπίζοντας σοβαρότατες κατηγορίες γιὰ τὸν θάνατο πέντε γυναικῶν ἐργατριῶν λόγω σοβαρῶν ἐλλείψεων ἀσφαλείας (ὅπως διαβρωμένοι ἀγωγοὶ προπανίου καὶ ἀγνοημένες προειδοποιήσεις γιὰ ὀσμὴ ἀερίου) μπαινόβγαινε στὸν ἀνακριτὴ καταχειροκροτούμενος ἀπὸ πολῖτες, ἐκ τῶν ὁποίων ὁρισμένοι ἦταν ἐργαζόμενοι στὴ βιομηχανία του: «Εἴμαστε μαζὶ σου!» τοῦ φώναζαν ἄνθρωποι, ποὺ πιθανῶς παρευρέθηκαν στὶς κηδεῖες τῶν...

θυμάτων. Ἐπέλεξαν νὰ ὑμνήσουν τὸν ὑπεύθυνο γιὰ τὴν τραγωδία, ἐπιδεικνύοντας μία συμπεριφορὰ ποὺ προβληματίζει, οργίζει, ἀποκαρδιώνει τὶς οἰκογένειες τῶν θυμάτων. Ἐδῶ τίθεται κι ἕνα θέμα ἀμιγῶς πολιτικό. Πὼς μπορεῖ μία κοινωνία νὰ προχωρήσει ὅταν οἱ πολῖτες της ἀντὶ νὰ ἀπαιτοῦν λογοδοσία χειροκροτοῦν ἐκείνους ποὺ θέτουν σὲ κίνδυνο ζωές;

Παρόμοια σκηνικά, ποὺ θυμίζουν ἐποχὲς δεκαετίας τοῦ '60, ὅπως στὴν ταινία «Καλῶς Ἦλθε τὸ Δολάριο», βλέπουμε στὴν Ὕδρα. Το νησὶ μετατράπηκε σὲ κινηματογραφικὸ στούντιο γιὰ τὰ γυρίσματα ταινίας ποὺ θὰ συμμετέχει ὁ Μπρὰντ Πίτ. Τὰ ΜΜΕ συμπεριφέρονται λὲς καὶ ἐπισκέφθηκε τὸ νησὶ ὁ Κολοκοτρώνης καὶ ὁ δήμαρχος τῆς νήσου δήλωσε ἐνθουσιασμένος, βλέποντας ὅτι ἡ ἐπίσκεψη τοῦ Χολιγουντιανοὺ ἠθοποιοῦ προσθέτει «ἀξία» στὴν Ύδρα καὶ τὴν Ἑλλάδα! Το νησὶ γίνεται χῶρος ἐξυπηρέτησης ξένων συμφερόντων καὶ ἡ καθημερινότητα τῶν κατοίκων μπαίνει σὲ δεύτερη μοῖρα γιὰ λίγη λάμψη ἀπὸ Χόλιγουντ. Εἶναι ἡ ἴδια νοοτροπία ποὺ μετατρέπει τὴν Ἑλλάδα σὲ «ἐξωτικὸ σκηνικὸ» γιὰ πλούσιους, ἐνισχύοντας ἀνισότητες καὶ ὑπονομεύοντας τὴν ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια. Λὲς καὶ εἴμαστε τριτοκοσμικὴ ἀποικία καὶ ὀργανώνουμε μεγαλειώδεις ὑποδοχὲς γιὰ τοὺς ὑπάτους ἁρμοστές.

Στὸν πολιτικὸ χῶρο, ἡ ἀναξιοπρέπεια ἐκδηλώνεται μὲ τὰ γλοιώδη χειροφιλήματα κομματόσκυλων σὲ ἀρχηγοὺς κομμάτων. Σε προεκλογικὲς συγκεντρώσεις, βλέπουμε πολῖτες νὰ σκύβουν τὸ κεφάλι καὶ νὰ φιλοῦν χέρια πολιτικῶν, σὰν νὰ είναι… ἀρχιεπίσκοποι. Αὐτὴ ἡ πρακτική, κληρονομιὰ ὀθωμανικοῦ ραγιαδισμοῦ, ἐνισχύει τὴν πελατειακὴ σχέση. Ὁ πολίτης γίνεται δοῦλος τοῦ ἡγέτη, ἀνταλλάσσοντας τὴν ἀξιοπρέπειὰ του γιὰ ἕνα ρουσφετάκι. Ἔτσι δημιουργοῦνται καὶ συντηροῦνται τὰ διεφθαρμένα συστήματα, ποὺ δολοφονοῦν τὸ ἔθνος.

Ἡ Ἑλλάδα θὰ ξεφύγει ἀπὸ τὸν φαῦλο κύκλο τῆς παρακμῆς καὶ τῆς ὑστέρησης σὲ πολλοὺς τομεῖς ἂν στὴν κοινωνία ἡ ἀξιοπρέπεια καταλήξει νὰ θεωρεῖται ὁ κανόνας, ὄχι ἡ ἐξαίρεση.

Ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα δημοκρατία

Ἡ ὑπναγωγὸς σαγήνη τοῦ γελοίου

2026-02-23T08:10:00.003+02:00

«Κύκλωψ, τῆ, πίε οἶνον, ἐπεὶ φάγες ἀνδρόμεα κρέα, ὄφρ᾽ ἰδῇς, οἷόν τι ποτὸν τόδε νηῦς ἐκεκεύθει ἡμετέρη».

«Οἶνο πιὲς, Κύκλωπα ἀφοῦ ἀνθρώπου κρέας ἔφαγες, νὰ μάθης τὶ καλὸ ποτὸ στὴ νήα φυλαγόταν».

*Ὀμήρου Ὀδύσσεια, Ι, 347-348

Ἀρλεκῖνοι ντυμένοι μὲ πούπουλα, ἀξιοθρήνητες ὑπάρξεις, ποὺ σιούνται καὶ λυγιοῦνται σὰν μαοῦνες σὲ φουρτουνιασμένο λιμάνι, παρουσιάζονται σὰν τὴν τελευταία λέξη τῆς προόδου, τῆς Τέχνης, τῆς λογικῆς, τῆς κοινωνικῆς ἅμα τε καὶ πολιτικῆς παρέμβασης. Ἀπὸ κάτω οἱ μᾶζες ἀλαλάζουν ἐνθουσιασμένες γιὰ τὴν κατάντια τους. Διαταραγμένοι ντελάληδες τῆς ἠθικῆς πανώλης, ἀφιονισμένοι ἀπὸ τὸν «θρίαμβὸ» τους, μὲ βλέμμα γυάλινο κι ἐκστατικό, ρητορεύουν γιὰ τὸ δέον, τὸ πρέπον, τὸ σωστό. Κι ἡ φωνὴ τούς, ἀφόρητα στριγκή. Ὁ ἦχος της σὰν ἀπὸ ξεκούρδιστο βιολὶ στὰ χέρια ἄμουσου μεθυσμένου. Ἀπατεῶνες ἐπικαλοῦνται τὸ δίκαιο. Προδότες μιλοῦν γιὰ τὴν πατρίδα. Οἱ ὀκνηροὶ ἀναλύουν τὰ περὶ ἐργατικότητας κι οἱ δαιμονολάτρες τὰ περὶ εὐσέβειας, ἐγκράτειας κι ἁγιότητας.

Παραζαλισμένη κοινωνία. Σὰν νὰ ἔχει ξεμείνει ἀπὸ καύσιμα καταμεσῆς τοῦ ὠκεανοῦ κι ἡ πυξίδα «τρελάθηκε». Μαγνητίστηκε ἀπὸ κάτι ἀπροσδιόριστο καὶ κινεῖται γρήγορα, ἄτακτα, ἄσκοπα. Μία Ὀδύσσεια χωρὶς προορισμὸ καὶ χωρὶς Ὅμηρο.

Ἴσως νὰ βοηθοῦσε τὸν ἀγῶνα τοῦ ἐντοπισμοῦ τοῦ στίγματὸς μας στὸν χάρτη τῆς πραγματικότητας ἡ συνειδητοποίηση ὅτι ζοῦμε σ’ ἕνα κατοπτρικὸ εἴδωλο τοῦ ὁμηρικοῦ κόσμου. Ἡ ἀντιστροφὴ τῶν ἀξιῶν καὶ ἡ ἀλλαγὴ τῶν προσήμων στὴν ἐξίσωση τοῦ βίου μας, συνθέτουν ἕνα ἄδοξο ἔπος, στὸ ὁποῖο πρωταγωνιστοῦμε. Ἡ ὑπόδειξη, ἀπὸ τὴν ἐμφανῆ καὶ ἀφανῆ ἐξουσία, τῶν ἀρεστῶν σὲ ἐκείνη «προτύπων», τὰ ὁποία ὀφείλουν νὰ καταναλώσουν καὶ νὰ μεταβολίσουν οἱ μᾶζες παραπέμπουν σὲ μία βλάσφημη παραλλαγὴ τῆς ἱστορίας μὲ τὸν Κύκλωπα Πολύφημο καὶ τὸν Ὀδυσσέα.

Ὁ Κύκλωπας Πολύφημος, γιὸς τοῦ Ποσειδῶνα καὶ τῆς νύμφης Θόωσας, ἀντιμετωπίζει τὸν Ὀδυσσέα καὶ τοὺς συντρόφους του σὰν γεῦμα. Τοὺς ἔτρωγε ἕναν-ἕναν. Ὁ Ὀδυσσεὺς σχεδίασε νὰ τὸν ἀποκοιμίσει, κερνώντας τὸν οἶνο γλυκόπιοτο. Ύστερα νὰ τὸν τυφλώσει καρφώνοντὰς του στὸ μάτι ἕνα πυρωμένο παλούκι. Κι ἔτσι ἔγινε. Διαβάζουμε στὸ ὁμηρικὸ κείμενο, στοὺς στίχους 360-374 τῆς ραψωδίας «ι»:

«Ἐγὼ τοῦ’ φερα οἶνο σπινθηροβόλο. Τρεῖς φορὲς του’δωκα καὶ τρεῖς ὁ ἄφρονας τὸ ἤπιε. Κι ὅταν ὁ οἶνος ἔφθασε στοῦ Κύκλωπα τὶς φρένες, τότε τοῦ μίλησα ἐγὼ κι εἶπα λόγια μειλίχια: ‘Κύκλωπα, τὸ εξακουστὸ μοῦ ὄνομα σὺ ρωττᾶς; Θὰ σοῦ τὸ εἰπῶ, μὰ δῶσε μοῦ τὸ δῶρο ποῦ ὑποσχέθηκες. Το ὄνομὰ μου εἶναι Κανείς. Κανένα μὲ φωνάζουν ἡ μάνα κι ὁ πατέρας μου κι οἱ σύντροφοὶ μοῦ ὅλοι’.

Ἔτσι εἶπα, καὶ μοῦ ἀπάντησε μὲ ἄσπλαχνη καρδιὰ:‘Απ’ τοὺς συντρόφους τελευταῖο ἐγὼ θὰ φάγω τὸν Κανένα, τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς φάγω πρίν, κι αὐτὸ εἶναι τὸ δῶρο σου’.

Εἶπε, κι ἔπεσε ὕπτιος γέρνοντας καὶ κατόπιν ἔγειρε τὸν παχὺ αὐχένα τοῦ στὰ πλάγια, καὶ ὕπνος τὸν πῆρε καὶ τὸν δάμασε. Κι ἀπὸ τὸν φάρυγγα ἔβγαινε οἶνος καὶ κρέας ἀνθρώπινο. Κι οινοβαρὺς ρευόταν».

Στην δικὴ μας, πικρὴ ἱστορία, οἱ ρόλοι ἀλλαγμένοι ἀλλὰ τὰ ὑλικὰ τοῦ μύθου ἴδια. Κύκλωπας Πολύφημος εἴμαστε ἐμεῖς, τὸ κοινωνικὸ σῶμα μὲ τὸ περιορισμένο ὀπτικὸ πεδίο. Παιδιὰ Θεοῦ μὲν ἀλλὰ ἀποκομμένα, ἀποξενωμένα ἀπὸ Ἐκεῖνον. Βρισκόμαστε κλεισμένοι καὶ απανθρωπισμένοι στὸ...

ἀνήλιαγο σπήλαιο μίας εἰκονικῆς πραγματικότητας. Στο ρόλο τοῦ Ὀδυσσέα ἡ ἐξουσιαστικὴ ὑπερδομή. Ἀκόμα κι αὐτὸ τὸ στενὸ ὀπτικὸ πεδίο ποὺ μᾶς ἔχει ἀπομείνει ἐνοχλεῖ τὴν ἐξουσία καὶ θέλει νὰ τὸ μηδενίσει, νὰ τὸ ἀκυρώσει, νὰ τυφλώσει τὸν μοναδικὸ ὀφθαλμὸ μας. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ἀρχίζει νὰ παίζει τὸν ρόλο του ὁ ἑκάστοτε Κανένας. Τότε ἀρχίζουν τα… κεράσματα.

Αὐτὸ ποὺ μᾶς κερνᾶ ὁ δόλιος, πολυμήχανος Ὀδυσσεὺς τῆς ἐξουσίας εἶναι παραπλανητικὲς ἐντυπώσεις (ἰδοῦ ἡ ἀντιστοιχία μὲ τὰ ἀνθρώπινα κρέατα καὶ τὸν υπνωγωγὸ οἶνο τοῦ αὐθεντικοῦ ἔπους). Θέλει νὰ μᾶς κοιμίσει ἡ ἐξουσία καὶ μᾶς μεθᾶ μὲ ἄρτους καὶ θεάματα. Ἐμφανίζει τὸν Κανένα γιὰ νὰ ἐνθουσιάσει κάθε ἕναν. Θίασοι ποικιλιῶν παρελαύνουν ἀπὸ τηλεοπτικοὺς δέκτες καὶ ὀθόνες φορητῶν τηλεφώνων καὶ ὑπολογιστῶν. Ἀπὸ ἐκεῖ ρέουν ποταμηδὸν τὰ λύματα τῆς ἠθικῆς σήψεως, ποὺ τὰ καταναλώνουμε ὅπως ὁ Πολύφημος τὶς σάρκες τῶν ἀνθρώπων καὶ τὸ κρασὶ τοῦ Ὀδυσσέα. Παραδομένοι στὸν ἀδιατάρακτο ὕπνο ὅπου μᾶς ἔριξε ἡ πλανεύτρα προπαγάνδα, ἑτοιμαζόμαστε νὰ δεχτοῦμε τὸ τελειωτικὸ χτύπημα.

Κι ἕνα ἐπιπλέον κακὸ αὐτοῦ τοῦ τέλους εἶναι ὅτι οὐδεὶς Ὅμηρος θὰ ὑπάρξει στὸν καιρὸ μας γιὰ νὰ ἀπαθανατίσει ἔμμετρα ἤ μὲ πεζὸ λόγο τὶς ἄχαρες περιπέτειὲς μας.

