ΠΡΑΣΙΝΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΝ

Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΌΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ

2014-09-05T20:59:00.000+03:00

Που, πως, πότε και γιατί εμφανίστηκε η Γεωργία

Οι πρόγονοι μας, κατά το μεγαλύτερο μέρος (500.000 ετών) ύπαρξης τους στο πλανήτη, εξασφάλιζαν τη τροφή τους κυνηγώντας άγρια ζώα και συλλέγοντας άγρια φυτά.

Γιατί λοιπόν ορισμένες κοινωνίες μετατράπηκαν από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες σε γεωργούς παραγωγούς τροφής, και επί πλέον, γιατί το μοντέλο παραγωγής τροφής μέσω της γεωργίας ήταν τόσο επιτυχημένο ώστε σήμερα να θεωρείται αυτονόητο για την συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων;

Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι η μετάβαση από το κυνήγι-τροφοσυλλογή στη γεωργία ήταν σταδιακή και αποτέλεσμα πολλών ανεξάρτητων αποφάσεων. Θεωρείται ότι οι αιτίες που ώθησαν τον άνθρωπο να γίνει γεωργός είναι προϊόν πολλαπλών και πιθανότατα αλληλεπιδρώντων παραγόντων διαφορετικού βάρους ο καθένας.

Ένας παράγοντας είναι ότι γύρω στο τέλος του πλειστοκαίνου – το χρονικό διάστημα από 2.500.000 μέχρι 12.000 χρόνια πριν από σήμερα – υπήρχαν πολύ λιγότερες άγριες τροφές, προπαντός μεγάλα θηλαστικά. Οι λόγοι γι αυτή την μείωση των άγριων τροφών σχετίζονται πιθανότατα με τις κλιματικές αλλαγές ή την αύξηση των ανθρωπίνων πληθυσμών που περιόρισε την διαθεσιμότητα των θηραμάτων.

Αυτόματα λοιπόν έχουμε τον δεύτερο παράγοντα που ώθησε τον άνθρωπο να γίνει γεωργός, την αύξηση του πληθυσμού.

Δεν είναι ξεκάθαρο εάν η αύξηση του πληθυσμού ανάγκασε τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, ή εάν η γεωργία προκάλεσε την αύξηση του πληθυσμού.

Το πιο πιθανό είναι ότι αυτή η σχέση λειτούργησε και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ένας άλλο σημαντικός παράγοντας που έγειρε την πλάστιγγα υπέρ της γεωργίας είναι οι κλιματικές αλλαγές στο τέλος του πλειστοκαίνου που δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση φυτών με εξαιρετικά χαρακτηριστικά για ανθρώπινη εκμετάλλευση όπως τα δημητριακά.

Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την μείωση των άγριων θηραμάτων που παρατηρείται την ίδια περίοδο κατέστησε την συγκομιδή των φυτών αυτών μια αξιόπιστη εναλλακτική πηγή τροφής. Παράλληλα η ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα της τροφής φυτικής προέλευσης έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη μεθόδων και τεχνολογιών για πιο αποτελεσματική συγκομιδή και επεξεργασία γεγονός που αποτέλεσε έναν παραπάνω λόγο για την υιοθέτηση της γεωργίας. Υπάρχει πληθώρα αρχαιολογικών ευρημάτων για γεωργική χρήση φτιαγμένα από πέτρα ή οστά γύρω στο 11.000 π.χ. στη Γόνιμη Ημισέληνο, μια περιοχή στο κέντρο της οποίας βρίσκεται η Μεσοποταμία και η οποία εκτείνεται ανατολικά μέχρι τη ακτή της σημερινής Παλαιστίνης – Λιβάνου, δυτικά ως την οροσειρά Ζάγρος του σημερινού Ιράν και βόρεια μέχρι το Κουρδιστάν.

Η εν λόγω τεχνολογική εξέλιξη σηματοδοτεί το πέρασμα από την παλαιολιθική στη νεολιθική εποχή. Ένας τελευταίος σημαντικός παράγοντας για την εξάπλωση και επικράτηση της γεωργίας ήταν ότι η παραγωγή τροφής – εκτός από τα πολλαπλά πλεονεκτήματα που θα δούμε στο δεύτερο μέρος του άρθρου – επέτρεψε στους πρώιμους γεωργούς να αναπτύξουν μεγάλους πληθυσμούς γεγονός που τους επέτρεπε να εκτοπίσουν ή να εξολοθρεύσουν τους συγκριτικά ολιγάριθμους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες.

Όσον αφορά στην ερώτηση, πότε και που πρωτοαναπτύχθηκε η γεωργία πρέπει να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα σε περιοχές όπου η παραγωγή τροφής εμφανίστηκε ανεξάρτητα και σε περιοχές όπου η τροφή μεταδόθηκε από γειτονικές περιοχές. Υπάρχουν πέντε περιοχές, αρκετά απομακρυσμένες μεταξύ τους για τις οποίες υπάρχουν αποδείξεις ότι η γεωργία αναπτύχθηκε ανεξάρτητα: στη Γόνιμη Ημισέληνο, στην Νοτιοανατολική Κίνα, στην Κεντρική Αμερική, στην περιοχή των Άνδεων και στις ανατολικές Η.Π.Α.

Οι παλαιότερες τεκμηριωμένες αποδείξεις για εξημέρωση φυτών και ζώων τοποθετούνται περίπου στο 8.000-9.000 π.χ. και προέρχονται από την Γόνιμη Ημισέληνο. Με μικρή χρονολογική καθυστέρηση σημειώνεται η απαρχή της ανάπτυξης της Γεωργίας στην Νοτιοανατολική Κίνα ανάμεσα στο 6500-7500 π.χ., ενώ οι αντίστοιχες χρονολογίες εμφάνισης της στις ανατολικές Η.Π.Α., Κεντρική Αμερική (σημερινό Μεξικό) και στα υψίπεδα των Άνδεων είναι αρκετά μεταγενέστερες (περίπου στο 3.500 π.χ.). Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για ανεξάρτητη εμφάνιση της παραγωγής τροφής στη ζώνη Σάχελ της Αφρικής (Νότια της Σαχάρας), στη δυτική Αφρική (σημερινή Αιθιοπία) καθώς και πιθανώς σε νησιά της νοτιοανατολικής Ασίας (Νέα Γουινέα).

Από την περιοχή της Γόνιμης Ημισελήνου, η παραγωγή τροφής μέσω της Γεωργίας μεταδόθηκε σε γειτονικές περιοχές φθάνοντας στον ελληνικό χώρο γύρω στο 6.500 π.χ. και στη Βόρεια Ευρώπη γύρω στο 5.000 π.χ.

Στη Γόνιμη Ημισέληνο καθώς και σε όλα σχεδόν τα κέντρα ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας, τα φυτά που πρωτοκαλλιεργήθηκαν ήταν δημητριακά και όσπρια. Τα δημητριακά συνδυάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά με ιδιαίτερη αγρονομική και διατροφική σημασία, όπως για παράδειγμα υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, δυνατότητα εύκολης μακροχρόνιας αποθήκευσης, καλή προσαρμοστικότητα σε ένα μεγάλο εύρος εδαφοκλιματικών συνθηκών, γρήγορη ανάπτυξη και σχετικά υψηλές αποδόσεις. Από την άλλη πλευρά, η χαμηλή περιεκτικότητα πολλών ειδών δημητριακών σε πρωτεΐνες μπορεί να αντισταθμιστεί με την κατανάλωση οσπρίων τα οποία χαρακτηρίζονται από την υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Με άλλα λόγια η καλλιέργεια φυτών μπορούσε να εξασφαλίσει μια πλήρη ισορροπημένη διατροφή στους πρώιμους γεωργούς.

Παράλληλα αναπτύχθηκαν καλλιέργειες φυτών για την παραγωγή ινών, όπως το λινάρι στη Γόνιμη Ημισέληνο και διάφορα προγονικά είδη βαμβακιού στην Κεντρική και Νότιο Αμερική. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα σημαντικότερα είδη φυτών και ζώων που εξημερώθηκαν σε κάθε περιοχή ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας.

Καλλιεργούμενα είδη φυτών και εξημερωμένων ζώων στα πέντε κέντρα ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας

Περιοχή	Καλλιεργούμενα Φυτά	Εξημερωμένα ζώα
Γόνιμη Ημισέληνος	Μονόκοκκο και δίκοκκο σιτάρι, κριθάρι, μπιζέλια, φακές, ρεβίθια, λινάρι	Πρόβατο, αίγα, χοίρος, βοοειδή
Κίνα	Ρύζι, κεχρί, σόγια, κοινό φασόλι και διάφορα άλλα είδη φασολιού, κάνναβις	Χοίρος, μεταξοσκώληκας
Ανατολικές Η.Π.Α.	Άγριο κριθάρι, χηνοπόδιο, κολοκύθα	Κανένα
Άνδεις	Χηνοπόδιο, κοινό φασόλι και διάφορα άλλα είδη φασολιού, πατάτα, γλυκοπατάτα, μανιακά, κολοκύθα, βαμβάκι	Λάμα, ιδικό χοιρίδιο

Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί ότι τροφές όπως η ντομάτα, η πιπεριά, αναπόσπαστα συστατικά αυτού που αποκαλούμε σήμερα μεσογειακή διατροφή, καθώς και άλλες δημοφιλείς τροφές και καλλιέργειες όπως η πατάτα, ο ανανάς, το κακάο, ο καπνός προέρχονται από την Αμερικάνική Ήπειρο δηλαδή η εισαγωγή τους στην Ευρώπη έλαβε χώρα μετά τον 15^ο αιώνα. Επίσης άλλοι δημοφιλείς καρποί όπως τα εσπεριδοειδή προέρχονται από τροπικές και υποτροπικές ζώνες της νοτιοανατολικής Ασίας, ο καφές από την Αφρική (Αιθιοπία) κ.λ.π.

Μένει να απαντήσουμε στο ερώτημα με ποιό τρόπο έγινε η μετάβαση από το κυνήγι – τροφοσυλλογή στη γεωργία. Καταρχάς όλα τα εξημερωμένα είδη φυτών και ζώων προέκυψαν από άγρια προγονικά συγγενικά είδη. Ο άνθρωπος όπως και διάφορά άλλα είδη ζώων προσπάθησε από πολύ παλιά να χρησιμοποιήσει προς όφελος του τα φυτά και τα ζώα. Οι πρωτόγονοι γεωργοί επέλεγαν φυτά με βάση την γεύση τους, το μέγεθος των καρπών τους, τη θρεπτική τους αξία, καθώς και άλλα χαρακτηριστικά όπως την ομοιόμορφη βλάστηση, ευκολία αναπαραγωγής κ.λ.π. διαφοροποιώντας ασυνείδητα τη γενική σύσταση των καλλιεργούμενων φυτών από αυτή των άγριων συγγενών τους. Τα επιλεγμένα φυτά έδιναν μεγαλύτερες σοδειές, ήταν πιο εύγεστα και σε συνδυασμό με τις αλλαγές που έλαβαν χώρα στο τέλος του πλειστόκαινου που αναφέρθηκαν παραπάνω επέφεραν μια δραματική αλλαγή στην συμπεριφορά των κυνηγών τροφοσυλλεκτών επιταχύνοντας τη διαδικασία στροφής προς την παραγωγή τροφής. Επίσης είναι πιθανότερο η εξημέρωση των φυτών να προηγήθηκε αυτής των ζώων.

Προκύπτει βεβαίως το εύλογο ερώτημα γιατί η γεωργία πρωτοεμφανίστηκε στις συγκεκριμένες περιοχές και όχι σε άλλες πολύ εύφορες ζώνες όπως για παράδειγμα στην Καλιφόρνια ή την Νότιο Αφρική. Η απάντηση είναι ότι από τα διαθέσιμα είδη φυτών και ζώων ένα πολύ μικρό ποσοστό είναι κατάλληλα για τροφή και υποψήφια για εξημέρωση και επιπλέον τα περισσότερα από τα πιο πολύτιμα είδη ήταν ιθαγενή στις περιοχές που αποτέλεσαν σημείο εκκίνησης της γεωργίας.

Για παράδειγμα στην περίπτωση των φυτών υπάρχουν καταγεγραμμένα περίπου 200.000 είδη αγγειοσπέρμων στα χερσαία οικοσυστήματα από τα οποία, μόνο μερικές εκατοντάδες έχουν εξημερωθεί.

Επιπλέον, μόνο δώδεκα αποτελούν τις πιο δημοφιλείς καλλιέργειες που αντιστοιχούν στο 80% των καλλιεργειών στον κόσμο σε ετήσια βάση (σιτάρι, καλαμπόκι, ρύζι, κριθάρι, σόργο, σόγια, πατάτα, μανιόκα και γλυκοπατάτα, ζαχαροκάλαμο και ζαχαρότευτλο και μπανάνα).

Στη γόνιμη ημισέληνο η γεωργία ξεκίνησε με την καλλιέργεια 8 ιδρυτικών καλλιεργειών: Μονόκοκκο και δίκοκκο σιτάρι, κριθάρι, φακές, μπιζέλια, ρεβίθια, βίκος και λινάρι που είναι αυτόχθονα είδη της Γόνιμης Ημισελήνου. Ειδικά το σιτάρι και το κριθάρι, ήταν ήδη παραγωγικά ακόμη και πριν εξημερωθούν. Τα σχετικά με την εξημέρωση των ζώων στοιχεία είναι πιο εντυπωσιακά. Στο πλανήτη υπάρχουν 148 είδη μεγάλων ζώων (πάνω από 45 κιλά) χερσαίων θηλαστικών από τα οποία μόνο 14 είχαν εξημερωθεί τουλάχιστον πριν από τον 20^ο αιώνα.

Από τα 14 αυτά είδη τα παρακάτω πέντε είναι τα σημαντικότερα σήμερα στον κόσμο: αίγα, πρόβατο, αγελάδα, χοίρος και άλογο. Τα 4 πρώτα εξημερώθηκαν πρώτα στην Γόνιμη Ημισέληνο. Με άλλα λόγια, στη Γόνιμη Ημισέληνο ήταν διαθέσιμος ένας συνδυασμός φυτών και ζώων με εξαιρετικά χαρακτηριστικά που ευνόησαν την επικράτηση της γεωργίας.

Από την άλλη πλευρά σε μερικές από τις πιο παραγωγικές περιοχές σήμερα όπως στην Καλιφόρνια, την Νότιο Αφρική και τη Νοτιοδυτική Αυστραλία υπήρχαν ελάχιστα ή καθόλου διαθέσιμα είδη θηλαστικών προς εξημέρωση. Ακόμη και στις ανατολικές Η.Π.Α. και στη Νέα Γουινέα όπου αναπτύχθηκε η παραγωγή τροφής, αυτό έγινε με τεράστια καθυστέρηση (γύρω στο 900 π.χ.) και επιπλέον οι καλλιέργειες και τα οικόσιτα ζώα υστερούσαν σημαντικά σε σύγκριση με τα ενδημικά είδη στη Γόνιμη Ημισέληνο. Έτσι λοιπόν η γεωργία ξεκίνησε στη Γόνιμη Ημισέληνο καθώς και στις υπόλοιπες ιδρυτικές περιοχές, κυρίως λόγω της υψηλής διαθεσιμότητας φυτών και ζώων με χαρακτηριστικά που τα καθιστούσαν κατάλληλα για εξημέρωση. Ειδικά στη Γόνιμη Ημισέληνο άλλοι παράγοντες όπως οι ευνοϊκές κλιματολογικές και γεωγραφικές συνθήκες, και τα ιδιαίτερα τοπογραφικά χαρακτηριστικά (υψομετρικό εύρος) ήταν επίσης καθοριστικοί.

Επιπτώσεις της Εμφάνισης της Γεωργίας στις ανθρώπινες Κοινωνίες

Η παραγωγή τροφής συνοδεύτηκε από μια πληθώρα αλυσιδωτών εξελίξεων οι οποίες προσέφεραν συντριπτικά πλεονεκτήματα στους λαούς που την κατείχαν. Έτσι οι αρχαιότεροι πολιτισμοί σε όλες τις ηπείρους αναπτύχθηκαν στις περιοχές εμφάνισης της Γεωργίας και στις γειτονικές ζώνες: ο πολιτισμός των Σουμέριων στην περιοχή της Γόνιμης Ημισελήνου, ο προηγμένος πολιτισμός της Νοτιοανατολικής Κίνας. Ο πολιτισμός των Ίνκας στις Άνδεις και των Αζτέκων στο Μεξικό.

Ωστόσο οι χρονολογικές διαφορές εμφάνισης ή υιοθέτησης της Γεωργίας και συναδόμενων πλεονεκτημάτων ανάμεσα στις διάφορες περιοχές συνετέλεσε σε μια εξαιρετικά άνιση κατανομή πλούτου και ισχύος μεταξύ των λαών ή όπως πολύ εύστοχα σχολίασε ο Jared Diamond στο εξαιρετικό του βιβλίο “Guns Germs And Steel” «καθόρισε τους έχοντα και μη έχοντες της Ιστορίας».

Το πρώτο και πιο απτό πλεονέκτημα που προσέφερε η Γεωργία σε σχέση με το κυνήγι και την τροφοσυλλογή ήταν η μεγαλύτερη και αποτελεσματικότερη παραγωγή τροφής. Κατά κανόνα ένα στρέμμα γης με φυτά σε πυκνή φύτευση είναι ικανό να παρέχει περισσότερη τροφή για τους γεωργούς από ότι η ίδια η έκταση για τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες. Έτσι οι πρωτόγονοι γεωργοί υπερτερούσαν κατά πολύ αριθμητικά των κυνηγών και το γεγονός αυτό ήταν καθοριστικό για την έκβαση πολεμικών συγκρούσεων μεταξύ των δύο πλευρών. Πέρα από την αξία ως τροφή η εμφάνιση της γεωργίας, και συγκεκριμένα η εξημέρωση των ζώων, προσέφερε σωρεία επιπρόσθετων πλεονεκτημάτων: ένδυση, λίπασμα για τις καλλιέργειες, μεταφορές προϊόντων και μετακινήσεις καθώς και χρήση για πολεμικούς σκοπούς.

Επίσης η Γεωργία σε αντίθεση με το παλαιότερο μοντέλο όπου οι ανθρώπινες ομάδες έπρεπε να μετακινούνται συνεχώς προς αναζήτηση τροφής, συνοδεύτηκε από τη μόνιμη εγκατάσταση των ανθρώπων κοντά στις περιοχές καλλιέργειας. Η εγκατάσταση σε μόνιμους οικισμούς με την σειρά της έδωσε νόημα στην αποθήκευση των πλεονασμάτων τροφής.

Οι μόνιμα εγκατεστημένοι πλέον γεωργοί μπορούσαν να συντομεύσουν το χρονικό διάστημα που μεσολαβούσε ανάμεσα στις γέννες κατά μέσο όρο σε 2 χρόνια σε σχέση με τα 4 χρόνια που απαιτούνταν στους διαρκώς μετακινούμενους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες. Με αυτόν τον τρόπο ο συνδυασμός ανάμεσα στην αποτελεσματικότερη παραγωγή τροφής και τον υψηλότερο αριθμό γεννήσεων οδήγησε σε μια έκρηξη του ανθρώπινου πληθυσμού στις γεωργικές κοινωνίες.

