अनन्तगोपाल रिसालका रचनाहरु

शान्त पुस्कर ! शान्ति - पुरस्कार !

2010-08-16T20:34:00.000-07:00

साइकलेले, पुश्करेले के नै गर्न सक्छ?
सडक् देखि हिमाल्सम्म विश्व झण्डा बोक्छ?
पार्टी-झण्डा बोक्नेहरु सिक बुझ जान
पढी जान्ने?परी जान्ने? सडकको ज्ञान

साथ पहल् सहयोग गरे चढी आउँछु

शान्ति हाम्रो अघि पछि,पाइला छाडी जान्छु

जीवन यो उपयोग शान्ति एक धेय

सुविधा छ जन प्रेय,शान्ति सुख श्रेय

जिउँदो-शहिद् घोषित रे! अदभुत् छ खेल

शान्ति छर्ने,खेती गर्ने संसारमा मेल

फर्की आफ्नै गाउँ अब,बालखमा शिक्षा

संसारमा घुम्छु माग्छु सहयोग भिक्षा

विश्वाशको जिन्दगीमा विश्वलाई हेरेँ

साइकलको जन्जीरले धेरै पल्ट घेरेँ

मेरो शान्ति राष्ट्रपति, प्रधान्मन्त्री को हुन ?
साहित्यिक, चक्षू, दर्शन् , सृस्टी मन रोजुन्

शान्ति सम्मान् हुन्छ हुन्छ हेर्दै जाऊ, आँट
तिम्रै आँखा सामु अब पुस्करको ठाँट

पार्टी भन्दा ठूलो देश, विश्व जन हित
शान्ति भन्नु के नै हो र, हाँस्यो मन गीत
यौटा खाते नहुनेले विश्व चिनाइ दियो
नेपालीको शानलाई विश्व चिनो दियो

‘नेपाली भै बाँच्न सिँके थियो मेरो धोको’
सगर्माथा सिर्को टोपी वीरताको डोको
धन, काम, सीप शान्ति , आफ्नै आंगनमा
मन शान्ति घर शान्ति , शान्ति साइकल-मा

गरीबले गरे, भने, सुन्ने कोही छ र ?
जीवनी छ दुखै-दु:ख, ईश भर पर
पुस्करको आमासंग धर्म नाता मेरो
रगतले हैन बरा! नेपालीको छोरो

पुग्नु पर्ने स्थान पुग्यौ- बाड्यौ शान्ति धाम
शान्ति स्तम्भ गाड्दै जाऊ, हिमालको घाम

भन्ने सुन्ने भए भने काम चाँडो हुन्छ
घाम पानी हिँउ खाँदा कठै मन रुन्छ
‘स्वार्थै स्वार्थ संसारको आफ्नै ठूलो नाम
एस्लाई गर्दा यती मिल्छ, यस्को यती दाम’

विश्व शान्ति नारा हाम्रो, आँउछ नेपालमा
शिव बुद्ध जनक् सिता गाउँछिन् हिमालमा
संसारमा घुमिसके , शान्ति पुरस्कार
सगर्माथा चढ्ने साथी, हाम्रै हुन् पुस्कर

आफ्नो मान्छे आफ्नै हुन्छ, सुख-दुख के मा?
हाम्री आमा एक्ली छन् है, गाउँका पाखामा
कती गोलि, बोली खायोउ कती रात चिसो ?
अन्याय र अविश्वाश,गाह्रो थिचो मिचो

दोलखाको भैरव र कालिन्चोक देवी
कर्णाली कि सेती, भेरी, दाङ रापतीकी

‘तिम्रो भग्वान कस्तो’ भन ? भन्छु मेरो धर्म
पेशा, ईछ्या योउटै बाँकि, शान्ति मेरो कर्म

संसार्लाई हेरी सकेँ आफ्नै साइकल्बाट
जिल्ला,टोल,सातै-द्विप, तराई र फाँट

धर्म नाम हिँसा किन ? काले गोरे फर्क
हिमालको पानी ल्याइ, अमृत झैँ छर्क

कुदेँ, हिडेँ ,उडेँ ,गुडेँ आफ्नै रफ्तारमा
एघार ती वर्षा बिते कठै हतारमा
कहाँ पुग्न बाँकी छ र ? चन्द्रमा र जून
सोझो,प्यारो,आँखा-नानी, बफादारी खून

जनतन्त्र ल्याउँदा गोली खायोउ पाखुरामा
विश्व यात्रा परिक्रमा, झण्डा टाकुरामा
आशिकले हिडेँ आमा धन्य धन्य धरा
सँसारमा विजयी भै, फर्केँ आफ्नै घर

विश्व भरी घुम्ने अब छैन घर ठाँउ
फर्की स्वर्ग-भूमी आफ्नै बाँडी माया गाउँ
धन्य कतै भीर खसेँ, पैरो बगरमा
ट्रक कुल्ची हान्न खोज्थे ठक्कर् मटरमा

अम्रिकीको हरियाली साइकलको र्याली
स्वतन्त्रको आतँकमा झण्डै त्यसपाली

अघिल्लो दिन् सहरमा मेयरको भेट
न्यूयोर्कको हालतले मन पोल्छ पेट

कैले केही भएन खै, ज्वरो आएन
सुन्तलाको बोक्रा खाएँ, पानी पाएन
छोरा, आमा, प्रिय, छोडी एक्लो बनवाश
‘विश्व शान्ति धर्म मन्त्र , यही मेरो आश’

बाह्र बर्षा भैसकेछ, यात्रा सडकको
घर जीर्ण उस्तै देख्छु, देश फरक हो ?

आँगनको छोरो मेरो ठूलो भैसकेछ
शान्तिलाई दैलोबाट बिहानीमा हेर्छ

कति रात बिते होलान् ,सोधे आमालाई
साथी भाइ, रोइन् प्रिये,कैले आउछ दाइ ?

डर्ने होइन म त वीर, लाहुरेको-मोरो
शान्ति रक्षा सुरक्षामा विश्वप्रिय छोरो

तीर्थ के हो ?मीठो बोली, मार्ग सफा ठूलो
मन दिल खुले सानो, बूढो,तन्नेरी को ?

माहात्माका गान्धी यिनी 'मार्टिन् लूथर'-का
साधु सन्त सेर्पा थारु तराइ हिमालका

जन्मे होलान् लक्ष्मी प्रसाद् ,पृथिवी र भानु
अमर र भक्ती-थापा, छैन यिन्को सामु

नोबेल्-शान्ति पुरस्कार मिल्छ भविस्यमा
यस्तै यस्ता अद्भुतका शान्ति सन्देशमा

- अनन्तगोपाल रिसाल [16th August, 2010]

डोको

2010-08-06T20:48:00.000-07:00

बोकी कैले थाक्ने छैन, पधेँराको पानी
जन्मिन्छु म गाँउघर, जन्मे भित्रै नानी
बाल, वृद्ध,सुत्केरीको सहयोगी साथी
झर्छु, पुग्छु बेसी सहर् कैले तल माथि

माछा मार्ने, दाउरा बोक्ने,छोप्लान् कुखुरा
घाम-पानी रुझेको छु, म दु:खी टुहुरा
पैरो जाँदा धेरै चोटि भीर खसेको छु
गरीव छु, धर्म-कर्म पीर बोकेको छु

डोको हाम्रो संपत्ती हो, पूरानाको ब्यथा
प्राचीनको, सभ्यताको,ज्युँदो-सीप, कथा
लोक-गाँउ, तराईको, पहाडको भारी
जंगलमा बिते रात,सुनकोसे झाडी

कति टाढा मैदानमा तराईको बोको
खसी,बाख्रा,पाठा बोकेँ पटुकीले डोको
घाँस बारी परालले, कठै गाह्रो भो कि?
गोबर र गुँईठाले भिजे राम्रा धोती?

छोरी जन्मे मेरै काख, सारेँ आमा सरी
बोकेँ रोईन् छोरी बाबा, आमा साह्रै परी
नून घोट्ने सिलौटो र धान पिन्ने जाँतो
ढिकि बोकेँ आँगनको, खाजा न्यानो तातो

स्याउला, झार, साल्को पात, टिपेँ टाकुरा गै
गोर्खालीको सिर्को शान, भिर्छु गहना झैँ
कोईला र सुर्की, धान बोकेँ टम्म बाँधी
दुध-दही,पानी अमृत् ,पहिरो र आँधी

हतियार मतियार, कति बोकेँ मैँले
सेवक हुँ देश मेरो,गाह्रो भयो ऐले
परिवार घरवार, देखेँ, होलान् मेरै
माटो, ढुँगा, पानी बोक्छु,आँखा रछन् धेरै

हाट, बजार् , घाट, तीर्थ, निकै घुमेको छु
तल्ला घरे काका बाजे,सब्लाई चिनेको छु
दु:ख पर्दा सँझिन्छन् क्वै,मर्दा बोकीदिन्छु
'टुरिष्ट'ले हिमाल चड्दा,बाटै रोकिदिन्छु

कैले काँही साथ दिन्छन् गाई-याक चौँरी
हाँसिदिन्छिन् मुसुक्कले हिमालकी गौरी
डोकै सरी मेरी छोरी,प्यारी गोरी मोरी
कोरी-बाटी चिटिक्ककी, सीधा, छैनौ फोरी

गाईको सेवा दाम्लो गर्छ, डोको-नाम्लोले
हर्या-बारी खोला पानी,आली कान्लोले
चामल् नून चिनी बोकेँ,बाटो कुरी कुरी
गरेको छु नेपालीको, सेवा मूरी मूरी

- अनन्तगोपाल रिसाल [August 6th 2010]

Disclaimer: All the images used in this poem are from Google Images reference.

वातावरण शुद्घता - शरीर, मन र आत्म पवित्रता

2010-08-04T09:19:00.000-07:00

[जीवन र सामाजिक ब्यवहारमा धेरै अनावश्यक कुराहरुमा कटौती, मितब्ययिता गर्न सकिन्छ| संस्था अनि ब्यक्तिगत रुपमा अलि कति होसियारी र गुण-आचारमा ध्यान दिने हो भने वाताबरण प्रदूषण गर्ने विलासी र सुविधाका सामानहरुमा पुनःनिर्माण, पुनः-मरम्मत, पुनःप्रयोग, साझेदारी, सार्वजनिक र कम-प्रयोग गर्न सकिन्छ! सनातन वैदिक रसायन, भौगोलिक, जैविक, आयुर्वेद ज्ञान र भौतिक विज्ञानका सँमिस्रणले विश्वमा जस्तो जे सुकै सँब्रिद्धी र विकाश पनि संभव छ| आद्यात्मिक आस्था र भौतिक प्रमाणमा विश्व सिद्ध गर्न सकिन्छ| आफ्नो स्वभाव, अभ्यास र व्यवहार सन्तुलन गर्न सकियो भने वातावरण पनि स्वत: संस्कारित, प्रदूषण-मूक्त र स्वच्छ हुन जान्छ| उपयुक्त एकाग्र मन्त्रोच्चारण र सद्संकल्पले संसारका प्राय: रोग निवारण,संब्रिद्धी, वाताबरणीय सन्तुलन, पारिवारिक सन्तुष्टि र सद्चरित्रता संभव छ! ]

पहाड हाम्रा, मन्दिर हुन् यी, हिमाल गजूर

आत्मा त गूफा ह्रिदय-भरी, मनका मजूर

प्रकृति रैछिन् हेर्ने यो आँखा, रगत हिम्-नदी

देशमा नसा-नसा छन् निकै, मर्स्याङ्दी-दरौँदी

स्वाश है राम्रो फेर्न त सक्छौँ, आउँ न रमाउँ

संस्क्रिती धन्य-धनी छ प्रिय,छ तीर्थ चढाउँ

लडेर नीलकण्ठ झैँ-सरी,नेपाल भारतमा

देवादि-शिव , विषको पान, उक्लिए तिब्बत्मा

की बसुँ त्यहीँ हिमाल माथि? वर्लेर तराई?

जाँ-सुकै जाऔँ,नबिर्सुँ तर, विश्वको भलाइ

बुद्धले-शान्ति संसार ल्याए, अध्यात्म बोलीले

सन्त र महान् आत्माले धनी,रित्ता छन् झोलीले

व्यासले त्यहिँ, सीताले त्यहिँ, जन्मेर जनक

महावीर् शान्ति, शिवको ध्वनी, छ स्वर्गीय-तल

दर्शन गर्न गँगाजी भनी, आउँछन् देवादि

यो पूण्य-भूमी र मातृ-भूमी, न अन्त न आदि

छ शुद्ध पानी, अमृत जल, हिमाल्को त्यैँ माथि

जैविक बूटी, माटो र वायु, खनिजै छ साथी

स्मरण गर वर्णन गर, सभ्यता खुल्दछ

रातो र चन्द्र-सूर्यको ध्वज,बगैँचा फूल्दछ

निकै छ जात फूल ती राम्रा,बास्ना छ हरिलो

सत्यको सेवा सुरक्षा भए,यै-देश दरिलो?

फैलिन्छ अन्न, ब्रह्माजी हुन्छन्, रस्पूर्ण विष्णु-देव्

भोक्ता को भोग्य? भोजन के हो? योगी ती महादेव्

भौतिक आखाँ के देख्न सक्छ? जीवन अपवाद्

सँझना कुनै छ छैन? कयौँ जन्म छ कुनै याद?

ईश्वर भन्छ, मनन गर, द्वैत-भै डराउँछौ?

जन्मेकै छैनौ,न पैले ऐले,कैले पो हराँउछौ?

ज्ञानको भूमी, ध्यानको भूमी, छ सत्य समागम्

वातावरण् नै, स्वच्छता राखे, स्वर्गीय यो सँगम्

गरेर सफा, घर र मन, चित्त र तीर्थ-ग्राम्

हिमाल, जल, हावा र घाम, देशै यो चारैधाम्

- अनन्तगोपाल रिसाल (Aug 2nd, 2010)

Disclaimer: All the images used in this poem are from Google Images reference.

