ÖDEV SİTESİ

Komik Matematik Dersi - Samsunlu Nurtaç Hoca

2010-12-19T10:27:00.000-08:00

Samsun'da özel bir dershanede matematik öğretmenliği yapan Nurtaç Kozak, uyguladığı ilginç yöntemlerle öğrencilerine matematiği öğretmeye çalışıyor. Müzik eşliğinde ve ilginç hareketleriyle formülleri öğretmeye çaba gösteren Nurtaç Hoca'nın öğrenciler tarafından çekilen görüntüleri internette tıklanma rekorları kırıyor.

Eski Yunan ve Roma Medeniyeti’nde Takı Sanatı

2010-12-04T03:07:00.000-08:00

Eski Yunan’da takı çok özel günlerde seyrek olarak kullanılırdı. Genellikle hediye amaçlı ve kadınlar tarafından güzelliklerini ve sosyal statülerini göstermek için kullanılırdı. Takı ve aksesuarların sahibini “nazar”dan ve kötülükten koruduğu veya sahibine doğaüstü güçler kattığı düşünülürdü. Ayrıca dini sembol olarak da insan hayatında yerini almaktaydı. Daha eski zamanlardan kaldığı düşünülen takı ve aksesuarların tanrılara adandığı tahmin edilmektedir.

Eski Yunan’da da takı ve aksesuarlar ölen kişiyle beraber gömülüyordu. Ama burada amaç Eski Mısır’daki gibi ölen kişinin eşyalarını ölümden sonraki yaşamına götürmesi için değil, ölen kişiyi onurlandırmaktı.

Eski Yunan Medeniyeti’nde Takı Sanatı

Eski Roma’da Takı Sanatı

Romalılar, takı ve aksesuar yapımında Avrupa kıtasındaki zengin kaynaklardan faydalanabiliyorlardı. Altın kullandıkları gibi, bazen bronz ve daha eski zamanlarda da cam boncuklar ve inci kullandıkları da görülmektedir. Yaklaşık 2000 yıl kadar önce Sri Lanka’dan safir ve Hindistan’dan elmas ithal ettiler. Romalıların yönetimindeki İngiltere’de, fosilleşmiş ağaç kabukları mücevher parçalarına dönüştürülüyordu.

Eski Yunan’da olduğu gibi Eski Romalılar’da da takının nazardan korunma amaçlı kullanıldığı görülmekteydi. Kadınların değişik çeşitte mücevher kullanmasına rağmen erkekler sadece yüzük takabiliyordu. Hem erkekler hem de kadınlar yontulmuş taştan yüzük takıyorlar ve bunları önemli belgelerde mühür olarak kullanabiliyorlardı. Bu gelenek Orta Çağ kral ve asilleri tarafından da devam ettirildi.

Eski Roma Medeniyetinde Giyim

2010-12-04T03:05:00.000-08:00

Romalıların giysileri Yunanlılar'ınkine çok benzerdi Fakat Romalılar himation yerine îoga giyerlerdi Bu yarım daire biçiminde kesilmiş bir kumaştı, sol omzu örtecek biçimde vücuda sarılırdı Genellikle kalın beyaz pamukludan yapılırdı Togayı toplumda saygınlığı olan erkekler giyer, senatörlerin toga-sının kenarında mor bir şerit olurdu İşçiler ve askerler sağ omzu bir broşla tutturulmuş olan kısa tunikler giyerlerdi Askerler kafalarını madeni miğferlerle korurlardı Romalı kadınlar tuniklerinin üzerine yere kadar uzanan bir giysi geçirirlerdi

Roma İmparatorluğumun ilk yıllarında Önemli kişiler beyaz giyerlerdi Daha sonra kırmızı ve mor moda oldu Giysiler iyice gösterişli olmaya başlamıştı Dokumalara altın iplik karıştırılırdı Jüstinyen döneminde İranlı keşişlerin Avrupa'ya ipekböceğini getirmesiyle tunikler ipekten dokunmaya başlandı Yoksullar koyu renk giyerlerdi

Roma İmparatorluğu doğuya doğru yayıldıkça, giysilerin şatafatı arttı

Kuzeyden gelen istilacı kavimler pantolon giyiyordu Daha sonraları pantolon, tunik ve pelerinle birlikte giyilmeye başlandı Ayaklara yün çoraplar giyilir, kordonlarla önden arkadan çaprazlama bağlanırdı

. Antik dönemde erkekler de kadınlar gibi uzun saçlı olmuşlar Büyük İskender'in başlattığı tıraş modasına değin sakal bırakmışlardır. Zira Büyük İskender savaş ânında düşmanların askerlerin sakallarına yapışıp bırakmaması endişesi taşımıştır. Eski Yunanistan'da şehre ya da eve gelen misafirlere sıcak banyo sunmak ve banyo sonrasında hoş kokulu yağlar ikram etmek bir gelenek hâline gelmişti.

Eski Yunan Medeniyetinde Giyim

2010-12-04T03:04:00.000-08:00

Tarihi araştırmalar için yapılan kazılardan ve çeşitli belgelerden eski kavimlerin giyimleri hakkında malumat sahibi olunmaktadır. Bunlardan eski Yunan ve Romalıların giyimlerini sosyal kategorilerine göre değiştiği, idareci, asker, filozof ve halkın ayrı ayrı kıyafetleri bulunduğu anlaşılmaktadır.

Yunanlılar, modeli yüzlerce yıl değişmeyen bir giysi biçimi geliştirdiler Erkekler de, kadınlar da kiton denilen bir tunik giyerlerdi Bu aslında T biçiminde bir kumaştı; vücuda sarıldıktan sonra iğnelerle tutturulur ya da dikilirdi

Yunanların giyim biçimi zamanla ufak değişimlere uğramıştır. Kadınlar da erkekler de genelde bol giysiler giyerlerdi. Tunikler renkli dizaynlara sahip olurdu ve çoğu zaman bir kemerle bağlanırdı. Soğuk zamanlarda şapka ve pelerin giyerler, sıcak havalarda deri sandaletler ve tüm vücudu örten ince kumaştan yapılma elbiseler giyilirdi.

Kadınlar ve yaşlı erkekler sokakta üzerlerine himation denen bir tür atkı alırlardı Erkeklerin giysileri beyaz, kadınlarınki ise sarı, mavi ve kırmızı kumaştan olurdu Bazen bu kumaşlar tanrı, süvari, hayvan ve kuş gibi figürlerle bezenirdi Giysiler yün, keten, ipek, pamuklu, hatta altın işlemeli tülden yapılırdı Geziye çıkanlar, bir de askerler şapka ve pelerin kullanırlardı Sokakta sandalet ya da ayakkabı giyilir, bunlar evlere girerken çıkarılırdı

Yunan Medeniyeti Giysi ve Aksesuar Kültürü

2010-12-02T04:14:00.000-08:00

İngilizler'in nasıl giyindiklerini İS 1 yüzyılda Jül Sezar'dan öğreniyoruz Sezar, Kent (İngiltere'de bir kentin adı) halkının derilere sarındıklarını, vücutlarını "mavi renk veren ve savaşırken onları çok korkunç yapan" bir bitki boyası ile boyadıklarını anlatır Ne var ki, İngiltere'de ve Kuzey Avrupa'da yaşayanlar o dönemde daha çok tunik giyerlerdi Erkekler ayaklarına bilekten büzülen bol pantolon geçirirlerdi Ayrıca siyah ya da mavi boyalı deri pelerinleri ve deriden ayakkabıları vardı Kadınlar, biri yerlere, öbürü dirseklere kadar gelen üst üste iki tunik giyerlerdi Bir İngiliz boyu olan İken Kraliçesi Boudicca'nın çok renkli bir tuniğin üzerine bir broşla toplanmış bol bir elbise giydiği anlatılır

Roma İmparatorluğu doğuya doğru yayıldıkça, giysilerin şatafatı arttı

Anglosaksonlar ve Danimarkalılar giyimlerinde parlak renklerden hoşlanırlardı İngiliz kadınları nakışta ve altın iplikle işleme yapmakta çok ustaydılar

Tarihi Düşünürler , Sanatçılar Şairler - Yunus Emre

2010-11-29T23:57:00.001-08:00

Yunus Emre (1238 - 1328)

Türk halk şairlerinin tartışmasız öncüsü olan ve Türk'ün İslam'a bakışını Türk dilinin tüm sadelik ve güzelliğiyle ortaya koyan Yunus Emre, sevgiyi felsefe haline getirmiş örnek bir insandır. Yaklaşık 700 yıldır Türk milleti tarafından dilden dile aktarılmış, türkü ve ilahilere söz olmuş, yer yer atasözü misali dilden dile dolaşmış mısralarıyla Yunus Emre, Türk kültür ve medeniyetinin oluşumuna büyük katkılar sağlamış bir gönül adamıdır. Bazı kaynaklarda Anadolu'ya gelen Türk boylarından birine bağlı olup, 1238 dolaylarında doğduğu rivayet edilirse de bu kesin değildir; tıpkı 1320 dolaylarında Eskişehir'de öldüğü yolundaki rivayetlerde olduğu gibi. Batı Anadolu'nun birkaç yöresinde "Yunus Emre" adını taşıyan ve onunla ilgili görüldüğünden "makam" adı verilen yer vardır.

Bir garip öldü diyeler Üç gün sonra duyalar Soğuk su ile yuyalar Şöyle garip bencileyin diyen Yunus, belki de doğduğu ve yaşadığı topraklardan çok uzaklarda bu dünyadan göçüp gittiğini anlatmak istemektedir. Türkiye'nin pek çok yerinde Yunus Emre'nin mezarı olduğu iddia edilen pek çok mezar ve türbe vardır. Bunlardan başlıcaları şöyle sıralanabilir: Eskişehir'in Mihalıççık ilçesine bağlı Sarıköy; Karaman'da Yunus Emre Camii avlusu; Bursa; Kula ile Salihli arasında Emre Sultan köyü; Erzurum, Duzcu köyü; Isparta'nın Keçiborlu ilçesi civarı; Aksaray; Afyon'un Sandıklı ilçesi; Ordu'nun Ünye ilçesi; Sivas yakınında bir yol üstü. Görüldüğü gibi sayı ve iddia hayli kabarıktır. Bazı belgeler, Yunus Emre'nin asıl mezarının Karaman veya Sarıköy'de olduğuna işaret etmektedir. Nitekim, 1970'li yılların başında Sarıköy'deki mezarın Yunus'a ait olduğuna kesin gözüyle bakılarak bu köye Yunus Emre adı verildi ve oradaki bir bahçe içine anıt dikildi. 1980'li yıllarda ise, 1350'de yapılmış olan Karaman'daki Yunus Emre Camii'nin yanındaki mezarın onun gerçek mezarı olduğu iddia edildi. Aslında bu durum, Yunus Emre'nin Türkler tarafından ne kadar sevildiği ve benimsendiğinin çarpıcı bir örneğidir. Gerçekten de halktan biri olan Yunus Emre, halkın değer, duygu ve düşüncelerini dile getirişi itibariyle tarihimizin en halkla barışık aydınlarından biri olma özelliğine sahiptir.

Türk tasavvufunun dilde ve şiirde kurucusu olan Yunus Emre'nin şiirlerinde ahlak, hikmet, din, aşk gibi konuların hemen hepsi tasavvuftan çıkar ve tasavvuf görüşü çerçevesinde bir yere oturtulur. Mısralarında didaktik ahlak telkinlerinde bulunan Yunus Emre, "gönül kırmamak" konusuna ayrı bir önem verir ve "üstün bir değer" olarak şiirlerinde bu konuyu özenle işler. Bu arada Yunus Emre'yi öne çıkaran bir başka önemli özelliği de, şiirlerinde işlediği konuları ve telkinleri bizzat kendi hayatında uygulamasıdır. "Din tamam olunca doğar muhabbet" diyen Yunus, İslam'ın sabır, kanaat, hoşgörürlük, cömertlik, iyilik, fazilet değerlerini benimsemeyi telkin eder. Yunus'un sanat anlayışı, dini ve milli değerleri bağdaştırdığı mısralarında kendini gösterir; millileşen tasavvufa, Türkçe'nin en güzel ve en güçlü özelliklerini kullanarak tercüman olur. Gerçekten de 11,12 ve 13. asırlarda Türkistan ve Anadolu Türkleri arasında çok yayılan tasavvufun Türk şairleri arasında iki büyük sözcüsü vardır: Türkistan'da Ahmet Yesevi, Anadolu'da Yunus Emre...

Yunus Emre'nin tasavvuf anlayışında dervişlik olgunluktur, aşktır; Allah katında kabul görmektir; nefsini yenmek, iradeyi eritmektir; kavgaya, nifaka, gösterişe, hamlığa, riyaya, düşmanlığa, şekilciliğe karşı çıkmaktır. Yunus Emre aynı zamanda bütün insanlığa hitap eden büyük şairlerdendir. Bu anlamda Mevlana'nın bir benzeridir. O'nun Mevlana kadar çok tanınmayışı ise, bir yandan kullandığı dil olan Türkçe'nin Batı'da Farsça kadar bilinmemesi, öte yandan da Türk aydınlarının O'nu ihmal etmesindendir.

Yunus'taki insanlık sevgisi, neredeyse kendisiyle özdeşleşmiş "sevgi felsefesi"nin bir parçası ve hatta sonucudur. Nitekim Yunus'un insan sevgisini ilahi sevgi ile nasıl bağdaştırdığını gösteren en çarpıcı mısralarından birisi "Yaradılanı hoş gör / Yaradan'dan ötürü"dür. Yunus Emre'ye göre insanlar, din, mezhep, ırk, millet, renk, mevki, sınıf farkı gözetilmeksizin sevilmeyi hak etmektedirler.

Madem ki insanoğlu ruh yönüyle Allah'tan gelmektedir; öyleyse insanlar hiçbir şekilde birbirlerinden bu anlamda ayrılamazlar. Yaşadığı çağın gerçekleri göz önünde bulundurulduğunda Yunus'un bir başka önemli tarafı ortaya çıkar: Yunus Emre, hükümetsizlik içinde çalkalanan ve Moğol istilaları ile mahvolan Anadolu topraklarında ortaya çıkan sapık batınî cereyanların hiçbirine kapılmadığı gibi, bu akımların Türklerin bütünlüğüne zarar vermesi tehlikesi karşısında da engelleyici bir rol üstlenmiştir. Bu bakımdan bakıldığında Yunus Emre, hem Türk şiirinin kurucusu, hem de milli birliğin önemli tutkallarından biridir.

Yunus Emre, kelimenin tam anlamıyla "milli bir sanatçı"dır. Tıpkı, Nasrettin Hoca, Köroğlu, Dadaloğlu veya Karacaoğlan gibi... Yunus Emre'nin şiirlerinde en fazla işlenmiş temalar; İlahi aşk, Din, Ahlak, Gurbet, Tabiat, Ölüm ve faniliktir

Tarihi Düşünürler , Sanatçılar , Şairler - DEDE KORKUT

2010-11-29T23:57:00.000-08:00

DEDE KORKUT( ?- ? )

Türklerin masalcı dedesi! Türk'ün geleneklerini, göreneklerini, âdetlerini, inançlarını, başka uluslardan farklarını velhasıl sosyal karakterini masallarına işleyen, onu günümüze kadar güzel bir üslup içinde yaşatarak getiren büyük sanatçı!..

Ne doğduğu yıl bellidir, ne de öldüğü yıl... Hatta yaşadığı yüzyıl bile tartışmalıdır. Masallara karışmış bir masalcıdır Dede Korkut... Ama canlıdır. Nesre benzeyen şiiri, şiire benzeyen nesriyle bezeli hikâyeleri, günümüzde yazılanlardan bile daha diri, daha hayata yakındır.

KESİN OLARAK NE ZAMAN YAŞADIĞI BİLİNMEMEKTEDİR

Bazı araştırmacılar, Hz. Peygamberin çağında yaşadığını söylerler ve eserleri içinde, bu fikirlerini destekleyen bölümler gösterirler. Bazı araştırmacılar, Uzun Hasan döneminde yaşadığını savunurlar ve eserlerinde, Uzun Hasan'ın yaptığı savaşları ve savaştığı kavimleri düşüncelerine kanıt olarak gösterirler. Bazı araştırmacılar da Oğuz Türklerinin masalcı ve destancısı olduğuna inanır. Bu düşüncede olanlar, bugün elimizde mevcut 12 destan-hikâyesinden, kendi fikirlerini ispat edecek belgeyi bol bol bulurlar.

Eğer bir sanat eseri, her çağın insanlarının hayatlarına, düşüncelerine denk düşüyorsa, ölümsüz demektir. Dede Korkut destan-masalları, böylece gerçek bir sanat eseri olduklarını çağımıza kadar tazeliğini yitirmeden gelmeleriyle ispatlamışlardır.

Pertev Naili Boratav, Dede Korkut Masalları için İslâm Ansiklopedisi’ne yazdığı makalede, bu masalların 15. yüzyıla kadar sözlü aktarmalarla geldiğini ve 15. yüzyılın ikinci yarısında Akkoyunlular tarafından yazıya geçirildiğini hatırlattıktan sonra, elimizde mevcut metinlerde iki ayrı dönemin olayları bulunduğunu işaret ediyor.

DEDE KORKUT MASALLARINI BİR AKKOYUNLU OZAN ELE ALMIŞTIR

Oğuz Türklerinin Sir-Derya kuzeyindeki (vatanlarında 9.-11. yüzyıllar arasında ge-çirdikleri hayatları, bu masal - destanlara yansımıştır. Birde bu masal - destanlar, yazıya geçirildikleri 15. yüzyılın Akkoyunlu beyliğinde oluşmuş olayları kapsamaktadır. Dede Korkut masallarının temeli, Oğuz Türklerinin hayatları üzerine oturtulmuştur ve bu dönemin örf, adet, gelenek ve yaşayış biçimlerini yansıtır ama aynı gelenek ve görenekleri yaşayışlarında sürdüren Akkoyunlular, masalları yazılı biçime sokarken, bazı hikâyeleri, o günlerin olayları üzerine oturtarak adapte etmişlerdir.

Dede Korkut masallarını kaleme alan Akkoyunlu Ozan, herhalde yüksek bir edebî bilgiye ve maharete sahipti. Belki kendi düşüncelerini de bu masallara katarak onları zenginleştirmiş, âdeta yeniden hayata kavuşturmuştur. Vatikan Kitaplığı’ndaki en eski nüshasında "Korkut Ata Ağzından, Ozan Aydur" kaydının bulunması bunun kanıtıdır.

Dede Korkut'un hayatı üzerinde kurulmuş bir efsaneye göre, Dede Korkut, Afrika taraflarında doğmuş, yaşamış ve günün birinde kendisine bir mezar kazıldığını görmüştür. Ö-lümden kim korkmaz! Dede Korkut da bu mezardan ve mezar kazıcılarından kurtulmak için diyar diyar kaçmış, her gittiği yerde mezarını ve kazıcılarını kendisini bekler görünce daha da uzaklara gitmiş ve sonunda Sir-Derya nehrinin ağzına yakın bir yere gelip hırkasını suya yatırmış ve burada tam yüz yıl yaşamış.

Bazı önsözlerde, Dede Korkut'un Peygambere elçi gönderildiği yazılıdır. Bu eklemelerin, Türklerin İslâmiyet’i kabul ettikleri yıllarda yapıldığı sanılıyor.

DEDE KORKUT'UN GÜNÜMÜZE KADAR 12 HİKAYESİ GELMİŞTİR

Dede Korkut, Oğuz Türklerinin "bilicisi" olarak tanınır. Nitekim kendisi: "Oğuz halkının başına hayır gelesini, şer gelesini dedim..." diyerek, söylediği hikmetlerle Oğuz Türklerine yol gösterdiğini açıklıyor ve bir Şaman olması ihtimalini kuvvetlendiriyor. Şamanlar, aynı zamanda ozan oluyorlar, geçmiş zamanların hikâyelerini anlatıyorlar, gelecekten haber veriyorlardı.

Dede Korkut'un günümüze kadar gelen 12 hikâyesi şunlardır:

1—Derse Han oğlu Boğaç

2—Salur Kazan'ın evinin yağmalanması

3—Bay Büre beğ oğlu Bamsi Beyrek

4—Kazan oğlu Uruz'un tutsak olması

5—Deli Dumrul

6—Kazılık Koca oğlu Yeğenek

7—Kanlı Koca oğlu Kan Turalı

8—Depe-Göz

9—Beğil oğlu İmren

10—Uşun Koca oğlu Zegrek

11—Salur Kazan'ın tutsak olması.

12—İç-oğuza, Taş-oğuzun başkaldırması

Bu hikâyelerin 8 tanesi, iç ve dış savaşlara aittir. 2 tanesi aşk macerasını dile getirir. 2 tanesi de mitolojiktir. Fakat hepsi birden, Türk dünyasını en gerçek biçimde yansıtır. Üstün bir anlatım gücü, destansı bir üslup, yaşayan diri bir Türkçe ile Türk soyunun kahramanlığı, uygarlığı, ahlakı, dinî gelenekleri ve yaşamları dile getirilir. Türk mitolojisinin kaynağı Dede Korkut masalları, destanlarıdır...

Tarihi Düşünürler , Sanatçılar , Şairler - AŞIK VEYSEL

2010-11-29T23:55:00.000-08:00

AŞIK VEYSEL( 1894-1973 )

Sıvas’ın Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde 1894 yılında doğdu. Babası, toprakla uğraşan bir rençber. Anası, yaman bir kadın!.. Ne yaman olduğunu, Aşığın hayatını öğrenirken göreceğiz... Veysel, âşıkların harman olduğu bölgede doğdu, yaşadı. Çağdaşı Aşık İzzet ve Talibi de Şarkışlalı-dır. Hayat hikâyesini onun ağzından öğrenen yakın dostu Ümit Yaşar Oğuzcan'dan dinleyelim:

Anası Gülizar, bir güz günü, köy dolaylarındaki Ayıpmar merasına koyun sağmaya gittiğinde, oracıkta bir yol üstünde doğurmuş Veysel'i... Göbeğini de kendi eli ile kesmiş, yaman kadınmış Gülizar Ana, bebesini bir çaputa sarıp yürüye yürüye köye gelmiş... Babası Ahmet, bebeğin adını Veysei koymuş.

Yıllar geçmiş aradan, büyümüş, konuşmuş, yürümüş Veysel çocuk, böylece yedi yaşına varmış. O yıl, bir çiçek hastalığı salgını olmuş Sivas'ta. Küçük Veysel de yakalanmış. Sol gözünden "çiçeğin beyi" çıkmış, kendi deyimiyle... Göz akıp gitmiş. Sağ gözüne de perde inmiş önceleri. Yalnız ışığı seçebiliyormuş bu gözüyle... Babasına: "Çocuğu, Akdağmade-ni'ne götür, orada bu gözü açacak bir doktor var" demişler, sevinmiş Ahmet Emmi...

7-8 YAŞLARINDA İKİ GÖZÜNÜ DE KAYBETTİ

Gel gör ki talihsizlik yine yakasını bırakmamış Veysel'in... Bir gün inek sağarken babası yanına gelmiş. Veysel ansızın dönüverince, babasının elinde bulunan bir değneğin ucu öteki gözüne girivermesin mi? Göz de akıp gitmiş böylece... Veyselin, Muharrem adında bir ağabeysi, Elif adında bir kız kardeşi varmış. Hepsi çok üzülmüşler. Veysel'in kötü kaderine...

Babası, meraklı adammış... Halk ozanlarının şiirler okuyup ezberleterek avutmaya çalmış oğlunu. Sivas'ın köyleri, saz şairleri ile Onlar da arasıra gelip Ahmet Emmi'nin uğrarlarmış. Veysel, ilgi ile dinlermiş çalıp söylediklerini. Babası oğlunun hevesini görünce bir saz alıp vermiş ona. ilk saz derslerini, babasının arkadaşı olan Çamsıhlı Ali Ağa'dan almış... Ve gitgide kendini iyice saza vermiş Veysel... Ünlü halk ozanlarının şiirlerini çalıp söylemiş bir zaman...

ASIK VEYSEL'DE AHMET KUTSİ'NIN AYRI BİR YERİ VARDIR

Yirmi beş yaşındayken, (1919) anası-babası (Veyseli Esma adında bir kızla evermişler ve kısa bir süre sonra ikisi de göç etmiş bu dünyadan (1921)... Acı üstüne acı gelmiş ama, bitmemiş talihin kötü oyunu, ikinci çocuğu 10 günlükken, *******n memesi ağzına tıkanarak ölmüş, ardın da karısı, yanaşmalarıyle evden kaçmış. Bu olay, çok koymuş Veysel'e... Daha dertli olmuş ve iyice içine kapanmış. Karısı, koyup gittiğinde, bir kızı varmış Veysel'in, daha bir yaşını bile bitirmemiş. İki yıl boyunca kucağında gezdirmiş Veysel, ne çare o da yaşamamış.

Bu sıralar, Veysel'i yeniden evermişler. Şimdiki karısı, yedi çocuk vermiş Aşığa... Biri ölmüş, iki oğlan, dört kız, altısı sağ... Onlar da 18 torun vermişler Veysel'e.

Aşık Veysel, cumhuriyetin 10. yıl dönümüne raslayan 1933 yılına kadar başka ozanların şiirlerini çalıp söylemiş. Kendi deyişlerini söylemekten utanır, çekinirmiş. O yıllarda tanınmış şairlerimizden Ahmet Kutsi Tecer tamnruş Veysel'i. Onun ışık tutuculuğu ile Veysel'in şiirleri aydınlığa kavuşmuş. Veysel'in gün ışığına çıkan ilk şiiri, Gazi Mustafa Kemal Paşa için söylediği. 'Türkiye'nin ihyası Hazret! Gazi"mısra ile başlayan şiirdir. Bundan sonra, bütün yazdıklarını çalıp söyler olmuş...

