Σινεφίλ

Το Θέαμα του Χαρακτήρα (Δελτίο Τύπου Παρουσίασης στη Θεσσαλονίκη)

2026-10-01T08:09:57.280+00:00

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Παρουσίαση Βιβλίου

Την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου και ώρα 19:30 στη Σφεντόνα Café Art (Ολυμπιάδος 50, Άνω Πόλη, Θεσσαλονίκη) θα γίνει παρουσίαση του 7^ου βιβλίου του Νίκου Παππά, δημιουργού της ομάδας Σινεφίλ, με 245.000 μέλη, με τίτλο:

«Το Θέαμα του Χαρακτήρα: Όψεις Κινηματογραφικών Ηρώων»

Εκδοτικός Οίκος: Ιστίο. Αύγουστος ’26.

Το βιβλίο, το οποίο απευθύνεται στο ευρύ κοινό, εκλαϊκεύει την κινηματογραφική δοκιμιακή γραφή, αναδεικνύοντας με έναν ιδιαίτερο τρόπο ποιοτικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν διαχρονικούς, αλλά και πιο πρόσφατους χαρακτήρες του σινεμά. Στις σελίδες του μπορεί να ταξιδέψει κάθε αναγνώστης που αναζητεί να προβληματιστεί ποικιλοτρόπως από τον προσιτό κόσμο που προσφέρει ο κινηματογράφος. Για κάθε χαρακτήρα προβάλλεται ένας τρόπος ζωής που μοιάζει με τον δικό μας. Παρουσιάζονται πολιτισμοί, κοινωνίες, οικογένειες, φιλίες, προσωπικοί στόχοι, οι έννοιες της μετάδοσης ενός οράματος, της σχέσης δασκάλου - μαθητή, και της υπέρβασης δυσκολιών.

Το καλωσόρισμα της εκδήλωσης θα απευθύνει ο ποιητής Διονύσης Ντισό. Η παρουσίαση θα γίνει από τον δημοσιογράφο Σπύρο Σαββίδη και τον συγγραφέα.

Το βιβλίο θα διατίθεται προς πώληση, μαζί με προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα.

Εκδόσεις Ιστίο Χαρισιάδου 1 Δημητριάδος, Βόλος.

Αύγουστος 2026.

Email nickpappas111@gmail.com

Τηλ 6978955101, 24210-28946.

Αριθμός σελίδων 148. Τιμή 15 Ευρώ.

ISBN 978-618-81926-5-2

Βιογραφικά Στοιχεία

Αυτό που ξεκίνησε ως εμμονική συλλογή 1300 ταινιών μέχρι να τελειώσει το λύκειο, ο Νίκος Παππάς το μετέτρεψε σε σχετικές με το αντικείμενο σπουδές στην Αγγλία μέχρι το 2002. Επιστρέφοντας εργάστηκε σε τηλεοπτικές παραγωγές και ντοκιμαντέρ, μέχρι τον επαναπατρισμό του στο Βόλο και την απόφασή του να ασχοληθεί με τη διδασκαλία αγγλικών. Από το 2014 διατηρεί το δικό του φροντιστήριο στο κέντρο της πόλης.

Τον Μάιο του 2012 δημιούργησε την ομάδα Σινεφίλ στο Facebook που πλέον αριθμεί 245.000 μέλη και συντελεί σε μεγάλο μέρος της ελληνόφωνης κινηματογραφικής συζήτησης. Διαμέσου της ομάδας ενημερωνόμαστε άρτια για το παγκόσμιο και εγχώριο κινηματογραφικό γίγνεσθαι, τους θεμέλιους λίθους της ιστορίας του σινεμά, κι αυτό πραγματοποιείται λόγω της αξιοσημείωτης ποικιλίας Ελλήνων ανά τον κόσμο που συνεισφέρουν με αγάπη.

Σινεφίλ

Το Θέαμα του Χαρακτήρα (Δελτίο τύπου παρουσίασης στην Αθήνα)

2026-09-24T09:17:55.695+00:00

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Παρουσίαση Βιβλίου

Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου και ώρα 18:30 στο βιβλιοπωλείο Literature House (Ι. Δροσοπούλου 67) θα γίνει παρουσίαση του 7^ου βιβλίου του Νίκου Παππά, δημιουργού της ομάδας Σινεφίλ, με 245.000 μέλη, με τίτλο:

«Το Θέαμα του Χαρακτήρα: Όψεις Κινηματογραφικών Ηρώων»

Εκδοτικός Οίκος: Ιστίο. Αύγουστος ’26.

Το καλωσόρισμα της εκδήλωσης θα απευθύνει η υπεύθυνη του βιβλιοπωλείου Ανδρονίκη Μαστοράκη. Η παρουσίαση θα γίνει από την σινεφίλ Κατερίνα Τουλουμέλη, και τον συγγραφέα.

Το βιβλίο θα διατίθεται προς πώληση, μαζί με προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα.

Εκδόσεις Ιστίο Χαρισιάδου 1 Δημητριάδος, Βόλος.

Αύγουστος 2026.

Email nickpappas111@gmail.com

Τηλ 6978955101, 24210-28946.

Αριθμός σελίδων 148. Τιμή 15 Ευρώ.

ISBN 978-618-81926-5-2

Βιογραφικά Στοιχεία

Σινεφίλ

Obsession (Εμμονή) 2025

2026-09-04T16:54:06.973+00:00

Σκηνοθεσία Curry Barker, παίζουν οι Michael Johnston, Inde Navarrette.

Ερωτευμένος με τη Νίκι σε βαθμό παραφροσύνης, ο Μπερ τρέμει τόσο πολύ στην ιδέα να εκφραστεί ειλικρινά που ανατρέχει στη μαγεία. Αγοράζει ένα θαυματουργό ξυλάκι το οποίο υπόσχεται να πραγματοποιήσει τη μία και μοναδική ευχή που θα του ψελλίσει. Λίγο πριν το σπάσει για να ενεργοποιήσει τη δύναμή του, αναφωνεί ότι επιθυμεί να τον ερωτευτεί όσο κανέναν άλλο στον κόσμο. Όντας ο ίδιος τρελά ερωτευμένος, δεν σκέφτεται λογικά, κι αντί να ζητήσει αγάπη, θέλει απλώς να μεταθέσει το οδυνηρό του βίωμα σε εκείνη. Μένει να υποστεί τις συνέπειες.

Λόγω της ευαίσθητης θέσης στην οποία βρίσκεται ο Μπερ κάνει μία σειρά από λανθασμένες κινήσεις που καταλήγουν να καταστρέψουν τη ζωή του. Η πρώτη είναι η αγορά του εν λόγω μαγικού ξύλου. Κάνοντάς την, εναποθέτει τις ελπίδες σε κάτι ξένο σε εκείνον και την εξέλιξή του. Εδώ είναι η πρώτη προδοσία του εαυτού, αποτέλεσμα μιας εγκατάλειψης που θολώνει την καθαρή σκέψη και ωθεί σε παρορμητικές κινήσεις. Στρατολογεί κάτι εξωτερικό για να δράσει στη θέση του με τρόπο που απορρίπτει την ανθρωπιά της Νίκι, την περιορίζει σε ένα πλαίσιο μιας ερωτευμένης γυναίκας που έχει ξεχάσει κάθε άλλο κομμάτι της ζωής της και πλέον δεν σκέφτεται ελεύθερα. Συνεπώς, ζητά από έναν άλλο άνθρωπο κάτι τόσο περιοριστικό που αναιρεί κάθε ανάγκη του για αυτοβουλία που θα του έδινε και περισσότερο ανθρώπινη διάσταση. Δεν σκέφτεται ανθρώπινα όποιος σκέφτεται εμμονικά, διότι σκέφτεται μονοδιάστατα.

Κατά δεύτερον, επινοεί μία στρατηγική που είναι μικρής εμβέλειας αφού το κάνει για την εξυπηρέτηση των ατομικών του ψυχικών αναγκών, κι όχι αμοιβαίων. Το αποτέλεσμα είναι ότι, ενώ καταφέρνει να τον ερωτευτεί η Νίκι, βλέπει ότι η ίδια νιώθοντας ερωτευμένη καταλαβαίνει ότι βρίσκεται σε ένα αδιέξοδο το οποίο δεν την εκφράζει, και τον παρακαλά να την αποδεσμεύσει διότι η ψυχή της υποφέρει από κάτι που δεν εκφράζει ούτε τον ίδιο. Οι ψυχικές διεργασίες που ορίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις δεν γίνεται να ανατεθούν σε τρίτους φορείς. Πρέπει να βιώνονται από τους άμεσα εμπλεκόμενους. Αλλιώς χάνουν την ουσία τους. Ακόμη κι αν η εκάστοτε στρατηγική φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, ο νικητής παραμένει ηττημένος εάν ο στόχος του δεν είναι ανθρώπινος. Κι είναι ακόμη χειρότερο εάν στην πορεία καταπατήθηκαν κι άλλοι.

Μέσω μιας ακραίας ιδέας η ταινία φωτίζει όψεις ενός δειλού χαρακτήρα. Ο Μπερ πιστεύει ότι μία κοπέλα όπως η Νίκι δεν είναι για αυτόν. Η διστακτικότητά του προέρχεται από το ότι νιώθει ότι δεν μπορεί κατά βάθος να στηρίξει μια σχέση μαζί της, μια και τον στοιχειώνει ένα αίσθημα κατωτερότητας. Όμως, αντί να μπει σε σκέψεις που θα τον βοηθήσουν να εξελιχθεί, όχι απαραίτητα για να την κατακτήσει, αλλά για να εντοπίσει τον πυρήνα του προβλήματος, λοξοδρομεί σε πιο οικείες σε εκείνον ατραπούς που δεν συνάδουν με την αναζήτηση της αλήθειας ή την περαιτέρω πορεία εν γνώσει της. Αν και το κάνει ειλικρινά, ο Μπερ δεν κατανοεί ότι με την επιθυμία που εκφράζει αρνείται την αγάπη στον εαυτό του, παρόλο που νομίζει ότι το κάνει για τον εαυτό του. Η άσχημη τροπή που παίρνουν τα γεγονότα της ταινίας έρχεται απλώς να πιστοποιήσει το μη ρεαλιστικό του στόχο, κι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται για να εδραιώσουν το νόημά της την τοποθετεί σε περίοπτη θέση του είδους.

Love and Death on Long Island (Ο Έρωτας Πεθαίνει στο Λονγκ Άιλαντ) 1997

2026-06-14T17:26:12.027+00:00

Σκηνοθεσία Richard Kwietniowski. Παίζουν οι John Hurt, Jason Priestley, Fiona Loewi.

Δύο εκ διαμέτρου αντίθετοι χαρακτήρες με μοναδικό κοινό γνώρισμα το ότι είναι κλεισμένοι σε ένα μοναχικό κουκούλι συναντιούνται, κυρίως λόγω της προσπάθειας του ενός, κι η σχέση τους προχωρά με την αναγκαστική πορεία που διαγράφει η γνωριμία ανθρώπων εγκλωβισμένων σαν σε ανελκυστήρα. Ο αποκλεισμός των εξωτερικών ερεθισμάτων ενεργοποιεί το εσωτερικό χάος του καθενός.

Η ταινία αποτελεί άρτια περιγραφή της καλλιτεχνικής διαδικασίας και συγκεκριμένα του ψυχικού κόστους όσων εισδύουν σε αυτή χωρίς προετοιμασία κι όσων εμπνέοντάς την γοητεύονται κι επιθυμούν να αποτελέσουν παντοτινά αντικείμενα θαυμασμού. Είναι μία πορεία που πολλές φορές θέλει τη συμμετοχή και των δύο, την πολυμέτωπη επίθεση του ενός και την ειλικρινή παράδοση του άλλου. Αν κι η πολυπόθητη διαχρονικότητα ενός έργου τέχνης δεν μπορεί να προβλεφθεί με σιγουριά όσο εκείνο πλάθεται, είναι ακόμη δυσκολότερο να επιτευχθεί από όσους την κυνηγούν αναζητώντας εφήμερη εκτόνωση των παθών τους.

Απορρίπτοντας καθετί μοντέρνο ο Μπραντ Ντεθ είναι ένας συγγραφέας αφιερωμένος σε μία ζωή του παρελθόντος. Ελλείψει κοινωνικής ζωής μοιάζει να κατοικεί στον 19^ο αιώνα, ενώ η ταινία εκτυλίσσεται το 1997, γεγονός που τρέφει τη μοναχικότητα και τις αυτό-αναφορικές πεποιθήσεις του. Αυτό συμβαίνει στο βαθμό που πλέον κατοικεί σε αυτές και προσπαθεί με κάθε τρόπο να τις επιβεβαιώσει αναζητώντας την επόμενη έμπνευση για να τις ανασύρει στην επιφάνεια υπό φαινομενικά νέο πρίσμα. Έως ότου έρχεται κατά τύχη σε επαφή με κάτι σύγχρονο που ενεργοποιεί τον τρόπο έκφρασής του, ένας συνδυασμός ανάδυσης απωθημένων του πρότερου βίου κι εκδήλωσης του καλλιτεχνικού δαιμόνιου. Όταν μπλέκονται μεταξύ τους μπορεί να δημιουργήσουν ένα επικίνδυνο μείγμα.

Συνηθισμένος να κυνηγά αποκλειστικά θέματα του άμεσου ενδιαφέροντός του, ξαφνιάζεται ευχάριστα όταν έχοντας εσφαλμένα εισχωρήσει σε διαφορετική αίθουσα κινηματογράφου από εκείνη που τον ενδιέφερε, καταλήγει μπροστά σε μία σαχλή, νεανική περιπέτεια με πρωταγωνιστή τον Ρόνι Μπόστοκ, έναν ελκυστικό ηθοποιό που, ενώ δεν είναι ταλαντούχος, έχει όμορφο παρουσιαστικό κι ευγενική αύρα. Με μία βαθύτερη περιέργεια να δοκιμάσει το καινούριο αποφασίζει να μείνει για να παρακολουθήσει όλη την ταινία.

Το σημείο της απόφασης να σταθεί και να τον διερευνήσει είναι καθοριστικό για το νόημα της ταινίας κι απεικονίζεται με ιδιαίτερη ευαισθησία από τον σκηνοθέτη μια και σκιαγραφεί την πρωταρχική τάση κάθε ανθρώπου που εμπνέεται. Δεν υπάρχει πιο μοναχικό πράγμα από τη ζωή του καλλιτέχνη, ο οποίος ψάχνει απεγνωσμένα για ανακούφιση χωρίς να γνωρίζει πού θα τη βρει. Αυτή η αρχική βουτιά πραγματοποιείται χωρίς δισταγμό διότι στη ζωή του είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να προχωρήσει. Δεν συνειδητοποιεί ότι ριψοκινδυνεύει επειδή είναι εθισμένος σε μία ζωή ανεξήγητης αλλά απαραίτητης έντασης, κι η ψυχική διάθεση που του προκαλούν τη στιγμή που συμβαίνουν είναι το μόνο απαιτούμενο για να ορίσει την ταυτότητά του. Αυτός που αποκτά ζωή από τον ορισμό και την σκιαγράφηση των άλλων για να τους εγκλωβίσει σε νοήματα που εξυπηρετούν μονάχα την προσωπική του ανάπτυξη ερήμην τους, δεν ζει. Προβάλλει επάνω τους δικές του ερμηνείες που θεωρεί ότι ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Τον τιμά ελάχιστα να δοκιμάζει κάτι που ξέρει ότι δεν είναι για εκείνον, αλλά τον τιμά ακόμη λιγότερο όταν το δικαιολογεί ως παιχνίδι για να συνεχίσει ενώ μέσα του το έχει ήδη απορρίψει. Είναι καλό να έχει κανείς τα μάτια του ανοιχτά και να εμπνέεται από οτιδήποτε, αλλά είναι καλύτερο να μην το κάνει με την όρεξη ενός ανθρώπου που το δικαιολογεί με κάθε τρόπο επειδή τον ενεργοποιεί, διότι εκεί βρίσκεται η παθολογία. Στο ότι δίνει αξία σε οτιδήποτε, ακόμη και σε όσα δεν είναι συμβατά μαζί του, επειδή επαναλαμβάνουν μέσα του την πορεία της έντονης επιθυμίας που έχει συνδυάσει με τη δημιουργικότητα.

Η πρώτη απόφαση του Ντεθ, κι αυτή που θέτει την ταινία σε κίνηση, είναι μία απόφαση λανθασμένη, αποτέλεσμα παρόρμησης που τον βρίσκει σε ιδιαίτερα ευάλωτη περίοδο κατά την οποία ψάχνει να λύσει οποιοδήποτε πρόβλημα για να συνεχίσει να νιώθει ότι κάτι κάνει, σε βαθμό που μπορεί και να το δημιουργήσει ο ίδιος. Εδώ υφίσταται κι η μιζέρια του. Ενώ μέσα του γνωρίζει ότι ο συγκεκριμένος ηθοποιός δεν τον ενδιαφέρει, αποφασίζει παρόλα αυτά να ασχοληθεί μαζί του με την όρεξη ενός εφήβου διότι η επιθυμία του να ερωτευτεί τον βοηθά να ενταχθεί στον κόσμο. Συνεπώς, η πρώτη βία ασκείται στον εαυτό του. Έχει ασκηθεί μία εσωτερική πίεση και θεωρεί στόχο αυτό που είναι απλώς ένα κόλλημα. Θεωρεί ότι η εμμονή του είναι επίλυση ενός προβλήματος, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται σε αδιέξοδο μην έχοντας εντοπίσει τα προειδοποιητικά σήματά του.

Ο Ντεθ αποφασίζει να μάθει τα πάντα για τον Μπόστοκ. Αγοράζει περιοδικά που τον αφορούν, βλέπει τις υπόλοιπες ταινίες του και βουτά παθιασμένα για να αποκαλύψει όσα περισσότερα μπορεί. Τον ζωγραφίζει, επισκέπτεται το σπίτι του για να τον γνωρίσει. Η φωνή του στο τηλέφωνο κι η πρώτη χειραψία τους έχουν ιδιαίτερο νόημα για εκείνον. Αρχίζει να φαντάζεται, να εισχωρεί στον χαρακτήρα, στις διαδικασίες της σκέψης του, να επεξεργάζεται κάθε ανούσια λεπτομέρεια. Προσπαθώντας να τον κατακτήσει ως αντικείμενο δεν βλέπει τον άνθρωπο, αλλά το ον προς κατάκτηση, οποιοδήποτε ορισμό προς λύση, πλήρωση σε νόημα και τελικά αποκαθήλωση. Αυτό τον κρατά ζωντανό. Και δεν είναι επικίνδυνο να πιστεύει ότι οι προβολές του χαρακτηρίζουν την πραγματικότητα, παρά μόνο εάν προσπαθήσει να επηρεάσει τον Μπόστοκ προσωπικά, δηλαδή να επέμβει επάνω της.

Η έλξη έχει ήδη λάβει χώρα κι από εδώ κι εμπρός θα επηρεάσει τις αποφάσεις του, οι οποίες θα είναι θετικές μέχρις εσχάτων μέχρι να γίνουν αρνητικές. Αποφασίζει να μείνει μπροστά στον φορέα της έμπνευσής του επειδή το βλέπει ως νέο μην ξέροντας πως θα συμπεριφερθεί ο ψυχισμός του, εάν θα επαναλάβει οικεία μοτίβα ή θα στραφεί εναντίον του ή εναντίον των άλλων. Θα κάνει προβολές μέχρι να καταφέρει να τοποθετήσει το αντικείμενο σε βάθρο όπου θα γίνει αποδεκτός, έως απαραίτητος ως πιστός ακόλουθος. Θα φτάσει να τον εκθειάσει μέσα του σε τέτοιο βαθμό, θα του το επικοινωνήσει με κάθε εύγλωττο τρόπο επιστρατεύοντας κάθε διαθέσιμη τέχνη γραφής και συμπεριφοράς, ώστε να γίνει πρωτίστως κατανοητό, ύστερα συναισθηματικά βαθύ κι απροσδιόριστο, άρα άλυτο, κι ύστερα βίαια μοναδικό, μέχρι να λάβει αυτό που περιμένει, τους καρπούς του ύποπτου μόχθου του, μία αποδοχή του κόσμου που παρουσίασε στο θρόνο του οποίου κάθεται ο ίδιος. Έναν θρόνο που για εκείνον αποτελεί το επιστέγασμα της διαδικασίας, το κρυφό μυστικό που αρνείται να αποκαλύψει.

Η αλήθεια δεν συνεργεί όσο εντρυφά σε αυτή τη διαδικασία, αλλά ανακύπτουν νέες ιδέες που δίνουν την ίδια εντύπωση. Ισχυρίζεται ότι είναι σε θέση να του αφιερωθεί. Του τάζει πολλά. Του υπόσχεται ένα ποιοτικότερο μέλλον που μόνο αυτός γνωρίζει και είναι σε θέση να πραγματοποιήσει. Ο πόλεμος με τον άλλο έχει ξεκινήσει από την πρώτη στιγμή, και το μόνο που ζητά ο καλλιτέχνης είναι την ήττα της μούσας του με κάθε τρόπο ώστε να προχωρήσει παρακάτω. Γι’ αυτό δεν είναι αγάπη, αν και πρέπει να το βαφτίσει αγάπη για να επιτύχει η ρητορική του. Είναι έρωτας, αποκλειστική προσκόλληση, εμμονή που ζητά ανακούφιση. Είναι τάση να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του με τρόπο που περιορίζει την ύπαρξη του άλλου. Η ανάγκη για δημιουργία τον εισάγει σε απελπισμένες δοκιμές που θολώνουν το τζάμι πίσω από το οποίο βλέπει τον κόσμο και το γεγονός ότι κινδυνεύει να τον μετατρέψει σε θύτη ή σε θύμα, ή και τα δύο, είναι απλώς μία εκδήλωση της ευάλωτης θέσης από την οποία ξεκινά, της οποιασδήποτε δοκιμής θέσει το μηχανισμό σε λειτουργία. Η δημιουργική σκέψη, όταν γίνεται με στόχο τη δημιουργία, η τέχνη όταν γίνεται για την τέχνη και τίποτε ουσιαστικότερο, ενδεχομένως να βλάψει τον καλλιτέχνη ή το αντικείμενο της έμπνευσής του και η ποιότητά της εξαρτάται πάντοτε από την ποιότητα των απώτερων στόχων του. Αν δεν υπάρχουν, δεν παλεύει για κάτι ευρύτερο από ένα αυτοεξυπηρετούμενο νόημα, κάτι που ίσως να αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη εκκίνηση για τους περισσότερους λειτουργούς της.

Ισχυρίζεται ότι κανείς στον κόσμο δεν ξέρει τον Μπόστοκ καλύτερα από τον ίδιο. Ότι η ζωή του θα πάρει διαφορετικό δρόμο αν τον ακολουθήσει. Με το να τον πληγώσει ανεπανόρθωτα προσπαθεί να γίνει μέρος της μελλοντικής του ζωής. Εδώ βρίσκεται το επικίνδυνα ναρκισσιστικό στοιχείο του χαρακτήρα του, επειδή προσπαθεί μέσω της επιβολής στον άλλο να αποκτήσει με κάθε τρόπο μορφή στην ψυχή του. Κι αυτό διανθίζεται με όμορφα ποιοτικά λόγια, γλαφυρές περιγραφές, ενώ η ουσία είναι ότι στον άρρωστο κόσμο του μόνο οι άρρωστοι ή όσοι καταντούν ευάλωτοι επειδή τον πιστεύουν μπορούν να κατοικήσουν.

Ουσιαστικά, επιζητεί μία επανάληψη που θα του προσφέρει εκτόνωση, διαδικασία βίαιη κι ευτελής αν κι απαραίτητη για την ψυχική του εξισορρόπηση, διότι δεν σκέφτεται ούτε το δικό του ψυχικό κόστος, ούτε του αντικειμένου, κι έτσι καταπατά και τους δύο. Ένας φαύλος κύκλος με ένταση, αλλά χωρίς ζωή. Όμως, στην πραγματικότητα του καλλιτέχνη, που έχει μάθει ότι πρέπει να χαρακτηρίζεται από τέτοιου είδους αναταραχή, είναι ο μόνος τρόπος να λειτουργήσει μέχρι να τον σταματήσει το σώμα του επειδή έχει εξαντληθεί και συνεπώς αναγκαστεί να αλλάξει ζωή, κάτι που δεν υπόσχεται η ταινία. Ο Ντεθ χρησιμοποιεί την ένταση του έρωτα για να κάνει προσωπικές υπερβάσεις χωρίς να σκέφτεται εάν πληγώνει τον εαυτό του ή τον Μπόστοκ.

Ο Μπόστοκ έχει μία αποστασιοποιημένη από το να αποδείξει κάτι στάση ζωής. Προτιμά να είναι αντικείμενο θαυμασμού παρά να προσπαθήσει περαιτέρω να αναλύσει τα πράγματα. Φαίνεται να μην τον ενδιαφέρει ο εαυτός του, παρά μόνο η καριέρα του. Όσο όμως δεν ενδιαφέρεται τόσο πλησιάζει να γίνει έρμαιο οποιουδήποτε το δείχνει. Από τη θέση του ερωτικού αντικειμένου ο Μπόστοκ δεν διαθέτει την ανθεκτικότητα που θα αντισταθεί στις αλλεπάλληλες επιθέσεις υποτιθέμενου ενδιαφέροντος, και λυγίζει. Το είδωλο κολακεύεται χωρίς να συνειδητοποιεί την εκμετάλλευση που υφίσταται. Είναι γοητευτικό το ότι βρίσκεται σε βάθρο, αλλά επικίνδυνο να το ελέγχει ο μοναδικός του ακόλουθος. Και θα έπρεπε να ήταν πιο υποψιασμένος όταν η σύζυγός του δεν συμμερίζεται τις απόψεις του θαυμαστή του.

Ένα από τα προβλήματα είναι ότι ο Ντεθ, αποφασισμένος να δράσει με κάθε τρόπο, βλέπει τον Μπόστοκ ως σύνολο σκέψεων στις οποίες πασχίζει να επικρατήσει μη σεβόμενος το γεγονός ότι ποτέ δεν θα μπορέσει να μπει στη θέση του. Από αυτή την θέση εκκίνησης με λανθασμένη βάση δεν αφουγκράζεται την πραγματικότητα και δεν νιώθει παρά μόνο όσα του χρειάζονται επειδή τον εμπνέουν εγωιστικά. Όμως, αν δεν ταλανίζεται από εγωισμό, δεν θα δημιουργήσει. Ο καλλιτέχνης θα συνεχίσει να ενθουσιάζεται διότι όλο και κάποια σκοτεινή πλευρά της ύπαρξης καταφέρνει να φωτίσει με την εργασία του, κάτι που μόνο η ανθρωπότητα μπορεί να κρίνει ως φέρουσα ουσίας και σπάνια ο ίδιος, ειδικά όταν επηρεάζεται από τον ασυγκράτητο ενθουσιασμό του. Είναι μία ζωή δημιουργίας, εμμονών, που δίνει νόημα στην ύπαρξή του, στην έμφυτη ανάγκη του να διηγηθεί κι αυτός μία ιστορία. Την δική του. Τις χρειαζόμαστε τις ιστορίες, ακόμη κι αυτές που μας προειδοποιούν επειδή φωτίζουν τις σκοτεινές πλευρές μας.

Μοναδική ένσταση αποτελεί το να μην καταπατά τον εαυτό του και τους άλλους επιζητώντας επιβράβευση για αυτού του είδους την συμπεριφορά. Κανείς δεν θα τον επιβραβεύσει επειδή περιέπεσε διότι η διαδικασία και μόνο είναι εκφυλιστική, παρόλο που μπορεί να την προκάλεσε στον εαυτό του κάτι για το οποίο έχει κάθε δικαίωμα όταν πρόκειται για προσωπική εκτόνωση, αλλά δεν προσφέρει τίποτε περισσότερο. Οποιαδήποτε ροπή προς τα τρίσβαθα της ψυχής είναι εν δυνάμει επικίνδυνη διότι για να αποβεί θεραπευτική πρέπει να γίνει αβίαστα. Ο καλλιτέχνης νομίζει ότι δημιουργεί όταν σκάβει βαθιά στον ψυχισμό του για να αποκαλυφθεί, αλλά τις περισσότερες φορές απλώς τραυματίζεται και το βαφτίζει καλλιτεχνική διαδικασία. Η εν λόγω πορεία φλερτάρει με την ψυχοπάθεια όταν γίνεται αυτοσκοπός.

Ο Ντεθ αναπτύσσει στρατηγική μέχρι να φτάσει τον Μπόστοκ στο σημείο να γίνει ευάλωτος και είναι αποφασισμένος να γίνει κι ο ίδιος μέχρι να τα καταφέρει. Αλλά τη στιγμή που το καταφέρνει ο ρόλος του τελειώνει. Όταν έχει ολοκληρώσει τη γνωριμία του, εναποθέτει τα συμπεράσματά του σε ένα εκτενές κείμενο, του το στέλνει με φαξ για να το διαβάσει και να επηρεαστεί αδιαφορώντας για το πώς επηρεάστηκε ο άλλος, το αντικείμενο του, το θύμα του, η κάποτε έμπνευσή του. Ο Ντεθ έχει απελευθερωθεί, κι έχει την ικανοποίηση μιας αίσθησης πληρότητας. Η ιστορία τελειώνει με μία θυσία, την καταστροφή του Μπόστοκ από την εύγλωττη πένα του θαυμαστή του. Όμως, δεν είναι συντριπτική. Από τη σχέση τους βγαίνουν κι οι δύο σοφότεροι.

Πλέον ο Ντεθ νιώθει ότι ανακάλυψε την ομορφιά εκεί όπου δεν είχε φανταστεί ότι μπορεί να υπάρξει. Είναι ικανότητα να βρίσκεις αυτό που δεν ψάχνεις, αλλά αποτελεί σημαντικότερη ικανότητα να μην αναζητείς την ευκολία και το οικείο ώστε να νιώθεις ότι κάτι κάνεις ενώ απλώς στροβιλίζεσαι σε φαύλο κύκλο. Παρόλα αυτά τον ενεργοποιεί διότι τον φέρνει σε επαφή με όσα εκείνος δεν ήταν ποτέ και του γνωρίζει άλλη μία πτυχή της ποικιλίας της ανθρωπότητας. Η ταινία δείχνει τι σημαίνει να βουτάς στον κόσμο ενός ανθρώπου που σε αφορά. Μπορεί να είναι τάση για να καταλάβεις επειδή θες να τον κατακτήσεις, αλλά είναι και περίοδος προσωπικής αναπροσαρμογής και, τελικά, διαμόρφωσης χαρακτήρα. Αν η εμμονή θεωρηθεί ευκαιρία να φωτίσουμε τους άλλους, έχει αξία. Αρκεί να μην φτάσει να καταστρέψει ανεπανόρθωτα για να το καταφέρει.

Ο καλλιτέχνης είναι ένας απαραίτητος εγωιστής που έχει ανάγκη από την φροντίδα, αλλά και την απόστασή μας. Για την ψυχική υγεία όλων πρέπει να μην τον πλησιάζουμε πολύ διότι κατά πρώτον επεμβαίνουμε στο έργο του και κατά δεύτερον δεν πρόκειται να μας προσφέρει αυτά που προσδοκούμε. Πρέπει να τον προστατεύουμε από τον εαυτό του, αλλά και να προστατευτούμε από αυτόν. Η ταινία δίνει μία άρτια απεικόνιση της καλλιτεχνικής διαδικασίας ως δοκιμής που δημιουργεί θύματα, ενίοτε με σοφία. Ο Ντεθ θέτει ακόμη και το τέλος της ιστορίας εν αγνοία του Μπόστοκ μια κι ήταν ο μόνος που έδρασε εξ αρχής.

A Guy Named Joe (Παράξενη Αποστολή) 1943

2026-04-15T09:33:00.003+00:00

Σκηνοθεσία Victor Fleming. Παίζουν οι Spencer Tracy, Irene Dunne, Ward Bond, Van Johnson.

Με χιουμοριστικά πειράγματα που δεν οδηγούν πουθενά αλλά συντηρούν μία παιχνιδιάρικη χημεία, με απολαυστικούς καυγάδες που γλυκαίνουν όταν φανερώνεται ότι συμβαίνουν λόγω αμοιβαίας έγνοιας, η σχέση των άξιων πιλότων μαχητικών αεροσκαφών Πιτ Σάντιτζ και Ντορίντας Ντέρστον διαθέτει όλη την όμορφη πολυπλοκότητα ενός ερωτοχτυπημένου κινηματογραφικού ζευγαριού. Μάλιστα, επειδή εμβαθύνει στα συναισθήματα και τους προβληματισμούς τους η ταινία περιγράφει άρτια την έκφρασή τους ως τυπικών εκπροσώπων του φύλου τους. Η διάθεσή τους όταν βρίσκονται μαζί λέει πολλά περισσότερα από τα λόγια τους, και τα όνειρα που μοιράζονται είναι απλή εκδήλωση της ανάγκης για διαιώνισή της, μια κι υπόσχεται ένα ανθόσπαρτο μέλλον με πλούσιο νόημα για τον καθένα. Ο έρωτάς τους φτάνει να γίνει τόσο στενός που ο ένας νιώθει τους κινδύνους που ενδεχομένως να αντιμετωπίσει ο άλλος, με τραγικό αποκορύφωμα το εξαιρετικά βαρύθυμο προαίσθημα της Ντορίντας λίγες ώρες πριν τον θάνατο του Πιτ κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης αερομαχίας.

Για να παρακολουθήσει τη συνέχεια στον ψυχισμό των ηρώων της η υπόθεση συνεχίζει παρουσιάζοντας ταυτόχρονα την εξέλιξη της ζωής της Ντορίντας στα εγκόσμια και του Πιτ στο βασίλειο των ουρανών. Η πορεία της σκέψης τους μετά το τέλος της εν κόσμω σχέσης τους διαγράφεται ως ένα τυπικό πένθος απώλειας συντρόφου με έντονα συναισθήματα θυμού, πικρίας, λύπης, ενίοτε στιγμές αποδοχής, μέχρι να απελευθερωθούν στεκούμενοι δίκαια απέναντί του με το βλέμμα στο μέλλον.

Ο ισχυρός αλλά δύστροπος χαρακτήρας του Πιτ, διαμορφωμένος σε τόσο σταθερό έδαφος που πλησιάζει τα όρια της ξεροκεφαλιάς, τον δυσκολεύει όχι μόνο να συνηθίσει στην απώλεια της αγαπημένης του, αλλά και να διανοηθεί ότι μπορεί να προχωρήσει σε σχέση με άλλον άντρα. Βασανιζόμενος κι ο ίδιος, την ταλαιπωρεί εισβάλλοντας στη σκέψη της, μεταδίδοντας το θυμό του και, επιχειρώντας να παραμείνει ζωντανός, συντηρεί τη συναισθηματική της σύγχυση, γεγονός που τον χαροποιεί προσωρινά πριν εντείνει τη δική του. Νιώθει ότι η Ντορίντα θα του ανήκει για πάντα, ένα συναίσθημα που συμμερίζεται κι η ίδια και τους εμποδίζει να απαγκιστρωθούν. Η μη αποδοχή του τέλους του δεσμού τους τείνει να τον μετατρέψει σε δεσμά, κάτι παράδοξο τη στιγμή που έχει τελειώσει και ζούνε το επόμενο στάδιο.

Η Ντορίντα βιώνει όμοια συναισθήματα με τον Πιτ, αλλά δεν γνωρίζει ότι εκείνος την παρακολουθεί και της ψιθυρίζει. Η απελευθέρωσή της γίνεται σε δύο στάδια. Στο πρώτο αρθρώνει το πρόβλημα όταν μετά από καιρό φλερτάρει με τον Τεντ Ράνταλ, έναν άξιο πιλότο και καλό άνθρωπο. Του εκμυστηρεύεται ότι η συναισθηματική ζωή της εξαντλήθηκε και δεν μπορεί να συνεχίσει σε κάτι νέο διότι έδωσε όσα είχε σε έναν άνθρωπο και δεν τιμά κανέναν τους να αφοσιωθεί σε άλλον. Όμως, εκείνη τη στιγμή δεν καταλαβαίνει ότι η ενέργεια που απελευθερώνει με όσα ξεστομίζει επειδή εκφράζει την αλήθεια των εσώψυχών της απεγκλωβίζει σταδιακά και την ίδια ξορκίζοντας το αδιέξοδό της. Τη στιγμή που το μετατρέπει σε λόγια το συναρμολογεί στο νου της, το ορίζει για πρώτη φορά, το λεξικοποιεί άρτια, κι ετούτη η διαδικασία, που συνδυάζεται με συναισθήματα για να συμβαδίσει πιο πλούσια επάνω στο χρόνο της προσέγγισής του, βοηθά στη λύση του κι όχι μόνο στην προσωρινή του ανακούφιση. Αυτό συμβαίνει επειδή ο ορισμός ενός προβλήματος επιφέρει τη λύση του, όχι απαραίτητα επειδή την ανακαλύπτει, αλλά γιατί με την περιγραφή του αποσύρεται ένα μέρος που το καθιστά άγνωστο κι έχει ως αποτέλεσμα να την στενοχωρεί και να την συγχύζει. Η λύση ενός προβλήματος κατοικεί μέσα στον ορισμό του, κι εν προκειμένω δεν δίνεται συνειδητά, αλλά ψυχικά, με τρόπο που την γλυκαίνει και την χαροποιεί.

Στο δεύτερο στάδιο απελευθέρωσής της η Ντορίντα κάνει μία ξαφνική κίνηση με ένα μεγαλύτερο όραμα στο νου, αφού βλέπει ότι δεν της αρκεί η πρόσκαιρη ανακούφιση που επέφερε το πρώτο. Μαθαίνει ότι ο Τεντ έχει αναλάβει τη δύσκολη επιχείρηση να βομβαρδίσει τη μεγαλύτερη αποθήκη πυρομαχικών του εχθρού, μια αποστολή στην οποία θα αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμη ικανότητα κι η οποία ενδεχομένως να του στοιχίσει τη ζωή. Σε αυτό το κρίσιμο σημείο σπεύδει να του μιλήσει διότι συνειδητοποιεί για πρώτη φορά ότι νοιάζεται για αυτόν, γεγονός που την εκπλήσσει, και το να κλαίει έναν πεθαμένο είναι σπατάλη χρόνου όταν έχει να παλέψει για έναν ζωντανό. Καταλαβαίνει ποιά πράγματα στη ζωή εν ζωή είναι αξιόλογα με ιδιαίτερα σημαντικό τη συνειδητή δράση στο παρόν. Παίρνει την απόφαση να κάνει εκείνη τον βομβαρδισμό χωρίς να της έχει ανατεθεί, κάτι που της προκύπτει σε μία στιγμή έντονης συναισθηματικής φόρτισης με κίνδυνο να καταστρέψει την καριέρα και τη φήμη της.

Αναλαμβάνοντας μία πτήση στη θέση ενός ανθρώπου για τον οποίο ενδιαφέρεται, με την τρέλα που επισφραγίζει αυτή την απόφαση, αναδύεται το πάθος για να σώσει που τελικά σώζει την ίδια. Χρειάζεται μία δυνατότερη δραματική στιγμή για να ξορκίσει το βάσανο των σκέψεών της. Κι είναι ποιοτική διότι επιχειρεί να σώσει έναν άνθρωπο που ακόμη δεν ξέρει εάν αγαπά, αλλά το συνειδητοποιεί την ώρα που το αποφασίζει. Το δίλημμα τη βγάζει κερδισμένη και στις δύο εναλλακτικές. Αν θυσιαστεί για αυτόν, το κάνει επειδή παλεύει για κάτι ανώτερο. Αν πεθάνει, θα συναντήσει τον αγαπημένο της, ή θα πάψει να υποφέρει. Έτσι, η σχέση της με το θάνατο ισοσκελίζεται διότι ανοίγει μία θαρραλέα συζήτηση μαζί του, μια διαλεκτική ενός ανθρώπου που τον βλέπει κατάματα και θαρραλέα. Είναι ελεύθερη, είτε ζήσει είτε σκοτωθεί. Σημασία δεν έχει αν είναι σωστή ή όχι, αλλά ότι τολμά με την αγωνία ενός ζωντανού που δεν αντέχει στο αδιέξοδο όπου έχει περιέλθει. Φωτισμένη από όλα τα στοιχεία που συμφωνούν με τις συμβουλές της ανθρωπιάς - έχει μεγαλύτερη εμπειρία από τον Τεντ, γνωρίζει καλύτερα τον βομβαρδιζόμενο στόχο και παρακούει εντολές που δεν θεωρεί δίκαιες – είναι μία κίνηση που την ωθεί να συναντήσει το μέλλον που θα την απεγκλωβίσει από το οδυνηρό παρόν.