वृद्ध-सेवा सामाजिक धर्म

2010-07-30T19:34:00.000-07:00

वृद्धलाई सेवा गर्दा धर्म-कर्म हुने

जीर्ण-दुखी प्यार दिँदा, दिल मर्म छुने!

तन्नेरी हो ! समयमा सेवा गर्न सिकौँ

तन धन लगाएर, मनलाई झिकौँ |

समाजमा बाल-बूढ़ा, हजुर्बाबा-आमा

प्राचीनका पद्धती र मन्त्र आरक्षण

माया दिनु घर भित्र,आश्रममा ज्यादा

वर-पर देख-भार,खाना मीठा सादा

ईश्वरको मनन होस् प्रेम-नियमको

आधा-माना लीटो-जाउलो,पूरा भजनको

साहचर्य साथी-बन कुरा मीठा गर
जीवनको अन्त सम्म ईश भर पर

घर राख सुरक्षित, सुविधाले सज

कुरा गर भगवान कथा रस भज

कुशल् राख नर्सहरु, सेवाभाव लिने

थोरै रक्षा बीमा गर्छ? ईश छन् है दिने
सात बर्षे बाल देव, सत्तरीमा द्यौता
कत्ति मात्र लिने लिने,अब केही देउ त!

हामी सबै निमित्त हौँ, गर्ने उनै हरि

सधैँ उन्कै नाम लिवौँ, जपौँ घरी-घरी|

योजना र नामावली, कार्यक्रम सूची

के के राम्रो लाग्छ आमा?के छ तिम्रो रुची?

तनावले कैले पनि नछुन् बाबा-माई
कुशल र प्रशिक्षित सेवा तिमीलाई

कफ बाथ पित्त तिम्रा बराबर रहुन्
शिव-राम सब मिली ज्वर सारा हरुन्
सत्सँगत पूजा-पाठ,बार्ता-परिचर्चा
भन्डारा र भोजनमा गरुँ केही खर्च

संपत्ती त के नै हो र?आयो, जान्छ भोली
संस्कारले सभ्य बनौँ, सेवा मीठा बोली|

शांति सुखी आरामको जीवन् सरलता

शिष्ट भद्र विनीतले युक्त, नरमता

ध्यान दिनु के छ ईछ्या?के मा खुसियाली?
बालक झैँ हुन्छन् वृद्ध मनै हरियाली |

परिवार वरिपरी भोज सम्मेलन
नाती छोरा केटाकेटी आवो आलिँगन

सम्मानले आदरले सत्कारले श्रद्धा
पूजा अभिवादन होस् निर्बलकी वृद्धा

आज सम्म ठिकै हुन्छौँ, भोली थाहा छैन
हाम्रो हात्मा के नै छ र? केही हुने हैन
अलि अलि गरे जस्तो देख्दा खेरी हामी
सद्दे-बिमार् गर्छन् उनै, ईशै जान नामी
स्वास्थ ख्याल गर्नु पर्छ,खानु पर्छ सादा
कसरत हिँड्डुल दिनौँ न की ज्यादा

छुट्टी लिइ भेट्न जावौँ बाबा-आमालाई
अलौकिक जीवन् मिल्यो, ठूलो भाग्य पाई

सामाजिक कार्य हो यो, अबकाश लिउँ

जति लियौँ समाजको, त्यति अब दिउँ

- अनन्तगोपाल रिसाल [July 29th, 2010 ]

आमाहुनेलाई हर्ष-आशीर्बाद्को बर्षा !

2010-07-26T07:12:00.000-07:00

[आमा हुनेहरु सबैलाई हाम्रो प्रशस्त सौभाग्य शुभकामना! सुख र सुविधा जीवनका दुई किनारा हुन्! ईश्वरीय सिर्जनामा समृद्ध मुलुकले मात्र सुख देख्न पाउनु भन्ने छैन! हो, सुविधामा प्रचूरता होला - तर आमा बन्ने खुशी त्यो सुविधाका आँखाले मात्रै नहेरियोस्! हरेक आमा जीवन्त ईश्वरकै प्रतिरूप, कलाकार अनि त्याग-प्रेम-मूर्ति हुन्]
उपभोक्ता:

प्याजी रँग छोरी हुने निलो रंग छोरा
काले गोरे खैरे हैन, हामी गहुँ-गोरा?

सार्है सजिलो छ यहाँ आमा हुन लाई?
आफ्नै सुत्ने कोठा स्याहार् झोल खान पाई|
हाँस्न धेरै हुन्न भन्छन् ठूलो पेट लीइ
बच्चालाई झम्झम् हुन्छ, रक्सी 'वाइन्' पीइ?

नाटकै छ अम्रिकामा,'हि ही हु हा '-फुक्ने
डाक्टर्हरु सोध्छन्-मिस्टर-'बाच्छो आँफै झिक्ने?'

दुइचार मैना तन्दुरुस्त आमा छोरी उस्तै
'जिन-टाइट-प्यान्टमा त',जिस्काउँ जिस्काउँ जस्तै|
'लमाज'ले सजिलो रे धन्य समाज
'रिहर्सल'-पैले गर, पूर्ण रियाज !
अचम्म यो लाग्छ यहाँ, हिजो ठूलो भूँडी
आमा चाहिँ काम्मा जान्छिन्, बाबु आची धुनी|

आमाहरु नाच्ने गर्छन् छोरो नाँच्दै आउँछ
वैज्ञानिक यूग आयो, बाउले छोरो पाउँछ?
सुत्केरी-को स्याहार गर्दा लोग्ने घाइते हुन्छ
काम गर्ने छैन कठै, घरै-माइते हुन्छ!

सुरक्षामा ध्यान धेरै खेल्ने खेलौना
बाँडी-चुँडी कैले खेल्ने? गाह्रो मिलाउन!
संस्कारको गुनासो र शिक्षा-विलासी
संस्क्रिती त कता कता,मात्रै धन्-रासी!
नेपाली बीराँगना:

डोको बोके भारी बोके चोतारीमा बसी
लाज किन लाग्छ कुन्नी? पेट बोके पछी ?

कान्ला बारी भीरै पाखा दाउरा काट्न जान्छिन्
नेपाली छिन् वीर-आमा, बच्चा बोकी ल्याउँछिन्|

घाम्मा लूकी लूकी तेल कल्ले लाउने होला?
'बीच'-मा जाँउ धेरै मान्छे-छैन खोला नाला
पेट ठूलो,मन ठूलो दिल सानो किन?
आधा घण्टा हिँड्नु पर्छ,आमाहरु सुन|
यसो हेर्दा भाउज्यूको आर्को हप्तासम्म-
चिउरा खाने भन्छन् किन? त्यसै पेट टम्म
राम्रै राम्रो संस्कार:

संसारमा ल्याउँदैछ्यौ नयाँ उपहार
आमा गीत-संगितकी, कवि, कलाकार|

भगवान्को स्मरण र ज्ञानगुन्को कुरा
रातो-सारी प्रसाद छ? चोली-पोते-चूरा |
धन्य धन्य आमाहरु बोकी बोकी पेट
सन्तानमा खुसियाली, साथी संगी भेट|

हेर्नु पर्छ राम्रै राम्रो, सुने राम्रो गर्छ
बच्चालाई संस्कार त, पेट्मै दिनु पर्छ|

लुगा-फाटो फाटी जान्छ, आशीर्वाद्ले घेरुन्
परिवार स्वस्थ बनुन्, ईश्वरले हेरुन् |

- अनन्तगोपाल रिसाल [July 24th, 2010 ]

दुलाहा - दुलही: तानातान-भनाभन

2010-07-26T05:02:00.000-07:00

दुलही:
प्रिए, क्या कमाल गर्दियौ,
म त टाईट्-प्यान्ट थिँए, च्यातेर रुमाल गर्दियौ|

दुलाहा:
प्रिए, क्या चमत्कार गर्दियौ
म त होन्डा र टोयोटा थिएँ, हाँकेर बेन्ज-कार गर्दियौ |

दुलही:
प्रिए, क्या हाल गर्दियौ,
टुकुचा र खोला थिएँ, पोखरी र ताल गर्दियौ |

दुलाहा:
प्रिए, क्या निगरानी गर्दियौ,
जीवन्का सपना थिए, मरभूमीको पानी गर्दियौ

एक-दसक पछि----------------

दुलही:
प्रिए, क्या तमन्ना गर्दियौ,
बैठकको पर्दा थिएँ, सुत्ने कोठाको तन्ना गर्दियौ |

दुलाहा:
प्रिए, क्या साटासाट गर्दियौ,
गाँठ-वाल् थिएँ, खाता-खल्ती र वालेट अहीले टाट गर्दियौ |

दुलही:
प्रिए, क्या अचम्म गर्दियौ,
कस्ती दुब्ली र पातली थिएँ, अहिले टम्म गर्दियौ |

दुलाहा:
प्रिए, क्या शाबाशी गर्दियौ,
सारूक र रितिक थिएँ, आज चपराशी गर्दियौ |

- अनन्तगोपाल रिसाल (Jul 24, 2010)

अलौकिक कला-अधिकार-पेशा

2010-07-21T08:33:00.000-07:00

के के, कहाँ, कस्का लागि, सोचौँ किन, कैले?
कस्तो काम साँध्न सक्छौँ ? आफ्नो सीप पैले!

अर्थ-मेरो भविश्य हो,सीप वर्तमान
निष्ठ तेज बाहादुर, बल-थर्कमान

पाइलट देखि इरेक्टर, डाक्टर म्यानेजर
अपरेटर टनेल-बोरिङ, ठूलो इञ्जिनियर

सुपरभाइजर् कारखानामा सुत्ने-गोदाम!
मेसिन जस्तै काम गर्ने, भुट्ने बदाम!

प्राविधिक, सुरक्षामा सीप साँध्नु पर्छ
पहिरो र बाढी बच्न, बाँध बाँध्नु पर्छ!

सरलता स्वभावले विश्वलाई प्रिय
स्वर बोली वचन् मीठा, सँधै भवदीय

पानी हाम्रो अमृत हो, जल-जीवन् फल्ने
शितलता सहरमा, झलमल्ल बल्ने

नाच्ने गाउने कथा कवि गीत संगीतले
स्वतन्त्रता मन खुशी, काम जे नै गरे

प्रहरी क्वै प्रहरमा मार्ग-प्रदर्शक
प्रेस कलेज् न्यायालय,ब्यस्त-प्रबर्धक

ब्यापार र सैनिकमा,पाठ प्राध्यापन
सिक्नु पर्छ उमेरैमा,शिक्षा अध्यापन!

पोडे, च्यामे, कुचिकार बरु गर्छन् सफा
फोहोरी छ्या ! लेखक र साहित्यको सभा

डकर्मी र सिकर्मी छन् कलाकार धनी
राज्नीतिमा लाग्नेहर्को बिग्र्यो दशा-शनि?

चोरी गर्न जान्दिन म,सानो काम गर्छु
कमाई छ जसोतसो धर्म गरी भर्छु

कार्खानाको कुल्ली तर मन-घरवार
सानो तिनो झुपडीमा खुशी-परिवार

घाँस काट्ने भाँडा माझ्ने फुल लाउने माली
शँख फूक्ने ढाँङ्रो ठोक्ने धूप-बत्ती बाली

बेच उखु सुन्तलाको रस आँप मेवा
अस्पताल्मा रोगी हेर बुढाबुढी सेवा

दमाइ र सार्की-दाइ-सिँउछन् समाजको
खेती कृषि पशुपालन्, सेवा अनाजको

कपाल् काट्ने, नङ् राख्ने,कोरीबाटी-भूत्ले
कुनै पनि काम सानो हुन्न मेहेनत्ले

जता हेर्यो उतै राम्रो, छिमेकीले गर्व
मन चँगा भयो भने सधैं-भरी पर्व

दिन्भरीको थकाई त बिर्सीएछु साँझ
भाग्य-परिवार, देश जन्मिएछु आज

जडिबूटी, गाई पाल्छु दुध खुवा नौनी
बुद्धिवान बलवान मेहनती छौँ नि

हिमालको आरोहण,वर्लनुमा गाह्रो
बेला मौसम् मिल्नु पर्छ ,पुग्नु पर्छ चाँडो

खेलाडी हुँ, दूर्-दर्शन्, दर्शक म प्रेमी
जूवाघर,कसरत सिकाउने 'ट्रेनी'

हवाइ-जहाज् उडाउँछौ? कुदाउँछौ गाडी?
दिनभरी रमाएर किन-बेच साडी?

‘म त गुरु सन्यासी हुँ’, समाजको सेवी
आफ्ना छैनन् कोही-सबै भेटी, चेला-चेली

सक्छु है म, जे नि गर्न, स्वतन्त्रको जात
जन्म-कर्म ईश्वरको पूजा मेलापात

अध्यात्मका शिखर छन् अधिकार- के छ?
अद्भूत र अलौकिक, आफ्नै कला-पेशा

- अनन्तगोपाल रिसाल (Jul 21, 2010)

गजल: समाज-सेवी-हरुको अध्यक्ष

2010-07-17T20:19:00.000-07:00

संघ-संस्था भन्दा धेरै आफ्नै संझी रुन्छु
क्यै पो गर्न सकिन्छ की?मन मनै गुन्छु|

फोन,ईमेल् हात लाग्यो, कुन् कुन् संस्था कुन्नि?
जाने जति सबैलाई एक् एक् गरी चुन्छु |

मेरै कुरा सुन्नु पर्छ, मेरै गोरु तीखे-
नमान्ने ती अधर्मी हुन्, घरै भित्र थुन्छु |

गल्ती हुन्छन् गरेपछी,नगर्ने-को हुन्न?
दुइचार् वटा पाप लागे, काशी गई धुन्छु

बाहुन्-क्षत्री,नेवार् सेर्पा,गुरुङ् मगर् हैन?
मान्छे भन्दा भिन्नै आफू जन-जाति खुन्छु!