Veysel, 1933 yılma kadar, köyünden dışarı hemen hemen hiç çıkmadığı halde, bundan sonra bütün yurdu dolaşmış, yurdunun çeşitli şehirleriyle, kasabalarını köylerini tanımıştır. Halk ozanlarından en çok Karaocaoğlan'ı, Yunus'u, Emrah'ı, Dertli'yi sever. Çağımız ozanlarından Ahmet Kutsi Tecer'in ayrı bir yeri vardır Veysel'de. Onun aracılığı ile bir süre köy enstitülerinde saz öğretmenliği de yapmış. Sırasıyla, Arifiye, Hasanoğlan, Çifteler, Kastamonu, Yıldızeli, Akpınar köy enstitülerinde bulunmuş.

1952 yılında İstanbul'da büyük bir jübilesi yapılan Aşık Veysel'e, 1965 yılında T.B.M.M. tarafından "Anadilimize ve millî birliğimize yaptığı hizmetlerden dolayı" özel bir kanunla vatanî hizmet tertibinde aylık bağlamıştır.

ŞİİRLERİNDE TOPLUM TEMALARINI, ÖLÜMÜ VE AŞKI İŞLEDİ

Aşık Veysel, Sivrialan köyündeki bahçesinde ilk ağaç eken, fidan yetiştiren köylüdür. Aşıkların harman olduğu bölgesinde, hepsinden ayrı hepsinden özlü bir sesle sazına yumulmuş ve ölünceye kadar birbirinden güzel ve üstün şiirleri vermiştir:

Güzelliğin on par-etmez

Bu bendeki aşk olmasa.

Eğlenecek yer bulamam

Gönlündeki köşk olmasa

Kim okurdu, kim yazardı.

Bu düğümü kim çözerdi.

Koyun kurt ile gezerdi.

Fikir başka başka-olmasa.

Şiirlerinde aşk, ölüm ve toplum temalarını işledi. Samimiyeti fikirle bağdaştırmasını bilmiş seyrek saz şairlerinden biridir. Şiirlerinde, bir yandan Yunus'un, bir yandan Karacaoğlan'ın gölgeleri fark edilir. 1973'de köyünde öldü.

"Dost, dost diye nicesine sarıldım

Benim sadık yârim kara topraktır.

Beyhude dolandım, boşa yoruldum

Benim sadık yârim kara topraktır.

Karnın yardım kazma ilen bel ilen

Yüzün yırttım, tınağınan el ilen

Yine beni karşıladı gül ilen

Benim sadık yarim kara topraktır.

Tarihi Düşünürler , Sanatçılar Şairler - AHMET HAMDİ TANPINAR

2010-11-29T23:54:00.000-08:00

AHMET HAMDİ TANPINAR

(1901- 1962)

Şiirde "sanat, sanat içindir" düşüncesini gerçekleştirmeye çalışırken, roman ve hikâyelerinde "sanat, düşünmek içindir" motifini işleyen mütefekkir şair... Hikâye ve romanları ile makalelerinde, "zaman" fikrini anlatmaya çalışmış, içe dönük insanın iç portrelerini çizmeye emek vermiş, bilinçaltı karmaşıklığını ele alarak insanı belirleme yolunu denemiş bir yazar... Doğru görüşlere sahip bir edebiyat tarihçisi ve sanat vurgunu...

Ahmet Hamdi Tanpınar, 23 haziran 1901'de İstanbul'da doğdu. Babası, Kadı Hüseyin Fikri Efendi'dir. Babasının memuriyet hayatına bağlı olarak çeşitli illerde ilk, orta ve lise öğrenimini yaptı. Antalya Sultanisi'nden mezun olunca, İstanbul'a geldi (1918). Parasız yatılı bir okula girmek zorunda olduğu için, müsabaka imtihanını kazandığı Baytar Yüksek Okulu"na girdi. Fakat bu mesleğe eğilimi yoktu, bir yıl sonra bir kolayını bularak İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi'ne yazıldı.

YAHYA KEMAL'DEN EDEBİYAT TARİHİ DERSİ ALDI

Bu sıralarda üniversitede edebiyat tarihi okutan Yahya Kemal'in öğrencisi oldu. Yahya Kemal, genç Tanpınar üzerinde derin bir tesir yarattı. Bu etki, hayatının sonuna kadar sürmüş ve Ahmet Hamdi Tanpınar, edebiyatta ve fikriyatta hocası olan Yahya Kemal'in çevresinden hiç kopmamıştır. Fakülteyi bitirince (1923), Erzurum Sultanisi'ne edebiyat ve felsefe öğretmeni olarak atandı. Bundan sonra sırasıyla Konya, Ankara (Gazi Eğitim Enstitüsü) İstanbul Kadıköy Lisesi'nde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1934 yılında, Ahmet Hamdi Tanpınar'ı Güzel Sanatlar Akademisi Sanat Tarihi öğretmeni olarak buluyoruz (1934). Bu dönem içinde yazdığı şiirler, hikâyeler, makalelerle dikkati çeken Tanpınar, 1939 yılında İstanbul Üniversitesi'nin Edebiyat Fakültesi'nde kurulan Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü'nün başına getirildi.

Artık Tanpmar, şair, hikayeci, romancı, denemeci olarak adını duyurmuştu. Şiirleri bir

çevre tarafından seviliyor, bir çevre tarafından eleştiriliyordu. Çünkü şiirlerinde sanatın sanat için olduğu düşüncesinden hareket ederek yazıyor, ince hayaller, psikolojik imajlar, bilinçaltı kaynaşmalarıyla dolu mısralar ortaya çıkarıyordu. Sanatın, toplum için olduğu düşüncesinde birleşenler, Tanpınar'ı eleştiriyorlar, kendi saflarına çekmeye zorluyorlardı.

İLK ŞİİRİ «ALTIN KİTAP» ADLI DERGİDE YAYINLANDI

Ahmet Harndi Tanpınar, bütün bunların arasından sessizce sıyrılmasını bildi. Kimin ne söylediğini düşünmeden, kendi anlayışı içinde şiirlerini sürdürdü. Şiirlerinde, doğa ve insanın meçhule gidişindeki dram, mısra mısra işlenir.

1942'de Maraş milletvekilliğine seçildi. Tanpınar'ın politikayı sevdiği ve hele ısındığı söylenemez. Bir devre milletvekilliğini tamamladıktan sonra, tekrar mesleğine döndü. 1946'da Millî Eğitim müfettişi, 1948'de Güzel Sanatlar Akademisi sanat tarihi hocası ve hemen ardından aynı yıl eski görevi olan İstanbul Üniversitesi'ndeki yerini aldı.

1962 yılına kadar süren bu görevi sırasında, Türk Edebiyat Tarihi üzerinde derin çalışmalar yaptı. "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" adlı kıymetli eseri bu sırada oluşmuştur. Kendisinden önce yapılan edebiyat tarihlerinden büyük farklar gösteren bu eser, günümüzün boşluklarından birini doldurmuş bulunuyor. Yahya Kemal'in tarih görüşünden hareket eden Tanpmar, on dokuzuncu yüzyıl yazar ve şairlerinde millî motifin nasıl geliştiğini büyük bir dikkatle ortaya çıkarmıştır.

İlk şiiri, Celâl Sahir'in çıkarmakta olduğu "Altın Kitap" adlı bir dergide yayınlandı: "Musul Akşamları." (1920). Sonra, 1920-21 yılları arasında Tanpınar'ı "Dergâh" yazarları ve şairleri arasında görüyoruz. 11 kadar şiiri, hemen kısa aralıklarla bu dergide çıktı. Sonraları "Millî Mecmua", "Hayat", "Görüş", "Varlık", "Oluş", "Ülkü" dergilerinde zaman zaman görüldü. Şiirlerin toplanıp yayınlanması için 1961 yılını bulmamız gerekmiştir.

1962 YILINDA HAYATA VEDA ETTİ

Tıpkı hocası Yahya Kemal gibi, kafiyenin ve veznin şiirde müzik görevi yapmadığına inanıyor, mısraların kelime örgüleri ile bir müzik yarattığını savunuyor ve şiiri ile bunu ispatlamaya çalışıyordu.

Yahya Kemal, "Itri" şiiri ile bir Osmanlı yüzyılını anlatmıştı. Tanpınar, bir şehrin hayatını dile getirdi:

"Bursa'da eski bir cami avlusu

Mermer şadırvanda sakırdayan su

Orhan zamanından kalma bir duvar

Onunla bir yaşta ihtiyar çınar

Yekpare bir anda gün, saat, mevsim

Yaşıyor sihrini geçmiş zamanın

Hâlâ bu taşlarda gülen rüyanın.

Güvercin bakışlı sessizlik bile

Çınlıyor bir eski zaman vehmile..."

"Zaman" adlı şiiri, hem şairliğine, hem metafizik kaygılarla "Zaman" tefekkürüne güzel bir örnek olduğu için buraya alıyoruz:

"Ne içindeyim zamanın

Ne de büsbütün dışında.

Yekpare geniş bir anın

Parçalanmaz akışında

Başım sükûtu öğüten

Uçsuz, bucaksız değirmen

İçim, muradına ermiş

Abasız, postsuz bir derviş.

Kökü bende bir sarmaşık

Olmuş dünya sezmekteyim

Mavi, masmavi bir ışık

Ortasında yüzmekteyim."

Çalışmalarının en verimli olduğu bir çağda, 1962 yılında hayata gözlerini yumdu. Arkasında, şiirli bir tarih, fikirli bir şiir, sağlam bir dünya görüşü bıraktı.

Tarihi Düşünürler , Sanatçılar , Şairler - ALİ ŞİR NEVAİ

2010-11-29T23:53:00.000-08:00

ALİ ŞİR NEVAİ

( 1441- 1501 )

Türk Çağatay uygarlığının bir simgesi... faziletleri ile devrine örnek olan bir kimse...

Türk dilinin Fars diline üstün olduğunu ispatlayan ilk bilim adamı...

Çağın en ünlü şairi ve düşünürü...

Ali Şir Nevaî, Türk bilim ve sanat hayatının temel taşlarından biridir.

9 Şubat 1441'de Herat'da doğdu. Babası, Uygur Türklerinin ünlü kişilerinden Kiçkine Bahşî'dir. Herat hükümdarı Hüseyin Baykara'nın çocukluk arkadaşıdır. Hemen bütün hayatını, Hüseyin Baykara'nın yanında geçirmiş, onun en mahrem dostu, arkadaşı olarak tanınmış ve bilinmiştir. Baykara kendisine "Süt Kardeş" diye hitap ederdi.

Bir ara (1487-1488) Astarabat şehrinin valiliğini yapmışsa da, hemen Hüseyin Baykara'nın yanına dönmüş ve ömrünün sonuna kadar, bazı küçük geziler dışında, yanından ayrılmamıştır. Bazı emirlerin isyanlarını bastırmış, bu arada, kardeşi Derviş Ali'nin başkaldırmasını önlemiş, hanedan içindeki anlaşmazlıkları hallederek, Hüseyin Baykara'ya büyük hizmetlerde bulunmuştur. Baykara kendisine o derece ihtiyaç hissediyordu ki, 1499'da Hacca gitmesine bile izin vermemiştir. Bir yıl sonra, 1500 yılında, Astarabat seferinden dönen sultanı karşılamak için yola çıkarken, kalp krizine tutulmuş ve bütün ihtimama rağmen kurtarılamayarak hayata gözlerini yummuştur. Kendi yaptırdığı türbeye gömüldü. Matem merasimini, bizzat sultan, Ali Şir'in sarayında yönetti ve bütün beyler, ayakta hizmet görerek bu büyük insana son borçlarını ödemeye çalıştılar.

TÜRK DİLİNİN GELİŞMESİNE ÇABA GÖSTERDİ

Ali Şir Nevaî, zengin bir ailenin çocuğu olduğu için, devlet hizmetinde bulunduğu sürece hiç para almamış, kendi kesesinden yaşamış ve ülkede birçok cami, medrese, çeşme, han yaptırmıştır. Devlet hizmetlerinin dışındaki zamanını, Türk dilinin gelişmesi için çalışmalar yaparak geçirmiş ve Çağatay uygarlığının unutulmaz kişisi olmuştur.

Farisî dilini ve edebiyatını çok iyi biliyor, bu dilde büyük ustalıkla şiirler yazıyordu. 64.000 bin mısradan kurulu Hamsa'sı, Fars geleneklerine göre yazılmış bir eseridir. Hamsa'da ahlâk ve tasavvufa ait hikâyeler ve sohbetler manzum olarak yazılmış, ayrıca, Leyla ile Mecnun, Ferhat ile Şirin, İskender ve Behrem Gur hikayeleri işlenmiştir.

BÜTÜN ŞİİRLERİNİ BİR DÎVAN DA TOPLADI

Günümüze kadar gelen bir başka büyük eseri , 55.000 mısradan kurulu Türkçe Divanı'dır. İlk gençliğinden ölümüne yakın günlere kadar yazdığı bütün şiirler bu divana alınmış bulunuyor. Bundan başka bir de Farisî şiirlerini topladığı ayrı bir divanı vardır ki, 12.000 mısra hacmindedir. Bunların dışında, 7.000 mısralık Lisan al-Tayr, "Mecalis al nafa-is", mektuplar, sohbetler birçok eser bırakmıştır.

Fakat en büyük hizmeti ve en büyük eseri, Türkçe'nin büyük bir dil olduğunu ispatlamak için yazdığı "Muhakemet-ül-Lugateyn"dir. İslâm ve İran fikirlerine büyük eğilimi olmakla beraber, o, yalnız kendi milletini ve dilini sevmiş, onu yüceltmek için çalışmış, böylece, tarihte oynadığı büyük rolün şuuruna varmış bir Türk’tür. Lisan al Tayr'da "Cihanda, Türk edebiyatının bayrağını kaldırmakla Türkleri, tek bir millet, tek bir toplum haline sokmuş olduğunu" iftihar ederek söylüyor. "Seddi İskender" adlı eserinde, kendisine boşluktan seslenildiğini ve şöyle dendiğini anlatır: "Sen, kılıçsız, yalnız kaleminle Türk ülkelerini, Türk milletinin kalbini feth edeceksin!.. Onları, bir tek millet yapacaksın!.. Türk iklimleri sana aittir. Sen bu milletin sahipkıranısın."

ŞİİR, MUSİKİ, RESİM VE HATTATLIKLA UĞRAŞTI

Ali Şir, çağına göre ileri bir tarih görüşü olan bir bilgindi. Cengiz İmparatorluğu’-nunun gelişmesini anlatan (Cihan Tarihi) Türk ırkının da tarihi sayılır. İlhanlılar ve Timurîleri ele alan "Zübdad el Tavarih" çok değerli bilgiler ve belgelerle doludur.

Devlet adamı, şair olan Ali Şîr Nevaî, musikî, resim ve hattatlık ile de ilgilenmiştir. Güzel besteleri olduğunu Babürname'den, hattatlığı ve nakkaşlığını Amirî'nin Letaifname'sinden öğreniyoruz. Mir Muhammed Amin Buhari'nin musiki tarihi üzerinde yazdığı eserinde, Horasan'da ünlü "Yedi Bahr" adlı usulün, Ali Şir tarafından, kuş sesleri incelenerek vücuda getirilmiş olduğu birer birer sayılarak gösterilmiştir.

Ali Şir'e izafe edilen besteler, bugün de Horasan Türkmenleri, Fergana ve Harzem Özbekleri,Taşkent, hatta Kuzey Kafkasya Türkleri arasında çalınıp söylenmektedir.

Ali Şir Nevaî, devlet adamı idi, şairdi, bestekârdı, ressamdı, nakkaştı, fikir adamı idi a-

ma, onun en büyük eseri "Muhakemat ül-Lügateyn" lügatların karşılaştırması adlı eseridir. Bu kitabında Türkçeyi, zamanının ve hatta günümüzün büyük dillerinden biri olan Farsça ile karşılaştırmış ve Türkçe'nin, Farsça’dan daha zengin bir dil olduğunu ortaya koymuştur. Günümüzün Türkçesi, Ali Şir Nevaî'ye çok şey borçludur.

Hikaye Nedir ,Hikayenin Özellikleri, Unsurları ,Çeşitleri ,Tarihi Gelişimi

2010-11-29T23:46:00.000-08:00

HİKAYE NEDİR?

Yaşanmış veya tasarlanmış bir olayı, bir durumu; yer, kişi ve zaman belirterek anlatan kısa yazılara denir.

Hikayede, olayın geçtiği yer sınırlı, anlatım özlü ve yoğundur. Karakterler belli bir olay içinde gösterilir. Bu karakterlerin de çoğu zaman sadece belli özellikleri yansıtılır. Konu tümüyle düş ürünü olabilir, ya da son derece gerçekçidir. Genellikle romandan kısa olurlar, dar bir zamanı kapsarlar, kişileri romana göre daha azdır, anlatılanları tek ve sınırlıdır ve olayla ilgili yer ve zaman belirtirler. Serim düğüm ve çözüm denilen üç bölümden oluşurlar.Olayı sürükleyen bir kişi (öykünün kahramanı) vardır. Hikaye kısalığı ve kurgusuyla masala, kişilerin nitelendirilmesi, eylemin işlenişi ve canlandırılmasıyla da romana yaklaşır. Hikayenin kısalığı yapısal olarak, kişinin niteliğiyle geliştiği eylem arasındaki sıkı bağdan kaynaklanır. Hikayenin çerçevesi, çoğu kez anlatıcının durumunu belirterek çizilir.

HİKAYEYİ ROMANDAN AYIRAN ÖZELLİKLER

-Kısa oluşu,
-Yalın bir olay örgüsüne sahip olması,
-Genellikle önemli bir olayı tek ve yoğun bir etki uyandırarak vermesi,
-Az sayıda karaktere yer vermesi.

HACİMLERİ BAKIMINDAN HİKAYELER:

1-Kısa hikayeler
2-Uzun hikayeler

Kısa Hikayeler: Kısa öykülerin olay kahramanları sınırlıdır. Birkaç kişiyi geçmez. Olay örgüsü çok kısadır ve etkileyici olmak zorundadır. Tek bir konu üzerinde durulur.

Uzun Hikayeler: Öykülerden biraz farlıdırlar. Birkaç bölüm halinde yazılabilirler. Olay kahramanları daha fazla olabilir. Birkaç olayın iç içe geçmesinden oluşabilir. Roman kadar karmaşık değildir, öykü gibi de basit ve kısa değildir.

Hikaye yazarken dikkat edilmesi gerekenler:

Hikayeler, kısa olmak zorunda olduğu için konuyu anlatış tarzı çok önemlidir. Hikayenin anlatıcısı, birinci tekil kişi yada üçüncü tekil kişi olabilir. Her iki yönteminde bazı avantaj ve dezavantajları mevcuttur.

Birinci tekil kişinin ağzından anlatılan hikayeler duyguların okuyucuya yansıtılması açısından avantajlıysa da; olayları tek kişinin bakış açısından anlatacağından kimi zaman elverişsiz olacaktır.

Bununla birlikte üçüncü tekil kişinin ağzından anlatılan hikayeler de olayın bütününün okuyucuya yansıtılması; okuyanı hikayede anlatılmakta olan olayın içinde çekmesi açısından daha avantajlıdır. Üçüncü tekil kişi olayı gördüğü gibi anlatır.

En uygun olanı hikayedeki olayların mı; yoksa duyguların mı ön planda olduğuna göre bir seçim yapılması olacaktır.

Hikaye yazarken dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise, hikayede geçen olayların okuyucunun gözünde canlandırılabilmesidir. Okuyucu hikayeyi okurken, kendini film seyreder gibi hissedebilmelidir. Bu özellikle görselliğin ön plana çıktığı günümüzde daha da büyük öneme sahiptir. Olayı gözünde canlandırabilen okur, hikayeyi okumaktan zevk alır ve sıkılmaz.

Hikayenin dili de oldukça önemlidir. Okuyucuyu sıkmamak için uzun cümlelerden kaçınılmalı, olayları anlatırken birkaç kelimeyle okuyucunun olayı kafasında canlandırabilmesi sağlanmalı; uzun tasvirler yerine aynı etki, vurucu birkaç kelime ile sağlanmalıdır. Sıfat yerine kullanılacak imgeler bunu kolaylaştıracaktır.

Hikaye kahramanlarını konuştururken, çok fazla ‘öyle dedi’, ‘böyle dedi’ demekten kaçınmak gerekir. Bu akıcılığı bozacaktır. Bunun yerine konuşmaların, tırnak işaretleri yardımıyla ayrılması konuşmaları daha akıcı hale getirecektir.

Özetle, yazar olayı anlatmaktansa; göstermeyi tercih etmelidir!

YAZILIŞLARI BAKIMINDAN HİKAYELER:

1. Olay hikâyesi

Tamamen olay örgüsüne dayalı bir türdür, olay belli bir sonuca ulaşır. Olay hikayelerinde merak öğeleri , ana düğüm , genellikle beklenmedik biçimde çözülür. Hikayedeki ana olay okuyucuyu etkileyecek bir sonuca ulaşır. Klasik olay hikayelerinde ulaşılan bu sonuç sürpriz olmaz.

-Dünya edebiyatındaki temsilcisi Guy De Maupassant olduğu için Maupassant tarzı hikaye de denir

-Bizde Maupassant tarzı hikâyenin en büyük temsilcileri; Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay, Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Reşat Nuri Güntekin’ dir.

Örnek metin; 087956′nın Sıfırı, Tarık Buğra

2. Durum hikâyesi

Yazarın bir plan yapma zorunluluğu yoktur. Durum hikayelerinde serim , düğüm , çözüm düzeni , olay hikayelerinden farklıdır. Olay hikayelerinde önemli ve öncelikli olan merak öğesi , durum hikayelerinde kişisel ve sosyal yorumlardan , duygu ve hayallerden sonra gelir.

Durum hikayelerinde belli bir düşünce güdülmez. Yazar kendi kişiliğini saklar.

Durum hikayelerinde hikaye kahramanları tam olarak tanıtılmaz . Kişilerin yaşam koşulları , zaman ve mekana bağlı olarak , doğal anlatım içinde okuyucuya sezdirilir.

-Dünya edebiyatındaki en büyük temsilcisi Anton Çehov olduğu için Çehov tarzı hikaye de denir

-Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal ve Tarık Buğra yerli temsilcileridir.

Örnek metin; Otlakçı , Memduh Şevket Esendal

HALK HİKAYELERİ

Halk hikâyeleri, konularını gerçek hayattaki -genellikle kavuşulamayan- aşklardan alan, hikayeci-âşıklar tarafından nazım-nesir karışık bir ifade ile yazılır.

Halk hikayeleri; konuları bakımından, Aşk Hikayeleri ve Kahramanlık Hikayeleri olarak ikiye ayrılır.Aşk hikayelerine örnek olarak Kerem ile Aslı’yı, kahramanlık hikayelerine ise Köroğlu ile Kirmanşah’ı verebiliriz. Türk hikayeciliği en parlak dönemini, Cumhuriyet döneminde yaşamıştır. Edebiyat-ı cedide döneminde hikaye türleri iyice gelişmiştir. Bu dönemdeki yazarların çoğu(Halide Edip Adıvar, Hüseyin Cahit Yalçın vb.) romancılığı öne almışlardır, hikayeciliği bir yan uğraş olarak kullanmışlardır.

Türk ve Dünya Edebiyatında Hikaye(öykü) Türünün Tarihsel Gelişimi ve Önemli Temsilcileri;

H İ K Â Y E

İlk Çağ Anadolu’sunda masal ve tarihi olayları anlatan eserlerle oluşmuştur. Orta Çağda özellikle Hindistan’da “Binbir Gece Masalları” sağlam bir hikaye geleneğinin varlığını bildirmektedir. Bu gelenek, Arapça’dan yapılan çevirilerle Avrupa’ya masal, efsane, rivayetler şekliyle yayılmıştır.

Hikâyeye bugünkü anlamda ilk edebi kimlik kazandıran İtalyan yazar Boccacio’dur. XVI. Yüzyılda yazdığı “Decameron” adlı eseriyle ilk öykü örneğini vermiştir. Rönesans’ın etkisiyle de XIX. Yüzyıl edebiyatının en yaygın türü olmuştur.

Bizde, destanlar, halk hikâyeleri , ve masallarla eski bir temeli olan bu tür, XIV. Ve XV. Yüzyıl-da “Dede Korkut Hikayeleri” ile çağdaş hikâye tekniğine yaklaşmıştır.

XIX. yüzyılda Tanzimat’la gelen yeniliklerle birlikte batılı anlamda ilk örneğini Ahmet Mithat Efendi “Letaif-i Rivayet ( söylene gelen güzel şeyler ) adlı eserini yazarak vermiş; “Kısadan Hise” ile bu türü geliştirmiş, Sami Paşazade Sezai : “Küçük Şeyler” adlı eseriyle modern hikâyeyi oluşturmuştur. Bağımsız bir tür olma özelliğini ise Milli Edebiyat döneminde Ömer Seyfettin’le kazanmıştır.

TANIMI : Yaşanmış ya da yaşanabilecek şekilde tasarlanmış olayları kişilere bağlı olarak belli bir yer ve zaman içinde anlatan türe hikâye diyoruz.