*Ὀμήρου Ὀδύσσεια, ἔμμετρη μετάφραση μὲ διατήρηση τῶν περισσοτέρων ὁμηρικῶν λέξεων, Κώστας Δούκας, ἐκδόσεις Αιγηΐς, Πειραιᾶς:2017, σελ. 313

Η μόνη σοβαρή απάντηση στην παρωδία της Οδύσσειας

2026-02-20T20:04:00.009+02:00

Σύμφωνα με φημολογία, που δεν έχει διαψευσθεί από την παραγωγή, η Λουπίτα Νιόνγκο θα υποδυθεί την… ωραία Ελένη σε χολιγουντιανή εκδοχή της Οδύσσειας.

«Αντί να καταριέσαι το σκοτάδι άναψε ένα κερί».

Ρητό αγνώστου «πατρός».

Πολλά τα διδάγματα από την ειδησεογραφία ότι πιθανότατα η ωραία Ελένη θα ενσαρκωθεί σε μεγάλη κινηματογραφική παραγωγή από αφροαμερικανίδα ηθοποιό (όχι ιδιαίτερου κάλλους). Ένα απ’ αυτά είναι ότι οι σύγχρονοι εκπρόσωποι της «ελίτ» μεταχειρίζονται τα ελληνικά θεμέλια του δυτικού πολιτισμού, αναπλαισιώνοντάς τα σύμφωνα με το δικό τους νοσηρό ορθοπολιτικό «λεξιλόγιο». Ο Όμηρος μπορεί να έγραφε τα δικά του αλλά οι εταιρείες παραγωγής και η ιδιοκτησία των κινηματογραφικών στούντιο έχουν τα σχέδιά τους. Η Ελένη ούτε όμορφη πρέπει να είναι ούτε ξανθιά ούτε καν λευκή. Η «Ιστορία» που μαθαίνουν, έστω και μέσω του κινηματογραφικού πανιού, οι υπνωτισμένοι δεσμώτες της σύγχρονης δυστοπίας, πρέπει να ταιριάζει με τα σχέδια των αρχιτεκτόνων της νέας παγκόσμιας τάξης, ακόμα κι όταν τα γεγονότα, οι αφηγήσεις, οι πρωτογενείς πηγές και τα αρχαιολογικά τεκμήρια δεν συμφωνούν μαζί της.

Η ελληνική μυθολογία, όμως, είναι πυλώνας πάνω στον οποίο στηρίζεται ο πολιτισμός, οι παραδόσεις, η ίδια η ψυχή μας. Συγκροτήθηκε ως οργανικό σώμα νοημάτων, στο οποίο η μορφή, το κάλλος, και η καταγωγή συνδέονται άρρηκτα.

Η Ελένη φέρει μαζί της την ελληνική κοσμοαντίληψη για την ομορφιά, τον έρωτα, τον πόλεμο, τη θεία βούληση, την ανθρώπινη ευθύνη. Η Ελένη πρέπει να είναι όμορφη. Δεν επιτρέπεται να μην είναι. Το κάλλος της υπήρξε κίνητρο πολέμου, γενεσιουργός δύναμη συλλογικής πράξης, μέτρο ανθρώπινης...

υπέρβασης και αίτιο ολέθρου. Με την αμερικανική κινηματογραφική παραχάραξη της Οδύσσειας αυτή η μορφή αποσπάται από το πολιτισμικό της πλαίσιο και επανεγγράφεται ως αφηρημένο σύμβολο κοινωνικών διεκδικήσεων του παρόντος. Τοιουτοτρόπως χάνει και το νόημά της.

Ο Βρετανός σκηνοθέτης της παρωδίας της Οδύσσειας δεν προβληματίζεται για την οδό καλλιτεχνικής έκφρασης που ακολουθεί. Έχει την σαφέστατη πρόθεση να γίνει αρεστός στους χρηματοδότες του. Όλα τα άλλα τα ακούει βερεσέ. Το πρόβλημα για την κοινωνία, όμως εντοπίζεται στη μονομέρεια με την οποία η παγκόσμια βιομηχανία θεάματος προσπαθεί να συνθλίψει τους ελληνικούς αρμούς του πολιτισμού μέσα σε ένα ενιαίο ιδεολογικοποιημένο σχήμα, απεμπλουτίζοντάς τους από το νόημα που δίνει η ιστορική τους ιδιαιτερότητα.

Η δυσφορία του κοινού προκύπτει από την αίσθηση ότι ένα συλλογικό πολιτισμικό κεφάλαιο και μάλιστα της τεράστιας αξίας που έχει ο Ελληνισμός, χρησιμοποιείται χωρίς σεβασμό προς τη μορφολογία και την μνήμη του. Το βασικό θέμα, ωστόσο, δεν είναι η καταγγελία της ξένης παραγωγής. Η συζήτηση οφείλει να στραφεί προς τα… ενδότερα, εκεί όπου ο ανθελληνισμός, η αδράνεια, η νωθρότητα, τα ευήκοα ώτα στους ξένους και η ενοχή για την ταυτότητά μας εκδηλώνονται με τρόπο κραυγαλέο.

Πόσες κινηματογραφικές ταινίες με θέματα από την ελληνική ιστορία και τους μυθολογικούς ηρωικούς κύκλους έχει στηρίξει έμπρακτα το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου; Πόσες παραγωγές συγκροτήθηκαν με σοβαρότητα, αισθητική αρτιότητα και διεθνή προοπτική; Η απάντηση είναι αρνητική και μας αποκαλύπτει ότι το κόστος της λειτουργίας του θεσμού του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου (ΕΚΚ) δεν αντιστοιχεί στην πολιτισμική του συνεισφορά. Αν έκλεινε… εχθές, θα έλειπε μόνο από τους σκηνοθέτες που επιδοτεί. Η κοινωνία θα διάβαζε αδιάφορα την είδηση για το κλείσιμό του.

Και το υπουργείο Πολιτισμού αρκείται σε ρόλο διακοσμητικό. Οι πολιτικές του εξαντλούνται σε διαχειριστικές πρακτικές και επικοινωνιακές χειρονομίες. Η ενθάρρυνση τολμηρών πρωτοβουλιών, η στήριξη δημιουργών που επιθυμούν να καταπιαστούν με την ιστορική και μυθολογική θεματολογία, η συγκρότηση μακρόπνοης στρατηγικής για τον Ελληνικό πολιτισμό δεν υπηρετούνται απ’ αυτό το υπουργείο… πολυτελείας. Θα ήταν ακριβές και δικαιολογημένο να ισχυριστεί κάποιος ότι είναι από αχρείαστο έως επιβλαβές για τον ελληνικό πολιτισμό.

Στον ηλιόλουστο, δοξασμένο και πικρό τόπο μας υπάρχει ακόμα ένα πρόβλημα: Η ελληνόφωνη μεγαλοαστική τάξη. Ανασφαλής και ξενομανής, προσλαμβάνει τον πολιτισμό ως καταναλωτικό προϊόν και φολκλόρ για το οποίο «τρελαίνονται» οι ξένοι επιχειρηματίες, οι διασημότητες και οι πρεσβευτές των ισχυρών χωρών. Η σχέση των πλουσίων με την παράδοση παραμένει επιφανειακή και συχνά κωμική. Η μίμηση «διεθνών» προτύπων θεωρείται από εκείνους δείγμα προόδου. Η ενασχόληση με το εγχώριο πολιτισμικό απόθεμα εκλαμβάνεται συχνά ως ένδειξη επαρχιωτισμού. Οι εθισμοί της οικονομικής ολιγαρχίας, ψυχολογικοί και άλλοι, ενισχύουν αυτή την απομάκρυνση από κάθε έκφανση της εθνικής ταυτότητας.

Υπάρχουν όμως σκηνοθέτες που θα μπορούσαν να αναμετρηθούν δημιουργικά με την ελληνική ιστορική και μυθολογική ύλη; Όχι. Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως ο Γιάννης Σμαραγδής, αποφεύγουν θέματα που τους «βρομούν» έθνος και Χριστό. Συμπεριφέρονται λες και η συγκεκριμένη θεματολογία τους προκαλεί αλλεργία. Η πρόκληση της ανάδειξης της ελληνικής παράδοσης απαιτεί πνευματικό θάρρος και αισθητική καλλιέργεια – χαρίσματα που βρίσκονται σε έλλειψη εδώ και δεκαετίες στον ημεδαπό κινηματογραφικό ερημότοπο.

Η ΕΡΤ και οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί επενδύουν συστηματικά σε προϊόντα εύκολης κατανάλωσης. Ριάλιτι, υποκουλτούρα και ατέρμονες συζητήσεις χαμηλής στάθμης καταλαμβάνουν τον δημόσιο χρόνο. Η δυνατότητα καλλιέργειας συλλογικής μνήμης και πολιτισμικής αυτοσυνειδησίας παραμένει αναξιοποίητη.

Η ορθή αντίδραση απέναντι σε τέτοιες κινηματογραφικές επιλογές δεν βρίσκεται στην οργή ούτε στην αυτάρεσκη καταγγελία. Βρίσκεται στη δημιουργία. Στην ανάληψη ευθύνης. Στο άναμμα μιας φλόγας που θα μεταδοθεί. Όσο παραμένουμε αδρανεί απέναντι στη δική μας πολιτισμική κληρονομιά, άλλοι θα συνεχίσουν να τη διαχειρίζονται σύμφωνα με τα δικά τους παρακμιακά αφηγήματα.

Και το σημαντικότερο για το τέλος: Αλήθεια, πόσοι από εμάς έχουμε διαβάσει τα ομηρικά έπη πριν πάμε στις κινηματογραφικές αίθουσες για να δούμε τις εμετικές παραλλάξεις τους από αλλοδαπούς «δημιουργούς»;

Pink Floyd - High Hopes

2026-01-29T22:31:15.016+02:00

Ο Θουκυδίδης δίνει προβάδισμα στην Κίνα

2026-01-13T07:38:00.004+02:00

«Τὴν μὲν γὰρ ἀληθεστάτην πρόφασιν, ἀφανεστάτην δὲ λόγῳ, τοὺς Ἀθηναίους ἡγοῦμαι μεγάλους γιγνομένους καὶ φόβον παρέχοντας τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀναγκάσαι ἐς τὸ πολεμεῖν».

Θουκυδίδου «Ἱστορίαι» (1.23.6)

Ο ακαδημαϊκός, συγγραφέας, διπλωμάτης και πολιτικός Άγγελος Βλάχος (1915 − 2003), που έχει μεταφέρει με υποδειγματικό τρόπο το κείμενο του Θουκυδίδη στη νέα ελληνική, αποδίδει* το εναρκτήριο απόσπασμα ως εξής: «Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν».

Η ερμηνεία της βαθυτέρας και αφανούς αιτίας του ξεσπάσματος του Πελοποννησιακού πολέμου από τον Θουκυδίδη, έχει, κατά κάποιον παράδοξο τρόπο, «στοιχειώσει» τα συστήματα σκέψης μικρών και μεγάλων δυνάμεων, συμμαχιών και συνασπισμών χωρών εδώ και αιώνες – αν όχι χιλιετίες. Όσοι διαχειρίζονται πολιτικούς, οικονομικούς, πολιτισμικούς και κυρίως στρατιωτικούς πόρους, βασιζόμενοι στην θουκυδίδεια ερμηνεία της -μοιραίας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο- σύρραξης Αθηναίων και Σπαρτιατών, έχουν μία προτεραιότητα: να υπολογίσουν ποιοι εκ των ανταγωνιστικών προς αυτούς δυνάμεων πλησιάζουν να ξεπεράσουν το σημείο ισχύος, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει επιστροφή και δεν μπορεί να υπάρξει επιλογή πέραν της υποταγής ή μιας ατελέσφορης σύγκρουσης.

Θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, ότι ο Θουκυδίδης -και ειδικά η αντίληψη που διέπει το συγκεκριμένο χωρίο από το έργο του- είναι ο βασικός… σύμβουλος στρατηγικής στα περισσότερα στρατιωτικά επιτελεία του κόσμου. Ουδείς επιθυμεί ο εχθρός του να καταστεί μη αντιμετωπίσιμος. Γι’ αυτό αισθάνεται την ιστορική υποχρέωση ν’ ανοίξει πρώτος τον...

...θανάσιμο χορό του πολέμου. Να χτυπήσει πρώτος, έστω στο «παρά πέντε», για να διατηρήσει ελπίδες επικράτησης.

Τούτη η περί επιβίωσης κι ανταγωνισμού σύλληψη, που κατέληξε να ορίζει το παίγνιο του ανταγωνισμού των περιφερειακών δυνάμεων και των υπερδυνάμεων, ενδυναμώθηκε περαιτέρω με την απήχηση που είχε το βιβλίο του Graham Allison με τίτλο “Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?”**. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πόσο καλός και ελεήμων εργοδότης αποδείχθηκε ότι είναι ο Θουκυδίδης, ο οποίος με το έργο του δημιούργησε έναν σημαντικό κλάδο στην βιομηχανία παραγωγής… σκέψης. Με την ανάλυση, εκλαΐκευση και -συχνά παραχάραξη του πνεύματος- των έργων του βιοπορίζονται εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στον κόσμο. Άλλοι είναι απλοί ανεμοπώλες κι άλλοι μπορεί ν’ αποδειχθούν χρήσιμοι σ’ εκείνους που τους πληρώνουν.

Ωστόσο, η χρήση του επίμαχου χωρίου για την εκτίμηση της πορείας των σχέσεων ΗΠΑ και Κίνας είναι αναμφίβολα παραπλανητική. Ο λόγος της παραπλάνησης είναι η αποσπασματική παρουσίασή του. Αποτελεί ασυγχώρητο σφάλμα η εξέταση των αιτιών μιας σύρραξης δίχως να συνυπολογίζεται η ιεράρχηση των συνεπειών των διαφορετικών τύπων πολέμων. Ο Θουκυδίδης, που μας εξιστορεί τον σημαντικότερο μέχρι την εποχή του εμφύλιο πόλεμο των Ελλήνων, καθιστά σαφές ότι μια εσωτερική σύγκρουση, όπως εκείνη των Αθηναίων με τους Σπαρτιάτες είναι πολύ πιο επώδυνη για το έθνος. Πριν μιλήσει για τα αίτια του Πελοποννησιακού, αναφέρει (στο [1.23.1]):

«Απ᾽ όλα τα προηγούμενα πολεμικά γεγονότα, το μεγαλύτερο ήταν ο Περσικός πόλεμος, ο οποίος τερματίστηκε με δυο ναυμαχίες και δύο μάχες, ενώ ο σημερινός πόλεμος κράτησε παρά πολλά χρόνια και προκάλεσε τόσες συμφορές στην Ελλάδα, όσες δεν είχε ποτέ πάθει σε ανάλογο χρονικό διάστημα. Ποτέ άλλοτε δεν κυριεύτηκαν και δεν καταστράφηκαν τόσες πολιτείες είτε από βαρβάρους είτε από Έλληνες που πολεμούσαν μεταξύ τους. Σε πολλές, μάλιστα, πολιτείες, αφού καταστράφηκαν, εγκαταστάθηκε καινούργιος πληθυσμός. Ποτέ άλλοτε δεν έγιναν τόσες εξορίες και δεν σκοτώθηκαν τόσοι άνθρωποι, είτε στον πόλεμο είτε σ᾽ εμφυλίους σπαραγμούς».