देख्ने आखाँ छैन मुख, मन-परी गाली
यौटा कानबाट छिर्छन्,अर्काबाट सुन्छु |

जात्रै जात्रा वरिपरी- खायो बित्यो साँझ
आफ्नो दुनो सोजाएर, महल त्यो बुन्छु

योजना र समारोह, समन्वय पत्र
थाहा छैन कुन्मा थियेँ, ऐले के मा,कुन्छु?

राजनीति,अर्थनिती गाँउका सभा-सद
गाहकी हुन् समाज यो, गाई-सरी दुन्छु

सेवक हुन् भाले सबै-सहयोग खै त?
खसी,बोका,गाई-अरु, अध्यक्ष मै हुन्छु |

- अनन्तगोपाल रिसाल (Jul 17,2010)

भानुभक्तीय महिमा:राष्ट्रीय एकता

2010-07-14T04:48:00.000-07:00

भानुभक्तीय महिमा:राष्ट्रीय एकता

घाँसीकी-गुनकेसरी, मन-हरी, छन् किर्ति-नानाथरी
छाम्दा मल्मल झैँ सलल्ल बगने गीला तकीया सरी
सुत्दामा मन शीतलै कलमले-श्रष्टा र शीरोमणी
स्वप्ना झैँ चलचित्रकै-मलम के? काब्यै छ रामायणी

भानूभक्त गयौ कहाँ? नचिनिने? खोजेर, राखौँ अब
मीठा ज्ञान अझै छ,छैन-अमिलो, चाखेर मागौँ सब
संस्था-ब्यापक बन्छ, खै? मनमिले, गाह्रो नमिल्दा कठै?
हाम्रा सभ्य समाज हे, अब उठे! छैनन् यहाँ बोझ क्यै!

हाम्रा सम्मान,सम्पत्ती, सद्भाव जन-जातमा
भाषा,धर्म,अनुष्ठान - प्रेम-बैभव साथमा
धर्मले गरियो रक्षा, पर:भाव- पदोन्नती
भाषा नै धन हो त्यस्को, जस्को भाव छ उन्नती

साहित्य कस्तो हो? शिक्षा- संपती यी किताब हुन्
भाव, संस्कार त्यो छैन, पत्रै-पत्र बेकार हुन् !
शब्द-ज्ञान भये आज, धेय-ध्यान पुर्याउने !
चिन्दै अक्षर आत्माको, परमात्मा चिनाउने

तारामा अब देखिन्छन्, नेपाली छन्द बज्दछ
मेघ गर्जन्छ ईन्द्रआदी ,भूमी नेपाल भज्दछ !!
अर्को नेपाल जन्मन्छ, हिमाली भाव खोल्दछ !
स्वर्गमा अब देवादि नेपालीबाट बोल्द्छ !

दैवी खेल रचाइ भानु-भवमा नेपाल यो स्वर्गियो
सीताको नव-जीवनी सरलता, यो विश्वमा गुन्जियो
संसारी, पथभ्रष्ठ कैँ, सु-मनली उद्दार है गर्दियौ
घाँसीका-घरको, समाज-जनको, सम्मानले भर्दियौ|

संस्क्रीती मान्यता वेद, पालीबाट बन्यो नयाँ
न-य-पाली बन्योँ हामी, चम्किन्छ्ओँ विश्व माझमा !
अनास्था, लोभ, शन्ताप, संकिर्ण किन? जालमा?
आफ्नो आधार विज्ञान, नबिर्स्यौं अनिकालमा !

खुस्कनु हुन्न है हामी, खाँसी खस् खस् भये पनि
'खस् बाट खसेकाले खसी बन्न पुग्यौँ ' भनी
परिवार थियौं हामी, परिवार रहौं सधैं
बन नेपाली संसार-जहां छौँ विश्वमा कतै

आस्था स्वच्छ सनातनी सरसता - यो वैदिकी दर्शन
किर्ती गान म मुग्ध भै कति गरुँ? मोती-सरी वर्णन?
सुन्दा धर्म, र भावना, नरमता- हिमाल पग्लिन्छ ल
कान्तीपूर्-तनहुँ छ स्वर्ग सरिता-नेपाल तीर्थ स्थल|

परिवार ठूलो हाम्रो,बिभिन्न जन-जातीय!
सम्मान सबको एक, नेपाली, बन आत्मीय।
भेष-भोजन-भाषाले,भिन्दै भाव?भयो त के?
नेपाली-मनले एक, छौँ ब्यग्लै थर,नामले!

सेर्पा,गूरुङको भाषा, तामाङ्-नेवारको पनि
थारु,मगरको आफ्नै,पहिचान फरक् छ नी!
मिल्दाजुल्दा सु-संपन्न, नत्र दिल त-दुख्छ नि?
यौटै मात्र कहाँ हुन्छ? स्वच्छ-मानवता धनी?

गाँउ-हिमाल, आस्थाकी तराई र प्रदेशकी-
आमा छिन् घरकी घर्ती-बाहुन्-राइ-मधेशकी
खावौँ बाँडी-चुँडी आज, सबैलाई छ, पुग्छ नि!
समाबेशी हुनै पर्छ, भाषा-जातियता पनि |

दार्जीलिङ् बस काँगडा नगरमा फैलेर भारत् भरी
द्यौता-झैँ घुम वाल्मिकी हिम-नदी भूटान् र बर्मा झरी
सिक्किम् उत्सव गर्वले धनगढी, आसाम, किल्ला गढी
तिम्रै मान र गानमा हिमचुली चूलिन्छ माथी चढी!

जोडी वैभवले असंख्य जनता यै सभ्यता, साधना
पोती रङ्ग अनेक छन्द-रसले न्यानो मिठो भावना
जोगायौ धन-देश यो अमरता, क्वै छन् यता, क्वै उता
बाँध्यौ काव्य र प्रेमले, नियमले-राष्ट्रीय यो एकता |

- अनन्तगोपाल रिसाल (Jul 10,2010)
म स ज स त त गु
SSS IIS ISI IIS SSI SSI S
[छन्द-शार्दूलविक्रीडित , १९ अक्षरको एक पाऊ, चार पाऊको एक श्लोक, १२ र ७ मा यति, छन्द-अनुष्टुप ८,८ मा यति]

एक्लै हाई हाई!

2010-07-08T08:13:00.000-07:00

[चाहे समाज-सेवामा होस्, चाहे राजनीतिमा, धर्मको अनुसन्धानमा या त प्राविधिक वा साँस्क्रितिक विधामा - अर्थ-नीति वा आध्यात्मिक उत्कर्षमा होस् जीवनको धार धेरै जसो एक्लो हुन्छ! आफ्नो मान्यता र पत्यारमा सम्झ्यौता र समझदारी गर्दै गइन्छ मात्रै हो नत्र त प्राय:जसो मार्ग पथ भिन्दा भिन्दै भए पनि एक्लो हुन्छ! त्यो मार्गमा हिँड्न डरायौँ भने हामी गन्तब्य-स्थानमा कहिल्यै पुग्दैनौँ! कहिँ नहिड्नु भन्दा - हिँडेर, बाटो हराएर भए पनि यात्रा पूरा गर्नु सफलता मानिएला! मार्ग प्रवृतिको या निवृतिको होस्-सबैले एक्लै हिँड्नु नै पर्छ!यो कवितामा चार-पुस्ता, चार-आश्रम र चार-रस (हाँस्य,शान्त,शोक,श्रिंगार)प्रधान छन्! यो कबिता कोर्दा कवि केवल उन्नाईस बर्षको पठ्ठो हुनुहुन्थ्यो र हालसालै ANA Boston Convention-3rd July 2010 कविता गोष्ठी - मा पाठ गर्नु भएको थियो]

एक्लो आफू कसले हेर्ला भनी प्रिये ल्याएँ

एक्ली प्रिये,एकलै पर्ली भनी छोरो पाएँ!

एक्लै पर्ला फेरि छोरो,बूहारी भित्र्याएँ

च्याँच्याँ म्याँम्याँ,बढन् थाले-ब्यर्थै दु:ख पाएँ|१|

साथी भनी बिहे गरेँ, छोरो हेर्न थाली

छोरो फेरि आफैँ जस्तो स्वास्नी हेर्छ खाली!

मेरी प्यारी झाडा लागि मरिन् त्यसै पाली

आफू फेरि एक्लै परेँ, बिहे गरेँ साली |२|

साली,काली नखर्माउली सिंगारिनु पर्ने

गर्नु पर्ने सेवा मेरो, आफ्नै मात्र गर्ने!

अति लोभी, कमाएको ढूकुटीमै भर्ने

अझ डाँको उस्कै ठूलो,भन्थी-'नखाइ मर्ने?'|३|

एका बिहान् रिसै-रिस्मा पोईला पो गैछ

ओहो!लगी भए भरको,बेईमान पो रैछ!

'हल्ला-खल्ला-नगर्नोस् बा-हाम्रो ईज्जत खै त?

अर्काबाट सुख हुन्न,एक्लै बस्नु है त?'|४|

लालाबाला ठूला भए, जिस्काउने खाले

हुँदा,हुँदा 'पेन्सिन'पनि फुस्काउन थाले!

घरका सबै मेला जान्छन,घर कुर्ने पाले

'म पो साह्रै दु:खमा छु'-भन्थे हाम्रा बाले|५|

पैले पनि यस्तै हुन्थ्यो आज भोलि जस्तै

जस्तालाई त्यस्तै ठीक्क, बूढालाई निस्तै!

जति नजिक हुँन खोज्थेँ,उती उती फस्तै

बुईगेल-थ्यो सुत्ने कोठा,छिँडी पुगेँ खस्तै|६|

चिसो छिँडी आगो बाली-कोठा तातो पारेँ

एक्लै हुँदा कैले काहिँ आलु-बोडी तारेँ!

धर्म गर्ने निहुँ पारी,चुह्लो चाजोँ टारेँ

मनमोजमा पल्किँए म,नजिक् डेरा सारेँ|७|

ह्रीस्ट-पुस्ट बन्दै आयो, महिनामै जिउ

चाहे जति खाँए कैले दाल-भात-घिउ|

सारा चिन्ता मरी गए,काटी दिँए बिउ

आफ्नो दु:ख आफै टार्ने,साधन यो लिउ|८|

आज-भोली एक्लै छु म,जसो तसो गरी

साग खान्छु वस्ल्याङ-पस्ल्याङ,जाउलो माना भारी!

न्यानो छोडी बजारको खान्न हुरी झरी

फर्माउँछु देश-विदेश् बरु 'सूप-करी'|९|

दुइ-दिनको जिन्दगीमा एक्लै लाई-खाई

आफ्नो नाँच,आफैँ हेरौँ आफ्नै गीत गाई!

आफ्नै-हात-जगन्नाथ,सुन्नोस् दाजुभाई!

एक्लै आयौँ एक्लै जान्छौँ,एक्लै हाई हाई|१०|

- अनन्तगोपाल रिसाल (२०४३ साल मंसिर)

शान्ति सभा-गोष्ठी-यात्रा, शान्ति रहुन्जेल!

2010-07-07T08:08:00.000-07:00

[यो कविता Boston ANA Convention July 4th, 2010 शान्ति-सभामा पाठ गरिएको थियो!]

संशय र संबादको युद्ध रहुन्जेल

शान्ति सभा-गोष्ठी-यात्रा, शान्ति नहुन्जेल!

शान्ति ब्यवस्थाको पैले,शान्ति संविधान

शान्ति परिवार भित्र,शान्ति अभियान!

विवाद र आशँकामा,अब भलो छैन

मिली बस्न सक्दैनौँ त-नेपाली नै हैन!

मिली बस्दा सँसार् भरी-नेपाल् छ की छैन?

सयौँ थरी भाषा जात,हाम्रा मीठा दिन

हज्जारौँमा मरिसके -शान्ति छैन किन?

संस्क्रिति र धर्म-कर्म संगीतका भाका

मन शान्ति-घर शान्ति, शान्ति बन पाखा

धर्म-प्रेम आश्रय छ शान्ति राहधानी

आतंकले सताउँदा सन्धी-सावधानी

राखौँ क्षमा, नियमले, नम्र जरुरत!

प्यार गरौँ समाजमा बसौँ मजबुत!

अमेरिका शान्ति खोज्छ,खोज्छन् विश्व ऐले

शान्ति-सेवा समाजमा-आफू बनौँ पैले

हिम-नदी-जल बाडौँ बुद्ध शान्ति-धारो

मिल्यौँ भने साथी-भाई छैन केही गाह्रो!

आज शान्ति भोलि शान्ति,शान्ति यहाँ-वहाँ?

शान्ति भित्रै ल्यायौँ भने-जान्छौँ जहाँ-तहाँ?

निकाश र नियमको, प्रेम रहुन्जेल

शान्ति सभा-गोष्ठी-यात्रा, शान्ति रहुन्जेल!

- अनन्‍तगोपाल रिसाल [July 4th, 2010]

अनेसासु-बुहारी:सोह्र कला नव रस !

2010-06-28T07:04:00.001-07:00

अनेसासु-बुहारी:सोह्र कला नव रस !

[सोह्र जना 'ट्रस्ट्री'-श्रस्टा भएको बिना भित्ताको साहित्यिक घर-अनेसासमा नौ नयाँ बुहारीहरु आशा र नेत्रित्व लिएर भित्रिदैँ छन्! मूल-घर-सँस्थाको ब्यवस्थापन गर्न कुन कुन कोठा र घरको साँचो पाईने हो भन्ने उत्साहमा विश्व-ब्यापी गर्मा-गर्मी चूनावी रण-भुमिमा सद्भावनाले आजदेखी उत्रिएका छन्! सम्पूर्ण बूहारीहरुका आ-आफ्नै अद्वितीय सृजनशीलता, घटना, बिवेचना, अवलोकना अनि आफ्नै माइती-घरमा भोगेका, झेलेका अनुभवहरु छन्! यो आफैँमा प्रसस्त, उत्साह र रोमान्चित बिषयको चासो छ! यो साहित्यिक सेवाको निश्वार्थ होड्बाजीलाई उदार, स्वतन्त्र र अत्यन्त सान्दर्भिक तहरले हेरी दिनु होला! जन्तीका पछि लाग्ने रमिते मतदाताले सबैलाई त सहयोग गर्न सकिँदैन-दरखास्थ परेका सबै बेहुली बिहे घरमा अन्मिने प्रथा हाम्रो समाजमा अहीले सम्म छैन! बाँकी रह्यो बुहारीको सच्चाई, प्रतिबद्धता, साहित्य-कला-संगीत सेवा र देश प्रेम-पति-परायणता र सतित्वताका लागि समर्पण! जति हाम्रो अनुभव खारिन्छ, नयाँ श्रष्टाहरु चिनिन्छन् त्यति नै आपसी सहयोगले-सँघ सँस्थाले नैसर्गिक गति लिन्छ!