Με την αφοσίωσή της σε έναν άλλο λύνει το προσωπικό της πρόβλημα. Εκείνη που πονούσε για μία σχέση που έληξε άδοξα, υπέφερε για τον εαυτό της, άρα για κάτι περιορισμένο. Δεν θα ξεφύγει από τα δεσμά της αν συνεχίσει να τον τρέφει με τη σκέψη της, όσο κι αν υπάρχουν ανεπούλωτα τραύματα. Η βουτιά στις αξίες με τις πολύτιμες συμβουλές των νεκρών λύνει οποιοδήποτε προσωπικό πρόβλημα. Ξεχνώντας τον εαυτό της, η Ντορίντα ανοίγεται στην ανθρωπότητα. Όντας μαζί με το χρόνο γίνεται ένα με τη βοήθειά της, πράγμα δίκαιο επειδή δεν θέλει να δει κι άλλον αγαπημένο άνθρωπο νεκρό και σωστό επειδή διαθέτει τις ικανότητες να το κάνει. Η ενασχόληση με έναν έξωθεν απώτερο στόχο έρχεται να την απελευθερώσει. Κανείς που ασχολείται αποκλειστικά με τα δικά του δεν είναι ευτυχισμένος. Η μόνη ευτυχία είναι η αφοσίωση στους άλλους. Συνεπώς, συνδιαλέγεται και με τον Πιτ σε αυτή την θαρραλέα εξόρμηση κι εναποθέτει και τη σχέση της μαζί του σε σωστή και δίκαιη θέση. Η Ντορίντα βρίσκει τη συνέχεια στην παύση των σκέψεων για τον αγαπημένο της. Δεν διαφεντεύεται από ένα παρελθόν που τελείωσε και ξεπερνά το τραύμα του θανάτου του με μία ακραία κίνηση να τον συναντήσει σε μία τελική αναμέτρηση όπου η ζωή της έχει μικρή αξία, αλλά η συνέχειά της μεγάλη.

Η τόλμη της Ντορίντας εμπνέει και τον Πιτ να προχωρήσει με το να μην της ψιθυρίζει λόγια που διαιωνίζουν τις αμφιβολίες της. Ο Πιτ νιώθει την ανάγκη της να ζήσει με όλη την ασυγκράτητη ενέργεια ενός ζωντανού ανθρώπου που προσπερνά μία ψυχική δοκιμασία. Είναι λυπηρό να παραδεχτεί ότι μετά το χαμό του δεν υπάρχει στη ζωή της συνέχεια για εκείνον, να γνωρίζει ότι οι μνήμες του θα φθίνουν στην ψυχή της όσο περνά ο καιρός. Όμως είναι εκεί ως πνεύμα για να τη συμβουλέψει, αλλά και να την τρομάξει μια και ανέλαβε επιπόλαια μία αποστολή που δεν της ανατέθηκε. Η πτήση αυτή γίνεται αφορμή για την τελική τους κρίση, για τη διαπραγμάτευσή τους ως ζευγάρι κι από την δική του πλευρά. Ο έρωτας τους ήταν αληθινός. Έζησαν κάτι δυνατό κι ο χαμός του ήταν ένα τραγικό γεγονός. Όμως, ένας χαμένος έρωτας δεν παύει να είναι χαμένος και μπορεί να τοποθετηθεί όμορφα σε ένα σεντούκι του μυαλού ώστε ο άνθρωπος που είναι ακόμη ζωντανός να συνεχίσει τη ζωή του.

Μετά την κουβέντα με τον αρχηγό του βασιλείου των ουρανών ο Πιτ καταλαβαίνει ότι πρέπει να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του για όσα έζησε αποδεικνύοντας εμπράκτως ότι την αγαπά, τη νοιάζεται και θέλει να την δει ευτυχισμένη. Ο αρχηγός τον ενημερώνει ότι βοηθήθηκε για να πετάξει από κάθε άνθρωπο του παρελθόντος που ονειρεύτηκε να φορέσει φτερά, κάθε πιλότο και μηχανικό που απέτυχε πριν πετύχει, ή χωρίς να πετύχει. Αντιλαμβάνεται ότι εκπροσωπεί την ιστορία της ανθρωπότητας της οποίας ήταν μέρος για ένα χρονικό διάστημα, ένα σύνολο σημαντικότερο από τον εαυτό του ως μονάδα. Κατανοώντας τα ο Πίτ αποδέχεται ότι πρέπει να αφήσει τη σχέση αυτή στους ζωντανούς οι οποίοι διαθέτουν ακόμη χρόνο για να το παλέψουν και δεν πρέπει να στοιχειώνονται από τους νεκρούς. Οι νεκροί δρουν συμβουλευτικά μονάχα σε ένα παρόν που πλέον δεν γνωρίζουν. Το παρόν σμιλεύεται από τους ζωντανούς που για οποιοδήποτε λόγο αναγκάζονται να το σμιλέψουν για να προχωρήσουν.

Τα τελικά λόγια του Πιτ βοηθούν τα μέγιστα στο να απομακρυνθεί η Ντορίντα. Της υπόσχεται ότι όλα θα είναι ομορφότερα από πριν επειδή θα έχει και τη χαρά να τα δει υπό νέο πρίσμα. Δεν θα χάσει ξανά τον ύπνο της και θα έχει όλα όσα έχουν οι ζωντανοί, συμπεριλαμβανομένης της αγάπης. Αν και παραδέχεται ότι το πιο ειλικρινές πράγμα που έκανε στη ζωή του ήταν να την αγαπήσει, της εφιστά την προσοχή στο ότι δεν πρέπει η ανάμνηση αυτή να την θλίβει διότι θα σημαίνει ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Η αγάπη τους θα ‘πρεπε να γεμίσει τόσο την καρδιά της που θα ψάξει να βρει κάποιον να τη μεταδώσει, επειδή συνεχίζει να ζει, να γελά και να μάχεται. Κι έτσι διαρκεί.

Όταν φέρνει εις πέρας την αποστολή κι αρχίζει να επιστρέφει η Ντορίντα κι ο Πιτ ακούν τη μουσική που ακούει κανείς όταν έχει επιτελέσει έναν στόχο ενός άλλου επειδή έχει απελευθερωθεί από το δέρμα του. Για τελευταία φορά βρίσκονται στον ουρανό, απολαμβάνουν τη μουσική του, την άγνωστη, αλλά όμορφη αρμονία του. Κάθε άνθρωπος ικανός να την αγκαλιάσει είναι ελεύθερος. Η αρμονία του ανοίγει τα μάτια στο εύρος επιλογών των ιδεών του. Κολυμπά στον κόσμο των σκέψεών του χωρίς να φοβάται ή να πνίγεται, χωρίς να βιάζεται να επιλέξει. Είναι ένα συναίσθημα που το ξέρεις όταν το νιώθεις. Είναι η χαρά ενός πλάσματος που κοίταξε ψηλά κι ύστερα πέταξε προς τα εκεί, στο μέλλον, κάτι που καταλαβαίνουν τα παιδιά επειδή σε αυτά ανήκει. Κι έπιασε για λίγο το όραμα ενός ελεύθερου ανθρώπου που παλεύει για αυτά σε έναν ελεύθερο κόσμο. Κανείς δεν είναι πραγματικά νεκρός εάν δεν χάσει την πίστη του για το μέλλον. Κανείς δεν είναι πραγματικά ζωντανός εάν δεν αποδεχθεί την ευθύνη του σε αυτό. Ο Πιτ αρπάζει την ευκαιρία και πράττει για το μέλλον αυτό που χρωστά για το ότι υπήρξε ζωντανό κι άξιο μέρος του παρελθόντος.

Όταν πέφτει στην αγκαλιά του νέου της συντρόφου η Ντορίντα το κάνει πλέον συνειδητά και με την απόλυτη συγκατάθεση του Πιτ, κάτι που δεν δηλώνει εκτόνωση ή παρορμητισμό, αλλά γνώση ότι θα είναι διαφορετικό από εκείνο που προηγήθηκε. Ο Πιτ δεν αντικαθίσταται και δεν έπρεπε να υπάρχει ανάγκη για κάτι τέτοιο αφού υπέφερε κι έκλαψε την απουσία του, εκτόνωσε το πένθος της απώλειάς του, αποδέχτηκε με πόνο τη συμβολική, ή και συμβουλευτική πια, σημασία του στη ζωή της, όχι απαραίτητα για να προχωρήσει στον επόμενο, αλλά αρχικά για να θέσει τον εαυτό της περισσότερο διαθέσιμο στην πραγματικότητα που την περιβάλλει.

Ride the Pink Horse (Ματωμένη Φιέστα) 1947

2026-03-01T07:38:00.000+00:00

Σκηνοθεσία Robert Montgomery. Παίζουν οι Robert Montgomery, Thomas Gomez, Wanda Hendrix.

Η φράση του τίτλου της ταινίας μεταφράζεται ως καβαλικεύω το ροζ άλογο. Πρόκειται για μία μεταφορά που σημαίνει να συμμετέχει κανείς σε κάτι παράξενο, αντισυμβατικό ή παιχνιδιάρικο. Το ροζ χρώμα εκφράζει αθωότητα οπότε το να καβαλικεύει κανείς ένα ροζ άλογο υπονοεί να κινείται ανέμελα ή να εγκολπώνεται μία νέα στάση ζωής. Στη Ματωμένη Φιέστα παρατηρούμε την αλλαγή ενός πληγωμένου ανθρώπου μέσα από τη βουτιά σε έναν πλούσιο πολιτισμό. Η βάπτισή του δεν συμβολίζει μόνο τον προσωπικό του καθαρισμό αλλά και την εισαγωγή του σε έναν κόσμο γνώσεων που αλλάζουν τον τρόπο που βλέπει τη ζωή.

Γνωρίζουμε τον Λάκι Γκέιγκιν όταν ύστερα από τη συμμετοχή του στον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο έχει αποκτήσει ανεπούλωτα τραύματα που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τη ζωή. Εάν κάποτε ήταν ιδεαλιστής και προχωρούσε με αξίες που φώτιζαν τη διαδρομή του, τώρα είναι ένας απογοητευμένος βετεράνος πολέμου που πορεύεται απρόσωπα και μονομερώς με γνώμονα το ατομικό συμφέρον και τη μισαλλοδοξία που έχουν παγώσει την ηθική του ανάπτυξη. Τυφλωμένος από έναν θυμό που ζει μέσα του ως ξεχωριστή οντότητα από την οποία αδυνατεί να απελευθερωθεί, εξωτερικά δείχνει ότι διαθέτει δύναμη, αντοχές και κατεύθυνση. Αλλά αυτό είναι ένα προσωπείο που επικρατεί για να κρύψει καλά την εσωτερική του σύγχυση αλλά και την ευγενική του ψυχή. Κι έχει τόση πλανεμένη αυτοπεποίθηση, είναι τόσο πεπεισμένος και παγιδευμένος μέσα στον εαυτό του, που ταξιδεύει μόνος του ως το Σαν Πάμπλο του Νιού Μέξικο για να εκβιάσει τον πλούσιο κι ισχυρό άνδρα της περιοχής που είναι υπεύθυνος για τον θάνατο του φίλου του. Ο Γκέιγκιν ετοιμάζεται να κάνει μία μεγάλη ανοησία επειδή λειτουργεί μόνο με την ένταση του πληγωμένου εγωισμού του κι αδυνατεί να κοιτάξει μέσα του, να ακούσει τη συνείδησή του. Εάν το κύριο πρόβλημά του αφορά στον χαρακτήρα, τότε δεν διαφέρει από την πλειοψηφία των σύγχρονων ανθρώπων που κινητοποιούνται για να κάνουν οτιδήποτε, ακόμη και κουταμάρα, για να νιώσουν ότι παράγουν συνέχεια.

Σε στιγμές δείχνει ξένος και μικρός μπροστά στην αυθεντική ατμόσφαιρα του Σαν Πάμπλο. Τα σχέδιά του, που παίρνει στα σοβαρά, μοιάζουν ασήμαντα στον θεατή όταν συγκρίνονται με την ολοζώντανη, απρόβλεπτη και πλούσια πραγματικότητα που τον περιβάλλει, αλλά αγνοεί. Ο Γκέιγκιν έρχεται από τον ψυχρό κόσμο του χρήματος της μεγαλούπολης που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των φιλμ νουάρ γεγονός που διατηρεί έναν εκ των σκοπών του είδους, το να αποτελεί κριτική του μοντέρνου τρόπου ζωής της μεταπολεμικής αμερικανικής κοινωνίας. Όμως, παρά τον δικαιολογημένο κυνισμό του στέκεται τυχερός και κερδίζει κάτι που δεν υπολόγιζε όχι μόνο επειδή καταφθάνει σε έναν τόπο ποτισμένο με όλα τα στοιχεία ενός πλούσιου παρόντος, αλλά επειδή διαθέτει τη νοημοσύνη, αν κι όχι την όρεξη, να δει σταδιακά πόσο πολύ αξίζουν όσα εκτυλίσσονται γύρω του και πόσο εύκολα επικρατούν απέναντι στην μικρόψυχη στάση και κατ’ επέκταση τη συμπεριφορά με την οποία έχει σχεδιάσει να ενεργήσει εκεί.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας γινόμαστε γνώμονες όλων των τεκταινομένων της περιοχής. Η φιέστα περιλαμβάνει οχήματα με χορευτές, φαντασμαγορικό σόου με Ινδιάνους, κάψιμο του Σοσόμπρα (θεού της κακής τύχης) και το γλέντι που ακολουθεί. Οι γιορτές, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι ενδυμασίες, η ανοιχτή καρδιά, χαρίζουν στους Μεξικανούς όλα όσα χρειάζονται. Κι επειδή είναι μαθημένοι μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όχι μόνο δεν χρειάζονται τίποτε άλλο, αλλά κοιτούν προς τα έξω, στη μεταλαμπάδευση των αξιών που ανακύπτουν μέσω της καθημερινής χαράς που προσφέρουν ξεκινώντας από την αγνή αγάπη προς τον ξένο επισκέπτη τους. Με αυτό τον τρόπο τις επιβεβαιώνουν. Όταν η βουτιά γίνεται βάπτιση μπορεί να θεραπεύσει ένα τραύμα κι εν προκειμένω είναι τέτοιου είδους η αγκαλιά που προσφέρεται που κι ο πιο σκληροτράχηλος θα μαλάκωνε.

Η ταινία αντιπαραθέτει την αγένεια, τις πισώπλατες μαχαιριές, την ασύδοτη πλεονεξία των ανθρώπων που ζουν σε μεγαλουπόλεις με την πλευρά εκείνων που κατοικούν σε μικρότερες κι έχουν αργή κίνηση, χάρη και σοφία. Στο Σαν Πάμπλο ο Γκέιγκιν μαθαίνει ότι όλα όσα του έδιναν σκοπό εξατμίζονται όταν τοποθετούνται δίπλα στη γλύκα, την καλοσύνη και την απλή ανθρώπινη φροντίδα. Κι όπως ακριβώς συμβαίνει στον θεατή, όλα τα νιώθει και τα εισπράττει από την ανιδιοτελή συνύπαρξη μαζί τους και τη γνωριμία με την καθημερινότητά τους. Χωρίς να τα ακούει ευθέως ή να υφίσταται διδακτισμούς στο τέλος συνδέεται όχι με εκείνους που φαίνονται να είναι κάλπικοι όπως κι ο ίδιος, αλλά με όσους ντόπιους τον γοητεύουν με την αυθεντικότητά τους. Αναγκάζεται να τους προσεγγίσει επειδή τους χρειάζεται, αλλά δεν έχει προβλέψει τη σαρωτική τους επιρροή στον ψυχισμό του.

Ο Πάντσο, ένας χαμογελαστός, πλήρης, ευτυχισμένος και περήφανος Μεξικάνος, είναι ο ιδιοκτήτης και λειτουργός του καρουζέλ Τιοβίβο. Κάτι περίεργο διαισθάνεται με την αγνή του ψυχή όταν βλέπει τον Γκέιγκιν να μη νιώθει καλά ενώ έχει πιεί αρκετά για να του συμβαίνει, όπως υποστηρίζει, ακριβώς το αντίθετο. Χαίρεται εμφανώς με την παρουσία του νεοαφιχθέντος Αμερικανού φίλου του και του χαρίζει κάθε διαθέσιμη σε εκείνον φιλοξενία. Μάλιστα, τον παρομοιάζει με την φιέστα που εκείνη την περίοδο ξεκινά κάθε χρόνο στην περιοχή, δηλαδή ως κάτι επιπρόσθετο και διασκεδαστικό που εμπλουτίζει τη ζωή του. Ο Γκέιγκιν γελά παραξενευμένος όταν ο Πάντσο του ανοίγεται λέγοντας ότι είναι ευτυχισμένος όταν δεν έχει τίποτα, αλλά έχει έναν φίλο. Ενώ πολλοί χρειάζονται χρήματα για να είναι ευτυχισμένοι, στον Πάντσο αρκεί να έχει κάποιον δίπλα του και να του λέει ότι τον αγαπά. Αλλά ακόμη κι όταν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο το μόνο που ζητά για τον εαυτό του είναι ο Πάντσο και χαρίζει απλόχερα στους συνανθρώπους του όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Σαν σύμβολο εξ ουρανού η ταινία αντιπαραβάλλει τον Πάντσο με τον Γκέιγκιν θυμίζοντάς του πόσο έχει χάσει τον εαυτό του με το να παραξενεύεται τη στιγμή που ακούει τον φίλο του να εκμυστηρεύεται ότι νιώθει ικανοποιημένος με όσα εκείνος θεωρεί άχρηστα. Και καταλήγει να κάνει τη μεγαλύτερη πράξη αλτρουισμού με το να μην καταδώσει τον Γκέιγκιν παρά τη βία που εισπράττει. Έτσι δείχνει εμπράκτως πόσο σοβαρά παίρνει το ότι κρατά τον εαυτό του ακέραιο και το επισφραγίζει με το να μην αποδέχεται τα χρήματα που του προσφέρει ως αντάλλαγμα, διότι δεν του χρειάζονται.

Ο Πάντσο διαισθάνθηκε ότι ο Γκέιγκιν θα υποστεί βία που θα απειλήσει τη ζωή του και λυπάται επειδή δεν έκαψαν τον Σοσόμπρα μία ώρα πριν το περιστατικό. Τέτοιου είδους δεισιδαιμονίες βοηθούν τον ίδιο να εκλογικεύσει καθημερινά γεγονότα με τρόπο που δεν θα χρειαστεί να ερμηνευθούν βαθύτερα. Ενίοτε διαδραματίζουν σημαντικό συμβολικό ρόλο στους ανθρώπους των παραδοσιακών κοινωνιών, διότι παρά την τάση τους να αγγίζουν το ανορθολογικό, αποτελούν πιο ήπια λύση από ένα τίποτα που πλησιάζει το χάος. Όταν δεν ενοχλεί σοβαρά με το να γίνεται εμμονή, είναι μία επιλογή που δεν καθυστερεί την ομαλή συνέχεια.

Αλλά η πιο ουσιαστική γνωριμία με τις δεισιδαιμονίες πραγματοποιείται από την πρώτη επαφή του Γκέιγκιν με την Πίλα η οποία επιθυμεί να του δωρίσει ένα φυλαχτό που αντιπροσωπεύει την Ίσταμ, την καλή θεά που απομακρύνει το κακό. Πρόκειται για την δεύτερη τοπική προστατευτική φιγούρα του, μια κοπέλα που διαισθάνεται εντονότερα τους κινδύνους του κι αφιερώνει όλο της το χρόνο να του το υπενθυμίζει, αλλά και να τον φροντίζει όταν πραγματοποιούνται. Κι όταν τη ρωτά σε τί ακριβώς αναφέρεται, ξαφνιάζεται επειδή αντί να απαντήσει φεύγει τρέχοντας, διότι είναι κάτι που νιώθει χωρίς να μπορεί να αποδείξει. Η σχεδόν υστερική παρουσία μιας γυναίκας, που έχει τεταμένες τις κεραίες της για κάθε είδους κινδύνους, αυτή τη στιγμή μπορεί να του προσφέρει μία αγκαλιά. Κι εάν ευτελώς συμπεραίνει ότι πρόκειται για μία ανόητη που δεν ξέρει ακριβώς τι έχει μέσα στο κεφάλι της, δεν καταλαβαίνει ότι δεν είναι τούτο το ζητούμενο, αλλά ότι βρίσκεται στο πλευρό του και τον στηρίζει με έναν τρόπο μη ορθολογικά κατανοητό.

Η Πίλα έχει αντίληψη, βρίσκεται σε επαφή με μία εσωτερική φωνή που δεν έχει προδώσει όπως ο Γκέιγκιν. Διοτί ακόμη κι αν είναι λάθος η προσέγγισή της, την ωθεί να κάνει το σωστό, μία αγωνιώδη, μαχητική κίνηση προς τα έξω, να βοηθήσει έναν άγνωστο για τον οποίο συναισθάνεται πολλά. Ενώ κάτι έχει πεθάνει μέσα του, η επαφή του με την Πίλα τον βοηθά να το διακρίνει όσο αχνοφαίνεται σε μακρινή απόσταση για πρώτη φορά ύστερα από καιρό, μέχρι να πλησιάσει. Με αυτό τον τρόπο του ξυπνά περισσότερα, όπως για παράδειγμα το ότι δεν αξίζει να αφοσιώνεται σε έναν στόχο χωρίς να αντιλαμβάνεται την ομορφιά που απλόχερα εκτυλίσσεται γύρω του. Δρα σε ένα παρόν νομίζοντας ότι γνωρίζει τι κάνει, ενώ αγνοεί τη μεγάλη εικόνα επειδή σκέπτεται αυτοαναφορικά. Ο κατά τα άλλα περιορισμένος νους, όπως όλων, δεν χρειάζεται να βάλλεται εκ νέου από έσωθεν πρωτοβουλίες αυτοτυραννίας.

Η μαγική και συνάμα υστερική παρουσία της Πίλα στη ζωή του Γκέιγκιν εδραιώνει ακόμη περισσότερο την στάση της όταν, παρά το μικρό της μέγεθος, επιδεικνύει εντυπωσιακό ανάστημα όταν τον υπερασπίζεται σθεναρά την ώρα που τον βλέπει πληγωμένο κι ευάλωτο. Αυτό που μεταδίδεται στα βλέμματα μεταξύ τους δημιουργεί ένα συναισθηματικό ρεύμα, έναν διακριτικό, άδηλο δεσμό. Θα θέλαμε να τους δούμε μαζί, αλλά το να αποχωριστούν δημιουργεί την πρόσθετη συγκίνηση ότι όσα υπόσχεται το βλέμμα τους δεν είναι δυνατά.

Ο Πάντσο κι η Πίλα συνθέτουν μία υγιή προσέγγιση της ζωής από τις τυπικές ιδιοσυγκρασίες του φύλου τους σε έναν κόσμο που κλονίζονται. Η διαίσθηση που διαθέτουν οι άνθρωποι που είναι σε μεγαλύτερη επαφή με τη φύση και τον πολιτισμό τους είναι αξιοπρόσεχτη. Και κάνουν τους ανθρώπους των πόλεων να μοιάζουν καλογυαλισμένοι εκπρόσωποι ενός κάλπικου συστήματος που κυβερνάται από το χρήμα και τις συναισθηματικές παρενέργειες της αναζήτησής του. Μαζί προσφέρουν ένα προστατευτικό κάλυμμα για όσα ο Γκέιγκιν αγνοεί επειδή βρίσκεται σε μετατραυματικό στάδιο. Ο Γκέιγκιν είναι καλός άνθρωπος, απλά είναι θυμωμένος και θολωμένος από τον μονοδιάστατο στόχο του. Την βαθιά κρυμμένη καλοσύνη του βλέπουν και μένουν κοντά του.

Ο αποχαιρετισμός του Γκέιγκιν προς την Πίλα προετοιμάζεται συναισθηματικά από τον πράκτορα του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ερευνών (FBI) με αποτέλεσμα να δημιουργήσει μία περιπαικτική, ευχάριστη προσμονή στην ψυχή του. Ο Γκέιγκιν προσπαθεί να κρατήσει χαρακτήρα εκφράζοντας την αντιπάθειά του προς όλες τις γυναίκες με το πρόσχημα ότι στοχεύουν να αγκιστρώσουν τους άντρες, κάτι που ο ίδιος σκοπεύει να διορθώσει, ενώ ο πράκτορας τον πειράζει γνωρίζοντας ότι θα δυσκολευτεί να την αποχαιρετήσει. Κάτι βλέπει στον Γκέιγκιν που εκείνος αδυνατεί να δει.

Όταν έρχεται η στιγμή, ανταλλάσουν βλέμματα γεμάτα νόημα κι ο Γκέιγκιν χάνει τα λόγια του. Άλλα λέει κι άλλα εννοεί με τον τρόπο που κοιτάζει. Για πρώτη φορά είναι σφιγμένος κι έχει αποβάλλει το προσωπείο του σκληρού. Κάτι έγραψε μέσα του που δεν μπορεί να καταλάβει ακριβώς, αλλά η ψυχή του αρχίζει να το νιώθει. Για τον θεατή όμως είναι ξεκάθαρο ότι μαθήτευσε άθελά του με τους φορείς ενός αγνού πολιτισμού. Αυτές οι στιγμές αλλαγής είναι που δίνουν νόημα στη ζωή, επειδή γράφουν στην ψυχή ενώ αρχικά δεν γίνονται κατανοητές. Θολωμένος κι αποπροσανατολισμένος από την εσωτερική του ένταση, εξαντλημένος από την ανάγκη να αποδείξει κάτι επειδή ακόμη διαχειρίζεται παρελθοντικά τραύματα, κατέληξε να εκπέμπει άλλα από εκείνα που ένιωθε. Αλλά την παρούσα στιγμή η εσωτερική του φωνή μιλά πιο έντονα. Κι επειδή πλέον την ακούει, ξεκινά να τη συντονίζει με το σώμα του.

Στο τέλος της ταινίας φαίνεται να έχει κερδίσει κάτι από την όλη ιστορία. Είναι το μόνο σημείο που δείχνει να έχει εξανθρωπιστεί και ν’ αποκτά καλούς τρόπους. Αλλά δεν αλλάζει ξαφνικά. Ακόμη και προς το τέλος φαίνονται ελάχιστες αχτίδες φωτός στο πρόσωπό του. Αυτό δίνει μία πιο ρεαλιστική διάσταση στη σταδιακή μεταμόρφωσή του και τον συνδέει με μία πραγματικότητα που μοιάζει με όλων κι η οποία δεν φανερώνει όλα όσα μεταμορφώνονται. Παρατηρούμε τις ήπιες εκφράσεις του, τις διακριτικές εκλάμψεις του νέου του προσώπου ενώ ταυτόχρονα δεν εμμένουμε σε όσα βλέπουμε νομίζοντας ότι μόνο αυτά υπάρχουν. Όταν φεύγει, είναι σαν να επιστρέφει στο πουθενά ενώ στο Σαν Πάμπλο είχε την αίσθηση ότι η ζωή συνεχίζεται. Φτάνει σε ένα συμπέρασμα που είναι αντίθετο από τα κενά συμπερασμάτων νουάρ που έχουμε συνηθίσει, και τα οποία λόγω αυτού χαρακτηρίζουν το είδος.

Η ταινία δαπανά σοφά χρόνο για να μας γνωρίσει τον τοπικό πολιτισμό και τους ανθρώπους του. Στον παραδοσιακό κόσμο όπου υπάρχει φιλία κι αφοσίωση το χρήμα δεν είναι σημαντικό. Ο Γκέιγκιν βούτηξε άθελά του σε ένα σύνολο κοινωνικά διανεμημένων κανόνων και παραδοσιακών στοιχείων ώστε δημιουργήθηκε μέσα του μία ενότητα που τα υπερέβη. Η έννοια της βουτιάς σε όσα περισσότερα κομμάτια ενός πολιτισμού, ως πλούσιο σύστημα αξιών, και πώς αυτό εμπλουτίζει ψυχικά τον άνθρωπο βρίσκει στην ταινία μία εύστοχη απεικόνιση. Η μαθητεία του ολοκληρώνεται με τη δημιουργία ενός αριστουργήματος, αυτού του νέου του χαρακτήρα, που όχι μόνο του χαρίζει νέα ταυτότητα, αλλά και τη δεξιότητα να δημιουργήσει νέες. Αργά αλλά σταθερά, με τύχη κι ευαισθησία, λόγω ανάγκης, ο Γκέιγκιν δημιούργησε τέτοιας ποιότητας πλαστικότητα που εμπλούτισε όλο του το είναι. Η βάπτιση κατάφερε να ανοίξει ένα από τα αόρατα βλέμματα που δεν ήξερε ότι είχε με το οποίο αγκάλιασε ένα νέο κόσμο. Η ταινία ολοκληρώνεται δίνοντάς μας την ελπίδα ότι οι δονήσεις της απελευθέρωσής του έχουν ξεκινήσει.

Vacation from Marriage (Διακοπές από τον Έγγαμο Βίο) 1945

2025-11-20T06:48:00.002+00:00

Σκηνοθεσία Alexander Korda. Παίζουν οι Robert Donat, Deborah Kerr, Glynis Johns.

Ο έρωτας του Ρόμπερτ και της Κάθριν καταλήγει σε γάμο και βάλλεται μονάχα από τα προβλήματα της καθημερινότητας κάθε μόνιμης σχέσης και συγκατοίκησης. Η ζωή τους χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, φαίνεται να τους εξυπηρετεί και βαίνει χωρίς εξάρσεις. Το πιθανό σενάριο να πορευτούν με αυτό τον τρόπο μακροχρόνια διακόπτεται από την έξαρση του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος τους αναγκάζει να απομακρυνθούν για τρία χρόνια χωρίς δυνατότητα επαφής, με αποτέλεσμα να ζήσουν νέες εμπειρίες που τους γεννούν αμφιβολίες για την επιβίωση του έγγαμου βίου τους.

Στο πέρασμα τριών χρόνων βλέπουν ότι μετά από τη συλλογή νέων αναμνήσεων κι αλλαγών περιβάλλοντος απεχθάνονται να επιστρέψουν σε μία κατάσταση που τώρα σιγουρεύτηκαν ότι τους καταπλάκωνε, κάτι δικαιολογημένο όταν η σχέση δεν διαθέτει ποιοτικά χαρακτηριστικά για να κρατηθεί. Φτάνουν στο σημείο να μισούν τον παλιό τους εαυτό, που όμως λειτούργησε δικαιολογημένα μέσα στο πλαίσιο εκείνης της εποχής, η Κάθριν υπερπροστατευτική κι ο Ρόμπερτ υπερπροστατευόμενος, ρόλοι τους οποίους πλέον αποποιούνται, και στη θύμησή τους εκνευρίζονται επειδή αδυνατούν πια να συλλάβουν το πώς ενσαρκώθηκαν αφού λησμόνησαν το γεγονός ότι επηρεάστηκαν από την ύπαρξη του συντρόφου τους και το δρόμο που βάδιζαν μαζί κι όχι από αποκλειστικά ατομική τους πρωτοβουλία.

Η ταινία περιγράφει πώς οι δεσμοί ξεκινούν από κάτι παράλογο, τον έρωτα, που καλύπτει μία πρώτη φάση αναγκών, κι όταν αυτός περνά και τα μέλη τους ξεκινούν να τους αναλογίζονται πιο ψύχραιμα κι ορθολογικά - μαζί με το δώρο της απόστασης εν προκειμένω - συμπεραίνουν ότι δεν μπορούν να διατηρηθούν και να αποφευχθούν εκατέρωθεν μονοδιάστατα συμπεράσματα εάν δεν υπάρχει αμοιβαία θέληση για το αντίθετο κι επαρκής παρουσία. Η χημεία του έρωτα που καταλήγει σε σχέση περιλαμβάνει έναν συγχρονισμό που για να διαρκέσει χρειάζεται συντήρηση, άρα συζήτηση και διαπραγμάτευση με στόχο την ανάδυση αξιών όπως της αλήθειας.

Αυτό που έζησαν στην αρχή, μια σχέση που κατέληξε σε γάμο και φαινόταν προδιαγεγραμμένη, φαντάζει αδιανόητο μετά από τόσα χρόνια αποχής. Είναι επόμενο δύο άνθρωποι που δεν επικοινωνούν να απομονωθούν αφού δεν έχουν πλέον ζωντανό σημείο αναφοράς πέραν μιας νοσταλγίας του παρελθόντος που γρήγορα το τοποθετεί στην αληθινή του διάσταση. Όσο έντονο κι ιδιαίτερο κι αν ήταν, σταδιακά συνειδητοποιούν ότι ανήκει στην ιστορία, κι η συνέχειά του με τα παλιά δεδομένα θα μετέτρεπε τον δεσμό σε δεσμά.

Όσο απομακρύνονται κι οι δύο από την συνεχή συνύπαρξη βλέπουν ότι μένουν με αμοιβαίες εντυπώσεις που όχι μόνο είναι εντελώς προσωπικές με αποτέλεσμα να τους απομονώνουν, αλλά αρχίζουν να φθίνουν και να μεταλλάσσονται σε ιδέες που πλέον δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια, μια και δεν έχουν το συμπληρωματικό μέλος δίπλα τους για να το συζητήσουν ώστε να την προσεγγίσουν. Συνεπώς καταλήγουν σε βολικά, ορθολογικά, ατομικά συμπεράσματα, που εξυπηρετούν άρτια τις ανάγκες της νέας μελλοντικής περιόδου που επιθυμούν, έστω ασυνείδητα προς το παρόν, να χαράξουν. Με την διαρκή εκλογίκευση κι αναθεώρηση του παρελθόντος τους - συμπεράσματα που ίσως προκύπτουν προληπτικά για να βοηθήσουν τον ψυχισμό να επιβιώσει και να προχωρήσει στην περίπτωση του αποχωρισμού - δεν συνειδητοποιούν ότι περιορίζουν το έτερο ήμισυ σε στείρους ορισμούς.

Ακόμη ένα ατόπημα προκύπτει όταν νομίζουν ότι μόνο ο καθένας τους ξεχωριστά εξελίχθηκε από αυτή την χρονική απόσταση χωρίς να σκέφτεται εάν εξελίχθηκε κι ο άλλος. Νομίζουν ότι επειδή άφησαν τον σύντροφό τους σε μία συγκεκριμένη κατάσταση εκείνος παρέμεινε στάσιμος. Αλλά αυτό περιέχει διπλή πλάνη διότι ούτε όταν ήταν μαζί μπορούσαν να ξέρουν με σιγουριά - άρα ορθώς δεν το διερευνούσαν διεξοδικά - απλώς είχαν εντυπώσεις που μόνο επιφανειακά διαπραγματεύονταν, κι ακόμη λιγότερο μπορούσαν να γνωρίζουν αργότερα αφού δεν βρέθηκαν για να συζητήσουν. Άρα, αυτό που τελικά τους πικραίνει είναι η απώλεια της υπόσχεσης της σιγουριάς που προσφέρει μία σχέση, κι όχι η ίδια η σχέση. Όταν ο άνθρωπος ψάχνει τη σιγουριά, δεν είναι έτοιμος για σχέση. Η συνύπαρξη του Ρόμπερτ με την Κάθριν ήταν στάσιμη, όχι οι ίδιοι.

Χωρίς βιασύνη η ταινία μας παρουσιάζει όλα τα στάδια της ψυχολογικής πορείας των πρωταγωνιστών της, λιγότερο μέσα από αναλύσεις τους και περισσότερο μέσα από τα ίδια τα τεκταινόμενα της νέας τους ζωής. Ο χρόνος γιατρεύει, αλλάζει, μετουσιώνει. Όσο τυχαία προκύπτουν γεγονότα στη ζωή μας τα οποία στη συνέχεια την καθορίζουν, ομοίως μπορούν να λήξουν και να προκύψουν καινούρια κι ομορφότερα όταν είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας, ανοιχτοί σε νέες περιπέτειες και δεν υποκρινόμαστε. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελπίζει στο σταθερό, μόνο να εργάζεται επάνω σε αυτό όσο αντέχει εάν νιώθει ότι αξίζει. Αλλά η αντοχή στη σχέση έχει όρια, κι όταν δοκιμάζονται συχνά είναι μία καλή ένδειξη ότι δεν υπάρχει αξία ή, κατά συνέπεια, σχέση.

Τι μένει να κρατήσει μία σχέση όταν και τα δύο μέλη της βρίσκονται εν εξελίξει; Η αλήθεια, ως τόλμη εξωτερίκευσης των πιο κρυφών σκέψεων, που μπορεί να είναι και λανθασμένες, ώστε να αποφευχθεί η σπατάλη χρόνου κι ένας άνθρωπος αρκετά καλός για να είναι σύντροφος σε έναν κόσμο όπου υπάρχει ανάγκη για αυτό. Η οικειότητα που αποκτούν δύο άνθρωποι μέσα στη σχέση είναι κάτι δικό τους, κι ενώ ενέχει την εμφάνιση της αλήθειας, μπορεί να αναλάβει διαφορετικές μορφές – τόσο ευέλικτος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί να συνυπάρξει – και αποδεικνύει ότι η συνεργασία τους πλάθει μία νέα, κοινή ζωή, που μπορεί να αξιοποιεί ατομικά χαρακτηριστικά του καθενός, αλλά διαγράφει και τη δική της ιστορία.

Ανακύπτει ότι το σημαντικότερο στοιχείο μιας συντροφικής σχέσης είναι το κάθε μέλος της να μην αντέχει τη μοναξιά σε τέτοιο βαθμό που να θέλει να μπει στον αγώνα της συνύπαρξης με κόστος να χάσει πολλά από την ατομικότητά του, που από τη μία πλευρά ίσως να τον κατέθλιβαν κι από την άλλη να τον απελευθέρωναν. Η σχέση ξεκινά από την αμοιβαία αποδοχή της αβάσταχτης πιθανότητας της μοναξιάς και διαρκεί με κοινούς στόχους. Αν το ένα εκ των μελών δεν νιώθει έτσι, δεν μπορεί να τη διατηρήσει και θα βλάψει και τους δύο. Οι σύντροφοι δουλεύουν τη νέα τους ταυτότητα μαζί, κοιτούν τη ζωή συνεργατικά, και συμπεριφέρονται με απρόσμενα και για τους ίδιους διαφορετικό τρόπο όταν γνωρίζουν ένα νέο φλερτ που αρχικά θα καλύψει τις προσωρινές ανάγκες.

Με το πέρασμα του χρόνου ο Ρόμπερτ κι η Κάθριν φοβούνται ότι δεν θα μπορέσουν να αφήσουν ο ένας τον άλλο επειδή νιώθουν ότι πρέπει να τον φροντίσουν. Και πιστεύουν ότι έχουν αποκλειστική ευθύνη να το κάνουν διότι μόνο εκείνοι ξέρουν. Η ένταση με την οποία δημιουργείται και εδραιώνεται μία σχέση δίνει την ψευδαίσθηση ότι τα μέλη της δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς. Το κλειστό σύστημα δεν βοηθά στο να δουν την πραγματικότητα ως έχει: ότι θα μπορούσαν να είναι με αρκετούς διαφορετικούς ανθρώπους σε μία παρόμοια σχέση. Σε αυτή την περίπτωση η απόσταση ορίζεται ως δώρο κι είναι σημαντικό στο μέλλον να μην επαναληφθεί η τάση για τόσο σφιχτό δέσιμο, αλλά να ωριμάσουν σκεπτόμενοι ότι αυτή η στρατηγική απομόνωσης τους μέσα σε κάτι αποκλειστικό, το καθιστά ιδιαίτερο και μοναδικό, αλλά όχι το μόνο δυνατό. Για πολλούς ένα πιο ανοιχτό πλαίσιο είναι πιο υγιές.

Το τέλος της ταινίας, βολικό και προορισμένο να δώσει ελπίδα στα ζευγάρια της εποχής που βίωναν παρόμοιες δυσκολίες αναγκαστικού αποχωρισμού, παρουσιάζει μία μόνο από τις πιθανές εκβάσεις που θα συντελούσαν στην ευτυχία και των δύο μελών. Αφού συστήνονται από την αρχή, καυγαδίζουν εκ νέου κι ύστερα γλυκαίνουν, θυμούνται τα θετικά κι επανασυνδέονται, ο σκηνοθέτης αποφεύγει περίτεχνα να δείξει εάν η επανένωσή τους βασίζεται σε αληθινή αγάπη, άρα επαναπροσδιορισμό της υπόσχεσης, ή νοσταλγία της συνήθειας. Οφείλουμε, όμως, να τους θεωρήσουμε χαρούμενους μια κι η απόφασή τους είναι κοινή.