HİKÂYENİN UNSURLARI

1) OLAY: Hikâyede üzerinde söz söylenen yaşantı ya da durumdur

2) KİŞİLER: Olayın oluşmasında etkili olan ya da olayı yaşayan insanlardır.

3) YER: Olayın yaşandığı çevre veya mekândır.

4) ZAMAN : Olayın yaşandığı dönem, an mevsim ya da gündür.

5) DİL VE ANLATIM : Hikâyenin dili açık, akıcı ve günlük konuşma dilinden farklı olarak, etkili sözcük, deyim atasözü ve tamlamalarla zenginleştirilmiş güzel bir dil olmalıdır.

Anlatım ise: iki şekilde olur Hikâye kahramanlarından birinin ağzından yapılan anlatım “hikâyede birinci kişili anlatım” ; yazarın ağzından anlatılanlar “hikâyede üçüncü kişili anlatım”

HİKÂYEDE PLÂN:

Hikâyenin planı da diğer yazı türlerinde olduğu gibi üç bölümden oluşur; ancak bu bölümlerin adları farklıdır. Bunlar:

1) SERİM: Hikayenin giriş bölümüdür.Bu bölümde olayın geçtiği çevre , kişiler tanıtılarak ana olaya giriş yapılır.

2) DÜĞÜM : Hikayenin bütün yönleriyle anlatıldığı en geniş bölümdür.

3) ÇÖZÜM : Hikayenin sonuç bölümü olup merakın bir sonuca bağlanarak giderildiği bölümdür

Ancak bütün hikayelerde bu plân uygulanmaz , bazı öykülerde başlangıç ve sonuç bölümü yoktur .Bu bölümler okuyucu tarafından tamamlanır.

Ö Y K Ü Ç E Ş İ T L E R İ

Hikâye, hayatın bütünü içinde fakat bir bölümü üzerine kurulmuş derinliği olan bir büyüteçtir. Bu büyüteç altında kimi zaman olay bir plan içinde , kişi, zaman, çevre bağlantısı içinde hikaye boyunca irdelenir. Kimi zaman da büyütecin altında incelenen olay değil, hayatın küçük bir kesiti, insan gerçeğinin kendisidir Bu da öykünün çeşitlerini oluşturur. Buna göre;

1) OLAY ( KLASİK VAK’A ) HİKÂYESİ : Bir olayı ele alarak, serim, düğüm, çözüm plânıyla anlatıp bir sonuca bağlayan öykülerdir. Kahramanlar ve çevrenin tasvirine yer verilir Bir fikir verilmeye çalışılır; okuyucuda merak ve heyecan uyandırılır. Bu tür, Fransız yazar Guy de Maupassant ( Guy dö Mopasan) tarafından yaygınlaştırıldığı için “Mopasan Tarzı Hikâye” de denir

Bu tarzın bizdeki en önemli temsilcileri: Ömer Seygettin, Refik Halit Karay, Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Reşat Nuri Güntekin’dir..

2) DURUM ( KESİT ) HİKÂYESİ: Bir olayı değil günlük yaşamın her hangi bir kesitini ele alıp anlatan öykülerdir Serim, düğüm, çözüm planına uyulmaz Belli bir sonucu da yoktur. Merak ve heyecandan çok duygu ve hayallere yer verilir; fikre önem verilmez, kişiler kendi doğal ortamlarında hissettirilir. Olayların ve durumların akışı okuyucunun hayal gücüne bırakılır.

Bu tarzın dünya edebiyatında ilk temsilcisi Rus yazar Anton Çehov olduğu için “Çehov Tarzı Hikâye” de denir.

Bizdeki en güçlü temsilcileri : Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal ve Tarık Buğra’dır

3) MODERN HİKÂYE : Diğer öykü çeşitlerinden farklı olarak, insanların her gün gördükleri fakat düşünemedikleri bazı durumların gerisindeki gerçekleri, hayaller ve bir takım olağanüstülüklerle gösteren hikâyelerdir.

Hikâyede bir tür olarak 1920’lerde ilk defa batıda görülen bu anlayışın en güçlü temsilcisi Fransız Kafka’dır Bizdeki ilk temsilcisi Haldun Taner’dir. Genellikle büyük şehirlerdeki yozlaşmış tipleri, sosyal ve toplumsal bozuklukları , felsefi bir yaklaşımla, ince bir yergi ve yer yer alay katarak, irdeler biçimde gözler önüne serer.

Ayasofya Sultan I.Mahmut Kütüphanesi

2010-11-29T23:37:00.000-08:00

Ayasofya Sultan I.Mahmut Kütüphanesi

I. Mahmut, Lale Devri'nde (1718-1730) büyük bir hız kazanan Osmanlı reform
hareketinin Patrona Halil İsyanı ile kesintiye uğradığı bir siyasi ortamda tahta geçti. Amcası
III. Ahmet'in başlattığı reform politikasını daha çekingen bir üslupla da olsa sürdürmeye
gayret etti. İsyandan sonra duraksayan matbaacılık hamlesinin yeniden canlandırılmasına izin
verdi. Başta Ayasofya kütüphanesi olmak üzere kütüphaneler kurdu.

Sultan .1 Mahmut Kütüphanesi, Ayasofya'nın güneyindeki iki payanda arasında
yer alır. 1739 yılında 1. Sultan Mahmud tarafından yaptırılan kütüphane, türk yapı ve
süsleme sanatının ilgi çekici bir eserdir. Kütüphane, okuma salonu, hazine-i kütüb (kitapların
korunduğu oda) ve bu iki bölümün arasındaki koridordan oluşur. Okuma odası, ayasofya ana
mekânından başlıkları baklava dilimli altı sütunun taşıdığı bir camekân ve bunu örten tunç
şebeke ile ayrılır. Kütüphaneye girişi sağlayan iki kanatlı kapı da çiçek ve kıvrık dallarla süslü
tunç şebeke ile kaplıdır ve "ya fettah" oymalı iki kulpu vardır. Okuma odasının duvarları
çini ve yazı frizleriyle bezenmiştir. kapının karşısındaki duvarda sultan 1. Mahmud'un yeşil
çinilerle bordürlenmiş somakiden tuğrası yer alır.

Ayasofya Câmii Kütüphanesine sarayın hazîne odasından pek nefis, kıymetli, nâdide
kitaplar gönderdiği gibi, devrin devlet adamları da hediyelerde bulunarak dört bin cilt nâdide
kitap toplandı. Ayasofya Kütüphânesine İslâm âleminin en meşhûr hattatlarından Ya’kût-
ı Musta’sımî, Şeyh Hamdullah ve Hâfız Osman hatlarıyla Mushaflar ve hazret-i Osman ve
hazret-i Ali’ye âit olduğu söylenen iki Kur’ân-ı kerîm de kondu. Kütüphânenin masrafını
karşılamak için de Cağaloğlu’nda çifte hamamı yaptırıp, gelirini vakfetti. Ayasofya’ya bitişik
aşevi yaptırıp, huzûrunda tertiplenen merâsimle açıldı.

Kütüphane çinileri, sedef kakmalı dolap kapakları, Edirnekâri bezemeleri, yazı frizleri,
tunç şebekeleri ile kendine özgü bir yapıdır. Çiçek bezemeli tunç şebeke ile Ayasofya’nın
iç mekânından ayrılan, dışarıda da iki büyük Osmanlı payandasının arasına yerleştirilen
kütüphane okuma salonu, hazine-i kütüp (kitap muhafaza salonu) ve her ikisini birbirinden
ayıran koridordan meydana gelmiştir.

Kütüphanenin 5.30×7.60 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı okuma salonunun duvarları
XVI.-XVIII. yüzyıla tarihlendirilen çinilerle bezenmiştir. Bu çini panoların üzerlerine çivit
mavisi zemine beyaz celi-sülüs yazı ile Besmele, Haşr suresinin 22.ayeti, Haşr suresinin
23.ayetinin baş kısmı ve Esma-i Hüsna yazılmıştır. Bu yazının ortasına da Kelime-i Tevhit ve
altına da yeşil çinilerle bordür içerisine alınmış yedi renkli somakiden Sultan I. Mahmut’un
tuğrası yerleştirilmiştir.

Ayasofya ana mekânından mukarnas başlıklı dört tam, iki yarım sütunun taşıdığı
camekânla ayrılan okuma odası küçük avluya bakan üç pencere ile aydınlatılmıştır. Yakın
tarihlerde yapılan onarımla da üzeri ahşap bir tavanla örtülmüştür. Okuma odası ile hazine-
i kütüpü birleştiren koridor XVI.-XVIII. yüzyılın çini ve dua yazılı frizleri ile bezenmiştir.
Ancak buradaki yazılar onarım sırasında çinilerin yer değiştirmesinden ötürü bütün olarak
okunamamıştır.

Hazine-i Kütüp, 9.70×5.80 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı olup, ikisi duvarlara
yapışık stalaktit başlıklı yarım, ikisi de tam olmak üzere dört mermer sütun ve üst örtü ile
ayrılan iki bölümden meydana gelmiştir. Koridordan demir bir kapı ile içerisine girilen
hazine-i kütübün üzerinde Besmele yazılıdır. Bu kapıdan içeriye girildiğinde 6.00×5.80
m. ölçüsündeki mekânın ortasına ahşap kütüphane yerleştirilmiş ve üzeri de kubbe ile
örtülmüştür. Kubbe kasnağındaki siyah zeminde sarı renkli celi yazılı Fıtr suresinin 29–35.
ayeti kerimeleri bulunmaktadır. Sultan I. Mahmut’un giriş kapısı üzerindeki tuğrasının altına
da on beş beyitlik, yeşil zeminli talik yazılı yapım kitabesi yerleştirilmiştir.

Hazine-i Kütübün kubbeli, beşik tonozlu mekânları alçı kabarma çiçeklerle
bezenmiştir. Duvarlardaki yedi gömme kitap dolabı ince tel örgü kapaklıdır. Bunun üzerinde
de Sultan I.Mahmut devri bezemelerini yansıtan motifler bulunmaktadır.

Sultan I.Mahmut Kütüphanesi’ndeki çiniler İznik, Kütahya ve Tekfur Sarayı çinileri
olup, bunlar bir arada karışık olarak kullanılmıştır. Kütüphanenin yapımında çini fırınlarına
sipariş verilmesi yerine piyasada bulunan çiniler toplanmış ve buraya yerleştirilmiştir.
Koridorda ise XVI. yüzyıl çini sanatında çok sık kullanılan bahar açmış çiçek dalları ve
karşılıklı panolarda da iki selvi ağacı görülmektedir. Bu çini panolar bilinmeyen bir tarihte
yerlerinden sökülmüş ve buraya benzeri taklit panolar yerleştirilmiştir.

Sultan I.Mahmut Kütüphanesi’nin yapımı tamamlandıktan sonra Saray-ı
Hümayun’daki kitaplardan bir bölümü buraya gönderilmiştir. Muzaffer Gökman buradaki
4863 yazma eserin Sultan I. Mahmut, 113’ünün Şeyhülislâm Sadeddin Efendi ve 22’sinin de
vakıflarının belli olmadığını belirterek 4998 kitap olduğundan söz etmiştir.

Ayasofya Kütüphanesi’ndeki kitaplar belirli dönemlerde tasnif edilmiş ve iki
fihrist defteri ile bir basılı fihrist kitabı ortaya çıkarılmıştır. Günümüzde Ayasofya
Kütüphanesi’ndeki kitaplar Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir.

Ayasofya`nın güneyindeki iki payanda arasında yer alır. Türk yapı ve süsleme
sanatının ilgi çekici bir eseridir. 1739 yılında I. Sultan Mahmud tarafından yaptırılmıştır.
Kütüphane, okuma salonu, Hazine-i Kütüb (kitapların korunduğu oda) ve bu iki bölümün
arasındaki koridordan oluşur. Okuma odası, Ayasofya ana mekânından başlıkları baklava
dilimli altı sütunun taşıdığı bir camekân ve bunu örten tunç şebeke ile ayrılır. Kütüphaneye
girişi sağlayan iki kanatlı kapı da çiçek ve kıvrık dallarla süslü tunç şebeke ile kaplıdır ve "Ya
Fettah" oymalı iki kulpu vardır. Okuma odasının duvarları çini ve yazı frizleriyle bezenmiştir.
Kapının karşısındaki duvarda Sultan I. Mahmud`un yeşil çinilerle bordürlenmiş somakiden
tuğrası yer almaktadır.

Okuma odası ile Hazine-i Kütüb`ü birleştiren koridor, çiçek, gül, karanfil, lale, servi
motiflerinin görüldüğü çini panolarla bezelidir. Bu panolar renk ve şekil bakımından eşsizdir.

Hazine-i Kütüb 4 sütun ve bir seki ile birbirinden ayrılan iki mekândan oluşur. Birinci
bölüm kubbe, diğeri aynalı tonozla örtülüdür. Kubbe sekiz köşeli bir kasnağa oturtulmuştur.
Bu bölümün ortasına ahşap kitap dolabı yerleştirilmiştir. Koridordan bu bölüme girilen
kapının iç tarafında Sultan I. Mahmud`un tuğrası ve bunun üstünde 15 beyitlik yapım kitabesi
vardır ve şiirin sonuna h. 1152 (1739) tarihi eklenmiştir. Kubbe kasnağını siyah zemine
sarı celî ile yazılmış bir yazı, duvarları ise kırmızı zemine altın yaldız talik bir yazı frizi
süslemektedir. Ahşap kitap dolabını, kırmızı zemine altın yaldızı, talik yazı ile yazılmış, son
beytinde yapım tarihi belirtilen Arapça bir kaside çevrelemektedir. Bu bölümde de duvarlar
çiniyle bezelidir.

Kütüphanede 16-17-18. yüzyıllara ait İznik, Kütahya, Tekfur Sarayı çinileri bir
arada kullanılmıştır. Hazine-i Kütüb`deki 16. yüzyıl İznik çinileriyle, koridorda aynı yüzyıla
ait bahar açmış çiçek dalları kompozisyonu Türk çini sanatının en güzel örnekleridir.
Kütüphane tamamlandıktan sonra Sultan I. Mahmud Galata Saray-ı Humayun`daki kitapları
buraya göndermiş, ayrıca Topkapı Sarayı Hazine-i Humayun`undaki değerli kitapları da,
kendi mühürü ile mühürletip buraya vakfetmiştir. Şeyhülislâm Sadettin Efendi ve devlet
ileri gelenlerinin de vakfettiği kitaplar vardır. Kütüphanede yaklaşık 5000 el yazma kitap
bulunuyordu. Bu kitaplar, 1969 yılında Süleymaniye Kütüphanesi`ne taşınmıştır.

Ayasofya Müzesi Tarihi

2010-11-29T23:33:00.000-08:00

Üç kıt’aya yayılan Roma İmparatorluğu her ülkede imparatorluklarına yakışır abidevi
eserler yapmışlardır. Romanın bir kenti olan İstanbul’da da bu devrede Ayasofyayı inşa
etmişlerdir.

Ayasofya dünya mimarlık tarihinin eşsiz bir şahaseridir. Gerek efsaneleri, gerek mimari
özelliği ve içini süsleyen mozayikleriyle sanat literatüründe apayrı bir yere sahip olan
yapının inşasına 326 yılında I.Constantius (Büyük Constantin) zamanında başlanmıştır.
Bazı tarihçiler ise ilk yapının Büyük Constantin’in oğlu Constans tarafından
yaptırıldığını ve II.Constantius tarafından ibadete açıldığını yazarlar.

İlk Ayasofya duvarları kâgir çatısı ahşap olan bir bazilika biçiminde yapılmış, şehrin en
büyük kilisesi olduğu için de büyük kilise anlamına gelen “Megali Ecclesia” diye
isimlendirilmiştir. Sonraları “Thea Sophia” diye anılan yapıya V. yüzyıldan itibaren
kutsal hikmet anlamına gelen “Hagia Sophia” adı verilmiştir.

İlk Ayasofya fazla ömürlü olmamış imparator Arcadius zamanında İstanbul patriği
İoannes Chrysostomos’un sürgüne gönderilmesi üzerine çıkan bir ayaklanma sırasında
(20 Haziran 404) yakılıp yıkılmıştır.

Ayasofya ikinci defa olarak II.Theodosius zamanında yeniden yapılmış, 10 Ekim 415 te
halkın ibadetine açılmıştır. İkinci Ayasofya’nın plânı hakkında fazla bir şey
bilinmemekle beraber bu yapının beş nefli bir bazilika olduğu ve mimar Roffinos
tarafından yapıldığı sanılmaktadır. 1936 yılında Ayasofyanın bahçesinde Alman
arkeologlar tarafından yapılan kazılarda bazı temeller ve mimari elemanlar ele geçmiş
bunların değerlendirilmesi sonucu yapının beş basamak merdivenle çıkılan önü sütunlu
bir girişe sahip olduğu anlaşılmıştır. 60 metre genişliğinde olan bu yapıdaki araştırmalar
şimdiki Ayasofya’nın temellerinin tahrip olmaması için daha sonra durdurulmuştur.
Kazılar sırasında çıkan sütun başlıkları, sütun ve diğer mimari parçalar bugün yapının
bahçesinde sergilenmektedir.

II.Theodosius’un yaptırdığı ikinci Ayasofya 532 yılının Ocak ayının onüçüncü gecesi
Maviler ve Yeşiller kulüpleri arasında rekabet sonucu başgösteren kanlı Nika ihtilali
sonucu diğer bazı binalarla birlikte yanmıştır. İmparator Justinianus karısı
Theodora’nın yardımıyla isyanı bastırdıktan sonra Ayasofya’nın yeni baştan
yapılmasını istemiştir.

Denilirki I.Justinianus bir gece rüyasında Ayasofya’nın bulunduğu yerde nur yüzlü bir
ihtiyar görür ve hemen huzuruna varır. Aziz’in elinde üzerinde Ayasofya’nın resmi çizili
olan gümüş bir levha vardır. İmparator bunu görünce büyük bir heyecana
kapılarak “Yarabbi, bu levha bende olsaydı mabedimi buna göre yaptırırdım” der. O
sırada aziz imparatora dönüp gülümseyerek levhayı uzatır. “Al mabedini bu resme göre
yap” diye kendisiyle konuşur. Bunun üzerine imparator “Mabede ne isim vereyim” diye
sorar. O da “Ayasofya” cevabını verir. İmparator sabahleyin hemen mimarını huzuruna
çağırtarak gördüğü rüyayı kendisine anlatır. Halbuki mimar da aynı rüyayı görmüş ve
azizin o gece kendisine verdiği levhadaki mabetin resmini sabah uyanınca çizmiştir.

İster imparator Justinianus söylendiği gibi bu rüyasının tesiriyle ister büyük bir mabet
yaptırmak tutkusundan olsun vakit geçirmeden tasarılarını uygulamaya koyar ve büyük
bir mabet yapılması için Aydınlı Anthemios ile Miletoslu İzidoru vazifelendirir.

Justinianus, inşa edilecek yapının Hazreti Ademden beri görülmemiş ve görülemiyecek

bir mabet olmasını istemektedir. Burası dünyanın en büyük ve en güzel mabedi olacak.
Hz.Süleyman’ın Kudüs’teki mabedini bile geçecektir. Bu hayalini gerçekleştirmek için
İmparatorluğun bütün gelirini harcamaya hazırdır. Örneğin mabedin sadece Ambon ve
suela denilen mahfelleri için Mısır’ın bir yıllık geliri ayrılmıştır. Vazifelendirilen
mimarlar ilkin daha önceki yapının arsası küçük olduğu ve çevreside çeşitli evlerle
kaplanmış bulunduğundan geniş istimlâk işlerine girişip bu konuda büyük paralar
harcamışlardır.

Ayasofya’nın inşa edileceği alanın güneyinde Avgusteum denilen ve Justinianus’un atlı
bir heykeli bulunan, alayların ve törenlerin yapıldığı geniş bir meydan, kuzeyinde ise
bugünkü Topkapı Sarayı surlarının içerisinde yer alan İmparatora ait kiliseler, ünlü
manastırlar ve devlet ileri gelenlerinin konakları vardır. Doğu yönünde ise imparatorun
sarayı yer almaktadır.

Yapılan istimlâklerden sonra Anthemios ile İzidoros İstanbul’un en güzel yerlerinden
birinde yangınlara, depremlere karşı koyacak ve gelecek yüzyıllara ulaşacak büyük bir
eser yaratmak için hazırlıklara başlarlar.

Bu amaçla imparatorluğun çeşitli yerlerindeki tapınakların malzemelerini taşımaya
çalışırlar. Efes’deki Diana tapınağından kırmızı porfir sütunlardan sekizini İstanbul’a
getirerek bunları yapının inşaasında kullandıkları gibi Atina, Roma, Baalbek ve
Delf’teki harabelerin malzemelerinden de valiler aracılığıyla faydalanmışlar
Ayasofya’nın yapımında bunlarıda kullanmışlardır.

Bunun yanı sıra dünyanın en meşhur mermer ocakları da bu dönemde Ayasofya için
çalışır. Beyaz mermerler yanı sıra Eğriboz adasından açık yeşil, Cezayir’den sarı renkli,
Siga’dan damarlı pembe, Güneybatı Anadolu’dan beyaz kırmızı mermerler, getirtilmiş
ve bunlar Ayasofya da cömertçe kullanılmıştır.

532 de başlanan yapının inşaatı sırasında günde bin usta ile onbin amele çalışmış ve
bizzat imparator bu çalışmaları denetlemiştir. Çalışmalar esnasında işçilerin yövmiyeleri
düzenli olarak ödenirken bir yandan da ameleler arasında rekabetten faydalanılarak
daha çok iş yapan gruba mükâfatlar verilmiş inşaatın çabuk bitmesi sağlanmıştır. İnşaat
sırasında yapının zemininin altına geniş sarnıçlar yapılmış ve bunların içine pilpayeler
konularak depreme karşı mukavemet etmesi temin edilmiştir. Kilisenim asıl duvar
kubbe ve kemerlerinde tuğla kullanılmış, filayakları ve hatıllar kesme taşlardan yapılmış
olup, sütun başlık gibi mimari elemanlar ise kaplama renkli mermerlerden yapılmıştır.
Bütün bu kıymetli malzemeler daha öncede belirtildiği gibi antik harabelerden ve
Marmara adasındaki mermer ocaklarından getirilmiştir.

Kubbesi, devrinin bir mucizesi olarak nitelendirilen dünyada büyük yankılar uyandıran
Ayasofya; 5 yıl 11 ay ve 10 gün süren inşaattan sonra tamamlanmış, açılış merasimi 27
Aralık 537 de İmparator Justinianus tarafından yapılmıştır. Ondört at koşulmuş alay
arabasına binen Justinianus’u kilisenin atriumunda kilise ileri gelenleri karşılamış, hep
birlikte imparator kapısına doğru ilerleyen heyet, daha sonra Patrik Menas tarafından
karşılanarak birlikte Nartekse geçilmiş, asıl naosa geçilirken protokol gereği imparator
ve patrik elele tutuşmuşlardır. Apsise doğru ilerlerken hayallerinin gerçek olduğunu
gören Justinianus büyük heyecan ve gururla apsise doğru atılmış, ellerini yukarıya
doğru kaldırarak “Allaha hamd-ü sena olsunki beni böyle bir eseri ikmale lâyık gördü.
Ey Süleyman seni de geçtim” demiştir. Ancak bu gururlu imparator daha sağlığında
553, 557 ve 559 yıllarında meydana gelen depremlerde kubbenin doğu kısmının

yıkılmasına şahit olmuş, ekmek ve şarap dolabının durduğu yer ile mukaddes âyin
masasınında yıkıldığını görmüştür.

562 yılında onarım işi mimar İzidoros’un yeğeni genç İzidoros’a verilmiş, önceleri basık
olan kubbe 6,25 m. kadar yükseltilmiş, fil ayaklarının dayanakları istinat ayakları ile
önemli şekilde kuvvetlendirilmiştir.

Ayasofya’nın tamirden sonraki ikinci açılışı yine Justinianus tarafından yapılmış tören
sırasında Patrik Eulyhus kendisine eşlik etmiştir.

9. yüzyılda imparator Teofilius ve III.Mikhael dönemlerinde oymalı tunçtan kanatlı
kapılarla süslenen Ayasofya, 869 ve 986 yıllarında meydana gelen depremlerde de statik
bakımdan zayıf olduğu için bazı hasarlar görmüş, onarımı yapıldıktan sonra 13 Mayıs
994 te bir kez daha ibadete açılmış, imparator II.Basilius tarafından da içi mozaiklerle
süslenmiştir.

Lâtin istilası sırasında dış dehlizin dış yüzüne ahşap bir çan kulesi ilâve edilen Ayasofya,
haçlılar tarafından başka bir dine ait mabetmiş gibi yağma edilmiş, bu arada kapıların
kaplamaları altın sanılarak sökülmüş, maddi ve manevi değeri yüksek ne kadar eşya
varsa yok edilmiştir.

1317 yılında yeni bir tehlikeyle karşılaşan yapıyı II.Andronikos dört payanda duvarı
yaptırarak emniyet altına almış fakat 13 Mart 1346 da meydana gelen depremde doğu
yarım kubbesi, büyük kubbenin bir bölümü çökmüş ve altındaki ambon ile iconsostas
büyük zarar görmüştür. 1354 yılında halktan alınan vergilerle bina, mimar G.Prella
tarafından tekrar tamir edilmiştir.