हाम्रा सँस्क्रितिमा, लेखाइ-पढाइ र संस्कारमा पनि धेरै कुरितीहरुलाई सच्याइनु पर्ने छन्! पहिले पहिले बुहारीलाई हेर्दा-सासुहरुले नङ्याएर हेर्थे रे-कुनै शारिरिक खोट छ की भनेर! 'ए हामी त दुलाहा दुलही,बिहे'-भन्नेकुरा जन्ती बाजा बझाएर अन्मिएर गएपनि घर-गरेको दशक पछि मात्रै थाहा हुन्थ्यो रे! विश्वकै नेपाली समाजमा अहिले त प्रेम-बिवाह पनि शुरु भैसकेको को छ! कागत र कलम मसी र पुस्तकालय बिना श्रष्टाहरु चिनिन्छन्! चित्रकलाभित्र साहित्य र 'फेस्-बूक'-भित्र हज्जारौँ मित्रहरु भेटिन्छन्! आधा काम 'इन्टर्नेट,टेलिकम् र 'स्काइप्'-ले सजिलो बनाइ दिएको छ! हाम्रा कार्यशिलता र सिर्जनसीलताको पारखी पाठकले घरै बसी बसी गर्न सक्छन्! केटा केटीलाई घरै-बाट पनि राम्रो भाषिक ज्ञान, सँस्कारिक विद्या, बोधात्मिक संस्क्रिती र आध्यात्मिक परिचय दिन सकिन्छ! ट्रस्टी (अभिभावक) हुन् भने र कार्यकारिणी (घरकी बूहारी) हुन् र यी दुई मूल धारहरुका किनाराले राम्रो समन्वय राख्दा- सँसारमै छरिएर रहेका साहित्यिक घर-हरुमा हार्दिकता भित्र्याउन सकिन्छ! नयाँ तथा असाधारण सन्ततीले जन्म लिन्छ र कथा, नाटक, रचना, कला, समालोचना, संगित, छन्द, गजल बिधाहरुले सँसार प्रसिद्धी र अमरता दिन्छ! ]

स्वछ्न्द-रस

जति सक्दो लेख्नु पर्छ भन्नु पर्छ कुरा
देख्दा-सुन्दा मीठो लागोस्-भित्र गडोस् छुरा

अमेरिकी स्वतन्त्रता मुलुकको खुबी
साहित्यको कलमले हान्नोस् डुबी डुबी!

चुनावी-रस
नेपालीको संस्कारमा गल्ती देखाउने
टायर् बाल्ने, जुलुस् गर्ने, मसी घोप्ट्याउने?
दल बनाइ काम गर्छु भन्नोस्-'माग के छ'?
'संविधान बनाउनोस्'-बुद्धी कुलेलम् छ!

तागत-रस

विचारको 'भिटामिन्' र 'प्रोटिन' को सुई

चुनाव त आई-जान्छ सँस्था हाम्रो उही

बोट जस्तो-त्यस्तै फल्छ, काम हुनै पर्छ

दान-धर्म मिले पछी शान हुन्छ हुन्छ

पारिवारिक-रस

नाता दिदी आमा छोरा छिमेकी र गाउँ

छन्द कला नवै रस गजल् मीठो खाउँ

गर्न सक्ने मात्रै भन्नु,भन्या कुरा झट्ट

उडाएर चँगा माथी काटी दिनुस् चट्ट!

शान्त-रस

नाता गोता कृपा भेद सबै साईनो ल्याउनु

सहपाठी-योगी-कर्मी भारत् चाइना भ्याउनु!

सँसारको सह-बास जित्नु पर्छ युद्ध

शुद्ध-बुद्ध श्रष्टाहरु-किन हुनु, क्रुद्ध?

ब्यङ्ग्य-रस

ब्यक्ति-लाई हान्नु पर्छ, थर छानी छोड्ने?

सँस्था भन्नु के नै हो र? भित्ता छैन-फोड्ने?

आगो बालौँ दनदनी, कागजको हैन

कागजमा कलमको-रगत्-छ की छैन?

साहित्य हो-यस्तो कला,कलमले थुक्छ

काम गर्नु पर्ने हैन, कुरा गरे पुग्छ?

खवर्दार दिन भरी घर-कुरी भुक्छ

आज्कल त डिजीटल् छ,कैले मसी सुक्छ?

यताबाट उताबाट दिनु राम्रो दनक्

घर ठूलो साहित्यको वढी जावोस् चमक् !

आउन सक्छन् यहाँ कोही अर्थ-आद्यात्मिक

राजनिति,संस्क्रितिका ब्यङ्ग प्राविधिक

गौरव-रस

नेपाल र नेपालीको-माया गर्नेहरु

स्वतन्त्रता स्वाभिमानी-संझी मर्नेहरु!

राम्रा ब्यक्ति जनतन्त्र छानिएर आउन्

आत्म-गौरवका गाथा,संसारमा गाउन्

यथार्थ-रस

नेपाली हो भन्दैमा राम्रा हुन्नन् सँधै

किताब् लेख्यो भन्दैमा पढ्दैनन् सबै

राष्ट्र भन्नु ढुँगा-माटो मात्रै हैन,मन

जहाँ मिल्छन् भावनाका सहयोगी जन

समाज-सेवा-रस

निस्वार्थको परिवार लाभ-धर्म छैन!

अन्तर्द्रिष्टी राख्नु पर्छ-राजनीति हैन

लेखक र कविहरु शिक्षा-विद आउन्

सल्लाह र प्रश्नहरु-बिचारमा गाउन्

गाउँ-बेसी कथा-ब्यथा सँसारमा जाउन्!

सद्-भावना प्रशँसामा उत्क्रिष्टता पाउन्

जनतन्त्र-रस

काम राम्रो गर्नलाई जुलुस् चाहिँदैन
जुम्रा किर्ना उडुस् उपियाँ -किन्न पाहिँदैन?
अमेरिकी धरातल स्वतन्त्रकी रानी
निस्वार्थको समाज् सेवा सत्य सुन्दर् बाणी

शितल-चौतारी-रस

संस्था भन्नु पिपलको रुख अजँबरी

बाँचिरहोस् पैले पानी हाल्छौँ सधैं-भरी

निकै बर्षा पाई आफैँ जरो गाडी हाल्छ

रातो सेतो हर्यो-पात,हिउँमा झरी-हाल्छ!

फेरि आर्को मौसममा पाउवाले ढाक्छ

चुनावी र दलै-दल ईसाराले डाक्छ

नयाँ नयाँ साना नानी फूल्छन् बगैँचामा

हामी पनि देउसी-भैली,हाम्रै आँगनमा!

बिभत्स-रस

सोच्नोस् लेख्नोस् भन्नोस् सुन्नोस् गर्नोस् पोतापोत

मेरो, आफ्नो, हाम्रो-राम्रो खोस्नोस् छोपाछोप!

अझै कुरा नमिल्दामा गर्नोस् छ्यापाछ्याप

भेट हुँदा भुत्ला-भुत्ली, नङ्रा, हात-पात!

दुई-चार् वटा दाँत फुस्कोस् अँग-भँग बनुन्

'बल्ल केही गरेछन् नि!'-जनताले भनुन्!

खैरे-भैरे काले-गोरे नेपालीमा बोलुन्

कला संगित् नाच-गान,खल्ती निकै खोलुन्!

वीर-रस

धेरै भाषा-अनेकता धेरै घरवार

गैर्-जीवनको गाह्रो सानो परिवार

सासै जाला जस्तो गरोस् अनेसास पनि

बल्ल हुन्छन् नेपाली यी साहित्यमा धनी

विश्व-भाषा-रस

अँग्रेजीमा,जापानीमा, रुसी-शेर्पालीमा

नेपालीमा लेख-लेखुन् भाव हिमालीमा

लेख्दा लेख्दा कमाएर डलर् किताब् छाप्नोस्

जग्गा घर दरवार रोपनीमा नाप्नोस्

बिभुषण-रस

पद-पक्ष मात्रै हैन हाम्रा आभुषण

आफ्नै नाउँ-आफैँ गाउँ आफ्नै प्रकाशन?

तीन कुने झण्डा मात्रै हैन कला बाजा

समाज यो साहित्यको विश्व गीत साझा

भक्ति-रस

नारीजाति बेदनाका ब्यथाहरु बुझ्छिन्

ह्रिदयका माया सबै सन्तानमा दिन्छिन्

बेहुली र दिदीहरु-आमाहुनेलाई

भोट दिवौँ बुहारी र बैनी, छोरीलाई

साहित्यको मन्दिरमा रोपौँ फूल-ल्याई

भाषा-भावनाले सजौँ नानी-हरुलाई

सोह्रै आना बिचारको कला नव रस
परिवार ठूलो बन्दै जावोस् अनेसास

-अनन्तगोपाल रिसाल [28th June, 2010]

राजा जनकको ज्ञान-भुमी

2010-06-23T08:33:00.000-07:00

नेपालको जनक्पुर, बिद्वतामा नामी

बिदेहका पिता राजा मिथिलाका ज्ञानी

ध्यान योग पूजा पाठ विश्व महा-यज्ञ

महा-भारत् पूराणका सभा-बिशेषज्ञ!

दशरथ राम-लक्ष्मण् भव्य किरीटले

शिरध्वज सम्मेलन ताज मुकुटले

तराईको ढुक्ढुकी हौ मिथिलाको प्यारा

सिँहासन त्यागी मुक्त जीवन सहारा!

भाव भक्ति ज्ञान योग्य-बर ईश माली

अयोद्याका युवा-राजा राम शक्तिशाली

बाल्मिकीको बाल-काण्ड धनु-शिवजीको

शान राख्यौ सम्मानले छोरी सीताजीको !

याज्ञवल्क्य-शिष्य तिमी पूर्णताका छात्र

शास्त्र वेद ॠषि गुरु प्रार्थनाका पात्र

सँसारको धापबाट छुट्यौ-छीटो जुक्ति

कर्म भक्ति ज्ञान योगी विदेहको मुक्ति!

सत्सँगत विद्वानको भेला राखी साथ्मा

अष्टावक्र योगीबाट ज्ञान परमात्मा

प्रेम त्याग समर्पण बस्ती बस्ती गढ्यो

जानकीको महाकाव्य सँसारले पढ्यो

रामायण विश्व-प्रिय मीठो धर्म-गाना

अध्यात्मको घर तिमी,मन्दिरको छाना

राजर्षी र ब्रह्मर्षी हौ आत्म-सँस्थापन

दर्बारमा बस्यौ गर्यौ राज्य-सँचालन!

इक्ष्वकु र मनु राजा संततीको खोजी

हिमालय गङ्गा-तीर,गण्डकी र कोशी

धर्म-बार्ता नेतृत्व ली संत-संजीवन

सोख गर्यौ भेटघाट सभ्य-सँभाषण

आचार्यको संगत,कैँ तिब्बतको युद्ध

त्यहिँ धर्तीबाट जन्मे महाबीर, बुद्ध!

शुद्ध साधु, शाक्य-मुनि, अहिँसाका-न्यायी

जनताको प्यारो यौटा,अर्को विज्ञ ज्ञानी!

समर्पण त्याग दया स्वच्छ सति-सीता

अद्वैतको बेदान्तमा भावपूर्ण-गीता

निर्वाणमा भर पर उन्कै छ शरण

संवाद यो शास्त्र-ठूलो दैवी-आचरण

पँडित र शिष्य,शास्त्री, भाषा-वैज्ञानिक

पढ्ने लेख्ने छात्रहरु विद्या-अलौकिक

गुण-मूल्य मान्यताको महत्वको पाठ

योग ध्यान ब्रह्मज्ञान सिके यहिँबाट!

श्रुति स्‍मृति अनुभुति, जान्नु के नै रह्यो?

ब्रह्म-बुझ थियौ हिजो आज त्यहि भयौ!

भोलि हुने त्यहि रुप नाम रैछ भिन्न

निवाश त छदैँ छैन, तिम्रो नाश छैन!

परंपरा भन्छ छोड-चिंता लोभ इच्छा

स्वतन्त्रता मिलिहाल्छ शान्त शिक्षा-दिक्षा

बार्ता सम्हितामा योग्य अजँबरी शूत्र

जनकजी हाम्रा राजा धन्य भूमी पूत्र!

- अनन्‍तगोपाल रिसाल [June 23rd, 2010]

बोतलै बोतलको जिन्दगानी !

2010-06-21T09:59:00.001-07:00

[सबैको जीवन केटाकेटीमा दुधको बोटलबाट सुरु भएको हुन्छ! बिस्तारै कोक, फ्यान्टा, पेप्सी र अरु सोडाका बोटलमा बसाइँ सर्छ! ठाडो घाँटी लगाउन बिस्तारै सिक्छन्! हुँदा हुँदा कतिले चाहेर वा नचाहेर, मानेर वा नमानेर, कर कापमा बिस्तारै सूराका बोतलले धेरैको जीवनमा साहारा पुगाएको छ रे! बिगारेको छ की सपारेको छ भन्ने कुराको बिबाद पूर्णरुपले गर्न त बाँकी नै छदैँ छ! कतिले स्वास्थका लागि शुरु गरे भने, कतिले समाजका लागि! कतिले सशुरालीका लागि त कतिले शालीका लागि! जडिबुटी र औषधीको बोटल त उत्तरार्धका सहायक भएका छन्! हुँदा-हुँदा मानिसको जीवनको अन्तमा चाहिने गँगाजी जल पनि तिनै कुनै बोतलमा सुरक्षित राखिनु पर्दछ! सबै रस र बोतलको उपभोक्ता र उपयोग्ताहरु आ-आफ्ना रुची, जिज्ञासा र आवश्यकता कारण तिनैको शरणमा परेका छन्! ]

अलि अलि सँझना छ पैलो बोतलको

दोश्रो बोतल् खुल्दा अहा!नयाँ नयाँ के हो?