Crumb (Κραμπ) 1994

2025-11-17T15:12:00.000+00:00

Ντοκιμαντέρ του Terry Zwigoff

Μέσα από μία βιογραφική προσέγγιση το ντοκιμαντέρ - αφιέρωμα στον σκιτσογράφο κόμικς Ρόμπερτ Κραμπ - παρουσιάζει πόσο απελευθερωτικό μπορεί να αποδειχθεί για έναν άνθρωπο το να βρει το κουράγιο να εκφράσει κάθε πτυχή του ψυχισμού του με τρόπο που εκτονώνεται ο ίδιος χωρίς να βλάπτει τους γύρω του. Οποιαδήποτε τάση εξωτερικεύεται με υγιή τρόπο δεν παραμένει μέσα για να ταλαιπωρεί τα εσώψυχα του φορέα της. Είναι σημαντικό ο άνθρωπος να εκφράζεται χωρίς ενδοιασμούς, ακόμη κι αν χρειαστεί να επινοήσει ένα προσωπικό εργαλείο για να το καταφέρει. Μάλιστα, η δημιουργία αυτού του εργαλείου μπορεί να είναι το ευτυχές αποτέλεσμα της επιμονής στην αυθεντικότητα.

Για τον Κραμπ ο προσωπικός τρόπος έκφρασης επινοήθηκε πολύ νωρίς, στην ηλικία των οκτώ ετών, όταν με την ενθάρρυνση του αδελφού του ξεκίνησε να δημιουργεί ασταμάτητα σκίτσα με στόχο να προλαβαίνει τη μηνιαία προθεσμία δημοσίευσής τους. Χωρίς να το συνειδητοποιεί, κι επηρεασμένος από τον καταιγιστικό ρυθμό με τον οποίο έπρεπε να παράγει υλικό, είχε φτάσει στο σημείο να δημιουργήσει χιλιάδες εικόνες μέχρι την εφηβεία και, συνεπώς, είχε ήδη ανακαλύψει τον τρόπο έκφρασής του. Ήταν θέμα χρόνου να τον θέσει σε λειτουργία πιο συνειδητά όταν λίγο αργότερα άρχισε να ενοχλείται και να μην μπορεί να συνυπάρξει με τους συνομήλικούς του, αλλά και για να επιβιώσει σε ένα καταπιεστικό οικογενειακό περιβάλλον, με έναν βίαιο και καταθλιπτικό πατέρα και μία συναισθηματικά απούσα μητέρα. Έχοντας πάψει να προσπαθεί να ικανοποιήσει τους γονείς και τους συμμαθητές του, απελευθερώθηκε μια για πάντα διότι δεν ένιωθε καμία πίεση να είναι κανονικός.

Το γεγονός ότι αποφάσισε να μετατραπεί σε μία σκιά που ασχολείται μόνο με όσα τον γεμίζουν ήρθε τον καιρό που είχε ήδη αποκτήσει τη δική του φωνή. Συνεπώς, η μετάβαση έγινε πιο εύκολα, μαζί με τη συλλογή κι ακρόαση παλαιών δίσκων μουσικής 75 στροφών, ενασχολήσεις οι οποίες μόνο πρόσθεταν στην αυτοπεποίθησή του και στη γενικότερη καλή του διάθεση. Μία από τις ελάχιστες φορές που ακόμη και σήμερα νιώθει αγάπη για την ανθρωπότητα συμβαίνει όταν χάνεται να ονειροπολεί υπό τις νότες παλαιών μουσικών ηχογραφήσεων. Εκεί ακούει αυτό που θεωρεί ότι είναι το καλύτερο κομμάτι της ψυχής των απλών ανθρώπων, που έτσι εκφράζουν τη σύνδεσή τους με την αιωνιότητα. Από νωρίς κατάλαβε ότι ο μόνος τρόπος να σταθεί στα πόδια του είναι η επιμονή στην αυθεντικότητα, όχι ως στρατηγική ευρύτερης αναγνώρισης – παρόλο που κι αυτό το κατάφερε – αλλά ως μονοπάτι αξίας που θα έδινε νόημα στην καθημερινότητά του και θα ανακούφιζε τα προσωπικά του σκοτάδια. Η επιμονή σε μία προσωπική αλήθεια, που αργότερα τον κατέστησε πόλο έλξης και του πρόσφερε χρήματα και αναγνώριση, τον γέμιζε χαρά από νωρίς. Ένας άνθρωπος που εκδηλώνει όλες τις όψεις του δημιουργικά είναι κατασταλαγμένος κι ήρεμος, έστω προσωρινά.

Παρόλο που αν δεν ζωγραφίσει για λίγο καιρό γίνεται καταθλιπτικός κι έχει τάσεις αυτοκτονίας, και μερικές φορές βιώνει όμοια συναισθήματα ακόμα και την ώρα που το κάνει, η δημιουργικότητά του εξυπηρετεί και τον σκοπό της ανάσυρσης ψυχικών αποκαλύψεων. Ο Κραμπ δεν σχεδιάζει για να ανασύρει ή να επικοινωνήσει ένα προσωπικό μήνυμα συνειδητά, δεν ξέρει πάντοτε τί ακριβώς είναι αυτό που κάνει, αλλά ξέρει ότι πρέπει να το κάνει κι έχει το κουράγιο να πάρει το ρίσκο. Είναι μία καλά τυπωμένη συνήθεια που εμπνέεται από εικόνες της καθημερινότητας, του εξωτερικού κόσμου, για να αποτυπώσει εκείνες του εσωτερικού ώστε να ικανοποιηθεί ο ίδιος. Έτσι εκτονώνει ερωτικές επιθυμίες, φοβίες, βίαιες σκέψεις και συναισθήματα πικρίας κι απογοήτευσης.

Ο Κραμπ αποφάσισε από νωρίς ότι θα κάνει αυτό που αρέσει στον ίδιο κι όχι στους άλλους. Παράλληλα, ξεκίνησε να οραματίζεται και την εκδίκησή του: ότι θα μείνει στην ιστορία ως ένας μεγάλος καλλιτέχνης. Και συνέχισε να ζωγραφίζει τα πράγματα όπως ήθελε να τα βλέπει εκείνος χωρίς να συνειδητοποιεί πόσο καλό έκανε στην ψυχή του και πόσο την έτρεφε προς μία ορθή πορεία. Παρότι αυτό που μας επικοινωνεί το ασυνείδητο δεν είναι απαραιτήτως σωστό, μας χαρίζει εικόνες κι ιστορίες που διαθέτουν συνεκτικότητα, που παράγουν νόημα στο δικό τους πλαίσιο. Μας επηρεάζουν όμως ψυχικά, κι επειδή δεν μπορούμε να τις αποφύγουμε, είναι θαρραλέο να προσπαθήσουμε να τις αποτυπώσουμε με κάποιον τρόπο. Αυτή η διαδικασία έχει θεραπευτική αξία, ειδικά όταν η αποτύπωση των σκέψεων που έχουν σημασία την ώρα που προκύπτουν γίνεται συνήθεια. Έτσι, επικοινωνείται ένα εσωτερικό μας κομμάτι που με κόπο αποκτά ολοκληρωμένη μορφή, κι είναι μόνο εν μέρει στην κρίση μας να δούμε εάν τελικά έχει λόγο ύπαρξης σημαντικότερο από την απλή ανάγκη του για εμφάνιση, εάν δηλαδή αξίζει να δημοσιοποιηθεί.

Όταν ολοκληρώσει το δημιούργημά του κι είναι ικανοποιημένος από την κατάληξή του, ο καλλιτέχνης μπορεί να το απορρίψει ή όχι, ορίζοντας έτσι την μοίρα του. Όμως, δεν πρέπει να το καταστρέψει, διότι μπορεί κι ο ίδιος να μην είναι σε θέση να προβλέψει πώς θα γίνει αποδεκτό από την ανθρωπότητα ώστε να βοηθήσει κάποιον άλλο. Η γνώμη του καλλιτέχνη για το έργο του έχει ελάχιστη αξία. Ακόμη περισσότεροι περιοριστικοί παράγοντες αναδύονται όταν νοιάζεται υπερβολικά για την φήμη του κι επιθυμεί να δημοσιεύονται μονάχα τα έργα που κι εκείνος θεωρεί σοβαρά. Στον υγιή βαθμό που μπορεί να συνεισφέρει στο σύνολο, οφείλει να δημιουργήσει αυτό που σκέφτεται όσο πιο άρτια είναι ικανός ώστε να ληφθεί από τον ίδιο ως κάτι αντιπροσωπευτικό, κι εάν έχει ανταπόκριση, ως καινοτόμο από τους υπόλοιπους. Έτσι τους φωτίζει με κάτι νέο που κι οι ίδιοι μπορούν ύστερα να δεχτούν ή να απορρίψουν. Αλλά για τον θαρραλέο καλλιτέχνη έχει μικρή σημασία τί θα πουν οι άλλοι και πολύ μεγαλύτερη ότι εκφράζει ελεύθερα όσα του ψιθυρίζει η εσωτερική του φωνή.

Μεγαλύτερη σημασία έχει το ότι όντας σε εγρήγορση όσον αφορά τις εκδηλώσεις του ασυνειδήτου του, σε συνεργασία ώστε αυτά που του ψιθυρίζει να μην απορρίπτονται συνεχώς, αλλά να συγκρατεί όσα βλέπει ότι τον αγγίζουν πιο βαθιά, να τα αποτυπώνει με έναν τρόπο ώστε με την άρτια εκδήλωσή τους σε έναν εξωτερικό χώρο - εικόνα, χαρτί, κείμενο – έπειτα να τα βλέπει ψύχραιμα κι αποστασιοποιημένα για να κρίνει εάν όντως έχουν κάτι ενδιαφέρον να μοιραστούν. Αλλά ακόμη κι αν αυτό δεν συμβαίνει στον ίδιο τον δημιουργό, μπορεί να έχουν κάτι σημαντικό να επικοινωνήσουν σε άλλους, γεγονός που σημαίνει ότι η δημιουργική αποτύπωση πάντοτε αξίζει, διότι ενδεχομένως να αποδειχθεί πράξη αλτρουισμού, κάτι που είναι αδύνατον να προβλεφθεί, αλλά η πιθανότητά του είναι αρκετά όμορφη για να τον κινητοποιήσει. Άρα, η δημιουργική διαδικασία έχει λόγο ύπαρξης την πιθανότητα συνεννόησης, ακόμη κι αν αποκαλύπτει σκοτεινές πλευρές, που έτσι εκδηλώνονται και θεραπεύουν τον φορέα τους μια και δεν είναι υγιές να μένουν μέσα στην ψυχή. Με αυτό τον τρόπο αξίζει ο καθένας να αναπτύξει μέσα του μία μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας αφού κάθε δημιουργική εκτόνωση είναι ευκαιρία θεραπείας. Όλη η κρυμμένη μας σοφία περιέχει θησαυρούς όταν μάθουμε να την ακούμε.

Ο αληθινός καλλιτέχνης εκφράζεται ελεύθερα και δεν συμβιβάζεται. Η αποδοχή των άλλων θα δώσει αξία στο έργο του, κάτι που όμως ο ίδιος δεν είναι σε θέση να γνωρίζει εκ των προτέρων και για το οποίο δεν χρειάζεται να ελπίζει. Είναι επόμενο, λοιπόν, να μοιάζει αλλόκοτος ακριβώς επειδή εκφράζει όλο το εσωτερικό του χάος. Όλοι οι άνθρωποι μοιάζουν αλλόκοτοι όταν στοχάζονται με το χέρι στην καρδιά. Ο αυθεντικός καλλιτέχνης, όμως, έχει το σθένος να το παραδεχτεί, να το επικοινωνήσει και με αυτό τον τρόπο να φωτίσει τους συνανθρώπους του. Η επιτυχία του Ρόμπερτ Κραμπ, η σύγκρισή του με ιερά τέρατα της ζωγραφικής όπως ο Μπρέγκελ είναι και η δικαίωσή του, και τον βρίσκει να την απολαμβάνει εν ζωή.

Saving Private Ryan (Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν) 1998

2025-09-25T05:58:00.001+00:00

Σκηνοθεσία Steven Spielberg. Παίζουν οι Τομ Χανκς, Ματ Ντέιμον.

Κατά τη διάρκεια του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου, στη Νορμανδία, ο αμερικανός λοχαγός Τζον Μίλερ μαζί με μία ομάδα στρατιωτών διατάσσεται να βρει τον στρατιώτη Ράιαν για να τον οδηγήσει πίσω στη γενέτειρά του επειδή κατά τη διάρκεια των συρράξεων σκοτώθηκαν και οι τρεις αδελφοί του. Όταν συναντιούνται εν όψει μίας πολεμικής σύγκρουσης και του ανακοινώνει τα δυσάρεστα, ανακαλύπτει ότι ο Ράιαν δεν επιθυμεί να απολαύσει ευνοϊκότερη μεταχείριση από τους συμπολεμιστές του κι ας γνωρίζει ότι η μητέρα του δεν θα αντέξει να χάσει και τον τέταρτο γιο της σε περίπτωση που σκοτωθεί. Ο Μίλερ αποφασίζει να συμμετάσχει στη μάχη, όμως σκοτώνεται ο ίδιος. Βλέποντάς τον να ξεψυχά ο Ράιαν πληγώνεται σε τέτοιο βαθμό που από εκείνη τη στιγμή η ζωή του ορίζεται και νιώθει ότι του τη χρωστά. Ο θάνατος του συμπολεμιστή του δεν ήταν μόνο ακατανόητος, αλλά και σκανδαλώδης έτσι όπως συνέβη μπροστά στα μάτια του. Το γεγονός ότι ένας άγνωστος πέθανε για εκείνον και την πατρίδα του τον χάραξε ανεπανόρθωτα.

Η κρίσιμη στιγμή ενός τραυματικού γεγονότος με ποιοτικά χαρακτηριστικά αποδεικνύεται εκκίνηση μιας γεμάτης ζωής για έναν άνθρωπο που νοιάζεται. Ο Μίλερ έμεινε να πολεμήσει επειδή ο Ράιαν αρνήθηκε να εγκαταλείψει. Αυτό που συγκράτησε τον Ράιαν από την κατάρρευση και του έδωσε ώθηση για ζωή είναι ότι γνώρισε έναν άνθρωπο που συμμερίστηκε τον στόχο του και μετά έδωσε τη ζωή του για αυτό. Εάν οι αποφάσεις μας επηρεάζουν κι άλλους, οι οποίοι παρόλα αυτά παραμένουν μαζί μας επειδή ενστερνίζονται το όραμά μας, αυτοί οι άνθρωποι δεν εγκαταλείπουν ποτέ την σκέψη μας. Και δεν χρειάζεται να τους χάσουμε για να το καταλάβουμε. Όσοι κι αν συνεχίσουν να εμφανίζονται στο δρόμο, αυτοί που μας συναντούν και συμπορεύονται με την ψυχή τους είναι συνοδοιπόροι ενός κοινού οράματος. Εάν το όραμα έχει ισχύ, κινητοποιεί περισσότερους του ενός. Αυτή είναι κι η ομορφιά του.

Ο Μίλερ γίνεται άξονας γύρω από τον οποίο ο Ράιαν ζει για να βεβαιώσει την ύπαρξή του. Η επαφή με την ολέθρια φύση του θανάτου μας φέρνει αντιμέτωπους με την τελική κρίση. Ο νεκρός δεν μπορεί να αμυνθεί. Πρέπει να αμυνθούμε εμείς για εκείνον. Αν έχουμε επαφή με τον πολιτισμό, τότε ξέρουμε ότι μας κρίνει. Είμαστε πάντοτε υποδεέστεροι μπροστά στον μεγάλο κριτή. Μετά την τραγική εμπειρία ξεκινά ο διάλογος με το νεκρό. Όσο πιο ζωντανό τον κρατούσε μέσα του, τόσο τιμούσε την σχέση τους. Άκουγε τα λόγια του. Ήταν δίπλα του στις μεγάλες αποφάσεις. Τίποτε από τα παραπάνω δεν παρουσιάζεται στην ταινία. Όλα αφήνονται να φανούν στο γεμάτο συγκίνηση πρόσωπό του όταν σκύβει ταπεινά μπροστά στο μνήμα του.

Όσο βαθύτερα καταλάβαινε τη σημασία αυτού του νεκρού – και δεν έχει διαφορά από όλους όσους θυσιάστηκαν - τόσο ξεκινούσε να τιμά και τη δική του ζωή. Τόσο έβλεπε τον εαυτό του ως έναν μικρό μόνο αλλά αδιάσπαστο κρίκο μιας αλυσίδας, κι όχι ως ολόκληρη την αλυσίδα. Ο κρίκος δεν μπορεί να γνωρίζει τη θέση του εάν δεν γνωρίζει μεγαλύτερο μέρος της αλυσίδας. Όταν καταλαβαίνουμε τη δίκαιη θέση μας στο χρόνο καταλαβαίνουμε το βαθμό μας και τί μπορούμε να πράξουμε για να διεκδικήσουμε κι εμείς έναν κρίκο που δένει με τον επόμενο ώστε να μην γίνουμε ο τελευταίος. Κι έχει λιγότερη σημασία τί χρειάζεται μία αλυσίδα για να συνεχίσει, και περισσότερη κατά πόσο βλέπουμε ότι είμαστε μέρος της. Παρότι ο τίτλος της ταινίας αναφέρεται στη διάσωση του στρατιώτη Ράιαν, η ψυχή και το βαθύτερο όραμά της αφορούν στην ανάγκη διάσωσης της μνήμης και της κληρονομιάς του λοχαγού Μίλερ και μέσω αυτής ο Ράιαν σώζει τον εαυτό του. Η κίνηση ανθρωπιάς για την διάσωση ενός ανθρώπου καταλήγει να σώσει τουλάχιστον δύο.

Μπροστά στο νεκρό ο Ράιαν σκύβει από λύπη κι αναμετράται με την αξιακή θέση του στον κόσμο. Παρότι έζησε μία πλούσια ζωή με μία στοργική σύζυγο κι έφερε στον κόσμο παιδιά που με τη σειρά τους του χάρισαν εγγόνια, όταν αναλογίζεται την πορεία του μπροστά στο μνήμα ενός ανθρώπου που δεν κατάφερε να τα ζήσει, γεμάτος σεβασμό προς τον συμπολεμιστή του αναρωτιέται εάν έκανε μία καλή ζωή. Η σύζυγός του τον διαβεβαιώνει κι εκείνος πάλι αναρωτιέται, μία σπάνια κινηματογραφική στιγμή ανθρωπιάς. Όταν υπάρχουν τόσα προβλήματα στον κόσμο, κανείς που τα βλέπει δεν μπορεί να φεύγει γεμάτος κι ευτυχισμένος. Το να τον βρει ο θάνατος μέσα στον αγώνα είναι η ύστατη υποχρέωση. Το να μην παύει να αναρωτιέται είναι η απόδειξη ότι πορεύτηκε άξια.

Εάν αναλογιστούμε πόσοι πέθαναν αγωνιζόμενοι για εμάς, θα γνωρίσουμε και το μέγεθος της εντολής που κληθήκαμε να εκτελέσουμε. Όμως δεν χρειάζεται να πεθάνει κανείς, πόσο μάλλον μπροστά στα μάτια μας, για να μας μεταδώσει ένα όραμα. Επίσης, αν και βοηθά, δεν είναι απαραίτητο να προσωποποιηθεί η θυσία των συνανθρώπων μας για να κινητοποιηθούμε. Δεν χρειάζεται αυτός που θυσιάστηκε για εμάς να είναι συμπαθής κοινωνικά ώστε να μας κερδίσει και ως άνθρωπος. Το γεγονός ότι κάποιος πεθαίνει για μας θα ‘πρεπε να είναι αρκετό. Ας μην συγχέουμε την υπερβατική πράξη με τον πράττοντα. Η πράξη παραμένει ως μια ευλογημένη στιγμή στο χρόνο, πάντοτε ανώτερη από τον φορέα της, ενώ ο άνθρωπος παραμένει με τα ελαττώματά του. Για αυτό αξίζει μόνο σεβασμός σε εκείνον που φεύγοντας εκμυστηρεύεται ότι έκανε όσα μπορούσε. Η αριστουργηματική ταινία του Σπίλμπεργκ μας μεταφέρει το μήνυμα ότι η ευγνωμοσύνη για έναν άνθρωπο είναι πράξη αξιοποίησης του οράματός του.

Tootsie (Τούτσι) 1982

2025-09-19T06:42:00.004+00:00

Σκηνοθεσία Σίντνει Πόλακ. Παίζουν οι Ντάστιν Χόφμαν, Μπιλ Μάρει, Τζέσικα Λανγκ.

- Ήταν αληθινή αυτή η αντίδραση ή απλώς κάνατε πρόβα για το ρόλο;

- Ποιά απάντηση θα μου δώσει ευκαιρία για ακρόαση;

Τη στιγμή της ταινίας όπου προκύπτει η παραπάνω συνδιαλλαγή γίνεται σαφής όχι μόνο η σιδερένια θέληση ενός ανθρώπου αλλά κι η τεχνητή φύση της λήψης ορισμένων αποφάσεων ζωής που δεν αναιρεί την ψυχική εμπλοκή.

Ο Μάικλ Ντόρσι είναι ένας έμπειρος και ταλαντούχος αλλά δύσκολος στις συνεργασίες του ηθοποιός που λόγω τελειομανίας και πείσματος αδυνατεί να βρει σταθερή δουλειά. Κατά τα λεγόμενα των φίλων του, έχασε τον εαυτό του όταν αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην τέχνη του. Ωθούμενος από απελπισία, αλλά με γνώση του περιρρέοντος ανταγωνισμού κι εμπιστοσύνη στις υποκριτικές του ικανότητες, παίρνει την τολμηρή απόφαση να περάσει από οντισιόν για έναν γυναικείο ρόλο, αυτόν της Ντόροθι Μάικλς σε μία πασίγνωστη σαπουνόπερα, υπερβαίνοντας έτσι έναν εαυτό που είχε κουράσει και τον ίδιο.

Η απόφαση του Μάικλ να υποδυθεί τη Ντόροθι είναι αποτέλεσμα απόγνωσης, αλλά συμβαίνει σε σημείο καμπής στην προσωπική του πορεία. Την ανάγκη του για εργασία πυροδοτεί μία σειρά σημαντικότερων φιλοδοξιών: να αποδείξει την υποκριτική του αξία, να επιβεβαιωθεί ως ικανός ηθοποιός και κατ’ επέκταση να αυτοπραγματωθεί. Περισσότερο από το δικαίωμα στη δουλειά διεκδικεί τη δικαίωση για τα χρόνια της δουλειάς του, που επιδιώκει να αποδείξει στον εαυτό του και στους άλλους ότι δεν σπαταλήθηκαν. Ο καθένας έχει ανάγκη να βιώσει όμοια συναισθήματα και με ένα υπόβαθρο εμπειρίας που αξιοποιείται ενεργά σε νέους στόχους μπορεί να το καταφέρει. Για να προσεγγίσει το ρόλο της Ντόροθι δεν ξεκινά από το μηδέν. Η πρότερη, συσσωρευμένη γνώση του αξιοποιείται στο βαθμό που καθιστά την ενσάρκωση πιο εύκολη, διότι στα βάθη της υποκριτικής όπου εργάστηκε επί δεκαετίες φύτρωσαν οι βλαστοί μιας ανθεκτικής αυτοπεποίθησης που θα ενεργοποιούνταν σε οποιαδήποτε κρίση προέκυπτε στο μέλλον η οποία θα απαιτούσε την επιστράτευση γνώριμων εργαλείων.

Η πρωτοποριακή δράση του αδιαφορεί για τις αντιδράσεις των άλλων. Σταδιακά διαφαίνεται ότι η θέληση ενός ανθρώπου μπορεί να είναι τόσο δυνατή που ωθεί τη ζωή του προς διαδρομές που ξαφνιάζουν. Ο άνθρωπος είναι πιο ανθρώπινος όταν βρίσκεται ενώπιον αλλαγής, μπροστά στο άγνωστο, εκεί που η συμπεριφορά του είναι απρόβλεπτη και στον ίδιο, αλλά λόγω ειλικρινούς ανάγκης ξέρει ότι η στασιμότητα είναι οπισθοδρόμηση, η άμεση δράση είναι απαραίτητη κι ας μην διαθέτει πολλά δεδομένα για να προχωρήσει. Παρόλα αυτά τολμά να κάνει το πρώτο βήμα κι από εκείνη τη στιγμή ο νους του παίρνει διαφορετικές στροφές διότι ανοίγεται σε νέα νοητικά σύμπαντα. Η δράση περιέχει ψυχοκινητική παρουσία. Δεν είναι μόνο κατάσταση μυαλού, αλλά και σώματος. Με εμφανή ηρεμία όταν βρίσκεται μέσα στην εν λόγω αμφίεση, που σημαίνει ότι βρίσκεται στο μεταίχμιο αυτού που ήταν κι αυτού στο οποίο πρόκειται να μεταμορφωθεί, μια κατάσταση αυξημένης προσοχής κι ενσυναίσθησης - εκδηλώσεις της ψυχικής του ανάγκης για επιβεβαίωση - έχει διαρκώς τις αντιληπτικές του κεραίες εκτεταμένες διότι φοβάται μην χάσει αυτό που διεκδικεί. Είναι η κατάσταση που βρίσκεται κανείς όταν ξέρει αρκετά για να προχωρήσει, όχι αρκετά για να σιγουρευτεί, αλλά παρόλα αυτά συνεχίζει. Είναι η ηρεμία ενός ανθρώπου που ανοίγει συνεχώς δρόμους.

Αυτό που δεν συνειδητοποιεί αλλά μένει να ανακαλύψει είναι ότι ενώ κάνει μία παράξενη κίνηση για να βελτιώσει τα οικονομικά του, τελικά ανοίγεται σε περισσότερους τομείς από τον επαγγελματικό. Οποιαδήποτε αλλαγή σε εκείνον που έχει κάτι ανώτερο στο νου του προκαλεί το ενδιαφέρον. Η αρχική δυναμική στάση του μπροστά σε μία ειλικρινή ανάγκη μεταμορφώνεται σε δύναμη που συγκινεί χιλιάδες τηλεθεατές αλλά και συνεργάτες που εμφανίζονται στο δρόμο του. Η καθημερινή τόλμη της Ντόροθι εμπνέει την ηττοπαθή, αυτοκαταστροφική συνεργάτιδά της. Σύντομα γίνεται η πρώτη θηλυκή τηλεπερσόνα που διεκδικεί τον εαυτό της χωρίς να στερεί από τη λάμψη των υπολοίπων. Και ξέρει ότι κάτι κατάφερε όταν έχει έντονη παρουσία στο μυαλό των άλλων με αποτέλεσμα να φωτίζουν τα πρόσωπά τους όταν τη βλέπουν ή τη φέρνουν στο νου. Χωρίς να ζητά την αποκάλυψη, η Ντόροθι τη βιώνει με τη χαρά που παίρνει από τη χαρά που προσφέρει.

Με την υιοθέτηση μιας νέας ταυτότητας ο Ντόρσι κάνει την προσποίησή του να αξίζει αφού δεν την χρησιμοποιεί για ευτελείς σκοπούς, αποδεικνύοντας τη ρευστότητα του εαυτού όταν πορεύεται με εγγενή πίστη που διαπερνά τα όρια της ηθικής διότι βασίζεται σε διαχρονικές κι ουσιώδεις γνώσεις. Γνωρίζοντας την αξία του, θα κατάφερνε να το επικοινωνήσει σε οποιοδήποτε πλαίσιο. Αν συμφωνήσουμε ότι όλοι παίζουμε θέατρο μια κι είμαστε φτιαγμένοι από διαδικασίες που δίνουν την εντύπωση ότι ο άνθρωπος που τις εκφράζει είναι μία οντότητα, τότε εκείνοι που προσποιούνται λόγω μιας ειλικρινούς εσωτερικής ανάγκης είναι οι πιο υγιείς.

Επιζητούμε να ζήσουμε αυθεντικά και καταλήγουμε εξουθενωμένοι από την προσπάθεια να διατηρήσουμε τον εαυτό που πλάσαμε, ενώ με έναν απώτερο στόχο μπορούμε να προσεγγίσουμε πολλές περισσότερες πτυχές χωρίς να περιοριζόμαστε στην ανάγκη ανάπτυξης μίας, που θα αναγκαστούμε να υποστηρίξουμε μέχρι τέλους. Όταν ενστερνιζόμαστε την ιστορία της ανθρωπότητας και βλέπουμε πόσο κενοί είμαστε ως μονάδες, μόνο ένας εύλογος ανώτερος στόχος μας δίνει δυνατότητα απελευθέρωσης από την εξαντλητική διαδικασία ανάπτυξης ενός μόνο εαυτού προς το άνοιγμα σε περισσότερους δυνατούς με τους οποίους μαθαίνουμε να αποκτούμε οικειότητα.

Το κεντρικό ζήτημα είναι ότι ο άνθρωπος πορεύεται χωρίς να μετανιώνει όταν συνειδητοποιεί την τεχνητή υπόσταση της ζωής του. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να ζήσει μέσα σε ένα τεχνητό πλαίσιο αξιών. Εάν ο κόσμος χαρακτηρίζεται από εγγενή έλλειψη νοήματος κι επισφραγίζει έτσι την ενδογενή μας κενότητα ή απουσία προσωπικής αλήθειας, η διαρκής αναζήτηση για τάξη ενεργοποιεί την παραστατική φύση μιας ταυτότητας που καλείται να συμπληρωθεί με ποιοτικά χαρακτηριστικά.

Σε αυτούς που εξαντλούνται παίζοντας έναν ρόλο εκείνοι που παίζουν πολλούς μοιάζουν παράξενοι. Η κοινή μας παρεξήγηση είναι ότι επειδή ζούμε σε ένα σώμα θεωρούμε εσφαλμένα ότι διαθέτουμε έναν εαυτό. Όμως, η ταυτότητα πλάθεται, δεν προϋπάρχει. Δεν είναι εγγενής ή σταθερή, αντιθέτως είναι επιτελεστική, μια σειρά από πολύπλοκες, συνειδητές ή ασυνείδητες, ενέργειες και συμπεριφορές. Η ψυχή είναι μοναδική, όχι η συμπεριφορά που μπορεί να εμπνευστεί από την ιστορία των ανθρώπων. Η έλλειψη εαυτού δεν σημαίνει ανυπαρξία αξιών. Ο στόχος της ζωής δεν είναι να ενσαρκώσουμε ένα ρόλο, αλλά να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά στις συμπεριφοριστικές δυνατότητες που μας υπόσχονται οι απώτεροι στόχοι μας.

Αυτοί που γνωρίζουν ότι είναι ηθοποιοί βλέπουν ήδη τη ζωή ως παιχνίδι, δεν αναγκάζονται να παίξουν πρόσθετα παιχνίδια επάνω της, ούτε τρομάζουν από τα νέα τους πρόσωπα. Όμως, η παράξενη κίνηση να υποδυθούν διάφορους χαρακτήρες, στους οποίους πιστεύουν την προκείμενη στιγμή μέχρι να ολοκληρώσουν το φάσμα της ύπαρξής τους, είναι αναγκαία. Ζουν αυθεντικά, άρα αγκαλιάζουν τον ηθοποιό μέσα τους πέρα από κοινωνικές προσδοκίες, ρόλους ή ταμπέλες. Η αυθεντικότητα είναι δίκαιη στάση απέναντι στο παρόν, όχι προσαρμογή ενός χαρακτήρα σε αυτό ή εκπλήρωση κι επιμονή επάνω σε ένα συμπεριφοριστικό μοτίβο για τον κόσμο. Η λύση δεν κρύβεται στο να αντιδράσουμε όταν κατανοούμε το ρόλο που παίζει ο συνομιλητής μας, αλλά να ενστερνιστούμε τον στόχο του και την εκδήλωση αυτού στη συμπεριφορά του με την ίδια κατανόηση που αγκαλιάζουμε τον δικό μας.

Τελικά, αυτό που μένει είναι ποιόν σκοπό εξυπηρετούν οι θεατρινισμοί, κι όχι αν συμβαίνουν. Άρα δεν έχει νόημα να αντιδρούμε όταν το βλέπουμε, απλώς να παρατηρούμε εάν είναι στραμμένο προς μία κατεύθυνση που εξυπηρετεί το καλό όλων, ένας ορισμός που οφείλει να προϋπάρχει οποιασδήποτε δράσης. Η ουσία είναι ο στόχος. Το όν ορίζεται από τις πράξεις του. Δεν υπάρχει ατομικότητα όταν ο στόχος είναι ευγενής.

Άκαμπτα κοινωνικά πρότυπα διαμορφώνουν τις συμπεριφορές μας, περιορίζουν την κατανόησή μας για τον εαυτό μας κι επηρεάζουν τις σχέσεις μας με τους άλλους. Ο χαρακτήρας του Μάικλ Ντόρσι εφιστά την προσοχή μας στην βαθιά ανάλυση των ρόλων που επιλέγουμε να υποδυθούμε και προτείνει να αγκαλιάσουμε τη ρευστότητα της ταυτότητας σε μία κοινωνία που συχνά επιδιώκει να την περιορίσει. Αποδεχόμενος την πρόκληση να αλλάξει μέσω ψυχικής κινητοποίησης, ο Ντόρσι ανοίχτηκε σε νέα τοπία κατανόησης για τις γυναίκες και τη θέση του στον κόσμο. Η παιχνιδιάρικη τάση με την οποία το καταφέρνει, αποκύημα εμπειρίας στον εν λόγω τομέα, προσφέρει διαχρονική απόλαυση στον θεατή.

I Am Sam (Τ' Όνομά μου Είναι Σαμ) 2001

2025-09-07T12:05:00.004+00:00

Σκηνοθεσία Jessie Nelson. Παίζουν οι Sean Penn, Dakota Fanning, Michelle Pfeiffer

Τέκνο μιας άστεγης γυναίκας που την γεννά και την παρατά, η Λούσι έχει μοναδικό κηδεμόνα στη ζωή της τον βιολογικό της πατέρα, Σαμ, που πάσχει από νοητική υστέρηση. Η ταινία παρακολουθεί την ανατροφή της μέσα από τις υπερβάσεις του, που έχουν ως αποτέλεσμα να της μεταλαμπαδεύσει πολλά από τα απαραίτητα ψυχικά εφόδια, και προσφέρει μάθημα συμπεριφοράς προς κάθε γονιό που παραλύει νιώθοντας ανεπαρκής μπροστά στις εύλογες ευθύνες του. Όταν ένας άνθρωπος με νοητική υστέρηση τα φέρνει εις πέρας με το παραπάνω, οι πιο προικισμένοι μπορούν πολύ πιο εύκολα εάν τολμήσουν. Η ταινία δεν περιγράφει μόνο το πώς μετουσιώνεται ο χαρακτήρας του Σαμ εν όψει των συνεχόμενα αναδυόμενων ευθυνών, αλλά και πώς η συμπεριφορά του έχει άμεσο και διαρκές θετικό αντίκτυπο στην κόρη του.

Πώς πορεύεται ένας άνθρωπος με πλούσια ψυχικά χαρίσματα, που η φύση καταδίκασε σε ένα σώμα γεμάτο περιορισμούς; Περιμένει το τέλος του για να παραδώσει τη σκυτάλη στο επόμενο σώμα, αν όντως ισχύει κάτι τέτοιο, ή κάνει το καλύτερο που μπορεί με αυτό που διαθέτει; Εάν όλα τα σώματα έχουν αναπόφευκτα περιορισμούς, τότε είμαστε απλώς λιγότερο ή περισσότερο τυχεροί από κάποιον άλλο. Η πανίσχυρη θέληση, που αλλάζει το παρόν μετατρέποντας τη δυνατότητα σε ικανότητα, παρακάμπτει κάθε τεχνικό κώλυμα κι επικεντρώνεται κατευθείαν στην ουσία της πράξης.

Ο Σαμ δεν δυσφορεί επειδή γεννήθηκε με νοητική υστέρηση, ούτε χάνει την πίστη του. Έτσι, δεν εμποδίζει την ελευθερία του. Αναγνωρίζοντας το παράλογο της ύπαρξής του είναι διαυγής στο παρόν κι ελεύθερος από αυταπάτες ή υποθετικά εξωτερικά σενάρια. Δημιουργεί την ταυτότητά του μέσα από επιλογές ενός εαυτού που δεν είναι προκαθορισμένος προς έναν κόσμο που πλάθεται, εξερευνώντας ένα παιχνίδι αντιθέσεων, αφού δεν αποτελεί αποκύημα θεϊκού σχεδίου, αλλά συνεχή επινόηση ανθρώπινου. Αυτή η διπλή ελευθερία, εαυτού και κόσμου, δίνει απόλυτη ευθύνη στις πράξεις του αγνοώντας κάθε συνθήκη που την αρνείται. Συνεπώς, δεν ταυτίζεται υπερβολικά με το ρόλο του γονέα ώστε να προκαθορίσει την ταυτότητά του. Συνεχίζει να ζει και να πράττει ελεύθερα όντας ταυτόχρονα καλός πατέρας.

Οι πράξεις του είναι κατά προσέγγιση σωστές και δεν τον καθυστερεί η ανάγκη για σιγουριά. Τον ενεργοποιεί το γεγονός ότι με την ιδιότητα που του δόθηκε σε αυτή τη ζωή μόνο εκείνος μπορεί και πρέπει να τις κάνει. Όπως κάθε γονιός, ο Σαμ γίνεται προβλέψιμος επειδή αναγνωρίζει τη μοναδικότητα και σέβεται το αναπόφευκτο του ρόλου του. Κι επειδή ο εσωτερικός του κόσμος συντονίζεται, η ψυχή και το σώμα γίνονται ένα κι εκπέμπει όσα νιώθει με αποτέλεσμα να ακτινοβολεί με ολοφάνερη ειλικρίνεια. Ασχολείται με αυτό που είναι άμεσα διαθέσιμο, για το οποίο μπορεί να κάνει κάτι διότι δεν διαθέτει τη νόηση να σκεφτεί ή να πράξει στρατηγικά. Τον κινητοποιεί η ανάγκη και με αυτή κάνει περισσότερα από πολλούς οι οποίοι διανοητικοποιούν εξαντλητικά πριν προχωρήσουν.

Το ενεργό ενδιαφέρον του Σαμ δεν επιβαρύνεται από τον θόρυβο που αποπροσανατολίζει τους περισσότερους. Τι μπορείς να δώσεις εάν έχεις αυτογνωσία και ξέρεις ότι μπορείς να δώσεις λίγα; Αντιθέτως, όταν ξέρεις ότι μπορείς να δώσεις πολλά, κατά πόσο συνειδητοποιείς ότι αυτή είναι η αληθινή ανάγκη την εκάστοτε στιγμή όταν κι αυτά μονάχα σε μικρές δόσεις μπορείς να τα προσφέρεις; Στο τέλος σημασία έχει εάν έγινε μία πράξη, κι όχι εάν ο πράτων είναι ικανός να σκεφτεί πολλές περισσότερες. Η ομορφιά δεν κοιτά την ποσότητα της προσφοράς, αλλά την ποιότητα. Ο άνθρωπος που ξέρει πόσο μπερδεμένο είναι το σκεπτικό του είναι ικανός να εντρυφήσει στο παρόν ως τη μόνη ευκαιρία να βγει από τα αδιέξοδά του και να πράξει με νόημα, αφού αποτελεί την πρώτη του σκέψη μετά από διαίσθηση ή γνώση μιας ανάγκης. Σε ένα μη ψυχαναγκαστικό παρόν ο άνθρωπος δεν περιμένει να τελειοποιηθεί για να δράσει. Πράττει χωρίς να έχει όλες τις σκέψεις του τακτοποιημένες και μέσω αυτής της δράσης πλάθει την ουσία και την ταυτότητά του.

Παρόλο που ο Σαμ δεν διαθέτει τη νόηση να εσωτερικεύσει αξίες του πολιτισμού του, τις επινοεί εκ νέου με τη θέλησή του να συνεισφέρει αποδεικνύοντας πόσο εύκολα και γρήγορα εμφανίζονται σε έναν κόσμο που, αν και στερείται απολύτου νοήματος, τις καθιστά απαραίτητες. Διότι στις κλασικές αξίες επανερχόμαστε εν όψει ειλικρινών αναγκών, αξίες που απέχουν από την συμβατική ηθική ή τη νοοτροπία της αγέλης.

Η σαρωτική παρουσία του Σαμ δεν είναι αποτέλεσμα νοητικής διεργασίας, αλλά ψυχικής. Δεν καταφέρνει να είναι παρόν επειδή το εκλογίκευσε μέσα του, ούτως ή άλλως δεν έχει τη νοητική ικανότητα να το κάνει, αλλά επειδή η εσωτερική του φωνή το απαιτεί. Αγκαλιάζει με κάθε δυνατό μέσο μία ανάγκη την οποία έχει κατά τα άλλα τη νοημοσύνη να δει ότι μόνο ο ίδιος μπορεί να καλύψει. Ο Σαμ γνωρίζει τη θέση αδυναμίας του και παρόλα αυτά συνεχίζει να πράττει. Στην ταινία είναι εμφανές ότι η συνείδηση αυτών των πράξεων έχει μικρότερη σημασία από την ομορφιά της παρουσίας του την ώρα της πράξης. Κι είναι έντονη επειδή, αν κι ασυνείδητα, πλάθει το παρόν του δημιουργικά με έντονη σωματική εμπλοκή και δεν ενστερνίζεται παθητικά τα έξωθεν δόγματα. Το παρόν του ανήκει, κι ας μην αντιλαμβάνεται το μέγεθός του.