Türkler İstanbul’u alıncaya kadar Ayasofya birçok defalar büyük tehlikelerle karşı
karşıya kalmış öyleki bir ara ibadete bile kapatılmıştır.

29.Mayıs.1453 tarihinde Fatih Sultan Mehmet İstanbul’a girdiği zaman kilise son derece
bakımsız bir durumda idi. Halkın büyük çoğunluğu korkudan yapının içine sığınmıştı.
Fatih büyük bir saygıyla Ayasofya’nın içine girmiş içeriyi dolduran halkın sakin bir
şekilde burunlarının dahi kanamadan evlerine gitmelerini emretmiştir.

Ayasofya’yı son derece bakımsız ve perişan bulan Fatih Sultan Mehmet buranın derhal
camiye çevrilmesini emretmiş 1 Haziran 1453’e rastlayan ilk Cuma namazını da burada
kılmıştır. Bu arada ortadaki eşyalar kaldırılmış fakat mozayiklerin hiç birine
dokunulmamıştır. Bu mozayikler çok sonraları Kanuni devrinde İslâm dininde mabet
içinde resmin olmaması nedeniyle sıva ile örtülmüştür.

Fatih ilk önce Ayasofya’ya tahtadan bir minare yaptırtmış sonra bunu kaldırtarak
camiin güney-batı köşesindeki bugün görülen tuğla minareyi inşa ettirmiş doğudaki
ikinci destek duvarını yaptırtmış ve büyük bir vakfiye ile binanın devamlı bakımlı
kalmasını sağlamıştır.

Fatih Ayasofya’nın bünyesinde herhangi bir değişiklik yaptırtmamış hatta yapının adını
bile değiştirmemiştir.

Ayasofya diğer padişahlar tarafından da her devirde büyük ilgi görmüştür. Zarif ince

minaresi II.Beyazıt zamanında, caddeye bakan iki kalın minaresi ise II.Selim zamanında
yapılmıştır. Bu kalın minarelerin Sinan’ın eseri olduğu bilinmektedir. Fakat minareler
III.Murat döneminde tamamlanmıştır. Sinan ayrıca Ayasofyanın payandalarını
kuvvetlendirmiş, yeni istinat duvarları yaptırmıştır. III. Murat, Fatih devrinde yapılmış
olan mihrabı da yenileyerek Türk sanatının en güzel örneklerinden olan minber ile zarif
mermer mahfilleri binaya ilâve etmiş, orta nefin iki yanında yer alan Helenistik döneme
ait iki mermer küp de yine bu padişah tarafından Bergama’dan getirtilmiştir.
Mermerden yapılan vaiz kürsüsü ise IV.Murat devri eseridir. Bu padişah duvarlara ve
duvarların boş yerlerinin tezyinine çok önem vermiş, bu boşluklara Allahın
peygamberin ve dört halifenin isimlerini gösteren celihatla yazılmış yazıları Tekneci
Zade İbrahim Efendi’ye yazdırmıştır.

Önceleri duvar içinde bulunan padişah mahfili III.Ahmet tarafından şahnişin haline
konulmuştur.

İstanbul
14-02-2009, 03:18

Ayasofya Müzesi

Ayasofya’yı Türk eserleriyle en fazla süsleyen hükümdar I.Mahmud’dur. Bu, padişah
mahfeli yenilediği gibi camiin içinde çok güzel bir de kütüphane inşa ettirmiştir. Tunç
şebekeleri devrinin bir şahaseri olan kütüphanenin 16,17 ve 18 yüzyıllara ait İznik ve
Kütahya çinileri ile kaplı duvarları harika güzelliktedir. Kütüphanede bulunan 7274
yazma ve basma kitap bugün Süleymaniye Kütüphanesine nakledilmiştir.
Avluda yer alan 18. yüzyıl Türk mimarisinin en güzel örneklerinden biri sayılan
şadırvan ile bu manzumeye ilave edilen mektup ve imaret yine I.Mahmut döneminde
yapılan eserlerdendir.

Abdülmecit döneminde Ayasofya büyük bir onarım gördü. İsviçreli Mimar Gaspar
Fossati’nin denetimi altında yapılan çalışmalarda (1847-1849) büyük kubbe demir
çemberlerle sağlamlaştırıldığı gibi tehlikeli bir şekilde eğilen 13 sütun da bu arada
doğrultuldu. Mihrap, minber ve mahfiller restore edildi, sıvalar ile kurşun kaplamaların
bazıları yenilendi, eski hünkâr mahfiline bugünkü yeni şekli verildi. Fossati, ayrıca
mozaiklerle de ilgilenip bunları temizleme işlerine girişti figürlü olanların üzerini ise
tekrar sıva ile örttü, binanın herhangi bir yangından zarar görmemesi için çevredeki
ahşap evleri yıktırdı. Sadrazam Mustafa Reşit Paşa’nın yakın ilgisi ve direktifleriyle
yapılan bu onarımlar için 200.000 altın lira sarfolunduğu söylenir. Bu tamir vesilesiyle
binanın caddeye açılan kapısı üstüne Abdülmecit’in tuğrası ile beraber bir de mermer
kitabe konulmuş ayrıca bu amaçla altın, bakır, gümüş hatıra madalyaları bastırılmıştır.

İstanbul’da büyük tahribata sebep olan 1894 depremi diğer anıtsal yapılarla birlikte
Ayasofya’yı da etkiledi. Bunun üzerine 1897 de kısmen dökülen sıvalar ve mozaikler
tekrar onarıldı.

1926 yılında Avrupa basınında Ayasofya’nın yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya
bulunduğu şekilde yayınlar yapılması üzerine bu işi ciddiye alan Türk hükümeti
profesörlerden bir uzmanlar heyeti kurdu. Altı ay süren çalışmalardan ve temellere
yapılan sondajlardan sonra yapının muazzam büyüklükte bir kaya üzerine oturduğu bu
yüzden herhangi bir tehlikenin söz konusu olamıyacağı tesbit edildi. Buna rağmen bütün
ihtimaller göz önüne alınarak zayıf görülen yerler tekrar takviye edildi. Esas kubbe
yeniden demir bir çember içine alınarak kubbelerin kurşun örtüleri değiştirildi.

Cumhuriyetten sonra görevine bir müddet cami olarak devam eden Ayasofya
Atatürk’ün isteği ve Bakanlar Kurulunun 2/1589 sayılı kararıyla eşsiz bir anıt olduğu ve
bütün dünyaya yeni bir ilim müessesesi kazandıracağı gerekçeleriyle 24.XI.1934
tarihinde müze haline getirilmiş 1.Şubat.1935 yılında müze olarak ziyarete açılmıştır.

Ayasofya tarihi özelliklerinin yanı sıra mimarisiyle de dünyanın sayılı yapılarından
biridir. Tüm hristiyanlar için taş ve tuğladan yapılmış bir bina değil mistik manâsı olan
bir mabettir. Duvarları yeryüzünü kubbesi ise gökyüzünü temsil eder. 55.60 metre
yüksekliğinde ve ortalama 31.36 metre çapındaki kubbesi devrinin bir mucizesi olarak
nitelendirilmiş, dünyaca büyük yankılar uyandırmıştır. Ayasofya’nın kubbesi tam daire
şeklinde değildir. Kuzey-güney çapı 31,87 metre Doğu-batı çapı ise 30,87 metre
ölçülerindedir. Kubbe 1,1 metre genişliğinde 40 kaburgaya dayanır. Bu 40 kaburganın
arasında ve alt kısımlarında 40 pencere vardır. Bu pencereler sayesinde bina bol ışık
alır. Yapının ağırlığını 107 sütun taşır. Bu sütunlardan 40 tanesi aşağıda, 67 tanesi ise
yukarıdadır.

Ayasofya’nın kapladığı alan kareye yakın dikdörtgen biçimindedir. Kubbeli bir bazilika
tipinde yapılan binanın orta nefi 32,37 m. yan nefleri ise 18,20 ve 18,70 metre
genişliğindedir. Apsisten imparator kapısına kadar olan uzunluğu ise 79,30 metredir. Bu
ölçüye iç ve dış narteksler ile duvar kalınlıkları da eklenecek olursa tüm uzunluğu 99
metreyi bulur. İç narteks ise 60,90 metre uzunluğunda ve 10,50 metre genişliğindedir.

Ayasofya’nın zemin şeması bazilika anlayışına uygundur, fakat yapının örtü sistemi ile
bazilikada rastlanan örtü sisteminden bütünüyle farklıdır. Burada büyük bir kubbenin
yapılması daha çok merkezi plânlı yapıların özelliğidir. Ama Anadolu’lu iki mimar
(Anthemius ile İzidoros) bu iki zıt mimari anlayışı aynı yapıda kaynaştırmayı ve
bambaşka bir ahenk yaratmayı başarabilmişlerdir. Kubbeye geçişi sağlayan mimari
elemanlardan pandantif de ilk defa büyük ölçülerde Ayasofya’da kullanılmıştır.

Abdülmecid döneminde (1839-61) Ayasofya’yı tamir eden Fossati mozaiklerin sıvalarını
da temizlemiş hatta padişah mozaiklerin açık bırakılmasını istemişse de bu iş
gerçekleşmemiştir. Bu sıralarda Salzenberg adlı Alman bir mimar yapıyı incelemiş,
resimlerini yapmış Almanya’ya döndüğünde büyük albüm hazırlayarak mozaikleri tüm
dünyaya tanıtmıştır. Fossati de bir albüm hazırlamış ve bu albümü Abdülmecit’e ithaf
etmiştir.

Bu tarihten sonra tekrar cami olarak görevine devam eden Ayasofya’nın dünyaca ünlü
mozaikleri 1930-32 yıllarına kadar gözlerden saklı kaldı. Bu sıralarda Thomas
Whittemore adlı bir Amerikalı mozaiklerin üzerini açmağa girişti ve ilk olarak nartekste
imparator kapısı üzerinde yer alan mozaikleri ortaya çıkararak ilim dünyasında büyük
yankılar uyandırdı. Böylece başlayan çalışmalar daha sonraları Amerikan-Bizans
Enstitüsü ve Underwood tarafından da sürdürüldü. Yapı 1934 de müze haline
getirildikten sonra bu çalışmalara daha da hız verilmiş, Fossati’nin notlarında bahsettiği
mozaiklerin bir kısmı bulunmuş bir kısmı ise bulunamamıştır. Bu mozaiklerin ne olduğu
bilinmemekle beraber 1894 depreminde tahrip oldukları düşünülebilir.

Bugün Ayasofyayı süsleyen figürlü mozaiklerin hiç biri 6.yy.dan kalmış değildir. 726-842
tarihleri arasında cereyan eden ikonoklazma (tasvir düşmanlığı) dönemi sırasında bütün
mozaikler tahrip edilmiş daha sonraki yıllar yeniden yapılmıştır.

Figürsüz mozaiklerin ise büyük bir ihtimalle devrinden kaldığı sanılmaktadır.

Ayasofyanın dış kapısından girdiğimizde sağ tarafımızda I. Mahmud tarafından
yaptırılmış bulunan güzel bir şadırvan görürüz. Türk mimarisinin en güzel
örneklerinden olan bu şadırvanın her bir tarafında yer alan kemerlerin hem içinde hem
dışında eski Türkçe yazılmış yazılar vardır. Şadırvanı örten kubbe saçağında ise renkli
kalem işleri yer almıştır. Türk başlıklarıyla son derece cazip olan bu şadırvanı
gördükten sonra isteyenler eski Ayasofyanın temellerini ve bu temellerde çıkan bazı
sütun başlıkları ile sütun parçalarını görmek için sol taraftan dolanıp bahçedeki
kalıntıları inceleyebilirler. Ayrıca burada çeşitli yerlerden getirtilen lahitler ile bir
ambon da dikkati çeker. Eski temel kalıntısı yerinde görülen firizlerdeki kabartma kuzu
motifleri havarileri temsil etmektedir.

Çiçekler ve ağaçlarla süslü bu bahçeden Ayasofyanın duvarlarına bakarak yeni
düzenlemeye göre giriş kapısından bu görkemli yapıyı gezmek için içeriye girelim.
Sağımızda eski giriş, şimdi çıkış olan tunçtan dövme olarak yapılmış ve hellenistik bir
mabetten alınarak buraya takılan yan giriş kapısı görülür. Bu kapının imparator
Mikhael döneminde getirildiği söylenmektedir.

Bu kapının tam karşısındaki kapının üzerinde nefis bir mozaik pano görülür. Altın
yaldız mozaikli bu panoda ortada süslü bir taht üzerinde oturan Meryem kucağında
İsa’yı tutmaktadır. Ayaklarının altında yer alan ayak iskemlesinde gümüş mozaiklerin
kullanılması bu kompozisyonun en ilginç taraflarındandır. Meryem’in iki tarafında
ayakta yer alan imparatorlardan Jüstinyanus mabedin, Konstantin ise şehrin maketini
Meryem’e takdim etmektedir. X.yy.a ait bu kompozisyonda görülen yazılar figürlerin
isimlerini belirler.

Burada ikinci bir tunç kapı ile 60, 90x10,50 m. ebadında bir koridora geçilir. Burası
Ayasofya’nın iç narteksidir. Zemin marmara mermerleriyle kaplanmış, yan duvarlar en
nadide renkli mermerlerle bezenmiştir. Çapraz tonozla örtülü tavan altın yaldızlı
mozaiklerle tezyin edilmiştir. Dış narteksten iç nartekse geçişteki kapıların altı ton
ağırlığında olduğu söylenmektedir.

Esas mekâna girişte altı kapı bulunmaktadır. Bu kapılardan ortada yer alan en büyük
kapı imparator kapısı diye adlandırılır. Bunun sağında ve solunda yer alan iki kapı
patriklere, diğer kapılar ise halka aittir.

Şimdi Ayasofyanın üst katlarına çıkmak için girdiğimiz kapının sol tarafına doğru
yürüyelim. Karşıda gördüğümüz mermer küpler hellenistik devre ait olup III. Murad
tarafından Bergama’dan getirtilmiştir. Sağ köşede hakkında çeşitli söylentiler bulunan
Terler direk ile karşılaşırız. Etrafı bronzla kaplı bu direğin ön yüzünde bir delik
görülüyor. Meryem’in gözyaşı olduğu söylenen ve göze benzeyen bu deliğe parmağını
sokup gözlerine sürenlerin göz hastalığı varsa bu hastalıktan kurtulacağına inanılır.

Ayasofyanın zevkine varmak ve onu tam olarak tanımak isterseniz mutlaka ayrı bir
ücretle girilen yukarı galeriyi görmeniz gerekir.

Galeriye rampalı döner bir yolla çıkılır. Vaktiyle imparator ve imparatoriçelerin
tahtırevanla çıktığı bu yolu biz ağır adımlarla çıkalım. Bu yoldan başka yapının diğer
köşelerinde de galeriye ulaşan zemini mermer döşeli rampalı yollar vardır. Bizim şimdi
çıktığımız yol ise bugün taş döşelidir.

Yan neflerin ve narteksin üzerinde yer alan galerinin zemini de binanın diğer yerleri gibi
mermer döşelidir. Ayasofyanın en güzel mozaikleri bu katta yer alır. Sağda yer alan ok
istikametini takip ederek gezimize devam edelim. Geniş bir galeriye gelmiş oluruz.
Ortada yeşil sütunlu bir yerden imparatoriçe ve maiyeti ile devlet büyüklerinin eşleri
aşağıdaki merasimi seyrederlerdi. Biz de şimdi her ne kadar bir merasim yoksa da
buradan Ayasofyanın görkemini seyredebiliriz. Yolumuza devam ederek sola doğru
kıvrılalım. Burada bizi ahşap görünüşlü fakat mermerden yapılmış cennet ve cehennem
kapısı karşılar. Kapının sağ tarafı bitki motifleriyle cenneti, düz olan diğeri ise
cehennemi temsil eder. Bu kapıdan içeri girelim. Şimdi içinde bulunduğumuz galeri
Bizans döneminde konsüllerin dini toplantılar yaptığı yer olarak bilinir. Hemen
arkamızda yer alan muhteşem Deisis mozayiği 12.yy. da Comnenoslar devrinden
kalmıştır. Meryem, İsa, St.Jean portrelerinin başarılı bir şekilde işlendiği bu mozayiğin
ne yazık ki alt kısımları dökülmüştür.

Apsise doğru devam ettiğimizde imparator ailesinin mozaikleriyle karşılaşırız. Sağda yer
alan mozaikte ortada Meryem ve oğlu, yanlarında Comnenos hanedanından imparator
II.İoannes Comnenos ile imparatoriçe Eirene tasvir edilmiştir. İmparator İsa’ya bir kese
altın, imparatoriçe de İsa’ya şehrin fermanını vermektedirler. Macar kralının kız
kardeşi olan Eirene’nin macar ırkına özgü güzelliği burada tam olarak aksettirilmiştir.
Bir köşeye sıkıştırılarak yapılan diğer mozaikte imparatoriçenin oğlu Aleksius’un
portresi görülür. Çok genç yaşta veremden ölen prensin hastalıklı yüzündeki anlam
Bizans portre sanatının en güzel örneklerindendir.

Solda yer alan kompozisyonda ise imparator 9.Konstantin Monomakos ile imparatoriçe
Zoe yer almıştır. Zoe Bizans tarihinin en ünlü kadınlarından birisidir. Son derece
güzel olmasına rağmen 45 yaşına kadar evlenememiş, daha sonraları Romanos Argiros
adlı bir komutanla evlenmiştir. Kısa bir süre sonra Argiros banyoda ölü bulununca Zoe
IV.Mikhael adlı biriyle yeniden evlenmiş Mikhael de ölüm korkusuyla imparatorluktan
vazgeçip rahip olunca onun yeğenini evlat edinmiştir. Bu genç de iktidarı ele geçirerek
imparatoriçeyi adalara sürgüne göndermiş ama bir müddet sonra İstanbul halkı
ayaklanarak tekrar Zoe’yi imparatoriçe yapmışlardır. İşte Zoe’nin bu fırtınalı hayatı
mozaiklere de tesir etmiş, imparatorun vücudu eski eşlerinden birisine ait olmasına
rağmen yüz kısmının son eşi Monomakos’a ait olduğu görülmüştür. Kompozisyonda İsa
takdis eder vaziyettedir. Monomakos İsa’ya bir kese altın, Zoe ise şehrin fermanını
sunmaktadır.

Bu değerli mozaikleri gördükten sonra tekrar geriye dönelim. Sağ tarafımızda yer alan
ve son derece sanatkârane işlenmiş sütun başlıklarının üzerindeki kemer ve
duvarlarında 6.yy.dan kaldığı sanılan altın yaldızlı mozaikleri görürüz. Rampalı yolun
bulunduğu kısma doğru ilerleyerek sağ tarafta yer alan kuzey galerisine girelim. Burası
da güneyde gördüğümüz galeriye benzemekle birlikte figürlü mozaik bakımından son

derece fakirdir. Sadece sağ taraftaki duvarın güney batı ucunda I.Aleksandros’un
mozayiği görülür. Bu galerinin tavanı yapıldığı tarihten kalan göz kamaştırıcı altın
yaldızlı mozaiklerle tezyin edilmiştir.

Osmanlı sultanlarının ilgisiyle ayakta kalabilen bu görkemli yapıyı gördükten sonra
gezimizi tamamlamış oluruz.

Ayasofya Müzesi Dilek Sütunu (Terler Direk)

2010-11-29T23:30:00.000-08:00

Dilek Sütunu(Terler Direk)

Ayasofya'nın kuzey batısında, dört köşeli beyaz mermerden oluşan bu direkte yaz ve kış
aylarında durmaksızın terleme özelliği dikkat çekiyor. Bu nedenle yüz yıllar boyunca "Terler Direk" adı
ile anılıyor. Günümüzde de insan boyu hizasında bronz levhalarla kaplı, ortasında yüzlerce yıldan bu
yana, milyonlarca ziyaretçinin parmağını değdirmesi ile genişlemiş kocaman delik büyük ilgi görüyor.
Temelinde tılsım olduğuna hem Bizans'ın, hem Osmanlının inandığı bu direğe "Uğurlu Direk", Ağlayan
Direk", "Terleyen Direk", "Hızır'ın parmağını soktuğu direk" gibi isimler yakıştırılmış.

Bir dönem Ayasofya Müze Müdürlüğü görevi yapmış olan Sayın Erdem Yücel'in"Ayasofya'nın
İslam İnanışları" adlı çalışmasında belirtildiği gibi, bu ilginç konu bilim yönünden incelendiğinde,
gözenekli bir taştan yapılan sütun, zemindeki rutubeti kolaylıkla emmekte sonra da dışarıya
kusmaktadır. Bu sebeple, hem Hiristiyanlar'ca hem de Müslümanlar'ca bu mermer sütun kutsal
olarak tanınıyor. Ayrıca Ya Vedut Sultan'ın yürekler yakan "ahı"nın ateşinden bu sütunun terlediği de
anlatılıyor.

Evliya Çelebi'nin belirttiği göre Hz. Muhammed'in tükürüğü ile yapılan harç,Mekke toprağı,
zemzem suyu ile burada yapılmış, onun neminden ötürü de sütun sürekli terlemeye başlamış. Kutsal
sayılıp ziyaretçilerin dilek için uzun sıralar oluşturduğu delik yanına gelenler sağ baş parmaklarını
deliğe sokup merkez noktasından saat ibresi yönünde tam bir tur yapacak şekilde daireyi tamamlama
sırasında dileklerini içlerinden geçiriyorlar. Bu sırada baş parmakta nem hissedilirse dileğin tutacağına
inanılıyor.

Terler Direğin dilek deliği günümüzde öylesine ün kazanmış ki Ayasofya'yı ziyaret eden turist
grupları dilekte bulunmadan müzeden ayrılmıyorlar. Ayrıca politik müze özellikli Ayasofya'ya gelen
bir çok devlet adamı da "Terler Direk" de dilekte bulunuyor. Fransız Devlet Başkanı Mitterand, Bush,
Turgut Özal, Micotakis Yakovas, Şah İsmail, İspanya Kralı Juan Carlos dilekte bulunanlar arasında yer
alıyorlar. (İstanbul'u ziyaret eden Kral Carlos, dilek taşında parmağı ıslanırsa dileğin gerçekleşeceğini
öğrenince deliğe parmağınım sokmadan önce ıslatarak yaptığı hile ile gazetelere konu olmuştu).

Ayasofya Müzesi Tarihçesi

2010-11-29T23:28:00.000-08:00

Tarihçe ;

Birinci Ayasofya

İkinci Ayasofya kalıntıları. Giriş merdiveni, portik kalıntıları ve vaktiyle
cepheyi süsleyen iki mermer blok. Zemininin Üçüncü Ayasofya'nın zemininden daha
aşağı seviyede olduğu görülmektedir.Bizans tarihçilerinden Socrates Scholasticus,
Theophanes, Nikephoros ve Gramerci Leon gibi tarihçilerin Birinci Ayasofya’nın
yapımına ilişkin kayıtlarında farklı açıklamalar bulunmaktadır. Bazılarına
göre kilisenin yapımı 324 ile 337 yılları arasında tahtta olan, İstanbul’u Roma
İmparatorluğu’nun başkenti ilan eden ve Hıristiyanlığı imparatorluğun resmî dini ilan
eden Roma imparatoru Büyük Konstantin (Bizans’ın ilk imparatoru I. Constantinus)
tarafından başlattırılmıştır. Fakat kesin olan, inşanın, 337 ile 361 yılları arasında tahtta
olan oğlu Constantius II tarafından tamamlanmış ve ilk Ayasofya kilisesinin açılışının
15 Şubat 360’ta Constantius II tarafından gerçekleştirilmiş olduğudur.[ Socrates
Scholasticus’un kayıtlarından gümüş kaplı perdelerle süslü ilk Ayasofya’nın Artemis
Tapınağı üzerine inşa edilmiş olduğu öğrenilmektedir.

Adı “Büyük Kilise” anlamına gelen ilk Ayasofya Kilisesi’nin adı Latince’de
Magna Ecclesia ve Yunanca’da Megálē Ekklēsíā (Μεγάλη Ἐκκλησία) idi. Eski bir
tapınak üzerine inşa edildiği belirtilen bu yapıdan günümüze günümüze ulaşan bir
kalıntı bulunmamaktadır.

Bu Birinci Ayasofya, binanın inşaı tamamlanana dek bir katedral niteliğinde
işlev gören Aya İrini Kilisesi’nin vaktiyle yakınında yer alan imparatorluk sarayının
yakınına (bugünkü müze alanının kuzey kısmındaki, yeni tuvaletlere yakın olan,
ziyarete kapalı kısım) inşa edilmişti. Her iki kilise de Bizans İmparatorluğu’nun iki
ana kilisesi olarak faaliyet göstermişlerdir.

Birinci Ayasofya geleneksel Latin mimarisi stilindeki bir sütunlu bazilika
olup, çatısı ahşaptı ve önünde bir atrium yer almaktaydı. Bu ilk Ayasofya bile
olağanüstü bir yapıydı. 20 Haziran 404’te Konstantinopolis patriği Johannes
Chrysostomos'un imparatoriçe Aelia Eudoxia (imparator Arcadius’un eşi) ile
çatışmasından dolayı sürgüne gönderilmesinin ardından çıkan isyanlar sırasında bu ilk
kilise yakılarak büyük ölçüde tahrip olmuştur.