तेश्रो खुल्दा हराइयो, पुगेँ माथी तल !

रातै बिते निदाइयो ब्युँझिएछु अब!

साँझ परे पहिलो बोतल् खुली हाल्यो जब

'नाहिँ-नाहिँ' भन्दा भन्दै जुटी हाल्यो दल

'भर्खरै भो पिउँन थाँले'- कसो कसो लाग्छ

'नाँच्न गाउँन मन लाग्ने', लाज सबै भाग्छ!

जीवनमा चारै बोतल् खाँइदो रैछ किन?

दुध पैले पछि कोला-ढल्किँदैछ दिन

कफ बाथ पित्त कडा, औषधीमा दम

जादु-गरी बोटलमा रम झम-झम !!

'टकिला' र कागतीको 'जुस'-मार्गरिटा

नून हाल किनारमा 'आइस्'-मजासित!

अँगुरकै झोल,'बेरी', 'भेरी-भेरी'-'गुड'

छैन उस्तै 'औँसी-पूर्णे',जिन्दगीको-'मूड'

यौटा गधा पूर्व-बाट- घोडा आएछ

रक्सी खायो यौटा,अर्को पानी खाएछ!

'पानी खाने चाँही गधा'-पिउन मानेनौ

डाक्टरले भन्छ किन जीउन जानेनौ?

चुरोट र रक्सी खान्नौ? के भो पिएर?

जीन्दगीमा के नै गर्छौ? अरु जिएर?

बाँकी साथी को नै बन्ला?को नै थिए र?

दिल जोड्ला तर कठै-मुटु-खिएर?

सयौँ थरी मद्यपान 'मार्टिनी' र 'वाईन्'
श्रीमतिले गाडी हाँक्ने-ठीक्क मात्रै खाइन्
मिश्रण यो कला-'जीन','मार्गरिटा'-अरु?

आँखा चिम्ली नखानु है?बुझ्ने मान्छेहरु!

कति आँखा चिम्ली पियुँ ढल्किसक्यो प्याला
साथी-सँगी मिले स्वस्थ जीवन् गए जाला !
'वाइन्' हो की 'आइस टी'?देख्दा 'मार्गरिटा'?
साथी-भाइ सँगै पिउँ? कुरा तीता-मीठा!

पिउँदा-पिउँदै जवानी गो मार्टिनी छे सानी!

काली,'ह्विस्की','टकिला' र 'ब्ल्याक्लेवल्' रानी

'ब्लडी मेरी' नाच्छे किन?तरुनी झैँ तानी

मरी मरी जिएको छु-अजँबरी ठानी

सभ्यता र सँस्कारमा मिल्न माँनिन

जडि-बूटी जवानीमा झुल्न जानिँन

कति सँझी-बिर्सने हो?पुराना ती बात

अर्को बोतल् झिक बरा-गैसके छ रात!

- अनन्‍तगोपाल रिसाल [June 21st, 2010]

पढेर भन्दा परेर जान्दछ !

2010-06-21T08:34:00.000-07:00

पढेर भन्दा परेर जान्दछ

गाईले खोजी दुधिलो घाँस चरेर जान्दछ!
चरीले गुँड बनाइ बसाँई सरेर जान्दछ!
नियम मास्ने कानूनी डण्ड डरेर जान्दछ
भूइँको किरा पुतली हुन मरेर जान्दछ

दिलको घाऊ समय पर्खे टरेर जान्दछ!
नदीको भेल गाउँले बस्ती तरेर जान्दछ
खेतको पानी छुपु र छुपु भरेर जान्दछ!
किसान बीउ गोडेर मल छरेर जान्दछ!

लडाकू भीर-आकाशबाट झरेर जान्दछ!
स्वदेश माया सेवक मन्ले धरेर जान्दछ!
दुष्टले लोभ पाप र नाश हरेर जान्दछ!
समाज सेवी बोलेर हैन गरेर जान्दछ!

विद्वान-धेरै पढेर भन्दा परेर जान्दछ!

-अनन्तगोपाल रिसाल [Jun 7,2010]

Hip Hop & Nepali Rapp

2010-06-19T07:41:00.000-07:00

Hip Hop & Nepali Rapp

भोले नाच्छन् 'Hip-hop'

जनकजी ज्ञानी 'Pop'

सीता दरी 'Single Mom'

बुद्ध शान्ति-'Atom Bomb'

अरनीको 'Artist-Scene'

भ्रीकुटी-च्वाँक 'Beauty-Queen'

सँसार् नामी, भारत, चीन

नेपालीको बलियो 'Gene'

हिमालको पानी 'cool'

चीसो अमृतको मूल

साना नानी Beautiful

बत्तिबाली खोलौँ स्कूल

अजँबरी-बुटी फूल

सालिग्राम हार-'जूल'

'Superman'-हाम्रै राम

बलियो गरूड 'Bat Man'

'Yak र Yeti' - हनुमान

'God Goddess'-लाखौँ छन्

स्वर्ग-गँगा-परी देश

हजारौँ छन् भाषा-भेष

बाजा-सँगीतको सूर

काँ काँ जान्छौ?कस्तो Tour?

Sangri-La हो Trekking पूर

नजिकैको, छैन दूर !

सनातन्को छ Fusion

जैविक खाद्य रसायन्

'orchestra' को 'master band'

रीता थापा पूजा च्यान्द

बेलुन् चड्ने? 'Parachute'?

'Snow' मा लाउनु राम्रो 'Boot'

तन्त्र मन्त्र राँके भूत

चाडैँ उठनु-चाडैँ सुत

'Water Ski' र 'Rafting Boat'

'Glider' हिमाल-माथी 'float'

ढ्याम् ढ्याम् धिमे Rock & Roll
Yoga ध्यान Self Control

'Safari' को 'Bungi Jump'

'Polo,Soccer' हात्ती, 'pump'
सनाईमा मादल Rapp

साकेलामा खुट्टा-Tap

Snow-Leopard, बाघ Rhino

कुक्कुर नाग गाइ-साईनो

काग गोरु भैँसी-हुन्

बाहुन् क्षत्री जैसी-हुन्

सेर्पा गुरुङ् मगर् गाउँ

थारु नेवार् फरक् छौँ

डाँफे मूनाल् चिर्बिर् चिर्

चितुवा भेडा भिरै भिर्

हज्जारौँ छन् खोजी गर्

'Spiny Babbler' हाम्रै घर्

सारँङ्गीको मीठो स्वर्

हुन्न तिम्लाई कैले bore

- अनन्‍तगोपाल रिसाल [June 19, 2010]

आतँकले सर्वनाश !

2010-06-17T09:22:00.000-07:00

तेरो मेरो स्वार्थले नै सर्वनाश हुन्छ

लालाबाला दुखै दुख: नारी मन रुन्छ!

हवाइजहाज अप-हरण हाम्रै मन जस्तो

जता हावा धम्की डर किन्न सक्ने सस्तो

दसै वर्ष हुन लाग्यो न्युयोर्कको हरण्

आतँक र विध्वँसमा ईश्वरको शरण्?

'अल्काईडा' र 'अम्रिकाको' घमासान युद्ध!

सँसारमा कतिजना रैछन् खोज शुद्ध?

हेर्दा उस्तै प्रतिरूप ब्यापारको क्षेत्र

सँसारको केन्द्रलाई ताकी क्षेप्यास्त्र

हाहाकार योजनाले कति मुटु रोयो

लोभ पाप बिनाशले बिमारले छोयो!

जुम्ल्याहालाई-तारो पारी हिर्काइ अस्त-व्यस्त

कौरबले मुटुभित्र पाण्डवको ध्वस्त

युगौँ युग शत्रुताले महामारी ल्यायो

रिस-राग बुद्धिलाई अँगारले खायो!

रावणले विज्ञानको जनतन्त्र खोसी

भयाभय संसारमा राक्षसलाई पोसी

स्वर्ग-नर्क के नै रे छ?जान्यौँ आफन्तमा?

धर्म-हुने-सर्वनाश डाहा आतँकमा?

जनतन्त्र मात्रै पनि पुग्दो हो त किन?

विश्वबिच समानता थोरै, धेरै ॠण

मिलिवरी साथ दिए हुन्न विभाजना

मन-मिले पुगिहाल्छ यौटै समाजमा

स्वतन्त्रकी सँरक्षिका सीता शान्ति हेर्छिन्

लँकालाई कालो धुवाँ पवनले फेर्छिन्

जटायु झैँ धर्म-चरी घुम्छे रहरमा

हजारौँको जीवन गो ब्यर्थ नगरमा

आगो मुस्लो दन्दनाई गोला बारुदमा

स्वप्न सरी भयो कति दँगा फसादमा!

लाखौँ लाख बस्ती सरे मार्यो हतासले

दु:ख-दिन-ल्यायो कठै किन बतासले?

लूकी हिँड्ने साथी शत्रु चिन्नलाई गाह्रो

भित्रै भित्र खाइ सक्छन् दिल गर्छन् साह्रो

आफू चिन अर्काबाट हुने छैन सुख

सँसार् तर देखाउँछ, खाने-अर्कै-मुख!

मनलाई हरण् गर्छ लोभ क्रोध काम

बुद्धिसँग सँधी खोज्छ चित्त आराम

भने जस्तो नपाएमा बुद्धि सम्हालिन्न

अहँकार आगोसरी ज्वाला मासिन्न

श्रेय-प्रेय जीवनका दुबै हुन् आधार

प्रेम-नियमले बाँध समाजको धार

निडर र निष्पक्षको कदर् गर्नुपर्छ

जन्मे पछि शरीरले कठै! मर्नुपर्छ

रोकौँ ठोकौँ आँफैभित्र बाहिर् आउनेलाई

सँयमको चरित्रता सँधै भरीलाई

जीवनको परिक्षामा लथालिङग् गर्‍यो

यौटै सानो जहाजले भताभुँङग् गर्‍यो!

परिवार साथै थिए जादु-गौरवको

युद्ध अब शुरु भयो पान्डु-कौरवको

तिमी पनि यौटा पक्ष लिनै पर्ने भयौ

यता छैनौ भने साथी उतातिर गयौ

निश्पक्षको अब कुनै सरोकार छैन

भोटहाल्ने?निर्णयको सरकार हैन

जस्को शक्ति उस्कै भक्ति कतातिर जाने?

सँस्कार र सिद्धान्त खै?आतँकले ताने?

हाम्रो मन रोकौँ त्यस्तै अपहरण् गर्ला

कतै माथि चढाएर अर्काले पो लग्ला

बारुदका झोला लिइ बोल्छन् मनपरी

होश गरौँ पल-क्षण घुम्ने वरिपरी!

मोह-जाल रिस-राग नाम-रुप हुन्न

नाटकको पात्र सरी भन दृढ रुन्न

विवादको जरो फ्याँकौँ जानी मल-मूत्र

न्यायाधीश जस्तै गरौँ निर्णयको शूत्र

विमानको दुर्घटना बाँकी छैनन् यात्री

वरिपरी रमिते र फसिगए जात्री

नजावौँ ती बाटो कुनै जानु छैन गाउँ

दुखै दु:ख सँसार यो केमा मन् रमाउँ?

सोचौँ कि त राम्रै राम्रो-नदी बगे सरी

नसोचेर बस्न सक्छौँ?द्वार टम्मगरी!

आउन दिवौँ कि त चित्त छान्नेकाम गरौँ

बुद्धिलाई सँझाएर ईश भर परौँ !

मृत्‍यु सरी दुर्घटना ठ्याक्क आउँदैन

अथिती झैँ ढोका खोलौँ थाहा पाईँदैन

तयार हौँ सधैँभरी कुनै रुप लेला

ईश भर पर्ने अब निडर त्यो होला

आँखा चिम्लौँ ईश्वरले हाम्रो भलो गर्छ

सत्व-रज-तम मिले सँसार यो बन्छ

गुण भन्दा माथि बसौँ गर्दैन बिनाश

काम लोभ आतँक यी रिस सर्वनाश!

- अनन्‍तगोपाल रिसाल [June 17th 2010]

गैर-नेपालीका सामाजिक संघ-संस्थाहरु !

2010-06-10T11:53:00.000-07:00

=Diversity, Unity, Prosperity, For Nepali, By Nepali Channeling Knowledge & Investments for Nepal's Rapid Development [यी सबै मेरा ब्यक्तिगत अबधारणा हुन्- मलाई प्रयोग गरेर जुन कुनै गैर- सामाजिक नेपाली सँस्था र समाजले सहमतिका लागि केही लिन सन्छन् भने मेरो पूर्ण सहमति र सबै भन्दा खुशीको दिन हुनेछ!]

के को बिवाद?

उदार जनतान्त्रिक स्वतन्त्रताको धनी संयुक्त राज्य अमेरिकी धरातलमा गैर-नेपालीहरु बीच नयाँ संघ-संस्थाका बारेमा धेरै बिवाद र चर्का अनि नमिठा विषयहरु सुनिन्छन्! नेपालमा भएका भए 'दे दे' गर्थे - यहाँ चाहिँ भाषण र मसीले पोतापोत गर्छन्! असमझदारी नै हाम्रो दूर्भाग्य हो! शिव र बुद्धका धनी अनुयायी-हामीनै शान्ति र सँब्रिद्धी, सँस्कार र प्रविधी खोज्दै सँसारमा तितरबितरिएका छौँ! कस्तुरीले आफ्नै नाभीको बास्ना खोजेझैँ सिकारीको जालमा परीरहेका छौँ! आफू पनि केही नेपाली र विदेशी सँघ सँस्थामा आबद्ध भएको र नेपालीहरुका सामूहिक हित, प्रेम, प्राविधिक प्रोत्साहन र सामन्जस्यताको लागि समर्पण भएका कारण तिनैको प्रबंध कुशलता रसहयोग होस् भन्ने भावनाले ऊत्प्रेरित भई यो कलम चलाउन वाध्य भएको छु! मलाई धेरैले धेरै कुरा सोध्ने,भन्नेछन्!