Η αυθεντικότητά του είναι δυναμική, διαρκής και δεν αποτελεί τελική κατάσταση. Ο Σαμ είναι γνήσιος διότι ξεπερνά κάθε διεισδυτική σκέψη που τον αποσυντονίζει από το παρόν και γνωρίζει ότι οι στιγμές με την κόρη του είναι προσωρινές. Ζει σύμφωνα με την ελευθερία του, την ατομικότητά του και την αλήθεια του αντιστεκόμενος σε εξωτερικούς κομφορμισμούς ή αυταπάτες. Μπορεί να είναι παράδοξο το βήμα της ύπαρξης, μπορεί να αναγκαζόμαστε να κάνουμε υπερβάσεις με λάθη, αλλά αυτά υποδηλώνουν θυσίες και δέσμευση στην πίστη και την ζωή. Η ανιδιοτελής δέσμευσή του προς τη Λούσι είναι εμφανής αποδεικνύοντας ότι η ομορφιά υπάρχει παντού όταν υπάρχει διάθεση για αγώνα. Η θέληση του Σαμ είναι τόσο ισχυρή που νιώθουμε συνεχώς τη λαχτάρα του για παρουσία εκεί όπου η ανάγκη της κόρης του δεν του επιτρέπει να αντικατασταθεί από κανέναν άλλο.

Η απόφαση της θετής μητέρας της Λούσι να την επιστρέψει στον βιολογικό πατέρα της, παρόλο που η δικαστική απόφαση ήταν αποτρεπτική με ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της ακαταλληλότητάς του, είναι δίκαιη κι έρχεται την στιγμή που κατανοεί πόσα της έχει προσφέρει, πόσα γνωρίζει για εκείνη και πόσο μοναδικός κι απαραίτητος είναι στη ζωή της. Η υπεύθυνη στάση του ακτινοβολεί και στην ίδια στο γεμάτο έγνοια πρόσωπό του και στα λόγια του που είναι καρποί της ψυχής του. Με την αγάπη που μεταδίδει ως σύνολο συμπεριφορών και πράξεων καταφέρνει να αποκτήσει αυτό που δικαιωματικά του ανήκει χωρίς να το ζητά ευθέως, πείθοντας με την ψυχή του τους άλλους να του το προσφέρουν μόνοι τους. Κερδίζει τον σημαντικότερο τύπο νίκης, αυτή κατά την οποία ο άλλος του παραχωρεί ο ίδιος το τρόπαιο. Το σπουδαιότερο είναι ότι ενώ δεν έχει τη νόηση να αναπτύξει στρατηγική για να διεκδικήσει την αγαπημένη του κόρη, ενώ νιώθει ανεπαρκής μπροστά στο ρόλο του, καταφέρνει να την κερδίσει επειδή στέκεται μπροστά στην ευθύνη με την ανθρωπιά και την αγωνία που της αρμόζει. Κι έτσι αποκτά ακόμη κι εκείνα που δεν ζητά ενώ μέσα του τα επιθυμεί. Η πλούσια ψυχή μπορεί να δείξει τα πάντα χωρίς να το δηλώσει ευθέως, διότι είναι αφοσιωμένη στην πράξη. Οποιαδήποτε στρατηγική, εν προκειμένω, θα έπρεπε εν τέλει να συμφωνεί με τα παραπάνω για να δικαιολογήσει την ύπαρξή της.

Επίσης, την κρίσιμη στιγμή η θετή της μητέρα συνειδητοποιεί ότι η ίδια δεν θα καταφέρει να της δώσει όσα ο πατέρας της. Είναι σοφία, αν και πολλές φορές οδυνηρή, να ακούει κανείς την εσωτερική του φωνή να του ψιθυρίζει ότι υστερεί απέναντι σε κάποιον καταλληλότερο. Όμως, δεν θα ‘πρεπε να τον λυπεί, αλλά να τον χαροποιεί όχι μόνο επειδή βοήθησε δύο ψυχές να σμίξουν κάνοντας το σωστό, αλλά κι επειδή ανέβηκε επίπεδο στη δική του συνειδητοποίηση μιας βαθύτερης προσωπικής αλήθειας η άγνοια ή απομάκρυνση από την οποία θα του αφαιρούσε ωφέλιμο χρόνο ζωής. Είναι μεγαλείο να ακούει και να προχωρά κανείς σύμφωνα με αυτή τη φωνή και να κάνει το πρέπον. Υπάρχει μέσα σε όλους μας μία κοινή ανθρωπιά πού, όταν είναι εμφανής, ξεχωρίζει αυτούς που είναι άδικοι από εκείνους που αντέχουν να δουν τη μειονεκτική θέση τους κατάματα και, παρόλα αυτά, να το παλέψουν. Διότι με αυτό τον τρόπο σμιλεύουν τις αντοχές τους.

Όταν νοιάζεται κανείς όπως ο Σαμ, η νοημοσύνη μετρά λιγότερο από την ψυχή που δίνει τον αγώνα της σε όποιο σώμα κι αν βρίσκεται. Σε κάθε σημείο εξέλιξής της εμφανίζεται η ευκαιρία για ομορφιά. Οι πιο ώριμες λάμπουν ολόκληρες από την ανάγκη τους για προσφορά, μία λάμψη που κι αν δεν είναι ορατή από τις ίδιες, φεγγοβολά στα πρόσωπα όσων τις πλαισιώνουν. Αυτός που αγαπά δεν απομακρύνεται ποτέ. Και δεν παραμένει από εμμονή, αλλά επειδή θεωρεί το αντικείμενο της αγάπης του αναπόσπαστο μέρος της ζωής του και δεν μπορεί να αντέξει τον εαυτό του χωρίς έναν ενεργό ρόλο προς αυτό.

Τα παιδιά αποτελούν εξαιρετική επένδυση στον εαυτό μας, κάτι που δεν πρέπει να παρεξηγηθεί ως εγωιστικό. Η μη αναστρέψιμη ευθύνη που μας αναγκάζουν να αναλάβουμε μας φέρνει αντιμέτωπους με τόσα στοιχεία του χαρακτήρα μας που δρούμε αναπόφευκτα προς τη βελτίωσή του σε πολλούς τομείς. Είτε για να αποτελέσουμε παράδειγμα προς μίμηση, είτε για να συντηρήσουμε μία οικογένεια, τα παιδιά μας αναγκάζουν να ανέβουμε επίπεδο. Κι ενώ για όλους μας οι υπερβάσεις επιτάσσουν ανηφορικές διαδρομές, για κάποιους ανάμεσά μας είναι σχεδόν αδιανόητες, αλλά όχι αδύνατες. Σε όλους, όμως, η λύση βρίσκεται στα ψυχικά αποθέματα που στέκονται με τόλμη μπροστά στην εκάστοτε ανάγκη και διαθέτουν την ψυχραιμία να την προσεγγίσουν με μικρά βήματα.

Höstsonaten (Φθινοπωρινή Σονάτα) 1978

2025-07-06T13:46:00.000+00:00

Σκηνοθεσία Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Παίζουν οι Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Λιβ Ούλμαν.

«Αν κάποιος με αγαπήσει όπως είμαι, ίσως τολμήσω να κοιτάξω επιτέλους τον εαυτό μου» Εύα

Ύστερα από την απώλεια του συντρόφου της, κι αφού έχει εφτά χρόνια να τη συναντήσει, η Σαρλότ αποφασίζει να επισκεφτεί την κόρη της, Εύα, μια κίνηση εξαρχής εγωκεντρική αφού έπρεπε να νιώσει το βαθύ συναισθηματικό κενό ενός κοντινού της προσώπου για να ξεκινήσει να νοιάζεται για τους υπόλοιπους ανθρώπους της ζωής της. Αν και το σοκ χρησιμεύει για να απευθυνθεί πιο ουσιαστικά προς την οικογένεια που είχε αμελήσει, φαίνεται πώς ακόμη μία φορά δεν αρπάζει την ευκαιρία και πορεύεται με γνώμονα το ατομικό της συμφέρον, παρόλο που πλέον το κάνει ασυνείδητα. Το κακό δεν είναι πάντα αποτέλεσμα βούλησης, ενίοτε είναι σύμπτωμα πνευματικής σύγχυσης ή οκνηρίας. Η αυτοβιογραφικών αναφορών ταινία του Μπέργκμαν περιγράφει την ιστορία μιας γυναίκας που, με τη βοήθεια της κόρης της, συνειδητοποιεί τον εγωκεντρισμό της κι έρχεται αντιμέτωπη με τις συνέπειές του στη ζωή και στις αποφάσεις της.

Τη στιγμή που τη συναντούμε, η κάποτε φιλόδοξη πιανίστρια έχει αρχίσει να χάνει τον ενθουσιασμό και την επιτυχία της ως σολίστ, κι ενώ αναρωτιέται γιατί, δεν κατανοεί ότι όσα αδίκως θυσίασε για να το καταφέρει έχουν ξεκινήσει να τη στοιχειώνουν, άρα να επηρεάζουν και το μοναδικό πολύτιμο κόσμημα της ζωής της: το παίξιμό της. Αφοσιωμένη στην καριέρα της, η μάνα παραμέρισε τις εύλογες ευθύνες της χωρίς να λογαριάζει ότι όχι μόνο τις μετατόπιζε χρονικά προς το μέλλον οπότε θα ξαναεμφανιζόταν, αλλά και ότι επηρέαζε άθελά της αρνητικά τον ψυχισμό της κόρης της όντας ελάχιστα παρούσα σωματικά και παντελώς συναισθηματικά. Κι ακόμη μία φορά δεν ξέρει πώς να τις διαχειριστεί την ώρα που προκύπτουν. Η Σαρλότ γέννησε την Εύα, αλλά δεν της πρόσφερε μητρική στοργή, με αποτέλεσμα να της δημιουργήσει ψυχικά τραύματα. Κατά συνέπεια, την εξώθησε άθελά της στο να έχει τόση μεγάλη ανάγκη αποδοχής από τους συνανθρώπους της που έγινε πολύ δοτική προς όλους, αλλά γεμάτη περιφρόνηση για τη μητέρα της.

Οι γονείς αναπλάθουν τα παιδιά τους με αυτό που είναι, πολύ περισσότερο από αυτό που πράττουν ή λένε. Μια υπερβολική εκδοχή μιας μάνας απόμακρης και ψυχρής μπορεί να δημιουργήσει μία εξίσου έντονη εκδοχή μιας κόρης περιποιητικής, λόγω ανάγκης για την αποδοχή που δεν ένιωσε ποτέ και πασχίζει να κερδίσει σε κάθε ευκαιρία. Παράλληλα, λόγω αδυναμίας ή αποστροφής προς την εύλογη ευθύνη του μεγαλώματος ενός παιδιού, το μίσος της μάνας προς το παιδί που στεκόταν εμπόδιο στη ζωή που είχε ονειρευτεί γέννησε ανταποδοτικό μίσος της κόρης προς την ίδια. Στην ώριμη ηλικία το παιδί βλέπει ποιός είναι αυτός ο άνθρωπος που το μεγάλωσε και τι επιρροή είχε στη διάπλαση της δικής του προσωπικότητας. Η ταινία μας λέει πώς το παιδί μεγαλώνει και γίνεται κριτής του γονέα. Από την άλλη πλευρά, περιγράφει και μέχρι ποιό σημείο είναι υγιές να κρίνει. Ας μην ξεχνάμε ότι εμείς κινδυνεύουμε να καταστήσουμε τις έννοιες οριστικές, εμείς σκοτώνουμε τη ζωή καταδικάζοντας τους άλλους σε στείρους ορισμούς, και στο τέλος εμείς είμαστε υπεύθυνοι για το δηλητήριο που πίνουμε όταν κατηγορούμε άλλους για τη μιζέρια μας. Οποιοσδήποτε γονιός μπορεί ανά πάσα στιγμή να κατηγορηθεί από το παιδί του. Το ζήτημα είναι να ξέρει τί έκανε και γιατί και, έστω την ύστατη αυτή στιγμή να είναι παρών για να επιλύσει το πρόβλημα μαζί με το παιδί του. Είναι απελευθερωτικό να νιώθει ένα παιδί ότι ο γονιός του πασχίζει ειλικρινά για εκείνο. Κι όσον αφορά στα παιδιά που κάποτε υπήρξαμε όλοι, όσο κι αν εξελιχθούμε ως ενήλικοι, οφείλουμε να αγαπάμε τους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν όπως μπορούσαν ή δεν μπορούσαν, αν δεν υπήρξαν απαράδεκτοι, και να μας χαροποιεί εάν εμείς αποτελούμε εξελιγμένη εκδοχή τους, γεγονός που τις περισσότερες φορές είναι η ευχή τους.

Στο σπίτι, η Σαρλότ προσπαθεί να κάνει οτιδήποτε για να δικαιολογήσει το προσωρινό της νόημα, όπως τί χρώματος ρούχα να φορέσει στο δείπνο και με ποιο πρόσχημα. Η Εύα της την έχει διαρκώς στημένη, εκλογικεύει αρνητικά την κάθε της κίνηση και νιώθει ότι κάθε ανάγνωση προς τη μάνα της είναι ορθή, επειδή η μελέτη που έχει κάνει προς εκείνη θεωρεί ότι είναι απολύτως τεκμηριωμένη. Κι ίσως έχει ανάγκη να νιώσει ότι η μελέτη της έχει αποτέλεσμα για να καθησυχάσει τον δικό της χείμαρρο σκέψεων, χωρίς να κοιτά κατά πόσο εκφράζει την αλήθεια, ή ακόμη καλύτερα τον αγώνα για την βελτίωση όσων ελαττωμάτων με σιγουριά παρατηρεί και λανθασμένα θεωρεί ότι χαρακτηρίζουν το όλον, ενώ ενδεχομένως να εκφράζουν μία μονάχα στιγμή της ζωής του. Με άλλα λόγια, η ένταση του ερχομού της μητέρας της δεν την αφήνει να σκεφτεί ελεύθερα. Με πολλή μαζεμένη πικρία κι απελπισία για γρήγορα συμπεράσματα, η Εύα δείχνει περισσότερο να επιζητεί να θέσει το πρόβλημα, μη βλέποντας ότι αυτό βρίσκεται εν εξελίξει, παρά να το λύσει. Δημιουργούνται εντάσεις. Άλλες κουβέντες περιμένουμε να ειπωθούν κι άλλες λέγονται. Ξεστομίζονται οι εύκολες επιφανειακές ενώ η ουσία παραμένει κρυμμένη κάτω από το χαλί. Αλλά όχι για πολύ.

Γιατί πρέπει να ζητούμε τη λύση των σχέσεών μας; Γιατί να μην αγαπάμε τον άλλο μέσα από όποια ανάγκη του για ορισμούς ή, ελλείψει αυτών, για αοριστία που γίνεται εν δυνάμει εξέλιξη με συνεννόηση, επειδή δεν ερμηνεύονται όλα επάνω του αφού κι ο ίδιος, λόγω της αυτοαναφορικότητάς του δεν είναι ικανός να γνωρίζει εξολοκλήρου; Τι είναι εκείνο που έχασαν η μάνα κι η κόρη, και μαζί του έχασαν την αγάπη; Ίσως ότι στη μία ζωή που έχουμε και ζούμε αναγκαστικά όλοι μας ως πρόβα προσπαθούμε τόσο πολύ να πείσουμε τους εαυτούς μας ότι οι ρόλοι που αναλαμβάνουμε έχουν σοβαρό λόγο ύπαρξης, που αμελούμε ότι κινδυνεύουμε να γίνουμε τύραννοι του εαυτού μας, αλλά και των άλλων ανθρώπων. Κι ενίοτε γινόμαστε. Αυτό μπορεί να ξεκινήσει νωρίς, άθελά μας, από το φόβο της αλλαγής όταν μετά από ένα σοκ προκύπτουν στο νου διάφορες ιδέες, που επειδή δεν τις αναλύουμε περισσότερο βλέπουμε ότι μας προτείνουν επιφανειακά αλλά συμβατά προς την ιδιοσυγκρασία μας σενάρια και τα ακολουθούμε ξεχνώντας ότι αποτελούν μόνο μία εκ των διαθέσιμων επιλογών, πείθουμε τον εαυτό μας για την εγκυρότητά τους και φτάνουμε στο σημείο να τα υποστηρίξουμε με πάθος. Καταλήγουμε να ενσαρκώνουμε ρόλους τόσο βαθείς και τεχνητούς που τελικά δεν καταλαβαίνουμε πόσο επηρεάζουν εμάς και τους γύρω μας. Αυτές οι αυταπάτες, αυτόματες κι αναγκαστικές δημιουργίες όταν βρισκόμαστε ενώπιον ευθυνών που αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε ορθολογικά, μπορούν σταδιακά να δημιουργήσουν ψεύτικες προσωπικότητες μέσα μας με τις οποίες θα πορευτούμε βολικά κατά τα άλλα στη ζωή, αλλά ως ημιτελείς άνθρωποι που δεν έσκαψαν πιο βαθιά να δούνε την αλήθεια κι αρκέστηκαν σε όση επιφάνεια τους είναι ανεκτή. Που παράτησαν την αλήθεια στο έλεος της τύχης χωρίς να ξέρουν ότι εκείνη επιστρέφει. Το κρίσιμο σημείο είναι το πρόβλημα να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί νωρίς, την ώρα που παρουσιάζεται, τότε που όταν με διάφορες εκλογικεύσεις ο νους ξεγελά την ίδια τη συνείδηση για να μην ασχοληθεί υπεύθυνα.

Αυτοί που νιώθουν μέσα τους ότι δεν πήραν αγάπη θα προσπαθούν πάντα να συμπεριφέρονται προς τους άλλους με αυτό που νομίζουν ότι είναι η αγάπη, μία διαρκής προσπάθεια για αποδοχή, χωρίς να καταλαβαίνουν την ψυχοφθόρα ένταση που τους ενεργοποιεί, που οι υπόλοιποι τη νιώθουν, κι η οποία βασίζεται σε μία βαθύτερη ανάγκη να καλύψουν ένα εσωτερικό κενό. Αλλά θα προσπαθούν, κι αν αυτή η προσπάθεια είναι το μόνο που γνωρίζουν, αν είναι η μόνη μεθοδολογία της ζωής τους, τότε οφείλουμε να τη σεβαστούμε και να τους την αναγνωρίσουμε, διότι δεν ήξεραν να συμπεριφερθούν αλλιώς. Η κατανόηση της μεθοδολογίας ενός ανθρώπου, όταν αντέχεται από εμάς, κρύβει και το μυστικό για τη διαχρονική μας σχέση αγάπης.

Από την άλλη πλευρά, αυτοί που πήραν αγάπη θα έχουν πάντα μέσα τους την αυτοπεποίθηση ότι αξίζουν χωρίς να χρειάζεται να το αποδεικνύουν, γεγονός που κρύβει εξίσου τον κίνδυνο να γίνουν οκνηροί, εγωκεντρικοί κι αδιάφοροι προς όσα δεν τρέφουν το ατομικό τους πλαίσιο ύπαρξης. Με την απουσία κάθε ανάγκης να αποδείξουν κάτι δεν μαθαίνουν ποτέ να σχετίζονται και να αγωνίζονται για άλλους. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι τείνουμε λανθασμένα να υπολογίζουμε την αγάπη που λάβαμε ή δεν λάβαμε ως μία κεντρομόλο δύναμη που πρέπει να μετρηθεί. Ας απελευθερωθούμε από την καταμέτρηση των στιγμών που έπειτα γίνονται η εκτίμηση της ζωής μας γύρω από το τι δώσαμε και τι λάβαμε. Ας μην μας είναι απαραίτητο να μετρηθούν για εμάς όσα είναι καλύτερα να μένουν στη διάθεση των άλλων, κι όχι στη δική μας.

Όταν η Εύα εξηγεί στη Σαρλότ πώς ένιωθε όταν εκείνη έφευγε από το σπίτι όταν ήταν μικρή, η μάνα έχει την ευκαιρία να βγει έξω από τον εαυτό της και να τον δει με τα μάτια της κόρης της. Όσο οδυνηρό κι αν είναι, είναι ωφέλιμο. Όσο λάθος ή σωστό κι αν είναι, είναι η ζωή τους κι οφείλουν να σταθούν γενναία απέναντι σε ότι την χαρακτηρίζει. Το παιδί συγχωρεί τον γονιό όταν χωρέσει το σκεπτικό του μέσα του, όταν καταλάβει γιατί έδρασε με αυτό τον τρόπο. Όταν πιεί τα δάκρυά του, όσο πικρά κι αν είναι. Τα παιδιά είναι μικροί άνθρωποι που τα καταλαβαίνουν όλα. Ο νους δεν ξεγελά κανέναν. Όλοι έχουν την ικανότητα να νιώσουν αυτά που λίγοι έχουν την ικανότητα να πουν.

Πόση αλήθεια αντέχει ό άνθρωπος για να μην τρελαθεί; Δεν αντέχουν όλοι τις ίδιες δόσεις. Για αυτό χρειάζεται προσοχή στην προσέγγιση. Η αλήθεια του άλλου, όσο κι αν στα μάτια μας είναι λάθος ή σωστή, είναι η αλήθεια του, και πρέπει να γίνει σεβαστή, όχι μόνο επειδή εξελίσσεται και ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι την ξέρουμε, αλλά κι επειδή είναι άστοχο να περιμένουμε να συμπεριφέρονται όλοι όπως εμείς. Καλύτερα να καταλάβουμε το ακριβές μας μέγεθος στο σύνολο και να δούμε ότι αποτελούμε μόνο μία μονάδα, μικρή αλλά ουσιαστική, ισάξια με των υπολοίπων. Όμως, ακόμη κι αν κάποιος δεν τα έχει βρει με τον εαυτό του, ακόμη κι αν δεν έχει χτίσει χαρακτήρα συμβατό με την εσωτερική του φωνή, μπορεί με όση τεχνητή στάση αντέχει να έχει να είναι χαρούμενος και να κάνει το καλό. Το ότι δεν πλησιάζουν όλοι την εκλεκτή γενναιότητα να αντιμετωπίσουν τα πάντα δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να στοχεύουν συνεχώς ψηλά, κάτι που εν τέλει δεν τους διαφοροποιεί από τους λίγους κι εκλεκτούς που αναλαμβάνουν κάθε ευθύνη που παρουσιάζεται μπροστά τους.

Αλλά η ταινία δεν αναφέρεται μόνο στη συσσωρευμένη ένταση μεταξύ μιας μάνας και μιας κόρης. Είναι για κάθε είδους ένταση μεταξύ ανθρώπων που οφείλουν να την ξεδιαλύνουν μέχρι να απελευθερωθούν οι ψυχές τους από το βάρος και να έλθουν στην πολυπόθητη συνεννόηση. Στο τέλος κάθε έντασης παρουσιάζεται η ευκαιρία για αγάπη. Θα την εκμεταλλευτούν ή θα αποφύγουν ακόμη μία φορά την ευθύνη; Ειδικά όταν στην αντίπερα όχθη ελλοχεύει μόνιμα ο κίνδυνος του μίσους, των στείρων εκλογικεύσεων, του θανάτου της ελεύθερης σκέψης. Οι ταινίες δεν χρειάζεται να μας δείξουν το δρόμο ως την τελειότητα. Ούτως ή άλλως, σπάνιοι είναι εκείνοι που θα αντέξουν να τον διαβούν. Ο Μπέργκμαν με τη Φθινοπωρινή Σονάτα του θέτει το πρόβλημα τόσο ειλικρινά που αγγίζει τους πάντες.

Le Bonheur (Δύο Γυναίκες κι Ένας Άντρας) 1965

2025-04-13T05:31:00.006+00:00

Της Agnès Varda

Παίζουν οι Jean-Claude Drouot, Marie-France Boyer, Claire Drouot.

Εάν η αναζήτηση εκπλήρωσης της επιθυμίας είναι η πηγή της δυστυχίας, οι άνθρωποι που υποπίπτουν στις επιταγές της είναι καταδικασμένοι να αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στην οδυνηρή πορεία της και στην πλήξη που συνεπάγεται η επιτέλεσή της. Βαθύτερα, το κυνήγι της επιθυμίας παραγκωνίζει την αγάπη εάν δεχτούμε ότι αγάπη σημαίνει αγώνας για το δίκαιο ενώ η επιθυμία υποδηλώνει μία αίσθηση ανεκπλήρωτου με την συχνή τυραννία κατάκτησης που αυτό συνεπάγεται.

Στη σημερινή εποχή, μετά την καθιέρωση του φεμινισμού, ζούμε την ευλογία του να παίζουν και τα δύο φύλα το παιχνίδι τους ισότιμα στη συναισθηματική σκακιέρα. Ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι αναλαμβάνουν τους ρόλους που επιλέγουν, που μπορεί να καταλήγουν υπόδουλοί τους, αυτό πλέον συμβαίνει με ασθενέστερες τις εξωτερικές πιέσεις της κοινωνίας στον εν λόγω τομέα. Οι γυναίκες επικοινωνούν περισσότερο μεταξύ τους για τις σχέσεις τους με τους άντρες κι έτσι νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια στην πορεία τους. Κι οι άντρες άλλοτε ακολουθούν μέχρι να ωριμάσουν συναισθηματικά και σε πιο σπάνιες περιπτώσεις μπορούν να συμβαδίσουν μαζί τους ή ακόμη και να παρουσιάσουν κάτι νέο που θα εμπλουτίσει την πορεία όλων. Όλο αυτό το όμορφο παιχνίδι λέγεται ζωή και συνύπαρξη των δύο φύλων, που έχουν διαφορές μια κι ενίοτε δείχνουν να προέρχονται από δύο διαφορετικούς πλανήτες, αλλά είναι το πεπρωμένο τους να συνεργαστούν.

Στην ταινία του 1965 Δύο Γυναίκες κι Ένας Άντρας ο φεμινισμός βρισκόταν ακόμα στα σπάργανα, κι η σκηνοθέτης Ανιές Βαρντά στόχευε να κάνει ένα καυστικό σχόλιο για τη ροπή που έπαιρναν οι σχέσεις των δύο φύλων στη μεταπολεμική Γαλλία. Το πρόβλημα ήταν ότι οι γυναίκες συμβιβάζονταν πολύ γρήγορα σε σχέσεις που δεν τις γέμιζαν ψυχικά, κι αναλάμβαναν άχρωμους ρόλους είτε ως κατασταλαγμένες σύζυγοι που κάνουν τα στραβά μάτια είτε ως ερωμένες που δεν ζητούσαν τίποτε παραπάνω. Κι αυτό διότι όχι μόνο δεν διέθεταν αυτοεκτίμηση, αλλά καταπίεζαν και τα πραγματικά τους συναισθήματα. Φαίνονταν χαρούμενες, αλλά μέσα στα αυστηρά όρια που έθετε για αυτές η κοινωνία των ανδρών. Ο ρόλος τους είχε αποδοθεί από τον σκληρό κόσμο τους, που εξουσίαζε όλο το συναισθηματικό φάσμα των κοινών τους εμπειριών. Τα μεγάλα ποσοστά ανεργίας τους κι η οικονομική τους εξάρτηση από εκείνους συνέτειναν ακόμη περισσότερο στην καθήλωσή τους σε πρότυπα που έμαθαν και μιμούνταν από τις προγόνους τους τα οποία δείλιαζαν να αμφισβητήσουν. Συνεπώς, τα ζευγάρια δεν έθεταν τα όρια της σχέσης τους μαζί και δεν ήταν ειλικρινή απέναντι στις ανάγκες τους.

Παρά τη φαινομενικά ειδυλλιακή οικογενειακή ζωή που μας παρουσιάζεται, με την όψη της να θυμίζει πίνακα ζωγράφου του ιμπρεσιονισμού (η Βαρντά την παρομοίασε με ροδάκινο που περιέχει ένα σκουλήκι), ο Φρανσουά αποφασίζει να μοιράσει την αγάπη του στη σύζυγό του Τερέζ και στην ερωμένη του Εμιλί, κάτι που πραγματοποιεί χωρίς δεύτερες σκέψεις ή ενοχές λόγω της άνεσης που του προσφέρει κοινωνικά η εποχή, αλλά αψηφώντας τους όρους συνανθρωπιάς που κλονίζει η εν λόγω πράξη. Μάλιστα, μέσα του θεωρεί ότι η Τερέζ θα μοιραστεί τον ενθουσιασμό του, αφού θεωρεί την ύπαρξη ενός τρίτου προσώπου ως εμπλουτισμό της ήδη υπάρχουσας σχέσης, κάτι αρχικά ξένο που προσδοκεί να γίνει οικείο. Ο άξονας γύρω από τον οποίο κινείται το σκεπτικό του είναι η άμετρη ελευθερία επιλογών ενός άντρα σε μία κοινωνία που γνωρίζει ότι η γυναίκα του δεν θα αντιδράσει. Η φεμινιστική οπτική της ταινίας έγκειται στο γεγονός ότι οι μοίρες της συζύγου και της ερωμένης διαμορφώνονται από τις ιδιοτροπίες του Φρανσουά που τις βλέπει ως εναλλάξιμες πηγές κάλυψης των ορέξεων του. Η τελική τραγική μοίρα της Τερέζ πιστοποιεί την κατάληξη ενός ανθρώπου που αναλαμβάνει παθητικό κι υποστηρικτικό μόνο ρόλο στην άποψη του άντρα της για τον κόσμο.

Για τον Φρανσουά η αγάπη μπορεί να χωριστεί σε πολλαπλές ερωτικές σχέσεις. Όμως, δεν υπολογίζει το σεβασμό που οφείλει να δείξει στην παρούσα πριν δράσει προς όποιο δρόμο ευτυχίας έχει επιλέξει. Όταν ένας άνθρωπος έχει τόσο βαθιές ανάγκες, οφείλει να το μοιραστεί με τον άνθρωπό του. Η ταινία αποτελεί καυστικό σχόλιο στο ρόλο του άντρα που επιθυμεί την ελευθερία του χωρίς να σεβαστεί τα συναισθήματα του ανθρώπου που έχει δίπλα του. Την επιθυμία του να κοιτάζει συνεχώς παραπέρα όταν θεωρήσει δεδομένη τη γυναίκα του. Είναι μία κόντρα που δημιουργεί θύματα. Το πρώτο θύμα όμως είναι η ίδια η σχέση. Μόνο με συνεννόηση μπορεί να προσθέσει κανείς ευτυχία επάνω στην ευτυχία. Δεν διατηρείται εάν προκαλεί πόνο και διάψευση των προσδοκιών του συντρόφου.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε την ψυχολογία που ωθεί έναν άνθρωπο στο να λειτουργήσει με τρόπο άδικο προς το συνάνθρωπό του, είτε επειδή εκμεταλλεύεται την αδράνεια της εποχής του είτε επειδή είναι παρορμητικός κι ανώριμος συναισθηματικά, γεγονός που συμβαίνει και σήμερα. Πολλές ψυχικές και σωματικές ανάγκες υφίστανται ήδη σε έναν άνθρωπο πριν εισέλθει σε σχέση, και πολλές νέες ανακύπτουν μέσα από αυτή. Στην περίπτωση του Φρανσουά προέκυψαν νέες ερωτικές επιθυμίες όταν αγνόησε την Τερέζ επειδή δεν είχε την ωριμότητα να δει την σχέση του αποκλειστικά ερωτικά, πόσο μάλλον να εκτιμήσει την αγάπη που του πρόσφερε. Παρόλο που εισήλθε στη σχέση στην συγκεκριμένη συναισθηματική περίοδο που βρισκόταν, όταν η Τερέζ ξεκίνησε να του καλύπτει τις πρώτες ανάγκες, ο Φρανσουά δεν άργησε σταδιακά να εντοπίσει την ανάδυση νέων επιθυμιών τις οποίες βιάστηκε να καλύψει χωρίς ενδοσκόπηση. Κατά συνέπεια, ενεργοποιείται με τέτοιο τρόπο ο νους του, από τάση αλαζονείας, περιπέτειας, αίσθηση ανεκπλήρωτου, που ξεκινά να ζητά την επιβεβαίωση από γυναίκες του κοινωνικού συνόλου, ξεχνώντας εκείνη που θεωρεί δεδομένη κι η οποία πλέον δεν τον καλύπτει.

Το ότι θεωρεί κανείς δεδομένες την αγάπη και τις περιποιήσεις που δέχεται είναι το πρώτο λάθος επειδή αυτές χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο που τις χαρίζει, κι όχι εκείνον που τις απολαμβάνει. Κι όμως, ο Φρανσουά μέσα του θεωρεί ότι γίνονται για αυτόν επειδή το αξίζει, κι εκεί είναι το κρίσιμο σημείο που χάνει τη δύναμη του χαρακτήρα του. Υποσυνείδητα, από τη φύση του, κάτι που θα χρειαζόταν εσωτερική διαπραγμάτευση για να λυθεί, νιώθει περηφάνια, και δεν αργεί να ενεργοποιηθεί μέσα του ο κατακτητής κι άλλων γυναικών μια και τώρα διαθέτει την κατάλληλη ψυχολογία, αυτή του γεμάτου ανθρώπου που τα κατάφερε, που δεν το ‘χει τόση ανάγκη αφού δεν είναι απελπισμένος, κάτι που πολλές γυναίκες βρίσκουν ενδιαφέρον όταν το συγκρίνουν με τη συντριπτική πλειοψηφία των αντρών που αναζητούν μία γυναίκα για να γεμίσουν το κενό τους. Όπως πολλοί άντρες ο Φρανσουά έχει εξιδανικεύσει τον εαυτό του και τον ρόλο του στον κόσμο. Διατηρεί για τον εαυτό του μία ψευδαίσθηση τελειότητας που αντισταθμίζεται από το συναισθηματικό χάος και την προσωπική αταξία κάτω από την επιφάνεια. Οι πράξεις του αντικατοπτρίζουν μια ατομικιστική προσέγγιση της ζωής, ενδεικτική των κοινωνικών μετασχηματισμών που συνέβαιναν την εποχή που οι παραδοσιακές οικογενειακές δομές άρχιζαν να κλονίζονται.

Τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν έχει τα πάντα, αλλά δεν το βλέπει; Κινδυνεύει να ζητήσει περισσότερα όταν αρχίζει να μην τα εκτιμά, κι ακόμη χειρότερα, κινδυνεύει να τα χάσει όλα. Βρίσκει την ευτυχία στο κυνήγι αυτού που του λείπει έξωθεν της σχέσης, αυτού που του επιτάσσει η επιθυμία του. Κι όταν αυτό είναι συναισθηματικής φύσης χρειάζεται μάχη με τον εαυτό του για να δει τη σωστή λύση. Όταν καλομαθαίνει από την πολλή γλύκα χάνει το πιο βασικό κριτήριο της αυτοκυριαρχίας του. Η βουτιά στις απολαύσεις που δεν εσωτερικεύονται υγιώς εντείνουν την συναισθηματική ένδεια. Ευτυχισμένος είναι ο άνθρωπος που εξακολουθεί να ποθεί αυτό που έχει, κι όχι αυτό που δεν έχει. Αλλά πρώτα πρέπει να διαθέτει τη νοημοσύνη να το δει. Κι αν το δει κι εξακολουθεί να μην το ποθεί, οφείλει να το μοιραστεί με τον άμεσα εμπλεκόμενο της σχέσης του ώστε να γνωρίζει κι εκείνος πόσα είναι ικανοί να μοιραστούν. Ακόμη κι αν το διαισθάνεται, η κουβέντα μεταξύ τους πρέπει να πραγματοποιηθεί. Πολλές γυναίκες θα αποδεχτούν να ζήσουν με έναν συναισθηματικά ανώριμο άντρα επειδή είναι απλώς γνήσιος, ώστε να μην περιδιαβαίνει ο νους τους σε υποθετικά σενάρια.

Ο χρόνος δείχνει εάν κανείς μπορεί να εξελιχθεί μέσα από την ανάδυση νέων δεδομένων. Σε κάθε στάδιο ζωής που εμφανίζεται αυτό το κομβικό σημείο αλλαγής οφείλει να επαναπροσδιορίζεται, να κοιτά μέσα του και να αναλογίζεται κατά πώς θα κινηθεί σύμφωνα με αυτά. Οι αληθινές σχέσεις διαθέτουν πολυκυκλικότητα, ενώ ο Φρανσουά τυλίχτηκε σε έναν φαύλο κύκλο. Η απιστία του παρουσιάζεται ως κενή συναισθήματος, σχεδόν μηχανική, ενστικτώδης κι ωθούμενη από τις δυνάμεις της φύσης. Αλλά το ένστικτο πορεύεται ενάντια στη λογική. Η φύση πάντοτε θα ταλανίζει τον άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ένα σώμα γεμάτο περιορισμούς, ορμές και αδιέξοδα. Την ώρα της πράξης δεν δείχνει να αναλογίζεται τις ενέργειές του ως επιζήμιες για την οικογένειά του. Η άποψή του για την αγάπη είναι ρηχή, κι εστιάζει στην αισθησιακή ευχαρίστηση και στην προσωπική ικανοποίηση παρά στη βαθύτερη συναισθηματική σύνδεση που συνοδεύει έναν δεσμό.

Το θέμα δεν είναι αν προκύπτουν νέες επιθυμίες, οι οποίες είναι αναπόφευκτες σε ένα νου που δέχεται διαρκώς νέες εικόνες, ήχους κι αυτόματες σκέψεις, αλλά εάν πρωτίστως τις διαπραγματεύεται μέσα του και στη συνέχεια τις μοιράζεται με τη σύντροφό του ή όχι. Δεν ξέρουμε ποιός ήταν ο Φρανσουά πριν το γάμο του με την Τερέζ. Τον γνωρίζουμε όμως τη στιγμή που έχει αυτοπροσδιοριστεί προς μία νέα κατεύθυνση, την τάση του για νέα ερωτική σχέση, την οποία αμελεί επιμελώς να επικοινωνήσει. Η αδυναμία χαρακτήρα του εν προκειμένω δεν αφορά την τάση του για ποικιλία ερωτικών συντρόφων, την οποία έχει κάθε δικαίωμα να σκεφτεί εάν του προκύψει, αλλά τη δειλία να το μοιραστεί ανοιχτά με τον άνθρωπο που εμπλέκεται άμεσα, κι επειδή ενδέχεται να πληγωθεί ανεπανόρθωτα, θα πρέπει να εξαρτάται από εκείνη η διάλυση της σχέσης.

Ο Φρανσουά δεν αγαπά τη σύντροφό του κι επειδή δεν το έχει συνειδητοποιήσει αρκείται να θεωρεί ότι την αγαπά επειδή απλώς δεν τη μισεί, γεγονός που επαρκεί για εκείνον συναισθηματικά. Επίσης, δεν ξέρει πώς να την αγαπά και να συνδεθεί περισσότερο μαζί της λόγω συναισθηματικής ανωριμότητας. Αλλά ακόμη κι αν το έχει συνειδητοποιήσει, θα μπορούσε να το μοιραστεί μαζί της, κι η σχέση τους να προχωρήσει είτε προς την κατεύθυνση του χωρισμού είτε προς μία ωριμότερη σχέση μεταξύ τους, που πλέον θα χαρακτηρίζεται από αυτή την ψυχική συνδιαλλαγή κι ίσως κάποτε μετατραπεί σε αγάπη. Όσο ανώριμος ή ατελής συναισθηματικά κι αν είναι κάποιος, οφείλει να είναι καθαρός στα λόγια του, κάτι που αποτελεί τον συντομότερο τρόπο για μία πρώτου επιπέδου συνεννόηση. Εφόσον διαθέτει αρκετή νοημοσύνη για να κυνηγά τις επιθυμίες του, οφείλει να τις μοιραστεί με τον σύντροφό του πριν ξεκινήσει. Το πρόβλημα δεν είναι οι ατέλειές του, που όλοι έχουν, αλλά η δειλία να τις εξωτερικεύσει. Εδώ ο Φρανσουά όχι μόνο δεν τις εξωτερικεύει, αλλά τις πράττει κατευθείαν φορτώνοντας το συναισθηματικό κόστος στη σύντροφό του.

Για να συντονιστεί ένα ζευγάρι δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι και τα δύο μέλη του στο ίδιο συναισθηματικό επίπεδο, αλλά να μοιράζονται τις μύχιες σκέψεις τους. Εάν συμφωνήσουμε ότι δεν υπάρχει αδελφή ψυχή, κάθε ζεύγος πρέπει να εισέρχεται σε αμοιβαίες διαπραγματεύσεις. Η τόλμη που επιδεικνύει στην επίλυση των προβλημάτων επιθυμιών που προκύπτουν είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι υπάρχει αγάπη, και τελικά σχέση.