Η περίσσεια τροφής αποδέσμευσε ορισμένα από τα μέλη των αγροτικών κοινωνιών από την υποχρέωση να παράγουν την τροφή τους και με αυτό τον τρόπο κατέστη δυνατό να αφοσιωθούν σε άλλες εργασίες. Με αυτόν τον τρόπο αναδείχθηκαν νέα επαγγέλματα – συντεχνίες, όπως για παράδειγμα οι βασιλείς, (πολιτικοί) οι γραφειοκράτες, οι ιερείς, οι στρατιωτικοί, οι εφευρέτες, οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες. Αυτόματα η δραστηριότητα των νέων επαγγελματιών οδήγησε σε καινοτόμες εξελίξεις, όπως η χρήση μεταλλικών εργαλείων, η εμφάνιση της γραφής, των Μαθηματικών, της Γεωμετρίας, η χρήση νομισμάτων, εμφάνιση σύνθετων μορφών διακυβέρνησης, συντήρηση επαγγελματικών στρατών. Με άλλα λόγια όλες οι προηγούμενες πολιτισμικές εξελίξεις είναι έμμεσες συνέπειες της εμφάνισης της Γεωργίας.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς, η εμφάνιση της παραγωγής τροφής και ειδικά η εξημέρωση των ζώων, συνδέεται με την εμφάνιση ασθενειών όπως η ευλογιά, η ιλαρά και η γρίπη, οι οποίες πέρασαν από τα οικόσιτα ζώα στους αθρώπους.

Οι πυκνοκατοικημένες αγροτικές κοινωνίες με τον καιρό ανάπτυξαν ανθεκτικότητα στις εν λόγω ασθένειες γεγονός που κατέστη καθοριστικό στις συγκρούσεις με πληθυσμούς κυνηγών τροφοσυλλεκτών, οι οποίοι αποδεκατιζόταν όταν έρχονταν σε επαφή με τις νέες ασθένειες. Υπολογίζεται ότι ανάμεσα στο 50 και 100% των ιθαγενών πληθυσμών που ερχόταν σε επαφή με τις ασθένειες έβρισκε θάνατο.

Σε αυτό το σημείο είναι ενδιαφέρον να παρατεθεί η άποψη ορισμένων συγγραφέων σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της εμφάνισης της Γεωργίας στο σύγχρονο γεωπολιτικό χάρτη και στην κατανομή ισχύος ανάμεσα στους λαούς, συνέπειες που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εμφανείς ακόμη και στις μέρες μας. Όπως είδαμε μέχρι τώρα, οι κάτοικοι της γόνιμης ημισελήνου μετατράπηκαν στους πρώτους γεωργούς κτηνοτρόφους γύρω στο 8500 π.χ.

Αυτή η πρωτοπορία επέτρεψε στους λαούς της περιοχής να αναπτύξουν πολλά από τα συνδεδεμένα με την γεωργία. Η τεχνολογική υπεροχή και οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί σε συνδυασμό με τις ευνοϊκότερες γεωγραφικές και τοπογραφικές συνθήκες στην Ευρασία κατέστησαν δυνατή μια μεγαλύτερη διάχυση της τεχνολογίας.

Έτσι η γεωργία και τα συνδεδεμένα πλεονεκτήματα πέρασαν από την γόνιμη ημισέληνο στην Αίγυπτο, μετέπειτα στην Ελλάδα, στη Ρώμη και τελικά στη Βόρεια Ευρώπη. Με αυτόν τον τρόπο οι κάτοικοι της Ευρασίας απέκτησαν ένα τεράστιο προβάδισμα σε σχέση με άλλους λαούς οι οποίοι δεν ανέπτυξαν την παραγωγή τροφής, ή όπως είδαμε πρωτύτερα, ακόμη και στην περίπτωση λαών που ανάπτυξαν παραγωγή τροφής αυτό συνέβη σχετικά αργά.

Η κατάκτηση των Αμερικανικών ηπείρων από τους Ευρωπαίους αποτελεί ίσως την περίπτωση όπου αναδεικνύεται καλύτερα το συγκριτικό πλεονέκτημα που έδωσε η γεωργία στους λαούς της Ευρασίας. Για παράδειγμα ενώ στη γόνιμη ημισέληνο η γεωργία ξεκίνησε το 8500 π.χ. στις ανατολικές ακτές των Η.Π.Α. αυτό συνέβη 6000 αργότερα και 4 καλλιέργειες οι οποίες υστερούσαν σημαντικά ως προς τα χαρακτηριστικά τους-σοδειές, θρεπτική αξία κ.λ.π.-σε σχέση με τις ιδρυτικές καλλιέργειες στην γόνιμη ημισέληνο. Μια παρόμοια κατάσταση παρατηρήθηκε και στην Κεντρική Αμερική όπου οι πρώτε καλλιέργειες ενός άγριου είδους καλαμποκιού εμφανίστηκαν γύρω στο 3500 π.χ.

Η πιο σημαντική διαφορά ωστόσο ανάμεσα στις δυο περιοχές αφορά στα διαθέσιμα είδη εξημερωμένων θηλαστικών.

Οι Ευρωπαίοι διέθεταν την αίγα, το πρόβατο, την αγελάδα, τον χοίρο και το άλογο που εκτός από του ότι αποτελούσαν πολύτιμη πηγή τροφής και ένδυσης παρείχαν επιπλέον την αναγκαία ενέργεια για τις αγροτικές εργασίες, τις μεταφορές προϊόντων και τις μετακινήσεις, ενώ μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για πολεμικούς σκοπούς. Απλό την άλλη πλευρά οι Ίνκας του Περού, είχαν στην διάθεση τους μόνο ένα είδος μεγάλου θηλαστικού, το λάμα, το οποίο παρείχε μεν τροφή και μαλλί για ένδυση αλλά δεν παρείχε γάλα ούτε και χρησιμοποιήθηκε ποτέ για αγροτικές εργασίες.

Κάτι παραπλήσιο συνέβη και στο Μεξικό όπου είχε εξημερωθεί μόνο η γαλοπούλα και ο σκύλος. Τα τεράστια αλληλεπιδρώντα οφέλη που έφερε η Γεωργία φαίνονται αν αναλογιστεί κανείς ότι ο τροχός, μια εφεύρεση με τρομακτικές συνέπειες για τον ανθρώπινο πολιτισμό είχε επίσης εφευρεθεί γύρω στο 1500 π.χ. από τους Ολμέκους στο σημερινό Μεξικό. Η απουσία όμως κατάλληλων μεγάλων θηλαστικών στην περιοχή, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να σύρουν άροτρα για παράδειγμα, περιόρισε τη χρήση των τροχών σε παιδικά παιχνίδια και όχι στις μεταφορές ή στις αγροτικές εργασίες.

Δεν είναι να απορεί λοιπόν κανείς που το 1492 ο Χριστόφορος Κολόμβος, ένα ευρωπαίος, ανακάλυψε και οι απόγονοί του κατέκτησαν τις Αμερικανικές Ηπείρους και δεν συνέβη το αντίστροφο. Μια παρόμοια επικράτηση των λαών της Ευρασίας ξανασυνέβη στις κατακτήσεις της Νότιας Αφρικής, της Αυστραλίας, και των νησιών του Ειρηνικού.

Εν κατακλείδι Γεωργία αναπτύχθηκε ανεξάρτητα και με μεγάλη χρονολογική διαφορά σε πολύ λίγες συγκεκριμένες περιοχές του πλανήτη. Οι λόγοι για τους οποίους ξεκίνησε η παραγωγή τροφής έχει να κάνει με τον συνδυασμό των διαθέσιμων φυτών και ζώων στις συγκεκριμένες περιοχές. Η γεωργία προσέφερε συντριπτικά άμεσα και έμμεσα πλεονεκτήματα στους λαούς που την ανέπτυξαν ή την υιοθέτησαν. Ειδικά οι λαοί των περιοχών όπου πρωτοεμφανίστηκε η γεωργία απέκτησαν ένα τρομακτικό προβάδισμα που τους επέτρεψε να επιβληθούν ή ακόμη και να αφανίσουν τους λαούς με τους οποίους συγκρούστηκαν.

Πηγή: Απόστολος Πέκας Περιοδικό Αγροτύπος

Εφαρμογή Φυτοφαρμάκων

2014-06-26T17:20:00.002+03:00

Ένα δραστικό συστατικό φυτοφαρµάκου σπάνια χρησιµοποιείται όπως αρχικά παρασκευάσθηκε. Πρέπει να διαλυθεί µε νερό, ελαιώδεις ουσίες ή άλλα χηµικώς ανενεργά υλικά ώστε να µπορεί να εφαρµοσθεί οµοιόµορφα στην επιφάνεια της φυτείας. Ο παρασκευαστής οίκος αναµιγνύει το δραστικό συστατικό µε άλλες ουσίες όπως διαλύτες, διαβρεκτικοί και προσκολλητικοί παράγοντες, σκόνες ή κόκκοι. Έτσι παράγει τελικά το σκεύασµα του φυτοφαρµάκου που είναι έτοιµο να χρησιµοποιηθεί, είτε αυτούσιο είτε αφού διαλυθεί µε νερό ή µε κάποιο άλλο αδρανή φορέα. Το ίδιο δραστικό συστατικό διατίθεται συχνά σε µερικά διαφορετικά σκευάσµατα.

Για να αποφασισθεί ποιο σκεύασµα πρέπει να χρησιµοποιηθεί πρέπει να ληφθούν υπόψη:

- η αποτελεσµατικότητα του φαρµάκου εναντίον του εχθρού,

- το φυτό που πρέπει να προστατευτεί,

- τα µηχανήµατα εφαρµογής,

- ο κίνδυνος διαφυγής (drift) και απορροής (run off),

- η πιθανότητα φυτοτοξικότητας στα καλλιεργούµενα φυτά (βλέπε και παρακάτω).

Συχνά χρησιµοποιούνται συντµήσεις για τον χαρακτηρισµό των σκευασµάτων των φυτοφαρµάκων. Επειδή τα φυτοφάρµακα προέρχονται από ξένες χώρες έχει επικρατήσει η χρήση λατινικών γραµµάτων για το σκοπό αυτό. Παρακάτω περιγράφονται σύντοµα οι κυριότεροι τύποι σκευασµάτων µε τα αρχικά που συνηθέστερα χρησιµοποιούνται.

∆ιαλύµατα (S, LS, LC, AS).

Το φυτοφάρµακο τυποποιείται (φορµουλάρεται) µέσα σε νερό ή άλλο διαλύτη και αποτελεί πραγµατικό διάλυµα. Τα διαλύµατα αν παρουσιαστούν σωστά από το γεωργό δεν αφήνουν ορατά υπολείµµατα πάνω στα γεωργικά προϊόντα (που σε µερικές περιπτώσεις µειώνουν την ποιότητα) και δεν προκαλούν προβλήµατα στα ψεκαστικά µηχανήµατα.

Γαλακτωµατοποιήσιµα (EC)

Είναι σε υγρή µορφή που µπορεί να αναµιχθεί µε νερό για να σχηµατίσει γαλάκτωµα. Γαλάκτωµα είναι ο λεπτός καταµερισµός ενός υγρού (συνήθως µε τη µορφή πολύ µικρών σφαιρικών σταγόνων) οµοιόµορφα µέσα σ’ ένα άλλο υγρό. Πολλά δραστικά συστατικά φυτοφαρµάκων δεν είναι υδατοδιαλυτά αλλά είναι διαλυτά σε ελαιώδεις ουσίες. Στα γαλακτώµατα λοιπόν το δραστικό συστατικό διαλύεται συχνά σε µια ελαιώδη ουσία και ένας γαλακτωµατοποιητής προστίθεται σ’ αυτά, ώστε τελικά το γαλακτωµατοποιήσιµο αυτό σκεύασµα να µπορεί να αναµιχθεί εύκολα µε νερό σχηµατίζοντας ένα γαλακτώδες υγρό, το γαλάκτωµα. Τα γαλακτωµατοποιήσιµα είναι σχεδόν αβλαβή για τους ψεκαστήρες. Απαιτείται µόνο µικρή ανάδευση στα ψεκαστικά µηχανήµατα κατά την εφαρµογή.

Όταν όµως τα γαλακτωµατοποιήσιµα συνδυάζονται µε άλλα σκευάσµατα πιθανό να απαιτηθεί ειδική µίξη, συνεχής ανάδευση ή και ειδικές ουσίες συνδυασµού για να µην γίνει διαχωρισµός µέσα στο µίγµα (βλέπε παρακάτω).

Βρέξιµες σκόνες (WP ή PM).

Είναι ξηρά κονιοποιηµένα σκευάσµατα που µοιάζουν οπτικά µε τις σκόνες επίπασης (βλέπε παρακάτω). Όµως σε αντιδιαστολή µε τις σκόνες, περιέχουν διαβρεκτικές και διασπορικές ουσίες επειδή προορίζονται για µίξη µε νερό.

Όταν αναµιχθούν µε νερό σχηµατίζουν αιώρηµα. Επειδή οι βρέξιµες σκόνες δεν σχηµατίζουν πραγµατικά διαλύµατα είναι απαραίτητο κατά τον ψεκασµό να γίνεται συνεχής ισχυρή ανάδευση µέσα στον ψεκαστήρα για να παραµένει το φάρµακο σε οµοιόµορφη αιώρηση. Οι σωστές βρέξιµες σκόνες δεν αποφράσσουν τα ακροφύσια των ψεκαστήρων αλλά µπορεί να προκαλέσουν φθορά στις αντλίες και τα ακροφύσια. Είναι πιο ασφαλείς συνήθως, όσο αφορά τη φυτοτοξικότητα, από τα γαλακτωµατοποιήσιµα.

Υδατοδιαλυτές σκόνες (SP, WSP).

Όπως και οι βρέξιµες σκόνες βρίσκονται σε ξηρή µορφή. Όµως όταν προστεθούν σε νερό διαλύονται σχηµατίζοντας πραγµατικό διάλυµα. Ανάδευση στον ψεκαστήρα χρειάζεται σε µερικές περιπτώσεις για να ολοκληρωθεί η διάλυση. Κατόπιν η ανάδευση δεν είναι απαραίτητη.

Συµπυκνωµένα αιωρήµατα (SC, F, FL, flowable).

Είναι σκευάσµατα πολύ λεπτόκοκκης βρέξιµης σκόνης. Πωλούνται σαν παχύρρευστο αιώρηµα για διευκόλυνση της προσθήκης τους στο νερό του ψεκαστήρα. Απαιτούν µέτρια ανάδευση και σπάνια φράσσουν τα ακροφύσια. Πρόσφατα γίνονται γνωστά και σαν υγρά (L, liquid).

Ρευστά κοκκώδη (DF, dry flowable).

Αποτελούνται από πολύ λεπτούς κόκκους που ρέουν από τη συσκευασία και κατανέµονται οµοιόµορφα αν προστεθούν σε νερό. Προορίζονται για ανάµειξη µε υγρά λιπάσµατα ή νερό και εφαρµόζονται σαν ψεκασµός. Απαιτούν ισχυρή αρχική ανάδευση για επίτευξη οµοιόµορφου αιωρήµατος.

Υδατοδιαλυτοί κόκκοι (granules) (WDG).

Αν προστεθούν σε νερό ή υγρά λιπάσµατα δηµιουργείται αιώρηµα. Απαιτούν µεγαλύτερη ανάδευση από τις βρέξιµες σκόνες για επίτευξη του αρχικού αιωρήµατος.

Σκόνες επίπασης (D, DP, P).

Αποτελούνται συνήθως από το δραστικό συστατικό σε ανάµειξη µε αδρανές υλικό όπως ο τάλκης, η άργιλος, κονιοποιηµένα κελύφη ξηρών καρπών, ηφαιστειακή στάχτη κ.α. Όλα τα συστατικά είναι κονιοποιηµένα σε ένα σχετικά οµοιόµορφο µέγεθος σωµατιδίων (particles). Τα αδρανή υλικά προστίθενται για να βελτιώσουν την αποθήκευση και τους χειρισµούς. Οι σκόνες επίπασης πάντα εφαρµόζονται

στα φυτά σε ξηρή µορφή (σκονίσµατα), και δεν πρέπει ποτέ να αναµειγνύονται µε νερό. Τα πολύ µικρά σωµατίδια των σκονών επίπασης τις κάνουν επιρρεπείς σε διαφυγή (drift) σε µη στοχευόµενες επιφάνειες κατά την εφαρµογή στις καλλιέργειες.

Κοκκώδη (G, granular).

Παρασκευάζονται µε διαβροχή σωµατιδίων αργίλου, κελυφών καρυδιών, σπαδίκων αραβοσίτου ή άλλων πορωδών υλικών µε υγρό δραστικό συστατικό φυτοφαρµάκου. Εφαρµόζονται απ’ ευθείας χωρίς ανάµειξη µε νερό ή άλλο φορέα. Χρησιµοποιούνται συνήθως για επεµβάσεις στο έδαφος. Μπορούν να εφαρµοσθούν απ’ ευθείας στο έδαφος ή και πάνω στα φυτά. Είναι ασφαλέστερα στην εφαρµογή τους από φυτοφάρµακα που εφαρµόζονται µε ψεκασµό ή επίπαση και υπάρχει µικρός κίνδυνος διαφυγής (drift).

Καπνογόνα, φυτοφάρµακα σε αέρια µορφή (gas).

Ουσίες που παράγουν τοξικά αέρια. Χρησιµοποιούνται για καταπολέµηση τρωκτικών, εντόµων, ακάρεων νηµατωδών, ζιζανίων και οργανισµών που προκαλούν ασθένειες στα φυτά. Πωλούνται σε στερεά, υγρή και αέρια µορφή. Όλα πάντως, όταν απελευθερωθούν, µετατρέπονται σε αέρια. Μπορούν να εγχυθούν στο έδαφος, να χρησιµοποιηθούν κάτω από ταρπολίνες, σε αποθηκευµένα προϊόντα ή για καταπολέµηση σε κτίρια (για τις λεγόµενες «απολυµάνσεις»). Τα αέρια αυτά διαχέονται γρήγορα στο χώρο που εφαρµόζονται, διαπερνούν ακόµα και στερεούς φραγµούς (π.χ. ξύλο) καταπολεµώντας έτσι παράσιτα σε απρόσιτα σηµεία. Είναι πολύ τοξικά για τον άνθρωπο και τα ζώα και πρέπει να χρησιµοποιούνται µε εξαιρετική προσοχή.

Αερολύµατα (aerosol).

Βρίσκονται µέσα σε µεταλλικά κουτιά µε πίεση. Το προωθητικό αέριο ωθεί το φυτοφάρµακο προς τον εξωτερικό χώρο µέσα από ένα λεπτό ακροφύσιο. Χρησιµοποιούνται κύρια σε κατοικίες και κήπους και λιγότερο σε θερµοκήπια και στάβλους. Σπάνια χρησιµοποιούνται στη γεωργία σε εµπορική κλίµακα. Πέρα από τα συµπιεσµένα αερολύµατα, τα θερµικά και µηχανικά αερολύµατα χρησιµοποιούνται σε ειδικές περιπτώσεις.

∆ηλητηριώδη δολώµατα (poisonous bait).

Το δραστικό συστατικό βρίσκεται σε ανάµειξη µε νερό, τροφή, ή άλλη ελκυστική ουσία. Τοποθετείται σε χώρο µε πρόσβαση στα ζώα – στόχους. Είναι χρήσιµα για την καταπολέµηση ποντικών, αρουραίων και άλλων τρωκτικών.

Βοηθητικές ή προσθετικές ουσίες (ή έκδοχα – adjuvants additives).

Είναι χηµικές ενώσεις που προστίθενται στα σκευάσµατα για βελτίωση της αποτελεσµατικότητάς τους.

Οι διαβρεκτικοί παράγοντες και οι γαλακτωµατοποιητές είναι απαραίτητοι για να αναµειχθεί το δραστικό συστατικό µε νερό και να διαβρέξει τη φυλλική επιφάνεια. Οι εξαπλωτικοί και προσκολλητικοί παράγοντες βοηθούν το δραστικό συστατικό να εξαπλωθεί οµοιόµορφα στην ψεκαζόµενη επιφάνεια και να παραµείνει εκεί χωρίς να αφαιρείται εύκολα από τη βροχή και τον αέρα. Οι διεισδυτικοί παράγοντες υποβοηθούν το δραστικό συστατικό να διαπεράσει την εξωτερική επιφάνεια προς τους εσωτερικούς ιστούς του φυτού.