İkinci Ayasofya

Üstteki mermer bloklardan birinin önden ve yakın plandan görünüşü. Bloktaki
kabartmada 12 havariyi temsilen yapılmış 12 kuzudan bazıları ve yaşam ağacı
sembolü görülmektedir.İlk kilisenin isyanlar sırasında yakılıp yıkılmasından sonra,
imparator II. Theodosius bugünkü Ayasofya’nın bulunduğu yere ikinci bir kilisenin
inşa edilmesi emrini vermiş ve İkinci Ayasofya’nın açılışı onun zamanında, 10 Ekim
415’te gerçekleşmiştir. Mimar Rufinos tarafından inşa edilen bu İkinci Ayasofya da
yine bazilika planlı, ahşap çatılı ve beş nefliydi. İkinci Ayasofya'nın 381'de İkinci
Ekümenik Konsil’e (I. İstanbul Konsili) Aya İrini ile birlikte evsahipliği yaptığı
sanılmaktadır. Fakat bu yapı da Nika İsyanı olarak bilinen isyan sırasında, 13-14
Ocak 532’de yakılıp yıkılmıştır.

1935’te binanın batı avlusunda (bugünkü giriş kısmında) Alman
Arkeoloji Enstitüsü’nden A.M. Schneider tarafından yürütülen kazılarda
bu İkinci Ayasofya’ya ait birçok buluntu ele geçirilmiştir. Günümüzde
Ayasofyanın ana girişinin yanında ve bahçede görülebilen bu buluntular,
portik kalıntıları, sütunlar, başlıklar, bazıları kabartmalarla işlenmiş mermer
bloklardır. Bunların vaktiyle binanın cephe kısmını süsleyen üçgen alınlığın
parçaları olduğu saptanmıştır. Binanın cephesini süsleyen bir bloktaki
kuzu kabartmaları 12 havariyi temsilen yapılmıştır. Ayrıca kazılar, İkinci
Ayasofya’nın zemininin Üçüncü Ayasofya’nın zemininden iki metre daha aşağı
bir düzeyde bulunduğunu ortaya koymuştur. İkinci Ayasofya’nın uzunluğu
bilinmemekteyse de genişliğinin 60 m. olduğu sanılmaktadır.(Günümüzde,
Üçüncü Ayasofya’nın ana girişinin yanında yer alan, İkinci Ayasofya’ya ait
cephe merdiveni basamaklarının yaslandığı zemin, kazılar sayesinde görülebilir
durumdadır. Kazılara şimdiki binada çökmelere neden olabileceği nedeniyle
devam edilmemiştir.

Üçüncü Ayasofya

Yapımı ;

Bizans dönemindeki Ayasofya'nın kesitiİkinci Ayasofya’nın 23 Şubat 532’de
yıkımından birkaç gün sonra imparator I. Jüstinyen öncekinden tümüyle farklı, daha
büyük ve kendisinden önce gelen imparatorların yaptırdıkları kiliselerden çok daha
görkemli bir kilise inşa ettirmeye karar verdi. Jüstinyen bu işi yapacak mimarlar
olarak Milet’li fizikçi İsidoros ile Aydın’lı matematikçi Anthemius’u görevlendirdi.
(Anthemius daha inşaın ilk yılında öldüğünden işi İsidoros sürdürmüştür). İnşa,
Bizanslı tarihçi Procopius’un “İnşaat Hakkında” (Peri ktismatōn, Latincesi: De
aedificiis) adlı eserinde betimlenmektedir.

İnşada kullanılacak malzemeleri üretmek yerine, imparatorluk topraklarında
yer alan yapı ve tapınaklardaki yontulmuş hazır malzemelerden yararlanmak yoluna
gidilmiştir. Bu yöntem, Ayasofya’nın inşa süresinin çok kısa olmasını sağlayan
etkenlerden biri olarak kabul edilebilir. Böylece binanın yapımında Efes’teki Artemis
Tapınağı’ndan, Mısır’daki Güneş Tapınağı’ndan (Heliopolis), Lübnan’daki Baalbek
Tapınağı’ndan ve daha birçok tapınaktan getirtilen sütunlar kullanılmıştır.
Bu sütunların altıncı yüzyıl olanaklarıyla nasıl taşınabildiği ilginç bir konu
oluşturmaktadır. Kaplama ve sütunlarda kullanılan renkli taşlardan kırmızı
porfir Mısır, yeşil porfir Yunanistan, beyaz mermer Marmara Adası, sarı taş
Suriye ve kara taş İstanbul kökenlidir. Ayrıca Anadolu’nun çeşitli yörelerinden
gelen taşlar kullanılmıştır. İnşaatte on binden fazla kişinin çalıştığı belirtilir.

Bizans döneminde kent merkezindeki önemli yapıların konumlarıMimaride yaratıcı bir anlayışı gösteren bu yeni kilise yapılır yapılmaz, derhal mimarinin başyapıtlarından biri olarak kabul edildi. Mimarın böylesine
büyük bir açık mekanı sağlayabilecek devasa bir kubbeyi inşa edebilmede
İskenderiye’li Heron’un teorilerinden yararlanmış olması mümkündür.

23 Aralık 532'de başlanan yapım çalışması 27 Aralık 537'de tamamlandı.

Kilisenin açılışını imparator Jüstinyen ve patrik Eutychius büyük bir törenle
birlikte yaptılar. Ayasofya o zamana kadar en büyük yapı olarak kabul edilen
Süleyman'ın Tapınağı’ndan daha büyük olduğundan İmparator Justinianus
(Jüstinyen) halka yaptığı açılış konuşmasında “Ey Süleyman! Seni yendim”
demiştir. Kilisenin ilk mozayiklerinin yapımı 565 ile 578 yılları arasında tahtta
olan II. Justin döneminde tamamlanabilmiştir. Kubbe pencerelerinden sızan
ışıkların duvarlardaki mozayiklerde oluşturdukları ışık oyunları dahiyane
mimariyle birleşerek izleyicilere büyüleyici bir atmosfer yaratmaktaydı.
Ayasofya İstanbul’a gelen yabancılar üzerinde öylesine büyüleyici, derin bir
etki bırakmıştır ki, Bizans döneminde yaşayanlar Ayasofya’yı "dünyada tek"
("singulariter in mundo") olarak nitelemişlerdir.

Yapım sonrası ;

Silahlar Müzesi'nde (Weapons Museum) sergilenen Ayasofya'nın çanı.
Abdullah kardeşler.Fakat yapılışından kısa bir süre sonra, 553 ve 557 depremlerinde
ana kubbe ile doğu yarım kubbesinde çatlaklar belirdi. 7 Mayıs 558 depreminde ise
ana kubbe tümüyle çöktü ve ilk ambon , ciborium ve sunak da ezilerek yok oldu.
İmparator derhal restorasyon çalışmasını başlattı ve bu çalışmanın başına Milet’li
İsidoros’un yeğeni genç İsidorus’u getirdi. Depremden ders alınarak bu kez yeniden
çökmemesi için kubbenin yapımında hafif malzeme kullanıldı ve kubbe eskisine
kıyasla 6.25 m. daha yükseğe yapıldı. Restorasyon çalışması 562 yılında tamamlandı.

Yüzyıllarca Konstantinopolis Ortodoksluk patriğinin merkezi olan Ayasofya
aynı zamanda Bizans’ın taç giyme törenleri gibi imparatorluk törenlerine evsahipliği
yapmıştır. İmparator VII. Konstantin “Törenler Kitabı” (De caerimoniis aulae
Byzantinae) adlı kitabında Ayasofya’da yapılan imparator ve patrik tarafından
düzenlenen törenleri tüm ayrıntılarıyla anlatmaktadır. Ayasofya, ayrıca günahkarlar
için de bir sığınma yeri olmuştur.

Ayasofya’nın daha sonra uğradığı tahribatlar arasında 859 yangını, bir
yarımkubbesinin düşmesine neden olan 869 depremi ve ana kubbesinde hasara yol
açan 989 depremi sayılabilir. 989 depreminden sonra imparator II. Basil, kubbeyi
Agine ve Ani’deki büyük kiliseleri inşa eden Ermeni mimar Trdat’a tamir ettirmiştir.
Trdat kubbenin bir kısmını ve batı kemerini onarmış ve kilise 6 yıl süren onarım
çalışmasından sonra 994’te yeniden halka açılmıştır.

Latin istilası dönemi İlginç bir nokta, Ayasofya’nın insan eliyle tahribatı ya
da yağmalanmasının bir başka dinden olanlar tarafından değil de, yine Hıristiyanlar
tarafından gerçekleştirilmiş olmasıdır. Dördüncü Haçlı Seferi sırasında, Venedik
Cumhuriyeti'nin kör hükümdarı Dandolos komutasındaki Haçlılar İstanbul’u ele
geçirip Ayasofya’yı tam anlamıyla yağmalamışlardır. Bu olay Bizanslı tarihçi Niketas
Choniates'in kaleminden ayrıntılı olarak öğrenilmektedir. Ayasofya’dan alınanlar
arasında İsa’nın mezarı, haçı, çeşitli azizlerin kemikleri ve diğer “kutsal emanetler”
ve altın ve gümüşten yapılma değerli eşyaların bulunduğu ve kapılardaki altınların
bile sökülmüş olduğu belirtilmektedir. Latin İstilası (1204–1261) olarak anılan bu
dönemde Ayasofya Roma Katolik Kilisesi’ne ait bir katedrale dönüştürülmüştü.

Son Bizans dönemi Ayasofya 1261’de tekrar Bizanslılar’ın kontrolüne
geçtiğinde harap, virane ve yıkılmaya yüz tutmuş bir durumdaydı. Binanın batısındaki
dört istinat unsuru muhtemelen bu dönemde yapılmıştır. 1317’de imparator II.
Andronikos Palaiologos binanın kuzey ve doğu kısımlarına da istinat unsurları ekletti.
1344 depreminde kubbede yeni çatlaklar belirdi ve 19 Mayıs 1346’da binanın çeşitli
kısımları çöktü. Bu olaydan sonra kilise, 1354’te Astras ve Peralta adlı mimarların
restorasyon çalışmasının başlamasına kadar kapalı kaldı.

Osmanlı-cami dönemi ;

Ayasofya Camii’nin 1880’lerdeki görünümü, Pascal Sebah (1823-1886)
İstanbul’un 1453’te Osmanlı Türkleri tarafından fethinden sonra, fethin sembolü
olarak, derhal Ayasofya Kilisesi camiye dönüştürülmüştür. O sıralarda Ayasofya
harap bir haldeydi. Bu durumu Kordoba soylusu Pero Tafur ve Florentine Cristoforo
Buondelmonti gibi Batılı ziyaretçilerce betimlenmektedir. Ayasofya’ya özel bir
önem veren Fatih Sultan Mehmet kilisenin derhal temizlenip camiye çevrilmesini
emretti, fakat adını değiştirmedi. İlk minaresi onun döneminde inşa edilmiştir.
Osmanlılar bu tür yapılarda taş kullanmayı tercih etmekle birlikte minarenin hızla
inşa edilebilmesi amacıyla bu minare tuğladan yapılmıştır. Minarelerden biri de sultan
Bayezid II tarafından eklenmiştir. 16. yüzyıldaKanuni Sultan Süleyman fethettiği
Macaristan’daki bir kiliseden Ayasofya’ya iki dev kandil getirtmiştir ki, günümüzde
bu kandiller mihrabın iki yanında yer alırlar.

II. Selim döneminde (1566–1577) yorgunluk ya da dayanıksızlık belirtileri
gösterdiğinde, bina, dünyanın ilk deprem mühendislerinden biri sayılan Osmanlı
baş mimarı Mimar Sinan tarafından eklenen dış istinat yapılarıyla (payanda) takviye
edilerek, son derece sağlamlaştırılmıştır. Günümüzde binanın dört tarafındaki toplam
24 payandanın bir kısmı Osmanlı dönemine, bir kısmı Bizans dönemine aittir. Bu
istinat yapılarıyla birlikte, Sinan ayrıca, kubbeyi taşıyan payeler ile yan duvarlar
arasındaki boşlukları kemerler ile besleyerek kubbeyi iyice sağlamlaştırmış ve binaya
iki geniş minare (batı kısmına), hünkar mahfili ve II. Selim’in türbesini (güneydoğu
kısmına) eklemiştir (1577). III. Murat’ın ve III. Mehmed’in türbeleri ise 1600’lerde
eklenmiştir.

Ayasofya, 1910-1915Ayasofya binasının içine Osmanlı döneminde eklenen
diğer yapılar arasında mermerden minber, hünkar mahfiline açılan galeri, müezzin
mahfili (mevlit balkonu), vaaz kürsüsü ve sayılabilir. III. Murad Bergama’da
bulunmuş, helenistik dönemden kalma (M.Ö. IV. yüzyıl), "bektaşi taşı"ndan (İng.
alabaster ) yapılma iki küpü Ayasofya'nın ana nefine (ana salon) yerleştirmiştir. I.
Mahmud 1739’da binanın restore edilmesini emretti ve bir kütüphane ile binanın
yanına (bahçesine) bir medrese, bir imarethane ve bir şadırvan ekletti. Böylece
Ayasofya binası, civarındaki yapılarla birlikte bir külliyeye dönüştü. Bu dönemde
ayrıca yani bir sultan galerisi ve yeni bir mihrap yapıldı.

Ayasofya’nın Osmanlı dönemindeki en ünlü restorasyonlarından biri sultan
Abdülmecit’in emriyle İsviçre İtalyanı olan Gaspare Fossati ve kardeşi Giuseppe
Fossati’nin nezaretinde 1847 ile 1849 yılları arasında yapılmıştır. Fossati kardeşler,

kubbe, tonoz ve sütunları sağlamlaştırdı ve binanın iç ve dış dekorasyonunu
yeniden elden geçirdi. Üst kattaki galeri mozayiklerinin bir kısmı temizlendi, çok
tahrip olanları ise sıvayla kaplandı ve altta kalan mozayik motifleri bu sıva üzerine
resmedildi. Işıklandırma sistemini sağlayan yağ lambası avizeleri yenilendi. Kazasker
İzzed Efendi'nin (1801–1877) eseri olan, önemli isimlerin hat sanatıyla yazılı olduğu
yuvarlak dev tablolar yenilenip sütunlara asıldı. Ayasofya’nın dışına yeni bir medrese
ve muvakkithane inşa edildi. Minareler aynı boya getirildi. Bu restorasyon çalışması
bittiğinde Ayasofya Camii 13 Temmuz 1849’da görkemli bir törenle yeniden halka
açıldı. Ayasofya külliyesinin Osmanlı dönemindeki diğer yapıları arasında sıbyan
mektebi, şehzadeler türbesi, sebil, sultan Mustafa ve sultan İbrahim türbesi (önceden
vaftizhane ) ve hazine dairesi sayılabilir.

Müze dönemi ;

1930 ile 1935 yılları arasında restorasyon çalışmaları nedeniyle halka
kapatılan Ayasofya’da Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle bir dizi çalışmalar yapıldı.
Bu çalışmalar arasında çeşitli restorasyonlar, kubbenin demir kuşak ile çevrilmesi
ve mozayiklerin ortaya çıkarılıp temizlenmesi sayılabilir. Ayasofya Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği üzerine, Bakanlar
Kurulu’nun 24 Kasım 1934 tarih ve 7/1589 sayılı kararıyla müzeye çevrilmiştir. 1
Şubat 1935’te ziyarete açılan müzeyi Atatürk 6 şubat 1935 tarihinde ziyaret etmiştir.
Yüzyıllar sonra mermer zemindeki halıların kaldırılmasıyla zemin döşemesi ve insan
figürlü mozayikleri örten sıvanın kaldırılmasıyla da muhteşem mozayikler tekrar gün
ışığına çıkarılmıştır.

Ayasofya’nın sistemli olarak incelenmesi, restorasyonu ve temizlenmesi
ABD’ndeki Bizans Enstitüsü (the Byzantine Institute of America) adlı kurumun
1931'deki ve Dumbarton Oaks Alan Komitesi’nin 1940’lı yıllardaki girişimiyle
sağlanmıştır. Bu kapsamda yapılan arkeolojik çalışmalar K. J. Conant, W. Emerson,
R. L. Van Nice, P.A. Underwood, T. Whittemore, E. Hawkins, R. J. Mainstone and C.
Mango tarafından sürdürülmüş ve Ayasofya’nın tarihine, yapısını ve dekorasyonuna
ilişkin başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Ayasofya’da çalışmalarda bulunmuş diğer
isimlerden bazıları A. M. Schneider, F. Dirimtekin ve Prof. A. Çakmak’tır. Bizans
Enstitüsü ekibi mozayik arama ve temizleme işleriyle uğraşırken, R. Van Nice
yönetimindeki bir ekip de, binanın, taş taş ölçülerek rölövelerini çıkarma çalışmasına
girişmiştir. Çalışmalar halen çeşitli uluslardan bilim insanlarınca sürdürülmektedir.

Ayasofya Müzesi Mimarisi

2010-11-29T23:23:00.000-08:00

Mimari

Kubbeden dörtgen biçime geçişi sağlayan üçgenimsi pandantifler.Ayasofya, mimari bakımdan, bazilika planı ile merkezî planı birleştiren, kubbeli bazilika tipinde bir yapı olup kubbe geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır.

Ayasofya, her şeyden önce boyutu ve mimari yapısıyla önem taşır. Yapıldığı dönemin dünyasında hiçbir bazilika planlı yapı Ayasofya'nın kubbesinin boyutundaki bir kubbe ile örtülebilmiş ve böylesine büyük bir iç mekana sahip değildi. Ayasofya’nın kubbesi Roma’daki Panteon'un kubbesinden küçük olmakla birlikte Ayasofya’da uygulanan yarım kubbe, kemer ve tonozlardan oluşan karmaşık ve sofistike sistem, kubbenin çok daha geniş bir mekanı örtebilmesini sağlayarak kubbeyi daha etkileyici kılmaktadır. Taşıyıcı olarak beden duvarlarına oturtulmuş önceki yapıların kubbeleriyle kıyaslandığında, sadece dört payeye oturtulmuş bu denli büyük bir kubbe mimarlık tarihinde gerek teknik, gerekse estetik bakımdan bir devrim sayılmaktadır.

Orta nefin yarısını örten ana (merkezî) kubbe, doğu ve batısına eklenen yarım kubbelerle çok geniş bir dikdörtgen biçimli iç mekan yaratacak şekilde öylesine genişletilmiştir ki, zeminden bakıldığında, gökyüzüne asılı gibi duran, tüm iç mekana hakim bir kubbe olarak algılanır.

Ayasofya'nın üç boyutlu kesiti: 1. Çıkış 2.İmparator kapısı 3.Terleyen sütun 4. Mihrap 5. Minber 6. Sultan Mahfili 7. Omphalion (dünyanın merkezi) a. Vaftizhane ( sultan Mustafa Türbesi) b. II. Selim minarelerinden biriDoğu ve batı açıklıklarını kapatan yarım kubbelerden de daha küçük yarım kubbeli eksedralara geçiş yapılarak sistem tamamlanmıştır. Küçük kubbelerden başlayarak ana kubbe tacıyla tamamlanan bu kubbeler hiyerarşisi antik zamanlarda örneği görülmemiş bir mimari sistemdir. Yapının bazilika planı dahice tümüyle “gizlenmiş” durumdadır.

İnşa sırasında duvarlarda tuğladan ziyade harç kullanılmış ve kubbe yapı üzerine kondurulduğunda kubbenin ağırlığı alt kısmı nemli kalmış harçla oluşturulan duvarların dışa doğru bükülmesine yol açmıştı. 558 depremi sonrasında yapılan ana kubbenin yeniden yapımı sırasında genç İsidorus kubbeyi taşıyabilmeleri için önce duvarları yeniden dikleştirmiştir. Bütün bu hassas çalışmalara rağmen kubbenin ağırlığı yüzyıllarca bir problem olmaya devam etti, kubbenin ağırlık baskısı binayı bir çiçeğin açılması gibi dört yanından dışa doğru açılmaya zorluyordu. Bu problem de binaya dışarıdan istinat unsurlarının eklenmesiyle çözüldü.

Osmanlı döneminde mimarlar bir binada kayma olup olmadığını anlamak için ya yapımı sırasında elle döndürülebilecek küçük bir dikey sütun eklerlerdi ya da duvardaki 20-30 santimetrlik iki sabit nokta arasına cam yerleştirirlerdi. Sütun artık döndürülemediğinde veya sözkonusu cam çatladığında binada kaymanın belli bir dereceye geldiği anlaşılmış olurdu. Ayasofya’nın üst kat duvarlarında ikinci yöntemin izleri halen görülebilir. Döndürülen sütun ise Topkapı Sarayı’nın harem bölümünde mevcuttur.

İç yüzeyler tuğla üzerine çokrenkli mermer, kırmızı ya da mor porfirler ve yapımında altın kullanılmış mozayiklerle kaplıdır. Bu, geniş payelerin daha ışıklı ve kamufle olmasını da sağlayan bir yöntemdir. 19. yüzyılda restorasyon çalışmaları sırasında bina dıştan Fossati tarafından sarı ve kırmızı renklere boyanmıştır. Ayasofya, Bizans mimarisinin başyapıtı olmakla birlikte, pagan, Ortodoks, Katolik, İslam etkilerinin sentez olduğu bir yapıdır.

Mozaikler

Deisis mozaiğinden bir detay. İsa'nın yüzünün iki yarısı birbirbinden farklı yapılmıştır.Tonlarca altının kullanıldığı Ayasofya mozaiklerinin yapımında altının yanısıra, gümüş, renkli cam, pişmiş toprak ve renkli mermer gibi taş parçaları kullanılmıştır. 726’da III. Leo’nun tüm ikonaların yok edilmesi emriyle, tüm ikona ve heykeller Ayasofya’dan kaldırılmıştır. Dolayısıyla Ayasofya’da günümüzde görülen, surat tasvirleri içeren mozayiklerin hepsi ikonoklazm dönemi sonrasında yapılan mozayiklerdir. Bununla birlikte Ayasofya’da surat tasviri içermeyen mozaiklerden az bir kısmı 6. yüzyılda yapılan ilk mozaiklerdir.

1453’de kilise camiye dönüştürüldükten sonra insan figürleri içerenlerin bir kısmı ile ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir. İstanbul’u ziyaret eden 17. yüzyıl gezginlerinin raporlarından Ayasofya’nın camiye çevrilmesini izleyen ilk yüzyıllarda insan figürü içermeyenler ile içerenlerden bir kısmının sıvayla kaplanmadan bırakılmış oldukları anlaşılmaktadır. Ayasofya mozayilerinin tamamen kapatılması 842’de ya da 18. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. 1755’te İstanbul’a gelen Baron De Tott artık tüm mozaiklerin badana altında kalmış olduğunu belirtmiştir.

Sultan Abdülmecit’in isteği üzerine 1847 ile 1849 yılları arasında Ayasofya’da çeşitli restorasyon çalışmaları yapan ve sultandan restorasyon sırasında keşfedilebilecek mozaikleri belgeleme iznini alan Fossati kardeşler, mozaiklerin sıvalarını kaldırıp desenlerini belgelerine kopyaladıktan sonra mozayikleri tekrar kapatmışlardır. Bu belgeler günümüzde kayıptır. Buna karşılık, o yıllarda Alman hükümetince onarım için gönderilen mimar W. Salzenberg bazı mozaiklerin desenlerini de çizmiş ve yayımlamıştır.

Sıvayla kaplı mozaiklerin büyük bir kısmı 1930’larda Byzantine Institute of America adlı kurumun bir ekibi tarafından açılmış ve temizlenmiştir. Ayasofya’nın mozaiklerinin açılması ilk kez 1932’de Byzantine Institute of America kurumunun başındaki Thomas Whittemore tarafından gerçekleştirilmiş olup, ilk gün ışığına çıkarılan mozaik "imparator kapısı" üzerindeki mozaik olmuştur.

Doğudaki yarım kubbe üzerindeki sıvanın bir kısmının bir süre önce düşmesi sayesinde bu yarım kubbeyi örten sıvanın altında mozaiklerin bulunduğu anlaşılmıştır.

Binanın kısımları Ayasofya mimari yönden incelendiğinde orta nef denilen büyük bir orta mekân, kuzey ve güneyde yer alan iki yan nef, doğu ucunda yer alan absid ve batı kısmında kapıların yer aldığı iç ve dış nartekslerden meydana gelmiştir. 7.500 m2’lik bir yüzölçümüne sahip Ayasofya iki katlı bir yapıdır.

Ayasofya'nın zemin planı: 1. Sıbyan Mektebi 2. Şadırvan 3. Muvakkithane 4. Mütevelliler dairesi (Günümüzde Müze Müdürlüğü'nce kullanılıyor) 5. Şehzadeler Türbesi 6. III. Murad Türbesi 7. II. Selim Türbesi 8. III. Mehmet Türbesi 9. Sebil 10. Mermer sarnıç 11. Türk payanda duvarları 12. Kütüphane 13. Vaftizhane (Günümüzde Sultan Mustafa ve Sultan İbrahim Türbesi) 14. Sebil 15. Minareler 16. Omphalion 17. İkinci Ayasofya kalıntıları 18. Ayasofya Medresesi (günümüzde mevcut değildir) 19. Ayasofya İmareti (günümüzde mevcut değildir) 20. İmaret Kapısı 21. Mihrap 22. Hünkar mahfili 23. Minber 24. Müezzin mahfili 25. IV. Murat'ın yaptırdığı mermer kürsü 26. Bergama'dan getirilen küpler 27. Terleyen sütun 28. Üst kata çıkış rampası 29. Alt kata iniş rampası 30. Hazine dairesi

Alt kat

Narteksler

İç narteks.Binaya batı kısmındaki, Bizans döneminde atrium denilen avlunun bulunduğu kapılardan girilir. Buradaki, dış nartekse açılan ana kapıdan girmeden önce, solda görülen kalıntılar A.M. Schneider tarafından sürdürülen kazılarda ortaya çıkarılmış İkinci Ayasofya’ya ait kalıntılardır.