Η ταινία δεν είναι κατά της πολυγαμίας, αλλά κατά της έλλειψης ευαισθησίας οποιουδήποτε ανθρώπου δεν υπολογίζει το σύντροφό του για συναισθηματικές αποφάσεις. Όταν ένας άντρας εκφράζει στη γυναίκα του την επιθυμία του να κοιμηθεί με άλλες γυναίκες, εναπόκειται σε εκείνη πια να θέσει τα όρια της αξιοπρέπειάς της. Και σε μία τέτοια περίπτωση οφείλει να του αναγνωρίσει την ειλικρίνεια των προθέσεών του και τον ανοιχτό τρόπο με τον οποίο τις μοιράζεται. Απέχουμε ακόμη από το να θεωρηθεί η απόλυτη ειλικρίνεια γενναιότητα σκέψης και προσπάθεια ουσιωδέστερης επαφής, χωρίς να παρερμηνευθεί αμέσως και ποικιλοτρόπως ή να αντιμετωπιστεί πιο ψύχραιμα. Κι αν τα λόγια πρέπει να εκστομίζονται με προσοχή, άλλο τόσο πρέπει να χαίρουν εκτίμησης οι καλές προθέσεις που μόνο προσθετικά λειτουργούν σε μία υγιή σχέση.

Αν κι η ταινία δεν προσφέρει λύσεις, αλλά μία άρτια απεικόνιση του προβλήματος, ας δούμε πώς μπορεί ένας άντρας να αφιερώσει τη ζωή του και την ψυχή του σε μία γυναίκα, και να είναι ευτυχισμένος. Καταρχάς, είναι δύναμη χαρακτήρα κι όχι προδοσία της φυσικής του τάσης να συνομιλεί έως ότου αντιμετωπίσει κάθε σκέψη προς μία επιβεβαίωση κατάκτησης. Η φύση μπορεί να μας ταλαιπωρεί συνεχώς με τις τάσεις της. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποκύπτουμε ακολουθώντας την τυφλά. Για αυτό το λόγο διαφέρουμε από τα ζώα. Διότι με την διαλεκτική με τον εαυτό μας, αλλά και με τον άνθρωπό μας, μπορούμε να κρατήσουμε χαρακτήρα, και να μην υποπέσουμε σε διπλή προδοσία με ανεξέλεγκτες συνέπειες. Για να εξελιχθεί, η ευτυχία ενός ανθρώπου είναι η ειλικρίνειά του, μία αξία που πολλοί εκτιμούν αλλά σπάνιοι αντέχουν. Διότι ακόμη κι αν κάνει λάθος, έχει το σθένος να το θέσει προς συζήτηση.

The Bridges of Madison County (Οι Γέφυρες του Μάντισον) 1995

2025-03-17T09:57:00.006+00:00

Σκηνοθεσία Κλιντ Ιστγουντ, παίζουν οι Κλιντ Ίστγουντ, Μέριλ Στριπ.

Η ιταλικής καταγωγής Φραντσέσκα Τζόνσον, παντρεμένη, με δύο παιδιά, γνωρίζει τον φωτογράφο Ρόμπερτ Κίνκειντ και περνούν τέσσερις μέρες μιας βαθιάς ερωτικής σχέσης που λήγει νωρίς, αλλά τους χαράζει παντοτινά κι ανεπανόρθωτα. Η ταινία εγείρει πολλά ερωτήματα για την ποιότητα των καθημερινών σχέσεων σε αντίθεση με την ένταση εκείνων που παρά τη μικρή τους διάρκεια μας συντροφεύουν για πάντα απλώς επειδή έληξαν την στιγμή που, λόγω έντασης, άφησε το βαθύτερο ίχνος.

Ποιοί είμαστε χωρίς τις πληγές μας; Τα σύμβολα που χαρακτήρισαν μία σχέση πάθους και αλήθειας παραμένουν ζωντανά και γλυκαίνουν το μέλλον που δεν τους βρίσκει μαζί. Δεν χρειάζεται οι άνθρωποι να είναι παντοτινά δίπλα όταν η καθημερινότητα φθείρει την ανάγκη για ονειροπόληση. Αρκούν αυτά που έζησαν για να δώσουν διάρκεια στη σχέση τους. Όσο βαθιά κι αν είναι αυτά τα τραύματα, είναι η ελπίδα μιας επανασύνδεσης που τα συντηρεί. Όμως, αυτό που θα μπορούσε να είναι, δεν είναι ποτέ, παρά μόνο στη σφαίρα μιας φαντασίας γεμάτης λαχτάρα, εθισμένης στην ένταση, στον πανικό της αποχώρησης, στη διεκδίκηση των επιθυμιών. Η εξιδανίκευση ενός συντρόφου που δεν πρόλαβε να δείξει όλες τις αρνητικές του πλευρές, κι έμελλε ο μύθος του να συντηρηθεί μόνο από τις θετικές. Το γεγονός ότι στις προσωρινές σχέσεις κοιτούμε συνειδητά ή ασυνείδητα μόνο τα προτερήματα του άλλου ενδέχεται να μας παρασύρει στο ότι μόνο αυτά υπάρχουν.

Αυτοί που ζητούν την αγάπη ξεκινούν από θέση αδυναμίας. Σε εκείνους που την αγνοούν μπορεί να αποκαλυφθεί. Ένας έρωτας που κράτησε λίγο, αλλά έσκαψε βαθιά, δεν παύει να εμπνέει ποιητές, συγγραφείς, και κινηματογραφιστές. Γιατί μας χαράζουν τόσο οι μεγάλοι έρωτες; Διότι επικεντρώνονται στην ανάγκη του ανθρώπου για παντοτινό σύντροφο, που ταιριάζουν με όλα όσα διάβασε, άκουσε και ονειρεύτηκε στη μέχρι τότε ζωή του. Που θεωρεί ότι υπάρχουν, πείθει τον εαυτό του για αυτό και οργανώνει επάνω τους όλες του τις δράσεις. Που εθίζεται στην έντασή τους όταν τα ανακαλύπτει, προβάλλει επάνω τους όλα του τα συσσωρευμένα επί δεκαετιών όνειρα, σχετίζεται με εικόνες του νού του αντί της αλήθειας, και νιώθει ότι όντως τον βρήκε μέχρι να τον χάσει, κάτι αναπόφευκτο ακόμη κι όταν τον έχει δίπλα του. Ο εθισμός κι η αγάπη βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα.

Αλλά, τί είναι ο άνθρωπος χωρίς τις συσσωρευμένες του ανάγκες; Μία ανάγκη συντροφεύει μία άλλη και περνούν ορισμένες όμορφες στιγμές μαζί. Γιατί είμαστε τόσο πεπεισμένοι ότι το παντοτινό μπορεί να εκφραστεί από έναν μόνο άνθρωπο, όταν η καθημερινότητα φθείρει και το πιο δυνατό συναίσθημα; Ποια είναι η ψυχική διεργασία που μας ωθεί στη δημιουργία κι ύστερα στον εθισμό στα δυνατά συναισθήματα; Το κυνήγι του σταθερού δίνει μία στρεβλή αίσθηση συνοχής και συνεκτικότητας, που με τη σειρά τους εδραιώνουν την λανθασμένη εγκυρότητα της σχέσης. Γιατί υπάρχει τόση ομορφιά στο απρόοπτο; Διότι όλοι είμαστε γεμάτοι συναισθήματα κι όνειρα, που άλλοτε συμπίπτουν κι άλλοτε απομακρύνονται από εκείνα των άλλων. Όταν συμπίπτουν ενεργοποιείται η ψυχή με έναν τρόπο που χρήζει προσοχής, κι όταν απομακρύνονται είναι η ψυχική επένδυση που προδίδεται πρώτη.

Η αγάπη, που μετατρέπει τον έρωτα σε ουσία, δεν χρειάζεται να τους βρει μαζί, εκτός εάν ακόμη είναι εθισμένοι στη δύναμή του. Εκτός εάν χάθηκαν, κι επιθυμούν την επανάληψη συναισθημάτων που δεν επαναλαμβάνονται ποτέ, παρά μόνο στη φαντασία ορισμένων εμμονικών που ακόμη δεν ανακάλυψαν ότι περιήλθαν σε φαύλο κύκλο. Κάθε συνέχεια μετά από μία έντονη εμπειρία τοποθετείται στα πλαίσια μιας εκλογίκευσης, από ανάγκη για επιβίωση, και κάθε κρατημένη λαχτάρα είναι απλώς ανάγκη να επαναλάβει κανείς την τόσο εθιστική ένταση του έρωτα. Όμως, ο έρωτας σκοτώνει εάν τον αφήσουμε. Κι ας είναι αναγκαίος. Ποιος ξέρει να ορίσει τη χρυσή τομή χωρίς να θεωρηθεί στυγνός ορθολογιστής; Ποιός μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν όταν τον μάθει; Και στις δύο ερωτήσεις την απάντηση τη δίνει εκείνος που ξέρει να αγαπά. Κι αν δεν ήξερε ως τώρα, αναγκάζεται να το μάθει για να προχωρήσει, συγχωρώντας πρωτίστως τον εαυτό του κι ύστερα το έτερον ήμισυ που βρέθηκε για ένα διάστημα στη ζωή του.

Γιατί έχουμε την τάση να εξιδανικεύουμε τους ανθρώπους ή τις καταστάσεις που ζήσαμε μαζί τους; Διότι τα όνειρα κρατιούνται ζωντανά με αυτό τον τρόπο, κι όσο νωρίτερα ξεκίνησε αυτή μας η τάση, τόσο πιο πεπεισμένοι είμαστε ότι είναι εφικτό, και πείθουμε τον εαυτό μας για την ύπαρξή του κάθε φορά που μπορεί κάτι να μας το υπενθυμίζει. Η λογική πάει περίπατο όταν είμαστε ερωτευμένοι. Τα συναισθήματα κι οι προβολές προς τον σύντροφο είναι τόσο έντονα που καταντούν εθιστικά. Είναι ένας εθισμός που δημιουργεί κατακλυσμιαίες συγκινήσεις, κι όταν δίνει τη θέση του στη λογική, τα περιστατικά μοιάζουν αστείες ιστορίες ανθρώπων που πίστευαν κάτι τόσο έντονα, και το δημιούργησαν επειδή το πίστευαν. Όμως η πίστη στον έρωτα δεν μπορεί να κρατήσει για πάντα. Ο έρωτας είναι περαστικός, σαν την ανεμοβλογιά. Μία ασθένεια που όποιος κι αν την πέρασε δεν το μετάνιωσε ποτέ ύστερα από τα αντισώματα που απέκτησε για το μέλλον. Είμαστε ζωντανοί, με χαραγμένες τις εμπειρίες της ζωής στα πρόσωπά μας. Δεν μας κάνει απαραίτητα ομορφότερους το πέρασμα ενός ερωτικού τυφώνα. Αλλά μας καθιστά σοφότερους και πιο ανθεκτικούς στους επόμενους εάν δεν μας εξαντλήσει. Κάθε επιλογή συντρόφου σημαίνει την απώλειά ενός άλλου, ασύγκριτου και γεμάτου με την ατομική του πολυπλοκότητα και τάση προς την ομορφιά. Ουδείς είναι αναντικατάστατος όταν ξέρει κανείς μέχρι ποιό σημείο η σχέση μπορεί να παραμείνει υγιής.

Una Giornata Particolare (Μία Ξεχωριστή Μέρα) 1977

2025-02-08T17:41:00.002+00:00

Του Εττόρε Σκόλα, παίζουν οι Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και Σοφία Λόρεν.

Η υπερβολική μοναξιά δεν είναι καλός σύμβουλος για τη σύναψη σχέσεων. Όμως, είναι μία καλή εκκίνηση για τη δημιουργία όμορφων στιγμών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να ελπίζουμε σε κάτι παραπάνω. Αλλά ακόμη κι αν συμβεί, θα ήταν καλό να είμαστε σε θέση να το χαρούμε. Η μοναξιά που βιώνει ο καθένας εκ των ηρώων της ταινίας του Εττόρε Σκόλα είναι αρκετή για να τους φέρει κοντά όταν την ενστερνίζονται, κάτι που μπορεί να προκύψει με μία εκούσια ή απρόβλεπτη έξοδο από τα τετριμμένα της καθημερινότητας.

Με έξι παιδιά κι έναν αδιάφορο σύζυγο που την απατά η Αντονιέτα βρίσκεται σε ένα συναισθηματικό αδιέξοδο που αποδέχεται χωρίς να αντιδρά. Κινείται μηχανικά διεκπεραιώνοντας τις καθημερινές της ασχολίες κι έχει χάσει το χαμόγελό της προ πολλού. Η ανάγκη της για τρυφερότητα έχει καταπιεστεί τόσο βαθιά που δεν ελπίζει ότι μπορεί να συμβεί από εδώ κι εμπρός στη ζωή της κάτι θετικό. Επίσης, συναντούμε τον ομοφυλόφιλο εργένη Γκαμπριέλε τη στιγμή που έχει πάρει την απόφαση να αυτοκτονήσει. Το 1938, οπότε εκτυλίσσεται η ταινία, οι ομοφυλόφιλοι βρίσκονται υπό διωγμό μετά από απόφαση του Ιταλού πρωθυπουργού Μπενίτο Μουσολίνι, κι ο Γκαμπριέλε αποφασίζει ότι δεν αξίζει να ζει σε έναν κόσμο όπου η διαφορετικότητα διώκεται. Η μοναξιά μιας μάνας με έξι παιδιά κι ενός εργένη δεν διαφέρει. Χρωματίζει το πρόσωπό τους με μία γλυκιά προσμονή, ορατή από την εκκίνηση της ταινίας.

Λίγο πριν ολοκληρώσει τη συγγραφή αποχαιρετιστήριων γραμμάτων προς τους οικείους του και προχωρήσει στην αυτοκτονία, ο Γκαμπριέλε ακούει να χτυπά το κουδούνι. Η σκηνή πριν το χτύπημα της πόρτας παρουσιάζεται τόσο διακριτικά κι αξιοπρεπώς, που μοιάζει περισσότερο με φτερούγισμα, μια και δεν είναι φορτισμένη με την ένταση μίας κλασικής σκηνής αυτοκτονίας. Εγκλωβισμένος στις τελικές του σκέψεις, ο Γκαμπριέλε δεν κλαίει φανερά. Ο πόνος του είναι εύγλωττα εσωτερικός όσο πλαισιώνει την τελική παρέκκλιση του μυαλού του.

Προς μεγάλη του έκπληξη, έξω από την πόρτα του βρίσκεται η Αντονιέτα, μία γειτόνισσα που δεν είχε γνωρίσει έως τότε, η οποία ήρθε για να ζητήσει τη μάινά της, που απέδρασε από το κλουβί και στάθηκε στο παράθυρό του. Αυτή η πρώτη επαφή είναι αρκετή για να τον θέσει σε κίνηση και να παραγκωνίσει κάθε προηγούμενη σκέψη. Αυτή την ξεχωριστή στιγμή ο Γκαμπριέλε δεν θα ήταν σε θέση να την εκτιμήσει εάν βρισκόταν σε διαφορετική ψυχολογική κατάσταση. Ξυπνώντας από τη λήθη συνειδητοποιεί ότι από το να κάθεται μοναχός του σε ένα σπίτι που τον πνίγει προτιμά να κάνει οποιαδήποτε τρέλα για να ζήσει τη ζωή, όπως κι αν του τα έχει φέρει μέχρι σήμερα. Σε κάποιους έρχεται μία μάινα για να τους το θυμίσει, ενώ άλλοι πρέπει να την ανακαλύψουν μόνοι τους. Όντας παγιδευμένος στις σκέψεις του, πρέπει να βρίσκει κανείς την τόλμη να αντιδρά σε αυτή τη ματαιότητα. Μετά από μία μεγάλη στεναχώρια το μυαλό μπορεί να παρασυρθεί από οποιαδήποτε κίνηση ανθρωπιάς - διότι έχει το υπόβαθρο της εμπειρίας και την ανάγκη της απόδρασης - για να δει αυτές τις κινήσεις και να τις εκτιμήσει. Συνεπώς, δεν πέφτει εύκολα σε νοητικά τέλματα εάν εξασκηθεί να βλέπει καλύτερα τί συμβαίνει γύρω του, κι όχι μονάχα όταν κάποιος του χτυπά την πόρτα.

Κυρίως λόγω της δράσης του Γκαμπριέλε η γνωριμία τους δεν καταλήγει να είναι μονάχα διεκπεραιωτικής φύσης. Αν και θλιμμένος, την προσεγγίζει για να τη γνωρίσει, και μέσα του χαμογελά όταν συνειδητοποιεί το κακό που πήγε να προξενήσει στον εαυτό του. Ένας νεκρός παύει να είναι χρήσιμος σε μία πραγματικότητα που ακόμη πλάθεται. Συνειδητοποιεί ότι η ζωή είναι γεμάτη με αδιέξοδες στιγμές, στο βαθμό που εάν τις δούμε πιο ψύχραιμα, μπορεί και να προκαλέσουν γέλιο. Η ιδέα της αυτοκτονίας είχε συνεπάρει τόσο βαθιά το νου του που δεν υπήρχε τίποτε άλλο εκείνη τη στιγμή που να θεωρεί αξιόλογο. Όταν την παίρνουμε υπερβολικά στα σοβαρά, η ζωή κρέμεται από ένα σκοινί κι όλα φαντάζουν καθοριστικά κι αμετάκλητα.

Οποιαδήποτε ανθρώπινη προσέγγιση μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη πολλών άχρηστων σημαδιών του παρελθόντος που δεν είναι ανάγκη να ανασυρθούν. Ο Γκαμπριέλε γίνεται παιχνιδιάρης, πλακατζής, πειραχτήρι, ίσως επειδή βλέπει την Αντονιέτα σκυθρωπή και θέλει να της θυμίσει ότι κι η σαχλαμάρα παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή, ή ακόμη για να σπάσει τη δική του μονοτονία. Πιθανότατα έχει φτάσει κι ο ίδιος στα όριά του, και μία τέτοια κίνηση είναι το μόνο που μπορεί να κάνει για να χαρεί, μήπως και αναζωογονηθεί από την έκπληκτη αντίδραση του άλλου. Αν σκεφτούμε πόσο καλό θα κάνει και στον πλακατζή να του δείξουμε ότι αποδεχόμαστε αυτό το σαχλό παιχνίδι, που μπορεί να έχει αναρίθμητες μορφές, θα γίνουμε πιο δεκτικοί σε εξωτερικά ερεθίσματα που ενίοτε μας κάνουν καχύποπτους. Κάπως έτσι δημιουργούνται οι μικρές μαγικές στιγμές που προσφέρουν στην καθημερινότητα διαχρονική σημασία.

Ακόμη κι αν δεν το κάνουν συνειδητά, οι άνθρωποι που μας υπενθυμίζουν ότι στη ζωή δεν πρέπει να τα παίρνουμε όλα στα σοβαρά, να μην γινόμαστε τραγικό πεπρωμένο, είναι άνθρωποι που μπορούμε να τους εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας. Όσο αστείοι και παράξενοι κι αν μοιάζουν, δεν αξίζουν την άγνοιά μας, πόσο μάλλον την καχυποψία μας. Μία ευγνωμοσύνη που μπορεί απλώς να προσφέρει έναν καφέ χωρίς να χρειαστεί να εξηγήσει τους λόγους που το κάνει. Αυτή η παραξενιά της στιγμής μπορεί να είναι και ίχνος της μυστήριας ανθρωπιάς που χαρακτηρίζει κάθε σχέση που εκείνη τη στιγμή ζυμώνεται από τα έκπληκτα πρόσωπα των μελών της. Ο Μαρτσέλο κι η Αντονιέτα νιώθουν μέσα τους έναν τέτοιο πλούτο συναισθημάτων, αλλά δεν τον αποκαλύπτουν διότι θα πρέπει να εξηγήσουν το χάος των αμέσως προηγούμενων σκέψεών τους, κάτι που δεν είναι αναγκαίο όταν ήδη εκτυλίσσεται μπροστά τους μία νέα αλήθεια.

Με περίσσεια παιδικότητα ο Γκαμπριέλε κάνει πατίνι μπροστά της, προσπαθεί να της μάθει να χορεύει ρούμπα, την ξαφνιάζει τυλίγοντάς την με ένα λευκό σεντόνι την ώρα που εκείνη μαζεύει τα στεγνά από την ταράτσα. Από θλιμμένη νοικοκυρά, η γοητευμένη Αντονιέτα προσπαθεί ξαφνικά να κρύψει τη μαυρισμένη κάλτσα της κάτω από το δάχτυλο, να απομακρύνει τα βρώμικα ρούχα από το σπίτι της, και τσιμπά τα μάγουλά της για να ροδίσουν. Αυτές είναι στιγμές ανείπωτης χαράς της ταινίας μέσα στο καταπιεστικό προσωπικό και κοινωνικό περιβάλλον και των δύο. Γίνεται να ‘ναι κανείς τόσο αυθόρμητος εάν δεν έχει στενοχωρηθεί βαθιά; Αυτό το ξάφνιασμα μπορεί να λύσει πολλά προβλήματα πριν διογκωθούν και γίνουν άλυτα. Το πόσο η γυναίκα έχει ανάγκη να ξαφνιάζεται και πόσο ο άντρας οφείλει να το πραγματοποιεί, όχι τεχνητά, αλλά επειδή υπάρχει αυτό το κάτι μεταξύ τους που δεν ερμηνεύεται με λόγια, κι απλώς η πράξη πιστοποιεί την ύπαρξή του. Ο Γκαμπριέλε αποδεικνύει ότι διαθέτει πολλά περισσότερα χαρίσματα που συγκινούν τις γυναίκες από τους περισσότερους ετεροφυλόφιλους.

Μπροστά σε κάτι τόσο αληθινό δεν μοιάζουν όλα τα υπόλοιπα τεκταινόμενα της καθημερινότητας σαν θόρυβος, όπως η ναζιστική διαδήλωση στο παρασκήνιο της ταινίας; Είναι κάτι που ποσώς τους ενδιαφέρει ενώ ασχολούνται με την ομορφιά του παρόντος τους. Κάθε φορά που στάλες ανθρωπιάς ξεχύνονται μπροστά μας φωτίζουν όλη την πραγματικότητα της ημέρας. Και το παρασκήνιο παίρνει την πραγματική του μορφή, γίνεται μία άμορφη μάζα από απαιτητικούς ήχους που προσπαθούν να μας παρασύρουν μακριά από αυτό το ταξίδι. Έχουν ρυθμό, ένταση, αλλά καμία ουσία. Τη θέληση των δύο ηρώων να παραμείνουν σε αυτό που χτίζεται την πραγματοποιεί η ανάγκη τους για επαφή με οτιδήποτε ανθρώπινο, από όποιο παρελθόν κι αν προέρχεται. Έτσι, αποκτούν γρήγορα οικειότητα στο βαθμό που επιθυμούν έντονα ο ένας τον άλλο.

Στην ταινία γίνεται σαφές ότι χωρίς αυτές τις στιγμές η ζωή δεν αξίζει. Παρασυρόμενοι κι εμείς από τα καθημερινά ξεχνάμε πόσο τις χρειαζόμαστε, κι ίσως φτάνουμε στο σημείο να τις φοβόμαστε διότι ξυπνούν δυνάμεις που δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε τόσο βαθιά που τις έχουμε κρύψει μέσα μας. Η ταινία αποτελεί φωτεινό παράδειγμα της συμπεριφοράς δύο ανθρώπων που, κατασταλαγμένοι με τον εσωτερικό τους διάλογο, όσο τραγικός κι αν είναι αυτός του Γκαμπριέλε, αφιερώνονται σε ό,τι πιο αξιόλογο έχει να προσφέρει η ζωή: την ανάγκη για ανθρώπινη επαφή.

The Fabelmans 2022

2025-01-06T17:55:00.000+00:00

Του Steven Spielberg, παίζουν οι Gabriel LaBelle, Michelle Williams, Paul Dano

Μετά από μία καριέρα που μετρά περισσότερο από μισό αιώνα με ταινίες διαφόρων ειδών, σε κάθε μία από τις οποίες επιχειρούσε να μάθει κάτι καινούριο για να ικανοποιήσει την ακόρεστη δίψα του για γνώση, με την ταινία The Fabelmans ο Στίβεν Σπίλμπεργκ αποκαλύπτει ότι τα ισχυρότερα κίνητρά του είναι ο ενθουσιασμός κι η περιέργεια. Αυτά πυροδοτούν τη φαντασία του κι αποτελούν την πηγή όλων των καλών, κι η μορφή που θα αναλάβουν είναι απλώς το επόμενο στάδιο.

Εξ όσων αφορά στο συγκεκριμένο κομμάτι της ταινίας που ασχολείται με τη σειρά αποφάσεων του σκηνοθέτη της - διότι οι ιστορίες των γονιών του απεικονίζονται εξίσου λεπτομερώς, αλλά στο παρόν κείμενο θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με τον χαρακτήρα που υποδύεται τον Στίβεν Σπίλμπεργκ σε νεαρή ηλικία - η ταινία δεν αποτελεί προσπάθειά του να συμφιλιωθεί με το παρελθόν του. Κατ’ ομολογία του, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ έχει ξεπεράσει προ πολλού τα προβλήματα του διαζυγίου των γονιών του και τον σχολικό εκφοβισμό που υπέστη λόγω της εβραϊκής του καταγωγής, και τα έχει εναποθέσει ειρηνικά στο ράφι που τους αναλογεί. Η ταινία του αφικνείται από αυτά για να απευθυνθεί σε εκείνους με παρόμοια προβλήματα – ιδού η σχέση της με τη μεγάλη εικόνα. Περιγράφονται εύγλωττα, με την γνωστή ικανότητα που χαρακτηρίζει τον σκηνοθέτη, κι ύστερα μας δίνεται η λύση τους με τρόπο που θα μπορούσε να αποτελεί μία γενική προσέγγιση που αφορά όσους έφτασαν σε αντίστοιχα αδιέξοδα. Είναι έτσι δομημένη ώστε να μην αποτελεί προσωπική εκτόνωση, αλλά μετουσίωση, μεταλαμπάδευση ενός διευρυμένου οράματος.

Καταρχάς παρατηρούμε πώς η αίσθηση περιπέτειας, θαυμασμού κι εξερεύνησης που εισήχθη από νωρίς στο παιδί μέσω της μαγείας του κινηματογράφου, και με πρόσβαση σε ποικίλα σημεία αναφοράς, τον στιγμάτισε σε όλη την πορεία της ζωής του. Οι συγκρούσεις του τρένου στην ταινία Το Όγδοο Θαύμα (1952), που με την πρόνοια των γονιών του έχει την τύχη να παρακολουθήσει μικρός στο σινεμά, δημιουργούν στο παιδί ένα απροσδιόριστο πάθος για τρακαρίσματα, που με τη σειρά του ανοίγει ποικίλες δυνατότητες, άγνωστες μέχρι τότε σε όλους, οι οποίες θα ήταν ανύπαρκτες εάν δεν υπήρχε το αρχικό, αν και τυχαίο, ερέθισμα. Έτσι πυροδοτείται μέσα του η φλόγα του ενθουσιασμού, ένα φως που, αν και ορατό, δεν ξέρουμε πότε ακριβώς γεννιέται. Διατηρώντας μία ανοιχτή προσέγγιση στα παιδιά με πολλά ερεθίσματα μπορούμε να δώσουμε έδαφος αξιοποίησης της ενέργειάς τους με τρόπο που θα αποκτήσουν γνώσεις κι εφόδια, χωρίς ποτέ να τους επιβληθούν.

Το ότι γνωρίζει τι θέλει από μικρός του δίνει τη δύναμη να αποδεχτεί τα όσα συμβαίνουν γύρω του και να τα αντιμετωπίζει με αστείρευτη περιέργεια και μία ενδόμυχη ανάγκη – το μικρόβιο του αρτίστα – να τα συνδέσει με το επόμενο έργο του. Το ξάφνιασμα υπάρχει ήδη στη ζωή, αποτελεί μέρος της αρμονίας της, και δεν χρειάστηκε να δημιουργήσει επιπλέον δικά του. Δραματικές οικογενειακές στιγμές, απεικονιζόμενες στο νου, βρίσκουν την εκδήλωσή τους δημιουργικά στην αποτύπωση στην κάμερα και βοηθούν στην δημιουργική απεικόνιση οποιωνδήποτε δυσάρεστων ή ευχάριστων γεγονότων ώστε ν’ αντιμετωπιστούν υπό νέο πρίσμα, να γίνουν έναυσμα σε ανυποψίαστους θεατές.

Η αδιαμφισβήτητη πορεία ενός μεγάλου σκηνοθέτη ξεκινά κι από τη συνειδητοποίηση του ρόλου του στον κόσμο. Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ έγινε από μικρός μαέστρος στη δημιουργία φανταστικών ιστοριών για να ξεφύγει από τη δυστυχία των επιπλοκών του διαζυγίου των γονιών του, αλλά κι από τον αντισημιτισμό που βίωνε στο σχολείο. Η τέχνη είναι διέξοδος κι οι φορείς της ανοίγουν δρόμους για να διαβούμε όλοι μας. Στις διαμάχες των γονιών του εκείνος απαντούσε με εικόνες της φαντασίας, περίτεχνα και γενναία τοποθετημένες μέσα σε ιστορίες που έβγαζαν ευρύτερο νόημα. Καταπολέμησε τη δυστυχία με εναπόθεση των ρόλων σε φανταστικούς προορισμούς, με τα χέρια του να αιωρούνται σχηματίζοντας σκιές στον τοίχο, και ξεστομίζοντας κουβέντες που γαλήνευαν τα τραύματα. Κάπου εκεί πήρε την απόφαση ότι η γλυκιά θεραπεία του πόνου μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα στο σύμπαν των συμβολισμών. Αυτό που έμενε ήταν να το δημιουργήσει.

Επιπρόσθετα, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ δεν είδε ποτέ τους ανθρώπους της ζωής του, και κατ’ επέκταση της ταινίας του, ως εχθρούς. Γι’ αυτό και δεν υπάρχουν κακοί στην ταινία. Ένα κύριο θέμα της είναι το πόσο σημαντική είναι η πράξη της συγχώρεσης. Για να συγχωρέσεις πρέπει να αμφισβητήσεις την ύπαρξη του κακού και να αφοσιωθείς στη διόρθωση του κάθε προβλήματος τη στιγμή που εκείνο γεννιέται. Μέσω των πρώιμων βίντεό του των σχολικών εξορμήσεων στην παραλία δείχνει ότι όχι μόνο συγχωρεί τον νταή του αλλά έχει πάρει την απόφαση να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του. Όσο βελτιώνεται τεχνικά και δημιουργικά χρησιμοποιεί τις νεοαποκτηθείσες ικανότητές του για να αλλάξει τον τρόπο που οι συμμαθητές του βλέπουν τον νταή που παρενοχλεί τον ίδιο, από αλήτη σε ήρωα, κάνοντας έτσι μία αδιανόητη υπέρβαση. Αυτό τελικά μεταμορφώνει και τους δύο με αποτέλεσμα να παρατηρούμε ότι μεγαλύτερη σημασία έχει υπό ποιο πρίσμα βλέπουμε τα πράγματα, από τα ίδια τα πράγματα, ένα τέχνασμα που από μόνο του δημιούργησε τον κινηματογράφο.

Έτσι, η ταινία μας δείχνει το πώς μπαίνοντας στο συμβολικό λύνονται προβλήματα που είναι δύσκολο να λυθούν μετωπικά στο πραγματικό. Η απομάκρυνση από το πρόβλημα και μία έξυπνη στρατηγική μπορούν να επιφέρουν τη λύση. Αυτό που ξεκίνησε από φόβο και ανάγκη να είναι καλός, έστω για πέντε λεπτά, απέναντί του ο θρασύς συμμαθητής του, μετατράπηκε σε όραμα να τον δει να πετά ως άνθρωπος. Με αυτό, και χωρίς να το επιδιώκει συγκεκριμένα, είδε και τις απεριόριστες δυνατότητες του κινηματογράφου να ξυπνά νέες ιδέες στο νου. Καταφέρνει ν’ αγγίξει βαθιά τον ψυχισμό του συμμαθητή του, ο οποίος στη συνέχεια του εκμυστηρεύεται την συνειδητή του απόφαση να καταστρέφει επειδή δεν νιώθει ικανός να φτιάξει. Φοβούμενος την επιτυχία, βρισκόταν σε μία συνειδητή κάθοδο προς το σκοτάδι επειδή ήταν το μόνο που έβλεπε. Αφού βλέπει τον εαυτό του σε ένα βίντεο ως κάποιον μέχρι τότε ασύλληπτο στον ίδιο, κι απηυδισμένος από την σιγουριά ότι η πορεία του θα ήταν μονάχα καθοδική σε οικεία μονοπάτια, τώρα βλέπει ότι μπορεί να οδεύσει και προς το φώς, ότι είναι ικανός για το καλύτερο. Η δύναμη της εικόνας, η δύναμη μιας ιστορίας καλά ειπωμένης μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα.

Αυτός ο χαρούμενος ενθουσιασμός που κάνει θαύματα δεν δημιούργησε μόνο τον άνθρωπο - καλλιτέχνη Στίβεν Σπίλμπεργκ που γνωρίζουμε, αλλά θα μπορούσε να δημιουργήσει οποιονδήποτε φιλότεχνο. Ένας ενθουσιασμός που πυροδοτείται με το καθετί είναι ευγνώμων ακόμη και πριν μιλήσει με έναν έμπειρο σκηνοθέτη της τάξεως του Τζον Φορντ, γεγονός που περιγράφεται με την αρμόζουσα γλαφυρότητα προς το τέλος της ταινίας. Κι αυτή η συνάντηση, αν κι αποδεικνύεται ότι απλώς ενημερώνεται για μία τεχνική λεπτομέρεια περί σωστότερης κινηματογράφησης, δεν είναι ποτέ απλώς αυτό, είναι πολλά περισσότερα, είναι μία μικρή συμβουλή που μπορεί να κρατήσει μαζί του για πάντα, είναι ένα διακριτό ίχνος της σχέσης του με έναν δάσκαλο που εμφανίστηκε μπροστά του την κατάλληλη στιγμή. Όλα αυτά δεν θα ήταν σε θέση να τα αναγνωρίσει εάν δεν ένιωθε μέσα του τον πλούτο της στιγμής που προσφέρει η σιγουριά ότι βρίσκεται στον σωστό δρόμο, και μάλιστα νιώθει τυχερός για οτιδήποτε εμφανίζεται μπροστά του.

Είναι τόσα τα συναισθήματα και με τόσο γλαφυρό τρόπο διανεμημένα στην ταινία, που συντελούν σε αυτό που θα ονομάζαμε ολοκληρωμένη κινηματογραφική εμπειρία, κάτι που άλλωστε συνηθίζει να προσφέρει ο εν λόγω σκηνοθέτης. Η ζωή ενός ανθρώπου είναι οι καθοριστικές στιγμές της, αυτές που είχαν τόση επιρροή επάνω του που δημιούργησαν, η κάθε μία, σταδιακά τη ζωή του. Απρόβλεπτες στιγμές που αρχικά προξένησαν στην ψυχή μία έκπληξη, που εκδηλώθηκε δημιουργικά ως ιδέα για να εκτονωθεί και με τη σειρά της μετετράπη σε έργο, κι έτσι σε κάτι ακόμη πιο θετικό: τη μετάδοση που αναζητεί τον απαραίτητο ρόλο του θεατή ως δέκτη. Το σύνολο αυτών των στιγμών έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός καλλιτέχνη, και βαθύτερα ενός ανθρώπου που κατέστη ικανός να ανοίξει τα φτερά του πρωτίστως υπαρξιακά και στη συνέχεια δημιουργικά κι επαγγελματικά.

Με την ταινία The Fabelmans ο Στίβεν Σπίλμπεργκ καταφέρνει ακόμη μία φορά με διαυγή κι άριστο τεχνικά τρόπο να μας παρουσιάσει για πρώτη φορά τον εαυτό του. Ενώ γνωρίζαμε τι διαθέτει, τώρα μαθαίνουμε και την ταυτότητά του, κάτι που – σημειωτέον – αποφάσισε να μας παρουσιάσει προς τη δύση της κινηματογραφικής του διαδρομής, μια κι αποτελεί το δυσκολότερο εγχείρημα. Είναι η αυτοαναφορική ταινία με την οποία θα τον θυμόμαστε ως άνθρωπο. Και κάθε κινηματογραφιστής που σέβεται κι εκτιμά το έργο του οφείλει να εντρυφήσει ανάμεσα από τις σκηνές της ταινίας, εκεί που βρίσκονται κρυμμένες οι νότες ανθρωπιάς, για να ανακαλύψει ότι μπορεί κι ο ίδιος να το καταφέρει.

The Remarkable Life of Ibelin (Ιμπελέν) 2024

2024-12-26T07:01:00.000+00:00

The Remarkable Life of Ibelin (Ιμπελέν) 2024

Ντοκιμαντέρ του Benjamin Ree

Ο Ματς Στιν γεννήθηκε με μυϊκή δυστροφία Ντουσέν (DMD), μία ασθένεια που κάνει την εμφάνισή της σε αγόρια ηλικίας περίπου τεσσάρων ετών με συχνότητα 1 στα 3000, και σταδιακά εκφυλίζει το μυϊκό τους σύστημα με αποτέλεσμα την αναγκαστική καθήλωσή τους σε αναπηρικό αμαξίδιο εφ’ όρου ζωής. Παιδιόθεν, όταν είχε ακόμη την ευχέρεια να δραστηριοποιηθεί ευρύτερα, και με τη σύμφωνη γνώμη των γονιών του, που έβλεπαν ότι τον χαροποιούσε, ο Ματς αφιερώθηκε στα βιντεοπαιχνίδια, κάτι που του αποσπούσε ολοένα και περισσότερο χρόνο μέχρι τον θάνατό του από σοβαρές επιπλοκές στην υγεία στην ηλικία των είκοσι πέντε ετών. Έχοντας αφήσει τον κωδικό εισόδου για τον υπολογιστή του στους γονείς του, εκείνοι κοινοποίησαν το τραγικό γεγονός και σύντομα έλαβαν πλήθος παρηγορητικών μηνυμάτων από ανθρώπους που οι ίδιοι δεν είχαν γνωρίσει ποτέ, κι οι οποίοι τον ήξεραν ως τον χαρακτήρα Ιμπελέν μέσω του παιχνιδιού World of Warcraft, όπου αφιέρωνε το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων ετών της ζωής του. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τη σχέση του Ματς με τους συμπαίκτες του κι αναδεικνύει ποικίλα ερωτήματα σχετικά με την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στο ρόλο χαρακτήρων των εν λόγω βιντεοπαιχνιδιών.

Η αναπηρία του Ματς δεν του επέτρεπε να βιώσει τη ζωή όπως οι περισσότεροι άνθρωποι. Με όλες τις αισθήσεις του, αλλά ανίκανος να ελέγξει τον εκφυλισμό του μυϊκού του συστήματος, ήταν συχνά διατεθειμένος να κάνει οτιδήποτε μπορούσε για να αποδράσει από την περιορισμένη πραγματικότητα που τον περιέβαλλε: ήταν ένας άνθρωπος που ζούσε με σύνδρομο Ντουσέν σε ένα διαμέρισμα, κι εξαιτίας του ένιωθε ενοχές επειδή ταλαιπωρούσε τους ανθρώπους που τον περιποιούνταν. Η σύγχρονη τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους με αναπηρία να εντρυφήσουν σε παιχνίδια ρόλων, προσφέροντάς τους με αυτό τον τρόπο τη δυνατότητα για προσωρινή ανακούφιση. Όμως, η γρήγορη μετάβασή του Ματς από τον πραγματικό κόσμο στον εικονικό είναι κάτι που δεν αναλύεται αρκετά στο ντοκιμαντέρ, κι αποτελεί ένα από τα αδιευκρίνιστα μυστήριά του. Ίσως δικαιολογείται σε μεγάλο βαθμό η μεταστροφή του από τις πλούσιες εμπειρίες της πραγματικότητας, με την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή του σώματος, στις εικονικές. Δεν μαθαίνουμε αρκετά για το εάν οι γονείς εξάντλησαν κάθε δυνατότητα να τον εισάγουν στις χαρές της ζωής, κι η κύρια ενότητα του ντοκιμαντέρ το αγνοεί, αφού ξεκινά από το σημείο που έχει ήδη εθιστεί και συνακόλουθα αποφασίσει με το World of Warcraft να προσεγγίσει άλλους ανθρώπους. Το ντοκιμαντέρ ασχολείται με το αποτέλεσμα χωρίς να έχει τοποθετηθεί επαρκώς για την αιτία, αφήνοντας αυθαίρετα να εννοηθεί ότι μία τέτοια λύση θα μπορούσε να βοηθήσει περισσότερους από όσους δεν έχουν άλλη επιλογή.