Το σκεύασµα συνήθως περιέχει την απαραίτητη ποσότητα από τις παραπάνω ουσίες για τις περισσότερες από τις χρήσεις που συνιστάται. Πάντως συχνά χρησιµοποιούνται από το γεωργό επιπλέον προσθετικά σκευάσµατα. Για παράδειγµα όταν ψεκάζονται φυτά µε κηρώδεις επιφάνειες όπως φύλλα λάχανου ή κρεµµυδιού, είναι απαραίτητος ένας εξαπλωτικός παράγοντας. Αυτός προστίθεται απ’ ευθείας στον ψεκαστήρα. Πάντως στην περίπτωση αυτή πρέπει να χρησιµοποιηθεί µόνο η συνιστώµενη δόση, αλλιώς µπορεί να συγκρατηθεί στην ψεκαζόµενη επιφάνεια λιγότερο δραστικό συστατικό µε αποτέλεσµα ατελή καταπολέµηση. Ένας άλλος τύπος προσθετικής ουσίας ελαττώνει τον σχηµατισµό αφρού στο ψεκαστικό διάλυµα (defoaming agent) µε αποτέλεσµα τη διευκόλυνση της εφαρµογής.

Επιλογή τύπου σκευάσµατος.

Συνήθως γίνεται µε κριτήριο την ευκολία του γεωργού. Γεωργοί µε µεγάλους ψεκαστήρες, φερόµενους ή ελκόµενους από ελκυστήρα, που είναι εφοδιασµένος µε υδραυλική ανάδευση, προτιµούν σκευάσµατα E.C. που αδειάζονται στον ψεκαστήρα απ’ ευθείας από την φιάλη χωρίς την ανάγκη ζύγισης όπως στις βρέξιµες σκόνες κ.α. Πάντως σε πολλά µέρη του κόσµου χρησιµοποιούνται οι λιγότερο ακριβές βρέξιµες σκόνες, παρά το γεγονός ότι χρειάζεται προαραίωση πριν από την τελική συνιστώµενη αραίωση για την εφαρµογή. Βέβαια η δυσκολία του ζυγίσµατος στον αγρό µπορεί να ξεπερασθεί ζυγίζοντας από πριν πολλές φορές την ίδια ποσότητα που απαιτείται για τον ψεκαστήρα πλάτης ή ότι άλλο µεγαλύτερο ψεκαστήρα χρησιµοποιείται.

Οι βρέξιµες σκόνες άλλωστε έχουν µακρύτερο χρόνο αποθήκευσης (shelf life) από τα γαλακτωµατοποιήσιµα, δηλαδή διατηρούν τη δραστικότητα τους για µακρύτερο χρονικό διάστηµα, ιδιότητα πολύ σηµαντική όταν δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί η ακριβής ποσότητα φυτοφαρµάκου που απαιτείται σε κάθε αυξητική περίοδο.

Η έλλειψη ψεκαστικών µηχανηµάτων υπαγορεύει την επιλογή σκονών επίπασης ή κοκκωδών αν υπάρχουν, που όµως απαιτούν περισσότερη εργασία ή άλλα ειδικά µηχανήµατα για την εφαρµογή. Επίσης η έλλειψη νερού υπαγορεύει τη χρήση σκονών επίπασης ή κοκκωδών που όµως και πάλι έχουν την αδυναµία του µεγάλου όγκου και βάρους κατά τη µεταφορά τους. Τα κοκκώδη βέβαια είναι προτιµητέα για την αποφυγή διαφυγής (spray drift).

Η εκλογή σκευάσµατος µπορεί επίσης να έχει περιορισµούς για λόγους φυτοτοξικότητας. Μερικά είδη φυτών ή και ποικιλίες µόνο, είναι ευπαθή σε ορισµένους διαλύτες και άλλα συστατικά των σκευασµάτων ή και µόνο σε χηµικές ακαθαρσίες που προέρχονται από τη χρήση φθηνών διαλυτών κατά την τυποποίηση.

Έχοντας την τιµή αγοράς κατά µονάδα δραστικού συστατικού σαν κριτήριο, εκτός από τα WΡ που, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, είναι συνήθως φθηνότερα, σκευάσµατα µε υψηλή περιεκτικότητα σε δραστικό συστατικό είναι συνήθως φθηνότερα από άλλα µε χαµηλότερη περιεκτικότητα. Πάντως κατά την εκλογή του σκευάσµατος πρέπει να λαµβάνεται υπ’ όψη και το κόστος της ίδιας της εφαρµογής που µπορεί να ποικίλει για τα διάφορα είδη σκευασµάτων (π.χ. EC σε σχέση µε D ή G).

Συνδυαστικότητα

Η ανάµειξη µέσα στον ψεκαστήρα (tank mix) δύο ή περισσοτέρων φυτοφαρµάκων ή διαφυλλικών λιπασµάτων εξοικονοµεί χρόνο και εργασία, ελαττώνει το κόστος µηχανηµάτων και εφαρµογής και σε µερικές περιπτώσεις µπορεί και να αυξήσει την αποτελεσµατικότητα των φαρµάκων. Πάντως σε ορισµένες περιπτώσεις η ανάµειξη µπορεί να καταλήξει σε µείωση της δραστικότητας των φαρµάκων ή και σε φυτοτοξικότητα στην καλλιέργεια.

Εάν δύο φυτοφάρµακα αναµιχθούν στον ψεκαστήρα και εφαρµοστούν µε επιτυχία τότε λέµε ότι συνδυάζονται, αν προκύψουν όµως προβλήµατα (όπως φυτοτοξικότητα, υπερβολικός αφρός, σχηµατισµός ιζήµατος κ.ά.) τότε λέµε ότι τα φάρµακα δεν συνδυάζονται. Οι λόγοι για έλλειψη συνδυαστικότητας µπορεί να είναι φυσικοί, χηµικοί, φυτοτοξικότητας, στόχου και χρόνου εφαρµογής κ.α.

Αν δύο φάρµακα που εφαρµόζονται σε συνδυασµό καταλήξουν σε ζηµιές στην καλλιέργεια τότε αυτά τα φάρµακα δεν συνδυάζονται εξαιτίας της φυτοτοξικότητας. Για παράδειγµα ανάµειξη µυκητοκτόνων µε γαλακτωµατοποιήσιµα εντοµοκτόνα που περιέχουν ξυλένιο σαν διαλύτη µπορεί να προκαλέσει φυτοτοξικότητα.

Σε άλλες περιπτώσεις ο συνδυασµός δεν είναι δυνατός λόγω ασυµβατότητας του στόχου. Για παράδειγµα κάποια ζιζανιοκτόνα πρέπει να ενσωµατωθούν στο έδαφος ενώ άλλα πρέπει να παραµείνουν στην επιφάνεια. Αυτά δεν συνδυάζονται.

Χρονική ασυµβατότητα, υπάρχει όταν δύο φάρµακα δεν έχουν την απαραίτητη αποτελεσµατικότητα σε δεδοµένη χρονική στιγµή. Για παράδειγµα ένα προφυτρωτικό ζιζανιοκτόνο δεν µπορεί να συνδυαστεί µε ένα εντοµοκτόνο που στοχεύει σε έντοµο το οποίο θα εµφανισθεί σε άλλη χρονική στιγµή της αυξητικής περιόδου.

Επίσης φυτοφάρµακα που εφαρµόζονται σε ανάµειξη µπορούν να υποστούν χηµικές µεταβολές. Ανταγωνισµό έχουµε όταν η ανάµιξη δύο ή περισσότερων φυτοφαρµάκων καταλήγει σε µειωµένη αποτελεσµατικότητα ενός ή περισσοτέρων από αυτά. Για παράδειγµα καρβαµιδικά φυτοφάρµακα χάνουν τη δραστικότητα τους αν συνδυαστούν µε αλκαλικές ενώσεις (pΗ>7). Χηµική ασυµβατότητα είναι πιο πιθανό να εµφανισθεί αν χρησιµοποιηθεί αλατούχο ή χλωριωµένο νερό ή διαλύµατα φωσφορικής αµµωνίας. Όταν γίνεται αλλαγή πηγής νερού ή παρτίδας λιπασµάτων πρέπει να γίνεται δοκιµή συνδυαστικότητας µε τα χρησιµοποιούµενα φυτοφάρµακα.

Φυσική ασυµβατότητα είναι το αίτιο της έλλειψης οµοιόµορφης κατανοµής σε µίγµα περισσότερων από ένα σκευασµάτων στο νερό. Μπορεί να προκληθεί από ακατάλληλη ανάµιξη, ανεπαρκή ανάδευση ή έλλειψη σταθερών γαλακτωµατοποιητών όπως σε µερικά γαλακτωµατοποιήσιµα σκευάσµατα. Πολλά τέτοια προβλήµατα εµφανίζονται κατά το συνδυασµό φυτοφαρµάκων µε υγρά λιπάσµατα. Βρέξιµες σκόνες και γαλακτωµατοποιήσιµα που δεν αναµίχθηκαν σωστά µπορεί να σχηµατίσουν παχύρρευστο υγρό, µε ένα ελαιώδες στρώµα να επιπλέει στην κορυφή του ψεκαστήρα. Μερικά γαλακτωµατοποιήσιµα δεν είναι σταθερά σε αλατούχα διαλύµατα, όπως υγρά λιπάσµατα. Σε µερικές ετικέτες υποδεικνύεται έλεγχος συνδυαστικότητας. Επίσης σε µερικές περιπτώσεις είναι απαραίτητη η προσθήκη ειδικού χηµικού παράγοντα συνδυαστικότητας.

Το πρώτο βήµα για να διευκρινιστεί η δυνατότητα συνδυασµού σε µια συγκεκριµένη περίπτωση είναι η ανάγνωση της ετικέτας του φυτοφαρµάκου. ∆εν πρέπει ποτέ να γίνεται συνδυασµός δύο ή περισσοτέρων φαρµάκων αν στην ετικέτα ενός από αυτά (ή όλων), αναφέρεται ότι ο συνδυασµός δεν είναι δυνατός.

Πάντως στην ετικέτα ή ακόµα και σε πίνακες συνδυαστικότητας που τυχόν υπάρχουν, δεν δίδονται πληροφορίες για τη δυνατότητα όλων των πιθανών συνδυασµών. Έτσι όταν δεν υπάρχει καµιά ένδειξη πρέπει να γίνεται δοκιµαστική ανάµειξη για να εξετασθεί τουλάχιστον η περίπτωση φυσικής ασυµβατότητας του συνδυασµού. ∆ηλαδή σε ένα διαφανές δοχείο µε µισό λίτρο από τον υγρό φορέα (νερό ή υγρό λίπασµα) προστίθενται διαδοχικά οι συνιστώµενες δόσεις των φυτοφαρµάκων µε τη σωστή σειρά (βλέπε παρακάτω) και γίνεται ανακίνηση για 5-10 δευτερόλεπτα µετά από κάθε προσθήκη. Μετά από ακινησία του υγρού για 10-15 λεπτά αν εµφανισθεί ίζηµα, ζελέ, συσσωµατώµατα, παχύρρευστο υγρό κ.λ.π. ο συνδυασµός δεν πρέπει να γίνει για εφαρµογή. Σε λίγες περιπτώσεις µόνο είναι δυνατός ένας συνδυασµός µετά από προσθήκη παραγόντων συνδυαστικότητας.

Για την ελαχιστοποίηση των προβληµάτων συνδυαστικότητας πρέπει να ακολουθείται πάντα η σωστή διαδικασία. Ο συνηθέστερος τρόπος είναι α) το γέµισµα του ψεκαστήρα κατά το ½ έως 2/3 πριν από την προσθήκη οποιουδήποτε σκευάσµατος, β) η προσθήκη παράγοντα συνδυαστικότητας αν είναι απαραίτητος, γ) η προσθήκη των φυτοφαρµάκων µε τη σειρά: WP, FL, WDG και EC ή S. τελευταίες οι επιφανειοδραστικές ουσίες (surfactants) όπως οι εξαπλωτικοί και διεισδυτικοί παράγοντες κ.α. Για κάθε σκεύασµα πρέπει να γίνεται προ-αραίωση, προσθήκη στον ψεκαστήρα και καλή ανάδευση πριν προστεθεί το επόµενο, ειδικά στην περίπτωση που ο φορέας είναι υγρό λίπασµα.

Για να είναι το ψεκαστικό µίγµα συνεχώς οµοιόµορφο θα πρέπει να γίνεται συνεχώς ανάδευση κατά την εφαρµογή και να µην αφήνεται ψεκαστικό διάλυµα από τη µια ηµέρα στην άλλη. Να παρασκευάζεται µόνο όσο απαιτείται για εφαρµογή µέχρι το τέλος της ηµέρας.

ΠΡΟΣΟΧΗ. Ο συνδυασµός (tank mix) µπορεί να έχει σαν αποτέλεσµα ψεκαστικό διάλυµα πολύ πιο τοξικό για τον άνθρωπο από το άθροισµα τοξικότητας των συστατικών του. Για παράδειγµα η LD 50 για το malathion είναι 1500 mg/kg, για το fenitrothion είναι 400 mg/kg αλλά του µίγµατός τους λιγότερο από 200 mg/kg.

Συµπερασµατικά: Ένας συνδυασµός φυτοφαρµάκων µπορεί να θεωρηθεί συνολικά ασφαλής µόνο εάν έχει χρησιµοποιηθεί προηγούµενα και έχει µελετηθεί λεπτοµερειακά από κάθε άποψη

Επίλυση δικτύων μεταφοράς νερού για άρδευση

2014-06-05T22:58:00.002+03:00

Γράφουν οι:
Ιωάννης Σταθακόπουλος
Μιχαήλ Κατριτζιδάκης

Γενικά

Τα σύγχρονα συστήματα μεταφοράς και εφαρμογής νερού για την άρδευση των καλλιεργειών και των χώρων πρασίνου λόγω της μεγάλης εξοικονόμησης νερού που προσφέρουν έχουν καθιερωθεί ως τα πιο αποδοτικά και τα πιο εύκολα στη χρήση με πολλαπλά οικονομικά οφέλη τόσο για τον χρήστη όσο και για την οικονομία της χώρας γενικότερα.

Τα συστήματα αυτά αποτελούνται από δίκτυα κλειστών αγωγών μεταφοράς και εφαρμογής διαφόρων διαμέτρων, στα οποία εφαρμόζονται εξαρτήματα ελέγχου και διάθεσης του νερού στις υπό άρδευση περιοχές καθώς και εξαρτήματα προστασίας των εν λόγω δικτύων.

Έννοια του δικτύου

Από υδραυλικής άποψης το Δίκτυο (network) είναι ένα σύστημα αγωγών που μεταφέρει νερό. Υπάρχουν διάφορα είδη δικτύων μεταφοράς νερού όπως:

Δίκτυo διανομής (distribution network): Σύστημα αγωγών που παραλαμβάνει το νερό από ολιγάριθμες πηγές (σημεία εισόδου) και το οδηγεί προς πολλαπλά σημεία προορισμού (σημεία εξόδου)
Ακτινωτό δίκτυο (branched network): Όπου τροφοδοτείται από ένα μοναδικό σημείο (κεφαλή), στο οποίο δεν σχηματίζονται κλειστές διαδρομές αγωγών (βρόγχοι). Κάθε σημείο εξόδου τροφοδοτείται μέσω μια μοναδικής διαδρομής.
Βρογχωτό δίκτυο (looped network). Όπου τροφοδοτείται από ένα ή περισσότερα σημεία, στο οποίο σχηματίζονται κλειστές διαδρομές αγωγών. Σε κάθε σημείο οδηγούν άνω της μια διαδρομές, με αφετηρία μια από τις κεφαλές του δικτύου.

Διάταξη Δικτύων μεταφοράς νερού για Άρδευση

Ένα δίκτυο μεταφοράς νερού για άρδευση ουσιαστικά αποτελεί ένα σύστημα αγωγών υπό πίεση, που παραλαμβάνει το νερό από κάποια πηγή (Υδροληψία) και το μεταφέρει μέσω αυτών, με την απαιτούμενη πίεση και παροχή, στο χρόνο που χρειάζεται, στην περιοχή ή στις περιοχές που πρόκειται να εφαρμοσθεί.

Κάθε αρδευτικό δίκτυο που λειτουργεί υπό πίεση αποτελείται από

την πηγή υδροληψίας, (γεώτρηση)
τους αγωγούς που μεταφέρουν το νερό από την πηγή προς μια δεξαμενή ρύθμισης ή αποθήκευσης,
το αντλιοστάσιο για την εξασφάλιση της απαιτούμενης κάθε φορά παροχής και πίεσης λειτουργίας του δικτύου,
το δίκτυο των κλειστών αγωγών μεταφοράς του νερού από το αντλιοστάσιο ή απευθείας από την πηγή υδροληψίας προς τα όρια των περιοχών άρδευσης
τις επιμέρους υδροληψίες στα όρια των περιοχών άρδευσης, και
τους αγωγούς λήψης και μεταφοράς του νερού από τις παραπάνω υδροληψίες προς τους αγωγούς εφαρμογής εντός των αρδευόμενων περιοχών.

Απαιτήσεις λειτουργίας αρδευτικών δικτύων

Οι βασικές λειτουργικές απαιτήσεις ενός δικτύου άρδευσης είναι αφενός η εξασφάλιση της απαιτούμενης παροχής σε κάθε σημείο του, αφετέρου η διατήρηση της πίεσης εντός των αποδεκτών ορίων, καθώς και η σε ορισμένες περιπτώσεις εξίσωση της παροχής της υδροληψίας και της αρδευτικής κατανάλωσης.

Ειδικότερα:

Εξασφάλιση της απαιτούμενης παροχής σε κάθε σημείο του δικτύου με ικανοποιητική ταχύτητα νερού κατά το δυνατό στο όριο μεταξύ 0,5-1,5 m/sec.
Εξασφάλιση της απαιτούμενης πίεσης στους αγωγούς μεταφοράς και εφαρμογής του νερού για την ικανοποίηση ομαλής λειτουργίας της άρδευσης.
Περιορισμός των μέγιστων πιέσεων για την προστασία του δικτύου.
Εξαγωγή αέρα από τους αγωγούς μεταφοράς και εφαρμογής
Προστασία των αγωγών από υδραυλικό πλήγμα.

Σχεδιασμός των δικτύων μεταφοράς νερού

Για τον ορθό σχεδιασμό ενός δικτύου μεταφοράς νερού πρέπει να λαμβάνονται υπόψη:

η μορφολογία της περιοχής,
οι κλίσεις κατά μήκος των αγωγών μεταφοράς,
οι υψομετρικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων θέσεων του δικτύου,
το σχήμα των υπό άρδευση περιοχών καθώς και
η διάταξη αλλά και οι ανάγκες των αρδευόμενων φυτών ή καλλιεργειών.

Τα βασικά προβλήματα των κλειστών αγωγών υπό πίεση και συνεπώς των δικτύων μεταφοράς νερού αφορούν σε αυτά που δημιουργούνται λόγω μεγάλων πιέσεων ή ακόμη και αυτών που δημιουργούνται λόγω υποπιέσεων.

Έτσι κατά το σχεδιασμό είναι σημαντική η ορθή επιλογή των διαμέτρων των αγωγών καθώς και των διαφόρων εξαρτημάτων για την προστασία του δικτύου.