Εδώ, κάθε αντικειμενικά σκεπτόμενος αναλυτής οφείλει να υποβάλει στον εαυτό του μερικά ερωτήματα που αφορούν τις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας: Ποια χώρα ταλανίζεται περισσότερο από εσωτερικές έριδες και διχασμό; Σε ποια εκ των δύο χωρών περίπου το ήμισυ του πληθυσμού εκδηλώνει ανοιχτή εχθρότητα για τις αντιλήψεις και τον τρόπο ζωής του άλλου μισού; Σε ποια χώρα θεωρείται πρόοδος η αντιστροφή των αξιών και εξελίσσονται συζητήσεις σχετικά με τον αριθμό των… φύλων;

Και η σημαντικότερη ερώτηση όλων: Που είναι πιθανότερο να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος; Στις ΗΠΑ ή στην Κίνα;

Ο Θουκυδίδης δεν ζει για να μας πει την άποψή του. Ωστόσο, αν «ζυγίσουμε» τα πράγματα με βάση την Ιστορία που έγραψε, θα διαπιστώσουμε ότι η Κίνα έχει σημαντικό προβάδισμα στον αγώνα δρόμου αλλά και τη μάχη κόντρα στον χρόνο (που είναι η κρισιμότερη όλων) σε σχέση με τις ΗΠΑ.

* Θουκυδίδου, «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου». Αθήνα: 2008, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της “Εστίας” Ι.Δ. Κολλάρου & Σιας.

** Graham Allison “Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?”, Βοστώνη:2017, εκδόσεις Houghton Mifflin Harcourt

Τι αφήνουμε πίσω μας

2026-01-12T13:57:00.008+02:00

Από την αυγή του πολιτισμού μας κυριαρχεί η ιδέα ότι τα ανθρώπινα ίχνη που αντέχουν στον χρόνο είναι αντικείμενα. Μέγα λάθος.

Πριν από λίγες ημέρες προκλήθηκε μια από τις πολλές μικρές αναταραχές στην σκοτεινή και σταθερά ρυπαρή επιφάνεια του ημεδαπού μιντιακού έλους. Κυκλοφόρησε γαρ η είδηση ότι πωλούνται στο διαδίκτυο κάποια από τα βραβεία που είχε λάβει κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του ο εξαιρετικός ηθοποιός Γιάννης Βόγλης. Εκείνος που τα πωλεί τα είχε βρει στα σκουπίδια, δίπλα σ’ έναν κάδο ανακύκλωσης, τα μάζεψε και σκέφτηκε να τους δώσει «ξανά ζωή», όπως δήλωσε.

Πολλοί, που μάλλον δεν έχουν να κάνουν και πολλά σημαντικά πράγματα στη ζωή τους και ασχολούνται με αλλότριες υποθέσεις, άρχισαν να πετροβολούν την οικογένεια ότι «πέταξε την πατρική κληρονομιά στα σκουπίδια», «αδιαφορεί για τα επιτεύγματα του μεγάλου ηθοποιού» και άλλα ηχηρά παρόμοια. Δεν είναι πρωτότυπη αυτή η αντίδραση. Από την αυγή του πολιτισμού μας κυριαρχεί η ιδέα ότι τα ανθρώπινα ίχνη που αντέχουν στον χρόνο είναι αντικείμενα. Μέγα λάθος. Τα ψυχικά, συναισθηματικά και δημιουργικά ίχνη μένουν για κάποιον καιρό. Οι αναμνήσεις. Τα αντικείμενα μπορούν να λειτουργήσουν σαν σημεία εκκίνησης της διαδικασίας της ανάμνησης αλλά δεν είναι το παν. Γενικά, δεν χρειάζονται. Όλα τα υλικά ίχνη μας θα χαθούν κάποτε διότι θα πεθάνουμε. Όλοι. Αναπόφευκτα, οι τάφοι μας θα χορταριάσουν, θα ρημάξουν, οι φωτογραφίες, θα ξεθωριάσουν, τα...

...αντικείμενά μας θα καταλήξουν στις χωματερές, τα βιβλία και οι δίσκοι μας στο Μοναστηράκι ή στην ανακύκλωση, τα όποια αντικείμενα αξίας και τα κοσμήματα στις ανθρώπινες κατσαρίδες τους τοκογλύφους και τους γερολαδάδες του κόσμου τούτου. Τα κάδρα με τις φωτογραφίες μας θα πεταχτούν στα σκουπίδια, μαζί με τα ρούχα μας. Κι η πρώτη γενιά μετά από εμάς αν μας θυμάται, θα παρέλθει. Τότε θα έρθει η επόμενη, η μεθεπόμενη, κάποια μελλοντική και θα μας λησμονήσει. Οριστικά. Αυτή είναι η μοίρα όχι μόνο των ανθρώπων αλλά συμπάσης της ύλης. Κι ο ήλιος μας κάποτε θα εξαντλήσει το υδρογόνο στον πυρήνα του, θα διογκωθεί και η Γη θα εξαϋλωθεί μέσα στο πυρ ενός κόκκινου γίγαντα, που κάποτε μας έδινε ζωή.

Ωραία λοιπόν τα αντικειμενάκια για να τα βλέπουμε, να τα χρησιμοποιούμε, να χαιρόμαστε με δαύτα αλλά δεν είναι δα τίποτα σπουδαίο. Ξέρουμε άραγε σήμερα που βρίσκεται ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του διασημοτέρου θνητού της Ιστορίας; Όχι. Αυτό τα λέει όλα. Από τον Αλέξανδρο δεν έμειναν τα κτερίσματα του τάφου αλλά η ανάμνησή του. Από τους περισσοτέρους εξ ημών δεν θα μείνει ούτε η ανάμνηση. Θα χαθούμε σαν δάκρυα στην βροχή*.

Κι από τον Βόγλη θα μείνει η ανάμνηση των ρόλων στο θέατρο, την τηλεόραση και το σινεμά, τους οποίους ερμήνευε υποδειγματικά.

*Ατάκα από το φινάλε της κινηματογραφικής ταινίας Blade Runner, τη μουσική της οποίας έγραψε ο Βαγγέλης Παπαθανασίου.

Υπάρχει ζωή πριν τον θάνατο;

2026-01-10T10:29:00.003+02:00

Είναι τραγικά ειρωνικό να εορτάζεται η αλλαγή του χρόνου. Η θριαμβική ιαχή «πάει ο παλιός ο χρόνος» αποτελεί παράδοξο, έμμεσο αυτοσαρκασμό. Ειρωνευόμαστε τον ηττημένο ενιαυτό παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι ο χαμένος ήτο ελεήμων. Δεν μάς θέρισε σαν στάχυα. Μας επέτρεψε να δούμε τον θριαμβευτή νεοεισερχόμενο, που κι αυτός θα ηττηθεί σε 365 ή 366 (όποτε το έτος είναι δίσεκτο) εικοσιτετράωρα. Επιλέγουμε να λησμονούμε ότι κάθε παλιός χρόνος φέρει στους ώμους του και σεβαστό ποσοστό των… παλιών ανθρώπων, που αφανίζονται σε κάποιο από τα επόμενα νέα έτη, που θα έρθουν έχοντας ως αποστολή να μας διαγράψουν από τους καταλόγους των ζώντων. Η διαγραφή μας από τους ζώντες θα μηδενίσει, ευτυχώς, τις υποχρεώσεις μας στον μοχθηρό, μισάνθρωπο δαίμονα, που αποκαλούμε κράτος. Δυστυχώς θα μηδενίσει και τις...

...ανεκπλήρωτες υποχρεώσεις μας προς τα αγαπημένα μας πρόσωπα και προς τους εαυτούς μας.

Κάθε παλιός χρόνος, κατά μέσο όρο και γενική παραδοχή είναι σπλαχνικότερος από κάποιον επόμενο. Το γεγονός ότι επιβιώσαμε για να τον δούμε να φεύγει συνηγορεί υπέρ του. Επιπλέον, η διαδικασία των γηρατειών και η άφευκτος αλχημική διαδικασία της φθοράς μαρτυρούν πολλά για τον στυγνό χαρακτήρα του μέλλοντος, που έρχεται για να μας καταπιεί και να στείλει τις υπάρξεις μας στο μεγάλο άγνωστο. Εμφανιζόμαστε και εξαφανιζόμαστε από την επιφάνεια του πλανήτη χωρίς, πολλές φορές, να αντιληφθούμε τι ήρθαμε να κάνουμε εδώ, τι είναι εκείνο που βρίσκεται κρυμμένο κάτω από αχανείς στιβάδες άγνοιας και μας προκαλεί ευτυχία, γαλήνη, οδύνη ή ακόμα και εκστατική διάθεση.

Όποιος ανατρέξει στις εύκολα προσβάσιμες εμπειρίες του, οι οποίες άλλοτε είναι πρόσφατες κι άλλοτε εποχών μακρινών, θα διαπιστώσει ότι δεν είναι λίγες οι φορές που αιφνιδιάστηκε με τις αντιδράσεις του και την ένταση που του προκάλεσαν (φαινομενικά) ήσσονος σημασίας περιστατικά. Δεν συμβαίνει σε έναν ή σε πολλούς αυτό. Όλοι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο έχουν γίνει κοινωνοί τέτοιων καταστάσεων.

Κάποιος, κατά τα φαινόμενα πράος άνθρωπος, έφτασε στα πρόθυρα εγκληματικής ενέργειας για μια θέση παρκαρίσματος. Άλλη αποφάσισε να νυμφευτεί, όταν διαπίστωσε ότι ο εκλεκτός της καρδιάς της κόβει τα μαλλιά του μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο, ντύνεται καλά κι όποτε φοράει γιλέκο έχει στο δεξί τσεπάκι του ρολόι τσέπης! Κι ένας άλλος παραιτήθηκε από την προσοδοφόρο, σταθερή εργασία του και προτίμησε να περάσει μέγα διάστημα οικονομικών περιπετειών και αβεβαιότητας επειδή στον όροφο του γραφείου του είχε τεθεί εκτός λειτουργίας ο ψύκτης του νερού και η επιχείρηση δεν… ενδιαφερόταν να επισκευαστεί ή να αλλαχτεί.

Στα παραπάνω παράδοξα και αληθινά (σύμφωνα με τις αφηγήσεις των συνομιλητών μου) περιστατικά οι πρωταγωνιστές εξομολογήθηκαν σε φίλους και οικεία σε αυτούς πρόσωπα ότι αιφνιδιάστηκαν με τους ίδιους τους εαυτούς τους. Δεν μπορούσαν καν να υποπτευθούν ότι θα «υπεραντιδρούσαν». Άπαντες κατάλαβαν ότι δεν ήταν το γεγονός αυτό καθαυτό που τους ώθησε να λειτουργήσουν έτσι. Ήταν κάτι άλλο, που κρυβόταν πίσω από το προφανές. Ό,τι «ανάξιο σημασίας» συνέβη και τους συγκλόνισε συμβόλιζε κάτι που τους απασχολούσε πραγματικά. Κι αυτό δείχνει πόσο ισχυροί είναι στην καθημερινότητά μας οι συμβολισμοί. Δεν είναι μόνο η πολιτική μια «τέχνη διαχείρισης των συμβόλων», όπως είχε πει ο Φρανσουά Μιτεράν αλλά και ο καθημερινός βίος. Κάθε τι «ασήμαντο» που συμβαίνει συμβολίζει κάτι σημαντικό, που ούτε να υποπτευθούμε μπορούμε. Μας είμαστε παντελώς άγνωστοι και γι’ αυτό αιφνιδιαζόμαστε με τις «υπερβολικές» αντιδράσεις μας για «ψύλλου πήδημα». Κι όσο αδυνατούμε να διακρίνουμε ποιο είναι το μέγα θέμα που κρύβεται πίσω από το μικρό σύμβολο, άλλο τόσο περνούν οι χρονιές που αφήνουν στους γευστικούς κάλυκες της συνείδησής μας τη γεύση του ανικανοποίητου, μιας ύπαρξης που δεν έχει ευθυγραμμίσει αυτό που είναι με εκείνο που επιθυμεί, εκείνο που δηλώνει και εκείνο που πράττει. Άλλα λέμε, άλλα σκεπτόμαστε, άλλα νιώθουμε και άλλα πράττουμε. Κι όλες οι χρονιές μας πάνε στο βρόντο μέχρι να πάμε κι εμείς, διατελούντες δυστυχείς και πεισματικά ανίδεοι για την φύση μας και την αποστολή μας σ’ αυτή την φοβερή υδρόγειο σφαίρα όπου κυβερνά ο τόπος της βαρύτητας και της αδιάκοπης μεταβολής.

«Γνώσεσθε τὴν Ἀλήθειαν, καὶ ἡ Ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ἰωάν. η´ 32) είπε ο Χριστός. Η αλήθεια –πυρήνας της οποίας είναι η σχέση με τον Θεό και η αυτογνωσία- θα μας ελευθερώσει από τα δεσμά της άγνοιας, του ανικανοποίητου και του θανάτου που έρχεται να πάρει μαζί του ανθρώπους που στο τέλος κατάλαβαν ότι δεν έζησαν ούτε μία ημέρα.

Καλή χρονιά!

Γιὰ μία ψυχικὴ ἐπανεκκίνηση

2026-01-02T10:47:00.005+02:00

Καθὼς τὸ ἡμερολόγιο γυρίζει τὴ σελίδα στὸ 2026, ἡ Ἑλλάδα στέκει μπροστὰ σὲ μία καμπὴ χρονικὴ καὶ ὀντολογική. Εἶναι ἡ στιγμὴ ὅπου τὸ ἔθνος, βυθισμένο σὲ μία μακρὰ νύχτα αὐτοαμφισβήτησης, ἐσωτερικῆς ὑπονόμευσης καὶ ἐξωτερικῶν ἐπιρροῶν καὶ ἐπιβουλῶν, μπορεῖ νὰ ξαναβρεῖ τὸν πυρῆνα τῆς ὕπαρξης του. Ἄν θέλουμε νὰ ζήσουμε πρέπει νὰ ξαναβροῦμε τοὺς ἑαυτοὺς μας. Νὰ γίνει ὁ βίος μᾶς πράξη βαθιᾶς αυτοσυνειδησίας, ὅπου ἡ γνώση τοῦ ἑαυτοῦ θὰ καταστεῖ κινητήριος δύναμὴ μας.

Αὐτὴ ἡ χρονιὰ μπορεῖ νὰ κάνει ἐφικτὴ τὴν ἐπανασύνδεση μὲ μία πορεία ποὺ ξεκίνησε πρὶν ἀπὸ χιλιετίες, ἀπὸ τὰ βάθη τῆς ἀρχαίας πνευματικότητὰς μας μέχρι τὶς κορυφὲς τῆς βυζαντινῆς ἰσχύος καθὼς καὶ τὴ νεώτερη Ἑλλάδα. Νὰ σταθοῦμε ὄρθιοι. Νὰ γίνουμε συνδημιουργοὶ τοῦ μέλλοντὸς μας (καὶ θὰ τὸ κατορθώσουμε αὐτό, ἂν εὐθυγραμμίσουμε τὶς πράξεις μας μὲ τὴ θεία βούληση). Νὰ διεκδικήσουμε ἦθος καὶ ἀξιοπρέπεια σὲ ἕναν κόσμο ποὺ συχνὰ τὰ ὑπονομεύει.