Μια και δεν μπορούσε να εκφραστεί με μορφασμούς του προσώπου, με κινήσεις των χεριών, ούτε με τη χροιά της φωνής του, ο μόνος τρόπος να εκδηλώσει τις σκέψεις του ήταν ο γραπτός λόγος, κι ένα βιντεοπαιχνίδι που προσφέρει έδαφος για ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ χαρακτήρων αποτελούσε ιδανική ευκαιρία. Ο γραπτός λόγος επαρκεί μόνο όταν δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική. Ας μην ξεχνούμε πως με τα εύγλωττα κείμενά τους μας επηρεάζουν ακόμη και σήμερα τα βιβλία κλασικών συγγραφέων, όπως ο Κάφκα, ο Ουγκώ κι ο Ντοστογιέφσκι. Κάτι υπάρχει και στον γραπτό λόγο που μπορεί με την κατάλληλη επεξεργασία να βοηθήσει μια ψυχή να εκφραστεί ελεύθερα κι ειλικρινά. Συνεπώς, το γεγονός ότι οι συγγενείς του Ματς ανέτρεξαν στα 42000 σελίδων αρχεία των συνομιλιών του με συμπαίκτες του ίσως έχει μεγαλύτερη από προσωπική αξία, μια και τους άνοιξε μία πόρτα για να δουν μια ζωή που δεν ήξεραν ότι υπήρχε. Εκεί εξέφραζε απόψεις, εκεί έδειχνε τα συναισθήματά του κι αφιέρωνε τον εαυτό του. Είναι όμορφο να είναι κανείς ευγενικός κι ανθρώπινος, ακόμη και στο ρόλο ενός χαρακτήρα βιντεοπαιχνιδιού που αναγκαστικά εκφράζεται με λέξεις, όταν δεν μπορεί λόγω σωματικών περιορισμών να είναι στην φανερή του ζωή. Οφείλουμε, τέλος, να αναγνωρίσουμε την ανάγκη ενός ανθρώπου να βιώσει έντονα ερωτικά συναισθήματα, που είναι αδύνατον να εκφράσει παραδοσιακά, έστω και μέσω μιας πλατφόρμας.

Το παιχνίδι World of Warcraft κι ο χαρακτήρας Ιμπελέν ήταν η ζωή του Ματς. Άκουγε προσεχτικά τους συμπαίκτες του, τους ρωτούσε πώς ένιωθαν, τους ένιωθε, τους συμβούλευε και τους συμπονούσε. Παρά την σωματική του αδράνεια, κατάφερε να νικήσει τη μεγαλύτερή του φοβία: να μην σημαίνει τίποτα για κανέναν. Ο Ματς σήμαινε πολλά για πολλούς. Πάλεψε και κατάφερε να ζήσει μία πλούσια ζωή στο βαθμό που μπορούσε.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κι οι αρτιμελείς, που μπορούν να ζήσουν μέσα σε ένα ευρύτερο φάσμα δραστηριοτήτων, πρέπει να εναποθέσουν τις ελπίδες τους στον εικονικό κόσμο. Ίσως ακόμη δικαιολογείται η όλη εικονική εμπειρία ως αναπόφευκτη δεύτερη επιλογή ανάγκης, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι οι συμπαίκτες του, και χαρακτήρες στο παιχνίδι, ήταν όλοι αρτιμελείς κι είχαν την επιλογή να το αποφύγουν εάν ήξεραν πώς να αναζητήσουν κάτι ουσιωδέστερο. Θα ήταν εκτός του θέματος του ντοκιμαντέρ να αφιερωθεί χρόνος και σε εκείνους, αλλά ο θεατής μένει με ορισμένες εύλογες απορίες: για ποιους λόγους επέλεξαν κι οι ίδιοι να περάσουν τόσο χρόνο μέσα σε έναν εικονικό κόσμο όταν, σε αντίθεση με τον Ματς, είναι σωματικά ικανοί; Είναι απλώς φοβία να ερμηνεύσουμε τον κόσμο των βιντεοπαιχνιδιών ως κάλπικο ενώ γνωρίζουμε τους λόγους που κάποιοι καταφεύγουν σε αυτά, αλλά και τις συνέπειές τους; Πού ξεκινά ο εθισμός; Πού παραδίνεται ο παίχτης κι αρχίζει να αντικαθιστά την πραγματική ζωή; Ίσως η τυφλή αφοσίωση στον εικονικό κόσμο, στο βαθμό που απορροφά εξολοκλήρου τον άνθρωπο, δικαιολογείται περισσότερο ως θυσία για κάτι μεγαλύτερο, και λιγότερο ως προσωπική ευχαρίστηση.

Στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων και των βιντεοπαιχνιδιών η συνύπαρξη με ανθρώπους μας επιτρέπει, κυρίως μέσω του γραπτού λόγου να επικοινωνούμε τον ιδανικό εαυτό μας, όπως θέλουμε να φανεί, με την άρτια επεξεργασία κειμένων, με μία ελεγχόμενη από εμάς ατομική εκπροσώπηση. Αν και φαντάζει ιδανικό, γιατί σε περίπτωση απώλειας τα μηνύματα είναι συνήθως περιορισμένου συναισθηματικού φάσματος; Διότι τα συναισθήματα που τα συνοδεύουν μπορεί να είναι πλούσια, άρα εκφράζονται μερικώς μόνο από τον γραπτό λόγο. Δεν συγκρίνεται με τίποτα η απλή ανθρώπινη επαφή, διότι ο άνθρωπος είναι οι ατέλειές του. Ακόμη κι αν κάποιος με άρτια επιλεγμένες λέξεις καταφέρει να σε κάνει να δακρύσεις είναι επειδή σκέφτεται κυρίως λογοτεχνικά, άρα αυτά που λέει πάντοτε θα περιέχουν ελλείψεις. Αυτά που δεν βλέπουμε, ακόμη κι αν τα λέει εύγλωττα, είναι μισά και δεν επαρκούν. Η εμπειρία από κοντά συνιστά τη μεγαλύτερη ευκαιρία για γνωριμία, εκεί όπου βλέπουμε όχι μόνο εκείνον τον χαρακτήρα που θέλει να μας παρουσιάσει, αλλά και ποιός είναι, πώς μιλά, πώς αναπνέει, τι τονίζει, τι συναισθήματα κουβαλά, με τι γελά, με τι μένει σιωπηλός, κι όταν υπάρχει αυτή η δυνατότητα είναι κρίμα να προσφεύγουμε σε οτιδήποτε λιγότερο.

Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι δύσκολες, αλλά προτού τις αντικαταστήσουμε με ελεγχόμενες εικονικές πρέπει να το παλέψουμε ως το τέλος. Είναι παραίτηση να πιστεύουμε ότι το εικονικό είναι κάτι περισσότερο από ένα παιχνίδι. Εκείνος που εναποθέτει όλη του τη ζωή σε αυτό πρέπει να ‘χει στο νου του ότι σε αντίθεση με την πραγματικότητα, που είναι πιο πλούσια λόγω οπτικής, απτικής, οσφρητικής κι ακουστικής επαφής, στον κόσμο των οθονών είναι πιο εύκολο να πέσει θύμα εντυπώσεων επειδή το μόνο στοιχείο που έχει ο θύτης για να επικοινωνήσει είναι η γλώσσα κι οι πράξεις που λαβαίνουν χώρα στον απόλυτα ελεγχόμενο κόσμο ενός παιχνιδιού ρόλων. Για αυτό λέμε πως η γλώσσα δεν επαρκεί. Οι λέξεις δεν επαρκούν, όσο καλοτοποθετημένες κι αν είναι. Με τον ίδιο τρόπο θα απομυθοποιούσαμε και τους μεγάλους συγγραφείς εάν τους γνωρίζαμε από κοντά αφού θα τους εξανθρωπίζαμε με την πιο θετική σημασία της λέξης. Οι λέξεις είναι σκληρές κι άνοστες όταν δεν συνοδεύονται από την υπόλοιπη διαθέσιμη εμπειρία κατανόησης του άλλου. Το ότι παρουσιάζουμε έναν ιδανικό εαυτό όταν η ανθρωπιά βρίσκεται στις ατέλειες, το ότι οι πιο υποψιασμένοι παρουσιάζουμε μόνο όσες ατέλειες μας εξυπηρετούν, λέει πολλά για έναν πολιτισμό που νοσεί. Άρα, ας μην αυτοπροσδιοριζόμαστε με αυτό τον τρόπο διότι δεν είμαστε αυτό που νομίζουμε, αλλά αυτό που νομίζουν οι άλλοι. Κι αυτό δεν εξαρτάται από τα γραπτά μας, ούτε από τις πράξεις μέσα στον ελεγχόμενο κόσμο ενός παιχνιδιού, αλλά με τη ζωή στον πραγματικό κόσμο, με τη συμφιλίωση με ένα χάος προς εξερεύνηση, με την μόνιμη εντύπωση του υπέροχου φόβου του αγνώστου που χαράσσει το πρόσωπό μας, με την αγωνία και την κάθε είδους έκφραση ή αποτύπωση της πραγματικότητας στον ψυχισμό μας στο βαθμό που είναι ορατό στα μάτια του περίγυρού μας. Αυτή η εμπειρία δεν μπορεί να μεταδοθεί σε έναν κόσμο όπου είμαστε κυρίαρχοι του εαυτού μας ή του παιχνιδιού. Η αξία που δίνουμε σε μέσα στα οποία οι άλλοι δίνουν σημασία κατά κύριο λόγο στα γραπτά μας θα ‘πρεπε να ναι ανάλογη της εμπειρίας που προσφέρεται. Οτιδήποτε περισσότερο μοιάζει ύποπτο.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να αναφερθώ σε μία δευτερεύουσα, αλλά καθοριστικής σημασίας, ιστορία που περιγράφεται στο ντοκιμαντέρ. Με μία κουβέντα του ο Ματς διαδραμάτισε ευεργετικό ρόλο στη σχέση ενός συμπαίκτη του με τη μητέρα του. Ο φίλος του απέφευγε να την αγκαλιάσει διότι ένιωθε άβολα. Ο Ματς την συμβούλεψε να τον προσεγγίσει μέσω των χαρακτήρων του παιχνιδιού και να αγκαλιαστούν εκεί ως ένα πρώτο βήμα πριν επεξεργαστούν την κανονική τους αγκαλιά. Όταν το καταφέρνουν, ο συμπαίκτης του χαροποιείται επειδή δίνει χαρά στη μητέρα του χωρίς να νιώσει άβολα ο ίδιος. Αυτός ο τεχνητός τρόπος δεν είναι κατακριτέος, αλλά πρέπει να αναλογιστούμε ότι μπορεί να λειτουργήσει μόνον με ανθρώπους που είναι ήδη βουτηγμένοι βαθιά και δεν μπορούν να απελευθερωθούν. Οι υπόλοιποι πρέπει απλώς να μην δοκιμάσουν να βουτήξουν και να παραμείνουν στη δοκιμασία της πραγματικότητας. Όμοιες πρακτικές αποτελούν πρόβες ζωής για εκείνους που την έχασαν και πασχίζουν με τεχνητό τρόπο να την ξαναβρούν. Όταν καταλάβουμε το βάθος αυτής της πλάνης, θα κατανοήσουμε και τον κίνδυνο που διατρέχει ο πολιτισμός μας.

The Snapper 1993

2024-10-25T18:34:00.000+00:00

Του Stephen Frears

Παίζουν οι Tina Kellegher, Colm Meaney, Ruth McCabe

- Θα κάνω παιδί.

- Αυτό είναι όλο;

Η αστείρευτη ενέργεια μέσα στο σπίτι της οικογένειας Κέρλι κάνει εντύπωση από την αρχή της ταινίας. Στη δεκαετία του ’90, μία εποχή που τα παιδιά ήταν ελάχιστα προσκολλημένα μπροστά σε οθόνες, ήταν έτοιμα για κάθε είδους σκανταλιά μια κι η φαντασία τους οργίαζε κι οι καταστάσεις πρόσφεραν πολύ χρόνο μεταξύ τους. Σε σύγκριση με πολλά σημερινά οικογενειακά περιβάλλοντα που βρίσκονται σε κωματώδη κατάσταση το σπίτι των Κέρλι μπορεί να ξεσηκώνει τη γειτονιά, μπορεί να ρισκάρει αρκετά με την ελευθερία που δίνει στα νεότερα μέλη του, αλλά χαρακτηρίζεται από μία ζωή που τα προβλήματα προκύπτουν για να λύνονται από όλους. Εάν δεν εντοπίζονταν, θα ήταν πιο ανησυχητικό. Υπάρχει μία τάξη μέσα στο χάος τους που μόνο το χάος μπορεί να κρατήσει ζωντανή. Από την εκκίνησή της, η ταινία δεν μας παρουσιάζει μονάχα τα πλεονεκτήματα ενός πλούσιου πολιτισμού που διαποτίζει την καθημερινότητα των ανθρώπων του με αξίες, αλλά και τα δώρα μίας αγαπημένης πολυμελούς οικογένειας που με τον τρόπο επικοινωνίας της, ακόμη και με την εκφορά της γλώσσας της, γεμίζει κάθε τέκνο της με αγάπη και ζωή.

Μέσα στο πλήθος των προβλημάτων τους, αυτό της εικοσάχρονης Σάρον αρχικά μοιάζει να είναι το σοβαρότερο και φέρεται να κινεί την υπόθεση από την αρχή της ταινίας. Η Σάρον έμεινε έγκυος, κι όταν το συνειδητοποιεί αποφασίζει αμέσως να το αναφέρει στους γονείς της. Η σκηνή αυτής της εκμυστήρευσης μαρτυρεί πολλά όχι μόνο για τη συγκεκριμένη οικογένεια, αλλά και για το ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιείται. Την ώρα της ανακοίνωσης περνά η μικρή κόρη μέσα από το δωμάτιο, ακούγεται φωνή τενόρου από το διπλανό σπίτι, μπαίνει ο σκύλος έχοντας επιστρέψει από την ανάγκη του, και δύο ακόμη παιδιά εισέρχονται τσακωμένα. Κι όλα αυτά ενώ συζητούν τα πολύ σημαντικά θέματα του ποιός μπορεί να είναι ο πατέρας ή εάν θα κάνει έκτρωση.

Το σημαντικό είναι ότι όλα τα παρεμφερή συμβάντα επηρεάζουν τους γονείς. Η αντίδρασή τους διοχετεύεται υγιώς και με τρόπο που δεν μπορεί να προβλεφθεί εκ των προτέρων, αλλά δεν τους στοιχειώνει. Σε όλα τα τεκταινόμενα παρεμβαίνουν με σχόλιο και κατάθεση σκέψης και δεν τα αφήνουν στην άκρη για να ασχοληθούν αποκλειστικά με την, κατά τα άλλα, σοβαρότατη ανακοίνωση της μεγαλύτερης κόρης τους. Το να ασχολείται κανείς αποκλειστικά με ένα πρόβλημα αγνοώντας τα υπόλοιπα, όταν υπάρχουν κι επηρεάζουν αναπόφευκτα τη ζωή του, είναι μία σαθρή μέθοδος, διότι δείχνει στρουθοκαμηλισμό εκεί που υπάρχει ανάγκη γενικότερης προσέγγισης. Κι η μετέπειτα διαχείριση του προβλήματος πραγματοποιείται με το βλέμμα στραμμένο σε περισσότερα θέματα. Σε μία αποκαλυπτική σκηνή ο πατέρας της Σάρον προτρέπει τον κο Μπέρτζες, που φημολογείται ότι ευθύνεται για την εγκυμοσύνη της, να σταματήσει να μιλά για εκείνη. Την ίδια όμως στιγμή του σημειώνει με την ίδια ένταση ότι αυτή η συμπεριφορά του δεν πρέπει να επηρεάσει τις αποφάσεις του για την πορεία του γιού του στην ποδοσφαιρική ομάδα της οποίας προπονητής είναι ο ίδιος άνθρωπος.

Η στενή σχέση των μελών της οικογένειας Κέρλι αναδεικνύεται κι από την ταχύτητα με την οποία μεταδίδονται οι πληροφορίες μεταξύ τους. Ένα δραστήριο, πολυμελές σπίτι όπου τρώνε και βλέπουν τηλεόραση όλοι μαζί, όπου τσακώνονται συχνά για να φιλιώσουν σχεδόν άμεσα, είναι ένας τόπος στον οποίο όλα τα νέα κυκλοφορούν σύντομα. Οι Κέρλι κινούνται κι εξελίσσονται μέσα στο θόρυβο και τη ζωντάνια. Το παρόν τους είναι τόσο έντονο που πολύ μεγάλα προβλήματα δεν υπάρχουν για να τους στοιχειώσουν. Οι πληροφορίες δεν αποσοβούνται, αλλά εξωτερικεύονται την ώρα που ανακύπτουν και διοχετεύονται αμέσως στην κοινή τους ζωή. Συνεπώς, διαθέτουν την ιδιαίτερη αρμονία που καταλήγει να αποκτήσει μία οικογένεια, όσα μέλη κι αν έχει.

Όταν έχεις τη μεγάλη εικόνα στο νου, τα εκάστοτε εμφανιζόμενα θέματα τίθενται σε διαφορετική σειρά προτεραιότητας. Μερικά προβλήματα μοιάζουν σοβαρά την ώρα που προκύπτουν επειδή δεν μπορούμε να διαχειριστούμε το ξάφνιασμα που μας προκαλούν. Εάν όμως ξαφνιάζεται κανείς επί της ουσίας με το καθετί και καθημερινά, εάν δεν παραγκωνίζει ακόμη και το πιο ασήμαντο, τίποτα δεν μπορεί να τον λυγίσει, διότι όλα συνδέονται όταν καλείται να τα διαχειριστεί. Εάν η ζωή σου είναι μία έκπληξη, κάθε έκπληξη μέσα της είναι δώρο, πρόκληση, πρόσκληση για δράση, όχι εχθρός. Αν έχεις μάθει να είσαι παρών καθημερινά στα προβλήματα, τότε το παρόν εμπλουτίζεται και σπάνια θα υπάρξει πρόβλημα να σε ξαφνιάσει. Για δύο γονείς που έχουν μάθει σε ένα περιβάλλον γεμάτο εκπλήξεις, ακόμη μία έκπληξη κάνει τη διαφορά, αλλά πολύ μικρότερη από εκείνη που θα έκανε σε ένα λιγότερο αγωνιστικό περιβάλλον.

Όταν η εικοσάχρονη Σάρον μοιράζεται με τους γονείς της κάτι τόσο σοβαρό ενώ δεν έχει ανεξαρτητοποιηθεί, δεν έχει τακτοποιήσει τη ζωή της, η αντίδρασή τους φανερώνει τόσα για τον πολιτισμό που τους περιβάλλει όσο και την ίδια την ποιότητά ενός μικρού δείγματος κοινωνικού συνόλου σε όποιο πολιτισμό κι αν βρισκόταν. Ακόμη κι αν οι γονείς της δεν συνειδητοποιούν τη μεγάλη εικόνα, έρχεται η πλούσια καθημερινότητα που εξασκούν να καλύψει το κενό με την αγνότητα, την ειλικρίνεια και την αθωότητά της. Έτσι, εισέρχονται σε ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να είναι γεμάτοι χωρίς να είναι απαραίτητο να γνωρίζουν όλες τις λεπτομέρειές του. Το χιούμορ κι η γλύκα που χαρακτηρίζουν την ταινία προέρχεται από αυτήν ακριβώς την ανθρωπιά των χαρακτήρων της. Οι αναρίθμητες αστείες ατάκες που την πλαισιώνουν έρχονται απλώς να υποστηρίξουν την αρχική ιδέα με όμορφο τρόπο. Το ιρλανδικό πνεύμα δεσπόζει σε κάθε συζήτηση. Τη στιγμή που ακούει ότι ο κος Μπέρτζες είναι ο πιθανός πατέρας του μωρού, ο πατέρας της Σάρον βγάζει μια κραυγή απελπισίας, αλλά το πρώτο πράγμα που λέει, που σημειώνουμε ότι είναι κι από τα πρώτα που σκέφτεται, είναι ότι πλέον δεν μπορεί να διασκεδάσει μαζί του σε νυχτερινή έξοδο, μια και μέχρι τώρα άνηκε στην παρέα του.

Μεταξύ άλλων, η ταινία αποτελεί μαρτυρία ορισμένων ποιοτικών πολιτισμικών γνωρισμάτων των Ιρλανδών. Μας παρουσιάζει πώς ένας πλούσιος πολιτισμός λύνει προβλήματα όταν είναι καλά στυλωμένος σε ένα αξιακό σύστημα μέσα στον ψυχισμό των ανθρώπων του. Όταν οι άνθρωποι δεν χαρίζονται μέσω της συμπεριφοράς τους, δεν κρατούν τίποτα από όσα έχουν να εκφράσουν, τότε οι υπόλοιποι τους αντέχουν, διότι καταλαβαίνουν ότι πολλές απρέπειες που ενδεχομένως να εκστομίσουν είναι ατοπήματα της στιγμής. Εάν το πλαίσιο στο οποίο εκστομίζονται είναι ενός πηγαίου ενδιαφέροντος, τότε όλα συγχωρούνται, και μένει κάτι πολύ σημαντικότερο, η ίδια η ανθρωπιά που σπάνια παρατηρούμε στον κινηματογράφο. Οι Ιρλανδοί της ταινίας του Στίβεν Φρίαρς είναι αληθινοί άνθρωποι, που λένε αυτό που σκέφτονται, το οποίο δεν περιέχει τοξικότητα ή επιθετικότητα, αλλά πραγματική συμπόνια κι ενδιαφέρον, τα οποία βασίζονται σε καλά εδραιωμένα πολιτισμικά θεμέλια. Εκφράζουν όλο το φάσμα των συναισθημάτων τους επειδή έτσι είναι καλλιεργημένοι συλλογικά κι ιστορικά οι χαρακτήρες τους. Ο λόγος που εκστομίζουν είναι πάντοτε γεμάτος νόημα, ουσία και ψυχή. Ελλείψει του βιολογικού πατέρα, η Σάρον δεν θα μπορούσε να περάσει μόνη της την διαδικασία της εγκυμοσύνης διότι τα κλαδιά του περίγυρού της την κρατούν δεμένη, αλλά όχι σκλαβωμένη, μέσα σε μία οικογένεια κι ένα συμπαγές κοινωνικό σύνολο. Κι είναι πολύ βαθιά.

On the Count of Three (Με το Τρία) 2022

2024-09-30T03:50:00.001+00:00

Σκηνοθεσία Jerrod Carmichael

Παίζουν οι Jerrod Carmichael, Christopher Abbott

Ο Βαλ κι ο Κέβιν, δύο φίλοι από τα παλιά, αποφασίζουν να αυτοκτονήσουν μαζί πυροβολώντας ο ένας τον άλλο στο τέλος της ημέρας. Εγκλωβισμένοι στα προσωπικά τους προβλήματα, αλλά κι επηρεασμένοι από την κατάθλιψη, βρίσκουν ότι η διπλή αυτοχειρία θα είναι η καλύτερη διέξοδος, και το γεγονός ότι θα το πραγματοποιήσουν αμοιβαία επισφραγίζει τη φιλική τους σχέση, το μόνο θετικό που κρατούν φεύγοντας από τον κόσμο. Με αυτή την εξωφρενική ιδέα η ταινία συνταιριάζει το τραγικό με το κωμικό.

Παιδιόθεν, η ζωή τους ήταν κατατρεγμένη. Σχολικοί εκφοβισμοί, κατεστραμμένες οικογένειες, κι όταν απευθύνθηκαν σε ψυχοθεραπευτές, έτυχαν στους πλέον ακατάλληλους. Οι δύο φίλοι ήταν άτυχοι στο βαθμό που απέρριψαν κάθε σκέψη ότι η ζωή τους μπορεί να έχει αξία. «Γιατί πιστεύεις ότι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί είναι πολύτιμοι και πρέπει να ζήσουν;» ρωτά ο Κέβιν την ψυχολόγο του σε μία έκρηξη ειλικρίνειας. Κανείς δεν μπορεί να του αφαιρέσει την πεποίθηση ότι η ζωή του ήταν ένα λάθος.

“Όταν αντιμετωπίζεις μία ιδέα ως αληθινή ο κόσμος ανοίγεται και μπορείς να ανακαλύψεις πολλά που την υποστηρίζουν” ομολογεί ο σκηνοθέτης σε συνέντευξή του. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της ταινίας είναι η συμπεριφορά των ηρώων της από τη στιγμή που έχουν πάρει την απελπισμένη, αλλά και παράλογη, απόφασή να αυτοπυροβοληθούν. Αν κι ο στόχος είναι αναντίρρητα μακάβριος, είναι αυτό που χρειάζονται εκείνη τη στιγμή, μια καινούρια, έστω βεβιασμένη σκέψη για μία παράλογη πράξη που μπορεί με την ορμή της προς το βάθος της ψυχής να λύσει πολλά προβλήματα στο δρόμο.

Από τον εγκλωβισμό της θλίψης που τόσο καιρό βασάνιζε τις ψυχές τους, τώρα, με το θάνατο να καραδοκεί, νιώθουν μία αναπάντεχη απελευθέρωση, αποτέλεσμα μιας ακραίας απόφασης, που φέρεται, έστω προσώρας, να λύνει βαθύτερες ψυχικές ανάγκες και καταλήγει να τους καθησυχάσει. Διότι βιώνουν μαζί, αλλά κι ο καθένας ξεχωριστά, την έννοια της υπέρβασης, κι η αμοιβαία επεξεργασία των ιδεών που προκύπτουν, η έκρηξή τους, καθιστά αυτό που ήταν αρχικά αδιανόητο πιο προσιτό. Βάζει τις προτεραιότητές τους σε διαφορετική σειρά και μένουν μόνο οι τελευταίες λεπτομέρειες. Στο κατώφλι του θανάτου γεννιέται η ζωή.

Με λίγες μονάχα ώρες στη διάθεσή τους η ψυχολογία τους αλλάζει, κι αντιμετωπίζουν κάθε στιγμή με χαρά και δημιουργικότητα. Δεν υπάρχει λόγος να επιλέξουν για τελευταία μία μέρα εάν καταλήξουν να επαναλάβουν την προηγούμενη. Μιλούν εκτενώς κι εκ βαθέων, προγραμματίζουν σχέδια που αναλύουν λεπτομερώς, και πολύ σύντομα η φιλική τους σχέση γίνεται πιο ζεστή και πλούσια επειδή έχουν έναν κοινό στόχο. Η ταινία μας δίνει τη σπάνια εικόνα δύο ανθρώπων που αλλάζουν επειδή συντονίστηκαν, και μοιάζουν πιο δεμένοι από ποτέ. Με την ιδέα ενός επικείμενου θανάτου γινόμαστε μάρτυρες της σπάνιας ποιότητας ανθρώπου που προσφέρει η αγάπη κι η όρεξη για τη ζωή. Οι δύο φίλοι δεν ξέρουν κάτι παραπάνω από αυτό που κάνουν, αλλά είναι αυτή η μοναδική ενέργεια που απελευθερώνεται, αυτές οι δυνάμεις όταν κάποιος πασχίζει να βρει λόγους για να ζήσει, που αλλάζει το παρόν του. Η ζωή τους αποκτά νόημα, αλλά για λάθος λόγους, ιδού το κωμικοτραγικό της στοιχείο.

Δυστυχώς, η συγχώρεση δεν είναι στα σχέδια του Κέβιν αυτές τις τελευταίες στιγμές, γεγονός που εντείνει το περίεργο κλίμα της ταινίας. «Το να συγχωρείς είναι να απελευθερώνεις έναν φυλακισμένο, κι αυτός ο φυλακισμένος είσαι εσύ» τονίζει ο Βαλ. Τα λόγια του δεν βρίσκουν ανταπόκριση. Επείγουν οι ανειλημμένες υποχρεώσεις απέναντι σε οικογενειακά πρόσωπα και ανθρώπους που τους στιγμάτισαν στην πορεία της ζωής τους. Επιχειρούν να βάλουν ορισμένα πράγματα στη θέση τους. Έρχονται αντιμέτωποι με τραύματα του παρελθόντος και τα λύνουν.

Αν κι αφικνείται από μία κίνηση απελπισίας και προχωρά πειστικά προς ένα αναπόφευκτο αδιέξοδο, η ταινία κάτι καταφέρνει να πει για το θάνατο και τη σχέση μας με αυτόν. Αξίζει η ζωή να τη ζεις, και πώς; Τι μπορώ να κάνω σήμερα για να δικαιολογήσω την αποφυγή της αυτοκτονίας; Χρειάζεται κανείς μία τόσο παράλογη σκέψη για να κινητοποιηθεί; Πρόκειται για ερωτήματα που για να απαντηθούν χρειάζεται μία γενναιότητα που ίσως μόνο με μία ξαφνική κίνηση μπορεί να ενεργοποιηθεί. Αν κι η παρακάτω διαπίστωση δεν αποτελεί το κεντρικό της θέμα, η ταινία αποδεικνύει πόσο ενδιαφέρουσα γίνεται η ζωή όταν ερχόμαστε καθημερινά αντιμέτωποι με την ιδέα του θανάτου, όχι ως αυτοχειρία, αλλά ως αναπόφευκτη πιθανότητα που φωτίζει το παρόν.

Chéri 2009

2024-09-24T07:37:00.000+00:00

Σκηνοθεσία Stephen Frears

Παίζουν οι Michele Pfeiffer, Rupert Friend, Kathy Bates.

Στη βικτωριανή περίοδο της Αγγλίας, ο 19χρονος Σερί ερωτεύεται την 49χρονη ιερόδουλη Λία και ζούνε μία αβίαστη κι απροβλημάτιστη σχέση επί έξι χρόνια, μέχρι που η μητέρα του κανονίζει να τον παντρέψει με μία νεότερή του για να αποκτήσει απογόνους και να τον τακτοποιήσει κάπου κοινωνικά αποδεκτά. Όπως το ομώνυμο μυθιστόρημα της Κολέτ, η ταινία παρακολουθεί τις αναταράξεις της ψυχικής τους ζωής μέσα από τα εκτυλισσόμενα γεγονότα.

Το ερωτευμένο ζευγάρι βιώνει το αρχικό σοκ με λίγες στιγμές ειλικρίνειας. Τα πρώτα ανεπεξέργαστα συναισθήματα τους φέρνουν σε θέση να υπερασπιστούν με κάθε τρόπο τον έρωτά τους και την στάση τους μέσα σε αυτόν. Ξεσπούν σε καβγάδες, μέχρι να καταλάβουν ότι το πνεύμα της εποχής και η αξιοπρέπεια που οφείλουν να επιδείξουν, ακόμη και στον πιο κοντινό τους άνθρωπο, δεν συνάδουν με την εξωτερίκευση έντονων πτυχών του ψυχισμού τους στο κοινωνικό περιβάλλον. Ο καθένας έχει τους λόγους του για να μην υποπέσει – έτσι το βλέπουν – στην υποβάθμιση του εαυτού του από οποιοδήποτε γεγονός. Από ανάγκη να αντιμετωπίσουν την παραμονή σε σκέψεις που τους πληγώνουν, ξεκινούν να θεωρούν ότι το να είναι κανείς ειλικρινής είναι μάλλον υποτιμητικό ή ανάρμοστο. Έτσι, αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν κατά πρόσωπο όχι μόνο τις έξωθεν εκδηλώσεις τους, αλλά και τις ενδόμυχες σκέψεις τους. Η κρυφή ζωή των δύο πρωταγωνιστών γίνεται σε εμάς εμφανής μέσω των εκφράσεών τους, της στάσης του σώματος, του χασίματός τους μέσα σε σκέψεις, και των πράξεών τους. Το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, κι αυτό που την καθιστά πολύ ενδιαφέρουσα, επειδή είναι περίτεχνα δομημένο, περιγράφει την άρνησή τους να εκφράσουν όσα νιώθουν. Δίνοντας τη δέουσα σημασία σε όσα δε λέγονται, στις ανάγκες της ψυχής, ο σκηνοθέτης καταφέρνει να τους προσδώσει περαιτέρω ζωή, να καταστήσει το αόρατο ορατό κι ενδιαφέρον και να επιτύχει το στόχο του. Ότι τα συναισθήματα όταν καταπιέζονται ζουν ανεξάρτητα από τον φορέα τους.

Η δράση των εξωτερικών παραγόντων τους προξενεί απρόβλεπτες αντιδράσεις. Η ανάγκη για λύση αντικαθίσταται από την ανάγκη για μία, έστω υποκριτική, παρουσία. Η καταπίεση συναισθημάτων βρίσκει την καταπραϋντική της εκδήλωση και στην υποκρισία. Αυτό που θα απάλυνε, έως κι έλυνε, μία ευεργετική σιωπή πλέον καταλαμβάνει κάθε προσπάθεια για ομιλία χωρίς ενδοσκόπηση ή νόημα. Πρέπει κάτι να πουν για να καλύψουν αυτό που νιώθουν. Το αποτέλεσμα είναι ότι αντί να συνεχίσουν να εντρυφούν σε πηγαία συναισθήματα ώστε να διοχετεύσουν μέσα τους καλύτερα το ψυχολογικό φορτίο, επικοινωνούν με βολικές διεξόδους διλημμάτων κι εξυπνακίστικων σχολίων, καθυστερώντας έτσι να αντιμετωπίσουν κατά πρόσωπο το πρόβλημα που ολοένα και γιγαντώνεται μέσα τους. Τη θέση τους αντικαθιστούν αερολογίες που το μόνο που εξυπηρετούν είναι να δώσουν την εντύπωση μιας ανούσιας άνεσης, που έχουν πολύ μεγαλύτερη ανάγκη να φανεί ότι υπάρχει, από την εύγλωττη ύπαρξη των βαθύτερων σκέψεων. Τα περισσότερα λόγια της ταινίας εξυπηρετούν απλώς στο να εκστομίζονται για να επισκιάσουν τα ουσιώδη. Επιδιώκοντας να δείξουν άνεση εκεί που κοχλάζουν άλλες ιδέες ανάγουν την κουβέντα στο χιούμορ και την ειρωνεία για να μην αναγκαστούν να βουτήξουν στη σιωπή.

Όμως, αυτά που δεν λέγονται έχουν φανερή επίπτωση σε αυτούς που δεν τα λένε. Όταν βρίσκονται ο καθένας μόνος του δείχνουν το πραγματικό τους πρόσωπο. Κουρνιάζουν στη σιωπή και κλαίνε για να εκτονώσουν τη θλίψη τους. Η σιωπή φέρνει τις πραγματικές τους σκέψεις στην επιφάνεια, κι είναι ανίκανοι να τις διαχειριστούν. Ακόμη κι όταν αναλώνονται σε επίπλαστες στιγμές ευτυχίας, που λειτουργούν ως εκτόνωση, απέχουν από το να χαράξουν πορεία προς τη λύση. Τα ολιγάριθμα αυτά περιστατικά μπορεί να γλυκαίνουν, ή να καθησυχάζουν προσωρινά, αλλά είναι μικρής εμβέλειας και σημασίας. Αυτή η λοξοδρόμηση της ψυχής αποτελεί παραίτηση διότι έτσι δεν εκλογικεύεται ο πόνος, δεν αναλύεται, κι απλώς τοποθετείται σε θέση επικίνδυνης αναμονής.

Συνέπεια αυτών είναι ότι τα πράγματα αποκτούν την πιο ανατριχιαστική τους μορφή. Ίσως λόγω ανάγκης για πιο ψύχραιμη αντιμετώπιση του προβλήματος, το ψέμα, που γλυκαίνει τον πόνο της στιγμής, που βοηθά να ξεφύγουν από το ζόρι μιας βαθύτερης επεξεργασίας, γίνεται συνήθεια. Η ανάγκη της συνήθειας είναι το σημείο καμπής που δεν έχει επιστροφή γιατί επισφραγίζει οριστικά τη φύση του πάσχοντος. Η τραγική ιστορία μιλά για τα καταπιεσμένα συναισθήματα που βρίσκουν τρόπο να εκδηλωθούν άγρια, αμετάκλητα και καταστροφικά. Κι από τη στιγμή που συνηθίζουν να ψεύδονται, που δίνουν περαιτέρω ζωή στις τυποποιημένες καθημερινές εκφράσεις χωρίς νόημα, που φέρονται τόσο άδικα και αδίστακτα στον εαυτό τους, τον έχουν ήδη σκοτώσει. Και δεν υπάρχει τρόπος να επανέλθει. Πλέον δικαιολογούνται τα πάντα όταν η ζωή της πληγωμένης ψυχής πορεύεται ανεξάρτητα.

Οι δύο ήρωες γνώριζαν ότι είναι δοσμένοι ο ένας στον άλλο, αλλά όχι μόνο δεν το διεκδίκησαν την επίμαχη στιγμή, μα το υπέθαλψαν σε βαθιά μονοπάτια της ψυχής, ελπίζοντας ότι θα παραμείνουν εκεί χωρίς να διαγράψουν ένα νέο, δικό τους, απρόβλεπτο κι επιθετικό κύκλο ζωής. Φοβούμενοι την κοινωνική κατακραυγή, επέλεξαν να μη ζήσουν μέχρι τέλους τη ζωή της σχέσης τους, να τη διακόψουν απότομα, και να μείνουν με την απορία για το αν άξιζε ή όχι. Με άλλα λόγια, αποφάσισαν να κόψουν από τη ρίζα αυτό που τρέφει την ψυχή και γεννά τον άνθρωπο. Και μην έχοντας κάτι ποιοτικό για να πιαστούν, υποβάθμισαν τον εαυτό τους σε απλούς ηθοποιούς κοινωνικά αποδεκτών καταστάσεων.

Όταν οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι δοσμένοι πουθενά, αυτοί που είναι δεν πρέπει να μένουν οικειοθελώς στο περιθώριο. Το μάθημα γενναιότητας που μηνύει η ταινία, μέσω της διεκδίκησης και της ενθάρρυνσης των ψυχικών μας αναγκών, είναι εμφανές. Υπάρχει μόνο μία ζωή, αυτή της ψυχής, που χρειάζεται φροντίδα και καλλιέργεια. Δεν μπορεί ένας άνθρωπος να ζει δύο. Κι αν έχει μία τέτοια εντύπωση, μία από τις δύο θα είναι ψεύτικη, θα δίνει την εντύπωση μιας ζωής, θα είναι ενδεδυμένη το εντυπωσιακό της ενδιαίτημα, αλλά δεν θα είναι. Για να είναι καλά, ο άνθρωπος οφείλει να ζει τη μία και μοναδική πλούσια ζωή της ψυχής του. Κι αν είναι καταπιεσμένη, πρέπει να την ανασύρει στην επιφάνεια αποκλείοντας τους θορύβους που προκαλούνται από τις παρεκκλίσεις και τις παρεξηγήσεις της καθημερινότητας. Μπορεί να μην ξέρουμε να κάνουμε το σωστό σε μία δεδομένη στιγμή, αλλά αν ξέρουμε ότι κάτι που κάνουμε είναι λάθος, τότε καλό είναι να το αποφύγουμε.

Σαν Αστέρια στη Γη (Taare Zameen Par) 2007

2024-07-16T07:25:00.000+00:00

Like Stars on Earth (Taare Zameen Par) 2007

Σκηνοθεσία Aamir Khan, Amole Gupte. Παίζουν οι Darsheel Safari, Tisca Chopra, Aamir Khan.

Η ταινία Σαν Αστέρια στη Γη αποτελεί μία από τις εμπορικότερες ταινίες στην ιστορία του Bollywood, του σινεμά της Ινδίας, και κατά τη γνώμη μου μία εξαιρετική εισαγωγή στο είδος. Ο τίτλος της αναφέρεται στα παιδιά, που με τις αθώες ψυχές τους εμφανίζονται στη γη σαν αστέρια, το καθένα με τις μοναδικές του ιδιαιτερότητες που χρήζουν της προσοχής των μεγάλων ώστε να βοηθηθούν σωστότερα από νωρίς για να μπορέσουν να βοηθήσουν με τη σειρά τους αργότερα. Όταν όμως πρόκειται για δυσλεκτικά ή αυτιστικά παιδιά, οι απαιτήσεις για την κάλυψη των αναγκών τους είναι ακόμη υψηλότερες.

Προτού διαγνωστεί με δυσλεξία ο εννιάχρονος Ισάν Αγουάστι έχει ήδη ξεκινήσει να δυσανασχετεί επειδή δεν μπορεί να διαβάσει τα γράμματα της αλφαβήτου ώστε να καταλάβει κατ’ επέκταση το νόημα των λέξεων που συνθέτουν. Ζωγραφίζει, μια κι είναι το μόνο που του δίνει χαρά, αλλά και πάλι χάνει το ενδιαφέρον του όταν οι γονείς του, που δεν καταλαβαίνουν το πρόβλημά του, έχουν παράλογες για εκείνον απαιτήσεις αφού θεωρούν ότι θα έπρεπε να αποδίδει σαν τον αδελφό του, τον Γιόχαν, έναν έφηβο που αριστεύει σε όλα τα σχολικά μαθήματα και για τον οποίο καμαρώνουν.