Βασικές Έννοιες Υδραυλικής

Κατά τον σχεδιασμό ενός δικτύου μεταφοράς νερού ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που πρέπει να αντιμετωπίζεται με προσοχή είναι οι υδραυλικοί υπολογισμοί, γιατί αυτοί καθορίζουν την αποδοτικότητα καθώς και το αρχικό αλλά και λειτουργικό κόστος εγκατάστασης. Μια συνοπτική γνώση των βασικών αρχών και σχέσεων υδραυλικής είναι απαραίτητη ώστε το τελικό αποτέλεσμα της μελέτης ενός συστήματος να είναι αξιόπιστο χωρίς λειτουργικά και δαπανηρά λάθη. Έτσι παρακάτω επιδιώκουμε μια σύντομη περιγραφή των απαραίτητων στοιχείων για τους υδραυλικούς υπολογισμούς που περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων σε μια μελέτη ενός δικτύου μεταφοράς νερού για άρδευση.

Βαθμός Ροής η χωρητικότητα

Είναι η μάζα / βάρος ή ο όγκος ενός υγρού που κινείται σε μια ορισμένη χρονική στιγμή.

Στα προβλήματα κλειστών αγωγών η ροή σε σχέση με το χώρο και το χρόνο διακρίνεται σε μόνιμη και μη μόνιμη.

Μόνιμη ροή παρουσιάζεται όταν η ταχύτητα παραμένει σταθερή σε όλα τα σημεία και αμετάβλητη με το χρόνο (μπορεί όμως να μεταβάλλεται με την θέση).

Μη μόνιμη ροή παρουσιάζεται όταν η ταχύτητα μεταβάλλεται σε όλα τα σημεία με το χρόνο.

Με τον όρο υδραυλικό πλήγμα χαρακτηρίζονται τα φαινόμενα υπερπίεσης που αντιστοιχούν σε μη μόνιμη ροή.

Ανάλογα με την ταχύτητα του νερού διακρίνονται δύο τύποι ροής.

Για μικρές ταχύτητες η ροή θεωρείται στρωτή ενώ για μεγαλύτερες ταχύτητες η ροή είναι τυρβώδης. Στα πρακτικά προβλήματα κλειστών αγωγών υπό πίεση η ροή είναι τυρβώδης. Ο αριθμός Reynolds αποτελεί το κριτήριο για την διάκριση της ροής σε στρωτή και τυρβώδη.

Όπου: V= ταχύτητα ροής στον αγωγό σε m/s

D= η διάμετρος του αγωγού σε m

v= ο συντελεστής ιξώδους του ρευστού

Η στρωτή ροή εμφανίζεται σε τιμές αδιάστατου αριθμού Reynolds μικρότερες του 2320.

H τυρβώδης ή στροβιλώδης ροή εμφανίζεται όταν οι τιμές του αριθμού Reynolds είναι μεγαλύτερες από 4.000 έως 6.000.

Η μονάδα που αφορά τη ροή ορίζεται ως η αναλογία του όγκου ενός υγρού που περνάει μέσα από μια σταθερή διατομή, σε ένα σταθερό χρόνο, έτσι ώστε Q=m³/sec.

Η Ροή ενός υγρού μέσα σε ένα σύστημα είναι πολύ σημαντική, και οποιαδήποτε απόκλιση της επιδρά στην αλλαγή της ταχύτητας του υγρού.

Η ροή ορίζεται από την ακόλουθη εξίσωση:

Q=Α*V όπου:

Α= η επιφάνεια μιας υγρής διατομής σε m²

Ν= η ταχύτητα του υγρού σε μέτρα ανά δευτερόλεπτο

Q= ροή σε m³/sec

Ταχύτητα ροής

Σοβαρός παράγοντας κατά τον σχεδιασμό ενός συστήματος μεταφοράς νερού αποτελεί η ταχύτητα ροής του. Όλοι οι υδραυλικοί υπολογισμοί στα κλειστά δίκτυα μεταφοράς νερού έχουν σαν απαραίτητη παραδοχή ότι η ροή του νερού είναι σταθερή και μόνο τότε ισχύουν. Η ταχύτητα βρίσκεται είτε λύνοντας τον παραπάνω τύπο ως προς V είτε από σχετικά νομογραφήματα απωλειών πιέσεως.

Πίεση

Είναι η δύναμη που επιδρά ανά μονάδα περιοχής ή επιφανείας. Ειδικότερα στην περίπτωση του νερού η Πίεση είναι η δύναμη που δέχεται ένα σημείο ή μια περιοχή από το νερό που βρίσκεται πάνω του δηλαδή το βάρος της υπερκείμενης στήλης νερού. Επειδή το βάρος που δέχεται το σημείο ή η περιοχή είναι συνάρτηση του ύψους του στήλης νερού, μετράται είτε σε μέτρα (10 μέτρα=1 ΑΤΜ = 1 bar) είτε σε βάρος (1kg/cm² = 1ατμ).

Ο γενικός τύπος της πίεσης σε μια επιφάνεια είναι:

Ρ=Β/Α=W*E/A όπου

Ρ= πίεση σε ΑΤΜ

Β= Βάρος σε gr

W= όγκος σε cm³

Ε= Ειδικό βάρος υγρού.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι κανένα υγρό δεν περιέχει καμία εσωτερική δύναμη. Η κίνηση του νερού συμβαίνει μόνο από μια περιοχή υψηλότερης πίεσης σε μια χαμηλότερη.

Στατική πίεση

Είναι η πίεση σε κάποιο σημείο όταν δεν υπάρχει ροή.

Πίεση Λειτουργίας (Δυναμική πίεση)

Σαν πίεση λειτουργίας καθορίζεται η πίεση σε ένα σημείο ενός δικτύου όταν μια δεδομένη ποσότητα νερού (παροχή) κινείται σε αυτό.

Πυκνότητα ρ

Είναι η σχέση μεταξύ της μάζας του υγρού και του όγκου του. Η μονάδα για την πυκνότητα ορίζεται ως η μάζα (κιλό) που περιέχεται σε ένα καθορισμένο όγκο (m³) και είναι κιλό/m³

Ειδικό βάρος

Είναι ο λόγος της πυκνότητας ενός υγρού σε σχέση με αυτόν του νερού, το νερό έχει το ειδικό βάρος της μονάδας.

Ιξώδες

Είναι η ικανότητα ροής ενός υγρού, είναι το μέτρο της εσωτερικής τριβής του υγρού ή της αντίστασης του στη ροή.

Απώλειες Πίεσης

Κατά την κίνηση του νερού σε ένα σύστημα κλειστών αγωγών αναπτύσσονται δυνάμεις τριβής οι οποίες οφείλονται στην επαφή των μορίων του με το στερεό τοίχωμα των αγωγών. Η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της συνολικής ενέργειας του νερού λόγω των απωλειών που δημιουργούνται εξαιτίας των τριβών. Με άλλα λόγια η μείωση της ενέργειας του νερού που παρατηρείται σε ένα σύστημα κλειστών αγωγών που οφείλεται στις δυνάμεις τριβής μεταξύ των μορίων του νερού και του τοιχώματος του σωλήνα ονομάζεται απώλεια πίεσης λόγω τριβών.

Το ύψος των απωλειών αυτών είναι συνάρτηση της ταχύτητας του νερού V, της πυκνότητας ρ, του ιξώδους του νερού, της διαμέτρου D του αγωγού και της τραχύτητας του.

Στις υδραυλικές εφαρμογές οι τιμές της ενέργειας έχουν μονάδες μήκους συνεπώς και οι όποιες απώλειες λόγω τριβών εκφράζονται με τις ίδιες μονάδες (μέτρα μήκους) για αυτό και ονομάζονται και γραμμικές απώλειες.

Για τον υπολογισμό των απωλειών ενέργειας σε κλειστούς αγωγούς υπό πίεση έχουν αναπτυχθεί διάφορες εξισώσεις των οποίων οι πιο γνωστές παρουσιάζονται παρακάτω:

Εξίσωση των Darcy - Weisbach

Εξίσωση των Colebrook - White

Εξίσωση των Haazen - Williams

Εξίσωση των Darcy- Weisbach

Η εξίσωση αυτή θεωρώντας την ροή μέσα σε κλειστούς αγωγούς ως μόνιμη σταθερή ροή αποδίδει το γραμμικό ύψος των απωλειών h_f, συναρτήσει ενός συντελεστή τριβής f.

Η μαθηματική έκφραση της εξίσωσης ισχύει για στρωτή και τυρβώδη ροή και έχει ως εξής:

h_f = f*(L*V²/D*2g) όπου:

f= ο συντελεστής τριβών

L= μήκος αγωγού (m)

D= η διάμετρος της διατομής του αγωγού (m)

u= η ταχύτητα ροής στον αγωγό (m/sec)

g= η επιτάχυνση της βαρύτητας και είναι ίση με 9,81m/sec²

Επειδή όπως είπαμε και παραπάνω στα υδραυλικά προβλήματα των κλειστών αγωγών ο αριθμός Re >4000 η ροή είναι τυρβώδης και τις περισσότερες φορές πλήρως τυρβώδης (Re>6000). Για τον λόγο αυτό ο συντελεστής τριβών f υπολογίζεται από την ημιεμπειρική σχέση των Colebrook – White:

Όπου:

όπου Re ο αριθμός Reynolds της ροής (= V D / ν)

και ν το ιξώδες του νερού, το οποίο είναι ίσο με 0,001519 kg/m*s

Εναλλακτικά, για τον υπολογισμό των γραμμικών απωλειών χρησιμοποιείται η προσεγγιστική σχέση Haazen - Williams:

hf = 10.675 L Q^1.852/c^1.852D⁴^.87όπου

c αδιάστατος συντελεστής απωλειών.

Δεδομένου ότι τα δίκτυα άρδευσης σχεδιάζονται με ορίζοντα πολλών ετών >20, οι τιμές εφαρμογής των συντελεστών τραχύτητας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη γήρανση των αγωγών.Η ελάχιστη αποδεκτή ισοδύναμη τραχύτητα, με την προϋπόθεση νερού που δεν προκαλεί διάβρωση ή επικαθήσεις, λαμβάνεται ks = 0.1 mm.

Στη συνήθη περίπτωση πλαστικών αγωγών, με την υπόθεση ότι αναμένονται φαινόμενα διάβρωσης ή επικαθήσεων, συστήνεται ks = 1.0 έως 2.0 mm.

Οι τιμές του συντελεστή c κατά Haazen- Williams κυμαίνονται από 140 για λείους, καλά ευθυγραμμισμένους αγωγούς έως 90 ή 80 για παλιούς, φθαρμένους αγωγούς. Η τυπική τιμή για πλαστικούς αγωγούς είναι c = 100-105.

Υδραυλικό Πλήγμα

Όπως αναφέραμε και παραπάνω με τον όρο υδραυλικό πλήγμα χαρακτηρίζονται τα φαινόμενα υπερπίεσης που αντιστοιχούν σε μη μόνιμη ροή.

Το υδραυλικό πλήγμα προκαλείται από τις υποπιέσεις ή τις υπερπιέσεις που δημιουργούνται στα δίκτυα μεταφοράς νερού σε τυχόν μεταβολές στην παροχή τους και παρατηρείται με:

Το ξεκίνημα και σταμάτημα των αντλιών
Την μεταβολή ροής από το κλείσιμο μιας βάνας
Την παρουσία θυλάκων αέρα στο δίκτυο
Το σταμάτημα συσκευών κατά την άρδευση
Την σπάσιμο ενός αγωγού

Διακοπή ροής από το κλείσιμο μιας βάνας-σταμάτημα συσκευών

Η απότομη μεταβολή ροής ή απότομη διακοπή κοντά στο σημείο αυτό, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών της ταχύτητας αυξάνοντας συγχρόνως την πίεση μέσα στο σύστημα.

Η αύξηση και η ελάττωση των τιμών αυτών της ταχύτητας ροής πρακτικά μεταφράζεται αρχικά με την μεταφορά κυμάτων υποπίεσης και στην συνέχεια υπερπίεσης. Το φαινόμενο αυτό συνεχίζεται μέχρι την μείωση των ισχυρών αυτών δυνάμεων οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν την θραύση των αγωγών του δικτύου, ενώ ο χρόνος που διαρκεί η μεταφορά των κυμάτων καθορίζεται από το μήκος του δικτύου, τη διατομή και το υλικό του αγωγού, την παροχή και τις κλίσεις του εδάφους.

Η μαθηματική σχέση υπολογισμού της διάδοσης του κύματος υποπίεσης υπερπίεσης στον αγωγό δίνεται από τον παρακάτω τύπο του Allievi:

α= √g/ε(1/Εν+1/Εσ*d/s*c)

Όπου:

G : η επιτάχυνση της βαρύτητας (9,81 m2/sec)
Eν : μέτρο ελαστικότητας του νερού (2,1χ108 kg/m2 )
Eσ. : μέτρο ελαστικότητας του σωλήνα (Για PVC 3X1χ108 kg/m2 )
ε : Ειδικό βάρος νερού σε θερμοκρασία 5ο C (1000 kg/m3 )
s : Πάχος τοιχώματος σωλήνα (m)
d : Εσωτερική διάμετρος σωλήνα (m)
c : Συντελεστής που εξαρτάται από τον λόγο του Poisson.

Στην περίπτωση των ΡΕ σωλήνων είναι 0,4

Ο χρόνος που διαρκεί κατά την μεταφορά κυμάτων υποπίεσης και υπερπίεσης, δίνεται από την σχέση

Τκ=2*L/a

Όπου:

α είναι η ταχύτητα μετάδοσης του κύματος υποπίεσης και υπερπίεσης

L είναι του μήκος του αγωγού

Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:

1) Ο χρόνος διακοπής της ροής να είναι μικρότερος από την ταχύτητα μεταφοράς του κύματος δηλαδή Τ<2 span="">L/α

Στην περίπτωση αυτή η υπερπίεση υπολογίζεται από τον τύπο του Joukowsky:

Δρ=α*ΔV/g

όπου:

Το ΔV είναι η μεταβολή της ταχύτητας και το ύψος της υπερπίεσης εξαρτάται από το υλικό και τα χαρακτηριστικά του αγωγού (διάμετρος, πάχος τοιχώματος, μέτρο ελαστικότητας).

2) Ο χρόνος διακοπής της ροής να είναι μεγαλύτερου του χρόνου μετάδοσης του κύματος Τ>2L/α

Στην περίπτωση αυτή η υπερπίεση εξαρτάται μόνο από το μήκος του αγωγού και ισχύει ο τύπος των Micheud-Marchetti:

Δρ=2* L/ g* ΔV/T

Ξεκίνημα ή σταμάτημα αντλίας

Με το ξεκίνημα ή το σταμάτημα μιας αντλίας παρατηρείται αύξηση ή πτώση της ταχύτητας στον αγωγό και επομένως υψηλές τιμές πίεσης ή υπερπίεσης στην έξοδο και χαμηλές τιμές πίεσης ή υποπίεσης στην είσοδο. Το μέγεθος της υπερπίεσης στο δίκτυο εξαρτάται από τον ρυθμό αύξησης των στροφών της αντλίας αλλά και την θέση των βαλβίδων στο δίκτυο.

Στις φυγοκεντρικές αντλίες το ξεκινημά τους συνήθως γίνεται με την βάνα κλειστή και επομένως το μέγεθος της υπερπίεσης εξαρτάται πολλές φορές και από την απόσταση ανάμεσα στη βάνα και την αντλία. Γι αυτό και τοποθετούμε τις βάνες σχεδόν αμέσως στην έξοδο της ώστε το L να είναι μικρό.

Επίσης πρόβλημα κυμάτων πίεσης στις αντλίες μπορεί να δημιουργηθεί και από την ανάστροφη ροή, (ροή από την έξοδο προς την είσοδο) με αποτέλεσμα την περιστροφή της αντλίας σε διεύθυνση αντίθετη από την κανονική. Έτσι στην έξοδο της αντλίας τοποθετείται βάνα που επιτρέπει την ροή μόνο προς την κανονική διεύθυνση ενώ σε αντίθετη προκαλεί κλείσιμο της βάνας και απομόνωση της αντλίας.

Σπάσιμο αγωγού

Πολλές φορές στο σύστημα μπορεί να παρουσιαστεί σπάσιμο ενός αγωγού με αποτέλεσμα νερό να αρχίσει διαρρέει από την σπασμένη σχισμή του. Στο σημείο εκείνο αναπτύσσεται αρνητικό κύμα πίεσης που μεταδίδεται μέσα στον αγωγό το οποίο με την σειρά του δημιουργεί θύλακες αέρα μέσα σε αυτόν, μερικές φορές και χιλιόμετρα μακριά από το σημείο σπασίματος του. Η κατάρρευση τέτοιων θυλάκων λόγω των κυμάτων μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε άλλα τμήματα του συστήματος.

Αντιπληγματική Προστασία-Αντιμετώπιση πλήγματος

Η αντιπληγματική προστασία του δικτύου επιτυγχάνεται είτε με μείωση του μεγέθους της αύξησης πίεσης την στιγμή που γίνεται, είτε με την εξουδετέρωση της διαφοράς πίεσης που δημιουργήθηκε.

Στην πρώτη περίπτωση και με δεδομένη την πίεση λειτουργίας του δικτύου επιλέγουμε για την πρόληψη του φαινομένου είτε αγωγούς μεγαλύτερης διαμέτρου είτε αγωγούς με μεγαλύτερη πίεση αντοχής.

Στην δεύτερη περίπτωση θεραπεύουμε το φαινόμενο αναφορικά με την αύξηση της πίεσης στο δίκτυο λόγω απότομου κλεισίματος της βάνας αυξάνοντας το χρόνο κλεισίματος ώστε να είναι μεγαλύτερος από τον χρόνο μετάδοσης του κύματος.

Γενικά η αντιμετώπιση των υπερπιέσεων σε ένα σύστημα βασίζεται στην απορρόφηση της ενέργειας του κύματος υπερπίεσης ή την ανακούφιση του με μηχανικά μέσα ή διαρροή νερού.

Η ύπαρξη πιεστικών δοχείων σε διάφορες κατηγορίες αντλιών, η τοποθέτηση βαλβίδων μια κατεύθυνσης ροής στην έξοδο τους, η πρόβλεψη για την τοποθέτηση στο σύστημα των αγωγών βαλβίδων εξαερισμού, και τέλος η πρόβλεψη για την τοποθέτηση βαλβίδων ανακούφισης σε κατάλληλα σημεία του δικτύου που ανοίγουν όταν η πίεση ξεπεράσει τα προκαθορισμένα όρια, ελευθερώνοντας ένα μέρος του νερού εκτονώνοντας έτσι το πλήγμα, είναι μερικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Αερισμός Δικτύων

Γενικά

Η ύπαρξη, υπό διαλυμένη μορφή, μιας μικρής ποσότητας αέρα στο νερό μέσα σε ένα σύστημα αγωγών, είναι δεδομένη και κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες επιθυμητή Τα προβλήματα παρουσιάζονται όταν η ποσότητα του αέρα που υπάρχει ή συσσωρεύεται μέσα σε ένα δίκτυο είτε δεν ελέγχεται καθόλου είτε ελέγχεται ανεπαρκώς.

Εισαγωγή αέρα σε ένα δίκτυο άρδευσης γίνεται είτε μέσω ανοιχτών πηγών λήψης νερού, οπότε έτσι συμπαρασύρονται μεγάλες ποσότητες αέρα, είτε κατά την ροή από ένα μερικώς γεμάτο τμήμα αγωγού σε ένα πλήρως γεμάτο τμήμα του, είτε όταν διάφορα εξαρτήματα του δικτύου είναι ελαττωματικά, είτε όταν οι βαλβίδες βρίσκονται σε θέση διακοπής της ροής (θέση στραγγαλισμού).

Ροή του αέρα μέσα στους αγωγούς

Όπως είπαμε και παραπάνω μικρές ποσότητες αέρα εμφανίζονται στο νερό με την μορφή φυσαλίδων.