नेपाल र नेपालीको मन, भावना र एकात्मतालाई एक शूत्रमा लेराउन समाजका सबै प्रबुद्ध, समाजसेवी तथा बिशेष गरेर पत्रकारहरु आपसी मेलमिलापमा, राष्ट्रियतामा ठेस पुय्राउने कुनै पनि जथाभावी लेखहरु बिना अनुसन्धान, बिना साक्षात्कार नगरी नलेखिदिउन भन्ने मेरो बिनम्र अनुरोध छ! कुरा ठीक पनि हो की जो सुकै मनुस्य आफूलाई नयाँ ब्यक्तित्वद्वारा चिनाउन चाहन्छ! आफ्नो अस्तित्व हराइहाल्छ की भनेर तर्सिन्छ! 'समाजमा केही न केही गरिरहेको छु है' - भनेर हात उठाइ कलम हल्लाई रहन्छ! समाज संब्रिद्ध हुनुमा, त्यो आफैँमा अत्यन्त राम्रो लक्षण पनि हो! पारदर्सिताको यो नयाँ युगमा सामाजिक प्रतिस्पर्धा भन्दा पनि समझदारी हुनु अत्यन्त आवश्यक पनि छ! 'को साँच्चिकै अगुवा र समाज सेवी छ त?' भन्ने बिषयको पर्दाभाश गर्दछ र त्यसलाई विस्तारै समाजले अनुकरण पनि गर्दछ! अगुवा, भगुवा र हगुवामा धेरै अक्षरको फरक छैन! केवल आफूले गरेको फोहोर आँफैले पुछ्नु मात्रको फरक देख्दछु! सँघ-सँस्था भनेको करीब भोजनालय ब्यापार जस्तै हो! सँस्थाको समाज सेवी र सदस्य नै सँधैका ग्राहक हुन् जो सधैँ फर्केर सेवामा खुशीले आउँछन्! आधार र खम्बा हुन् की सँधै अडिक र धीर हुन्छन्!

आज्कल अन्न्लाइन, वेब प्रविधीले गर्दा च्याउ जस्तै उम्रिएको पत्रिकाहरुबाट धेरै नै सूचना प्राप्त गरिन्छ! तर धेरै भएकाले एलरजी भईसके! सूचना, लेख, साहित्य र सँघ-सँस्थाको वास्तविकताको सहि कडी समाजका पाठक-सदस्यहरुले मात्र विश्लेषण गर्दैनन् की-यी सबै भावनाको मूल्यांकन गैर्-निवासी, नेपालका नेपाली तथा बिदेशीले पनि गरिदिने कुरा हो!

समाधान विशेषज्ञ के भन्छन् त?

कुनै पनि विवादको समाधान बातचीत र समझदारीलाई दुबैको क्षमतामा परिणत गरिनु पर्दछ! मतभेद हुन्छ तर ती आफैँमा राम्रा र नराम्रा भन्न मिल्दैन! पद्धती र सुझाव योटै मात्र हुँदैनन्! सरल मार्गहरु धेरै हुन्छन् र खोजिनु पर्दछ! सहमति र असहमति साह्रै गहनशील विषय हुन् र ति आपस मै बिरोधाभास बिषय भएकाले - तिनैका विशेषज्ञ, कोही माहिर र प्रतिष्ठित महानुभावको सर्-सल्लाह लिनु जरुरी हुन्छ! बिषय बस्तुको पूर्वज्ञान पछि सचेतनता जाग्रत हुन्छ, बिषय बस्तु प्रतिको विश्वाश र पत्यारको भावना व्यक्त हुन्छ! प्रबुद्धता निस्कन्छ! खुल्ला विचार-विमर्श, बहस, वाद-विवादमा पुगिन्छ! बैचारिक संघर्षले गति लिन्छ र बिस्तारै समझदारीबाट सबै कुराको निर्णय लिइन्छ! बाँकी त निस्कर्ष र आशाबादिताले राम्रै परिणाम लेराउँछ! यो पहिलो प्रेममै कुरा मिलाउनु जरुरी छ,पछि धोका नहोस् भन्ने हो! नेपालमा नेताको भेदपूर्ण भाषण मन पराउने र अब अमेरिकामा पनि पठाइने ईमेलको सँख्याबाट सँस्थाको सदस्यता र कार्यक्षेत्र बढाउँछु र चलाउँछु भन्नेहरु दिवास्वप्नबाट ब्युझिँ नसकेको भान हुन्छ!

सँघ-सँस्थाहरु सेता हात्ती नबनिदिउन् भन्ने पनि मेरो आशय हो! योउटैले पुग्छ भने दुइटा किन चाहियो! हेर्ने आँखामा दूरदर्शिता छ भने पूरानै ANA लाई पूनर्जिवित गर्न पनि सकिन्छ र सारा अमेरिका भरिका नेपाली-सँघ सँस्थाको मैत्री सँबन्ध सुधार्न सकिन्छ! मन जे गरे पनि नमिल्ने हो भने अरु पाँच गैर-सँस्था खोलेपनि प्रामणिकताको प्रश्न सधैँलाई हुन्छ नै! कानुनी सल्लाह्कारलाई पनि त्यहि नै मेरो सल्लाह छ की अब जो सुकै सँस्था दर्ता गर्दा पनि "गैर" शब्द हालिदिन नबिर्सिनुहोला! आजकल 'Genome' प्रविधीले भैसीलाई गाई बनाउन सजीलै सकिन्छ, पुच्छर काटेर यताउता गर्ने त होनी! तर त्यो भन्दैमा मैले ANA को पक्षमात्रै लिएको पनि छैन! ANA पनि उत्तिकै अर्को ठूलो सेतो हात्ती हो! मेरा विचारमा जब सम्म यी दुई सँस्था वा अरुले जब सम्म सम्पूर्ण स्थानीय सँस्थाहरुलाई पर-पूरक बनाएर लान सक्ने दिगो जनतान्त्रिक दूरदर्सिता राख्दैन - तब सम्म झण्डै ५५० अमेरिकी सँस्था लूप्त अबस्थामा मै रही रहन्छन्! समाज सेवीलाई नामको भन्दा पनि के काम गर्न सकिन्छ त भन्ने चिन्ताले सताइरहेको हुन्छ! दुई नेपालीले पार-पाचुके गरे छन् नि भन्दा त मन चसक्क दुख्छ, झन् सँस्था भनेको त दिगान्तर, सातजन्म भन्दा पनि टाढा सम्म समय छँदै सोच्नसक्नु पर्छ!

समाज सेवाका कारण के हुन् त?

निश्वार्थ समाज सेवी भनेको त्यहि हो जो समाजमा अरुका लागि-बिना फलको ईछ्या राखेर केही दिन चाहन्छन्!ग्रिन-कार्ड छाप्नु छ कि? दोहोरो नागरिकता लिएर विदेशमा कमाएको पैसा नेपाल पठाउनु छ कि?भविश्यमा अवकाश हुनु अघि व्यापारिक संबन्ध बढाउनु छ कि? विवादमूलक लेखहरु छपाएर आफ्ना पत्रिकालाई 'हिट-साइट' बनाउनु छ कि? दशैं पारेर राजनैतीक सम्मान र सिद्राको ब्यापार पनि गरिहाल्नु छ कि? पैसा उठाएर आफ्नै गाँउ घरमा काका,दिदीको स्कुललाई सहयोग गर्ने हो कि? देशलाई गरेको झैँ भनेर आफ्नै संपत्ती र मान प्रतिष्ठाको खेती गर्नु छ कि? ठूलो तक्मा लगाउनु छकी, भोली संपर्कले राज्दूत हुनु छ की? को कस्का लागि के र किन भन्ने लाखौँ प्रश्नहरु छन्! यी सबै निश्वार्थ समाज सेवाका परिभाषा होइनन्!

ल अब आफ्नो वरिपरी साथी-भाइ, गैर-नेपाली समाज सेवीलाई हेर्नोस् तर उनीहरुलाई केही नभन्नोस्- उनको सेवामा अ-श्रद्धा नजगाइ-दिनोस्! Local, Regional, National, International level जो जे जे मा लागेका छन्- आफ्नै बुद्धी विबेकले लागेका हुन्छन्! आफ्नै परिवारबाट समय कटाएर लागेका हुन्छन्- त्यस्मा ती पात्रहरु सबै प्रसंसनीय नै छन्! निश्वार्थ समाज सेवाका उद्देश्यका प्रयोजन, प्रकार र प्रकियामा आफ्नै मौलिकता हुन्छ! Diversity, Unity, Prosperity, For Nepali, By Nepali Channeling Knowledge & Investments for Nepal's Rapid Development -ल पढ्नुस् दुबै तिरबाट कति राम्रा नारा हरु छन् त - अब त्यस्मा निश्वार्थता भयो भने-'ईन्द्रेको बाउ चन्द्रेले'-कसैले कसलाई पनि किन बिथोल्ने?किन छिड्की हाल्ने?किन सम्मान नगर्ने? कुनै काम मिलेर गर्न नसक्ने हो भने-सारा काम मेरै सँस्था, विभाग, मँत्रालय, शाखा, क्षेत्र, अँग र सचिवालय अन्तर्गत हुनु पर्छ भन्ने सोचाइ लियो भने-उही दैँत्य र देवताको भोजको कथा दोहोराए हुन्छ! यो अमेरिकी देशबाट सबै सँघ-सँस्थाका अग्रजहरुले फेरि हातेमालो गरी सँधैका लागि नेपाल फर्कने योजना गरे हुन्छ!

सामाजिक राजमार्ग किन आबश्यक छ त?

अब नेपाल र नेपालीको सँब्रिद्धीका लागि यो देशमा र यो देशबाट के गर्न सकिन्छ त? हुन त हामीले नेपालमा राजनैतिक राजमार्गलाई मात्र ठूलो ठानेका थियौँ! सीमा-रहित नेपालको परिकल्पना गर्दा ए! यो त स्व-देशी धरातल होईन रहेछ है भनेर-विस्तारै बुझ्दै पनि आएका छौँ! हामी नेपालीहरु जहाँ बस्छौँ त्यहाँ त्यो देशकै सामाजिक परिधी-भित्र बस्नु पर्छ! सकेसम्म त्यहाँको भाषा र चाल-चलन सिक्नु पनि पर्छ! आफ्नो जस्तै गरी अपनाउनु पनि पर्छ र आफ्नो परंपरा, संस्क्रिति, भाषा र सँस्कारलाई जोगाउनु पनि पर्छ!

ANA र NRN - यी दुई संस्थाको आफ्नै बिशेषता छन्| यौटा ३ दशक देखिको अमेरिकी निवासीहरुको आफ्नै संस्था हो भने अर्को अन्तर्राष्ट्रीय मान्यता प्राप्त नेपालमा आर्थिक, प्राविधिक र राष्ट्रियताको नयाँ आँदोलन गराउन सक्ने पहिलो ससक्त सम्माननीय अनि सबैलाई समेट्न सक्ने संस्था हो! यी दुबै नयाँ प्रकारले आएका सीमा-रहितको अस्तित्व हुन्, यौटा पुराना काँचुली फेरेर त अर्को नयाँ जोश र बिद्वता बोकेर! यी दुबै आपसमा पर-पूरक छन्, नदिका दुई किनारा हुन्, मान्छेलाई गति दिन सक्ने दुई गोडा! दुइटा गोडा भएपनि कहीले काँही हामी एक अर्काकोमा टेकी दिन्छौ र साधरण ठेश लाग्न सक्छ! लडीहाल्यौँ भने पनि लूगा ट्क्टकायो, आफ्-आफ्नो बाटो हिँड्यो! कार्य-क्षेत्र र सीमा हेर्दा यिनमा म त विरोधा-भास पटक्कै देख्दिन!

अब आयो कुरा-कसरी यिनको सह्-अस्तित्वको सँभव छ त- एउटै देशमा! किन नहुनु, नदिका दुई किनारा जस्तै! बाँकी रहेका सम्पूर्ण सँघ-सँस्थाले सहयोग गरिदिनुको जरुरी छ! एकदम माथिल्लो तहमा सबै कुराहरु मिलाउन सकिन्छ - प्रक्रिया र तल्ला कुरामा मात्र बहस छ! नेपालको संविधान बन्दा-साथ यहाँ पनि सारा कुरा मिली हाल्छ कि? पत्रकार, 'अन्लाइन' र लेखकका लागि बिषय बस्तु बनेको छ, त्यत्तिको लागि रोकिएको छ?नेपाललाई गरिने परिभाषामा त परिवर्तन भईसकेको छ! अब सीमा-रहितको नेपाललाई हिमाल र तिनकुने झण्डामा मात्रै सिमित गरिनु हुँदैन! नेपाली शब्द पनि अझ उदार बनेको छ! त्यो नेपाल, भारत, भुटान, बर्मा, सिंगापूर, युरोपमा मात्रै परिचित छैन! नेपाली भनेको अब गोर्खाली, सेर्पाली, सोझा प्यारा बफादार सेवक मात्रै होइनन् ती त अब संसारमा मालिक पनि भैसके!

साराँश

सबैले सहयोग गर्‍यौँ भने यी दुबै सँस्थाले चाहिने गति लिन्छ, नदीमा पानी बग्छ-नत्र दुबै सँस्थामा अनावृष्टि,प्यास र खडेरीको सूखा मरभूमिको अनुभव हुन्छ! चाहे ब्यक्तिगत होस् या चाहे संस्थागत होस् - सबैले हात बढाओँ, किनारा बनाओँ ! हामी सबै मिली आउन सक्ने सँबैधानिक वा ठूलो प्राक्रितिक भूइँचालो, सूरक्षा रसिमाना संरक्षण गर्न सक्छौँ! नेपालमा, अमेरिकामा अनि विश्वमा रहेका नेपालीलाई, विद्द्यार्थीलाई मर्दा र पर्दाको सहयोग गर्न सक्छौँ! हामी मिल्यौँ भने हामीलाई भुटान र मेघालयबाट, बर्मा र आसामबाट निकालिएकोमा सहि बहस हुन्छ र जरुरी छ! 'हामी हाम्रो गाँउ-आफै बनाउँ'-भन्ने नारा लियौँ भने नेपाल आमापनि बनी हाल्छिन् नि!