Ana kapıdan girilen ilk galeri "dış narteks" olarak adlandırılır, "çapraz tonoz" örtülü dokuz birimli bir galeridir. Buradan da iç narteks denilen ikinci galeriye 5 kapı açılır.

İç nartekste tavan mozayiklerle kaplıdır. Mozayiklerden sarı renkte parlayanların yapımında altın kullanılmıştır. Duvarlar çeşitli ülkelerden ve Anadolu'nun çeşitli kentlerinden getirilme dalgalı mermer levhalarla kaplıdır. Bu dalgalı mermer levhalar duvarlara sabitlenmeden önce ikiye kesilmiş ve duvarlara yan yan öyle sabitlenmiştir ki, katlanıp mürekkeplenen bir kağıdın açıldığında gösterdiği gibi, ilginç bir simetri gösterirler. Günümüzde içinde elektrik ampulları olan yağ lambası avizeleri cami dönemine aittir.

İmparator kapısı mozayiğiİç narteksten ana nefe (ana salona) 9 kapı açılır. Ana salona açılan ortadaki ana kapıya, yalnızca imparatora mahsus olduğundan (yalnızca imparator tarafından kullanıldığından) "imparator kapısı" adı verilir. Bu kapının üst kısmındaki duvarda (tympanum) 9. yüzyıldan kalma bir mozayik bulunur. Bu mozayikte ortada İsa, sağ madalyonda Cebrail, sol madalyonda Meryem Ana görülür. Sol alt kısımda görülen sakallı kişi Bizans imparatorlarından VI. Leon’dur. Ortodoksluk geleneğinde en fazla üç kez evlenilebilmesine karşın erkek çocuğunun olabilmesi için dört kez evlenmiştir. Bu yüzden İsa’dan özür diler vaziyette, secde eder şekilde tasvir edilmiştir. İsa’nın elindeki Kitab-ı Mukaddes’te İsa’nın Yuhanna İncili’ndeki bir sözü yazılıdır: “Size selamet olsun! Ben evrenin nuruyum.” İlk kez W. Salzenberg tarafından yayımlanmış olan bu mozayik 18. yüzyıla dek kapatılmamıştır.

Güney nef

Güney nefAyasofyanın ana mekanı paye ve sütunlarla üç nefe ayrılmış durumdadır: Orta nef (naos, ana salon) güney nef (ana nefin sağında) ve kuzey nef (ana nefin solunda). Sağdaki güney nefinde de tavan mozayiklerle kaplıdır. Bu mozayiklerde ikonaklazma dönemine özgü semboller göze çarpar. Bunlardan ikisi dört balık ve küçük karelerde yer alan svastika sembolleridir.

Bu güney nefinde I. Mahmut Kütüphanesi bulunur. Kütüphanenin görülebilen odası Osmanlı sultanının namaz kılmadan önce Kur’an okuduğu odadır. Odadaki rahleler sedef işlemeli olup duvarlar İznik fayanslarıyla kaplıdır. Odanın tavan ve zemini orijinal değildir. Odada ayrıca Kuran'ın saklandığı tahta mahfaza bulunur.

Yeşil porfirden sütuna oturtulmuş Bizans sütun başlığı. Yanda kime ait olduğu bilinmeyen bir el izi bulunmaktadır.Nefin doğu ucuna doğru soldaki duvarda üzerinde iki yunusu ve Poseidon’un trident olarak bilinen yabasını içeren bir taş işlemesi görülür. Bu, Bizans rahiplerinin, Hıristiyan olmalarına rağmen, bir pagan ilaha ait unsuru kiliseye sokabilecek derecede eski Yunan kültürü etkisi altında kalmış olmalarını gösteren bir örnek olarak değerlendirilebilir.

Nefin doğu ucunda üç çeşit sütun görülür. Bunlardan kırmızı porfir taşından yapılma olanları Mısır’dan getirilmiştir. Yeşil olanları ise Yunanistan’dan getirilmiştir. Binada kullanılan beyaz mermerlerin kökeni genellikle Marmara Adası’ndaki mermer ocaklarıdır. Batı dillerindeki mermer sözcüğünün kökeni "Marmara"dır. Ayasofya’da toplam 107 sütun bulunmaktadır, bunlardan 40’ı alt katta, 67’si üst kattadır. Bu sütunların hemen hemen hepsi yekpare (monolit) olup, Ayasofya’dan da eskidirler, çünkü imparatorluk topraklarındaki eski tapınaklardan getirilmişlerdir. Ayasofya’nın en büyük sütunlarının uzunlukları 20 m. civarında, kalınlıklarının yarıçapı ise 1,5 m.’dir. En ağırları 70 ton ağırlığındadır. Sütun başlıkları Bizans stili gösterirler; sütun başlıklarından bazılarında küçük bir daire ve harflerden oluşan Jüstinyenin arması görülür. Bu nefin doğu ucundaki yeşil sütunun yanındaki duvarda bir el izi bulunur, kime ait olduğu bilinmeyen bu el izi hakkında çeşitli rivayetler bulunmaktadır.

Omphalion ve müezzin mahfili Güney neften mihraba geçilirken, zeminden yaklaşık 3 m. kadar yükselen, balkonu andıran mermerden yapılma bir yapı göze çarpar. Bu, Osmanlı döneminde yapılmış, Ayasofya cami iken her yıl İslam peygamberi Muhammed’in doğum gününde (mevlit kandilinde) mevlit okunan müezzin mahfilidir.

Mahfilin hemen yanında zeminde, girilmemesi için kenarları çitle çevrilmiş kare biçimli bir alan göze çarpar. Burası bilinmeyen bir nedenle Bizanslılar’ca dünyanın merkezi olarak kabul edilirdi. Yunanca’da “Yer’in Göbeği ” anlamında, omphalion (Delf'te omphalos)olarak adlandırılan ve Bizanslılar’ca kutsal sayılan bu yerde kimilerine göre Ayasofya’nın inşa edilmesinden önce bir tapınak bulunmaktaydı. Kimilerine göre bu yer "ley hatları"nın bir kavşak noktasıydı.

Kutsallığından ötürü Bizans imparatorlarının taç giyme törenleri de burada yapılmaktaydı. Tören sırasında siyasi ve dinî otoriteleri temsil eden kişilerin her birinin durması gereken konumlar bu kare biçimli alan içine daireler oluşturacak biçimde döşenmiş renkli taşlarla belirlenmiştir. Daireleri oluşturan taşlarda kırmızı, sarı, yeşil, turuncu ve gri renkler göze çarpmaktadır. Toplam sayıları 16 olan bu dairelerden en büyüğü ortadaki olup, muhtemelen imparatorun duracağı yeri gösteren dairedir.

Absid ve mihrap

MinberBinanın doğu kısmının ucu dışarı taşkın durumda olup, üstü yarım kubbeyle örtülü bir absidle son bulur. Üçüncü Ayasofya, diğer eski Ortodoks kiliseleri gibi, geleneksel olarak Kudüs’e yönelik olarak inşa edilmiştir ve diğer eski Ortodoks kiliselerinde olduğu gibi absidinin ekseni inşa edildiğinde tam olarak Kudüs yönünü göstermekteydi.

Absid;Üsteki mozayik ve ortadaki pencereler Kudüs yönünü gösterir. Altta hafifçe sağda mihrabın üst kısmı görülmektedir.İstanbul’a nazaran Kudüs yönü ile Mekke yönü arasında pek büyük olmayan (birkaç derecelik) bir fark bulunmaktadır. Bu yüzden İstanbul’da camiye çevrilen kiliselerde kıble yönünü göstermek üzere kilisenin absidi içine yapılan mihrap absidin iyice sağına inşa edilirdi. Fakat Ayasofya’da mihrap absidin çok sağına değil, hafifçe sağına inşa edilmiştir. Çünkü Ayasofya binası tam olarak olması gereken yönde değildir, yani hafifçe Mekke yönüne doğru bir kayma göstermektedir. Bu bir yapım hatası olamayacağına göre, binanın zaman içerisinde, tektonik hareketlerden dolayı hafifçe bir kayma geçirmiş olması düşünülebilir.

Cebrail'in parmağıyla Ayasofya’yı çevirdiğine ilişkin olarak çıkarılmış söylentiler bu husustan kaynaklanmıştır.

Absidin en üst kısmında, 9. yüzyıla tarihlenen, kucağında çocuğu İsa'yı taşıyan, taht üzerinde tasvir edilmiş bir Meryem Ana mozayiği yer alır. Bunun sağında aynı yüzyılda yapılmış, Cebrail'i tasvir eden bir mozayik bulunur. Meryem Ana mozayiğinin solunda ise, bir deprem sırasında düşmüş bir başka melek mozayiği, muhtemelen Mikail'i tasvir eden bulunmaktaydı.

Mihrabın her iki yanında 16. yy.’da Kanuni Sultan Süleyman fethettiği Macaristan’daki bir kiliseden getirttiği iki dev kandil bulunmaktadır. Absidde Bizans döneminde yıkılan pencerelerin yerini Osmanlı döneminde renkli camdan yapılma (vitray), ayetlerle süslü pencereler almıştır. Absid çevresinde Osmanlı döneminde eklenen yapılar yoğunluk kazanmaktadır. Örneğin absidin sağında mermerden yapılma minber, solunda Osmanlı sultanının namaz kıldığı hünkar mahfili yer alır. Osmanlı sultanı mahfile özel olarak yapılmış bir galeriden ulaşmaktaydı.

Absid duvarlarında Kuran ayetlerini içeren çerçeveler ve içine Allah, Muhammed, dört halife ve Halife Ali’nin oğulları Hasan ve Hüseyin’in isimleri yazılı olan sekiz yeşil daire bulunur. Bu dairelerin tahtadan yapılma çok daha büyükleri de ana nefin (ana salonun) iç mekanını kuşatacak şekilde asılmışlardır. İsimler her biri 7,5 m. yarıçapında olan bu 8 dev panoya hat sanatı tarzında yazılmıştır. Bunlar Kazasker İzzed Efendi’nin (1801–1877) eserleridir. 1930'lu yıllarda restorasyon çalışmaları sırasında yerlerinden indirilen bu panolar 1951’de A. Menderes tarafından yeniden yerlerine koydurulmuştur.

Orta nef

Orta nef. Tam karşıda pencerelerin bulunduğu kilisenin absidi görülmektedir. Absid içinde, aşağıda caminin mihrabı görülmektedir.Solda hünkar mahfili görülmektedir. Sağda, altta ise müezzin mahfili denilen cami döneminde mevlit okunan balkon görülmektedir.Orta nef ya da iç mekan karmaşık bir yapıya sahiptir. 100 x 70 m ölçüsündeki binanın 74.67 x 69.80 m. ölçüsündeki orta nefinin (ana salonun) ortasında ağırlığı dört paye (ayak) üzerine oturtulmuş, payelere geçişin pandantiflerle sağlandığı bir ana kubbe yer alır. Ayasofya’nın devrim niteliği taşıyan kubbesi birçok sanat tarihçisinin, mimarın mühendisin özel ilgisini çekmiştir. Daireden dikdörtgene geçiş içbükey üçgen pandantiflerle sağlanır. Bu tür yapılarda daha önce kullanılmamış bu pandantifler estetik bakımdan şık bir şekilde, daireden, yani kubbeden payelerce oluşturulan kare biçimine, hatta yarım kubbeler de sisteme dahil sayılırsa, dikdörtgen biçimine geçişi sağlarlar. Böylece, kubbe pandantifler vasıtasıyla dört büyük kemer üzerine oturur. Bu kemerler de Osmanlı döneminde Mimar Sinan’ın talimatlarıyla istinat duvarlarıyla desteklenmiştir.

Tarih boyunca tamirat gördüğünden kubbe dairesel düzgünlüğünü kaybetmiş ve elips biçimine yaklaşmıştır. Bu yüzden farklı uzunlukta iki yarıçapı vardır. 55.60 m. yüksekliğinde ve içten 30.80 - 32.6 m. çaplarındaki ana kubbenin ağırlığı doğu ve batısındaki iki yarım kubbeyle hafifletilmiştir. Ana kubbenin güney ve kuzeyde yarattığı baskı ise payandalarla karşılanmıştır. Bir şemsiyenin telleri gibi, kubbenin tepesinden başlayıp kubbe pencereleri arasından geçerek pandantiflere inen 40 kaburga, kubbenin ağırlığının payelere aktarılmasında önemli bir rol oynar. Binanın ağırlığını 40'ı aşağıda, 67'si üst katta olan 107 sütun taşımaktadır. Bu sütunların bir kısmı orta nefin her iki yanında, iki katlı bir dizi oluştururlar. Orta nefin kuzey kenarını oluşturan çift katlı sütun dizisinin üzerindeki duvarda (tympanon) Ortodoks Kilisesi patriklerinin mozayikleri bulunur. Bunlar çok yüksekte olduklarından dürbünsüz pek iyi görülemezler. Ana mekan, duvarlardaki ve kubbedeki pencerelerden ışık alır.

Mozayiklerle kaplı ana kubbenin ortasında Bizans döneminde İsa’yı tasvir eden bir mozayiğin yer aldığı bilinmektedir. Kilise camiye çevrildiğinde diğer insan figürlü mozayiklerin sıvayla kaplanmasına karşın bu mozayik 17. yüzyıl ortalarına açık bırakılmış, 17. yüzyıl ortalarında Kazasker Mustafa İzzet efendi tarafından üzerine “Allahü Nurüssemavat...” diye başlayan ayetin işlendiği bir sıvayla kapatılmıştır. Bununla birlikte mozayiğin 1894 depreminde düşmüş olduğu da iddia edilmektedir.

Ana kubbede hem kubbenin ağırlığını azaltmak, hem de ana mekanın aydınlanmasını sağlamak üzere 40 pencere açılmıştır. Kubbenin mozayiklerini onarmak üzere kurulan 60 ton ağırlığındaki metalik iskele onarım çalışmalarının sürmesi nedeniyle henüz kaldırılamamış olup, kubbenin tümüyle görülmesini engellemektedir.

Kubbenin zemine izdüşümü olan çember araştırıldığında, zeminde taşa 40 adet haçın bir çember oluşturacak şekilde kazınmış olduğu görülür. Bu haçların hiçbir sembolik değeri yoktur, mimari bir yöntemin uygulanması için bazı noktaların kesişen iki çizgiyle işaretlenmesinden ibarettir. Bir yapıya kubbe inşa edilmeden önce zemine, inşa edilecek kubbenin çemberi işaretlenir ve daha sonra bu noktalara çekül tutularak kubbe inşa edilir. Bu mimari yöntem günümüzde de uygulanmaktadır; tek fark artık çekül yerine lazerin kullanılmasıdır.

Kerubi ya da Seraphim fresklerinden biriKubbeden payelere geçişi sağlayan dört pandantif üzerinde Hıristiyan melekler hiyerarşisindeki bir melek sınıfını tasvir eden freskler bulunmaktadır. Bunların Kerubi melekleri mi, yoksa Seraphim melekleri mi oldukları konusu kesinlik kazanmamıştır. Bizans’ın erken devirlerinde bunların mozayik olduğu belirtilir, tahrip olduklarında freske çevrilmiş oldukları düşünülmektedir. Üzerleri Osmanlı döneminde hiç kapatılmamış, yalnızca yüzlerine altın yaldızla kaplı oval bir yıldız yerleştirilmiştir. Bu 6 kanata sahip melek fresklerinden ikisinin birkaç yıl önce restore edilmiş olmasına karşın, yağmurun sızması nedeniyle yeniden tahrip oldukları görülmektedir. Bu tahribatın nedeni Bizanslılar’ın yapıda dere kumu yerine deniz kumu kullanmış olmalarıdır. Zira deniz kumu inşaatte kullanılmadan önce suyla yıkansa da, bir miktar tuzu bünyesinde tutmakta ve kumun yapıda kullanılmasından sonra bu tuz, yağmur sularını çekici ve emici bir işlev görmektedir. (Bu tahribat özellikle üst kattaki tavan mozayiklerinde etkili olmuştur.)

"Terleyen sütun"daki dilek yeriOrta nefin iç nartekse yakın kısmında helenistik dönemden kalma (M.Ö. 4. yy.), bektaşi taşından (İng. alabaster) yapılma iki büyük küp bulunmaktadır. Bunlar III. Murad döneminde Bergama’da bulunmuş, Ayasofya’ya getirilerek su içme gereksinimlerini karşılamak üzere kullanılmıştır. Küplerden büyük olanı 1200 litrelik bir kapasiteye sahiptir.

Duvarlardaki boş taş çerçevelerde Bizans döneminde ikonalar bulunmaktaydı. Orta nefte iç nartekse paralel olarak uzanan iki küçük tünelde Ayasofya’nın en eski mozayikleri bulunur. Bunlardan birinde ilk Hıristiyanların kullandıkları, Yunan alfabesinin beş harfini içeren sekiz dilimli daire sembolü bulunur.

Kuzey nefi Kuzey nefinde ziyaretçilerin ilgisini çeken tek şey, nefin batı ucunda bulunan, beyaz mermerden yapılma kare biçimli sütundur. “Terleyen sütun” olarak adladırılan ve hakkında kaynaksız sayısız rivayet bulunan bu sütun, günümüzde dilek dileme yeri durumuna gelmiştir. Dilek dilemek isteyenler elinin başparmağını sütundaki deliğe sokup eliyle bir daire çizerler. Delik günümüzde sütuna geçirilmiş bronz bir plakanın ortasında yer almaktadır.

Çıkış

Çıkış mozayiği. Jüstinyen, Meryem Ana ve Büyük KonstantinÜst kata çıkılmayıp binadan dışarı çıkılmak istendiğinde iç narteksin güney ucundaki kapıdan çıkılır. Bu çıkış kapısının üzerine yerleştirilmiş bir ayna oraya, çıkış yönünde ilerleyen ziyaretçileri, arkalarında kaldığından göremedikleri bir mozayiğin daha bulunduğu konusunda uyarmak üzere yerleştirilmiştir. 10. yüzyıldan kalma bu mozayik, Fossati tarafından 1849'da keşfedilip tekrar kapatılmış, 1933-1934 yıllarında Byzantine Institute of America kurumundan Thomas Whittemore tarafından temizlenmiştir. Mozayikte ortada çocuğuyla birlikte Meryem Ana yer alır. Meryem Ana değerli taşlarla süslü bir tahttadır. Koyu lacivert bir kaphoriun giyen Meryem Ana'nın başörtüsünün kenarlarında altın yaldızlı bir şerit, alnında ve omuzlarında da altın yaldızlı haç bulunmaktadır. Olgun bir insanın yüz hatlarıyla tasvir edilen "çocuk İsa" sağ eliyle vaftiz işareti yapmakta ve sol elinde "malik olma"yı simgeleyen bir rulo tutmaktadır. Solda Üçüncü Ayasofya’yı inşa ettiren Jüstinyen Meryem Ana’ya Ayasofya'nın bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Bu Ayasofya maketinde kubbenin üzerinde bir haç bulunduğu görülmektedir. Sağda ise Konstantinopolis’in kurususu sayılan Roma imparatoru Büyük Konstantin Meryem Ana’ya surlarla çevrili Konstantinopolis’in bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Adı Bizans alfabesiyle yukarıdan aşağı doğru yazılmıştır. Meryem Ana’nın tahtının zeminini oluşturan mozayik taşlarının yapımında gümüş kullanılmıştır.

Çıkışta yer alan, artık kapatılamayan bronz kapı, Dünya’nın en eski kapılarından biri sayılmaktadır. M.Ö. II. yüzyıla ait bu kapı Ayasofya’ya Tarsus’taki bir tapınaktan getirilmiştir. Ayasofya’nın zemini Bizans dönemindeki bir depremden sonra bir miktar (30-35 cm.) yükseltilmek zorunda kalınmıştır. Bu yüzden bu kapı iptal edilerek yerine yenisi yapılmış, fakat eski kapı başka yere götürülmeyerek orada bırakılmıştır. Bu sayede kapının alt kısmında Ayasofya’nın 6. yüzyıla ait zemini görülebilmektedir.

Üst kat

İmparatoriçe locası

Cennet ve cehennem kapısı

II. Komnenos ve eşi

Zoe ve eşi

Absiddeki Meryem AnaÜst kata alt kattaki iç narteksin batı ucunda yer alan bir kapıdan geçilerek, irili ufaklı taşlarla “arnavut kaldırımı” tarzında döşenmiş bir rampadan çıkılır. Sarmal bir biçimdeki rampa 7 halka yaparak üst kata ulaşır. Bu rampa imparatoriçenin tahtıyla sarsılmadan taşınmasına merdiven basamaklarına kıyasla büyük bir kolaylık sağlamaktaydı. Rampa duvarlarında yer yer eski tuğla kemerler görülür. Bizans döneminde de Osmanlı döneminde de üst kat daima kadınlara ayrılmıştı. Üst katta da alt katta olduğu gibi, güney (sağda) ve kuzey nefleri bulunur. Bu iki nef birlikte bir "at nalı" biçimini oluştururlar. Güney üst nefine sağda yer alan (alt kattaki narteksin üzerinde bulunan) bir galeriden geçilerek ulaşılır.

Güney üst nefi (tribünü) Güney üst nefiTörenleri izlemek üzere Ayasofya’ya gelen imparatoriçe, üst kata çıkarılır, törenleri maiyetindekilerle birlikte, üst katın güney nefindeki "imparatoriçe locası"ndan izlerdi. İmparatoriçe locasından günümüze ulaşan kısımlar mermer başlıklı iki küçük yeşil porfirden yapılma sütun ve zemindeki, imparatoriçenin tahtının konacağı yeri göstermek üzere yerleştirilmiş dairesel yeşil porfir taşından oluşur. Bu yeşil daire, omphalion’daki daireler gibi yapılmıştır. Buradan binanın alt katı ve iç mekanına hakim bir bakış açısı elde edilebilmektedir.

Üst katın neflerinde tavanı kaplayan, insan figürü içermeyen mozayikler Osmanlı döneminde yağmur suyundan tahrip olduğundan, 19. yüzyılda Osmanlı sultanı Abdülmecit bunları onarılmasını emretmişti. Fakat mozayik sanatı 19. yüzyılda unutulmuş bir sanat durumuna geldiğinden İtalyan Fossati kardeşler sultana bunları onaramayacaklarını belirtip, başka bir çözüm önerisinde bulundular: Çok tahrip olan mozayikler sıvayla kaplandı ve altta kalan mozayik motifleri bu sıva üzerine resmedildi. Bazı sütunların üst kısımlarındaki kemerlerde sıvayla kaplanmamış mozayikler halen görülebilir durumdadır. Fakat yer yer nemden dolayı orijinal renklerini kaybetmişlerdir. Ayrıca yer yer dökülen veya altta mozayik olup olmadığı anlaşılmak üzere kasten açılmış sıvalar altından da eski mozayikler görülebilmektedir. Fossati kardeşlerin üst kattaki tavan mozayiklerini kaplamadan önce tüm mozayiklerin kopyalarını kağıtlara çıkardıkları bilinmekteyse de, yanlarında götürdükleri bu kağıtların günümüzde nerede oldukları bilinmemektedir.

İmparatoriçe locasının az ilerisinde, üzerlerindeki anahtar kabartmalarından dolayı “cennet ve cehennem kapısı” olarak adlandırılan, vaktiyle bir kapı içerdiği sanılan, duvarlara sabitlenmiş iki mermer blok görülür. Bu bloklar üzerinde yaşam ağacı, balık gibi semboller içeren küçük kabartmalar bulunur. Kilise temsilcileri synod adı verilen toplantıların yapılacağı odaya gitmek üzere bu kapıdan geçerlerdi.

DeisisBuradan geçildikten sonra sağ tarafta yer alan duvarda, 12. yüzyıldan kalma (1261'de yapıldığı sanılan), “deisis” ('Δέησις')olarak adlandırılan, İsa'nın Kıyamet Günü insanlık için Tanrı'dan niyaz dilemesini simgeleyen bir mozayik bulunur. Alt kısmı yok olmuş bu büyük mozayikte ortada İsa, sağda Vaftizci Yahya, solda ise Meryem Ana görülür. İsa’nın sağ eli, alt kattaki iç nartekste yer alan mozayikte de görüldüğü gibi, “vaftiz işareti” denilen bir halde tasvir edilmiştir (baş parmağın ucu “kalbe giden yol”la ilişkilendirilen yüzük parmağına temas eder haldedir). Bu mozayiğin muhtemelen diğer çeşitli Ortodoks kiliselerinde taklit edilmeye çalışılan bir özelliği, İsa’nın yüzünün sağ ve sol yarılarının birbirlerinden farklı olarak tasvir edilmiş olmasıdır. Bu fark, sağ ve sol gözlerde de görülür. Bir yapım hatası olmayan bu özellik, Leonardo da Vinci’nin ünlü eserinde de görülmekle birlikte, Ayasofya’daki bu mozayik 12. yüzyılda yapılmış olduğundan Vinci’nin eserinden daha eskidir. Mozayiği yapan sanatçı İsa’nın yüz kısmına öyle bir özellik kazandırmıştır ki, mozayikten Kudüs yönüne doğru 10-15 metre kadar yürünerek geri dönüp bakıldığında hem İsa’nın yüzünün iki yarısı simetrik hale gelir, hem de İsa’nın gözleri o konumdaki kişiye bakar bir vaziyet alır. Bu mozayik Bizans resim sanatında rönesansın başlangıcı olarak ele alınır. Üst katın bu kısmında sağda, zeminde Venedik Cumhuriyeti'nin kör hükümdarı Dandolos’un mezarı yer alır.