Ἡ ἐπανεκκίνηση τοῦ ἔθνους ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν ψυχὴ τοῦ λαοῦ. Ἕνας λαὸς ποὺ ἔχει μάθει νὰ σκύβει τὸ κεφάλι μπροστὰ σὲ πολιτικὲς δυναστεῖες, ἐκεῖνες τὶς σκιὲς ποὺ κληρονόμησαν τὴν ἐξουσία σὰν νὰ ἦταν οἰκογενειακὸ φέουδο, καταστρέφοντας τὸν τόπο μὲ τὴν ἀπληστία τους. Αὐτὲς οἱ δυναστεῖες, ριζωμένες σὲ ἕναν νεποτισμὸ ποὺ μολύνει τὰ πάντα σὰν σηπτικὸ φαινόμενο, μᾶς ὁδήγησαν σὲ οἰκονομικὲς καταρρεύσεις, κοινωνικὲς διαβρώσεις καί, τὸ χειρότερο, σὲ πνευματικὴ ἐξάντληση. Δὲν πρέπει νὰ προσκυνοῦμε πιὰ σ’ αὐτὰ τὰ ψεύτικα εἴδωλα. Μᾶς σκοτώνει.

Τὸ 2026 καλεῖ σὲ μία ἐξέγερση τῆς συνείδησης, ὅπου...

ὁ ἄνθρωπος γίνεται πολίτης ἀληθινός, ποὺ δὲν ἀρκεῖται στὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπηκόου. Στέκει ὄρθιος στὰ πόδια του, ἀρνεῖται τὴν ὑποταγὴ σὲ γόνους ποὺ κληρονόμησαν θέσεις, ἀξιώματα, πόρους καὶ τὴν τέχνη τῆς λεηλασίας. Ἡ κλεπτοκρατία, αὐτὸ τὸ καθεστὼς ποὺ ρουφᾶ τὸ αἷμα τοῦ ἔθνους σὰν βδέλλα, πρέπει νὰ γκρεμιστεῖ. Θὰ τὸ κατεδαφίσει ἡ ἀδυσώπητη δύναμη τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς συλλογικῆς βούλησης.

Οἱ στατιστικὲς τοῦ δημογραφικοῦ προβλήματος, ἐκεῖνες οἱ ψυχρὲς ἀριθμητικὲς ποὺ προφητεύουν ἐξαφάνιση εἶναι κραυγὲς ἀφύπνισης: λιγότερα παιδιά, γηρασμένος πληθυσμός, ἐγκατάλειψη τῆς ὑπαίθρου. Ἀλλὰ πίσω ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς κρύβεται ἡ ἀποτυχία ἑνὸς συστήματος ποὺ προτίμησε τὴν ἰδιοτέλεια ἀπὸ τὴν συνέχεια τῆς ζωῆς. Μποροῦμε νὰ ἀντιστρέψουμε τὸ ρεῦμα. Ὅμως, θέλει καὶ κόπο καὶ τρόπο.

Γιὰ νὰ ὑπάρξει ἐπανεκκίνηση, πρέπει νὰ ξαναβροῦμε τὸν τρόπο νὰ ζοῦμε ἑλληνικά. Τὶ σημαίνει αὐτό; Ὄχι ἐπιφανειακὴ νοσταλγία γιὰ ἀρχαῖες δόξες, ἀλλὰ βαθιὰ ἐνσάρκωση τῆς ἑλληνικῆς οὐσίας στὴν καθημερινότητα. Ζοῦμε ἑλληνικὰ ὅταν μιλᾶμε ἑλληνικά, ὅταν μάθουμε καλὰ καὶ σὲ βάθος τὸν πηγαῖο μας κώδικα, ποὺ εἶναι ἡ θεία γλῶσσα μας. Ζοῦμε ἑλληνικὰ ὅταν ἡ σχέση μας μὲ τὸν ἄλλο γίνεται γνήσια καὶ δραπετεύει ἀπὸ τὰ κάτεργα τῆς ὑποκρισίας. Σ' ἕναν κόσμο ὅπου οἱ ἀνθρώπινες σχέσεις ἔχουν γίνει ἐμπορεύματα, ἐμεῖς μποροῦμε νὰ ἐπαναφέρουμε τὴν αὐθεντικότητα: τὸν διάλογο, τὴν ἀγάπη, τὴ ἐπιδίωξη τῆς ἀλήθειας. Οἱ Ἕλληνες ποὺ πιστεύουμε, ἔχουμε τὸ καθῆκον νὰ θρησκευόμαστε ὀρθόδοξα ὡς ζωντανὴ ἐμπειρία. Ἡ Ὀρθοδοξία δὲν εἶναι μουσεῖο, εἶναι ἡ πηγὴ ποὺ ποτίζει τὴν ψυχὴ μας, διδάσκει τὴν ταπεινότητα μπροστὰ στὸ μυστήριο, τὴν ἀντίσταση στὴν ἀτομικιστικὴ ἀλαζονεία τοῦ Δυτικοῦ, καρτεσιανοῦ ὀρθολογισμοῦ (ποὺ στὴν πραγματικότητα δὲν εἶναι τίποτ’ ἄλλο παρὰ μία ἀκόμη ὁδὸς πρὸς τὸν μηδενισμό). Εἶναι ἡ παράδοση ποὺ μᾶς ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ ἐλευθερία εἶναι ἁρμονία μὲ τὸ ὅλον, ἐλεύθερη συνύπαρξη μὲ ὅρια τὴν ἐλευθερία τοῦ ἄλλου.

Καὶ ἐδῶ ἔρχεται ἡ κριτικὴ ἐνσωμάτωση τῶν ξένων καινοτομιῶν. Δὲν ἀντιγράφουμε τυφλά. Ἡ Ἑλλάδα δὲν χρειάζεται νὰ γίνει κακέκτυπο τῆς Δύσης ἢ τῆς Ἀνατολῆς. Ἔχουμε μάθει ἀπὸ τὰ λάθη μας: τὴν εἰσαγωγὴ ξένων τρόπων ποὺ μᾶς ἔκαναν νὰ χάσουμε τὴν ταυτότητὰ μας, ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴ ἐξάρτηση μέχρι τὴν πολιτιστικὴ ἰσοπέδωση. Το 2026, ἂς ἐνσωματώσουμε κριτικὰ τὶς τεχνολογίες, τὶς ἰδέες, τὶς πρακτικές. Ἡ ψηφιακὴ ἐπανάσταση, γιὰ παράδειγμα, μπορεῖ νὰ γίνει ἐργαλεῖο ἀναγέννησης τῆς ὑπαίθρου, ὄχι ἐργαλεῖο περαιτέρω ἐρήμωσης της. Οἱ καινοτομίες στὴν ἐκπαίδευση μποροῦν νὰ ξαναζωντανέψουν τὴν ἀρχαία παιδεία, συνδυάζοντας τὴν φιλοσοφικὴ σκέψη μὲ τὴν σύγχρονη ἐπιστήμη. Ἀλλὰ πάντα μὲ κριτήριο: τὶ ἐξυπηρετεῖ τὴν ἑλληνικὴ ψυχή; Τὶ ἐνισχύει τὴν κοινότητα καὶ ἀντιμετωπίζει ἀποτελεσματικὰ τὴν ἀπομόνωση; Ἡ ἐπανεκκίνηση ἀπαιτεῖ νὰ ξαναβροῦμε τὴν ἰσορροπία μεταξὺ παράδοσης καὶ νεωτερικότητας ὡς μία νέα σύνθεση.

Στὸ κέντρο αὐτῆς τῆς ἐπανεκκίνησης βρίσκεται ἡ μάχη κατὰ τοῦ νεποτισμοῦ καὶ τῆς κλεπτοκρατίας. Αὐτὰ τὰ δίδυμα τέρατα μᾶς ἔφεραν ἕνα βῆμα πρὶν τὴν ἄβυσσο. Οἱ πολιτικὲς οἰκογένειες, μὲ τὴν ἀλαζονεία τους καὶ τὴ διαχρονικὴ ἀνηθικότητα καὶ ἀναξιότητὰ τους, λεηλάτησαν δημόσια ἀγαθά, διόρισαν ἡμετέρους, διέβρωσαν θεσμούς. Το δημογραφικὸ δὲν εἶναι τυχαῖο: πὼς νὰ γεννήσεις παιδιὰ σὲ ἕναν τόπο ὅπου τὸ μέλλον φαντάζει λεηλατημένο; Τὸ 2026 πρέπει νὰ γίνει ἡ χρονιὰ τῆς κάθαρσης. Νόμοι ποὺ τιμωροῦν ἀμείλικτα τὴν διαφθορά, θεσμοὶ ποὺ προάγουν τὴν ἀξιοκρατία, ἐκπαίδευση ποὺ καλλιεργεῖ τὴν ἠθικὴ συνείδηση. Ἀλλὰ ἡ κάθαρση ξεκινᾶ ἀπὸ τὸν καθένα: ἀπὸ τὸν πολίτη ποὺ ἀρνεῖται νὰ ψηφίσει μὲ βάση συμφέροντα, ἀπὸ τὸν νέο ποὺ διεκδικεῖ θέσεις μὲ τὰ προσόντα του, ἀπὸ τὴν οἰκογένεια ποὺ διδάσκει ἀξίες ἀντὶ γιὰ κυνισμό.

Καὶ ὅμως, πίσω ἀπὸ τὴν κριτική, λάμπει ἡ ἐλπίδα. Ἡ Ἑλλάδα ἔχει μέσα τῆς τὴν δύναμη τῆς ἀναγέννησης. Ἀπὸ τὶς στάχτες τῶν κρίσεων, μπορεῖ νὰ ξαναγεννηθεί. Το 2026 ἂς γίνει ἡ χρονιὰ ὅπου τὸ ἔθνος ξαναβρίσκει τὴν φωνὴ του. Μία φωνὴ ποὺ ἐκφράζεται αὐθεντικά, ἐργάζεται σκληρά. Στα χωριὰ ποὺ ἐρημώνουν, ἂς φυτρώσουν κοινότητες αὐτοοργάνωσης. Στὶς πόλεις ποὺ ἀσφυκτιοῦν, ἂς ἀναδυθοῦν χῶροι δημιουργίας. Στὴν οἰκονομία, ἂς προχωρήσουμε πέρα ἀπὸ τὸν τουρισμό-παρασιτισμό, πρὸς μία παραγωγὴ ριζωμένη στὴν γῆ καὶ τὴν γνώση. Καὶ στὸ δημογραφικό, ἂς δοῦμε πολιτικὲς ποὺ στηρίζουν τὴν οἰκογένεια ὡς ἀναγνώριση τῆς ζωῆς ὡς ὑπέρτατο ἀγαθό.

Τελικά, αὐτὴ ἡ ἐπανεκκίνηση εἶναι μία πρόσκληση στὴν αὐτονομία. Νὰ ζήσουμε μὲ ἦθος, νὰ σχετιστοῦμε μὲ ἀλήθεια, νὰ θρησκευτούμε μὲ βάθος. Το 2026 εἶναι ἡ εὐκαιρία νὰ ξανασυνδεθούμε μὲ τὸν Χριστὸ καὶ τὴν αἰώνια Ἑλλάδα, ἐκείνη ποὺ δὲν σβήνει, ἀλλὰ μεταμορφώνεται. Ας σταθοῦμε ὄρθιοι, λοιπόν, καὶ ἂς βαδίσουμε πρὸς τὸ φῶς.

Καλὴ χρονιὰ σὲ ὅλες καὶ ὅλους!

Οδηγίες της τελευταίας στιγμής για το γιορτινό τραπέζι

2025-12-31T16:47:00.006+02:00

Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά. Προς Θεού μην διανοηθείτε ούτε τώρα ούτε στο μέλλον να αγοράσετε ψωμί από σούπερ μάρκετ. Ένα σημαντικό ποσοστό των φρατζολών και των καρβελιών είναι, στην καλυτέρα περίπτωση… χερουκλιασμένο. Δηλαδή, πάνε διάφοροι τύποι και τύπισσες (το’χουν κάπως σαν χούι οι ιδιαίτερα μεγάλες ηλικίες) και τα ζουλάνε για να δουν αν είναι μαλακά.

Ποτέ δεν ξέρεις τι έχει πιάσει πριν από την φρατζόλα ο κυρ Μήτσος ή η κυρά Τούλα που ‘χει την καρδιά σκληρή αλλά το ψωμί το θέλει μαλακό σαν πούδρα.

Ούτε να σας περνά από το νου, έστω σαν φευγαλέα σκέψη, το ενδεχόμενο να αγοράσετε ρολό. Συνήθως πρόκειται για τον κατιμά του κατιμά, ώ κατιμά που προέκυψες από υπόλοιπα κοπών!

Λίπια, σκεμπέδες, ποδάρια, χόνδροι, σάρκες σκόρπιες γίνονται κρεατόμαζα και στην πασάρουν σαν σούπερ σπέσιαλ προσφορά, πανέτοιμη για τον φούρνο κι εσύ πανέτοιμος για αλλαγή χρόνου στον καμπινέ. Ακόμα κι αν είσαι ορκισμένος οπαδός του ρολό, τότε φρόντισε να γράφει...

νέτα σκέτα και ξεκάθαρα «ολόκληρο κομμάτι κρέατος». Αν δεν το γράφει, ετοιμάσου για τα γνωστά που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Το αυτό ισχύει και για τα ετοιματζίδικα γεμιστά κρέατα (γαλοπούλες, κότες και κοκόρια, ρολά με «γέμιση»). Η «γέμιση» είναι συχνά ντιπ χημική. Μέσα της στριμώχνονται ψωμιά, λίπη, αρωματικές ύλες και ληγμένα μπαχάρια. Σε φουσκώνει, δεν σε χορταίνει, την χωνεύεις και σε εκδικείται με καούρες.

Κατεψυγμένα ορεκτικά απαγορεύονται ρητά. Δηλαδή, Spring rolls, κροκέτες και τα συναφή. Τίγκα στην χημεία και στις θερμίδες και στα χιλιοτηγανισμένα σπορέλαια. Οι καλύτερη φίλοι της φλεγμονής.

Αν πάρεις κρασιά να κοιτάξεις πότε έγινε η παραγωγή. Μην τυχόν και σου πασάρουν εσοδεία του 2010 και έχεις την αυταπάτη ότι θα είναι καλό το κρασί επειδή είναι παλιό. Η σωστή παλαίωση θέλει κάβα, συγκεκριμένες συνθήκες υγρασίας και φωτισμού και όχι ράφι του σούπερ μάρκετ. Το παλιό κρασί μαζικής κατανάλωσης γίνεται ξύδι.

Αυτά και καλή σου χώνεψη!

Υποκριτές ελεήμονες στα φανερά

2025-12-24T16:43:00.005+02:00

Οι τηλεμαραθώνιοι των δισεκατομμυριούχων και η επίδειξη καλοσύνης της σάπιας νομενκλατούρας βρομάνε υποκρισία και ιδιοτέλεια.

Για να ξεκινήσουμε με τα βασικά και τα κρίσιμα. Στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου (κεφ.6, 2-4) διαβάζουμε τα λόγια του Χριστού: «῞Οταν οὖν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς ρύμαις, ὅπως δοξασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, ὅπως ᾖ σου ἡ ἐλεημοσύνη ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ».