Οι φυσαλίδες μικρές ή μεγάλες κατανέμονται σε όλη την διατομή ενός αγωγού. Οι μεγάλες ποσότητες αέρα δημιουργούν μεγάλα θυλάκια που συσσωρεύονται και κινούνται κατά μήκος της εσωτερικής επιφάνειας του και μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι τόσο μεγάλα που μπορεί να γεμίζουν ολόκληρο τμήμα αγωγού. Αν μάλιστα συμβαίνει και η τραχύτητα του αγωγού να είναι μεγάλη τότε μπορεί να προκληθεί ακόμη και διακοπή της ροής ανεξάρτητα από το αν η ταχύτητα της είναι μεγάλη.

Σε στατικές καταστάσεις ροής νερού ο αέρας συσσωρεύεται στα υψηλότερα σημεία του ενώ όταν υπάρχει ροή ο αέρας κατευθύνεται στα χαμηλότερα και συσσωρεύεται κατά μήκος του αγωγού, στις άκρες και στα διάφορα εξαρτήματα του δικτύου.

Οφέλη από την ελεγχόμενη παρουσία αέρα

Η παρουσία του αέρα υπό την μορφή πολύ μικρών φυσαλίδων ομοιόμορφα κατανεμημένων μέσα στο δίκτυο αυξάνει την ελαστικότητα του νερού με αποτέλεσμα τη μείωση της έντασης του πλήγματος που παρατηρείται από το κλείσιμο μιας βάνας, αλλά και αποφυγή των θραύσεων αγωγών, λόγω αρνητικής πίεσης, κατά την εκκένωση τους, αφού αφενός τα ελεγχόμενα θυλάκια αέρα λειτουργούν σαν ελατήρια που απορροφούν το υδραυλικό πλήγμα, αφετέρου γεμίζουν τον εκκενούμενο αγωγό.

Με άλλα λόγια η παρουσία πολλές φορές αέρα μέσα στο σύστημα το προστατεύει και από τα φαινόμενα υπερπίεσης αλλά και από τα φαινόμενα αρνητικής πίεσης.

Κίνδυνοι από την συσσώρευση αέρα στα δίκτυα

Όπως αναφέραμε ο αέρας που εισάγεται ελεύθερα μέσα σε έναν αγωγό συσσωρεύεται, κάτω από συνθήκες έλλειψης ροής στα υψηλότερα σημεία των αγωγών με την μορφή αεροθυλάκων παρεμποδίζοντας την ροή. Σε συνθήκες κανονικής ροής η κίνηση των θυλάκων αέρα γίνεται από τα υψηλότερα σημεία στα χαμηλότερα με αποτέλεσμα η κίνηση αυτή να μετακινεί μεγάλες ποσότητες νερού προκαλώντας μεταβολές στην ταχύτητα ροής του νερού και κατά συνέπεια την δημιουργία τοπικών φαινομένων υπερπίεσης (τοπικά πλήγματα).

Ο παγιδευμένος αέρας, σε δίκτυα που τροφοδοτούνται από αντλητικό συγκρότημα μειώνει την αποδοτικότητα τους λόγω απαίτησης μεγαλύτερης ενέργειας για την άντληση μικρότερων ποσοτήτων νερού, ενώ σε δίκτυα βαρύτητας, η επίδραση του είναι ακόμη μεγαλύτερη λόγω έλλειψης πίεσης για την υπερνίκηση της αντίστασης των θυλάκων αέρα. Η λειτουργική αποδοτικότητα των αντλιών μειώνεται με την ύπαρξη αέρα και κατά την αναρρόφηση. Πολλές φορές διακόπτεται η λειτουργία της αντλίας όταν παρατηρείται αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας και μείωση της ονομαστικής παροχής της.

Σε μεταλλικούς αγωγούς μπορεί να προκληθεί διάβρωση τους καθώς οι μεταβολές στην θερμοκρασία και την πίεση προκαλούν απελευθέρωση ελευθέρων ιόντων οξυγόνου υπό την μορφή μικροσκοπικών φυσαλίδων.

Η ανεξέλεγκτη συσσώρευση αέρα σε ένα δίκτυο, λόγω της πολύ μικρής συμπιεστότητας του νερού αφενός, και αντίθετα της πολύ μεγάλης του αέρα αφετέρου, σε περίπτωση θραύσης αγωγού η ενέργεια που απελευθερώνεται από τον αέρα είναι πολλαπλάσια της ενέργειας του νερού και κατά συνέπεια την πρόκληση σοβαρών κινδύνων τόσο για τα εξαρτήματα του δικτύου όσο και για την ζωή ατόμων.

Τέλος η ύπαρξη αέρα στα δίκτυα πέραν των άλλων δημιουργεί προβλήματα ανάγνωσης των στοιχείων παροχής και ταχύτητας στα διάφορα όργανα του δικτύου και επιταχύνει την φθορά τους.

Περιορισμός της συσσώρευσης και έλεγχος της παρουσίας αέρα στα δίκτυα

Για τον έλεγχο των προβλημάτων της παρουσίας αέρα στο σύστημα των κλειστών αγωγών χρησιμοποιούνται διάφορες συσκευές ελέγχου (βαλβίδες εξαερισμού), οι οποίες άλλωτε μπορούν και απελευθερώνουν μικρές ποσότητες αέρα που είναι δυαλυμένος μέσα στον αγωγό όταν το δίκτυο βρίσκεται υπό πίεση (αυτόματες βαλβίδες εξαερισμού), άλλοτε να εξάγουν μεγάλες ποσότητες αέρα κατά την πλήρωση αλλά και να εισάγουν μεγάλες ποσότητες αέρα κατά την εκκένωση του δικτύου (κινητικές), και άλλοτε να εκπληρώνονται και οι τρεις λειτουργίες με την χρήση μιας βαλβίδας (διπλής ενεργείας).

Θέση τοποθέτησης των βαλβίδων εξαερισμού στο δίκτυο

Σε ένα δίκτυο η σωστή επιλογή των θέσεων που θα τοποθετηθούν οι βαλβίδες εξαερισμού είναι πολύ σημαντική για την αποφυγή όλων των προβλημάτων που αναφέραμε.

Βαλβίδες εξαερισμού τοποθετούνται συνήθως όταν αυξάνονται ή μειώνονται οι κλίσεις των αγωγών, ακριβώς μετά τις συσκευές ρύθμισης πίεσης (μειωτές πίεσης), πριν την τοποθέτηση υδρομέτρων, όταν παρατηρείται αλλαγή διατομής αγωγών, σε διαβάσεις αγωγών πάνω από διάφορα τεχνικά έργα, στα αντλιοστάσια για την απελευθέρωση του αέρα, σε συστήματα φιλτραρίσματος του δικτύου στο ανώτερο επίπεδο του συστήματος και τέλος σε μεγάλου μήκους αγωγούς, με σταθερές κλίσεις (ανοδικές, καθοδικές ή μηδενικές), κάθε 500 μέτρα.

Μελέτη - Επίλυση δικτύων μεταφοράς νερού για άρδευση

Γενικά

Τα δίκτυα μεταφοράς νερού για άρδευση χώρων πρασίνου από υδραυλική άποψη κατατάσσονται στα ακτινωτά δίκτυα δηλαδή στα δίκτυα όπου υπάρχει ένας κεντρικός αγωγός μεταφοράς και δευτερεύοντες αγωγοί που καταλήγουν σε επιμέρους υδροληψίες για την άρδευση των φυτών. Αν θεωρήσουμε το δίκτυο ως ένα εννοιολογικό σύστημα, τα σημεία του δικτύου όπου υπάρχουν σημεία εισροής ή εκροής νερού, ή αλλαγή της γεωμετρίας του δικτύου ή μεταβολής των χαρακτηριστικών των αγωγών τα ονομάζουμε κόμβους (κόμβοι μπορεί να θεωρηθούν οι διάφορες θέσεις των φρεατίων ελέγχου άρδευσης ΦΕΑ), ενώ κάθε στοιχείο μεταφοράς νερού μήκους L τα ονομάζουμε κλάδους.

Η μελέτη και επίλυση κάθε φορά ενός δικτύου μεταφοράς νερού για άρδευση δεν είναι μονοσήμαντη και πραγματοποιείται μέσω διαφορετικών συνδυασμών των υδραυλικών παραμέτρων του όπως της διαμέτρου των αγωγών, της παροχής, και του πιεζομετρικού φορτίου. Είναι προφανές ότι οι διαφορετικές λύσεις που προκύπτουν από διαφορετικούς συνδυασμούς οδηγούν και σε διαφορετικό κόστος εγκατάστασης.

Με άλλα λόγια κατά την επίλυση του δικτύου ένας μελετητής αυτό που επιζητά είναι η βέλτιστη διατύπωση των μαθηματικών μεθόδων που αναφέρονται στην βέλτιστη υδραυλική λειτουργία των συνιστωσών του δικτύου αφενός, και αφετέρου στην ανάλυση του κόστους αποτελεσματικότητας των επιλεγμένων κάθε φορά «τεχνικών οδών» για την επίλυση του ως συνάρτηση του κόστους εγκατάστασης και της αποτελεσματικότητας που αυτές αντιπροσωπεύουν.

Τα έργα ρύθμισης πίεσης (αντλητικά συγκροτήματα-ρυθμιστές πίεσης), τα έργα αποθήκευσης του νερού (δεξαμενές) τα έργα μεταφοράς νερού (αγωγοί μεταφοράς), οι διάφορες συσκευές ρύθμισης της ροής (δικλείδες, βαλβίδες), κ.λ.π αποτελούν τις βασικές συνιστώσες ενός δικτύου.

Από άποψη κόστους την κύρια συμβολή στην διαμόρφωση του κόστους εγκατάστασης ενός δικτύου έχουν οι αγωγοί μεταφοράς χωρίς να παραλείπεται και η συμβολή των υπολοίπων στοιχείων στην τελική διαμόρφωση του.

Μελέτη - Επίλυση

Το σύνηθες πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας μελετητής κατά την εκπόνηση μιας μελέτης ενός συστήματος αγωγών μεταφοράς νερού για άρδευση είναι ο υπολογισμός των διαμέτρων των σωλήνων που θα τοποθετηθούν.

Έτσι τα ελάχιστα απαιτούμενα δεδομένα που πρέπει είτε να έχει στην διάθεση του, είτε απαιτείται να τα απεικονίσει και να τα υπολογίσει ο ίδιος προκειμένου να προβεί στην διαστασιολόγηση του δικτύου είναι :

Η θέση της υδροληψίας και το υψόμετρο της θέσης.
Η Διαθέσιμη παροχή της θέσης υδροληψίας

Η χάραξη του δικτύου δηλαδή η όδευση των αγωγών καθώς και τα σημεία, οι θέσεις και τα υψόμετρα των ΦΕΑ του δικτύου.
Το ελάχιστο απαιτούμενο πιεζομετρικό φορτίο σε κάθε ΦΕΑ, δηλαδή το απαιτούμενο πιεζομετρικό φορτίο που προκύπτει από την λειτουργία των ΦΕΑ.
Το απαιτούμενο πιεζομετρικό φορτίο στην αρχή του δικτύου λαμβάνοντας υπόψη την ικανοποίηση των απαιτήσεων σε πίεση λειτουργίας των ΦΕΑ
Οι παροχές σε κάθε κλάδο του δικτύου. Οι παροχές των κλάδων του δικτύου υπολογίζονται με βάση τις απαιτήσεις των ΦΕΑ.

Κατά την διαδικασία της διαστασιολόγησης ο μελετητής θα πρέπει να έχει υπόψη ότι:

Η επιλογή μικρότερης διαμέτρου σημαίνει μειωμένο κόστος σε σχέση με την εγκατάσταση ενός αγωγού μεγαλύτερης διαμέτρου. Από την άλλη μειωμένη διάμετρος σημαίνει μεγαλύτερη ταχύτητα ροής. Μεγαλύτερη ταχύτητα ροής σημαίνει μεγαλύτερος κίνδυνος πρόκλησης πληγμάτων και καταστροφών αγωγών ή συσκευών του δικτύου με αποτέλεσμα επί πλέον κόστος για την αποκατάσταση των προκληθέντων ζημιών.
Το ύψος ταχύτητας ροής στον αγωγό το οποίο θα πρέπει να κυμαίνεται στο όριο μεταξύ 0,5-1,5 m/sec.
Η αντοχή των αγωγών σε πίεση θα πρέπει να αυξάνεται προκειμένου να υπερκαλύπτεται τα ύψος της υπερπίεσης λόγω πλήγματος.

Έτσι λοιπόν με βάση όλα τα παραπάνω ο μελετητής ακολουθεί τα παρακάτω βήματα:

Προσδιορίζονται οι παροχές και οι απαιτήσεις σε πίεση λειτουργίας για κάθε ΦΕΑ θεωρώντας ότι η παροχή ζήτησης μοιράζεται, όσο αυτό είναι δυνατό εξίσου, στην αρχή και στο τέλος των κλάδων. Χαράσσεται η πιεζομετρική γραμμή του δικτύου των ΦΕΑ (ΤΡΙΤΕΥΟΝ ΔΙΚΤΥΟ ΑΡΔΕΥΣΗΣ) ώστε κατά την επιλογή των διαμέτρων των αγωγών να λαμβάνεται υπόψη και η κλάση τους. Στην πράξη η παροχή σε έναν αγωγό μεταφοράς και διανομής του νερού μεταβάλλεται σε όλο το μήκος του.

Στη φάση αυτή πρέπει να υπολογισθούν οι ενεργειακές απαιτήσεις του δικτύου μεταφοράς στην είσοδο του, δηλαδή να υπολογισθεί το πιεζομετρικό φορτίο, ώστε στην συνέχεια να μπορούν να είναι γνωστοί οι περιορισμοί σε πίεση. Έτσι ξεκινώντας από το σημείο λήψης νερού και έχοντας γνωστά τα μεγέθη και τις απαιτήσεις των ΦΕΑ, υπολογίζονται οι απώλειες των κλάδων του δικτύου μέχρι τα πιο απομακρυσμένα και δυσμενή σημεία του προσθέτοντας σε αυτές ή αφαιρώντας από αυτές την υψομετρική διαφορά από το σημείο λήψης του νερού. Το αποτέλεσμα που προκύπτει θα είναι το πιεζομετρικό φορτίο στην είσοδο του αγωγού.

Με βάση λοιπόν τις απαιτήσεις των ΦΕΑ προσδιορίζονται οι παροχές ανά κλάδο του δικτύου. Οι υπολογισμοί αρχίζουν από το δίκτυο εφαρμογής και στο τέλος προκύπτει η παροχή του κεντρικού αγωγού βαδίζοντας από τα κατάντη προς τα ανάντη.

Με βάση τις παροχές των κλάδων προσδιορίζεται η ελάχιστη διάμετρος και κλάση με κριτήριο την ικανοποίηση των περιορισμών για την ταχύτητα (0,5-1,5 m/sec) αλλά και την ικανοποίηση αντοχής σε πίεση λειτουργίας του δικτύου. Η διάμετρος που επιλέγεται από τον περιορισμός της ταχύτητας, και της πίεσης προκύπτει από τις εσωτερικές διαμέτρους αγωγών του εμπορίου.

0,5≤ 4Q/Πd²≥1.5

Για το δίκτυο που διαμορφώθηκε ελέγχεται αν οι πιέσεις που αναπτύσσονται ικανοποιούν τους περιορισμούς της πίεσης αφενός αφετέρου αν η επιλεγείσα διάμετρος αντέχει στις διαμορφούμενες υπερπιέσεις για την αντιμετώπιση των πληγμάτων.

Ο ενεργειακός υπολογισμός αρχίζει από το σημείο λήψης του νερού (θέση γεώτρησης) λαμβάνοντας υπόψη το υψόμετρο θέσης του. Από το σημείο αυτό υπολογίζονται οι απώλειες μέχρι το πρώτο ΦΕΑ. Στις απώλειες αυτές προστίθενται και οι απαιτήσεις του ΦΕΑ σε πίεση καθώς και η υψομετρική διαφορά μεταξύ των δύο θέσεων. Σε περίπτωση που σε κάποιο κλάδο η πίεση είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη από την επιτρεπτή επιλέγεται νέα διάμετρος κεντρικού αγωγού και επαναλαμβάνονται οι υπολογισμοί.

Ο έλεγχος αυτός γίνεται για όλες τις θέσεις των ΦΕΑ του δικτύου και τελειώνει όταν έχουν ελεγχθεί όλες οι θέσεις των ΦΕΑ ως προς τους περιορισμούς που αναφέραμε δηλαδή, ταχύτητα, πίεση, υπερπίεση.

Τέλος χαράσσεται η πιεζομετρική γραμμή του δικτύου και με αυτόν το τον τρόπο είναι γνωστό το πιεζομετρικό φορτίο στην είσοδο κάθε ΦΕΑ.

Η ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΑΜΙΝΟΥ

2014-04-15T13:32:00.003+03:00

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατάγεται από τις χώρε της Ανατολικής Μεσογείου στις οποίες κατά την διάρκεια του ξηροθερμικού καλοκαιριού βρίσκεται σε λήθαργο. Αργότερα με τις πρώτες βροχές και δροσερές θερμοκρασίες του φθινοπώρου εκπτύσσει το φύλλωμα του για να ανθίσει κατόπιν και να συνεχίσει την ανάπτυξή του μέχρι το επόμενο καλοκαίρι οπότε ξαναπέφτει σε λήθαργο. Κάτω από αυτές τις κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής τα νεαρά σπορόφυτα χρειάζονται 2-3 χρόνια για να ανθίσουν.

Το κυκλάμινο έγινε γνωστό στην Ευρώπη στις αρχές του 17^ου αιώνα, ενώ η βελτίωση του άρχισε στα μέσα του 19^ου αιώνα. Υπάρχουν μέχρι σήμερα μέχρι και 24 είδη κυκλάμινου. Τα φύλλα του, σε μακρείς μίσχους εκφύονται κυκλικά από την κορυφή ενός πεπλατυσμένου κονδύλου που ονομάζεται «κορμός».

Σήμερα το κυκλάμινο είναι φυτό γλάστρας που μπορεί να καλλιεργηθεί για παραγωγή όλο το χρόνο. Τελευταία έχει διαδοθεί αρκετά η καλλιέργεια υβριδίων F1 που παρουσιάζουν ικανοποιητική ομοιομορφία άνθησης. Επιδίωξη των βελτιωτών στις νέες ποικιλίες που παράγουν είναι:

(1) υψηλό ποσοστό φύτρωσης

(2) πρώιμη και ομοιόμορφη άνθηση

(3) Παρατεταμένη ανθοφορία

(4) Ελκυστικό φύλλωμα

(5) Γρήγορη βλαστική ανάπτυξη

(6) Καλοσχηματισμένη κόμη

(7) Μεγάλη διάρκεια ζωής στο σπίτι

Με τις σύγχρονες τεχνικές καλλιέργειες η παραγωγή κυκλάμινων απαιτεί σήμερα χρονικό διάστημα 7-9 μηνών από τν ημέρα σποράς.

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Εμπορικά το κυκλάμινο πολλαπλασιάζεται με σπόρο. Η διατήρηση του σπόρου μπορεί να γίνει σε χώρους με θερμοκρασία 15-20^ο C. Για παρατεταμένη διατήρηση σπόρου η θερμοκρασία πρέπει να κυμαίνεται στους 2 – 10^ο C.

Η σπορά γίνεται σε κιβώτια που φέρουν υγρή τύρφη εμπλουτισμένη σε θρεπτικά στοιχεία.