Güney üst nefinin doğu ucunda, sağda binanın eğrilmeye maruz kalışının açık bir göstergesi olan, Piza kulesi gibi eğrilmiş bir sütun bulunur. Solda ise yine alt kısımları tahrip edilmiş iki mozayik yer alır. 1122'de yapılmış olan ilk mozayikte ortada çocuğuyla Meryam Ana, solda, elinde bir para kesesi tutan Bizans imparatoru II. Ioannes (Johannes) Komnenos, sağda eşi İren görülür. Mozayiğin 90 derece açı yaparak yan duvarda (payede) devam eden kısmında imparatorun veremden ölen oğlu Aleksios tasvir edilmektedir. İmparator ve eşi oğulllarının genç yaşta ölmesinden sonra çocuklar için ücretsiz bir hastanenin açılmasını finanse etmişlerdir.

11. yüzyıldan kalma diğer mozayikte ortada İsa yer alır. Bizans mozayik sanatında genellikle, İsa baştaki haleye bir haç iliştirilerek tasvir edilir ve ayrıca mozayiklere kimlikleri açıklayıcı yazılar eklenir. Bu bakımdan Bizans mozayiklerinde kimliklerin teşhis edilmesinde zorluk çekilmez. Mozayikte sağda imparatoriçe Zoe yer alır. Zoe, kocalarının ölümünden dolayı üç kez evlenmiş ve üç imparatora eşlik etmiştir. Her evlenişinde mozayikteki imparatoru ve adını değiştirmek gerektiğinden, sanatçı mozayikteki imparatorun vücudunu tümüyle değiştirmek yerine yerine yalnızca kafayı ve kim olduğunu açıklayan yazıyı değiştirmek yoluna gitmiştir. Bu yüzden mozayikte imparatorun kafasının ve adının çevresinde kazınma izleri görülmektedir. Mozayikteki son kocası imparator IX. Konstantinos Monomakhos’tur. O da elinde bir para kesesi tutar halde tasvir edilmiştir.

Bu mozayiğin solundaki girintide yer alan, süslemeli tarzda boşluklar açılarak oyulmuş mermer blokun üzerinden bakıldığında, tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde görülen, bir kanadın alt ucunu ve ayak kısmını gösteren mozayik parçaları vaktiyle burada bir melek mozayiğinin bulunduğu izlenimini vermektedir. Muhtemelen bir deprem sırasında düşmüş olmalıdır. Mermer bloktan hafifçe sağa doğru bakıldığında ise absidin üst kısmında yer alan, kucağında çocuğunu taşıyan Meryem Ana mozayiği alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen, Meryem Ana'yı taht üzerinde tasvir eden bu mozayikte, tahtın üzerindeki minderlerde pik (maça) sembolleri bulunur. İsa’nın giysisinin sarı renkte parlayan mozayik taşlarının yapımında altın, beyaz renkte parlayan kısımlarının yapımında gümüş kullanılmıştır.

Kuzey üst nefi

Cebrail mozayiğiKuzey üst nefinde günümüzde Ayasofya’nın mozayiklerinin ve çeşitli kısımlarının büyük boy fotoğrafları sergilenmektedir. Bu nefin sağ tarafında kuytuda kalan bir duvarda imparator Aleksandros’un (912-913) mozayiği bulunur. Mozayik Ernest J. W. Underwood gözetiminde Bizans Enstitüsü tarafından temizlenmiştir. İmparator Aleksandros’un eşcinsel olduğu ve özel yaşamına önem verebilmesi için imparatorluğun yönetimini kardeşi VI. Leon’a bıraktığı belirtilir.

Nefin doğu ucundaki bitiminde, solda aşağı kata iniş rampası bulunur, sağda ise, güney nefinin ucundaki girintinin simetriği tarzında bir girinti yer alır. Buradan bakıldığında tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde Cebrail’i tasvir eden mozayik görülür. Mozayik buradan, alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen bu mozayikte kanatlarıyla tasvir edilmiş başmeleklerden Cebrail, sol elinde bir küre tutar halde tasvir edilmiştir. Bu kürenin dünyayı temsil ettiği sanılmaktadır. Fakat mozayiğin dünyanın yuvarlak olduğunun bilinmediği 9. yüzyılda yapılmış olduğu gözönüne alınırsa, sanatçının hangi bilgiye dayanarak dünyayı yuvarlak temsil etmiş olması düşündürücü, ilginç bir konu oluşturmaktadır.

Absiddeki Meryem Ana mozayiği buradan da görülmektedir. Bu mozayiğin öteki nefin bitimindeki girintiden görülmesine kıyasla buradan görülmesinin tek farkı, buradan Meryem Ana ve İsa'nın bakışlarının düşmüş olduğu sanılan melek mozayiğine yönelmiş olduklarının farkedilebilmesidir.

Avlu

ŞadırvanAlt kattaki çıkış kapısından avluya çıkıldığında görünen, erkeklerin abdest gereksinimini karşılamak üzere inşa edilmiş şadırvan, I. Mahmut döneminde eklenmiştir. Sol taraftaki kapı türbelere açılır. Ayasofya Müzesi’ne ait türbeler, II. Selim’in, III. Murat’ın , III. Mehmed’in, sultan Mustafa’nın, sultan İbrahim’in ve şehzadelerin türbeleridir. Fakat türbeler genellikle ziyarete kapalı tutulmaktadır. Ayrıca, genellikle konserlerde açılan Aya İrini Müzesi de Ayasofya Müdürlüğü’ne bağlıdır. Avlu’daki hem taş hem tuğla kullanılarak inşa edilmiş yapı ise Osmanlı döneminde eklenmiş, çocukların Kuran eğitimi için kullanılmış Sıbyan Mektebi’dir. Avluyu çevreleyen diğer binalar müze müdürlüğünün personelince çalışma amaçlı kullanılmaktadır.

Ayasofya Müzesi Genel Bilgi 1

2010-11-29T23:08:00.000-08:00

Ayasofya

Mimarisi, ihtişamı, büyüklüğü ve işlevselliği yönünden ilk ve son ünik
uygulama olarak görülen Ayasofya, Osmanlı Cami’lerine fikir bazında da olsa esin
kaynağı olmuş, doğu-batı sentezinin bir ürünüdür. Bu eser dünya mimarlık tarihinin
günümüze kadar ayakta kalmış en önemli anıtları arasında yer almaktadır. Bu nedenle,
Ayasofya, tarihi geçmişinin yanı sıra, mimarisi, mozaikleri ve Türk çağı yapıları ile
yüzyıllar boyunca tüm insanlığın ilgisini çekmiştir.

Ayasofya 916 yıl kilise, 481 yıl cami olmuş, 1935`ten bu yana müze olarak
tarihi işlevini sürdürmektedir.

Bizans İmparatoru I. Jüstinyen tarafından M.S. 532 - 537 yılları arasında
İstanbul'un tarihi yarımadasındaki eski şehir merkezine inşa ettirilmiş bazilika planlı
bir patrik katedrali olup, 1453 yılında İstanbul'un Türkler tarafından fethedilmesiyle
Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüştür ve günümüzde müze olarak
hizmet vermektedir. Ayasofya, mimari bakımdan, bazilika planı ile merkezî planı
birleştiren, kubbeli bazilika tipinde bir yapı olup kubbe geçişi ve taşıyıcı sistem
özellikleriyle mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır.

Binanın adındaki “sofya” sözcüğü herhangi bir kimsenin adı olmayıp, eski
Yunanca’da “bilgelik” anlamındaki sophos sözcüğünden gelir. Dolayısıyla “aya
sofya” adı “kutsal bilgelik” ya da "ilahî bilgelik” anlamına gelmekte olup,
Ortodoksluk dininde Tanrı'nın üç niteliğinden biri sayılır. 6. yüzyılın ünlü
mimarlarından Miletos'lu (Milet) İsidoros ve Tralles'li (Aydın) Anthemios'un
yönettiği Ayasofya’nın inşaatinde yaklaşık 10.000 işçinin çalıştığı ve Jüstinyen'in bu
iş için büyük bir servet harcadığı belirtilir.Bu çok eski binanın bir özelliği yapımında
kullanılan bazı sütun, kapı ve taşların binadan daha eski yapı ve tapınaklardan
getirilmiş olmasıdır. Bizans döneminde Konstantinopolis Patriği'nin patrik kilisesi ve
Doğu Ortodoks Kilisesi’nin merkezi olmuş bulunan Ayasofya, doğal olarak vaktiyle
büyük bir “kutsal emanetler” koleksiyonunu içermekteydi.

1453’de kilise camiye dönüştürüldükten sonra Osmanlı sultanı Fatih Sultan
Mehmet’in gösterdiği büyük hoşgorüyle mozayiklerinden insan figürleri içerenler
tahrip edilmemiş (içermeyenler ise olduğu gibi bırakılmıştır), yalnızca ince bir
sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozayikler bu sayede doğal ve
yapay tahribattan kurtulabilmiştir. Cami müzeye dönüştürülürken sıvaların bir kısmı
çıkarılmış ve mozayikler yine gün ışığına çıkarılmıştır. Kısaca günümüzde tüm dünya
insanları bu mozayikleri görmelerini iki kişiye borçludur: Biri, sanatı seven ve diğer
dinlere saygı gösteren Osmanlı sultanı Fatih Sultan Mehmet, diğeri caminin müzeye
çevrilmesine ve mozayiklerin tekrar gün ışığına çıkarılmasına karar veren Mustafa
Kemal Atatürk'tür. Günümüzde görülen Ayasofya binası aslında aynı yere üçüncü
kez inşa edilen kilise olduğundan Üçüncü Ayasofya olarak da bilinir. İlk iki kilise
isyanlar sırasında yıkılmıştır. Döneminin en geniş kubbesi olan Ayasofya’nın merkezî

kubbesi, Bizans döneminde birçok kez çökmüş, Mimar Sinan’ın binaya istinat
duvarlarını eklemesinden itibaren hiç çökmemiştir.

15 yüzyıl boyunca ayakta duran bu yapı sanat tarihi ve mimarlık dünyasının
baş yapıtları arasında yer alır ve büyük kubbesiyle Bizans mimarisinin bir simgesi
olmuştur. Ayasofya diğer katedrallere kıyasla şu özellikleriyle ayırt edilir;

Dünya’nın en eski katedralidir

Yapıldığı dönemden itibaren yaklaşık bin yıl boyunca (1520’de
İspanya’daki Sevilla Katedrali’nin inşaatı tamamlanana dek) dünyanın
en büyük katedrali ünvanına sahip olmuştur. Günümüzde yüzölçümü
bakımından dördüncü sırada gelmektedir.

Dünya’nın en hızlı (5 yılda) inşa edilmiş katedralidir.

Dünya’nın en uzun süreyle (15 yüzyıl) ibadet yeri olmuş yapılarından
biridir.

Kubbesi "eski katedral" kubbeleri arasında çapı bakımından dördüncü
büyük kubbe sayılmaktadır.

Müzede sergilenen eserlerden örnekler;

V. Pisani suluboya tablolar, İbrahim Çallı, Atatürk`e ait Müşir elbisesi, Atatürk`ün
saçından bir tutam…

Ayasofya Müzesi ; Pazar ve Perşembe dışında 09:00 - 16:00 saatleri arasında ziyarete
açıktır. Giriş ücretsizdir.

Ayasofya Müzesi Mozaikleri

2010-11-29T23:06:00.000-08:00

Ayasofya Mozaikleri

Apsis Yarım Kubbesindeki Mozaik: Altın zemin üzerinde ortada değerli taşlarla
süslü tahta oturan Meryem, kucağında İsa ile birlikte tasvir edilmiştir. Meryem’in koyu
lacivert renkte sade ve bütün vücudunu örten kıyafeti, etrafını çeviren altın zemin ile bir
kontrast oluşturur.

Güney Galeride Deisis Mozaiği: Ayasofya’nın mozaikleri arasında hiç kuşkusuz, en
ünlüsü Deisis kompozisyonudur. Deisis, yani mahşer günü İsa’dan Meryem ve Loannes
Prodromos’un insanlık için yardımcı olmasını dilemeleridir. Mahşer Kompozisyonunun
ortasını meydana getiren üçlü kompozisyonda ortada büyük bir İsa ekseni teşkil eder. Üçlü
grubun ikinci şahsı Meryem’dir. Diğer yanda ise Vaftizci Yahya bulunmaktadır.

Güney Galerideki İmparatoriçe Zoe Mozaiği: Ortada Pantokrator (Kainatın hakimi)
İsa, sağ eliyle takdis işareti yapmakta, sol eliyle incilerle bezenmiş cildi olan Kutsal Kitabı
tutmaktadır. İsa’nın bir yanında imparatoriçe Zoe, diğer yanında Zoe’nin üçüncü kocası
Konstantinos Monomakhos yer almaktadır. Bizans tarihinde entrikaları ve evlilikleriyle
ün yapan imparatoriçe Zoe kocalarını değiştirdikçe mozaik üzerindeki imparatorun başı ve
isminin belirten yazının da değiştiği sanılmaktadır. Konstantin’in kafası ve üstündeki yazıt
kazınıp, tekrar yapılmıştır. Orijinal mozaik Zoe’nin ilk kocasına aitti. Bu panoda İmparatorluk
ailesinin kiliseye şükran ve bağışları sembolize edilmektedir.

Güney Galerideki Komnenos Ailesi Mozaiği: İmparator Komnenos II ile eşi Macar
asıllı İmparatoriçe İrene ve oğulları Aleksios’u tasvir etmektedir. Ortada kucağında İsa ile
ayakta duran Meryem yer almaktadır. İmparator ve İmparatoriçe değerli taşlarla süslü tören
elbiselerini giymişler, imparatorun elinde bir para kesesi, İmparatoriçe de bir rulo tutmaktadır.
Takdim edilen rulo kiliseye bağışları, deri kese ise altın yardımını belirtmektedir. Macar asıllı
imparatoriçenin ırk özellikleri; açık ten ve açık saç rengi belirgindir.

Güney-Batı Girişi Üstünde Bulunan Mozaik: Altın zemin üzerinde ortada görkemli
bir taht üzerinde oturur durumda koyu lacivert elbiseli Meryem tasvir edilmiştir. Başının iki
yanında bulunan kısaltılmış harfler “Tanrı Anası” olduğunu ifade eden kelimelerin kısaltılmış
semboludur. Meryem ayakları altındaki kenarları değerli taşlarla bezenmiş bir kaide üzerine
basar. Bu kaidenin üst yüzü gümüş mozaiklerle kaplıdır. Bizans sanatında altın mozaiklerlerin
bol olmasına karşılık, gümüş mozaikler son derece azdır. Meryem’in kucağında oturan İsa
yetişkin, bilgiç bir insan ifadesine sahiptir. Bu onun Tanrıya yakın bir mistik varlık olduğunu
gösterir.

Bu mozaik Ayasofya’nın bugünkü çıkış noktası olan Güney Kapısının üstünde
bulunmaktadır. Mozaik çıkış koridorunun sonundaki ikinci kapının üstündeki aynadan
gözükür. Arkanızı döner ve henüz geçmiş olduğunuz birinci kapının üzerindeki bu mozaiki
fark edersiniz. Adeta Ayasofya’nın sizi uğurlarken yaptığı bir sürpriz gibidir. Mozaikte ortada
Meryem kucağında çocuk İsa’yı tuttuğu halde, tahtında oturmaktadır. Sağında Constantin
elinde İstanbul şehrinin bir maketini ona sunmaktadır. Solda ise Justinian eseri Ayasofya’yı
takdim etmektedir. Bu mozaik 10.Yy’a tarihlenmektedir ve müzedeki en iyi korunmuş
mozaiktir.

İmparator Kapısı Üzerindeki Mozaik: Bu mozaik pano 9. yüzyıl sonunda yapılmıştır.
Ortada son derece süslü taşlar ve incilerle süslenmiş taht üzerinde oturmuş Pantokrator İsa bir
kaide üzerine basmaktadır. Sağ eli takdis işareti yapmakta, sol eliyle dizi üzerinde açık duran
bir kitabı tutmaktadır. İsa’nın ayakları önünde secde eder durumda imparator altıncı Leon
şefaat isterken görülür . İki kenardaki madalyonların birinde Meryem tasvir edilmiştir.

Melek Tasvirli Mozaikler: Kubbeye geçişi sağlayan köşe elemanlarının yüzeylerinde yalnız
kafa ve kanatlardan ibaret olan dört melek tasviri yer alır.

Kilisenin koruyucusu baş melek Cebrail tasvir edilmiştir.

Ayasofya Müzesi Genel Bilgi

2010-11-29T23:05:00.000-08:00

Dünyanın 8.harikalarından birisi sayılan Ayasofya, Sanat Tarihi ve mimarlık dünyasının

1 numaralı yapısı hüviyetindedir. Bu yaşta ve bu ebatta zamanımıza gelebilmiş ender

eserlerdendir. Orijinal adı Hagia Sofia olan, Türklerin Ayasofya dedikleri yapı yanlış bir şekilde,

Saint Sofia olarak bilinir. Bazilika, Sofia isimli bir azizeye değil, Kutsal Hikmet’e ithaf edilmişti.

Önceki bir pagan mabedinin yerinde yapılmış 3 ayrı bazilika aynı isimle anlatılmıştı. İmparator

Büyük Konstantin devrinde kilise yapılmadığı halde, bazı kaynaklar, ilk Ayasofya Bazilikasının

onun tarafından yaptırıldığını iddia ede gelmiştir. Küçük ölçülerdeki ahşap çatılı ilk yapı 4. yy.

ikinci yarısında Büyük Konstantin’in oğlu Konstantinus zamanında yapılmıştı. 404 yılında, bir

isyan sırasında yanan ilk yapının yerine, daha büyük ölçülerde inşa edilen 2. kilise 415 yılında

törenle açılmıştı. 532 yılında Hipodromda yapılan bir araba yarışı sonucu çıkan kanlı isyan on

binlerce şehirlinin ölümüne ve pek çok binanın yakılmasına sebep olmuştu. “Nika” isyanı diye

bilinen ve İmparator Justinyen aleyhine gelişen bu isyanda Ayasofya Kilisesi de yakılmıştı.

İsyanı zorlukla bastıran İmparator Justinyen “Adem’den beri hiçbir devirde görülmemiş ve

görülmeyecek” bir ibadethane yapmak için harekete geçti.

Önceki bazilikanın kalıntılarının üzerine 532 yılında yapılmaya başlanan, Hıristiyanlık âleminin bu en büyük kilisesi beş yılda tamamlanarak, 537’de merasimlerle açıldı. İmparator hiçbir masraftan kaçınmayarak devlet
hazinesini mimarların önüne saçtı. (Tralles’li Anthemius ile matematikçi, Miletoslu İsidorus)
Kubbe inşaatı Roma mimarisi tarafından geliştirilmiştir, Bazilika planı da eski devirlerden beri
tatbik edilmekte idi. Yuvarlak yapıların üzerleri çok büyük ölçüde kubbe ile örtülebilmişti.
Ancak Justinyen Ayasofya’sındaki gibi dikdörtgen bir mekan ortasında, dev ölçüde bir merkezi
kubbe yapımı, mimarlık tarihinde ilk kez deneniyordu. Rahiplerin koruyucu duaları okumaları
devam ederken, İmparatorluğun hemen her yerinde mevcut olan erken devir kalıntılarından
getirtilen çok sayıda ve değişik mermer parçaları, sütunlar yapıda kullanıldı. Sonraları da bu
devşirme malzeme ve bilhassa sütunlar için, neye yarayacağı anlaşılmaz, bir sürü orijin hikayesi
uyduruldu.

Justinyen devrinde Ayasofya bir zevk ve gösteriş ürünü olarak ortaya çıkmıştı.
Sonraki devirlerde ise bir efsane ve sembol olarak kabul edilmiştir. Bin yıl süre ile aşılamayan
ölçüleri yanında finans zorlukları ve teknik yetersizliklerden ötürü efsanevi görülmüş, böyle bir
yapının ancak kutsal kuvvetlerin yardımı ile yapılabileceği zannedile gelmişti. Ayasofya bir 6yy.
Bizans devri eseri olmakla beraber, ön misali olmayan, sonraki devirlerde de taklit edilmeyen
Roma mimari geleneğine bağlı bir “Deneme” dir. Dış ve iç görünüşteki tezat ve iri kubbe
Roma’nın mirasıdır. Dış görünüş zarif değildir, proporsiyonlara dikkat edilmemiş, bir kabuk gibi
yapılmıştır. Bunun tersine iç görünüm saray gibi görkemlidir, göz alıcıdır; yapı, dev
bir “İmparatorluk” eseridir. Açılış merasiminde heyecanına hakim olamayan İmparator atların
çektiği arabası ile içeriye dalmış, Tanrıya şükür ederek, Süleyman Peygambere üstün çıktığını
haykırmıştı. Bazilika etrafını çevreleyen yüksek binaları ile büyük bir dini merkez olarak
gelişmişti.

Bizans İmparatorları ile Doğu Hıristiyan kilisesinin yüzyıllar sürecek çekişmeleri için
sahne artık hazırdı. Eşsiz ve üstünlüğüne rağmen yapının hayati önemde hataları vardı. En önemli
mesele kubbenin iriliği ve yan duvarlara yaptığı basınç idi. Böylesine bir kubbenin ağırlığının
temellere aktarılması için lazım olan mimari unsurlar o devirde henüz tam gelişmemişti.
Yanlardan dışa doğru eğilen duvarlar orijinal, basık kubbenin 558 yılında yıkılmasına şahit
oldular. Yapılan ikinci kubbe daha yüksek ve daha küçük çaplı tutulmuştu. Bu kubbenin de
yarıya yakın kısmı 10 ve 14 yy'’arda 2 defa daha çökmüştür.

Ayasofya her devirde hazineler dolusu sarflar yapılarak ayakta tutulabilmiştir. Türk’lerin
şehri 1453 yılında fethetmeleri, harap durumdaki Ayasofya’nın derhal camiye çevrilerek
kurtarılmasına sebep olmuştur. Türk mimarı Koca Sinan’ın 16.yy.da eklediği payanda duvarları,
19. yy. ortasında Mimar Fossati kardeşlerin ve 1930’dan itibaren yapılan diğer restorasyonlar
ve kubbenin demir kuşak ile çevrilmesi önemli tamirlerdi. 2000 li yılların restorasyonları,
mevcut madeni portatif iskele ile daha seri yapılabilecektir. Ayasofya 916 yıl baş kilise ve 477
yıl cami olarak, aynı tanrıya inanan 2 değişik dinin hizmetinde olduktan sonra Atatürk’ün emri

ile müze yapılmıştır. 1930-1935 yılları arasında ortaya çıkartılıp temizlenen bir kısım mozaikler
Bizans'ın önemli sanat eserleri arasında yer alırlar. Bizans ve Osmanlı döneminin izlerini taşıyan
muhteşem mimarisi ile ülkemizin en çok ziyaret edilen ilk üç müzesinden biridir.

ZİYARET

Avlunun içerisindeki müze girişi, asırlar sonra yeniden kullanılmaya başlanan, batı yönündeki
orijinal kapıdır. Girişin yanında önceki, ikinci binanın kalıntıları görülür. Vaftiz olamayanların
girebildikleri dış koridor 5 kapı ile iç koridora, burası da 9 kapı ile kilisenin esas kısmına açılır.
Ortadaki yüksek kapı İmparatorluk kapısı idi. Bunun üzerindeki mozaik pano 9. yy. sonunda
yapılmıştır. Ortada taht üzerinde oturan pantokrator İsa’dan bir imparator şefaat istemektedir.
Yanlardaki madalyonlarda Meryem Ana ve Baş Melek Gabriel’in portreleri vardır. İç koridor
ve yan neflerin tavanındaki diğer figürsüz mozaikler Justinyen devri orijinalleridir. Yapının ana
kısmında ziyaretçiyi görkemli ve muazzam bir mekân karşılar. İlk adımdan itibaren kubbenin
tesiri derhal hissedilir. Sanki havaya asılı gibi durmakta ve bütün binayı kaplamaktadır. Duvarlar
ve tavanlar mermer ve mozaiklerle kaplı, rengarenk bir görünüştedir. Kubbe mozaiklerinin 3
değişik renk tonu, yapılan 3 değişik tamirat devrini gösterir. Yüksekliği ve çapı ile dünyanın en
büyük kubbesi iken günümüzde de sayılı büyük kubbelerindedir. Yapılan tamiratlardan dolayı
kubbe tam bir çember değildir. Kuzey – Güney çapı 31,87 m.dir. Doğu – Batı çapı 30,87 m.
olup yüksekliği 55,60 m.dir. Kubbenin dayandığı 4 pandantifte, 4 kanatlı melek figürü, yüzleri
kapatılmış olarak yer alır.