Σε ελεύθερη νεοελληνική απόδοση, τα παραπάνω έχουν ως ακολούθως: «Όταν λοιπόν κάνεις ελεημοσύνη, να μην το διαλαλείς όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στα δρομάκια, για να τους δοξάζουν οι άνθρωποι. Σας λέγω να απέχετε από τέτοιες αμοιβές. Όταν κάνεις ελεημοσύνη δεν πρέπει να γνωρίζει το αριστερό χέρι σου τι πράττει το δεξί. Όπως η ελεημοσύνη σου γίνεται κρυφά και ο Πατέρας σου που το βλέπει κρυφά, θα στην ανταποδώσει φανερά».

Μόλις ο αναγνώστης της Αγίας Γραφής φτάσει σ’ αυτό το σημείο και μάλιστα το διαβάσει σε εορταστική περίοδο αναπόφευκτα θα του έρθουν οι…

παραδοσιακοί συνειρμοί: Τηλεμαραθώνιοι σε σταθμούς δισεκατομμυριούχων. Γλοιώδη σχόλια από τους καλοπληρωμένους χατζηαβάτηδες που ντελαλίζουν την συστημική προπαγάνδα. Αδιάκοπη επίδειξη καλοσύνης από τη σάπια νομενκλατούρα. Βομβαρδισμός με πλάνα από τους τρισευτυχισμένους δυσπραγούντες, που, επιτέλους, είδαν έστω για μια μέρα το ενδιαφέρον της άρχουσας τάξης για εκείνους. Κι ένα ταμπλό με ποσόν που συγκεντρώνεται από τους τηλεθεατές, το οποίο αυξάνεται όσο συνεχίζεται ο «μαραθώνιος» της εποχικής αγάπης. Πόση αηδία να χωρέσει όλου τούτο το μασκαραλίκι. Πόση αποφορά υποκρισίας και ιδιοτέλειας μπορεί να αναδοθεί από ένα τηλεοπτικό πλάνο..

Αν λάβεις τοις μετρητοίς όσα βλέπεις, όπως τα παρακολουθείς, θα πιστέψεις ότι οι πλούσιοι που ελεούν δημοσίως τους φτωχούς είναι οι καλύτεροι άνθρωποι στον κόσμο. Ο Χριστός (Ματθαίος κεφ.19, 23-24) είχε άλλη άποψη.

«Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστιν κάμηλον διὰ τρυπήματος ῥαφίδος διελθεῖν ἢ πλούσιον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ». Τα παραπάνω αποδίδονται ως εξής: «Είναι πολύ δύσκολο να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών (σ.σ. προσέξτε τον ενικό. Ο Κύριος δεν μιλά για πλουσίους αλλά για πλούσιο!). Είναι ευκολότερο να περάσει καραβόσκοινο από τρύπα βελόνας παρά πλούσιος να μπει στη βασιλεία του Θεού».

Αυτά τα ολίγα για την επίδειξη ανθρωπισμού και χριστιανισμού από διάφορα γνωστά και μη εξαιρετέα πρόσωπα. Κάντε το καλό ανωνύμως, κρυφά. Μην το επιδεικνύετε!

Καλά Χριστούγεννα σε όλες και όλους!

Chris Rea "And You My Love"

2025-12-22T21:11:00.001+02:00

Ἀπεβίωσε σήμερα. Μεγάλη ἀπώλεια. Τεράστιος καλλιτέχνης.Ἔχω περάσει ἑκατοντάδες, ἴσως χιλιάδες ὧρες ἀκούγοντας τὶς μελωδίες του.

Ἀρχαία τραγωδία στὰ ἀρχαία ἑλληνικὰ

2025-12-15T08:38:00.002+02:00

Ὅταν ἕνας λαὸς ἀδυνατεῖ νὰ ἀκούσει τὸν Αἰσχύλο, τὸν Σοφοκλῆ καὶ τὸν Εὐριπίδη στὴ γλῶσσα ποὺ τοὺς γέννησε, μὲ τὰ ἐνδύματα, τὶς κινήσεις καὶ τὶς μουσικὲς ποὺ τοὺς συνόδευαν, τότε αὐτὸς ὁ λαὸς χάνει τὴν ἰδιότητα τοῦ κληρονόμου καὶ διαδόχου τοῦ πολιτισμοῦ του καὶ καταντᾶ τουρίστας, μετανάστης στὸν τόπο του. Ἐδῶ καὶ δεκαετίες, ἡ Ἐπίδαυρος, αὐτὸ τὸ θαῦμα τῆς ἁρμονίας, ἀνάμεσα σὲ φύση καὶ λόγο, ἔχει μετατραπεὶ σὲ πάλκο ὅπου κάθε σκηνοθέτης ποὺ βασανίζεται ἀπὸ τὸ σύνδρομο τοῦ ἐπαρχιώτη μεγαλοφυοῦς ἔρχεται νὰ «ἀνανεώσει» τὸ ἀρχαῖο δρᾶμα, νὰ τὸ «κάνει δικὸ του», νὰ τὸ «φέρει στὸ σήμερα». Το «σήμερα», φυσικά, εἶναι πάντα ἡ δικὴ τοῦ ναρκισσιστικὴ εἰκόνα καὶ οἱ ψυχολογικὲς ματαιώσεις του.

Στὸ Μπάιρόιτ, στὴν ὄπερα τοῦ Μιλάνου, τῆς Βιέννης ἤ σὲ ἄλλους κορυφαίους συναυλιακοὺς – θεατρικοὺς χώρους κανεὶς δὲν τολμᾶ νὰ παρουσιάσει τὸν Βάγκνερ στὰ τουρκικά, τὸν Βέρντι στὰ σουαχίλι ἤ τὸν Μότσαρτ μὲ ραπ ὑποτίτλους καὶ γυμνοὺς χορευτὲς νὰ ἐπιδίδονται σὲ break-dance. Ἡ αὐθεντικὴ γλῶσσα θεωρεῖται ἱερή, ἡ μουσικὴ παρτιτούρα ἀπαραβίαστη καὶ ὑπάρχει σεβασμὸς στὸ ἱστορικὸ πλαίσιο τοῦ ἔργου. Ὑπάρχουν ὑπέρτιτλοι γιὰ νὰ καταλαβαίνει τὸ κοινό, ἀλλὰ ἡ γλῶσσα τοῦ συνθέτη μένει ἀκέραιη, γιατὶ γνωρίζουμε ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι τὸ ἴδιο τὸ σῶμα τοῦ έργου. Γιατὶ λοιπὸν στὴν Ἑλλάδα θεωρεῖται σχεδὸν βλασφημία νὰ ζητήσουμε νὰ ἀκούσουμε τὸν «Προμηθέα Δεσμώτη» στὰ ἀρχαία ἑλληνικά, μὲ χιτῶνες, μάσκες, κοθόρνους, χορὸ ποὺ κινεῖται μὲ γεωμετρική, κυκλικὴ τάξη καὶ αὐλὸ ποὺ συνοδεύει τὸν λόγο ὅπως ἀκριβῶς τὸν συνόδευε τὸ 430 π.Χ.; Ἡ ἀπάντηση δὲν θὰ μᾶς ἀρέσει: Ἐπειδή, κατὰ βάθος, δὲν πιστεύουμε πλέον ὅτι εἴμαστε ἄξιοι αὐτῆς τῆς κληρονομιᾶς.

Ὁ νεοελληνέζος «διανοούμενος», καὶ ἰδίως ὁ σκηνοθέτης, ὑποφέρει ἀπὸ ἕνα βαθὺ σύμπλεγμα κατωτερότητας ἀπέναντι στὸν ἀρχαῖο προγονὸ του. Κι ὁ συμπλεγματικὸς ξένος σκηνοθέτης καταστρέφει μὲ γελοῖες νεωτερικότητες αὐτὸ ποὺ ποτὲ δὲν θὰ φτάσει. Ἀντὶ νὰ σταθεῖ ταπεινὰ μπροστὰ στὸ κείμενο σὰν ἱερέας μπροστὰ στὸ μυστήριο, ἐπιχειρεῖ νὰ τὸ «ξεπεράσει», νὰ τὸ «ἀποδομήσει», νὰ τὸ «κάνει ἐπίκαιρο». Φοράει στὸν Ὀρέστη τζὶν καὶ ἀθλητικά, βάζει τὴν Ἀντιγόνη νὰ...

...μιλάει μὲ ἀργκὼ τῶν Ἐξαρχείων, μετατρέπει τὸν χορὸ σὲ χορωδία μὲ μικρόφωνα καὶ λέιζερ. Κι ὅλο αὐτὸ στὴν Ἐπίδαυρο, στὸ πιὸ ἱερὸ θέατρο τοῦ κόσμου, ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀκουστικὴ εἶναι τόσο ἀψεγάδιαστη ὥστε μεταφέρει τὸν ἦχο μέχρι τὴν τελευταία κερκίδα χωρὶς μικρόφωνο.

Τὸ τραγικότερο εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ ἱεροσυλία γίνεται μὲ κρατικὴ ἐπιδότηση καὶ μὲ τὴν ἀνοχή, ἂν ὄχι τὸν ἐνθουσιασμό, ἑνὸς κοινοῦ ποὺ ἔχει μάθει νὰ θεωρεῖ τὴν ἀσέβεια «πρωτοπορία». Το κοινὸ αὐτὸ χειροκροτεῖ τὸν σκηνοθέτη ποὺ «τόλμησε» νὰ βάλει τὸν Ἀγαμέμνονα νὰ καπνίζει ποῦρο ἤ τὴν Κλυταιμνήστρα νὰ φοράει λάτεξ, γιατὶ ἔτσι νιώθει ὅτι συμμετέχει κι αὐτὸ σὲ κάτι «σύγχρονο», «εὐρωπαϊκό», «ἀπελευθερωμένο» ἀπὸ τὸ βάρος τοῦ παρελθόντος. Μὰ τὸ παρελθὸν αὐτὸ δὲν εἶναι βάρος. Εἶναι τὸ μόνο ποὺ μᾶς ἔχει ἀπομείνει γιὰ νὰ μὴν εἴμαστε ἕνα τυχαῖο, ψωραλέο, βαλκανικὸ κρατίδιο ποὺ πουλάει σουβλάκι καὶ airbnb.

Ὑπάρχει ὅμως καὶ μία βαθύτερη παθογένεια. Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ ἔχει ἐξοβελιστεῖ ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευση, ἔχει γίνει γλῶσσα νεκρὴ γιὰ τοὺς πολλούς, γλῶσσα εἰδικῶν καὶ φιλολόγων. Οἱ Ἕλληνες μαθητὲς ἀποφοιτοῦν ἀπὸ τὸ λύκειο χωρὶς νὰ μποροῦν νὰ διαβάσουν οὔτε μία στροφὴ ἀπὸ τὶς «Βάκχες» στὸ πρωτότυπο κείμενο. Οἱ βουλευτὲς ψήφισαν τὸν απεμπλουτισμὸ τῆς γλώσσας μας γιὰ νὰ δημιουργήσουν ἀρκετοὺς βλᾶκες νὰ τοὺς ψηφίζουν. Καὶ μετὰ ἀποροῦμε γιατὶ δὲν διεκδικοῦμε νὰ ἀκούσουμε τὶς τραγωδίες στὴ γλῶσσα τους. Ὅταν μία γλῶσσα παύει νὰ διδάσκεται ζωντανή, παύει νὰ εἶναι κτῆμα τοῦ λαοῦ της καὶ γίνεται λάφυρο εἰδικῶν ἤ, χειρότερα, παιχνίδι στὰ χέρια ὅσων θέλουν νὰ τὴν περάσουν ἀπὸ «φίλτρο μοντερνισμοῦ».

Ἡ λύση εἶναι ἁπλὴ: νὰ θεσπιστεῖ ὅτι περισσότερες ἀπὸ τὶς μισὲς παραστάσεις τραγωδίας κάθε καλοκαίρι σὲ Ἐπίδαυρο, Δωδώνη, Δίον, Φιλίππους, θὰ διδάσκονται μὲ ἄκαμπτα ἱστορικὰ κριτήρια ἀναβίωσης. Ἀρχαία ἑλληνικὴ γλῶσσα, παραδοσιακὲς μάσκες, χιτῶνες, κόθορνοι, ὅ,τι σώζεται ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν κίνηση τοῦ χοροῦ, αὐλὸς καὶ τύμπανα, χωρὶς μικρόφωνα, χωρὶς φωτορυθμικά, χωρὶς «σκηνοθετικὲς ματιές». Καὶ δίπλα, μεγάλες ὀθόνες μὲ ὑπερτίτλους σὲ νεοελληνικά, ἀγγλικά, γαλλικά, κινέζικα, ἀραβικά. Ὅπως ἀκριβῶς συμβαίνει στὴν ὄπερα. Καὶ θὰ εἶναι αὐτὲς οἱ παραστάσεις sold-out κυρίως ἀπὸ τὸ διεθνὲς κοινὸ ποὺ θὰ ἔρχεται ἀποκλειστικὰ γι’ αὐτὸ: νὰ ἀκούσει τὸν Σοφοκλῆ ὅπως τὸν ἄκουγαν οἱ Ἀθηναῖοι τὸ 450 π.Χ. Οἱ ὑπόλοιπες παραστάσεις ἂς εἶναι στὰ νεοελληνικὰ (χωρίς προσβλητικοὺς γιὰ τὸν πολιτισμὸ μας νεωτερισμούς).

Ἄς συνεχιστοῦν ὅσο μποροῦν καὶ θέλουν οἱ πειραματικὲς προσεγγίσεις. Ἄς γίνονται στὰ Μέγαρα Μουσικῆς, στὰ Θέατρα Τέχνης, σὲ καφενεῖα, σὲ ἑκατοντάδες σύγχρονες σκηνές. Ἀλλὰ ἡ Ἐπίδαυρος καὶ τὰ μεγάλα ἀρχαία θέατρα δὲν εἶναι χῶροι γιὰ νὰ ξορκίζει ὁ καθένας τὰ ἀπωθημένα του. Εἶναι τόποι λατρείας. Καὶ ἡ τραγωδία δὲν εἶναι «ἔργο τέχνης» γιὰ νὰ τὸ «ἑρμηνεύουμε» ἀλλὰ ἱερουργία ἀπὸ τὴν ὁποία ἀκόμα περιμένουμε νὰ μᾶς σώσει.

Ὥσπου νὰ γίνει αὐτό, θὰ συνεχίσουμε νὰ εἴμαστε ἕνας λαὸς ποὺ πουλάει τὴν ψυχὴ του γιὰ ἕνα χειροκρότημα… εὐρωπαϊκό. Καὶ ἡ Ἐπίδαυρος θὰ συνεχίσει νὰ μολύνεται μὲ βαρβαρικὲς φωνὲς ἀσχημονούντων ποὺ νομίζουν ὅτι… ξαναγράφουν τὸν Αἰσχύλο, τὸν Σοφοκλῆ καὶ τὸν Εὐριπίδη ἐνῶ ἁπλῶς τοὺς θάβουν ζωντανούς.