Το ρΗ διατηρείται σε επίπεδα 6 – 6,5. Σε χαμηλότερες του 5,5 τιμές ρΗ η φύτρωσε είναι σποραδική ενώ η μετέπειτα ανάπτυξη των σποροφύτων είναι περιορισμένη γιατί οι ρίζες δεν ανέχονται όξινο περιβάλλον. Οι αποστάσεις σποράς είναι 7χ7 cm και το βάθος 1/3 cm.

Η καλύτερη φύτρωση επιτυγχάνεται στο σκοτάδι σε θερμοκρασία 19-20^ο C. Θερμοκρασία μεγαλύτερη των 22^ο C αναστέλλει την φύτρωσε των σπόρων.

Για το λόγο αυτό τα κιβώτια σποράς μεταφέρονται σε θαλάμους ανάπτυξης φυτών με ελεγχόμενο αερισμό, υγρασία και θερμοκρασία και οχι στο θερμοκήπιο όπου η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να αυξήσει την θερμοκρασία σε ανεπιθύμητα επίπεδα. Καθόλη τη διάρκεια της φύτρωσης η τύρφη πρέπι να διατηρείται υγρή.

Σε 30 περίπου ημέρες από την σπορά τα νεαρά σπορόφυτα αρχίζουν να κάνουν την εμφάνιση τους με ορατές τις κοτυληδόνες τους. Τότε είναι ο κατάλληλος καιρός που πρέπει να μεταφερθούν τα κιβώτια με τα σπορόφυτα σε θερμοκήπιο με υψηλή υγρασία και αρκετή σκίαση. Από τη στιγμή που εμφανισθεί το πρώτο πραγματικό φύλλο η σχετική υγρασία μπορεί να ελαττωθεί, η νυκτερινή όμως θερμοκρασία παραμένει ακόμη στους 20^ο C για καλύτερη ανάπτυξη. Τα συνηθισμένα ποσοστά φύτρωσης ανέρχονται σε 80-85%, χωρίς να αποκλείεται φύτρωση μέχρι και 95%. Σπορόφυτα που χρειάσθηκαν περισσότερο από 45 ημέρες κατά την φύτρωση θα πρέπει να αποκλείονται για μεταφύτευση.

ΒΛΑΣΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ

Η βλαστική αύξηση των νερών σποροφύτων είναι βραδεία στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης. Για το λόγο αυτό θα πρέπει οι συνθήκες του περιβάλλοντος να διατηρούνται σε άριστα επίπεδα προκειμένου η αύξηση να προχωρήσει με γοργό ρυθμό. Μετά την φύτρωση αρχίζει ο «κορμός» να μεγαλώνει σε μέγεθος. Τα πρώτα αληθινά φύλλα αποκτούν το πραγματικό τους σχήμα σε 80-90 ημέρες μετά την σπορά.

Μεταφύτευση

Η μεταφύτευση των σποροφύτων από τα κιβώτια σποράς στις γλάστρες γίνεται περίπου 120 ημέρες μετά την σπορά. Στην ηλικία αυτή τα νεαρά κυκλάμινα έχουν κατά μέσο όρο 6-7 ανεπτυγμένα φύλλα. Κατά την μεταφύτευση πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε μνα μην καταστραφεί το ριζικό σύστημα ενώ η επάνω επιφάνεια του κορμού να βρίσκεται στος ύψος του εδαφικού μίγματος. Βαθιά φύτευση του κορμού διευκολύνει την ανάπτυξη απλωμένων και χαλαρών φυτών χωρίς καλή εμφάνιση. Το εδαφικό μείγμα είναι το ίδιο που χρησιμοποιείται στη σπορά, δηλαδή τύρφη εμπλουτισμένη σε θρεπτικά στοιχεία.

Χρησιμοποιούνται γλάστρες από 10 – 18 cm. Συνήθως τα μικρανθή κυκλάμινα φυτεύονται στις μικρότερες γλάστρες και τα μεγαλοανθή στις μεγαλύτερες. Οι γλάστρες τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη μέχρις ότου τα φύλλα να πλησιάσουν το περιχείλωμα τους. Αργότερα αραιώνονται γιατί πυκνοτοποθετημένα φυτά αποκτούν μικρόμισχα φύλλα και άνθη με μεγάλο ποδίσκο, πέραν του ότι είναι ευκολότερη η ανάπτυξη και μετάδοση ασθενειών.

Λίπανση

Τα κυκλάμινα δύσκολα εμφανίζουν συμπτώματα ανεπάρκειας ή υπερεπάρκειας θρεπτικών στοιχείων. Σε μια τέτοια περίπτωση η πρώτη αντίδραση τους είναι να περιορίσουν το ρυθμό βλαστικής ανάπτυξης. Από ερευνητικές εργασίες προκύπτει το συμπέρασμα ότι τα κυκλάμινα απαιτούν μια σταθερή και μέτρια λίπανση, η ποσότητα η συχνότητα της οποίάς αυξάνει σταδιακά με την αύξηση του μεγέθους των φυτών. Με την μέθοδο της υδρολίπανσης χορηγούνται στα σπορόφυτα 100 ppm Ν, από το σύνθετο λίπασμα 12-12-12, μιας φορά κάθε 2-3 εβδομάδες. Η λίπανση των σποροφύτων αρχίζει στην ηλικία των 60 ημερών και σταματά με τη φύτευση στις 120 ημέρες από την σπορά. Στα μεταφυτευθέντα κυκλάμινα αρχίζει στην ηλικία των 151 ημερών. Η ποσότητα είναι 100 ppm N (12-12-12) με συχνότητα 2 δύο φορές την εβδομάδα. Στην ηλικία των 180 ημερών η λίπανση αυξάνεται σε 150 ppm N και τρεις φορές την εβδομάδα για να φθάσει στις 210 ημέρες και μέχρι την διάθεση τους στα 200 ppm Ν και τέσσερις φορές την εβδομάδα.

Άρδευση

Κάθε φορά που τα κυκλάμινα μαραίνονται από έλλειψη νερού ειδικά σε ζεστό νερό, κιτρινίζουν μερικά από τα κάτω φύλλα μέσα σε 1-2 ημέρες. Για το λόγο αυτό δεν θα αφήνεται να στεγνώνει ποτέ η τύρφη. Προτιμάται η πρωινή άρδευση για να αποφεύγεται η προσβολή από Βοτρύτη. Εφαρμόζεται πότισμα με σταγόνες ή με το σύστημα του «Βρεγμένου Δαπέδου» (τριχοειδής άρδευση). Η σχετική υγρασία του θερμοκηπιακού χώρου την ημέρα διατηρείται σε επίπεδα 50-70%.

Θερμοκρασία

Μέχρι την μεταφύτευση τα σπορόφυτα διατηρούνται σε νυκτερινή θερμοκρασία 20^ο C. Από τη μεταφύτευση και μετά η νυκτερινή θερμοκρασία διατηρείται στους 17-18^ο C ενώ η ημερήσια στους 20^ο C με συννεφιά και στους 23-24^ο με ήλιο.

Εφόσον υπάρχει σύστημα δροσισμού θα πρέπει να τεθεί σε λειτουργία γιατί αλλιώς σε θερμό καλοκαίρι η άνθηση μπορεί να καθυστερήσει 1-2 μήνες και η ποιότητα να υποβαθμισθεί. Καλή κυκλοφορία του αέρα επιβάλλεται για περιορισμό της εξάπλωσης ασθενειών.

Φως

Εφαρμόζεται σκίαση στο θερμοκήπιο από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο. Με υπερβολικό ηλιακό φως τα φυτά γίνονται σκληρά και χλωρωτικά με νεκρωτικές καμιά φορά κηλίδες στα φύλλα. Αντιθέτως μειωμένο φως περιορίζει την βλαστική αύξηση και προσδίδει καχεκτική εμφάνιση στα κυκλάμινα. Ένταση φωτός 35-43 klux θεωρείται άριστη για την καλλιέργεια των κυκλαμίνων.

Διοξείδιο του άνθρακα

Τα κυκλάμινα αντιδρούν ευνοϊκά σε επίπεδα 1000ppm CO2 όταν τα παράθυρα του θερμοκηπίου είναι κλειστά. Τόσο η βλάστηση όσο και η άνθηση επιταχύνονται με εμπλουτισμό του αέρα σε Ο2.

ΑΝΘΗΣΗ

Το κυκλάμινο ανθίζει όταν φθάσει σε ένα ορισμένο βλαστικό στάδιο. Οτιδήποτε βοηθά στη γρήγορη βλαστική ανάπτυξη συμβάλλει κατ’ επέκταση στην πρώιμη άνθηση. Οι ανθοφόροι οφθαλμοί εκπτύσσονται στις μασχάλες του έκτου φύλλου και πάνω. Η διαφοροποίηση του πρώτου ανθοφόρου οφθαλμού στη μασχάλη του έκτου φύλλου συμπίπτει χρονικά περίπου με την διαφοροποίηση του 10-13^ου φύλλου. Η αύξηση των ανθοφόρων οφθαλμών στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης τους είναι βραδύρρυθμη. Η άνθηση ουσιαστικά λαμβάνει χώρα όταν τα φυτά έχουν σχηματίσει περίπου 35 φύλλα. Πολλές φορές ο αριθμός αυτός των φύλλων μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με την ποικιλία, το μέγεθος της γλάστρας και την μεταχείριση που έχουν υποστεί τα φυτά. Γενικά κυκλάμινα σε μικρότερες γλάστρες ανθίζουν νωρίτερα από ότι σε μεγαλύτερες.

Λίπανση

Η ποσότητα και η συχνότητα της λίπανσης με άζωτο και κάλιο επηρεάζουν το χρόνο της άνθησης. Υψηλή συγκέντρωση καλίου σε σχέση με χαμηλή αζώτου στη λίπανση και αντιστρόφως χαμηλή καλίου και υψηλή αζώτου καθυστερούν την άνθηση από 1-2 εβδομάδες. Η λίπανση είναι υπεύθυνη ακόμη και για την εκδήλωση ενός ανταγωνισμού μεταξύ φύλλων και ανθοφόρων οφθαλμών. Συχνά παρατηρείται αύξηση της βλάστησης και συγχρόνως καθυστέρηση ή αναστολή της άνθησης όταν συνδυάζονται αζωτούχος λίπανση παραπάνω από την κανονική και υψηλές θερμοκρασίες. Πρέπει να επιδιώκεται στην λίπανση ισορροπία αζώτου και καλίου. Στην πράξη παρέχονται με υδρολίπανση 150-200 ppm Ν και Κ, τις τελευταίες 60 ημέρες της καλλιέργειας, συχνότητα 3-4 φορές την εβδομάδα.

Θερμοκρασία

Θερμοκρασία εδάφους 13-48^ο C, για έξι εβδομάδες στο διάστημα που τα φυτά έχουν 6 έως 40 φύλλα βρέθηκε να επιταχύνει την άνθηση μέχρι και 2 εβδομάδες. Ακόμη γρηγορότερη άνθηση παρατηρήθηκε σε έδαφος θερμοκρασίας 24-29^ο C. Σε θερμοκρασία αέρα 15^ο C τα φυτά κυκλάμινου είναι μικρότερα αλλά ανθίζουν νωρίτερα από ότι σε θερμοκρασία 20^ο C.

Σε καλλιέργεια κυκλάμινου 45 ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία άνθησης, τότε που τα φυτά έχον περίπου 35 φύλλα, η νυκτερινή θερμοκρασία κατέρχεται στους 16^ο C και διατηρείται μέχρι την άνθηση ενώ η ημερήσια ρυθμίζεται στους 21-23^ο C. Νυκτερινή θερμοκρασία 20^ο C την περίοδο αυτή ρίχνει συνήθως τους ανθοφόρους οφθαλμούς ή παράγει άνθη μικρά και φυτά χαμηλής ποιότητας.

Φως

Το κυκλάμινο είναι φωτοπεριοδικά ουδέτερο φυτό. Η διάρκεια όμως της ημέρας και η ένταση του φωτός επηρεάζουν το σχηματισμό των ανθοφόρων οφθαλμών και την άνθηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η μέρα και η ένταση του φωτός τόσο περισσότερο φύλλα και άνθη σχηματίζονται ενώ η άνθηση είναι πρωιμότερη με την προϋπόθεση ότι και οι άλλοι παράγοντες βρίσκονται σε άριστα επίπεδα.

Γιββεριλλίνη

Βρέθηκε πως η γεββεριλλίνη (GA3) επιταχύνει την έναρξη της ανθήσεως πολλών ποικιλιών κυκλάμινου μέχρι και ένα μήνα. Επί πλέον προκαλεί ομοιόμορφη άνθηση. Στην πράξη η Γιββεριλλίνη ψεκάζεται στην κορυφή των φυτών ή «κορώνα» όπως αλλιώς ονομάζεται. Ο ψεκασμός γίνεται 45-60 ημέρες πριν από την επιθυμητή ημερομηνία άνθησης. Οι δόσεις είναι 10 ppm για τα υβρίδια F1 και 25 ppm για τις άλλες ποικιλίες. Συνήθως 8 ml διαλύματος GA3 είναι αρκετά για κάθε φυτό. Μεγαλύτερη ποσότητα μπορεί να εξασθενίσει τους ποδίσκους των ανθέων με την επιμήκυνση που προκαλεί.

Φυσιολογικές ανωμαλίες

Αποβολή ανθοφόρων οφθαλμών: Προκαλείται συνήθως από υψηλές θερμοκρασίες, ανεπαρκή φωτισμό, περιορισμένη άρδευση η λίπανση.

Καθυστερημένη άνθηση: Από τα πιο πιθανά αίτια είναι οι υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες, η εσφαλμένη λίπανση, ο ανεπαρκής φωτισμός ή το μεγάλο μέγεθος της γλάστρας.

Χλωρωτικό φύλλωμα: Αν δεν οφείλεται σε τροφοπενία αζώτου τότε τα πιο πιθανά αίτια είναι το υψηλό ρΗ, η μεγάλη ένταση φωτός ή ξηρό έδαφος.

Εχθροί

Οι πιο σοβαρές ζημιές προέρχονται από τους τετράνυχους που προσβάλλουν φύλλα και άνθη. Οι αφίδες και οι θρίπες προκαλούν περιορισμένης έκτασης ζημιές. Η καταπολέμηση τους γίνεται με τα συνηθισμένα εντομοκτόνα. Μερικά είδη Bradysia και Sciara προσβάλλουν με τις προνύμφες τους το ριζικό σύστημα, μειώνοντας την ευρωστία των κυκλάμινων. Στην περίπτωση αυτή γίνεται διαβροχή του εδάφους με το κατάλληλο εντομοκτόνο.

Ασθένειες

Βοτρύτης (Botrytis cinerea): Παρατηρείται μαλακή σήψη των φύλλων και ανθέων της κορώνας. Τα προσβεβλημένα μέρη καλύπτονται από φαιό επίθεμα. Ευνοείται η ασθένεια από υψηλή υγρασία, φτωχό αερισμό, μειωμένη λίπανση και νυκτερινή θερμοκρασία χαμηλότερη των 16^ο C. Εμφανίζεται έντονα σε συνωστισμένα φυτά. Βελτίωση των συνθηκών περιβάλλοντος και ψεκασμοί με κατάλληλα μυκητοκτόνα σκευάσματα στην κορώνα των φυτών περιορίζουν την ασθένεια.

Φουζαρίωση (Fusarium oxysporum): Κιτρινίζουν οι βάσεις των ελασμάτων των φύλλων. Αργότερα οι κηλίδες μεγεθύνονται. Στο στάδιο της άνθησης η φουζαρίωση εκδηλώνεται με έντονη μάρανση των κυκλάμινων. Συνιστάται η χρησιμοποίηση απολυμασμένου εδαφικού μίγματος.

Σήψη ριζών: Οφείλεται σε παθογόνους μικροοργανισμούς του εδάφους όπως τα Pythium, Rhizoctonia, Phytopthora κ.α.

Βακτηρίωση: Οφείλεται στο βακτήριο Erwinia caratovora που προκαλεί μαλακή σήψη στον κορμό. Χαρακτηριστικό της ασθένειας είναι η απότομη μάρανση και κατόπιν κατάρρευση των κυκλάμινων. Θερμός καιρός ευννοεί την επέκταση της ασθένειας. Αποφεύγεται η πυκνή τοποθέτηση των φυτών και η διαβροχή του φυλλώματος. Τα προσβεβλημένα φυτά απομακρύνονται και καταστρέφονται.

πηγή: ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΓΛΑΔΙΟΛΟΥ (Gladiolus grandiflorus)

2013-12-17T22:37:00.000+02:00

Εισαγωγή

Ο γλαδίολος ή ξίφιο είναι ενδημικό φυτό της Ν. Αφρικής καθώς επίσης και των περιοχών της Μεσογείου. Τα αφρικανικά είδη είναι διπλοειδή ενώ τα μεσογειακά πολυπλοειδή. Οι σημερινές ποικιλίες προέρχονται από συνεχείς βελτιώσεις της αρχικής διασταύρωσης μεταξύ των ειδών Gladiolus netalensis και Gladiolus oppositiflorus που έγινε στο Βέλγιο το 1837 από τον Bedinhaus. Από τα μέσα του δεύτερου ήμισυ του 19^ου αιώνα άρχισε ο συστηματικός υβριδισμός του γλαδίολου με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας μεγάλος αρμός νέων ποικιλιών.

Ανήκει στην οικογένεια Iridaceae, στην κατηγορία των βολβωδών φυτών.

Ο βολβός (ψευδοβολβός) του γλαδίολου, που ονομάζεται «κορμός», είναι μεταμορφωμένος (συμπιεσμένος) βλαστός με γόνατα, μεσογονάτια διαστήματα, οφθαλμούς και μεμβρανώδη φύλλα. Τα φύλλα (χιτώνες), από 1-12 αλληλοκαλύπτονται στη βάση και σκεπάζουν ολόκληρο τον κορμό. Το χρώμα των φύλλων αυτών υποδηλώνει συνήθως την προέλευση των κορμών. Σκουρόχρωμα φύλλα δηλώνουν ότι προήλθε από κορμό που άνθισε σε προηγούμενη χρονιά ενώ ανοιχτόχρωμα φύλλα μαρτυρούν κορμό που προήλθε από ανάπτυξη «κορμιδίου» (μικρού κορμού).

Η διάμετρος του κορμού ποικίλει από 3-6 εκατοστά ή και περισσότερο.

Ο γλαδίολος είναι ποώδες φυτό με λογχοειδή φύλλα και άνθη σε ταξιανθία στάχυ στο άκρο ενός ισχυρού στελέχους. Ο αριθμός των ανθέων μπορεί να φθάσει μέχρι 30 εκατοστά ή και περισσότερο και εξαρτάται κατά κύριο λόγο από την ποικιλία. Επηρεάζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος του κορμού, τις συνθήκες διατήρησης τους, την εποχή φύτευσης και τις καλλιεργητικές φροντίδες.

Πολλαπλασιασμός

Παραγωγή κορμιδίων

Ο κορμός του γαλαδίολου όταν φυτευθεί στο έδαφος παράγει εκτός από το υπέργειο τμήμα, που είναι τα φύλλα και το ανθικό στέλεχος, έναν ακόμη κορμό στη βάση του. Ενώ ο παλιός (μητρικός) κορμός συρρικνούται, με την ανάπτυξη των φύλλων και της ταξιανθίας, ο νέος (θυγατρικός) κορμός αρχίζει να αυξάνει σε μέγεθος, κυρίως μετά την κοπή του ανθικού στελέχους, για να φθάσει τελικά περίπου το μέγεθος του μητρικού κορμού στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Παράλληλα με τον νέο κορμό δημιουργείται ένας μεγάλος αριθμός (15-40) μικρών κορμιδίων μεταξύ του μητρικού και θυγατρικού κορμού. Είναι διαφόρων μεγεθών με διάμετρο 0,5-1,8 εκατοστά και αποτελούν συνηθισμένο πολλαπλασιαστικό υλικό ύστερα από επανακαλλιέργειες προκειμένου να αποκτήσουν το κατάλληλο μέγεθος.