हामीलाई हाम्रो पर्व, तिर्थ, जात्रा, खेल्कूद, नाच्गान, दोहोरी मितेरी साईनो पनि लाउनु छ! हामीले हाम्रो होलिमालोसार र तीजमा, साकेला, भैली र रोदिमा नाच्न पाउनु पर्छ! भाईटिकामा दौरा-टोपी, चोली, चुबा-बख्खु लाउन पाउनु पर्छ! जहाँ बसे पनि हाम्रै संस्क्रिती जोगाउनु छ! हामीले हाम्रा प्रतिभाहरु अझ कति चिन्नै बाँकी छ! हामीलाई अब कसरी नेपाल बाहिर नेपाली भएर बाँच्ने, कसरी नेपाल सरकारलाई गैर-नेपालीसंगको सह-अस्तित्वको सहि मार्ग निर्देशन गर्ने भन्ने कुराको जरुरी पनि छ! 'खोक्रो गाग्री धेरै कराउँछ'- त्यसैले तिन्मा पहिले किनारा सफा गरिएको नदीको पानी उबाऔँ, भरौँ र गाउँ-गाउँमा र बिदेशी घर-घरमा निश्वार्थ सामाजिक सेवाले बितरण गरौँ!

बिदेशमा बस्ने नेपालीहरुलाई द्वेध नागरिकता

2010-06-09T14:58:00.000-07:00

बिदेशमा बस्ने नेपालीहरुलाई द्वेध नागरिकता

डा. शम्भु प्र. ढुंगाना अध्यक्ष, फ्रेन्ड्स अफ नेपाल - लस एन्जेलस् र ए. एन. ए. को कार्यकारी सदस्य

१९९० देखी द्वेध नागरिकता दिने राष्ट्रहरुको संख्यामा वृद्धी भएको छ र अहिले त त्यो संख्या १५० नाघेको छ । क्यानडा र अस्ट्रेलिया जस्ता ठूलो देशहरुले, यु. के., स्विडेन, जर्मनी, फ्रान्स र स्पेन जस्ता धेरै यूरोपली राज्यहरुले पनि आफ्नो कानूनमा यो कुरा स्पष्टरुपमा उल्लेख गरेका छन् । यो कुरा बिकसित राष्ट्रहरुमा मात्र सिमित छैन । बिगत ६ बर्षमा ६ वटा दक्षिण अमेरिकि राष्ट्रहरुले पनि द्वेध नागरिकतालाई स्वीकृती दिएको छ । लाट्भिया, लिथुआनिया र क्रोएसिया जस्ता १९९० मा वा त्यो भन्दा पछी बनेका देशहरुले पनि दिएका छन् । नेपालको छिमेकी 'सार्क' मुलुकहरु, श्री लन्का र माल्दिभ्सले पनि द्वेध नगरिकतालाई मान्य दिइसकेको छ र त्यसै गरी भारतले पनि भर्खरै आफ्नो विदेशी नागरिकताको सुरुवात गरेको छ ।

द्वेध नगरिकताले एउटा राष्ट्रलाई मात्र नभएर सम्बन्धित दुबै देशहरुलाई अत्यन्तै लाभदायक र फाप सिद्द हुन्छ । अरु देशहरुको अवलोकन गर्दा, प्रवास लिने र दिने दुबै देशहरुलाई द्वेध नागरिकताले फाईदा पुर्याएको छ|भविश्यका संभावित सहकार्यतालाई निकै सरल बनाइ दिन्छ । धेरै नेपालीहरुको मनमा नेपालको लागी गहिरो माया छ जुन माया उनीहरु देश छोडेर गएको बर्षौँ सम्म पनि बिर्सिदैनन् । तर नेपालले पनि बिदेश बस्न गएकाहरुलाई बिर्सनु हुँदैन । नेपाल र नेपालीपनको सांकृतिक प्रभाव संसार भरी पार्नु र त्यसलाई दिगो कायम राख्नु आजको रहर मात्रै नभएर आबश्यकता पनि । त्यसको साथै द्वेध नागरिकतालाई अनुमती दिने हो भने नेपालले विश्व जनशक्तिमै बौद्धिक पुंजी, आर्थीक प्रोत्साहन र बैदेशिक पक्षपोषनका शाखाहरुबाट धेरै लाभ लिन सक्छ ।

व्यक्तिगत तर्फबाट हेर्दा द्वेध नागरिकताले विदेशमा बस्ने नेपाली समुदायहरुलाई राष्ट्रिय दायित्वमा अझ साझेदार र स्वामित्वको सृजना गराँउछ । नेपालीहरुको नेपालसँग बलियो नाता छ, तर आफ्नै देशको नागरिकता गुमाउनु पर्‍यो भने त्यो नाता बनाइ राख्न गार्‍हो हुन्छ । नेपाली केटाकेटीहरु आफ्नो मातृभुमिबाट नै बन्चित भए पछी नेपाली भाषा सिक्न र कायम राख्न उत्तेजित हुँदैनन् । द्वेध नागरिकता नभएपछि नेपाली नगरिकता नै नभएका नेपालीहरुलाई आफ्ना छोराछोरीहरुलाई नेपालको बिद्यालय पठाउन वा नेपालमा सम्पत्ती किन्न र ब्यापारमा लगानी गर्न पनि गार्‍हो हुन्छ । त्यसैले द्वेध नागरिकताको मुख्य चासोको विषय र आकर्षण स्वयँ विदेशिएका गैर-नेपालीहरुलाई नै छ ।

आर्थिक रुपमा द्वेध नागरिकताले नेपाललाई धेरै फाइदा छ । अहिले वर्तमान स्थितिमा नेपालीहरु विदेसिनाले एक तर्फबाट उत्कृष्ट प्रतिभा र बौद्धिक व्यक्तित्वहरु पलायन भएको छ भने अर्को तिर विदेशी लगानीले देशको अर्थतन्त्रमा ह्रास गराएको छ । विदेशमा बसेर पढ्ने नेपाली विद्यार्थीहरुलाई दुबै देशको नागरिकता गुमाउने डर नभए उनीहरु पनि नेपाल फर्कन अझ प्रोत्साहित हुनेछन् । जसका कारण नेपालैमा धनरासी र बौद्धिक लगानी पनि बढ्नेछ । भिसाहरुमा सरलीकरण भएको भए कुनै पनि नेपाली नेपाल फर्केर आउन र ब्यापार सुरु गर्न उत्साहित हुन्थे । द्वेध नागरिकता भएको नेपालीले नेपालमा त्यहिँ कै मापदंड अनुसार ब्यापार गर्न पाउने अधिकारलाई पक्कै पनि सह्राहना गर्नेछ । जब गैर-नेपाली ब्यापारका uद्देश्य लिएर नेपाल फर्कन्छ उसले पक्कै पनि आफूसँग ब्यापारका सहयोगी राष्ट्रिय हितका उच्च्तम सीप, ज्ञान र बिचारहरु ल्याएको हुन्छ । अब यो त भन्नै पर्दैन नयाँ ब्यापार भन्नाले नेपालीहरुका लागि नेपालमा नयाँ जागिरका अवसरहरुको प्रसस्त निर्माण हुन्छ ।

उमेर पुगेका धेरै गैर-नेपाली वृद्ध समुदायलाई पनि विदेशमा बसेर कमाएको संवृद्धी, जीवनको उत्तरार्धमा नेपालमै बिताउने र खर्चिने रहर हुन्छ । अवकाशप्राप्त जीवन लिईसकेका गैर-नेपालीहरु स्विडेन, जर्मनी र अमेरिका जस्ता करको नियम कडा भएका देशहरुमा बसेका हुनाले पनि उनीहरु आफ्नो कमाइ नेपालमा जम्मा गरेर राख्न बढी रुचाउँछन् । त्यसले नेपालमा रहेका बैंकहरुमा आम्दानीको श्रोत बढाउँछ र लेन-देनको ब्यापार बढाउनका साथै सरकारलाई पनि करको आय बढाँउछ | जसले देशका अन्य नागरिकका दैनिक सेवा र सामाजिक कार्यक्रमहरुमा मद्दत गर्दछ ।

नेपाललाई माँया गर्ने नेपालीहरु मात्र छैनन् । नेपालको अथिती सत्कार, साँस्कृतिक विविधता, प्राकृतिक सौँन्दर्यताका बारेमा धेरै विदेशीहरुले लेखेर,बोलेर वा त्यहीँको जीवन यापन गरेर बयान गरिसकेका छन् । त्यसको एउटा प्रसिद्ध उदाहरण सर एड्मण्ड हिलरी हुन् जो नेपालको निष्ठावान समर्थक र प्रसंसक मित्र पनि हुन् । उनले नेपाल प्रतिको आजीवन माँयाले गर्दा नेपालमा बिद्यालयहरु र चिकित्सालयहरु खोलेका छन्| तर अझ महत्वपुर्ण कुरा त के भने उनले गर्दा नेपाल र नेपालीहरुको स्थान र प्रतिष्ठा संसारमा नै बढ्न पुगेको छ । न्यूजिल्यान्डमा नेपालको बारेमा थाहा नभएको र नेपालीहरुको बारेमा बढाइ नगर्ने नै कोही पनि छैन होला । हिलरीले २००३ मा नेपालको मानानीय नागरिकता लिए । एउटा विदेशीले त नेपालको लागि यती गर्न सक्छ भने संसारmaa छरिएका नेपालीहरुबाट त हामी अझ कति बढी आश गर्न सक्छौँ होला?

अन्त्यमा जब नेपालीहरुलाई द्वेध नागरिकता दिइनेछ, उनीहरु बसेको विदेशमा नेपाली मुद्दाहरुका लागी सचेतता बढेर जानेछ । नेपाल भन्दा सानो र भर्खर १९४८ मा मात्र स्थापना भएको देश इज्राइलले अन्तर-राष्ट्रीय समुदायमा आफ्नो आर्थिक र राजनैतिक तागतको उल्लेखनिय वृद्धी गरेको छ । अर्मेनिया पनि नेपाल भन्दा सानो भू-परिव्यष्ठित राष्ट्र र भौगोलिक र संसाधनको हिसाबमा पनि कम अनुकुल भएको देश भएता पनि विदेशमा बस्ने अर्मेनिहरुले अर्मेनियाको लागि आर्थिक र राजनैतिक मुद्दाहरुमा मदत गरेका छन् । गैर-नेपालीहरुले नेपालको लागि राजनैतिक क्षेत्रमा पनि धेरै नै सहयोग गर्न सक्दछन् । Valdas Adamkus को नै उदाहरण हेरौँ । ऊनी १९४४ मा लिथुआनियाबाट विदेशिए र लगत्तै अमेरिकि सरकारको उच्च तहका प्रशासक भइ वातावरण संरक्षण संस्थामा छेत्रीय प्रशासक भए । लिथुआनियाको स्वतन्त्रता पछी आफ्नो देशको माँयाले आदमकसलाई लिथुआनिया फर्केर त्यहाँको राजनितिमा भाग लिन उत्सुक बनायो । १९९८ फेब्रुअरी २६ मा आदमकस लिथुआनियाका राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए| आज राष्ट्रपति नभए पनि उनलाई लिथुआनियाको नैतिक अधिकृत मानिन्छन् । यसले देखाउछ कि कयौँ दशक पछी पनि उनको आफ्नो मातृभुमिप्रतिको माँया कहिले पनि मरेन । द्वेध नागरिकताको अनुमती दिनु भनेको नेपालले आफ्नो सन्तानको र नेपालीहरुले आफ्नो मातृभुमिको सेवा गर्न दिने सबै भन्दा सहज आह्वान एवँ भावुक व्यवस्था हो । धेरै भन्दा धेरै देशहरुले द्वेध नागरिकताको प्रत्यक्ष फायदाहरुले देख्न थालेका छन् र नेपालले पनि त्यसो गर्नमा नेपालकै सर्वश्रेष्ठ हित हुन्छ भन्ने कुरामा कुनै शंका छैन ।

यसमा नेपालले के गुमाउँछ त भन्ने प्रश्न उठन् सक्छ? केहि पनि गुमाउँदैन । बरु द्वेध नागरिकता गठन प्रणालीले नेपाललाई अनगिन्ती फायदाहरु हुन्छन् । जती दुनियाँ भरी फैलिएर बसेका शिक्षित नेपालीहरुले आफ्नो पारम्परिक घरमा योगदान दिन्छन्, नेपालले अन्तर-राष्ट्रिय तहमा समृद्ध र शान्तिपूर्ण देश भनेर त्यतिनै भाग लिने मौकाहरु पाउँछ । के नेपाल यसको लागी तयार छ त? त्यो त अब त्यहाँका नेताहरु, बुद्धिजिवीहरु, व्यापारी समुदाय र सरकारी अधिकृतहरुको मानसिकतामा भर पर्छ । नेपाली इतिहासको यो गम्भिर अवधीमा हाम्रा नेताहरुले र संसारभरिका नेपालीहरुले - हाम्रो देश कता लाने त?- भन्ने कुरामा महत्वपूर्ण निर्णयहरु लिन अत्यावश्यक छ।