Δὲν θὰ ἀλλάξουμε τὸν κόσμο. Μόνο ἐμᾶς

2025-11-17T07:35:00.004+02:00

Μωσαϊκὸ τοῦ 1ου αἰῶνα μ.Χ., ποὺ ἀνακαλύφθηκε στὴν Ἀπία Ὁδὸ τῆς Ρώμης.

«Τὸ μοναδικὸ μέρος ὅπου μπορεῖς πραγματικὰ νὰ ἀγγίξῃς τὸ θέμα τοῦ κακοῦ καὶ νὰ τὸ πολεμήσῃς σῶμα μὲ σῶμα εἶναι ὁ ἑαυτός σου. Καὶ ἐκεῖ ἔχεις τὴν ἐλπίδα νὰ ἀλλάξῃς κάτι. Ἡ ἐλπίδα νὰ ἀλλάξῃς τὸν κόσμο εἶναι μιὰ παιδαριώδης αὐταπάτη».

Μαρία Λουίζ φὸν Φράντς. Ἀπόσπασμα ἀπὸ συνέντευξη, ἡ ὁποία ποὺ διεξήχθη τὸ 1977, στὴν Σουζάννε Βάγκνερ, γιὰ τὴ σειρὰ ντοκιμαντὲρ “Remembering Jung” (Ἐνθυμούμενοι τὸν Γιοῦνγκ).

Ἡ Μαρία Λουίζ φὸν Φράντς (1915-1998), ἦταν Ἐλβετίδα ἀναλύτρια Γιουνγκιανῆς ψυχολογίας. Διατέλεσε στενὴ συνεργάτιδα τοῦ Ἐλβετοῦ ψυχιάτρου καὶ ψυχαναλυτῆ Κάρλ Γιοῦνγκ ἀπὸ τὸ 1933 μέχρι τὸ θάνατό του, τὸ 1961. Ἡ φράση της στὴν ἀρχὴ τοῦ ἄρθρου σχετικὰ μὲ τὸ μόνο μέρος ὅπου πραγματικὰ μπορεῖς νὰ ἀντιμετωπίσῃς τὸ κακὸ μοιάζει σὰν νὰ ἀνασύρῃ, ἀπὸ τὰ βάθη τοῦ χρόνου, τὸν ἀπόηχο τοῦ δελφικοῦ προτάγματος: Γνῶθι σαυτόν.

Προτοῦ ἡ ψυχολογία ἀνακαλύψῃ τὸ ὑποσυνείδητο, οἱ Ἕλληνες γνώριζαν ἤδη ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα αἴνιγμα ποὺ ὀφείλει μόνο του νὰ βρῇ τὴν ἀπάντηση ποὺ τὸ ἴδιο θέτει. Τὸ ἔθνος μας κατανοοῦσε ὅτι τὸ κακὸ καὶ ἡ ὕβρις, δὲν βρίσκονται στοὺς ἄλλους. Ζοῦν μέσα μας.

Ἡ αὐτογνωσία ὑπῆρξε, γιὰ τὸν ἑλληνικὸ κόσμο, προϋπόθεση τῆς σοφίας. Οἱ Δελφοί, ὁ Σωκράτης, ὁ Ἡράκλειτος μὲ τὸ «ἐδιζησάμην ἐμεωυτόν» (μεταφράζεται ὡς: «ἀναζήτησα τὸν ἑαυτό μου») μᾶς στέλνουν τὸ μήνυμα ὅτι ὁ ἐντοπισμὸς καὶ ἡ κατανόηση τῆς ἀληθοῦς...

...φύσης μας εἶναι πρᾶξις μέτρου, ὅρος ἐπιβίωσης. Ἡ αὐτογνωσία δείχνει στὸν ἄνθρωπο τὰ ὅριά του, τὴν ἀναλογία του μὲ τὸ θεῖο καὶ τὴ φύση. Κι ὁ Σωκράτης, ὡς αὐθεντικὸς φορέας αὐτῆς τῆς ἑλληνικῆς παιδείας, ἔθεσε τὴν ἐνδοσκόπηση στὸ κέντρο τοῦ βίου: «Ὁ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ». Ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἐρευνᾷ τὸν ἑαυτό του, χάνει τὴν ἴδια τὴν ποιότητα τῆς ἀνθρώπινης ὑπάρξεως.

Ἡ Μαρία Λουίζ φὸν Φράντς καὶ ὁ Κάρλ Γιοῦνγκ.

Σήμερα, ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ἔχει ἀνάγκη νὰ ξαναγυρίσῃ σ’ αὐτὴ τὴ λησμονημένη πηγή. Ζοῦμε σὲ ἕναν καιρὸ ὅπου τὸ φαίνεσθαι ὑποκαθιστᾷ τὸ εἶναι κι ἡ συμμετοχὴ στὰ κοινὰ μετατρέπεται σὲ θέαμα, σὲ ἀκατάπαυστη ἔκθεση γνώμης, σὲ καταναγκασμὸ παρουσίας. Οἱ διαλεγόμενοι κραυγάζουν. Ἀντιδροῦν χωρὶς νὰ γνωρίζουν. Τὰ παραπάνω δὲν δικαιολογοῦν τὴν ἀπάθεια, τὴν ἀδιαφορία.

Ἡ συμμετοχὴ στὰ κοινὰ εἶναι χρέος πολιτικὸ ὡς ἔκφρασις τοῦ ἐνδιαφέροντος γιὰ τὸ συλλογικὸ νόημα τοῦ βίου. Ὅμως ἄλλο ἡ συμμετοχή, κι ἄλλο ἡ ταύτισις. Ἄλλο ἡ πρᾶξις ποὺ γεννιέται ἀπὸ τὴ συνείδηση, κι ἄλλο ἡ ἐκτόνωσις ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴ σύγχυση. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος χάνει τὸ κέντρο του, μετατρέπει τὴν πολιτικὴ σὲ προέκτασι τοῦ ἐγὼ τοῦ, καὶ τὴν πόλι σὲ πεδίο νευρωτικῆς σύγκρουσης.

Ὁ Ἕλληνας, ἂν θέλῃ πράγματι νὰ ἀναμορφώσῃ τὸν ἑαυτό του ὡς πολίτη καὶ ὡς ἄνθρωπο, χρειάζεται πρῶτα νὰ στραφῇ ἐντός. Νὰ ἀναμετρηθῇ μὲ τὸ ἴδιο του τὸ σκότος, μὲ τὴν ψευδαίσθησι πῶς ἡ ἀλλαγὴ τοῦ κόσμου εἶναι ὑπόθεσις τῶν ἄλλων. Ἡ φὸν Φράντς τὸ εἶπε καθαρά: ἡ ἐλπίδα νὰ ἀλλάξῃς τὸν κόσμο, χωρὶς νὰ ἔχῃς ἀλλάξῃ ἐσύ, εἶναι παιδαριώδης αὐταπάτη.

Ἡ ἐνδοσκόπησις, λοιπόν, εἶναι ὁ μόνος τρόπος νὰ σταθῇς ἐντὸς τῆς πόλεως. Ἕνας λαὸς ἀποτελούμενος ἀπὸ ὁλόκληρους ἀνθρώπους εἶναι ἱκανὸς νὰ γεννήσῃ ἁρμονικὸ σύνολο. Ἐνῶ οἱ ἐσωτερικὰ διαλυμένοι, ὅσο κι ἂν ἑνωθοῦν ἐξωτερικά, συγκροτοῦν πάντοτε πλῆθος, ὄχι κοινότητα.

Οἱ Ἕλληνες ἂν θέλουν νὰ ἐπιβιώσουν ὡς ἔθνος ὀφείλουν νὰ γίνουν πολῖται μὲ συνείδησι ἀφετηρίας καὶ προορισμοῦ. Δὲν πρέπει νὰ καταντήσουν ἀνθρωπόμαζες ποὺ ἀντιγράφουν ρόλους. Ὁ στόχος εἶναι νὰ γίνουν μονάδες ποὺ κατανοοῦν πῶς ἡ πόλις εἶναι ἀντανάκλασις τοῦ ἑαυτοῦ τους. Εἴμαστε ὅ,τι συνειδητοποιοῦμε. Ὅσο παραμένομε ἄφανεῖς στοὺς ἑαυτούς μας, τόσο θὰ ζοῦμε σὲ κοινωνίες ἀδιαφανοῦς ἐξουσίας.

Ἡ ἐνδοσκόπησις εἶναι ἡ οὐσιαστικωτέρα πολιτικὴ πρᾶξις ποὺ ὑπάρχει. Ἀναζητῶντας τὸν ἑαυτό ἀρνεῖσαι νὰ ζῇς ἑτεροκαθορισμένος, νὰ ἀναπαράγῃς τὰ πάθη τοῦ πλήθους. Εἶναι ἡ ἀπόφασις νὰ γίνῃς πρόσωπο, ὄχι ἄθροισμα ἀντιδράσεων. Καὶ μόνον τέτοιοι ἄνθρωποι μποροῦν νὰ συγκροτήσουν πολιτεία.

Ἂς σταθοῦμε, λοιπόν, γιὰ λίγο σιωπηλοὶ μέσα στὸν ὀρυμαγδὸ τῶν ἡμερῶν. Ἂς στραφοῦμε πρὸς τὰ μέσα γιὰ νὰ συναντήσωμε ἐκεῖνο τὸ κέντρο ἀπ’ ὅπου πηγάζει κάθε δυνατότητα νοήματος.

*Τὸ σημεῖο τῆς συνεντεύξεως στὸ ὁποῖο ἡ Μαρία Λουίζ φὸν Φράντς εἶπε ὅσα ἀναφέρονται στὴν ἀρχὴ τοῦ κειμένου μπορεῖτε νὰ παρακολουθήσετε στὸ διαδίκτυο στὴ διεύθυνσι https://www.youtube.com/watch?v=WTkItK7mHYo

Δημοσιεύτηκε στὴν κυριακάτικη δημοκρατία (16/11/2025)

«Μάστιγα» οἱ σκύλοι σὲ πολυκατoικίες

2025-11-13T06:39:00.002+02:00

Ὁ ὑπερπληθυσμὸς σκύλων σὲ μικροὺς χώρους, ὅπως τὰ διαμερίσματα τῶν πολυκατοικιῶν, εἶναι ἕνα πρόβλημα ποὺ ἀπασχολεῖ πολλοὺς συμπολῖτες μας.

Τὰ ἄρθρα τῆς στήλης γιὰ τὴν κτηνολατρεία (3 καὶ 5 Νοεμβρίου 2025) ποὺ ἔχει ἐξαπλωθεῖ σὰν ἐπιδημία στὴν Ἑλλάδα φαίνεται ὅτι κίνησαν τὸ ἐνδιαφέρον πολλῶν ἀναγνωστῶν, ποὺ ἐπικοινώνησαν μὲ τὸν ὑπογράφοντα. Οἱ περισσότεροι μένουν σὲ πολυκατοικίες.

Ἀρκετοὶ δήλωσαν ὅτι ὁ βίος τους ἔχει γίνει ἀβίωτος καὶ μὲ τὴ βρόμα τῶν τετράποδων ἀλλὰ -πάνω ἀπ’ ὅλα- μὲ τὸ ἀδιάκοπο γάβγισμά τους. Οἱ σκύλοι εἶναι ζῶα ἐκ φύσεως κινητικὰ καὶ ἐκδηλωτικὰ (κι ἔχουν ὡς βασικὴ ἐκδήλωση ἐπικοινωνίας τὸ γάβγισμα). Ὅταν ζοῦν σὲ μικροὺς χώρους, στὰ… κουτιὰ ποὺ ἀποκαλοῦνται διαμερίσματα πολυκατοικιῶν (καὶ πολὺ συχνὰ στὰ μπαλκόνια), εἶναι ἀναπόφευκτο νὰ γαβγίζουν συχνὰ καὶ αὐτὸ νὰ ἀκούγεται ὄχι μόνο στοὺς διπλανούς, ἀλλὰ σὲ πολλοὺς ὀρόφους καὶ ἀπὸ πάνω καὶ από… κάτω.

Ὁρισμένοι ἀναγνῶστες θέλησαν νὰ μάθουν ποιὸς νόμος ἐπιτρέπει στοὺς ἰδιοκτῆτες νὰ ἔχουν καὶ ἕνα καὶ δύο καὶ παραπάνω σκυλιὰ στὰ διαμερίσματά τους κι ἂν μπορεῖ, μέσω ἀλλαγῆς καταστατικοῦ τῆς πολυκατοικίας, αὐτὸ νὰ ἀπαγορευτεῖ. Ἡ ἀπάντηση εἶναι...

ἀρνητική. Δὲν μπορεῖ νὰ ἀπαγορευτεῖ τὸ «παρκάρισμα» σκύλων στὰ διαμερίσματα. Ὁ νόμος γιὰ τὰ κατοικίδια στὶς οἰκίες εἶναι ὁ 4830/2021 (τὸ ΦΕΚ ὅπου δημοσιεύτηκε εἶναι τὸ 169/Α/18-9-2021). Το σχετικὸ μὲ τὸ θέμα ἄρθρο εἶναι τὸ 15.

Ἐκεῖ διαβάζουμε τὰ ἑξῆς:

«Διατήρηση ζώων συντροφιᾶς σὲ κατοικίες:

1. Ἐπιτρέπεται ἡ διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιᾶς σὲ κάθε κατοικία, σύμφωνα μὲ ὅσα ὁρίζονται στὶς παρ. 2, 3 καὶ 4.

2. Στις πολυκατοικίες, ποὺ ἀποτελοῦνται ἀπὸ τοὐλάχιστον δύο (2) διαμερίσματα, ἐπιτρέπεται ἡ διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιᾶς ἐφόσον:

(α) Διαμένουν στὸ ἴδιο διαμέρισμα μὲ τὸν ἰδιοκτήτη ἤ τὸν ἀνάδοχὸ τους ἤ διαμένουν, δυνάμει ὁμόφωνης ἀπόφασης τῆς γενικῆς συνέλευσης τῶν ἰδιοκτητῶν, σὲ κοινόχρηστους χώρους τῆς πολυκατοικίας, ἐνδεικτικὰ στὴν πιλοτὴ ἤ στὴν ταράτσα, στὸν ἀκάλυπτο χῶρο καὶ τὸν κῆπο, καὶ ἐφόσον τηροῦνται οἱ κανόνες εὐζωίας, οἱ ὑγειονομικὲς διατάξεις καὶ οἱ ἀστυνομικὲς διατάξεις περὶ κοινῆς ἡσυχίας.

(β) Δὲν παραμένουν μόνιμα στὶς βεράντες ἤ στοὺς ἀνοιχτοὺς χώρους τοῦ διαμερίσματος.

(γ) Ἡ παραμονὴ στὰ διαμερίσματα πολυκατοικιῶν τελεῖ ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξη τῆς τήρησης τῶν κανόνων εὐζωίας, τῶν ὑγειονομικῶν διατάξεων καὶ τῶν ἀστυνομικῶν διατάξεων περὶ κοινῆς ἡσυχίας.[…]

3. Δὲν δύναται νὰ απαγορευθεῖ ἡ διατήρηση ζώων συντροφιᾶς μὲ τὸν κανονισμὸ τῆς πολυκατοικίας, ἐφόσον πληροῦνται οἱ προϋποθέσεις τῆς παρ. 2.».