Συνήθως τα μεγαλύτερης διαμέτρου κορμίδια φυτεύονται 1-2 χρονιές ενώ τα μικρότερα 2-3 συνεχόμενες χρονιές για να φθάσουν το επιθυμητό εμπορικό μέγεθος.

Επειδή οι μυκητολογικές ασθένειες, τα έντομα και οι νηματώδεις προκαλούν ανυπολόγιστες ζημιές, τα κορμίδια υπόκεινται σε μια ειδική μεταχείριση για την αντιμετώπιση τους. Έτσι επιδιώκεται η εξαγωγή τους από το έδαφος τους θερινούς μήνες ώστε να μπορούν να διατηρηθούν μετά για δύο μήνες σε θερμοκρασία 24-32^ο C.

Κατόπιν μουσκεύουν επί δύο ημέρες σε χλιαρό νερό (32^ο C) για να μαλακώσουν τα μεμβρανώδη φύλλα (χιτώνες) από τα οποία καλύπτονται.

Συλλέγονται και αχρηστεύονται όλα τα κορμίδια που επιπλέουν στο νερό, ενώ τα υπόλοιπα συσκευάζονται σε δικτυωτά σακιά για να εμβαπτισθούν αμέσως μετά για 30 λεπτά σε θερμό (53-55^ο C) διάλυμα μυκητοκτόνου. Συνήθως χρησιμοποιείται συνδυασμός benomyl και captan σε ποσότητες 0,10-0,18 kgr αντίστοιχα σε 100 λίτρα νερού. Μετά την παρέλευση των 30 λεπτών μεταφέρονται σε κρύο τρεχούμενο νερό για 10 λεπτά. Ακολουθεί στέγνωμα των κορμιδίων με αέρα, που για διευκόλυνση τοποθετούνται σε λεπτά στρώματα σε αβαθή κιβώτια και κατόπιν αποθήκευση σε χώρους θερμοκρασίας 2-4^ο C μέχρι και την φύτευση τους. Η διακοπή του λήθαργου επιτυγχάνεται σε διάστημα 2-4 μηνών. Πριν από την φύτευση τα κορμίδια διατηρούνται σε θερμοκρασία 24^ο C περίπου για 1-3 εβδομάδες ή έως ότου υπάρξει ένδειξη ανάπτυξης των ριζών. Τοποθέτηση των κορμιδίων σε νερό επί δύο ημέρες πριν από την φύτευση συμβάλλει στην ομοιόμορφη βλάστηση τους.

Η φύτευση των κορμιδίων γίνεται σε έδαφος απολυμασμένο με φυσικό (ηλιοαπολύμανση) ή χημικό τρόπο. Καλύτερα εδάφη θεωρούνται εκείνα που έχουν αρκετή περιεκτικότητα σε άμμο ώστε να στραγγίζουν επαρκώς αλλά και να διευκολύνουν την εργασία της εκρίζωσης των κορμιδίων. Το ευνοϊκό ρΗ κυμαίνεται από 5,8-6,5. Πριν από την φύτευση ενσωματώνονται τα κύρια λιπαντικά στοιχεία Ν άζωτο, Ρ φώσφορος και Κ κάλιο, σε ποσότητες ανά στρέμμα Ν:2,5-3,0 κιλά, Ρ:1,1-1,3 κιλά, και Κ: 2,2-2,5 κιλά.

Μετά την φύτευση εφαρμόζονται μηνιαίες λιπάνσεις σε όλο το διάστημα των 5-6 μηνών της καλλιέργειας για άριστη ανάπτυξη. Το έδαφος πρέπει να διατηρείται υγρό τις πρώτες ημέρες για καλύτερη βλάστηση, ενώ αργότερα περιορίζεται η υγρασία για άριστη ανάπτυξη.

Τα κορμίδια φυτεύονται σε γραμμές μέσα σε αυλάκια πλάτους 10-12 εκατοστά, που απέχουν 60-80 εκατοστά μεταξύ τους. Το βάθος της φύτευσης είναι 7-8 εκατοστά, περίπου. Μετά το σκέπασμα των κορμιδίων η επιφάνεια του εδάφους επανακτά την οριζόντια αρχική μορφή. Ο αριθμός των κορμιδίων που φυτεύονται ανέρχεται στα 110-120 ανά τρέχων μέτρο, ή 145.000-160.000 ανά στρέμμα. Δεδομένου ότι αντιστοιχούν 1.300-1.500 μεγάλα κορμίδια (πάνω από 1 εκατοστό διάμετρο) ανά κιλό βάρους, τότε απαιτούνται από το μέγεθος αυτό περίπου 90-120 κιλά ανά στρέμμα. Με την εκρίζωση συγκομίζονται 90 περίπου κορμίδια μεγέθους μεγαλύτερου από 1,3 εκατοστά, από κάθε μέτρο φύτευσης, στην περίπτωση που χρησιμοποιήθηκα μεγάλα κορμίδια. Κορμίδια με μέγεθος 1,3-2,5 εκατοστά, είναι εκείνα που φυτευόμενα για μια ακόμη χρονιά δίνουν τους κορμούς οι οποίοι χρησιμοποιούνται για την παραγωγή εμπορεύσιμης ταξιανθίας γλαδίολου. Κορμίδια μικρότερα από 1,3 εκατοστά φυτεύονται για δύο συνεχείς χρονιές ώσπου να αποκτήσουν το μέγεθος του ανθίζοντα του κορμού.

Παραγωγή κορμών

Χρησιμοποιούνται κορμίδια μεγέθους 1,3 – 2,5 εκατοστών. Υφίστανται την ίδια θεραπευτική μεταχείριση όπως τα μικρότερα κορμίδια με μόνη διαφορά ότι η θερμοκρασία του διαλύματος του μυκητοκτόνου είναι χαμηλότερη και κυμαίνεται στους 46^ο C περίπου ενώ ο χρόνος εμβάπτισης τους σε αυτό περιορίζεται στα 15 λεπτά. Φυτεύονται σε βάθος 6-8 εκατοστών σε γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 60-80 εκατοστά. Τοποθετούνται 50-80 κορμίδια ανα μέτρο γραμμής ανάλογα με το μέγεθος τους. Οι απαιτήσεις σε υγρασία και λιπαντικά στοιχεία είναι ίδιες με εκείνες που εφαρμόζονται στις μεταφυτεύσεις τ ων κορμιδίων. Θα πρέπει όμως η άρδευση να σταματήσει 2-3 εβδομάδες πριν από την συγκομιδή των κορμών έτσι ώστε να αποφευχθούν περιπτώσεις σήψης στο έδαφος και επί πλέον να διευκολυνθεί αργότερα ο καθαρισμός τους. Κατά την διάρκεια της καλλιέργειας αφαιρείται το ανθικό στέλεχος προκειμένου να αυξηθεί το μέγεθος του κορμού. Παραμένει μόνο όταν απαιτείται πιστοποίηση της ποικιλίας ή απομάκρυνση εκείνων των φυτών που προήλθαν από τυχαίες προσμίξεις των κορμών τους κατά την αποθήκευση. Στην περίπτωση αυτή παραμένει η ταξιανθία μέχρις ότου ανοίξει το πρώτο άνθος και κατόπιν κόβεται. Οι κορμοί μετά την συγκομιδή καθαρίζονται από το χώμα και κατόπιν εμβαπτίζονται το συντομότερο δυνατό σε διάλυμα μυκητοκτόνου για προληπτική θεραπεία.

Συνήθως συγκομίζονται πάνω από 40.000 κορμοί μεγέθους μεγαλύτερου από 2,5 εκατοστά κατάλληλοι για παραγωγή ανθέων. Συγχρόνως όμως συγκομίζονται και κορμίδια με διάμετρο μικρότερη των 2,5 εκατοστών, που θα απαιτήσουν ένα ακόμη χρόνο επανακαλλιέργειας για να αποκτήσουν το κατάλληλο μέγεθος για κομμένα άνθη.

Κορμοί που συγκομίζονται το καλοκαίρι ευρίσκονται σε λήθαργο και χρειάζονται αποθήκευση σε θερμοκρασία 2-4^ο C για 3-4 μήνες προκειμένου να επιτελεσθεί η διακοπή του. Είναι δυνατό η διακοπή του λήθαργου να γίνει ακόμη και διάφορα σκευάσματα αιθυλενίου ή με συνδυασμό χαμηλών θερμοκρασιών και επέμβαση βενζυλαδενίνης. Πάντως ο λήθαργος των κορμών γλαδίολου βρέθηκε να είναι η ενδογενής ορμόνη αμπσισικό οξύ.

Παραγωγή Ανθέων

Η καλύτερη παραγωγή ανθέων επιτυγχάνεται σε εδάφη βαθιά με επαρκή αερισμό και πολύ καλή στράγγιση. Τέτοια εδάφη είναι συνήθως τα αμμοπηλώδη. Αργιλώδη εδάφη πρέπει να αποφεύγονται γιατί ριζικό σύστημα του γλαδίολου δεν αντέχει σε υπερβολική υγρασία. Ευνοϊκότερο ρΗ είναι το 5,8-6,5. Αλκαλικά εδάφη εκτός τ ων άλλων επιδρούν δυσμενώς στο χρώμα των ανθέων. Επιβάλλεται απολύμανση του εδάφους.

Φύτευση

Το έδαφος κατεργάζεται έγκαιρα σε βάθος μέχρι 30 εκατοστά. Το πρώτο όργωμα γίνεται υποχρεωτικά φθινόπωρο ενώ τα υπόλοιπα (1-2) την άνοιξη. Το φρεζάρισμα γίνεται λίγο πριν την φύτευση. Η εποχή της φύτευσης εξαρτάται από τον προγραμματισμό της συγκομιδής. Η άνθηση πραγματοποιείται σε χρονικό διάστημα 11-18 εβδομάδων. Η διακύμανση αυτή έχει σχέση με την ποικιλία και την εποχή φύτευσης ( θερμοκρασία ηλιοφάνεια). Η πρώιμη φύτευση γίνεται σε θερμά και ηλιαζόμενα μέρη (ή στο θερμοκήπιο) τους Μήνες Δεκέμβριο – Ιανουάριο, χρησιμοποιώντας πρώιμες ποικιλίες. Μετά από΄15-18 εβδομάδες, δηλαδή Μάρτιο – Απρίλιο, παρατηρείται η άνθηση. Στην κανονική φύτευση που αρχίζει Φεβρουάριο και τελειώνει στα μέσα Ιουλίου, απαιτούνται 11-14 εβδομάδες μέχρι την άνθηση και χρησιμοποιούνται μεσοπρώιμες ποικιλίες. Η όψιμη γίνεται από τα μέσα Ιουλίου μέχρι το Νοέμβριο με όψιμές ποικιλίες και χρειάζονται 12-16 εβδομάδες μέχρι την άνθηση.

Οι αποστάσεις φύτευσης στη γραμμή και μεταξύ των γραμμών εξαρτώνται από την εποχή φύτευσης, το είδος της καλλιέργειας και τον τρόπο της άρδευσης. Σε πρώιμες και όψιμες φυτεύσεις, επειδή η ηλιοφάνεια είναι περιορισμένη τα φυτά του γλαδίολου πρέπει να είναι αραιότερα συγκριτικά με εκείνα τη κανονικής εποχής. Στα θερμοκήπια λόγω του ακριβού κόστους λειτουργίας οι αποστάσεις είναι μικρότερες από ότι στο ύπαιθρο όπου οι επιπλέον οι διάφορες καλλιεργητικές εργασίες γίνονται κατά το πλείστον με μηχανικά μέσα. Όταν η άρδευση γίνεται με καταιονισμό τότε οι φυτεύσεις γίνονται σε απλές γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 70-75 εκατοστά. Ανά τρέχων μέτρο γραμμής φυτεύονται 13-17 κορμοί. Σε περίπτωση που η άρδευση γίνεται με αυλάκια, οι κορμοί φυτεύονται σε διπλές γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 30-40 εκατοστά και αντιστοιχούν στα «σαμάρια» ενώ μεταξύ των διπλών γραμμών οι αποστάσεις είναι 60-70 εκατοστά και αντιστοιχούν στα αυλάκια. Στη φύτευση με «σαμάρια» και αυλάκια τοποθετούνται ανά τρέχων μέτρο γραμμής 8-12 κορμοί. Συνολικά απαιτούνται 17.000-22.000 κορμοί και στα δύο είδη φυτεύσεων.

Το βάθος φύτευσης εξαρτάται από το μέγεθος του κορμού, την αποχή φύτευσης και τη σύσταση του εδάφους. Κυμαίνεται από 12-18 εκατοστά. Οι μεγαλύτεροι κορμοί φυτεύονται βαθύτερα. Το βάθος είναι μικρότερο στα ελαφρά αμμοπηλώδη εδάφη ενώ είναι μεγαλύτερο στα βαθύτερα. Στις πρώιμες φυτεύσεις το βάθος είναι μικρότερο σε αντίθεση με τις όψιμες που είναι μεγαλύτερο. Οι κορμοί τοποθετούνται με τον κώνο των φύλλων προς τα επάνω, ενώ σε περίπτωση που φυτευθούν ανάποδα καθυστερεί και πολλές φορές τα ανθικά στελέχη είναι κακοσχηματισμένα. Πριν από την φύτευση οι κορμοί απολυμαίνονται προληπτικά με επίπαση μυκητοκτόνου.

Λίπανση

Οι κορμοί του γλαδίολου παράγουν άνθη σε οποιοδήποτε κοινό έδαφος και αν φυτευθούν, χωρίς ιδιαίτερη λίπανση. Οι καλύτερες όμως ποιοτικά ταξιανθίες καθώς και οι μεγαλύτεροι κορμοί παράγονται σε εδάφη λιπαινόμενα κατάλληλα.

Οι απαιτήσεις σε λίπανση της καλλιέργειας του γλαδίολου διαφέρει με τις κλιματικές συνθήκες, την κατηγορία του εδάφους και την μέθοδο της άρδευσης.

Αμμώδη εδάφη χρειάζονται συχνότερες λιπάνσεις, ιδιαίτερα μάλιστα κατά την διάρκεια βροχερής εποχής. Η λίπανση επηρεάζει όχι μόνο την άνθηση της τρέχουσας χρονιάς αλλά διαμέσου του νέου κορμού που παράγεται επηρεάζει την άνθηση κα της επόμενης χρονιάς.

Το άζωτο βοηθάει στην καλή ανάπτυξη του φυλλώματος και της ταξιανθίας. Η έλλειψη αζώτου εκδηλώνεται με την εμφάνιση κιτρινοπράσινων φύλλων και περιορισμένο αριθμό ανθέων ανά ταξιανθία.

Γενικά συγκομίζονται ολιγότερες ταξιανθίες ανά μονάδα επιφανείας. Ο φωσφόρος συμβάλλει εκτός από την ανάπτυξη καλού ριζικού συστήματος και στον σχηματισμό των ανθέων. Σκούρα πράσινα φύλλα προς την κορυφή του φυτού με ταυτόχρονη εμφάνιση πορφυράς απόχρωσης στα φύλλα προς την βάση είναι ένδειξη τροφοπενίας φωσφόρου. Τ ο κάλλιο δίνει αντοχή στο φύλλωμα και την ταξιανθία. Σε ελλείψεις καλίου τα παλιά φύλλα αρχίζουν να κιτρινίζουν ενώ τα νεαρά παρουσιάζουν μεσονεύριο κιτρίνισμα. Επιπλέον το μήκος της ταξιανθίας μικραίνει, αριθμός των ανθοφόρων οφθαλμών περιορίζεται και η άνθηση καθυστερεί.

Η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να προκαλέσει σχισίματα στο στέλεχος της ταξιανθίας συνήθως κάτω από το δεύτερο ή τρίτο άνθος και σε σοβαρές περιπτώσεις ρίχνει τους ανθοφόρους οφθαλμούς ή προκαλεί σήψη τους. Η τροφοπενία μαγνησίου εκδηλώνεται με μεσονεύρια χλώρωση των παλιών φύλλων ενώ στην τροφοπενία σιδήρου η μεσονεύρια χλώρωση εμφανίζεται στα φύλλα. Σχίσιμο στο περιχείλισμα των φύλλων ή παραμόρφωση αυτών οφείλεται κυρίως σε τροφοπενίες βορίου. Στην ίδια τροφοπενία αποδίδεται και η τροφοπενία και η καχεκτική ανάπτυξη της ταξιανθίας. Ξήρανση της άκρης των φύλλων ή της ταξιανθίας οφείλεται κυρίως σε τοξικότητα φθορίου αλλά και σε άλλες αιτίες όπως είναι κατακράτηση νερού στο έδαφος, χαλασμένο ριζικό σύστημα, πυκνή φύτευση, ή προσβολές από ασθένειες και νηματώδεις.

Οι ανάγκες σε λιπαντικά στοιχεία εξαρτώνται τόσο από το είδος του εδάφους όσο και από την λίπανση που εφαρμόσθηκε για την παραγωγή κορμών την προηγούμενη χρονιά. Αν η οργανική ουσία είναι περιορισμένη χρησιμοποιείται καλοχωνεμένη σε ποσότητα 2-4 τόννους ανά στρέμμα, αρκετό διάστημα πριν από την φύτευση. Γενικά μια γλαδιοκαλλιέργεια σε ελαφρά αμμώδη εδάφη θα πρέπει να έχει στην διάθεση της 7-12 κιλά αζώτου (τόσο αμμωνιακού όσο και νιτρικού), 7-15 κιλά φωσφόρου (P2O5), και 9-15 κιλά καλίου (Κ2Ο) στο στρέμμα. Τα στοιχεία ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρος και Βόριο ενσωματώνονται στο έδαφος κατά την προετοιμασία του. Η λίπανση γίνεται συνήθως σε τέσσερις φάσεις. Η πρώτη εφαρμογή γίνεται πριν από την φύτευση και ακολουθεί η δεύτερη που είναι επιφανειακή όταν έχουν εκπτυχθεί 2-3 φύλλα. Οι δύο άλλες που είναι επίσης επιφανειακές γίνονται κατά την εμφάνιση της ταξιανθίας και δυο εβδομάδες μετά την άνθηση. Η τελευταία λίπανση έχει σκοπό να βοηθήσει την ανάπτυξη των κορμών και κορμιδίων. Στις επιφανειακές λιπάνσεις το λίπασμα δεν πρέπει να έρχεται σε επαφή με τους κορμούς αλλά εκατέρωθεν αυτών γιατί υπάρχει το ενδεχόμενο να προκληθούν εγκαύματα. Για καλύτερα αποτελέσματα μετά την λίπανση ακολουθεί άρδευση. Οι κορμοί συγκομίζονται από το έδαφος 6-8 εβδομάδες μετά την κοπή των ταξιανθιών.

Άρδευση

Το νερό χρησιμοποιούμενο κατάλληλα είναι ίσως ο σπουδαιότερος παράγοντας στην παραγωγή καλής ποιότητας ανθέων γλαδίολου. Η λίπανση δεν επιδρά ευνοϊκά ανα στα φυτά δεν υπάρχει επάρκεια νερού. Η άρδευση δεν είναι απαραίτητη για λίγο διάστημα μετά την φύτευση, γιατί τα νεαρά φυτά δεν προσροφούν πολύ νερό. Η ήδη υπάρχουσα εδαφική υγρασία είναι αρκετή στο στάδιο αυτό στο οποίο επιζητείται η επιφάνεια του εδάφους να είναι στεγνή ώστε να μην δημιουργείται επιφανειακό ριζικό σύστημα αλλά βαθύ που συμβάλλει στην παραγωγή μεγαλύτερων ανθικών στελεχών. Η πρώτη άρδευση γίνεται όταν εμφανισθούν 2-3 φύλλα και από τη στιγμή αυτή επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα. Για κάθε άρδευση χρειάζονται τουλάχιστον 30 χιλιοστά νερό. Όταν τα φυτά φθάσουν στο στάδιο της εμφάνισης των ταξιανθιών οι αρδεύσεις αυξάνονται σε δύο την εβδομάδα. Συχνότερες αρδεύσεις με λιγότερο νερό βοηθάει την ανάπτυξη επιπόλαιου ριζικού συστήματος στην επιφάνεια του εδάφους πράγμα ανεπιθύμητο για την παραγωγή ανθέων γλαδίολου.