Για τους γονείς του ο Γιόχαν συντηρεί την ελπίδα του μέλλοντος που έχουν ονειρευτεί και για τους δύο γιους τους, κι επειδή με τα λίγα δεδομένα που έχουν θεωρούν ότι θα ακολουθήσει επάξια τα βήματα του επιτυχημένου πατέρα του, είναι η επίπλαστη οικειότητα που προσδίνει η τάση κάθε γονιού για δημιουργία ενός αντιγράφου του που τους αφαιρεί τις περισσότερες αμφιβολίες για το πρόσωπό του. Αυτή η στάση φέρει πολλά προβλήματα, όπως το ότι με την εναλλαγή των γενεών κανενός - που ενδεχομένως διέθετε ορισμένα ποιοτικά στοιχεία και τα αξιοποίησε επιτυχώς προ τριακονταετίας - ο απόγονος δεν πιστοποιεί ότι θα τα εφαρμόσει με τα ίδια αποτελέσματα και σήμερα. Είναι διαφορετική η πορεία που μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να σταθεί στη σημερινή εποχή κι ουδεμία σχέση έχει με φαντάσματα του παρελθόντος.

Αυτή είναι ή πρώτη μη ρεαλιστική προσέγγιση με αποτέλεσμα η αυτοπεποίθηση του Ισάν να έχει καταρρακωθεί επειδή επιπλήττεται από γονείς και δασκάλους για πράγματα που απλώς δεν μπορεί να κατανοήσει. Αλλά κι εκείνοι αντιτίθενται συνεχώς σε έναν άνθρωπο που δεν έχουν κάνει τον κόπο να γνωρίσουν. Η κατάσταση χειροτερεύει όταν οι βαθμοί του είναι τόσο χαμηλοί που θα αναγκαστεί να επαναλάβει την τρίτη δημοτικού εάν δεν γραφτεί σε οικοτροφείο.

Επίσης, ο πατέρας του Ισάν είναι πεπεισμένος ότι νοιάζεται για το παιδί του όταν του δίνει όλα όσα χρειάζεται για την επιβίωσή του και, για να ικανοποιηθεί, περιμένει απλώς να μεγαλώσει, να φύγει από το σπίτι, να ανεξαρτητοποιηθεί και να επιβιώσει μέσα στο εξαιρετικά ανταγωνιστικό επαγγελματικό περιβάλλον του σύγχρονου κόσμου. Αυτό το βαφτίζει αγάπη και πορεύεται ικανοποιημένος καθημερινά με το κεφάλι ψηλά, αγνοώντας παντελώς ότι απέναντί του έχει έναν μικρό άνθρωπο με σημαντικές ψυχικές ανάγκες που για να καλυφθούν χρειάζονται διαφορετικά ερεθίσματα από εκείνα που, αν και σημαντικά, συντελούν σε μία μονοδιάστατη προετοιμασία για τη μελλοντική ανταγωνιστική ζωή. Αν κι ο στόχος είναι δικαιολογημένος, ο τρόπος με τον οποίο θέλουν να επιτευχθεί είναι ανάρμοστος εάν δεν γνωρίζουν το υλικό με το οποίο καλούνται να εργαστούν.

Δυστυχώς, η στάση των γονέων του παραμένει συγχυσμένη και μετά τη διάγνωση που βάζει πολλά πράγματα στη θέση τους. Όπως πολλοί στο ρόλο τους, είναι πεπεισμένοι ότι αγαπούν και νοιάζονται για τα τέκνα τους, αλλά με έναν τρόπο που τους επιτρέπει ελάχιστη ελευθερία κινήσεων. Ο λόγος είναι ότι μέσα σε αυτό που ερμηνεύουν ως αγάπη έχουν παρεισφρήσει έννοιες όπως η ελπίδα ότι θα ακολουθήσουν τα βήματά τους, ο ενθουσιασμός ότι βλέπουν στοιχεία του χαρακτήρα τους ή των τάσεών τους που μοιάζουν με τα δικά τους, ιδέες που περισσότερο συντελούν στην πρόκληση αποπροσανατολισμού παρά στη δημιουργία της πολυπόθητης αρμονίας που χαρακτηρίζει την αγάπη. Το να νιώθουν ότι νοιάζονται είναι ένα πρώτο βήμα. Το να το πράξουν με ορθές βάσεις είναι το δεύτερο, κι αρκετά πολυπλοκότερο.

Ο σοφός δάσκαλος του οικοτροφείου Νίκουμ καταλαβαίνει το πρόβλημα κι επικοινωνεί στους γονείς του Ισάν με ειλικρινές ενδιαφέρον ότι η κατάστασή του είναι απλώς θέμα διαρρύθμισης του εγκεφάλου του. Αργά ή γρήγορα το παιδί θα ξεκινήσει να μαθαίνει με το μοναδικό του τρόπο, αλλά από τους γονείς δεν χρειάζεται πίεση. Απλώς να το νοιάζονται, να το παίρνουν μια αγκαλιά και να του υπενθυμίζουν ότι θα είναι εκεί όποτε τους χρειαστεί. Αν και στερούνται εξειδικευμένων γνώσεων, πάντοτε μπορούν να ανατρέξουν στην απλή ανθρωπιά διότι αυτά που ξέρουν και νομίζουν ότι τους χαρακτηρίζουν τα μέγιστα ενδέχεται να αλλάξουν στο μέλλον. Οπότε δεν υπάρχει λόγος να τα υποστηρίζουν με σθένος ή να γαντζώνονται επάνω τους με περίσσια θέρμη από την αρχή. Μπορεί βαθύτερα να επιθυμούν να αφήσουν το στίγμα τους, αλλά πρόκειται για ένα ίχνος που μικρή σχέση έχει με πράγματα ή θεωρίες που τις αντιμετωπίζουν ως καθιερωμένα αντικείμενα, ακόμη κι αν υπάγονται σε αυτή την κατηγορία, και μεγαλύτερη με υποστηρικτικά συναισθήματα που όσο πιο πηγαία είναι τόσο το καλύτερο.

Μετά από μία εκ βαθέων συζήτηση με τον Νίκουμ έρχεται η στιγμή που ο πατέρας του Ισάν βλέπει ξεκάθαρα την αλήθεια. Η πιο καθοριστική σκηνή της ταινίας για εκείνον είναι όταν συνειδητοποιεί ότι είναι εντελώς άχρηστος για το παιδί του με τον τρόπο που είχε συνηθίσει να συμπεριφέρεται. Βρίσκεται στο προαύλιο του σχολείου κι έντρομος παρατηρεί το γιό του ευτυχισμένο να διαβάζει ολόκληρες λέξεις και να τις κατανοεί, ένα κατόρθωμα για το οποίο ο ίδιος δεν είχε καμία συμβολή. Συντελέστηκε κάτι που μοιάζει με θαύμα εξ ουρανού και για το οποίο δεν έχει την παραμικρή ιδέα πώς συνέβη. Αποχωρεί συντετριμμένος προς την αντίθετη κατεύθυνση χωρίς να του μιλήσει. Είναι η δύσκολη στιγμή που ο ασθενής καταλαβαίνει ότι είναι ασθενής. Συνειδητοποιεί ότι ο έλεγχος που επιζητούσε απέναντι στο παιδί του δεν βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα, αλλά της φαντασίας του. Το βλέμμα του δείχνει έναν άνθρωπο αδύναμο, αντιμέτωπο με την ανεπάρκειά του, αλλά η κίνησή του, ενώ αρχικά δείχνει παραίτηση, στην ουσία δεν είναι. Είναι η δύναμη του να συνειδητοποιεί κανείς μέχρι ποιο σημείο είναι ικανός να προσφέρει στη δεδομένη στιγμή. Από μία προβληματική θέση ισχύος στοιχειωμένη από πολλές ιδέες βασισμένες σε παλιότερες πεποιθήσεις, καταλήγει σε θέση αδυνάτου, αλλά πλησιέστερα στην αλήθεια. Ποιά είναι η αλήθεια; Ότι οι εποχές αλλάζουν, κι οι πεποιθήσεις του παρελθόντος για να ισχύσουν πρέπει να συμπεριλάβουν τα σημερινά δεδομένα για να καινοτομήσουν και να σταθούν. Αλλιώς καταντούν παρωχημένες και μόνο με επιβολή φόβου μπορούν να προκαλέσουν αποτέλεσμα. Όταν μόνο με την επιβολή μπορούμε να θέσουμε κάτι σε ισχύ απέναντι στο παιδί, τότε αυτό προσφέρει μόνο προσωρινά αποτελέσματα.

Καταλαγιάζει στο ότι μπορεί να κάνει ένα βήμα πίσω και να μοιάζει απών προσωρινά έως ότου προετοιμαστεί, από το να κάνει ένα οποιοδήποτε βεβιασμένο βήμα μπροστά για να δηλώσει παρουσία. Η δήλωση απουσίας, όταν αυτή είναι δικαιολογημένη μπορεί να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στο παιδί την κατάλληλη στιγμή. Είναι μόνο το πρώτο στάδιο, το οποίο μπορεί να μην αλλάζει μέχρι το τέλος της ταινίας, αλλά έχει ουσιαστική σημασία, διότι δείχνει ότι θα εμφανιστεί αργότερα. Μια καλή ταινία δίνει μικρές σπίθες φωτός για τη συνέχεια της ιστορίας της, παρόλο που μπορεί να μην εμφανίζονται στη διάρκειά της. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η θέση που παίρνει ο πατέρας του Ισάν είναι παύσης, κι όχι αναμονής. Έχει δεχτεί τόση πίεση από τον εαυτό του που αποφασίζει να την σταματήσει προσωρινά από το να συνεχίσει να δρα προς την κατεύθυνση που τώρα ξέρει ότι είναι λανθασμένη. Ο πατέρας ξέρει ότι θα υπάρξει συνέχεια, ξέρει ότι η παύση δεν συνιστά απαραίτητα τέλος. Αλλά προς το παρόν σταματά κάθε ενέργεια διότι συνειδητοποιεί ότι εξαρχής είχε επιλέξει λάθος πορεία. Η παύση του δεν υποδηλώνει μόνιμο κενό. Απλώς τον βοηθά να αλλάξει μέθοδο εκεί που η αναμονή απλώς θα επαναλάμβανε την ίδια λίγο αργότερα.

Σε μία ιδανική κοινωνία όπου γενικές μέθοδοι αντιμετώπισης της δυσλεξίας υπάρχουν στη διάθεσή μας και μπορούν να εφαρμοστούν από ανθρώπους εξειδικευμένους όταν διαγιγνώσκονται, αυτό που μένει από όλους τους υπόλοιπους δεν είναι η προσπάθεια αντικατάστασής τους από ατεκμηρίωτες ή δικές τους θεωρίες που τους βοηθούν να δικαιολογήσουν την υπόσταση σε όποια ιδιότητα κι αν βρίσκονται σε σχέση με το παιδί, αλλά στην απλή αγάπη και ανθρωπιά που μπορούν να δώσουν ως αφετηρία μιας οποιασδήποτε σχέσης προόδου. Οι συγκεχυμένες γνώσεις τις περισσότερες φορές συγχύζουν το παιδί παρά το βοηθούν να συγκροτήσει τη σκέψη του.

Ο δάσκαλος Νίκουμ σέβεται πρωτίστως την ανθρωπιά του Ισάν. Πώς το κατάφερε; Έχοντας ξεχωρίσει ποιές πιθανές συμπεριφορές του θα ήταν ενοχλητικές προς το παιδί, κι επιλέγοντας να μην τις αναπαράγει τον βοηθά να αναπτυχθεί πιο γρήγορα. Παρατηρεί και μελετά τις ανάγκες του παιδιού, κρατά το δύσκολο μέρος της διδασκαλίας για τον εαυτό του και κάνει το μάθημα να μοιάζει εύκολο για το παιδί ώστε η πορεία μέχρι τη γνώση να φωτίζεται από σκαλοπάτια χαράς.

Κατά δεύτερον, σέβεται τα ενδιαφέροντά του, όποια κι αν είναι αυτά, διότι όλα μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία στη σχέση ενός δασκάλου με τον μαθητή του. Αυτό το επιτυγχάνει προσεγγίζοντας το παιδί με ένα τρίτο μάτι ενός ανθρώπου που ενώ είναι παρών στη συνεργασία τους, δεν την φορτίζει με δικά του συμπεράσματα πριν μελετήσει, αλλά συνεχώς παρατηρεί κι εξελίσσεται όσο εξελίσσεται κι ο μαθητής του. Ως μεγαλύτερος σε ηλικία, δεν γίνεται απαραίτητα φίλος του παιδιού, αλλά το προσεγγίζει φιλικά γνωρίζοντας ότι η διαφορά στην ηλικία τους, ο κερδισμένος του χρόνος, του δίνει την εμπειρία που περιμένει σταδιακά το παιδί να έρθει στο δρόμο που θα καταλάβει. Ο μεγάλος περιμένει να βοηθήσει τον μικρό που βρίσκεται για συντομότερο χρονικό διάστημα στον κόσμο.

Ο Νίκουμ παίρνει τις τάσεις του Ισάν και τις αξιοποιεί. Μια και τα γράμματα πηδούν ασυνάρτητα στα μάτια του, αλλά έχει έφεση στη ζωγραφική, τον συμβουλεύει να ζωγραφίσει γράμματα στο χαρτί, να τα σχεδιάσει στην άμμο και να τα πλάσει με πλαστελίνη. Ύστερα τα ενώνει, κι έτσι σχηματίζει λέξεις που καταλαβαίνει και μπορεί να αξιοποιήσει σε προτάσεις. Κυρίως, όμως, αφοσιώνεται στο παιδί και το ενθαρρύνει με πίστη ότι μπορεί να το βοηθήσει. Αυτή η ανθρωπιά, που τελικά καταφέρνει να κερδίσει από τον μικρό στο βαθμό που ξεχειλίζει, φέρνει ως αποτέλεσμα να τη θεωρεί δεδομένη, να τον εμπιστεύεται και να νιώθει ασφάλεια δίπλα του. Εδώ έγκειται και η μεγαλοσύνη του σεβασμού σε σχέση με τον φόβο. Εάν φόβιζε τον Ισάν, όπως έκαναν οι προηγούμενοι δάσκαλοί του, θα κέρδιζε μία συνεργασία, αλλά θα ήταν πιο περιορισμένης εμβέλειας. Με το σεβασμό που κατάφερε να κερδίσει επειδή ο ίδιος εισήγαγε ως απαραίτητη προϋπόθεση, αλλά προσέχοντας να μην πλησιάσει το φόβο ώστε να βαραίνει την καθημερινή τους συνδιαλλαγή, κατάφερε μεγαλύτερης αξίας ανταπόκριση από τον μαθητή. Είναι μεγαλύτερο το αίσθημα του σεβασμού από εκείνο του φόβου διότι χρειάζεται περισσότερο χρόνο μέχρι να εδραιωθεί. Είναι δυσκολότερο, αλλά ουσιαστικότερο.

Με τα εξατομικευμένα ερεθίσματα που δέχεται ο Νίκουμ ξεκινά να δουλεύει επάνω σε μία μοναδική για το παιδί μεθοδολογία. Αφού έχει ορίσει το πλαίσιο δημιουργικότητας σύμφωνα με τις ανάγκες του Ισάν, στη συνέχεια του επιτρέπει να κάνει αυτό που θέλει. Εργάζεται επάνω σε μία μεθοδολογία διατήρησης της χαράς του μαθητή σε κάθε μάθημα. Ό,τι ερέθισμα του στέλνει μπορεί να μετατραπεί σε συνεργασία. Έπειτα συντονίζονται για να συμπλεύσουν επάνω στην ίδια πορεία που θα επιτύχει κοινούς στόχους με απώτερο τη χαρά που θα ενθαρρύνει τη διαδικασία και θα κάνει τον μαθητή να ανυπομονεί για την επόμενη μέρα. Και δεν ξεχνά ότι οι προσδοκίες χαράς των μικρών είναι πολύ μικρότερες από αυτές των μεγάλων. Για αυτό είναι πιο εύκολο για τον μεγάλο στην περίπτωση που βρει το σωστό δρόμο. Απλώς πρέπει να αποσοβηθεί ο θόρυβος που υπάρχει εάν ο μεγάλος προβάλλει τις υψηλότερες προσδοκίες του στον μικρό. Ο Νίκουμ βρίσκει με κόπο το σωστό συγχρονισμό με αποτέλεσμα να συντονιστούν κι οι δύο.

Μέσα στον θόρυβο των προβολών που κάνουν οι γονείς για τα παιδιά τους από τη στιγμή που γεννιούνται είναι πολύ δύσκολο να ξεκινήσει η προσέγγιση νέων ιδεών για το παιδί εάν αυτός δεν πάψει. Η πίεση που ασκούν είναι μια μάχη που δίνουν καθημερινά, και μάλιστα είναι πεπεισμένοι ότι γίνεται για καλό σκοπό. Πολλές φορές το αποτέλεσμα είναι να καταπιούν το παιδί τους επειδή δεν κατάφερε να γίνει σαν κι εκείνους και να στενοχωριούνται μέχρι να πεθάνουν επειδή δεν άνοιξε τα φτερά του όπως εκείνοι. Ίσως δεν καταλάβουν ποτέ ότι συνετέλεσαν κι οι ίδιοι με τον τρόπο τους στην εκμηδένιση κάθε άλλης τάσης από την επιτρεπτή τους από το παιδί που δεν αναπτύχθηκε γιατί δεν βίωσε ποτέ χαρά στην οικογένεια.

Οι περισσότεροι γονείς δεν ξέρουν τι να κάνουν με το παιδί τους, και για να μην αποκαλυφθεί αυτό το τεράστιο κενό προσπαθούν να σφραγίσουν την παρουσία τους προβάλλοντας ανησυχίες του εαυτού τους επάνω του. Όμως το παιδί είναι ένας τελείως διαφορετικός άνθρωπος που αν μάθει μόνο να δέχεται παθητικά όσα με βεβαιότητα του ορίζουν αυτοί που φλέγονται να δράσουν επάνω του, δεν θα αγαπήσει μεταξύ άλλων και την αυτοβουλία, που αποτελεί μία εκ των αρτιότερων παρακαταθηκών για το μέλλον του. Χρειάζεται πολλή δουλειά για να πάψουν αυτόν τον θόρυβο και να ξεκινήσουν να βλέπουν στο παιδί την άλλη οντότητα, την ψυχή που κατοικεί στο σώμα, με όποιες ιδιαιτερότητες κι αν έχει αυτό, όπως όλα, αν και του Ισάν διαθέτει περισσότερες του μέσου όρου. Τότε μόνο ξεκινούν να βλέπουν τον άνθρωπο με τις ξεχωριστές, διαφορετικές από των ίδιων, ανάγκες. Μονάχα όταν απορροφήσουν αυτά που κάνει όταν αυτενεργεί ξεκινούν να εξετάζουν τα θέλω του παιδιού κι όχι τα δικά τους. Με τη λογική αυτή είναι πολύ ευκολότερο ο γονέας απλώς να έχει τα μάτια του ανοιχτά στις προσλαμβάνουσες που παίρνει από το παιδί του από το να επιμένει στις δικές του και να απογοητεύεται επειδή εξαντλείται νοητικά και συναισθηματικά σε μόνιμη βάση. Και για να γίνει κάτι τέτοιο είναι αναγκαίες ορισμένες τροποποιήσεις στο πώς αντιλαμβάνεται την ιδιότητά του.

Εάν είχαν ένα λιγότερο απαιτητικό, μη δυσλεκτικό, παιδί δεν θα αναγκαζόταν ν’ αλλάξουν και θα θεωρούσαν τις απόψεις τους σωστές και τεκμηριωμένες, όπως έκαναν στην περίπτωση του Γιόχαν. Στον Γιόχαν δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κοινή τους στάση λειτουργεί κι ίσως η αμφισβήτηση έρθει αργότερα, όταν είναι ήδη αργά. Σε περιπτώσεις ανθρώπων όπως ο Ισάν, όμως, η έννοια της αγάπης εμφανίζεται από νωρίς, εάν υπάρχει, γιατί το παιδί, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασής του, την έχει μεγαλύτερη ανάγκη για να προχωρήσει.

Είναι τόσα πολλά τα όνειρα που κάνει ένας γονιός για το σπλάχνο του, τόσες οι φοβίες που δημιουργούνται όταν αναλογίζεται τους κινδύνους του κόσμου μέσα στον οποίο θα μεγαλώσει, που εάν το περνά και μόνος του, ή μόνο με τον σύντροφό του, το βάρος παραμένει δυσβάσταχτο, κυρίως επειδή δεν διαθέτουν αποκλειστικά τις γνώσεις που χρειάζεται για να προχωρήσει μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Η καλύτερη στρατηγική, λοιπόν, είναι η απλή ανθρώπινη σχέση που δεν φορτίζει το παιδί με ευσεβείς πόθους ανθρώπων με την ιδιότητα του γονέα που ακόμη δεν γνωρίζουν ποιόν έφεραν στη ζωή. Η απλή ανθρωπιά είναι η αρχή και το τέλος της ουσίας διότι από αυτή ξεκινούμε όταν δεν έχουμε γνώσεις και σε αυτή καταλήγουμε όταν όλες οι γνώσεις μας έχουν ακυρωθεί. Είναι σημείο εκκίνησης και ταυτόχρονα σημείο κατάληξης. Ακόμη και στην πιθανότητα παρουσίας γνώσεων, όμως, αποτελεί τον σημαντικότερο κινητήριο μοχλό. Το ότι απλώς στο τέλος πολλοί καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι θέλουν τα παιδιά τους να είναι χαρούμενα δείχνει ότι έχει επέλθει η απαιτούμενη ωριμότητα.

Αν και οι γνώσεις βοηθούν, ο άνθρωπος δεν κρίνεται από αυτές. Οι γονείς κρίνονται από τις στιγμές που στέκονται με συμπόνια δίπλα στο παιδί τους, που του λένε μια καλή κουβέντα, που μπορούν να το εμπιστευθούν, να το αγκαλιάσουν και να του δώσουν να καταλάβει ότι είναι εδώ για εκείνο, κάτι που δεν είχε συμβεί ως τώρα διότι είχαν επικεντρωθεί στο χρήσιμο, κι όχι στο ουσιώδες. Το χρήσιμο είναι σημαντικό, αλλά χωρίς το ουσιώδες είναι απλώς προσωρινό, αν όχι σπατάλη χρόνου.

Τέλος, δεν είναι κάθε στιγμή με το παιδί καθοριστική υπό την έννοια που το αντιλαμβάνονται οι γονείς του Ισάν. Εάν κάθε φορά που ασχολούνται με το παιδί εντάσσεται σε ένα γενικευμένο πλαίσιο απόδοσής του στο μέλλον, καθετί γενικεύεται κι ορίζεται στο πού μπορεί να χρησιμεύσει αργότερα. Όμως, τίποτα δεν είναι παιχνιδιάρικο ή διασκεδαστικό με αυτό τον τρόπο. Δεν μεγαλώνεις έναν μικρό άνθρωπο απαραίτητα για ένα σκοπό, διότι έτσι συντελείς στη δυστυχία του. Τον μεγαλώνεις με αγάπη και συναινείς στις τάσεις του όσο δύσκολο κι αν είναι για σένα, επειδή είναι ένας διαφορετικός άνθρωπος. Και δεν ξέρεις στην πορεία τι μπορεί να επιλέξει διότι ούτε κι εκείνος μπορεί να ξέρει στη μικρή ηλικία που βρίσκεται, πόσο μάλλον όταν η νεανική του ψυχή κατοικεί σε ένα σώμα με ιδιότητες που χρειάζονται περισσότερο χρόνο από το μέσο όρο για να εντοπιστούν και να αξιοποιηθούν περαιτέρω. Όμως εάν είσαι εκεί, παρών στα θέλω του επειδή απλώς τον αγαπάς, κι όχι επειδή είσαι γονιός του - αν κι η ευθύνη ενός γονέα δίνει κατευθείαν πρόσβαση στο βάθος που χρειάζεται για να σκεφτεί κανείς και να υποστηρίξει τελικά έναν άνθρωπο - μπορείς να επιτύχεις αδιανόητα πράγματα με οποιονδήποτε μικρό άνθρωπο βρεθεί στο δρόμο σου. Όμως, είναι μια ευθύνη που δεν χρειάζεται να γαντζώνεται από την ιδιότητα του γονέα για να παράγει το έργο της, αλλά του ανθρώπου που έχει με το μέρος του τον χρόνο και μπορεί σταδιακά να τον μεταδώσει προς τη σωστή για όλους κατεύθυνση.

For All Mankind 1989

2024-06-06T14:43:00.006+00:00

Ντοκιμαντέρ του Al Reinert

Το να παρακολουθεί κανείς τη Γη ενώ αιωρείται στο διάστημα δημιουργεί τόσο έντονα συναισθήματα που οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν θα βιώσουν. Το ντοκιμαντέρ αφηγείται τις προσωπικές μαρτυρίες τριών αστροναυτών της επιχείρησης Απόλλο, δύο εκ των οποίων πάτησαν το πόδι τους στη Σελήνη, και τα πλάνα που απαρτίζουν το μεγαλύτερο μέρος του έχουν κινηματογραφηθεί από κάμερες που πήραν μαζί τους για να αποτυπώσουν την προσωπική εμπειρία. Ενθυμούμενοι τις εν λόγω στιγμές εκφράζονται με λόγια που δείχνουν πόσο σημαδιακές αποδείχθηκαν για τη ζωή τους. Νιώθουν δικαιολογημένα τυχεροί, μια και στη θέση τους θα μπορούσαν να βρίσκονται πολλοί αξιόλογοι συνάδελφοί τους.

Επιπρόσθετα, σε αυτό το κενό τοπίο νιώθουν γύρω τους περισσότερο από ποτέ την παρουσία της ανθρωπότητας ως ένα πνεύμα που τους αγκαλιάζει με την αστείρευτη αγάπη του, και του οποίου νιώθουν ταυτόχρονα μέλη κι εκπρόσωποι. Μέσα σε μια πορεία σκέψης αιώνων εκείνοι που φαντάστηκαν ένα ταξίδι στη Σελήνη έδωσαν τη σκυτάλη σε εκείνους που ξεκίνησαν να το οραματίζονται, οι οποίοι με τη σειρά τους γέννησαν αυτούς που το πραγματοποίησαν, ένα σύνολο ανθρώπων που συνετέλεσαν στην επίτευξη της παρουσίας τριών αστροναυτών ανάμεσα σε δύο πλανήτες. Όπως κάθε αρχικά αδιανόητος στόχος, μία αποστολή στο διάστημα αφορά πολλούς περισσότερους από όσους τελικά το πραγματοποιούν.

Οι αστροναύτες εκφράζουν την επιτέλεση ενός παιδικού ονείρου, την ικανοποίηση των πιο βαθιών επιθυμιών τους, και την επιβράβευση μιας ζωής σκληρής προετοιμασίας που τη συγκεκριμένη στιγμή εξαργυρώνει την ουσία της ως δώρο. Αυτό που ήταν δικαιολογημένα σημαντικός στόχος, το να γίνουν αστροναύτες για να ταξιδέψουν στο διάστημα, αποτέλεσε ένα σημαντικό κίνητρο για να στοχεύσουν ψηλά και τους εξώθησε σε μία χρονοβόρα, απαιτητική, πολλές φορές εξουθενωτική κι αβέβαιη, μα κυρίως ανοδική πορεία. Κάθε υψηλός κι ευγενής στόχος που αναγκάζει τον άνθρωπο σε ανώτερες σκέψεις, που τον ωθεί να ονειρεύεται και να προχωρά, είναι άξιος προσέγγισης.

Όμως, δεν χρειάζεται να γίνει κανείς αστροναύτης για να νιώσει τυχερός από το δώρο της ζωής κι από την παρουσία της ανθρωπότητας γύρω του. Από τα λεγόμενα των αστροναυτών που είχαν την τύχη να το βιώσουν από κοντά γίνεται ξεκάθαρο ότι υπάρχουν περισσότεροι λόγοι που συντελούν στην ανάδυση αυτού του συλλογικού αισθήματος αλληλεξάρτησης και συνύπαρξης. Κάθε στιγμή περιέχει τα κατάλληλα ερεθίσματα για να προκαλέσει όμοια συναισθήματα εάν είμαστε ικανοί να τα δούμε. Η ανακάλυψή τους είναι μία επίπονη διαδικασία. Μπορεί η αγάπη της ανθρωπότητας να είναι αόρατη, αλλά δεν είναι ποτέ απούσα.

Οι μοναδικές στιγμές δεν είναι τόσο απρόσιτες όταν εξασκείται κανείς για να τις δει. Εάν αναλογιστούμε τι ποιοτικά χαρακτηριστικά διαθέτουν, θα ανακαλύψουμε ότι δεν είναι αυστηρά εξαρτημένες από συγκεκριμένους τόπους, ανθρώπους ή αντικείμενα. Τα προσδιοριστικά τους στοιχεία είναι απλώς διαφορετικά. Για παράδειγμα, η παρουσία ανώτερων σκέψεων ως αποτέλεσμα του μεγαλείου της στιγμής που επηρεάζεται από τον τόπο αλλά δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν. Επίσης, το γεγονός ότι το μοιράζονται μεταξύ τους, ότι βρίσκονται ενώπιον μιας νέας ανακάλυψης για την ανθρωπότητα, άρα είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης δομής, αλλά κι ότι είναι κάτι καινούριο για τους ίδιους.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η νοητική εμβάθυνσή τους στην απελευθερωτική δύναμη της ευγνωμοσύνης. Αυτές οι στιγμές την αναδεικνύουν επειδή κατανοούν ότι περισσότερο απολαμβάνουν προϊόντα εργασίας άλλων κι ελάχιστα δικής τους. Νιώθουν ευγνωμοσύνη για όσους πραγματοποίησαν όσα εκείνοι έφτασαν να βιώνουν την προκειμένη στιγμή, και διότι για πρώτη φορά στη ζωή τους νιώθουν τόσο έντονα ταπεινοί εκπρόσωποι της ανθρωπότητας στο κομβικό σημείο μιας καθοριστικής στιγμής της.

Σε έναν πλανήτη πολλοί κάτοικοι του οποίου νιώθουν απεριόριστη μοναξιά, τρεις αστροναύτες βρίσκονται εκτός του και δεν νιώθουν μόνοι. Ίσως μέσα στο θορυβώδες πλήθος είναι ευκολότερο να νιώσει κανείς μόνος σε σύγκριση με το έρημο τοπίο του διαστήματος, που αφήνει χώρο στη σκέψη για να αναδείξει ποιοτικότερα στοιχεία και να πλησιάσει την αρμονία. Για να λυθεί το πρόβλημα της μοναξιάς χρειάζεται ένα μεγαλύτερο πρόβλημα, όπως το να αναλογίζεται κανείς ανθρώπους που επηρεάζουν το παρόν του ενώ βρίσκεται κι ο ίδιος μέσα σε αυτό. Όπως επίσης το να βρεθεί σε έναν τόπο που αναζωογονεί το σώμα, το βλέμμα και τον τρόπο σκέψης του. Συγκρινόμενη με το πλούσιο τώρα του καθενός, η αξέχαστη εμπειρία ενός ταξιδιού στο διάστημα διαφέρει μόνο ως προς τον τόπο, γεγονός που διαφαίνεται κι από το ότι ένας εκ των αστροναυτών νοσταλγεί την ομορφιά της Γης και μετανιώνει που δεν την εξερεύνησε περισσότερο πριν την αναχώρησή του. Ίσως η απομάκρυνση βοηθά να εκτιμήσουμε αυτό που έχουμε και να νιώσουμε ευτυχισμένοι ποθώντας το.

Η αρμονία των αστροναυτών στις στιγμές του ταξιδιού τους είναι εφικτή και στους επίγειους συνανθρώπους τους. Και νοείται ως η απόλαυση της κάθε στιγμής, αποτέλεσμα της ευγνωμοσύνης που επιφέρει η γνώση κι η εκτίμηση όσων έχουμε επειδή μας παραδόθηκαν ή τα αποκτήσαμε με προσωπικό μόχθο. Η ιστορία των εν λόγω αστροναυτών δείχνει ότι οπουδήποτε κι αν ταξιδέψει κανείς μπορεί να το νιώσει, αρκεί να περιεργάζεται ιδέες που θα του χαρίσουν το εισιτήριο για να ξεκινήσει να γνωρίζει και κατά συνέπεια να εκτιμά όσα του συμβαίνουν. Η απόλαυση της στιγμής αποδεικνύει το δώρο της ζωής, κι επέρχεται όταν νιώθουμε εκπρόσωποι της ανθρωπότητας ως ομάδας μελών που βρίσκονται σε αλληλεξάρτηση στην κάθε συνδιαλλαγή.

Paddleton 2019

2024-05-30T16:08:00.003+00:00

Σκηνοθεσία Alex Lehmann, παίζουν οι Ray Romano, Mark Duplass

Δύο γείτονες, που με το πέρασμα του χρόνου έχουν εξελιχθεί σε στενούς φίλους, στο βαθμό που η σχέση τους μοιάζει πλατωνική κι από πολλούς θεωρούνται ένα ευτυχισμένο ομόφυλο ζευγάρι, καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα επικείμενο δραματικό γεγονός. Ο Μάικλ έχει καρκίνο, και για ν’ αποφύγει τις επίπονες επιπλοκές των τελικών του σταδίων παίρνει την απόφαση ν’ αυτοκτονήσει με τη μέθοδο των εκατό χαπιών, αρκετά νωρίτερα από την εκκίνηση των αβάσταχτων πόνων. Ο Άντυ συναινεί χωρίς δεύτερη σκέψη σεβόμενος την απόφαση του φίλου του, που ακόμη έχει σώας τας φρένας.

Η προεργασία που απαιτείται πριν το γεγονός περιλαμβάνει μία σειρά από στάδια που χρειάζονται χρόνο, κι έτσι βοηθούν τους ήρωες να επεξεργαστούν σε βάθος τη πορεία της σχέσης τους όσο πλησιάζει προς το τέλος. Το ότι θα το περάσουν μαζί είναι δεδομένο, αν κι ασυνήθιστο σ’ έναν κόσμο ανδρών που προτιμούν ν’ αντιμετωπίζουν μοναχικά τις δυσκολίες. Εν μέσω μιας τόσο νέας κατάστασης οι δύο φίλοι καλούνται να εξερευνήσουν αχαρτογράφητες περιοχές της ψυχής τους.

Είναι αξιοσημείωτο το πώς στέκονται μπροστά στο αναπόφευκτο. Όταν ένας φίλος σου έχει λάβει την οριστική απόφαση να τερματίσει τη ζωή του συνειδητά ώστε ν’ αποφύγει ένα εξαιρετικά οδυνηρό γεγονός που θα συμβεί σύντομα, είτε συμφωνείς με αυτό είτε διαφωνείς, το καλύτερο που έχεις να κάνεις είναι να σταθείς δίπλα του σε αυτή την πρωτοβουλία. Κι αφού έχουν συνειδητοποιήσει το πρόβλημα, αφού συμφωνούν ότι δεν υπάρχει λύση, αυτό παύει να είναι πρόβλημα του οποίου η επίλυση θα απαιτούσε περισσότερο από τον ωφέλιμο χρόνο τους, κι η κοινή ζωή τους προχωρά όπως πριν, αλλά σε νέο επίπεδο.

Κάθε ροπή προς το μελοδραματικό θα μείωνε την επιρροή της ταινίας. Έτσι, στην καθημερινότητά τους δεν αλλάζει τίποτα. Παίζουν paddleton, ένα παιχνίδι δικής τους επινόησης με ρακέτες, που μοιάζει με τοιχοσφαίριση (σκουός), αλλά ο στόχος είναι η κατάληξη της μπάλας σε ένα βαρέλι. Επίσης, βλέπουν επανειλημμένα την αγαπημένη τους ταινία Death Punch, κι αποφεύγουν να συζητούν σοβαρά παρά μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο.

Αντιλαμβανόμενοι τα νέα δεδομένα, ο χρόνος που απλά περνούν μαζί είναι το σημαντικότερο κομμάτι της ταινίας, κι επειδή αποτελεί το εκτενέστερό της, την καθιστά ενδιαφέρουσα έως το τραγικό τέλος. Οι δύο ηθοποιοί έχουν μελετήσει καλά τους ρόλους και μέσω ενός ελεύθερου αυτοσχεδιασμού εμβαθύνουν σωστά στις ψυχές των χαρακτήρων τους και τη μεταξύ τους χημεία. Ως αποτέλεσμα, η φιλία τους δεν εξιδανικεύεται, δεν τοποθετείται σε οποιοδήποτε βάθρο, κι απλώς βρίσκεται παρούσα εκεί που είναι απαραίτητη για να αναλάβει υποστηρικτικό ρόλο. Με αυτό τον υποδεέστερο επιφανειακά ρόλο, τον στερούμενο εξάρσεων και κορυφώσεων, η φιλία τους καταφέρνει ν’ αποτελέσει τον στυλοβάτη της ταινίας.

Η ταινία παρουσιάζει όψεις που δεν παρακολουθούμε συχνά σε μία σχέση που βάλλεται από μία ανίατη ασθένεια. Αυτό οφείλεται στο ανοιχτό μυαλό με το οποίο προσεγγίζονται οι ήρωες, όπως επίσης και στις αμέτρητες ώρες που κλήθηκαν οι ηθοποιοί να εντρυφήσουν δημιουργικά στη φιλία τους, πολλές φορές βγαίνοντας εκτός τεκταινομένων του σεναρίου, αλλά προσεγγίζοντας το πνεύμα της.

Οι μικρές προσθήκες του αυτοσχεδιασμού, οι εκπλήξεις και η φρέσκια δυναμική του προσέγγιση αποτελούν τη μεγαλύτερη προσφορά της ταινίας. Αυτό το κατόρθωμα, που οφείλεται στην εμπειρία των ηθοποιών και στην εντατική τους συνεργασία, προσδίνει ιδιαίτερη ειλικρίνεια και ποιότητα στην κινηματογραφική τους συνύπαρξη. Κατά τα λεγόμενά τους, το μεγαλύτερο διάστημα της δημιουργικής τους διαδικασίας ήταν η βουτιά στην ψυχή των χαρακτήρων ώστε να προκύψει όσο γίνεται περισσότερο ωφέλιμο υλικό. Κι η απλότητα, η κατασκευή του παρόντος με την οποία παρουσιάζονται στην οθόνη, ουσιαστικά περιέχει εκτενή ψυχική ενδοσκόπηση.

Το μικρότερο δυνατό ερέθισμα είναι μια καλή εκκίνηση για κάθε είδους δημιουργικό εγχείρημα. Στόχος του σεναριογράφου και πρωταγωνιστή Μαρκ Ντουπλάς ήταν να αναδείξει ότι δύο άντρες μπορούν να διατηρούν μία γλυκιά και στενή φιλική σχέση χωρίς να είναι ομοφυλόφιλοι, ένα σχόλιο για την ύπαρξη μη τοξικής αρρενωπότητας σε κάθε μέλος του ανδρικού πληθυσμού, και κάτι που μπορεί να αναπτύξει με λίγη προσπάθεια. Αυτή η ιδέα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά δεν έχει προσεγγιστεί αρκετά ως κύριο θέμα κινηματογραφικής ταινίας. Και για να έρθει στην επιφάνεια χρειαζόταν ν’ απεικονιστεί η μεταξύ τους αγάπη, γεγονός που για να επιτευχθεί με τη σειρά του επέβαλλε να εντρυφήσουν σε απάτητα νοητικά τοπία μέσω ενός ανοιχτόμυαλου αυτοσχεδιασμού.

Παρά τη θεματολογία της, η ταινία δεν γίνεται μελοδραματική επειδή η βαθιά ζωντανή σχέση των δύο φίλων εξελίσσεται ως το τέλος χωρίς παρεκκλίσεις προς περιττούς συναισθηματισμούς. Στη θέση τους λαμβάνει χώρα μία ανοιχτή αυτοσχεδιαστική προσέγγιση με οτιδήποτε θα χαρακτήριζε την συμπεριφορά τους σε μία τέτοια κατάσταση, εφόσον έχουν μελετηθεί καλά οι χαρακτήρες. Η βαθιά χημεία των πρωταγωνιστών αποτελούσε προαπαιτούμενο για την ελεύθερη επεξεργασία των συναισθημάτων που θα επέφερε την επιτυχία της σωστής ατμόσφαιρας.