Ἀναγνώστρια ποὺ ἐπικοινώνησε πρόσφατα εἶπε: «Κι ἂν ὑπάρχει νόμος, πρέπει νὰ ἀλλάξει. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡλικιωμένοι ἄνθρωποι, ἄρρωστοι, ἀνήμποροι νὰ ὑποχρεώνονται καθημερινὰ νὰ ἀντιμετωπίζουν τὴν αρρώστια καὶ τὴν ἀνημπόρια τους καὶ μαζὶ μὲ αὐτὴν νὰ ὑποφέρουν τὴ μάστιγα τῶν σκύλων ποὺ γαβγίζουν ἀδιάκοπα. Ἔχουμε κι ἐμεῖς δικαιώματα. Ὄχι μόνο οἱ σκυλομανείς».

Δὲν μπορῶ νὰ διαφωνήσω μὲ τὰ προαναφερθέντα…

Ἀπὸ τὴ στήλη «Περὶ πωλητικῆς» τῆς «δημοκρατίας»

Ο Αντώνης Σαμαράς που δεν ξανάφερε το επίθετο "Εθνικής" στο Υπουργείο Παιδείας

2025-11-12T08:36:00.004+02:00

Όταν δηλώνεις ότι θέλεις να καταφέρεις τα δύσκολα αλλά δεν αποπειράσαι να κάνεις ούτε τα εύκολα τότε τι να περιμένουν οι άλλοι από εσένα;

Συγκρατήστε μια σοφή παροιμία: εξ όνυχος τον λέοντα. Το λιοντάρι το καταλαβαίνεις ακόμα κι αν δεις ένα… νυχάκι του. Τότε, υποθέτεις και τα υπόλοιπα. Ο πεινασμένος λέων που θέλει να μας κατασπαράξει ονομάζεται αφελληνισμός. Εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως. Πρώτα του αρέσει να πλήττει την γλώσσα και τη συνείδηση κι έπειτα πατάει δαγκωνιές όπου αλλού βρει. Αυτό έχει συμβεί πολλές φορές στην ελληνική ιστορία. Ένα τοσοδούλικο νυχάκι του ανθελληνικού λέοντα είναι η αφαίρεση από την ονομασία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων το επίθετο «Εθνικής». Το υπουργείο ανέφερε στον τίτλο του ότι είχε ως αντικείμενο την «Εθνική» Παιδεία από την 1η Νοεμβρίου 1945 μέχρι τον τυφώνα της κυβέρνησης του Γιωργάκη Παπανδρέου. Πέρασαν εξήντα τέσσερα χρόνια χωρίς αλλαγή ονομασίας. Επειδή, όμως, τα εθνικά προκαλούν αναφυλαξία στον ΓΑΠ, στις 7 Οκτωβρίου 2009 (την επομένη του σχηματισμού της κυβέρνησης) αφαιρέθηκε η λέξη «Εθνικής» και το υπουργείο έγινε Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, με υπουργό την Άννα –φωτοτυπίες– Διαμαντοπούλου.

Ήταν αναπόφευκτο να δυσφορήσουν και να διαμαρτυρηθούν για την αφαίρεση του επιθέτου «Εθνικής» από την ονομασία του υπουργείου άπαντες οι…

παρατηρητικοί και ευσυνείδητοι Έλληνες. Όταν έπεσε ο Γιωργάκης και ήρθε ο εθνικίζων (πάντα στα λόγια) Αντώνης Σαμαράς ήλπιζαν να επανέλθει ο εθνικός προσδιορισμός στο όνομα του υπουργείου Παιδείας. Αμ δε! Η κυβέρνηση Σαμαρά άλλαξε μερικές φορές την ονομασία του προαναφερθέντος υπουργείου αλλά το «Εθνικής» δεν επανήλθε. Γιατί άραγε; Δεν ήταν το ευκολότερο που μπορούσε να κάνει αυτή η κυβέρνηση και ταυτόχρονα κάτι ιδιαιτέρως συμβολικό; Η ερώτηση αυτή (καθώς και πολλές άλλες σημαντικές) δεν έχει τεθεί μέχρι σήμερα στον κ. Σαμαρά.

Για αμιγώς ιστορικούς και αρχειακούς λόγους υπενθυμίζεται στο αναγνωστικό κοινό η περιπέτεια της ονομασίας του υπουργείου* που μεριμνά για την αμορφωσιά των Ελλήνων και την απομάκρυνσή τους και από την Παιδεία και την θρησκεία:

01/11/1945 - 07/10/2009 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων

07/10/2009-21/06/2012 Υπουργείο Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

21/06/2012 - 21/06/2013 Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού

21/06/2013 - 27/01/2015 Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων

27/01/2015 - 23/09/2015 Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων

23/09/2015-08/07/2019 Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων

08/07/2019-27/06/2023 Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων

27/06/2023 – σήμερα Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού

*Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Υπουργείο_Εθνικής_Παιδείας_και_Θρησκευμάτων

Ἡ Ἑλλάδα στὸ μεταίχμιο: κατάρρευση ἢ ἀναγέννηση

2025-11-11T08:39:00.006+02:00

Ἡ πραγματικότητα ἐκπέμπει ἕνα διαρκές, ἀπειλητικὸ μήνυμα. Ζοῦμε σὲ ἐποχὴ σιωπηλῆς παρακμῆς. Πρέπει νὰ ξυπνήσουμε, ἐπειγόντως! Ἡ φθορὰ δὲν εἶναι θεαματική. Δὲν «ἐκρήγνυται» στὰ δελτία εἰδήσεων. Ἡ παρουσία της εἶναι ἐπίμονα διαβρωτική. Κατατρώγει τὸ σῶμα τῆς κοινωνίας. Ἡ Ἑλλάδα τοῦ σήμερα πάσχει πρωτίστως ἀπὸ κατάρρευση τῆς ἀξιοπιστίας τῶν θεσμῶν. Ὁ πολίτης δὲν πιστεύει πιὰ ὅτι οἱ θεσμοὶ ὑπηρετοῦν τὸ κοινὸ καλό. Ἀντιλαμβάνεται τοὺς βασικοὺς ἁρμοὺς καὶ τὶς λειτουργίες τοῦ πολιτεύματος σὰν μηχανισμοὺς ἀναπαραγωγῆς τῆς ἐξουσίας καὶ ἐξυπηρετήσεως ἰδιοτελῶν συμφερόντων. Ἡ δικαιοσύνη κατάντησε παρακολούθημα τῆς κυβέρνησης. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τὸ ἴδιο. Ἡ ἀποξένωση τῶν πολιτῶν ἀπὸ τοὺς θεσμοὺς γεννᾶ κυνισμό. Ὁ κυνισμὸς πάντα προηγεῖται τῆς συλλογικῆς ἀποσύνθεσης. Ὁ κοινωνικὸς ἱστὸς ἔχει διαρραγεῖ.

Ὁ ἄνθρωπος ἀποσύρθηκε ἀπὸ τὴ συλλογικότητα. Ἐγκλωβίστηκε στὸ μικρὸ ἐγὼ του, στὴ βιοτικὴ του ἀγωνία, στὸ κυνήγι τῆς ἰδιωτικῆς ἀσφάλειας. Ὁ ἀτομισμὸς ὑποκατέστησε τὴ γειτονιά, τὴ φιλία, τὴ συμμετοχή. Ἡ κοινωνία βιώνεται ὡς σύνολο παράλληλων μοναξιῶν. Παράλληλα, ἡ ἀλλοίωση τῆς πληθυσμιακῆς σύνθεσης μέσῳ τοῦ ἰσλαμικοῦ ἐποικισμοῦ ἀμβλύνει τὴν αἴσθηση τῆς πολιτισμικῆς συνέχειας. Ἀποδομεῖται σκόπιμα ἡ ταυτότητα τοῦ λαοῦ μας χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ μιὰ δύναμη νὰ ἀντισταθῇ στὴν κυβερνῶσα ἐθνοδιαλυτικὴ ὁμάδα. Ἐδῶ ἔρχεται νὰ προστεθῇ ἡ διεύρυνση τῶν ἀνισοτήτων. Ὄχι μόνον στὸ εἰσόδημα, ἀλλὰ καὶ στὴν πρόσβαση στὶς λειτουργίες τοῦ κράτους, στὴν παιδεία, στὴν ὑγεία, στὴ δυνατότητα νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τοῦ ἀνήμπορου. Οἱ προνομιούχοι ἀξιοποιοῦν σύστημα φτιαγμένο στὰ μέτρα τους. Οἱ ὑπόλοιποι σιωποῦν καὶ προσπαθοῦν νὰ ἐπιβιώσουν. Ἔτσι ἡ δημοκρατία ἐκπίπτει σὲ διαδικασία χωρὶς περιεχόμενο, σὲ τυπικὴ ψῆφο χωρὶς ἐμπιστοσύνη. Ὅλα αὐτὰ συνοδεύονται ἀπὸ τὸν ἐκχυδαϊσμὸ τοῦ δημοσίου λόγου.

Οἱ λέξεις φθείρονται. Καταντοῦν συνθήματα. Ἡ πολιτικὴ σκέψη ἀντικαθίσταται ἀπὸ...

...ἐπικοινωνιακὰ τεχνάσματα. Ἡ παιδεία ἀσχολεῖται μὲ «δεξιότητες». Ὁ διάλογος ξεπέφτει σὲ κραυγές. Ὁ λόγος, ποὺ ἦταν πάντοτε ἡ ἑλληνικὴ συμβολὴ στὴν οἰκουμένη, μετετράπη σὲ ἐργαλεῖο παραγωγῆς ἐντυπώσεων. Στὸν πυρῆνα ὅλων αὐτῶν βρίσκεται ἡ πολιτισμικὴ κατάρρευση. Μιμούμεθα τὸν ἀμερικανικὸ τρόπο ζωῆς, σὰν νὰ ντρεπόμαστε γιὰ τὸν δικό μας. Εἰσάγουμε ἀξίες, ἤθη, «μόδες», ἄκριτα, χωρὶς μέτρο. Ἡ παράδοση λειτουργεῖ σὰν φολκλορικὸ ντεκόρ κατάλληλο μόνον γιὰ τουριστικὴ ἐκμετάλλευση. Καὶ μαζί, ἀπομακρυνόμαστε ἀπὸ τὸν ὀρθόδοξο τρόπο ὕπαρξης, δηλαδή, τὸν τρόπο ἀνάπτυξης σχέσης μὲ τὸν Θεὸ καὶ τὸν ἄνθρωπο. Ἡ πίστη, ποὺ ὑπῆρξε κάποτε βίωμα κοινοτικό, ἐκπίπτει σὲ ἰδιωτικὴ ὑπόθεση ἢ σὲ ἐθνικὴ ἐθιμοτυπία. Ὅλα αὐτὰ συνθέτουν ἔλλειμμα συλλογικοῦ ὁράματος. Δὲν ξέρουμε γιατί ὑπάρχουμε μαζί, τί νόημα ἔχει τὸ «ἐμεῖς». Ἡ Ἑλλάδα ἔχει χάσει τὴ συνείδηση τῆς ἀποστολῆς της, τὴ δύναμη νὰ προτείνῃ ἕνα τρόπο ζωῆς ποὺ νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν ὠφελιμισμό.

Ἡ ἀντίσταση δὲν ἐντοπίζεται στὴν… νοσταλγία. Ἀντίσταση σημαίνει ἀντεπίθεση δημιουργίας. Ἀφοῦ ἡ παρακμὴ γεννήθηκε ἀπὸ τὴ διάρρηξη τῶν δεσμῶν, ἡ ἀπάντηση ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ ἀνασύσταση τῆς κοινότητας. Νὰ ξαναγίνῃ ἡ κοινωνία χῶρος σχέσης. Δὲν μᾶς ἀρκεῖ ἀπλῶς ἡ συνύπαρξη. Αὐτὸ προϋποθέτει ἐπιστροφὴ στὶς παραδοσιακὲς ἀξίες. Νὰ ἐπιδιώξουμε τὴν παράδοση ὡς ἐνεργὸ πρόταγμα ζωῆς. Ἡ ἐθνικὴ ἰδεολογία, μὲ τὴν αὐθεντική της ἔννοια, μακριὰ ἀπὸ τὶς φθηνὲς ρητορεῖες, ὀφείλει νὰ ἀνανοηματοδοτηθῇ.

Τὸ ἔθνος εἶναι κοινότητα ἱστορικῆς μνήμης καὶ πολιτισμικῆς δημιουργίας. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα, πηγὴ τοῦ ἰδίου τοῦ νοήματος τοῦ κόσμου, πρέπει νὰ ξαναγίνῃ ἀντικείμενο ἀγάπης. Νὰ ἀναζητηθῇ ἡ αὐθεντικότητά της, νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐπιστροφὴ στὶς ρίζες της. Νὰ εἰπωθῇ ἕνα μεγάλο ΝΑΙ στὴν ἀρχαία ἑλληνική, στὴν ἀλεξανδρινὴ κοινή, στὴ βυζαντινὴ δημώδη ἐκδοχή της. Ἡ γλῶσσα μας εἶναι φορέας τρόπου σκέψης ποὺ διδάσκει τὸ μέτρο, τὴ διάκριση, τὴ σχέση. Παράλληλα, χρειάζεται ἐπανεύρεση τοῦ χριστιανικοῦ ἤθους τῆς ἀγάπης, τῆς εὐθύνης, τῆς κοινωνίας. Ἡ ὀρθοδοξία, ἂν διαβασθῇ ὑπαρξιακά, μπορεῖ νὰ ἐμπνεύσῃ ἕνα πολιτισμὸ προσώπων, ὅπου τὸ νόημα δὲν εἶναι ἡ ἀτομικὴ ἐπιβίωση, ἀλλὰ ἡ μετοχή.