Dikdörtgen, geniş orta mekanın sütunlarla ayrılmış 2 yanında, karanlık neftler uzanır. Orta
mekan 74.67 x 69.80 m.dir. Alt katta ve galerilerde toplam 107 sütun vardır. Ayasofya sütun
başlıkları tüm yapının en karakteristik ve belirgin, klasik, 6. yy. Bizans süsleme örnekleridir.
O çağa ait bir özellik olan derin oyulmuş mermerler güzel bir ışık, gölge oyunu ortaya serer.
Ortalarında İmparator monogamları bulunur. Köşelerde yer alan antik porfir sütunlar, yeşil
Selanik mermerinden yapılma orta sütunlar ve tümünün beyaz mermerden yapılma, zengin
işlemelerle süslü başlıkları insanı eski günlere götürür. Ayasofya’yı boş bir müze görünümünden
sıyırıp bazilika veya cami olarak kullanıldığı, gösterişli, mistik, değişik, eski orijinal
görünümünde hayal etmek lazımdır. Büyük bir İmparatorluğun baş kilisesi olduğu devirlerde
apsis önünde yer alan bölme, altar, ambon ve diğer merasim gereçleri altın ve gümüş levhalarla
kaplı, fildişi ve mücevherlerle süslü idiler. Bazı kapılar bile böylesine kıymetli madenlerle kaplı
idi. Latin istilası bütün bunları ve diğer bazı mimari parçaları sökerek Avrupa’ya taşımıştı.Apsis
yarı kubbesinde kucağında çocuk İsa ile Meryem Ana, sağ yanda da Baş Melek mozaikleri
bulunmaktadır. Karşı duvardaki bir başka melek figürü tahrip olmuştur.

Galeriler seviyesinde duvarlara asılı, deri üzerine yapılmış 7.5 m. çapındaki büyük diskler ve
kubbedeki yazıt, eserin cami olarak kullanıldığını hatırlatırlar. 19. yy. ortalarında dönemin
büyük ustaları tarafından yazılan bu kaligrafiler birer şaheserdir. Yuvarlak tablolarda Allah, Hz.
Muhammed, 4 Halife ve Hasan-Hüseyin isimleri yazılıdır. Döneminin güzel örnekleri mihrap
üstü vitraylar, apsis içine yerleştirilmiş cami mihrabı, yanındaki minber ve mevlithanlar balkonu
Türk dönemi ekleridir. Zeminde yer alan, renkli mermer parçalarından yapılmış kare kısım, belki
12. yy.da ilave edilmiş, İmparatorların taç giydiği mahaldir.

Üstün kaliteli mermerden yapılmış iki küresel iri kap orta mekânın giriş yanlarında yer
alır. Antik orijinli bu kaplar geç 16. yy’da Bergama’dan getirtilmiştir. Binanın kuzey
köşesinde “terleyen sütun” bulunur. Alt kısmı bronz bir kuşak ile çevrilmiş, parmak sokulabilen
bir dilek deliği olan sütun hakkında bolca masal ve efsane vardır. Binayı dışardan destekleyen
payandaların kuzeydeki ilkinin içerisi rampadır. Üst galerilere bu rampa ile çıkılır. Binayı üç
yönden kuşatan galerilerden muhteşem iç mekan bambaşka görülür. İmparatorluk kadınları
ve kilise toplantıları için ayrılmış kısımları vardır. Kuzey kanatta bir, güney kanatta da 3’lü

figürler halinde 3 mozaik pano bulunur. Güney galeride, yanındaki pencereden giren gün ışığı
altında, Bizans mozaik sanatının şaheser panosu yer alır. Buradaki konu, çok geniş son mahkeme
sahnesinin tam ortasında bulunan; “Diesis” diye bilinen, üçlü figürdür. Ortada İsa onun sağında
Meryem, solunda ise Hz. Yahya yer alır. Değişik dizili arka fon mozaikleri, figürlerin güzelliğini
daha da artırır, yüz ifadeleri fevkâlede realisttir.

Güney galeri dibindeki 12. yy. mozaik panoda, Meryem Ana ve çocuk İsa, İmparator II.
Komnenus, İmparatoriçe İrene, yan duvarında hasta Prens Aleksios yer alır. Takdim edilen
rulo kiliseye bağışları, deri kese ise altın yardımını belirtmektedir. Macar asıllı imparatoriçenin
ırk özellikleri; açık ten ve açık saç rengi belirgindir. Buradaki ikinci pano, tahta oturmuş İsa,
yanında İmparatoriçe Zoe ve üçüncü kocası Konstantin Monomakhos'dur, Konstantin’nin kafası
ve üstündeki yazıt kazınıp, tekrar yapılmıştır. Orijinal mozaik Zoe’nin ilk kocasına aitti. Bu
panoda İmparatorluk ailesinin kiliseye şükran ve bağışları sembolize edilmektedir.İç koridordan
müzeyi terk ederken görülen büyük bir mozaik pano 10. yy’dan kalmadır. Bozuk perspektifli
figürler: Ortada Meryem Ana ve çocuk İsa, yanlarda ise şehir maketini sunan Büyük Konstantin
ile Ayasofya maketini sunan Justinyen'dir. Çıkışta kısmen zemine gömülü M.Ö. 2. yy’dan kalma
muazzam bronz kapılar Tarsustan, belki de bir pagan mabetinden getirtilerek, burada tekrar
kullanılmıştır.

Müze bahçesinde değişik devirlerde inşa edilmiş Türk Sanat eserleri bulunur. Bunlar bazı
sultanların türbeleri, okul, saat ayar evi ve şadırvandır. Doğu cephesi minareleri 15, batıdakiler
de 16. yy’da eklenmişlerdir.

Ayasofya kerametleri

Prof. Dr. Haluk Dursun, Ayasofya'da mekanla ilgili anlatılan kerametlere de değinerek,
şunları söyledi:
''Akşemseddin Hazretleri'nin içinde olduğu bölümün penceresinin önünde
sabah namazını kılan ve pencerenin önünde biraz duran talebelerin
hafızalarının çok açık olduğuna, zihinlerinin açıldığına dair bir inanış vardı.
Anadolu'dan gelen biri İstanbul'a geldiğinde Ayasofya'nın en büyük kandilinin
dibinde namaz kıldığında Hızır ile beraber kıldığı anlayışı var. Hızır'ın
parmağını sokarak kubbeyi çevirmiş olduğuna inanılan terleyen sütun ya da
dilek sütunu da bir diğeri... Cebrail'in orada beklediğine dair inanç sebebiyle
hem Hristiyanlar oraya gelir hem de Hızır Aleyhisselam'ın orada olduğuna,
niyetleri kabul ettiğine dair bir inanç olan Müslümanlar oraya gelirler. İki
din de aynı sütunda buluşur, iki din de aynı kıblede buluşur. Kudüs ve Mekke
yakın olduğu, kıble doğrultuları birbirine yakın olduğu için caminin yeri
değiştirilmemiş sadece saflar çizilmiştir.

Ayasofya'nın bunların dışında önemli bir özelliği de İsa'dan önce Roma
döneminin en güzel eserlerinden parçalar getirilmiştir. Getirilen sütunlar
Hristiyanlık öncesi eserlerin parçalarıdır. En güzel mermerler orada
toplanmış. Hristiyanlık öncesi, Hristiyanlık ve İslam olmak üzere 3 dönemi
Ayasofya'da görmek mümkün.''

GERMANY - İNGİLİZCE PERFORMANS ÖDEVİ

2010-11-29T22:52:00.000-08:00

GERMANY

Geographical Location :

Between continental Europe and in the sea area west of Germany, the Baltic Sea, Denmark and the North Sea coast in the south has. Netherlands, Belgium, France, Switzerland, Austria, Czech Republic, Denmark, Luxembourg and has borders with Poland.

Currency :

Euro.

Public Holidays :

New Year (January 1), the Holy Three Kings (January 6), Good Friday (March 21), Easter (March 24), Labour Day (May 1), Hz. Ascension (May 1st), Pantkot Pentecost (12 May), Corpus Christi (22 May), Hz. Assumption Day Out (August 15), Germany's Combination Day (October 3), Reform Day (31 October), All Saints Sunday (November 1), Christian Festival (November 16), Repentance Day (19 November), Christmas ( 25-26 December), the main holiday season (June-September)

Some Germany Hotels :

Hilton Hotel Berlin

Located right at the beautiful Gendarmenmarkt in the historical center Germany's capital, the Hilton Berlin featuring 589 guestrooms is situated just a stone's throw away from the city's business district, all the major government and ministry offices, embassies and various organisation headquarters.
Every one of the hotel's guestrooms and suites offers individually adjustable air-conditioning, cable and pay television with video games, minibar and hair dryer. The hotel's leisure facilities consist of an enclosed swimming pool, tanning beds, fitness gear, bowling alley, massage parlour, squash court and sauna. The hotel offers a ballroom and 14 conference rooms, equipped with hi-tech audio-visual gear, and for the most part with natural light that can accomodate up to 600 persons. Every meeting room can host an exhibition.
The hotel accepts major credit cards.

The Most İmportant Church :

DOM CHURCH

Cologne Cathedral stands on the site of a 4th century Roman temple, followed by a square church known as the "oldest cathedral" commissioned by Maternus, the first Christian bishop of Cologne. A second church built on the site, the "Old Cathedral," was completed in 818. This burned down on April 30, 1248.

Construction of the present Gothic church began in the 13th century and took, with interruptions, more than 600 years to complete. The new structure was built to house the relics of the Three Magi, taken from Milan by Holy Roman Emperor Fredrick Barbarossa and given to the Archbishop of Cologne, Rainald von Dassel in 1164.

The foundation stone of Cologne Cathedral was laid on August 15, 1248, by Archbishop Konrad von Hochstaden, and the choir was consecrated in 1322. After this initial rapid progress, construction work gradually came to a standstill, and by the year 1560, only a torso had been built.

Only with the 19th century Romantic enthusiasm for the Middle Ages and the commitment of the Prussian Court did construction work resume. 1824 saw the addition of the towers and other substantial parts of the cathedral, mostly according to surviving medieval plans and drawings.

The completion of Germany's largest cathedral was celebrated as a national event in 1880, 632 years after construction had began. The celebration was attended by Emperor Wilhelm I.

The cathedral suffered 14 hits by World War II aerial bombs but did not collapse and reconstruction was completed in 1956. In the northwest tower's base, an emergency repair carried out with bad-quality brickstones taken from a nearby war ruin remained visible until the late 1990s as a reminder of the War, but then it was decided to reconstruct this section according to the original appearance. It is possible to climb a spiral staircase to a viewing platform about 98 metres above the ground.

In 1996, the cathedral was added to the UNESCO World Heritage List of culturally important sites and in 2004, it was placed on the "World Heritage in Danger" list.

World War 2

World War II, or the Second World War^[1] (often abbreviated WWII or WW2), was a global military conflict lasting from 1939 to 1945 which involved most of the world's nations, including all great powers, organised into two opposing military alliances: the Allies and the Axis. It was the most widespread war in history, with more than 100 million military personnel mobilised. In a state of "total war," the major participants placed their entire economic, industrial, and scientific capabilities at the service of the war effort, erasing the distinction between civilian and military resources. Marked by significant action against civilians, including the Holocaust and the only use of nuclear weapons in warfare, it was the deadliest conflict in human history,^[2] with over seventy million casualties.

The start of the war is generally held to be 1 September 1939, with the invasion of Poland by Nazi Germany and subsequentdeclarations of war on Germany by France and most of the countries of the British Empire and Commonwealth. Many countries were already at war by this date, such as Ethiopia and Italy in the Second Italo-Abyssinian War and China andJapan in the Second Sino-Japanese War.^[3] Many that were not initially involved joined the war later in response to events such as the German invasion of the Soviet Union and the Japanese attacks on the U.S. Pacific Fleet at Pearl Harbor and on British overseas colonies, which triggered declarations of war on Japan by the United States, the British Commonwealth,^[4] and theNetherlands.^[5]

In 1945 the war ended in an Allied victory and a changed world. While the United Nations was established to foster international cooperation and prevent future conflicts, the Soviet Union and the United States emerged as two rivalsuperpowers, setting the stage for the Cold War which lasted for the next 46 years. Meanwhile, the acceptance of the principle of self-determination accelerated decolonization movements in Asia and Africa, while Western Europe began moving towardeconomic recovery and increased political integration.

Musicians of Bremen:

In the story a donkey, a dog, a cat, and a rooster, all past their prime years in life and usefulness on their respective farms, were soon to be discarded or mistreated by their masters. One by one they leave their homes and set out together. They decide to go to Bremen, known for its freedom, to live without owners and become musicians there.

On the way to Bremen, they see a lighted cottage; they look inside and see four robbers enjoying their ill-gotten gains. Standing on each others backs, they decide to perform for the men in hope of gaining food. Their 'music' has an unanticipated effect; the men run for their lives, not knowing what the strange sound is. The animals take possession of the house, eat a good meal, and settle in for the evening.

Later that night, the robbers return and send one of their members in to investigate. It is dark and he sees the eyes of the Cat shining in the darkness. He reaches over to light his candle, thinking he sees the coals of the fire. Things happen in quick succession; the Cat swipes his face with her claws, the Donkey picks up his hooves and kicks him, the Dog bites him on the leg and the Rooster crows and chases him out the door, screaming. He tells his companions that he was beset by a horrible witch who scratched him with her long fingers (the Cat), an ogre with a knife (the Dog), a giant who had hit him with his club (the Donkey), and worst of all, the dragon who screamed in his voice from the rooftop (the Rooster). The robbers abandon the cottage to the strange creatures who have taken it, where the animals live happily for the rest of their days.

In Popular Culture

The tale has often been retold both as animated pictures, motion pictures (often musicals) and theatre plays. Jim Henson produced a version with his Muppets called The Muppet Musicians of Bremen. In the Soviet Union, the story was loosely adapted into an animated musical in 1969 by Vasily Livanov at the studio Soyuzmultfilm, The Bremen Town Musicians. It was followed by a sequel called On the Trail of the Bremen Town Musicians. In 2000, a second 56-minute sequel was made, called The New Bremen Musicians (Но́вые бре́менские, Novyye bremenskiye).^[1]

In the mid-1960s, Tupper Saussy wrote a composition titled The Beast with Five Heads on a commission from the Nashville Symphony to teach schoolchildren about orchestration, intended as a substitute for Peter and the Wolf.^[2]

In Brazil, Chico Buarque adapted into a musical play called Os Saltimbancos, which was later released as an album, and became one of the greatest classics for children. This version was also made into a movie.^[3]

In Spain, the story was made into an animated feature film in 1989, directed by Cruz Delgado.^[4]

In Germany, the story was adapted into an animated feature in 1997, under the title The Fearless Four (animated)Link title Link title]]

A persiflage of this tale can be found on the wall in the Fort Napoleon, Oostende, Belgium. Heinrich-Otto Pieper, a German soldier during World War I painted the German and the Austro-Hungarian eagles throned on a rock, under the light of a Turkish crescent. They look with contempt on the futile efforts of the Town Musicians of Bremen to chase them away. These animals are symbols for the Allied Forces: on top the French cock, standing on the Japanese jackal, standing on the English bulldog, standing on the Russian bear. Italy is depicted as a twisting snake and Belgium a triciolored chafer.

Richard Scarry wrote an adaptation of the story in his book Richard Scarry's Animal Nursery Tales in 1975. In it, the donkey, dog, cat and rooster are all fully anthropomorphic (as is the case of all Richard Scarry characters), and set out since they are bored with farming.

On Cartoon Network in between cartoon breaks during the "Out of Tune Toons" marathon and on Cartoonetwork Video, there are cartoon shorts (called "Wedgies") of an animal band based on the tale called "The Bremen Avenue Experience" featuring a cat (Jessica), dog (Simon), donkey (Barret) and rooster (Tanner), they are either a modern adaptation on the Bremen Town Musicians or descendants of the old musicians of Bremen.

Hello Project's Mini Moni. starred in a drama based on the fairy tale called Mini Moni. de Bremen no Ongakutai (Mini Moni's Bremen Town Musicians). The drama goes backwards in time of three periods of Japanese history unvailing the story. The drama does not have very much in common with the fairy tale.

In the anime Otogi-Jūshi Akazukin one of the main villains is named Randagio, who is based on both the cat of the story as well as Puss in Boots. He has three underlings that are based on the other three animals from the fairy tale and have a band named Breman.

Nippon Animation Co., Ltd. adapted the tale in the first episode of the anime TV series Grimm Meisaku Gekijou, released in English as Grimm's Fairy Tale Classics. The four main characters are also seen in the opening of the anime.

In Spain, the story was made into an animated feature film in 1989, directed by Cruz Delgado.^[4]

In Germany, the story was adapted into an animated feature in 1997, under the title The Fearless Four (animated)Link title Link title]]

Dolaşım Sistemi -Fen Dersi Ödevi

2010-11-29T22:43:00.000-08:00

DAMARLAR

1.Atardamarlar:

• Kalpten tüm organlara kan gönderen damarlardır.
• Temiz kan taşırlar,ama sadece akciğer atardamarı kirli kan taşır.Çünkü zaten
akciğerlerin görevi kirli kanı süzüp (arındırıp) geri gönderir.
• En büyük atardamar aorttur.
• En büyük basınçlı damar aorttur.
• Bu damarlarda kanın akış hızı en fazladır.

2.Toplardamarlar:

• Kalbin diğer organlardan kan topladığı damarlardır.
• Toplardamarlar kirli kan taşır,fakat bir istisna ki bir tek akciğer toplardamarı
Temiz kan taşır.
• Kan basıncı en azdır.
• Kanın akış hızı orta düzeydedir.
• Bazı toplardamarlarda Kanın ters yöne akmasını engelleyen kapakçıklar
bulunuyor.

Hücrelerdeki oksijen,karbondioksit,besin ve atık madde değişimini sağlar.
Kan basıncı orta düzeydedir.
Kanın akış hızı en azdır.

AKIŞ HIZI

Atardamarlar >kılcaldamarlar >toplardamarlar

Atardamarlar>toplardamarlar>kılcaldamarlar

KAN

1.Besin,oksijen,karbondioksit ve atık madde taşır.

2.Vücut ısısının düzenlenmesini sağlar.

-BÜYÜK KAN DOLAŞIMI-

Sol karıcık-Aort-Vücut kılcalları-Üst alt ana toplardamar-sol karıncık

-KÜÇÜK DOLAŞIM-

Sağ karıncık-Akciğer atardamarı-Akciğer-Akciğer toplardamarı-Sol kulakçık

Ayasofya Müzesi /Ayasofya Museum / Hagia Sophia

2010-11-29T22:40:00.000-08:00

I visited Ayasofya Museum. Ayasofya was used as a church ;for 916 years,as a

mosque; for 481 years and since 1935 It is being used as a museum.The first church was

completed in 360.A second was heavily damaged in 532. Today's Ayasofya was built in five

year, from 527 to 565.

İn 1453, Fatih Sultan Mehmet conquest İstanbul and Ayasofya was converted in to a
mosque by Fatih Sultan Mehmet.

After the declaratıon of the republic, after restarotıon and cleaning Ayasofya was
opened as a museum in 1935.

Work of arts in Ayasofya are; Marble Jars, Bronze Candlesticks, İznik Tiles and the
most importent objects are the original sixty-century Mosaics.

I liked mosaics very much.Mosaics have geometrical and floral motifs.The
tesserae are made of gold, silver , terracotta and colored stones.The figurative mosaics inside
Ayasofya date from after the ıconoclastic age (730-842).

While I was looking around, felt like living in ancient times.All parts of museum

were very fascinating.I talked over with museum manager and asked many questions about

museum.

Ayasofya Müzesi /Ayasofya Museum / Hagia Sophia

2010-11-29T22:36:00.000-08:00

MOSAİCS

The church was decorated with mosaics. The original sixth-century mosaics have gometrical

and floral motifs. The figurative mosaics are made of ;gold,silver,glass,baked clay and

coloured Stones. Mosaic’s age are very old (730-842 ).

Some of the mosaics are;

Mosaic of the South Vestibule.2 th half of the 10 th century ,

Virgin Mary and Christ child 9 th century ,

Mosaic of the Emperor Alexandros 10th century ,

Mosaic of the Archangel Gabriel 2th half of the 9th century ,

Mosaic of the Deisis ,12th century ,

Mosaic of the Imperial family 9th century(Emporer Constantine IX, empress Zoe) ,

Mosaic of the Imperial family 12 th century.(Emporer loannes II Comnenus and empress

Eirene and prince Aleksios

THE SCHOOL (1740)

Placed in the South of the courtyard, the school for children was built by the Sultan Mahmud

I. It is a double floored building covered with a dome.

MUVAKKITHANE

This structure was built to regulate prayer-times. It was built by Sultan Abdülmecid in 1853 .

ıt is in the south corner of the courtyard. It is a square-paln building covered with a small

dome.

THE LIBRARY OF SULTAN MAHMUD I (1739)

Placed at the south.the library consists of two rooms for reading and preservation and a

connecting a corridor. The reading room and the corridor are decorated with panels of tiles

from İznik ,Kütahya and Tekfur workshops. They are dated to between the sixteenth and

eighteenth centuries. Tile’s motifs are designed flowers and cypress . the 5123 books and

manuscripts were moved to the Library of Süleymaniye in 1968.

THE FOUNTAİN (1740)

The fountain was placed in the south side of the courtyard . It was built by Sultan Mahmud

in 1740. A dome supported by eight marble columns covers it. On top of the columns are

decorated with bronz screen.

SULTAN’S TOMBS

During the otoman period , Tombs of the Sultans were built in the courtyard of Hagia Sofia.

In these tombs ,Otoman rulers were buried together with their wifes and daughters.(Selim

II,Murat III,Mehmed III,Mustafa I and Ibrahim)

WISH COLUMN

People put their thumb finger into the hole and turn their hand circular and make a wish which

they think will come true if their finger comes out wet. Some believe that the moisture heals

eye diseases. In reality, the column is of the type of stone whi

CANKURTARAN ŞÖVALYELERİ İSTANBUL DENİZLERİNDE

2010-11-29T22:11:00.000-08:00

CANKURTARAN ŞÖVALYELERİ İSTANBUL DENİZLERİNDE

Yazar:Safter Kormaz

Yayınevi:Günışığı Kitaplığı Yayınevi

Özet

Safter Kormaz:1972 yılında Afyon’da ve çocukluğu anadolu’nun değişik köşelerinde geçen Safter Korkmaz, İstanbul üniversitesi Elektronik Mühendisliği bölümü’nden mezun oldu.Öğrencilik yıllarından başlayarak dört yıl boyunca, editörlüğünü de yaptığı haftalık bir dergi çıkardı.Değişik işlerde çalıştı, grafikler yaptı.Şimdilerde grafik web tasarımlarıyla uğraşan Korkmaz, eşi Suzan Geridönmez’le birlikte İstanbul’da yaşıyor.’’Cankurtaran Şövalyeleri İstanbul Dehlizlerinde ’’ onun yayımlanan ilk kitabıdır.

Bazı Önemli Kahramanlar ve Tanıtımı:

Uğur:Uğur mütevazı bir çocuktu.Anne ve babasının bir dediğini iki etmezdi.Onun babası demiryollarında görevli bir adamdı.Onun ilginç hayatında sürekli dolaşmak vardı. Ve o mecburiyetten dünyayı Türkiye’yi dolaşıyordu.Çünkü babasının sürekli tayini çıkıyordu.O ve annesi de babası ile birlikte yeni tayin yerine gidiyordu.Henüz onbir yaşını yeni doldurmuş olmasına rağmen, Van, Konya, Eskişehir ve şimdi de İstanbul’da idi.Mecburen gittiği son tayin olan stanbul’da yeni bir tren garının çok yakınındaki bir lojmana taşındılar.Orada iyi futbol oynamasından dolayı birçok arkadaş edindi ve onlarla türlü maceralara atıldı.

Servet Bey:Servet Bey’in bir oğlu ve bir de karısı vardı.O bir demiryolu görevlisiydi.O oniki yılda dört kere tayini çıkmıştı.Hepsine karısı Cemile Hanım ve oğlu Uğur ile giderdi.Oğlu Uğur son tayine taşınırken hep şikayet ederdi.Babası da ona hep şöyle derdi:’Görev... önce gelir.Nerede ihtiyaç varsa, orada çalışmak gerek.’...

Deli Selim:Mahalledeki her çocuk Deli Selim’den korkardı.Çünkü onun hakkında bazı suçlamalar vardı.Onun 2 yada 3 çocuk kaçırdığı düşünülüyordu.Tamer ondan o kadar ürkerdi ki ondan Cankurtaran Canavarı diye bahsederdi.Ama aslında iyi biriydi.Çocuklar bir gün İstanbul dehlizlerinde hazineyi bulmuşken kaçakçılar onları yakalayıp hazineyi almaya çalışıyorlardı.O sırada Deli Selim gelip onları kurtarmıştı.O günden sonra ona Deli Selim demeyi bıraktılar.O çocukluğundan beri İstanbul dehlizlerini, gizli bölme hariç heryerini bilirdi.

Madam Eleni:O yaşlı bir rumdu.İstanbul’da kalan çok az, yani sayılı rumlardandı.Mahalledeki çocuklar ondan çok korkarlardı.Çünkü o kadın o kadar yaşlı idi ki hiç dışarı çıkmazdı, kimseyle konuşmazdı.Ama aslında ona doktorları söylemişti dışarı çıkmamasını.Çünkü onun kemiklerinde çok büyük arızalar vardı.Yani dışarıdayken en ufak bir kaza bile onun küle dönüşmesini sağlayabilirdi.Aslında çok iyi bir kadındı.Ama hastalığından dolayı insanlar onu kayırıyordu.

Selma:Selma Orhan’ın ikiz kardeşiydi.Selma en az 7 senedir kardeşinin olduğu kulübe girmeye çalışıyordu.Ama onlar da