Με δύο ανθρώπους, μία κατάσταση και τα συναισθήματα που τη συνοδεύουν έχουμε μία επαρκή ιδέα ταινίας. Ο Ντουπλάς δεν είναι ο μόνος που μεγάλωσε να αγαπά αυτή την πρώτη λάμψη και να την κυνηγά ως πρόκληση. Κάθε καλλιτέχνης ξεκινά με μια πρωταρχική ιδέα που θεωρεί ότι έχει δυνατότητα επέκτασης, κι έτσι προχωρά στην εξερεύνησή της. Υπάρχει κάτι μέσα στην ψυχή του εκάστοτε καλλιτέχνη που αυτός μονάχα έχει την δυνατότητα να προσφέρει. Παίρνει χρόνο μέχρι να το ανακαλύψει και να το μετατρέψει σε ικανό εργαλείο. Από την αυγή της καριέρας του ο Ντουπλάς εργάζεται επάνω σε γνήσια ανθρώπινα συναισθήματα επιχειρώντας να αποφύγει τον θόρυβο άλλων ερεθισμάτων που θα τον εμπόδιζαν να ανασύρει στην επιφάνεια το πραγματικό του κίνητρο, που σε κάθε ταινία αλλάζει. Κι όταν το ορίσει, είναι για εκείνον ο μικρόκοσμος μέσα στον οποίο μπορεί να προσφέρει το είναι του, ώστε να το επεκτείνει προς κάτι μεγαλύτερο.

Οι καλλιτέχνες στέκονται στο μεταίχμιο του αγνώστου και της γνώσης, συνεπώς φλερτάρουν συχνά με τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης. Είναι εκείνοι που παράγουν πολιτισμό, διότι μετατρέπουν το απροσδιόριστο σε κάτι που μπορούμε να ξεκινήσουμε να κοιτούμε. Επεξεργάζονται μία απλή, ειλικρινή ιδέα που τους δημιουργήθηκε στο νου, που ίσως ακόμη δεν έχουν κατανοήσει σε βάθος αφού είναι προϊόν διαίσθησης, κι όταν το κάνουν καλά ανοίγουν νέους νοητικούς ορίζοντες για όλους μας. Αν προσπαθούσαν απλώς να προσαρμόσουν την ιδέα σε ήδη υπάρχοντα συμπεράσματα ορισμένης κατεύθυνσης, θα αποδεικνύονταν φτωχοί προπαγανδιστές, εκμεταλλευτές μιας στείρας ρητορικής, κι η ταινία θα αποτύγχανε να δημιουργήσει νέα πραγματικότητα και κατά συνέπεια να συγκινήσει βαθύτερα. Η πραγματική πειθώς βρίσκεται στην προσέγγιση γνήσιων συναισθημάτων υπό το νέο πρίσμα που προσφέρει η εκάστοτε πραγματικότητα. Το αξιοθαύμαστα ανείπωτο ξεκινά να συνειδητοποιείται κι έπειτα να εκφράζεται ενώ ταυτόχρονα διατηρεί την απόστασή του από εξαντλητικές ερμηνείες με την αστείρευτη μεταβατική του δύναμη.

Μια απλή υπόθεση καλά ειπωμένη μπορεί να πει πράγματα που εκφράζουν όλες τις ταινίες που χρησιμοποιούν επιτυχώς το εργαλείο του αυτοσχεδιασμού για να εμπλουτίσουν τους χαρακτήρες τους. Για κάθε δημιουργό επιτυχημένης ταινίας θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα κατάφερε επειδή συνέθεσε ένα εργαλείο που λειτουργεί σωστά μέσα στο σύμπαν της υπόθεσής του. Οι συντελεστές του Paddleton περιεργάστηκαν ένα σενάριο με το οποίο η ύπαρξή τους ήταν συμβατή. Ύστερα επιδίωξαν έναν υψηλό βαθμό ελευθερίας που αξιοποίησαν χωρίς ενδοιασμούς με αποτέλεσμα να προκύψουν στοιχεία που δεν είχαν προβλέψει, αλλά κυρίως πρόσθεταν στην αρχική ιδέα. Εκείνα που δεν πρόσθεταν απλώς απορρίφθηκαν, αλλά ήταν εξίσου αναγκαία για να εκτονωθεί κάθε είδους νοητική ροπή πριν ασχοληθούν πιο ουσιαστικά με τον πυρήνα του νοήματός τους.

Η έννοια του εργαλείου δεν είναι απλή. Δεν αποτελεί κάτι που μπορεί να επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο σε κάθε εργασία. Είναι τελεολογικό, δηλαδή χρησιμοποιείται για έναν σκοπό. Αν δεν καταλάβουμε ότι ανήκει σε έναν ευρύτερο κώδικα, δυστυχώς το εκφυλίζουμε. Στο Paddleton το εργαλείο του αυτοσχεδιασμού ενσωματώνεται στο πλαίσιο προσέγγισης της ταινίας, αναπτύσσει τον πυρήνα της ιδέας της και, αξιοποιώντας τη δημιουργικότητα των συντελεστών της, παράγει σημαντικό έργο αποκτώντας θεμελιακό ρόλο. Εάν χρησιμοποιούσαν το εργαλείο του αυτοσχεδιασμού μόνο για τον αυτοσχεδιασμό, θα ήταν εκφυλισμός διότι θα το αντιμετώπιζαν οντολογικά. Αλλά όπως σε κάθε αυτοσχεδιασμό που έχει μελετηθεί καλά, εδώ χρησιμοποιείται για να εντρυφήσουν βαθύτερα σε γνήσια συναισθήματα στρατηγικής σημασίας για τη σχέση τους. Έτσι, ξεπερνούν τα όρια και το εξελίσσουν σταδιακά προς μία τελειότητα που αναδεικνύει την αρμονία της επίτευξης του στόχου όταν αυτός πραγματοποιείται, και τη χαρά που επισφραγίζει αυτό. Η κατανόηση ενός κόσμου μπορεί να δημιουργήσει τον επόμενο μέσω της υπερβατικής αξιοποίησης του αυτοσχεδιασμού ως εργαλείου ηθοποιών χωρίς ενδοιασμούς.

Σινέ-Άνθρωποι (Δελτίο Τύπου Κυκλοφορίας, Παρουσίασης και Κείμενο Παρουσίασης)

2024-05-12T13:09:00.000+00:00

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΠΑΣ

ΣΙΝΕ-ΆΝΘΡΩΠΟΙ

38 δοκίμια για τον Κινηματογράφο

Εκδόσεις Ιστίο Χαρισιάδου 1 Δημητριάδος, Βόλος.

Μάρτιος 2024.

Email nickpappas111@gmail.com

Τηλ 6978955101, 24210-28946.

Αριθμός σελίδων 140. Τιμή 12 Ευρώ.

ISBN 978-618-81926-4-5

Κυκλοφόρησε το έκτο βιβλίο του Βολιώτη συγγραφέα Νίκου Παππά, δημιουργού της ομάδας Σινεφίλ, με 220.000 μέλη. Οι Σινέ-Άνθρωποι είναι ένα βιβλίο που μέσα από κινηματογραφικούς χαρακτήρες αναδεικνύει ζητήματα αλήθειας και ηθικής. Οι αναλύσεις του στοχεύουν να παροτρύνουν τον αναγνώστη να συνδιαλεχθεί με ιδέες που συναντά καθημερινά. Επίσης, στις σελίδες του μπορεί να ταξιδέψει κάθε έφηβος που αναζητεί να προβληματιστεί ποικιλοτρόπως από τον προσιτό κόσμο που προσφέρει ο κινηματογράφος.

Για κάθε χαρακτήρα προβάλλεται ένας τρόπος ζωής που μοιάζει με τον δικό μας. Παρουσιάζονται πολιτισμοί, κοινωνίες, οικογένειες, φιλίες, προσωπικοί στόχοι, οι έννοιες της μετάδοσης ενός οράματος, της σχέσης δασκάλου - μαθητή, και της υπέρβασης δυσκολιών.

Μέσα από 38 γνωστές και άγνωστες ταινίες, που καλύπτουν μικρό αλλά σημαντικό μέρος της παγκόσμιας κινηματογραφικής κληρονομιάς και φτάνουν χρονολογικά μέχρι το 2023, οι βαθείς γνώστες θα χαρούν βλέποντας να παρελαύνουν πολλές από τις αγαπημένες τους. Οι νέοι σινεφίλ θα αποκτήσουν έναν χρήσιμο οδηγό βαθύτερων γνώσεων που θα τους βοηθήσει να γνωρίσουν από κλασικά αριστουργήματα μέχρι ταινίες που δεν τα κατάφεραν, αλλά έχουν πολλά να προσφέρουν. Το καλό σινεμά βρίσκεται παντού. Το βιβλίο επιχειρεί τα μέγιστα στην ανάπτυξη μεθοδολογίας ανακάλυψής του.

Βιογραφικά Στοιχεία

Τον Μάιο του 2012 δημιούργησε την ομάδα Σινεφίλ στο Facebook που πλέον αριθμεί 220.000 μέλη και συντελεί σε μεγάλο μέρος της ελληνόφωνης κινηματογραφικής συζήτησης. Διαμέσου της ομάδας ενημερωνόμαστε άρτια για το παγκόσμιο και εγχώριο κινηματογραφικό γίγνεσθαι, τους θεμέλιους λίθους της ιστορίας του σινεμά, κι αυτό πραγματοποιείται λόγω της αξιοσημείωτης ποικιλίας Ελλήνων ανά τον κόσμο που συνεισφέρουν με αγάπη.

Το βιβλίο διατίθεται προς πώληση από τον εκδοτικό οίκο, καθώς και από τα βιβλιοπωλεία Χάρτα, Πένα και Πλαστελίνη, που βρίσκονται στο Βόλο.

Σινεφίλ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Παρουσίαση Βιβλίου

Την Πέμπτη 9 Μαΐου και ώρα 19:00 στο ξενοδοχείο Park Hotel Volos (Δεληγιώργη 2) θα γίνει παρουσίαση του 6^ου βιβλίου του δοκιμιογράφου Νίκου Παππά, δημιουργού της ομάδας Σινεφίλ, με 220.000 μέλη, με τίτλο:

«Σινέ-Άνθρωποι», Εκδοτικός Οίκος: Ιστίο. Μάρτιος ’24.

Η παρουσίαση θα γίνει από τον συγγραφέα και θα ακολουθήσει συζήτηση.

Για όσους ενδιαφέρονται, το βιβλίο θα διατίθεται προς πώληση, μαζί με προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα.

Εκδόσεις Ιστίο Χαρισιάδου 1 Δημητριάδος, Βόλος.

Μάρτιος 2024.

Email nickpappas111@gmail.com

Τηλ 6978955101, 24210-28946.

Αριθμός σελίδων 140. Τιμή 12 Ευρώ.

ISBN 978-618-81926-4-5

Κείμενο της παρουσίασης!

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που αφιερώνετε να παρακολουθήσετε αυτή την παρουσίαση. Ξέρω ότι για όλους μας είναι πολύτιμος και για αυτό θα είμαι σύντομος. Παρακαλώ διακόψτε ελεύθερα όποτε το νιώθετε και μην περιμένετε το τέλος. Θα περάσω από διάφορα θέματα. Καλύτερα να διακόψετε λοιπόν όποτε νιώσετε την ανάγκη παρά να το αφήσετε για αργότερα που θα έχει περάσει. Όπως και να χει, μιλήστε ελεύθερα. Έτσι θα καταφέρετε να με βγάζετε κι από αυτή την ανάγνωση που αποδείχθηκε αναπόφευκτη για να μπουν οι σκέψεις σε μία σειρά. Όμως, μπορεί να βγουν όμορφα πράγματα στην επιφάνεια από μία ξαφνική ερώτηση.

Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, με γνωρίζετε. Γνωρίζετε τον χαρακτήρα μου. Κοινωνικά, σε γενικές γραμμές είμαι το γελαστό παιδί, που όλο κάνει καλαμπούρι. Το βιβλίο όμως δεν έχει καμία σχέση με το Νίκο που ξέρετε και προσπαθεί να σας κάνει να γελάσετε όταν συναντηθείτε στο δρόμο. Να ξέρετε ότι το κάνει επειδή χαίρεται που σας βλέπει. Τα κείμενα του βιβλίου είναι σοβαρά και το χιούμορ είναι ελάχιστο, έως ανύπαρκτο. Ο σκοπός που γράφτηκε είναι σοβαρός.

Το βιβλίο γεννήθηκε στην εποχή του διαδικτύου, της μεγαλύτερης εφεύρεσης του 20^ου αιώνα. Έχουμε πρόσβαση στα πάντα. Αλλά στους περισσότερους από εμάς λείπει η μεθοδολογία για να προσεγγίσουμε τις πολλές διαθέσιμες γνώσεις. Όμως, όπως λέει κι ο Ουμπέρτο Έκο σε μία συνέντευξή του, ένας άνθρωπος που τα έχει όλα και δεν δουλεύει επάνω σε τίποτα παραμένει ανόητος. Το μόνο που χρειάζεται είναι τρία βιβλία που του κάνουν και να αρχίσει να δουλεύει επάνω σε αυτά.

Πέρασα και συνεχίζω να περνώ σημαντικό μέρος της ζωής μου προσπαθώντας να δοκιμάσω τις δυνατότητές μου. Πήρα βιβλία φυσικής, μαθηματικών, στρατηγικής, επιστημολογίας, φιλοσοφίας, ποίησης, ψυχολογίας, οικονομικών, πολιτικής, ιστορίας, γλωσσολογίας και λογοτεχνίας. Σε όλα είδα ποια είναι τα όριά μου. Έπρεπε να τα πάρω για να δω μέχρι που με παίρνει, μέχρι που μπορώ. Τώρα ξέρω σε μεγάλο βαθμό. Είναι απελευθερωτικό συναίσθημα.

Στην εποχή μας ξέρουμε τόσα πολλά που είμαστε έτοιμοι να δώσουμε μία συμβουλή ανά πάσα στιγμή στους άλλους. Τι λόγο ύπαρξης έχει λοιπόν ακόμη ένα βιβλίο που εν μέρει περιέχει και συμβουλές; Είναι το αποτέλεσμα αυτών των τριών βιβλίων, στα οποία αναφέρεται ο Έκο, άντε λίγα περισσότερα. Είναι η ανάγκη μου να υπάρξω μέσα στο χάος της πληροφορίας. Το βιβλίο είναι προσωπικό. Όμως είναι γραμμένο για όλους. Κάθε κείμενο περιέχει μία τουλάχιστον προσωπική υπέρβαση, έναν τουλάχιστον λόγο για να το θυμάμαι. Ελπίζω να τα θυμάστε κι εσείς.

Το πρώτο ερέθισμα είναι μία εικόνα, μία ατάκα, μία σκηνή, μία ιδέα που δεν θέλω να πάει χαμένη. Τριγυρίζει στο νου μου και προσπαθεί να στεριώσει κάπου. Ύστερα τη γράφω στο βαθμό που μπορώ να αναλύσω. Στην πορεία προκύπτουν κι άλλες ιδέες. Τις οργανώνω με αρχή μέση και τέλος. Κάπου μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία βλέπω και διαβάζω συνεντεύξεις του σκηνοθέτη και των συντελεστών της ταινίας, όπως επίσης και κριτικές, ώστε να μην είναι τα κείμενά μου απλές προβολές κι έτσι να συνδέονται με την βιβλιογραφία που έχω επιλέξει. Αν και το ομολογώ οι προβολές μπορεί να είναι πολύ δημιουργικές, δηλαδή προβάλλουμε επάνω στον χαρακτήρα τα δικά μας προβλήματα θεωρώντας τα δικά του, θέλουν ενδελεχή έλεγχο και προσοχή για να μην ξεφεύγουν από την ιδέα της ταινίας.

Από το πρώτο μου βιβλίο εργάζομαι επάνω σε έναν τρόπο προσέγγισης ο οποίος με τα χρόνια βελτιώνεται, ραφινάρεται, εμπλουτίζεται. Έχω κι εγώ πρόβλημα με την πληθώρα των πληροφοριών. Ποιές να διαλέξω και ποιές να απορρίψω, και γιατί; Υπάρχει απάντηση σε αυτό. Υπάρχουν αξιόλογα ποιοτικά κριτήρια. Διαβάζω ανελλιπώς τους μεγάλους και σημαντικούς και παρατηρώ πού θεμελιώνουν σε βάθος τα κείμενά τους. Έχω ενθουσιαστεί με τον τρόπο που η Άννα Καρένινα του Τόλστοι είναι ένα μυθιστόρημα που κινείται από τις ανάγκες των ψυχών των χαρακτήρων του κι όχι από τις καθημερινές τους κινήσεις. Θεωρώ ότι είμαστε ψυχές μέσα στον κόσμο των πραγμάτων, ως ψυχές προχωρούμε προς τη συνέχειά μας. Αυτό προσπάθησα να αναλύσω στο προηγούμενο βιβλίο μου, το ‘Ταινίες Ψυχών’. Ηχογράφησα ολόκληρη την Άννα Καρένινα και βρίσκεται στο προσωπικό μου κανάλι με αναγνώσεις στο Youtube. Λέγεται Νίκος Παππάς Αναγνώσεις ή Nick Pappas Readings επειδή περιέχει και αναγνώσεις στα αγγλικά. Οι περισσότεροι μάλλον γνωρίζετε ότι έχω και φροντιστήριο αγγλικών στο κέντρο του Βόλου. Κι αυτό Νίκος Παππάς.

Εάν χάσετε έναν φίλο σας, θυμάστε τα ψυχικά του χαρακτηριστικά. Το βίωσα πρόσφατα και βλέπω τι σημαίνει αυτή η μετάβαση. Αφήνει το σώμα του για να ζήσει στο δικό μας. Θα σας πω κάτι για το Γιώργο Κιάφα. Θυμάμαι πως φώτιζε ολόκληρος όταν περνούσε καλά ή όταν σε έβλεπε μετά από πολύ καιρό. Και θυμάμαι πώς νοιαζόταν να σου πει κάτι που θα σε βοηθήσει. Αυτές οι εικόνες μένουν τελικά. Ο άνθρωπος ως αποτέλεσμα ψυχικών διεργασιών και χαρακτηριστικών. Ο ψυχικός του μόχθος. Και η συνανθρωπιά ως αποτέλεσμα αυτής της ψυχικής συνδιαλλαγής. Τώρα βλέπετε το λογοπαίγνιο του τίτλου του παρόντος βιβλίου. Λέγεται Σινέ-Άνθρωποι γιατί οι χαρακτήρες των ταινιών που περιγράφει με κάποιο τρόπο γίνονται συνάνθρωποι.

Θεωρώ σημαντικό το ελεύθερο πνεύμα της Αναίς Νιν, που περιγράφει τον ερωτισμό χωρίς χυδαιότητα, αλλά με μια παιχνιδιάρικη αίσθηση της αλήθειας που τσακίζει κόκκαλα με την ειλικρίνειά της στο βιβλίο ‘Το Δέλτα της Αφροδίτης’. Μου αρέσει πολύ ο τρόπος που περνά πανανθρώπινα μηνύματα ο Μπορίς Βιάν σε ένα βιβλίο με τον αποκρουστικό τίτλο ‘Θα φτύσω στους τάφους σας’. Αυτό που ξεκινά ως βιβλίο εκδίκησης μετατρέπεται σε μήνυμα ανθρωπιάς. Θαυμάζω το παιχνιδιάρικο ύφος του Ουμπέρτο Έκο, ακόμη και στα πιο δύσκολα θεωρητικά βιβλία του. Ο άνθρωπος αυτός έκανε τις λέξεις να πετούν. Τέλος, το δοκιμιακό ύφος του Μίλαν Κούντερα είναι κάτι που πάντοτε απολαμβάνω, μιμούμαι και στο οποίο επιχειρώ να επιστρέφω.

Το βιβλίο μου λειτουργεί ως εξής. Βλέπω ταινίες, διαβάζω για αυτές, κι επιλέγοντας μερικές ιδέες για να προστεθούν δίπλα στις δικές μου αρχίζω να δημιουργώ έναν εννοιολογικό κόσμο μέσα στον οποίο μπορώ να συνεισφέρω. Είναι ένα μάγμα που κυρίως πυροδοτεί εμένα να κάνω την υπέρβαση και να σχηματίσω ένα συνεκτικό κείμενο. Όμως, δεν θέλω η τεχνική του να είναι ορατή. Με ενδιαφέρει η ουσία του να είναι προσβάσιμη. Απλώς η τεχνική έρχεται να διαμορφώσει και να υποστηρίξει την ουσία.

Το βιβλίο είναι για όλους. Έχει γραφτεί απλά κι έχει κρατήσει το αυστηρά θεωρητικό περιεχόμενο σε μόνο απολύτως απαραίτητα σημεία. Μπορούν όλοι να το διαβάσουν εύκολα. Μπορείτε να δείτε τις ταινίες πριν διαβάσετε το αντιπροσωπευτικό τους κείμενο ή και όχι. Το κείμενο λειτουργεί μαζί με την ταινία, αλλά και ανεξάρτητα. Κάποιες ενδεχομένως να τις έχετε δει. Πχ το Αποκάλυψη Τώρα, τα Πάθη του Χριστού, Το Αριστερό μου Πόδι, τον Εξορκιστή. Τα κείμενα ευελπιστούν να αναδείξουν μία νέα θεώρηση της σημασίας της ταινίας σε συμφωνία με τις προθέσεις του σκηνοθέτη τους. Προσπαθούν να προσθέσουν στην κινηματογραφική γραφή, να ανοίξουν νέους ορίζοντες, κι όχι απλώς να επαναλάβουν τους ήδη υπάρχοντες συλλογισμούς.

Ας πάρουμε για παράδειγμα την ταινία του 2023 Raging Grace, ενός μετανάστη δεύτερης γενιάς στην Αγγλία, του Paris Zarcilla. Αυτός ο άνθρωπος είχε τόση ανάγκη να στεριώσει τις ανασφάλειές του και την γενικότερη στάση του σε αυτή τη χώρα που έφτιαξε ένα σενάριο για το πώς λειτουργεί η ατσαλένια θέληση. Το σενάριο αφορά στη δημιουργία ενός τέτοιου κοριτσιού μέσα σε ένα ξένο περιβάλλον και με μία μητέρα που κάνει το παν για εκείνη. Δείτε την. Με ενδιέφερε να αναδείξω αυτή την πλευρά των μεταναστών, ή όσων νιώθουν ξένοι στον τόπο τους. Να μην βλέπουν τον εαυτό τους ως θύμα και το βόλεμα που συνεπάγεται αυτό, αλλά να ξεκινήσουν να δημιουργούν νέα ζωή όπου κι αν βρίσκονται χωρίς να επαναπαύονται στις εκάστοτε παροχές ή σε πολιτικές που τους θεωρούν θύματα για να κερδίσουν ψήφους. Ακόμη κι εάν πρέπει να το δούμε ως μάχη, θα κερδίσει αυτός που διεκδικεί περισσότερα διότι καμία κοινωνία δεν συγχωρεί την παθητικότητα.

Το θέμα του βιβλίου είναι οι άνθρωποι. Μπορεί να είναι πραγματικοί, μπορούν όμως να έχουν και συμβολικά χαρακτηριστικά όπως οι εν λόγω κινηματογραφικοί χαρακτήρες. Ζούμε σε ένα σύμπαν συμβολισμών. Εάν βάλουμε τις ιδέες μας κάτω, θα δούμε ότι είμαστε φτιαγμένοι από διαδικασίες, διαφορετικές του καθενός στις λεπτομέρειές τους, αλλά όμοιες σε γενικότερα χαρακτηριστικά, όπως πχ ανάγκη για δράση, για απόδειξη ότι υπάρχουμε, να παράγουμε τη συνέχεια. Θέλουμε να υπάρξουμε, να μην φύγουμε χωρίς να αφήσουμε κάτι. Θέλουμε κάτι να σημαίνουμε σε όσους μας γνώρισαν. Γιατί όμως να μη σημαίνουμε κάτι και σε εκείνους που δεν γεννήθηκαν ακόμα; Αυτό είναι ένα όραμα για όσους νιώθουν μέσα τους ότι κάτι έχουν να πουν. Το βιβλίο, αν είναι καλό, έχει διαχρονική αξία.

Οι Σινέ-Άνθρωποι είναι κινηματογραφικοί χαρακτήρες που έχουν δημιουργήσει μία σχέση συνανθρωπιάς μεταξύ τους. Αυτή μπορεί να δημιουργήθηκε επειδή αποδέχτηκε ο ένας τον άλλο χωρίς να θέλει να τον αλλάξει. Μαζί δημιουργούν κάτι νέο, που έχει ανεξάρτητη οντότητα, το ίχνος της σχέσης τους. Σου λέει κάτι ένας άνθρωπος σε ανύποπτη στιγμή, και ξαφνιάζεσαι. Το θυμάσαι μια ζωή ενώ για εκείνον μπορεί να ήταν ασήμαντο, μια και συνήθως αντιδρούμε αποτρεπτικά στο σημαντικό. Όμως το ίχνος υπάρχει και δεν φεύγει. Μπορεί κάποια στιγμή να το εκμυστηρευτείς στα εγγόνια σου. Έτσι παράγεις μία ψυχική συνέχεια. ‘Αθλιοι.

Το βιβλίο είναι προσωπικό στο ότι προσπάθησα με έρευνα να καταλάβω γιατί ορισμένα πράγματα έχουν αξία. Δημιούργησα σύντομα ως επί το πλείστον κείμενα για να αναδείξω την αξία με τρόπο που γίνεται πρωτίστως κατανοητή σε μένα. Χρησιμοποίησα το παιχνιδιάρικο ύφος του Έκο χωρίς να απορρίψω τον ακαδημαϊσμό του, το δοκιμιακό ύφος του Κούντερα, την απλότητα που χαρακτηρίζει τον Καμύ, κι όλα αυτά αποφεύγοντας, όσο μπορώ να το εντοπίσω, τον δογματισμό. Εφάρμοσα επάνω στα κείμενα όλη τη διαθέσιμη σε μένα αυστηρότητα κι αυτό που σας παρουσιάζω, τα γραπτά των τελευταίων δυόμισι χρόνων είναι αποτέλεσμα ενός τελειομανούς που τόσα ήξερε, τόσα έγραψε. Κάθε φορά η ανηφόρα που διανύω είναι νέα. Έχει κατανοήσει τα λάθη του παρελθόντος και προσπαθεί από νέο επίπεδο να συνεχίσει. Κάθε βιβλίο μου περιέχει την ομορφιά της περιόδου στην οποία γράφτηκε και την επιρροή άλλων συγγραφέων. Όσοι διαβάσετε αυτό το βιβλίο πιθανόν να αναρωτηθείτε τι μπορεί να περιέχει το επόμενο. Ούτε εγώ ξέρω. Ξέρω μόνο ότι νιώθω την ανάγκη της συνέχειας η οποία αυτή τη στιγμή φαίνεται αδιανόητη. Αλλά με μικρά βήματα, με πίστη στον τελικό στόχο, είναι εφικτή. Ξέρω ότι άνθρωποι βοηθήθηκαν και βοηθιούνται από αυτά τα γραπτά από σχόλια που δέχομαι κατά καιρούς. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση.

Ένας έφηβος που αναρωτιέται ποικιλοτρόπως για τη ζωή του μπορεί εδώ να βρει πολλές απαντήσεις. Δεν πολυδιαβάζουν οι περισσότεροι, αλλά με αφετηρία τις ταινίες μπορεί να προσελκυστούν στο να διαβάσουν. Ταινίες είναι και προσφέρουν ψυχαγωγία. Έχω μέσω του φροντιστηρίου μου επαφή με εφήβους, οι οποίοι βιώνουν την ηλικία τους διαφορετικά από εμάς, με άλλους είδους προκλήσεις και κινδύνους. Τα γραπτά μου είναι και για αυτούς επειδή μιλούν για αξίες χωρίς τυμπανοκρουσίες και διδακτισμούς. Πιο πολύ αναπτύσσονται ως μεθοδολογία δημιουργίας ενός ευρύτερου νοήματος στο βαθμό που αυτό να διαθέτει ομορφιά. Και με στόχο η κατανόηση να γίνεται με λογική αλληλουχία σκέψεων και ιδεών.

Παράδειγμα η ταινία Αποκάλυψη Τώρα. Σε δύο σελίδες προσπάθησα να αναπτύξω την έννοια της υπακοής σε μία εντολή. Γίνεται αποδεκτή επειδή οι συμμετέχοντες γίνονται συνάνθρωποι. Πως; Με αλληλοσεβασμό και πίστη σε έναν ανώτερο στόχο που κατέληξαν να εμπιστεύονται. Αυτή η διαδικασία γίνεται κατανοητή από την ταινία, αλλά δεν αναφέρεται στη βιβλιογραφία της. Ο Γούίλαρντ σκοτώνει τον Κούρτς αλλά διατηρεί τη μνήμη του επειδή θέλει να τον δικαιώσει στο χρόνο. Κι ο Κούρτς τον αφήνει να τον σκοτώσει επειδή κατάφερε να γίνει κατανοητός, παρά την τρέλα του.

Σας ευχαριστώ πολύ!

Good Luck to You, Leo Grande (Καλή Τύχη Λίο Γκράντε) 2022

2024-03-29T05:24:00.006+00:00

Της Sophie Hyde, παίζουν οι Emma Thompson, Daryl McCormack

Αποτέλεσμα μακροχρόνιας αποχής από το σεξ λόγω της συμβιβασμένης ερωτικής σχέσης με τον πρόσφατα αποθανόντα σύζυγό της, και προϊόν ποικίλων φαντασιοπληξιών, η απόφαση της Νάνσυ - συνταξιούχου δασκάλας θρησκευτικών - να προσλάβει έναν επαγγελματία για να της προσφέρει ερωτική ηδονή είναι μία καθοριστική στιγμή της ζωής της, γεμάτη θάρρος αλλά και αγωνία για το άγνωστο που την περιβάλλει. Η Νάνσυ δεν είναι πια ικανή να φλερτάρει με άντρες κοινωνικά. Κάθε τάση προς τον ερωτισμό περιστοιχίζεται από μυστήριο, άγχος και συστολή σε έναν άνθρωπο που έφτασε να μάθει το σώμα του να κινείται με συγκεκριμένο, μηχανικό τρόπο και να μην γνωρίζει τις αισθησιακές του ανάγκες. Επιθυμεί να κάνει καλό σεξ για πρώτη φορά σε προχωρημένη ηλικία επειδή μέχρι τώρα η διαδικασία του ήταν αποκλειστική, τυποποιημένη και συνεπώς ανέραστη, κάτι που πλέον επιχειρεί να κλονίσει με οποιονδήποτε τρόπο για να γνωρίσει καλύτερα τί ήταν αυτό που της έλειπε.

Μεταξύ άλλων το θέμα της ταινίας είναι η απελευθερωτική επίδραση μιας παράξενης κίνησης, με μία καταπιεσμένη ανάγκη να αποτελεί το ενεργητικό της υπόβαθρο. Η Νάνσυ έχει βαρεθεί να βλέπει τις επιλογές της ζωής της από το δικό της περιορισμένο πρίσμα. Ικανοποιείται μόνη, αλλά παρά την αναμφισβήτητα μορφωμένη οξύνοια με την οποία μπορεί να το καταφέρει δεν παύει να το καταφέρνει μόνη, χωρίς την αναζωογονητική δράση ενός καινούριου σημείου αναφοράς. Αυτό που ξεκινά να επιτύχει της φαίνεται αδιανόητο αρχικά, αλλά έχοντας φτάσει στο απροχώρητο είναι αδύνατο να συνεχίσει εάν δεν λάβει τις απαντήσεις που ψάχνει, όσο καθυστερημένα κι αν καταφθάσουν. Έχει εντοπίσει μία ανεκπλήρωτη προσωπική ανάγκη και την ακολουθεί άγαρμπα, χωρίς τη μέθοδο που χαρακτηρίζει τις έως τώρα επιλογές της, αλλά με πίστη σε κάτι που έχει τη νοητική ικανότητα να δει ότι είναι εντυπωσιακά απροσδιόριστο. Έτσι, αποφασίζει να δει το σώμα της με το βλέμμα ενός άλλου, ενός επαγγελματία εργάτη του σεξ που διαθέτει κατανόηση για όσα εκείνη αμελεί.

Για καλή της τύχη ο ακριβοπληρωμένος Λίο Γκράντε αγαπά τη δουλειά του σε εξαιρετικό βαθμό. Αυτό που της προσφέρει είναι κάτι παραπάνω από σαρκικό επειδή αφουγκράζεται πρωτίστως τις ψυχικές ανάγκες, και αυτές σπεύδει να καλύψει. Με γνώσεις, εμπειρία και συνείδηση του ρόλου του και της όλης διαδικασίας έχει όρεξη να συναντήσει κάθε ηλικίας άνθρωπο που αναζητεί τις υπηρεσίες του. Γνωρίζει πως θα φτάσει τη γυναίκα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Προσεγγίζει με ηρεμία, συναίσθηση, κυρίως όμως με μία φαρέτρα γεμάτη τρόπους να χαλαρώσει την πελάτισσά του. Καταλήγει να προσφέρει την επιθυμητή φαντασίωση και πληρώνεται αδρά γι’ αυτό. Η χαρά της εργασίας του πέραν του χρηματικού κέρδους είναι ότι στοχεύει να προσφέρει πρόσβαση στην σεξουαλικότητά της κάθε γυναίκας επικεντρωμένη στην ίδια. Το ταξίδι πρέπει να είναι δικό της.

Η Νάνσυ φοβάται την υπερβολική οικειότητα. Ο Λίο την επιδιώκει γιατί με αυτό τον τρόπο θα φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Για να συνεχίσει με επιτυχία η βραδιά πρέπει από τις συζητήσεις τους να προκύψουν δύο ενδιαφέροντες άνθρωποι που νοιάζονται ο ένας για τον άλλο. Υπάρχουν στιγμές που είναι απομακρυσμένοι στον κόσμο από τον οποίο προήλθαν, και σταδιακά αναπτύσσονται στιγμές που βρίσκονται ασφυκτικά κοντά. Συνεννοούνται βαθύτερα στο ότι θέλουν να πετύχουν κάτι που να έχει αξία, κάτι εφικτό ακόμη και στις πιο αναπάντεχες συνεργασίες. Αυτό που θα μπορούσε να είναι απλώς μία σαρκική ανταλλαγή αποδεικνύεται ότι δεν είναι. Στη θέση του δημιουργείται κάτι καλύτερο που καλύπτει αμοιβαίες ψυχικές ανάγκες και ίσως αποτελεί έναν καθοριστικό παράγοντα όχι μόνο για επιτυχημένες επαγγελματικές σχέσεις, αλλά για κάθε είδους συνύπαρξη.

Μια γυναίκα που δεν βίωσε ποτέ ηδονή συναντά έναν άντρα που την καταλαβαίνει και την έχει βιώσει. Η Νάνσυ είναι τυχερή που έπεσε επάνω σε καλό επαγγελματία ο οποίος λόγω ευελιξίας μπορεί να συμπεριφερθεί με διάφορους τρόπους ανάλογα με την περίπτωση. Αλλά είναι και η δική της τάση σημαντική διότι με τις αλλεπάλληλες ερωτήσεις της, απαραίτητες για τον εμπιστευτεί περισσότερο, και τη διαφάνεια με την οποία παρουσιάζεται ο Λίο ως άνθρωπος που δεν σπαταλά χρόνο, δείχνει ότι ψάχνει να ανασκάψει την αγάπη του επαγγελματία ως απαραίτητο φάρο που θα φωτίσει την ιδιαίτερη αυτή συνεργασία και θα επιφέρει την ίση απόλαυση όλων. Προσπαθούν να ανακαλύψουν την αληθινή ελευθερία της σύντομης βραδιάς, όχι να καταφύγουν σε μία απλή απόδραση που προέρχεται από την άρνηση ή την απόρριψη άλλων στοιχείων.

Αυτό που ξεκινά ως ανάγκη αναζήτησης του σαρκικού έρωτα περνά από μία νεοσύστατη συνειδητοποίηση ανάγκης για ουσία πριν ολοκληρωθεί. Οι εκτενείς τους συζητήσεις ωθούν τη σχέση προς αυτή την κατεύθυνση, οι ψυχές τους ενώνονται και πραγματοποιείται η πολυπόθητη αλλαγή. Δεν μπορούμε να επιζητούμε κάτι ευτελές απλώς για να γίνει επειδή μας λείπει, και να περιμένουμε ανυπόμονα την ευεργετική του επίδραση. Είναι περισσότερο πιθανό να συμβεί όταν το περάσουμε από διαδρομή ουσίας, για την οποία έχει προκύψει πρώτα η ανάγκη, κι ύστερα να επέλθει η ελεύθερη προσέγγισή της. Η ανάγκη εκπλήρωσης ενός ψυχικού κενού είναι ειλικρινής και έχει λόγω ύπαρξης αλλά για να καλυφθεί συντελούν βαθύτεροι ποιοτικοί παράγοντες και μία επιφανειακή λύση δεν επιφέρει τη λύση, απλώς λειτουργεί ως εκτόνωση που είναι σημαντική αλλά δεν λύνει το βαθύτερο πρόβλημα. Στην ταινία κυριαρχεί η συζήτηση γύρω από το σεξ, τα τεχνικά του ζητήματα, οι επίμονες προσκολλήσεις που με ειλικρίνεια μοιράζεται ένας αμαθής, ο οποίος λόγω μόρφωσης και εμπειρίας βαθύτητας σε άλλους τομείς έχει το κατά τα άλλα το σθένος να μοιραστεί.

Ως αποτέλεσμα η Νάνσυ νιώθει να ξυπνά το σώμα της. Αναγνωρίζει για πρώτη φορά στη ζωή της ότι διαθέτει πολλές περισσότερες ερωτογενείς ζώνες από όσες νόμιζε. Μαθαίνει να μην ντρέπεται για το κορμί της, αλλά να το αποδέχεται και να το εκτιμά όπως είναι, αποφεύγοντας να επιδιώξει να αντιγράψει κάποιο άλλο γιατί έχει την αυτοπεποίθηση να δει ότι είναι η φυσιολογική της προέκταση. Δεν είναι μηχάνημα, ούτε εργαλείο, αλλά όχημα με το οποίο μπορεί να εξερευνήσει τις εκφράσεις του ερωτισμού της και σε όσα χρόνια της έχουν απομείνει να νιώσει για πρώτη φορά γυναίκα που της δείχνουν έμπρακτη αγάπη και ενδιαφέρον. Μέσω μιας ευτυχούς συγκυρίας βρίσκει αυτό που δεν έψαχνε γιατί δεν το ήξερε, αλλά ένιωθε ότι υπήρχε. Για αυτό χαμογελά ήρεμα για το δώρο που της πρόσφερε ο Λίο Γκράντε. Η ψυχολογική και σωματική τόνωση που βιώνει είναι ένα δώρο που μπορεί να κρατήσει για πάντα και δεν χρειάζεται απαραίτητα να ξαναδεί τον ίδιο άντρα για να επιδιώξει μία επανάληψη. Είναι μία προσωπική αποκάλυψη που πλέον δεν μπορεί να την αναιρέσει κανείς το να γνωρίζει κανείς το χώρο μέσα στον οποίο κατοικεί, και μέσω αυτού την εσωτερική του φωνή. Κι αφού το καλό σεξ προσφέρει τέτοιο δώρο, τότε είναι αναγκαίο.

Το σώμα μας κρατά ζωντανούς, μας χαρίζει απόλαυση κι ηδονή. Όταν το αντιμετωπίζουμε ως μηχάνημα χάνουμε πολλές από αυτές τις χαρές. Μας διδάσκουν να το κρίνουμε πολύ αυστηρά κι είναι πολύ δύσκολο να το αποδεχτούμε όπως είναι. Το καλό σεξ, αυτό που συνοδεύεται από συναισθήματα, μπορεί να κάνει τη διαφορά προς την αποδοχή του.

Τέλος, η τάση των ανθρώπων να απομονώνονται ή να επιχειρούν να τα κάνουν όλα μόνοι τους μπορεί να καταπολεμηθεί όταν ψυχικές ανάγκες που αντιμετωπίζονται ειλικρινά απαιτούν την εμπειρία, την εξειδικευμένη υπηρεσία και τις γνώσεις ειδικών. Η ανάγκη για συνεργασία μαζί τους είναι γνώρισμα του μοντέρνου πολιτισμού και ενθαρρύνει την καινοτομία. Μελέτες πολιτισμών έχουν δείξει ότι η απομόνωση και η αυτάρκεια οδηγούν στην παρακμή. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλο για να συνεισφέρουμε στο συλλογικό νου κι έτσι να εξελιχθούμε. Η ανθρωπότητα έχει προχωρήσει στο βαθμό όπου μπορούμε πλέον να πληρώνουμε για υπηρεσίες που άλλοι γνωρίζουν από εξειδίκευση αφού δεν είμαστε υποχρεωμένοι να τα γνωρίζουμε όλα. Το ότι μία εμπορική συναλλαγή είναι πιο επιτυχής όταν συνοδεύεται από ανθρώπινα συναισθήματα είναι γεγονός διότι εμπλουτίζει ψυχικά και τους δύο συναλλασσόμενους στο βαθμό που μπορούν έστω για λίγο να ζήσουν μαζί το ίχνος της σχέσης τους.

https://www.youtube.com/watch?v=eJfYEQh2MW0

https://www.youtube.com/watch?v=T80AuOxRYNY

https://www.youtube.com/watch?v=eN2U6cnKfLo