ए.एन.ए र एन.आर.एन.ए जस्ता विदेशमा रहेका मुख्य नेपाली संस्थाहरुले नेपालमा द्वेध नागरिकताका लागि धेरै बर्ष देखी पर्खिरहेका र त्यसको लागि विभिन्न पहल र सभाहरुको योजना गरिरहेका छन् | गत: दशकमा धेरै चोटी कांचुली फेरेका नेपाल सरकारलाई पुन: पुन: यिनै गैर-नेपालीको द्वेध नागरिकताको प्रणाली दिनका लागी अनुरोध गरिरहेका छन् । नेपाल सरकारकै अस्थिरताका कारण यी महत्वपूर्ण मुद्दामा अनिच्छुक देखिएका कारण पनि विभिन्न होलान्। कोही नेपालीले सोध्लान्: "नेपाली नागरिकता नै किन चहियो र? नागरिकता प्रमाणपत्र कसैले खोसेको छैन त । नेपाल जुन बेला पनि फर्किए भैहल्यो नि । जब सम्म तिमी नेपाली बोल्छौ र नेपाली जस्तो देखिन्छौ, कसैले पनि तिमी नेपाली होईन भन्ने कल्पना नै गर्दैन नि ।" वास्तबमा अहिले हालत यस्तै नै छ । नेपालमा नागरिकताको नियम कसैले पनि लागु गरेको छैन र कसैले सबैको नागरिकता जाच्न पनि संभव छैन । तर द्वेध नागरिकतामा जोड दिने अर्को कारण विदेशमा बसेका दोश्रो र तेश्रो पिढिका नेपालीहरुमा नेपाली संस्कृतिको बोध बनाइ राख्न पनि जरुरी छ ।

नेपाललाई कसरी फायदा हुन्छ त? पारिमाणिक विस्लेषण

१९ सौँ शदिको औध्योगिक क्रान्तिले पुंजिवादी अर्थव्यबस्था भएका राष्ट्रहरुमा rapidper-capita growth को युग सुरु गर्‍यो । इतिहासकारहरु पनि यो कुरामा सहमत गर्छन् कि यो एतिहासिक जागरणले गर्दा अमेरिका र बेलायत लगायत अरु धेरै बिकसित राष्ट्रहरु समृद्ध भए । त्यसैगरी २० औँ शताव्दीको अन्त्यतिरलाई सूचना प्रौद्योगिकी क्रांतिले स्थापना गर्‍यो । यो क्रान्तिमा सहभागी भएका देशहरुले आफ्नो समृद्धी देखे । २१ शौँ सदिले पनि यही प्रवृत्तिको पालना गर्दै आएको छ र दिन प्रती दिन विश्वलाई नै एउटा ठूलो गाँउ भनेर सँरचना गरिएको छ । संसारको अर्थव्यबस्थाको पृष्ठभुमिमा नेपाललाई धेरै पहिले देखिनै शक्तिहीन र बिकासशील देशको रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ | अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा अघि बढ्नका लागि नेपालले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचनलाई कायम राख्दै आर्थिक र राजनैतिक क्षेत्रमा सबल निर्णयहरु लिन जरुरी छ । त्यसका लागि संसारको कुनै पनि कुनामा रहेका नेपालीहरुको जन भावना, शक्ति, श्रम तागत र समर्थन चाहिन्छ । जसरी २० सौँ सदिको अन्त्य तिर विनास हुन आटेको अवस्था देखी जापानले आफूलाई तीव्र गतिमा संसारको सबै भन्दा शक्तिशाली राष्ट्रहरु मध्य एक बनाउन सफल भयो त्यसरी नै नेपालले पनि नयाँ क्षितिजमा उदाउने मौका पाएको छ । संसारमा गरीबी र दरिद्रीका लागि मात्र चिनिने नभएर प्राकृतिक विविधताका लागि प्रसिद्धी कमएको नेपालको कल्पना गरौँ त! एक दिन पक्कै पनि नेपाललाई स्विजरल्यान्डसँग आफ्नो प्राकृतिक सुन्दरता मात्र नभएर नेपालीहरुको समृद्धी र उच्च जीवनशैलीसँग पनि तुलना गरिने छ ।

यो अनुमान गरिएको छ कि १० लाख भन्दा बढी नेपालीहरु नेपाल र सार्क मुलुक बहिर छन् । त्यसको पनि एक चौथो भागका नेपालीहरु बेलायत र अमेरिका जस्ता बिकसित देशमा बस्छन् । त्यसको अनुसार लगभग ५ लाख नेपालीहरु अमेरिका, क्यानडा, बेलायत र अरु यूरोपली मुलुकहरुमा छन् । यो लेख पनि यही जनसंख्यामा केन्द्रीत छ । संसारभरिका ५ लाख नेपालीहरु व्यबसायी र अव्यबसायी दुबै मिलेका छन्-प्राध्यापक, ईन्जिनियर, डाक्टर र वकिल देखी लिएर ठेकेदार, कलाकार, विद्यार्थी र व्यबसायी सम्म । विदेशमा बसेका यी जनसंख्याले नेपालमा प्रौद्योगिक उन्नती र आर्थिक धनराशी र श्रम-पूँजी सजिलैसंग ल्याउन सक्छन् । अझ उनीहरु नै अन्तर्राष्ट्रिय समाजका एकात्मकता लागि सेतु बन्ने छन्| नेपालको प्रतिष्ठा र विश्वको बिचका उत्प्रेरक बन्ने सक्ने छन् । आर्थिक रुपमा मात्र हेर्दा पनि, यि व्यक्तिहरु नेपालको स्थानीय अर्थव्यबस्थाको मुल स्रोत हुन् । तल त्यही तर्कको बिश्लेशण गरिएको छ ।

मानौँ कि ती मध्ये ५-१० प्रतिसत जनता हरेक बर्ष नेपाल फर्कन्छन् रे! ल हेरौँ उनीहरुको आर्थिक प्रभाव मात्र पनि कती ठुलो हुन्छ:

५% भनेको २५,००० मान्छे नेपाल आए र लगभग $२००० खर्च गरे भने बर्षको $५०,०००,०००

१०% भनेको ५०,००० मान्छे नेपाल आए र लगभग $२००० खर्च गरे भने बर्षको $१००,०००,०००

अब मानौँ कि नेपाली सरकारले विदेशमा बसेका नेपालीहरुलाई कुनै पनि प्रतिबन्ध बिना नेपालमा अवकास लिन छुट दियो रे! वास्तविकतालाई हेर्ने हो भने हामी ति मध्य १% नेपालीलाई नेपाल फर्कन र अवकास लिन्छन् भन्ने आस गर्न सक्छौँ । त्यो भनेको के हो त? ५ लाख को १% अथवा ५००० जना मान्छे जसले महिनाको लगभाग $१००० खर्च गरे भने = $५,०००,००० हरेक महिना अर्थात् $६०,०००,००० बर्षको हुन जान्छ । यदी ती ५००० जनाले मात्र २ जना मान्छेलाई मात्र पनि घरको काममा सघाउन राखे भने स्थानीय रुपमा १०,००० नँया कामहरु उत्पन्न हुन्छन् । अझ मानौँ विदेशमा बसेका नेपालीहरुलाई आफ्ना छोराछोरीहरुलाई नेपाली सिकाउन मन लागेर एक बर्षका लागी मात्र एक जना छोरा-छोरी नेपाल पढ्न पठाए रे ! १२५,००० परिवारहरु बाट, ४ जनाको हरेक परिवार मानौँ, लगभग २५,००० पुग्छ यदि हामीले ५ बर्षको आंकडा राख्यौँ भने । हरेक केटकेटीले मानौँ महिनाको $५०० खर्च गर्छ रे! ती केटाकेटीहरुको महिनाको खर्च $१२,५००,००० हुन्छ वा बर्षको $१५०,०००,००० हुन्छ ।

नेपालमा संभाव्य लगानीहरु:

नेपालमा पढ्ने गैर-नेपाली विद्यार्थीहरुको लागी मेडिकल र ईन्जिनियरिङका कलेजका ब्यवस्था राम्रो बनाइयो भने यो संख्या अझ धेरै माथी पुग्छ । अब विदेशमा बस्ने नेपालीहरुले नेपालमा लगानी गर्ने संभावना हेरौँ । नेपाललाई कसरी लाभ हुन्छ त र कती हद सम्म? विदेशमा बस्ने ५००,००० नेपालीहरु मध्य झन्डै आधा जती सुरुमा विदेसिँदा विद्यार्थी भएर गएका थिए । त्यसको मतलब २५०,००० नेपालीहरु सँग अहिले विदेशी योग्यता र उपाधी छ । यदि नेपालले लगानिका लागि सकारात्मक वातावरण बनाउन सक्यो भने हामी यी शिक्षित नेपाली मध्य कम्तिमा पनि १० प्रतिशत जनसंख्या नेपाल फर्केर लगानी गर्नेछ्न् भन्ने आश गर्न सक्छौँ । मानौँ औसत लगानी $१००,००० मात्र छ रे ! त्यसले नेपालमा $२५,०००,००० लगानी ल्याउँछ । यो $२५,०००,००० ले नेपालमा सजिलै २५०,००० जागिर उत्पन्न गर्न सकिन्छ ($१०,००० को लगानिले एउटा जागिर उत्पन्न गर्न सक्छ भन्ने हिसाबमा) । अहिले सम्म यी अंकहरुले प्राथमिक लगानिको मात्र प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ । दोश्रो र तेश्रो पुंजिहरुले पनि समान लगानी ल्याउँछन् ।

माथिका ती हरेक क्षेत्र र विभिन्न विधाहरुमा नेपालमा पर्यटक झैँ घुम्न आउने देखी लिएर, नेपालमा अवकास लिने र नेपालमा पढ्न आउने केटीकेटी सम्म हामीले याद राख्नु पर्ने कुरा के भने यो कुरा तब मात्र लागु हुन्छ जब विदेशमा बस्ने नेपालीहरुले हाम्रो मातृभुमी फर्कन कुनै बाधा-ब्यवधान महसुस गर्दैनन् । अहिलेको समयमा विदेशमा बस्ने नेपालीहरुले विभिन्न व्यबधान र समस्या भोगेका छन्| भिसा लिन मात्र पनि अनावस्यक शुल्कहरु तिर्नु पर्छ । पक्कै पनि यसले विदेशमा बसेका धेरै नेपालीहरुलाई फर्कने उत्साह दिंदैन | उनीहरुको मातृभुमीले उनीहरुलाई उनीहरु जस्तो छन् त्यस्तो रुपमा स्वीकार गर्दैन र यो गैर-नेपालीलाई एक अमान्य विषय बन्न पुगेको छ । विदेशमा बस्ने र नेपालको लागी योगदान गर्न खोज्ने नेपालीलाई एउटा विदेशी जस्तो व्यबहार गर्न हुँदैन भन्ने उनीहरुको माग र धारणा पनि | वास्तवमा हेर्ने हो भने त द्वेध नागरिकता मान्य गरेका धेरै राष्ट्रहरुले त विदेश बसेका जनताहरुलाई देश फर्कन र आफ्नो राष्ट्रको लागि योगदान दिन प्रोत्साहन गर्छन् । इस्राएल एउटा उदाहरण हो जसको प्रवासीहरुले धेरै प्रगति गरेका छन् । अमेरिकामा नै पनि यहुदी समाजलाई विश्वका नागरिकले उनीहरुको आर्थिक उन्नती र बलियो संस्कृतिबाट चिन्छन् । कयौँ राष्ट्रिय र निजी कोषहरुले गर्दा कुनै पनि व्यक्ति जति नै टाढा भए पनि बिना कुनै शुल्क इस्राएल फर्कन सक्छ । जन्माधिकार इस्राएल एउटा त्यस्तै कोष हो जसको अनुसार यो उपहार एकताको भावना अनि आफ्नो पहिचान र संबन्ध कडा बनाउनका लागि बनेको छ । यो त स्वभाविक हो कि संयुक्त रास्ट्र संघको human development index(HDI) मा इस्राएल मध्य पूर्व राज्यहरुमा सबै भन्दा माथी छ । अझ चौथो र पाचौँ पिढिका यहुदिहरुले पनि आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान र देश सँगको बलियो नाता बनाइ राखेको छ।

संविधानिक प्रावधानद्वारा समस्याको समाधान:

यदि गैर-नेपालीहरुलाई यस्तो वाताबरणको सृजना गरिदिने हो भने नयाँ नेपालको संवृद्धी, अर्थतन्त्र र सार्बभौम विकासमा कुनै रोकावट हुने छैन! नयाँ संविधानमा दोहरो नागरिकताको प्रावधान राख्नु नै यसको सबैभन्दा सरल समाधान हो|हामी नेपालको सबभन्दा महत्वपूर्ण समयमा दुई पीढ़ीको विवाद अर्थात् दोहरो नागरिकता अपनाउने की नअपनाउने भन्ने दोबाटोमा उभिएका छौँ| जुन व्यक्ति र समुदाय यस्का विरोधमा लागेका छन्-तिनीहरु अवश्य पनि आउने पीढ़िहरुका लागि जिम्मेवार हुनेछन्|अहिले देखा परेको यो समृद्धशाली अवसरलाई हामीले किन अपनाएनौँ त? उहाँहरुको के उद्धेश्य र विकल्प हुन सक्दथ्यो? हामीलाई दृढ़ विश्वास छ की यो प्रकरणले नेपाल तथा सम्पूर्ण साधारण नेपालीलाई तीनको इच्छा बमोजिम विकासका संभावनालाई अझ प्रोत्साहित गर्ने छ! जो व्यक्ति अर्थात् समुदाय यस घडीमा दोहरो नागरिकता संभव बनाउनका लागि सहयोग गर्ने छन् तिनीहरुलाई नयाँ पीढ़िले भविश्यमा सम्मान र प्रतिष्ठाका दृष्‍टिले हेर्नेछन्| त्यसैले यो हाम्रो विनम्र अनुरोध छ की जो अहीले नयाँ नेपालको लागी नयाँ संविधानको संरचनामा भागेदार र तयार गर्दै हुनुहुन्छ कृपया यो निर्णायक बिषय वस्तुलाई अगाडि लैजानका लागि यो अवसर नगुमाइदिनु होला| विदेशमा रहेका गैर-नेपालीहरुलाई दोहरो नागरिकता दिएर एक समृद्ध नेपालको सर्वाङ्गिण विकासमा सहभागी भइदिनुहोला भन्ने हाम्रो विनम्र अनुरोध छ!