Κατεξοχὴν πεδίο αὐτῆς τῆς ἀντεπίθεσης εἶναι μιὰ παιδεία ποὺ θὰ μορφώνῃ ψυχὴ καὶ νοῦ, θὰ μαθαίνῃ στὸν νέο ἄνθρωπο νὰ σκέφτεται, νὰ δημιουργεῖ, νὰ ἀγαπᾷ τὸν τόπο του, τὸν συνάνθρωπο. Αὐτὴ ἡ παιδεία θὰ συνδέῃ τὸν μαθητὴ μὲ τὸ ἑλληνικὸ τοπίο, τὴ γλῶσσα, τὴ μουσική, τὴ βυζαντινὴ καὶ ἀρχαία παράδοσι, ὥστε νὰ μπορῇ νὰ σταθῇ στὸν κόσμο μὲ ταυτότητα καὶ ἐλευθερία. Εἶναι μάταιο νὰ ἀναμένεται ἡ πολιτισμικὴ ἀναγέννηση ἀπὸ τὸ κράτος. Οἱ μικρὲς κοινότητες εἶναι ἡ ἐλπίδα. Τὸ μέλλον ἔρχεται πρὸς τὸ μέρος μας ἀπὸ σχολεῖα, ἐνορίες, συλλόγους, πρωτοβουλίες πολιτῶν, ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ θὰ ξαναβροῦν τὴ χαρὰ τοῦ «μαζί». Ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς γεννήθηκε ἀπὸ τὴ συνάντησι, ὄχι ἀπὸ τὴ μοναξιά. Τέλος, χρειάζεται ἕνα νέο συλλογικὸ ὅραμα. Νὰ πάψῃ ἡ πατρίδα μας νὰ εἶναι ἐπαρχία τῆς Δύσης καὶ νὰ ξαναγίνῃ ἐργαστήριο νοήματος γιὰ τὸν κόσμο. Νὰ προτείνῃ τρόπο ζωῆς ποὺ συνδυάζει τὴν ἐλευθερία μὲ τὴν σχέση, τὸ πρόσωπο μὲ τὴν κοινότητα, τὴν πίστη μὲ τὴ λογική. Αὐτὸ εἶναι τὸ στοίχημα τῆς ἐποχῆς μας: νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν εἶναι ἀπομεινάρι τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ δυνατότητα μέλλοντος. Ἂν ξαναθυμηθοῦμε, ἂν ξαναγευτοῦμε τὴ χαρὰ τοῦ κοινοῦ βίου, τῆς ἀληθείας, τῆς γλώσσας καὶ τῆς πίστεως, τότε ἡ Ἑλλάδα μπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα παράδειγμα ἁρμονικοῦ τρόπου ζωῆς, ποὺ σώζει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴ μοναξιὰ καὶ τὸν κόσμο ἀπὸ τὴν ἀπανθρωπιά.

Δημοσιεύτηκε στὴν κυριακάτικη δημοκρατία

Νὰ ὑπάρχει Τύπος γιὰ νὰ ὑπάρχει οὐσία

2025-11-07T09:24:00.001+02:00

Ἡ ἀνατολὴ τῆς ἐποχῆς τοῦ Διαδικτύου, κατὰ πολλούς, ἔφερε τὴ «δύσι» τῆς κυριαρχίας τῶν ἔντυπων ΜΜΕ. Ἡ κρίση τῶν ἐφημερίδων γιγαντώθηκε τὰ χρόνια τῆς πανδημίας, μὲ τὰ ἀχρείαστα καὶ ἐπιβλαβῆ γιὰ τὸ κοινωνικὸ σύνολο λοκ ντάουν. Ὁ κατ᾿ οἶκον περιορισμὸς ποὺ ἐπέβαλαν ἐκλεγμένοι ἡγέτες, ποὺ συμπεριφέρθηκαν σὰν τύραννοι τύπου Ἀρδιαίου* ἔθραυσε πολλὰ μοτίβα τῆς καθημερινότητος καὶ μαζί μὲ αὐτὰ μιὰ συνήθεια: τὴν ἔξοδο γιὰ ἀγορά ἐφημερίδας. Τὸ κοινὸ ποὺ τότε ἐγκατέλειψε τὴν ἔντυπη ἐνημέρωση δὲν ἀναπληρώθηκε.

Ἡ ἀποστολὴ τῆς σωτηρίας τῶν ἐφημερίδων ἔχει κυρίως πολιτισμική, πολιτική καὶ κοινωνικὴ διάσταση. Δὲν ἀφορᾷ μόνο τὶς ἐπιχειρήσεις τοῦ Τύπου, ἀλλὰ τὴ σχέση τοῦ πολίτη μὲ τὴν ἀλήθεια. Ὅταν ἡ ἐνημέρωση μετατρέπεται σὲ φτηνὸ προϊόν μαζικῆς κατανάλωσης, ἡ δημοκρατία φτωχαίνει, γιατί στηρίζεται σὲ πολίτες ἀνενημέρωτους, ἀποσπασματικοὺς, εὐάλωτους στὴ δημαγωγία.

Ἡ ἐφημερίδα, μὲ ὅλα της τὰ ἐλαττώματα, παραμένει ὁ τελευταῖος θεσμὸς λογοδοσίας τοῦ δημοσίου λόγου. Ἂν καταρρεύσῃ, θὰ μείνουμε μὲ ἕναν δημόσιο διάλογο χωρὶς πρόσωπα, χωρὶς εὐθύνη, χωρὶς ἔλεγχο.

Τὸ ἐρώτημα, λοιπόν, εἶναι καὶ πὼς θὰ ἐπιβιώσουν οἱ ἐφημερίδες, ἀλλὰ καὶ πὼς θὰ μείνῃ ζωντανὴ ἡ πολιτικὴ μας συνείδηση. Ἡ ἀπάντηση ὀφείλει νὰ εἶναι διπλή: κρατικὴ καὶ κοινωνική.

Ἀκολουθοῦν μερικὲς ἰδέες γιὰ παρεμβάσεις ποὺ μποροῦν νὰ κάνουν οἱ πολῖτες ἀλλὰ καὶ τὸ κράτος, γιὰ νὰ συνεχίσῃ νὰ ὑπάρχῃ ἔντυπη ἐνημέρωση μὲ λογοδοσία, παρέμβαση καὶ παραγωγὴ πνευματικοῦ πλούτου.

Ἐπένδυση στὴν ἐνημέρωση καὶ συνδρομητικὴ κουλτούρα.

Ἡ στήριξη τῶν ἀναγνωστῶν πρέπει νὰ εἶναι ἔμπρακτη. Ὅσοι νιώθουν ὅτι ταυτίζονται ψυχολογικὰ, ἰδεολογικὰ μὲ μιὰ ἐφημερίδα, δὲν ἀρκεῖ νὰ δηλώνουν τὶς συγκλίσεις τους μὲ ἐκείνην, ἀλλὰ νὰ τὴ στηρίζουν ἐπενδύοντας στὴν ἀγορά της. Ἡ κοινωνία ὀφείλει νὰ ξαναγίνῃ...

...ἀναγνώστρια καὶ νὰ μὴν ἀφήνῃ τὴν ἀνατροφή τῶν παιδιῶν της σὲ… ἐπηρεαστὲς (influencers) τοῦ Ἰντερνετ καὶ τοὺς «βιοτέχνες» ἔμμετρου ἐγκωμιασμοῦ ἐγκλημάτων, ὅπως εἶναι ὁρισμένοι τράπερς.

Ἡ ἐνημέρωση δὲν εἶναι δωρεάν ἀγαθό. Κάθε φορά ποὺ κάποιος ἀρνεῖται νὰ πληρώσῃ τὸ εὐτελὲς ἀντίτιμο μιᾶς ἐφημερίδας, ἐνισχύει τὴν ἐξάρτηση τῶν ΜΜΕ ἀπὸ τὴ διαφήμιση καὶ τὴν πολιτικὴ ἐξουσία. Τὸ κράτος θὰ μποροῦσε νὰ προσφέρῃ φοροαπαλλαγὲς γιὰ συνδρομὲς σὲ ἔντυπα μέσα, ὅπως ἤδη συμβαίνει σὲ χώρες τῆς Ε.Ε.

Ἀλλὰ τὸ οὐσιαστικώτερο εἶναι ἡ ἀλλαγὴ νοοτροπίας: νὰ θεωροῦμε φυσικὸ νὰ πληρώνουμε γιὰ τὸν κόπο τῆς ἐνημέρωσης, ὅπως πληρώνουμε γιὰ τὸ ψωμὶ ἢ τὸ ῥεῦμα.

Αὐτὸ σημαίνει:

α. Ἐκπαίδευση στὴν κριτικὴ ἀνάγνωση.

Στὰ σχολεῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕνα μάθημα «Ἐνημέρωση καὶ Κριτικὸς Λόγος». Τὰ παιδιά νὰ μαθαίνουν πὼς παράγεται μιὰ ἐφημερίδα, πὼς διακρίνεται ἡ εἴδηση ἀπὸ τὴν προπαγάνδα, πὼς ἀναγνωρίζεται ἡ ὑπογραφὴ ὡς ἐγγύηση εὐθύνης. Μιὰ τέτοια παιδεία θὰ γεννήσῃ πολίτες ποὺ δὲν τρέφονται ἀπὸ ἀλγορίθμους, ἀλλὰ ἀναζητοῦν πηγὲς μὲ πρόσωπο.

β. Δημόσιοι χώροι ἀνάγνωσης.

Σὲ δημόσιες ὑπηρεσίες, σταθμούς, δημαρχεῖα, πανεπιστήμια, νὰ ὑπάρχουν διαθέσιμες ἐφημερίδες. Ἡ χρήση τους δὲν θὰ εἶναι «διακοσμητική». Θὰ ἀποτελῇ προσφορὰ πολιτισμοῦ. Ὅπως οἱ βιβλιοθῆκες, ἔτσι καὶ οἱ «ἀναγνωστικὲς γωνιές» μποροῦν νὰ καλλιεργήσουν τὴ συνήθεια τοῦ ἐντύπου.

Ἡ κυβέρνηση νὰ ἐμπιστεύεται τὸν ἔντυπο λόγο

Πρώτη ὑποχρέωση τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ὁ ἔντυπος Τύπος ἀποτελεῖ θεσμὸ δημοκρατικοῦ ἐλέγχου. Ἀπὸ αὐτὴν τὴ θέση ἀπορρέουν ὁρισμένα μέτρα, ἁπλὰ καὶ ἐφαρμόσιμα:

α. Σὲ κάθε μαθητὴ ποὺ τελειώνει τὸ λύκειο, τὸ κράτος νὰ ἐπιδοτῇ χορήγηση συνδρομῆς (3μηνης ἢ 6μηνης) ἡμερήσιας πολιτικῆς ἐφημερίδας τῆς ἀρεσκείας του. Ἂν δὲν κερδηθῇ τὸ στοίχημα τῆς ἐνημερώσεως στὶς νέες γενεές, τότε δὲν θὰ ὑπάρξῃ περιθώριο ἀνάταξης τῆς καταστάσεως στὶς ἐφημερίδες. Ἀφοῦ ἡ Πολιτεία σὲ ἐκεῖνην τὴν ἡλικία τοῦ ἀναγνωρίζει δικαίωμα ψήφου, ἀς τὸν βοηθήσῃ νὰ διαμορφώσῃ ἐμπεριστατωμένη ἄποψη γιὰ τὸν πολιτικὸ χάρτη τῆς χώρας.

β. Μηδενισμὸς ΦΠΑ καὶ κόστους διανομῆς.

Ἡ ἐφημερίδα δὲν μπορεῖ νὰ φορολογῆται ὅπως ἄλλα προϊόντα. Εἶναι μορφὴ πολιτιστικοῦ ἀγαθοῦ, ὅπως τὸ βιβλίο. Ὁ μηδενισμὸς τοῦ ΦΠΑ στὸ χαρτὶ καὶ ἡ ἐπιδότηση τῆς διανομῆς, ὅπως γίνεται σὲ διάφορες εὐρωπαϊκὲς χώρες, θὰ προσέφερε ἀνάσα σὲ ἕναν κλάδο ποὺ αἱμορραγεῖ.

γ. Κρατικὲς διαφημίσεις μὲ διαφάνεια καὶ ἀναλογικότητα.

Οἱ δημόσιοι φορεῖς διαφημίζονται κατὰ κανόνα στὸ διαδίκτυο, καὶ μάλιστα σὲ ἀμφιβόλου ἀξιοπιστίας ἱστοσελίδες. Ἕνα θεσμοθετημένο ποσοστὸ τῆς κρατικῆς διαφημιστικῆς δαπάνης πρέπει νὰ πηγαίνῃ σὲ ἐφημερίδες, μὲ βάση ἀντικειμενικὰ κριτήρια (τιράζ, ἀπασχολούμενο προσωπικό, ἔτη κυκλοφορίας, περιφερειακὴ κάλυψη).

δ. Κίνητρα γιὰ τὴ μετάβαση τῶν ἐφημερίδων στὴ νέα ἐποχὴ χωρὶς νὰ ἀλλοιώνεται ἡ φυσιογνωμία τους.

Ἡ ψηφιακὴ συνδρομή, τὰ ἠλεκτρονικὰ ἀρχεῖα, τὰ podcasts, μποροῦν νὰ γίνωνται προεκτάσεις τοῦ ἐντύπου καὶ σὲ καμμία περίπτωση ὑποκατάστατό του. Τὸ κράτος μπορεῖ νὰ ἐνισχύσῃ αὐτὴν τὴ μετάβαση μὲ ἐπιδότηση τῆς καινοτομίας, ὑπὸ τὴν προϋπόθεση ὅτι διατηρεῖται ὁ πυρήνας τῆς συντακτικῆς εὐθύνης καὶ τοῦ ἐλέγχου.

ε. Ἐνίσχυση τῶν περιφερειακῶν ἐφημερίδων.

Ἡ τοπικὴ ἐνημέρωση εἶναι τὸ κύτταρο τῆς δημοκρατίας. Χρειάζεται προγράμματα στήριξης, πρόσβαση σὲ δημόσια δεδομένα καὶ διασφάλιση ἰσότιμης διαφημιστικῆς μεταχείρισης.

Ἡ ἐφημερίδα ὡς πράξη πολιτικῆς ὠριμότητας

Ἡ ἐνίσχυση τοῦ Τύπου εἶναι ὅρος πολιτικῆς ὠριμότητας. Ἡ ἐφημερίδα, μὲ τὸ περιορισμένο της μέγεθος καὶ τὸν ρυθμὸ τῆς ἐκδόσεως, ἐπιβάλλει στὸν ἀναγνώστη μιὰ σχέση μὲ τὸν χρόνο διαφορετικὴ ἀπ᾿ ἐκείνην τοῦ διαδικτύου· σχέση στοχασμοῦ καὶ κρίσης, ποὺ εἶναι στοιχεῖα ἀπαραίτητα γιὰ τὴ διαμόρφωση ὁλοκληρωμένου χαρακτήρα.

Ἡ κυβέρνηση ὀφείλει νὰ δημιουργήσῃ τὶς συνθήκες γιὰ νὰ ἐπιβιώσῃ αὐτὴ ἡ μορφὴ λόγου. Καὶ ὁ πολίτης, νὰ συνειδητοποιήσῃ ὅτι ἀγοράζοντας μιὰ ἐφημερίδα ἐπενδύει στὴν ποιότητα τῆς δημοκρατίας.

Ἡ σωτηρία τῶν ἐφημερίδων μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ ἀπὸ μιὰ πολιτισμικὴ ἀναστροφή: νὰ ξαναγίνουμε κοινωνία ποὺ διαβάζει μὲ εὐθύνη, ποὺ ἐμπιστεύεται τὴ γραφὴ μὲ ὑπογραφή, ποὺ ἀντιστέκεται στὴν ἀσημαντότητα τῆς πληροφορίας μὲ τὴ βαρύτητα τοῦ λόγου.

Νὰ ἐξασφαλίσουμε μὲ τὶς πράξεις μας ὅτι θὰ συνεχίσῃ νὰ ὑπάρχῃ Τύπος, γιὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ οὐσία στὸ συλλογικὸ βίο μας.

*Διαβάστε γιὰ τὰ ἔργα, τὶς ἡμέρες καὶ τὴν κατάληξι τοῦ τυράννου Ἀρδιαίου στὴν Πολιτεία τοῦ Πλάτωνος (613e–616b).

Δημοσιεύθηκε στὴν ἐφημερίδα «Κυριακάτικη Δημοκρατία».