Για υπαίθρια καλλιέργεια εφαρμόζεται άρδευση σε αυλάκια που σχηματίσθηκαν ήδη με την γεωσώρευση των φυτών για υποστήριξη. Ο τρόπος αυτό αν και αδάπανος παρουσιάζει πολλά μειονεκτήματα. Κυρίως σπατάλη νερού, κακό αερισμό και δυσκολία των ανθέων από την δημιουργία λάσπης. Το μόνο πλεονέκτημα είναι το χαμηλό κόστος εφαρμογής της.

Η τεχνητή βροχή με εκτοξευτήρες πάνω από τα φυτά (υψηλός καταιονισμός) και λεπτή διασπορά εφαρμόζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Στην περίπτωση αυτή η άρδευση πρέπει να γίνεται μετά την κοπή των ανθέων, δηλαδή από τις 1 το πρωί και μέχρι τις 3 το απόγευμα. Η τεχνητή βροχή χρησιμοποιείται πολλές φορές και προστασία των φυτών από παγετό. Ο καταιονισμός αρχίζει όταν η θερμοκρασία πέσει στους 2^ο C και σταματά όταν περάσει ο κίνδυνος.

Στα θερμοκήπια προτιμάται η μέθοδος του χαμηλού καταιονισμού. Καταλληλότερο σύστημα έχει αποδειχθεί αυτό της «στάγδην άρδευσης» με την οποία μπορεί να συνδυασθεί ταυτόχρονα και η λίπανση.

Υποστύλωση

Τα φυτά των υπαίθριων καλλιεργειών έχουν ανάγκη από υποστύλωση πολύ περισσότερο μάλιστα όταν καλλιεργούνται σε τοποθεσίες όπου πνέουν έστω και ελαφροί άνεμοι ή οι ποικιλίες χαρακτηρίζονται από βαρύ στέλεχος παραφορτωμένο με άνθη. Συνήθως χρησιμοποιούνται πάσσαλοι και σύρματα σε δύο σειρές εκατέρωθεν της γραμμής φύτευσης. Ένας πρακτικός και πολύ διαδεδομένος τρόπος είναι η υποστήριξη των φυτών με γεωσώρευση στη γραμμή φύτευσης. Σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες εκτός από τα σύρματα χρησιμοποιούνται πλαστικά δικτυωτά πλαίσια όπως στην καλλιέργεια γαρίφαλου.

Καταπολέμηση Ζιζανίων

Γίνεται με μηχανικά ή χημικά μέσα ή συνδυασμό των δύο. Πρέπει το έδαφος να είναι απαλλαγμένο από τα ανεπιθύμητα αυτά φυτά γιατί δημιουργούνται προβλήματα ανταγωνισμού σε θρεπτικά στοιχεία και υγρασία. Τα σκαλίσματα δεν πρέπει να είναι πολύ βαθιά περίπου 5-6 εκατοστά για να μην τραυματιστούν τόσο οι κορμοί όσι και οι ρίζες τους.

Η χημική καταπολέμηση των ζιζανίων είναι ουσιώδης φροντίδα στην γλαδιοκαλλιιέργεια. Για το σκοπό αυτό εφαρμόζονται προφυτρωτικά και μεταφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα. Προσοχή πρέπει να δίνεται στη χρήση του ζιζανιοκτόνου τόσο από πλευράς καταλληλότητας όσο και από πλευράς χρόνου εφαρμογής και δοσολογίας. Επειδή τα περισσότερα ζιζανιοκτόνα είναι για ορισμένα είδη εδαφών και ζιζανίων πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες του κατασκευαστικού οίκου με παράλληλη δοκιμαστική χρήση σε περιορισμένη έκταση. Γενικά οι κορμοί και τα κορμίδια είναι πιο ευαίσθητα στα ζιζανιοκτόνα και θα πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια ώστε να αποφεύγονται ζημιές.

Αμειψισπορά

Η συνεχής καλλιέργεια γλαδίολου στο ίδιο έδαφος εκτός του ότι εξαντλεί ορισμένα θρεπτικά στοιχεία περισσότερο από άλλα, δημιουργεί αναπόφευκτα προβλήματα ανάπτυξης μυκητολογικών ασθενειών και ζωικών παρασίτων που η αντιμετώπιση τους παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες.

Η καλύτερη λύση στην περίπτωση αυτή είναι η διακοπή της καλλιέργειας γλαδίολου για μερικά χρόνια και η απόδοση του αγρού ή του θερμοκηπίου στην εκμετάλλευση άλλων φυτών. Στο διάστημα αυτό η ετήσια αλλαγή ξενιστών δημιουργεί δυσμενείς συνθήκες ανάπτυξης των παθογόνων μικροοργανισμών του γλαδίολου με αποτέλεσμα την εξαφάνιση τους.

Η διάρκεια της αμειψισποράς είναι συνήθως 3-5 χρόνια Φυτά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εναλλαγή των καλλιεργειών είναι το σιτάρι, το καλαμπόκι, η πατάτα, τα ετήσια ψυχανθή, διάφορα λαχανοκομικά (τομάτα, πιπεριά, αγγουράκι), καθώς και ανθοκομικά φυτά (τουλίπα, κρίνος, υάκινθος κ.α.). Είναι δυνατόν στο σύστημα αμειψισποράς να παρεμβληθούν και ποικιλίες γλαδίολου ανθεκτικές σε ορισμένες ασθένειες.

ΑΝΘΗΣΗ – ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ

Άνθηση

Η ημερομηνία της άνθησης εξαρτάται από την ποικιλία την εποχή φύτευσης, τις συνθήκες κάτω τις οποίες διατηρήθηκαν οι κορμοί το χειμώνα, το μέγεθος των κορμών, το βάθος φύτευσης και τις επικρατούσες συνθήκες κατά την καλλιεργητική περίοδο. Υπάρχουν πρώιμες, μεσοπρώιμες και όψιμες ποικιλίες. Οι ανοιξιάτικες και φθινοπωρινές καλλιέργειες χρειάζονται περισσότερες μέρες για να ανθίσουν συγκριτικά με τις καλοκαιρινές. Αν η αποθήκευση των κορμών έγινε στους 2^ο C τότε ανθίζουν αργότερα από ότι αν η θερμοκρασία ήταν ψηλότερη. Οι μεγάλου μεγέθους κορμοί είναι πρωιμότεροι στην άνθηση κατά 3-4 ημέρες από τους μεσαίου μεγέθους και κατά 10-12 ημέρες από τους μικρούς κορμούς. Κορμοί φυτευόμενοι βαθύτερα από άλλους του ίδιου μεγέθους καθυστερούν στην άνθηση τους για μερικές ημέρες.

Η καταβολή του ανθικού στελέχους εμφανίζεται με την έκπτυξη του έκτου φύλλου στο φυτό. Ένα μήνα περίπου μετά τον σχηματισμό της ανθικής καταβολής αρχίζουν να εμφανίζονται ι καταβολές των ανθοφόρων οφθαλμών που διογκώνονται μέσα σε 7-10 ημέρες, πάντοτε από κάτω προς τα επάνω. Αυτό σημαίνει πως τα πρώτα άνθη που εμφανίζονται στην ταξιανθία είναι τα κάτω με ρυθμό 1-3 φύλλα την ημέρα ανάλογα με την ποικιλία.

Συγκομιδή

Το στάδιο στο οποίο πρέπει να κόβονται τα στελέχη του γλαδίολου ποικίλει με την ποικιλία, την απόσταση της αγοράς και τις επικρατούσες συνθήκες θερμοκρασίας. Ορισμένες ποικιλίες ανοίγουν τα άνθη τους σε εντονότερο ρυθμό από ότι άλλες. Συνήθως το κόψιμο γίνεται όταν τα δύο άνθη της βάσης έχουν ανοίξει. Τα υπόλοιπα άνθη ανοίγουν στο ανθοδοχείο σε διάστημα 10-14 ημερών. Μαζί με το στέλεχος της ταξιανθίας κόβονται και 2-3 φύλλα ενώ τα υπόλοιπα αφήνονται στο φυτό για την ανάπτυξη του νέου κορμού και των κορμιδίων. Αν η απόσταση της αγοράς είναι μεγάλη και πρόκειται οι γλαδίολοι να ταξιδεύουν για μερικές ημέρες τότε κόβονται όταν τα πέταλα στα 3-4 άνθη της βάσης δείχνουν το χρώμα τους χωρίς να έχουν ανοίξει. Το ίδιο ακολουθείται όταν επικρατεί θερμός καιρός ενώ σε βροχερές ημέρες μπορούν να κοπούν και λίγο αργότερα, όταν 5-6 άνθη της βάσης δείχνουν το χρώμα τους.

Μετά το κόψιμο τα στελέχη μεταφέρονται σε σκιερό μέρος. Μέχρι να ταξινομηθούν και να συσκευασθούν υφίστανται μια ιδιαίτερη μεταχείριση που από μερικούς αμφισβητείται. Τα στελέχη τοποθετούνται σε δροσερό μέρος, με την βάση μέσα τους μέσα σε δοχεία με νερό ή διάλυμα συντηρητικού. Με την εμβάπτιση αυτή αποκτούν την σπαργή που έχασαν. Άλλοι συνιστούν να δένονται σε δέσμες και μετά να τοποθετούνται σε δροσερό μέρος, είτε σε δοχεία με νερό είτε όχι. Από έρευνες που έγιναν αποδείχθηκε πως δεν είναι απαραίτητο τα άνθη να εμβαπτίζονται σε νερό πριν από την μεταφορά τους στην αγορά. Άνθη γλαδίολου που κρατήθηκαν για 2-3 ημέρες χωρίς εμβάπτιση σε νερό από την ημέρα της κοπής τους άνοιξαν και διατηρήθηκαν κατά τον ίδιο τρόπο και βαθμό όπως και εκείνα σε νερό. Επιπλέον επειδή το βάρος τους είναι μικρότερο είχαν μικρότερο κόστος μεταφοράς. Το τελευταίο είναι σπουδαίο όταν πρόκειται να μεταφερθούν αεροπορικώς. Για τις ελληνικές συνθήκες με τις μικρές αποστάσεις και την εγχώρια κατανάλωση συνιστάται η εμβάπτιση σε νερό.

Ταξινόμηση

Τα κομμένα στελέχη του γλαδίολου πριν σταλούν στην αγορά ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες. Υπάρχουν διάφορα συστήματα ταξινόμησης, όλα όμως χρησιμοποιούν τα ίδια κριτήρια με μικροδιαφορές στα αριθμητικά μεγέθη. Τα κριτήρια στα οποία βασίζονται είναι η ποιότητα, το μήκος του στελέχους, και ο αριθμός των ανθέων της ταξιανθίας.

Συσκευασία – Συντήρηση

Μετά την ταξινόμηση σε κατηγορίες ακολουθεί η δεματοποίηση. Κάθε δέσμη αποτελείται από 10 στελέχη της ίδιας κατηγορίας που δένονται με ράφια ή πλαστική ταινία. Πρέπει να αποφεύγεται ο σπάγκος γιατί τραυματίζει πολλές φορές τα στελέχη. Τελευταία συνηθίζεται να τυλίγονται με κυματοειδές χαρτί και μετά να δένονται. Κατόπιν διατηρούνται οι δέσμες όρθιες σε κρύο περιβάλλον (4-6^ο C) ως την συσκευασία τους. Αρκετοί ανθοπαραγωγοί τοποθετούν τις δέσμες των γλαδίολων σε διάλυμα συντηρητικού. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν πως απορρόφηση σακχαρόζης από τα στελέχη πριν από την συντήρηση τους για μια εβδομάδα, είχε σαν αποτέλεσμα καλύτερο άνοιγμα των ανθέων της ταξιανθίας. Όταν πρόκειται οι γλαδίολοι να ταξιδέψουν μακριά τοποθετούνται 15-24 δέσμες μαζί χωρίς νερό σε μεγάλα καλάθια ή διάτρητα χαρτοκιβώτια. Τα συσκευασμένα αυτά άνθη πρέπει να διατηρούνται σε θερμοκρασία 4-5^ο C και σε όρθια θέση. Σε αρκετές ποικιλίες τα άνθη τους δεν ανοίγουν όταν η θερμοκρασία κατέβει κάτω από το όριο αυτό. Η όρθια θέση ενδείκνυται για να αποφευχθεί η κάμψη των άκρων τ ων στελεχών λόγω αρνητικού γεωτροπισμού.

Φροντίδα κορμών

Μετά την συγκομιδή των ανθέων του γλαδίολου οι κορμοί παραμένουν στο έδαφος μέχρι να ωριμάσουν. Η ωρίμανση αυτή μπορεί να διαρκέσει από 4-10 εβδομάδες μετά την κοπή των ανθέων. Μετά την συγκομιδή των ανθέων του γλαδίολου οι κορμοί παραμένουν στο έδαφος μέχρι να ωριμάσουν. Η ωρίμανση αυτή μπορεί να διαρκέσει από 4-10 εβδομάδες μετά την κοπή των ανθέων. Όταν οι κλιματικές συνθήκες της περιοχής είναι ξηρές και θερμές η άρδευση θα πρέπει να συνεχίζεται στο διάστημα αυτό της ωρίμανσης των κορμών. Περίπου 2-3 εβδομάδες μετά την εκρίζωση των κορμών από το έδαφος καθαρίζονται από το χώμα και ξεχωρίζονται από το συρρικνωμένο μητρικό κορμό και τα κορμίδια. Ακολουθεί ταξινόμηση στα διάφορα μεγέθη και υφίστανται κατόπιν την ειδική μεταχείριση που προαναφέρθηκε για προστασία από εχθρούς και ασθένειες και διακοπή του λήθαργου τους.

ΕΧΘΡΟΙ

Από τους σπουδαιότερους εχθρούς είναι οι αφίδες οι θρίπες, οι τετράνυχοι και οι νηματώδεις.

Αφίδες

Διάφορα είδη αφίδων (Myzus persicae, Macrosiphum solonifoli, Rhopalosiphum subterraneum) προσβάλλουν το γλαδίολο. Προκαλούν ζημιές με την ταξινόμηση χυμών από τη νέα βλάστηση και τη βάση τ ων ανθοφόρων οφθαλμών. Οι προσβολές τους έχουν σαν συνέπεια γενικά τον περιορισμό της ευρωστίας των φυτών και ειδικότερα το κατσάρωμα των φύλλων και την παραμόρφωση των ανθέων. Επιπλέον μεταφέρουν ιούς οι οποίοι συντελούν στην μείωση της παραγωγής. Οι αφίδες καταπολεμούνται επιτυχώς είτε με χημικά είτε με βιολογικά μέσα.

Θρίπες

Υπάρχουν πολλά είδη, εκείνοι που προκαλούν σημαντικές ζημιές είναι ο Taeniothrips simplex, ή Taeniothrips gladiofoli και τα διάφορα είδη του γένους Frankliniella. Προσβάλλουν φύλλα άνθη και κορμούς. Προξενούν αργυρόχρωμες κηλίδες στη βάση των φύλλων ενώ οι κολεοί τους χρωματίζονται καστανοί. Στα άνθη προκαλούν λευκές κηλίδες ή ραβδώσεις. Τέτοια άνθη δεν ανοίγουν κανονικά ή και αν ανοίξουν είναι καλοσχηματισμένα. Οι θρίπες δεν είναι εύκολα ορατοί γιατί κρύβονται ανάμεσα στα φύλλα και τα σέπαλα των ανθέων. Η παρουσία τους γίνεται αντιληπτή από τις πρώτες προσβολές. Συνήθως με συννεφιασμένο καιρό κάνουν την εμφάνιση τους στα σέπαλα των ανθέων. Συνιστάται προληπτική καταπολέμηση με κατάλληλα εντομοκτόνα πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων η σε συνδυασμό με κατάλληλα ζιζανιοκτόνα για την καταπολέμηση των ζιζανίων.

Τετράνυχοι

Δεν αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για την γλαδιοκαλλιέργεια. Από τα πιο συνηθισμένα είδη είναι τα Tetranychus bimaculatus και Tetranychus urticae. Προκαλούν κιτρίνισμα στα φύλλα που τελικά μαραίνονται. Ευννοείται η εξάπλωση τους με ξηρό και θερμό καιρό. Καταπολεμούνται με κατάλληλα ακαρεοκτόνα ή με βιολογικό τρόπο.

Νηματώδεις

Ανήκουν κυρίως στο γένος Meloidogyne. Βρίσκονται στο έδαφος στις ρίζες του γλαδίολου. Προκαλούν ζημιές τόσο άμεσα με την απομύζηση των ριζών όσο και έμμεσα μα τις πληγές που προξενούν από τις οποίες εισέρχονται βακτήρια και μύκητες. Αποτέλεσμα των προσβολών είναι το κιτρίνισμα των φύλλων και η καχεκτική ανάπτυξη των φυτών και της ταξιανθίας. Η μόλυνση του εδάφους και η αναπαραγωγή των νηματωδών είναι ραγδαία στα τέλη της άνοιξης και τις αρχές του καλοκαιριού. Μολυσμένα εδάφη πρέπει να αποφεύγονται και να εφαρμόζεται η αμειψισπορά με σιτηρά που εξασθενίζει τους νηματώδεις. Η απολύμανση του εδάφους είναι απαραίτητη καθώς επίσης και η αποφυγή της μεταχείρισης των κορμών και κορμιδίων με ζεστό νερό.

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

Ο γλαδίολος προσβάλλεται από πλήθος ασθενειών μερικές από τις οποίες προκαλούν έντονες ζημιές. Σε όλες τις περιπτώσεις η προληπτική αντιμετώπιση των ασθενειών με την χρήση υγιών κορμών πάντοτε απολυμασμένων με τα κατάλληλα χημικά σκευάσματα δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα. Γενικά οι ασθένειες του γλαδίολου διακρίνονται σε εκείνες που προσβάλουν τα άνθη τα φύλλα και το λαιμό του φυτού και σε εκείνες που προσβάλλουν τον κορμό και τις ρίζες. Το ίδιο παθογόνο είναι δυνατόν να προσβάλλει ένα ή περισσότερα από τα παραπάνω όργανα. Από τις πιο επιζήμιες ασθένειες είναι η φουζαρίωση, ο βοτρύτης, η ξηρή σήψη, η βακτηρίωση, και οι ιώσεις.

Φουζαρίωση

Ο μύκητας (Fusarium oxysporyum) προσβάλλει τους κορμούς, τις ρίζες και το φύλλωμα. Η σήψη των κορμών είναι απ΄ο τις πιο καταστρεπτικές ασθένειες του γλαδίολου και μπορεί να εκδηλωθεί ακόμη και κατά την αποθήκευση. Ο μύκητας είναι περισσότερο καταστρεπτικός σε περιοχές με θερμό κλίμα. Είναι σε θέση να παραμείνει στο έδαφος για μερικά χρόνια. Για το λόγο αυτό δεν πρέπει να φυτεύονται γλαδίολοι σε μολυσμένα με φουζάριο εδάφη αν δεν παρέλθει διάστημα τουλάχιστον τεσσάρων ετών με παράλληλη εφαρμογή αμειψισποράς. Οι προσβεβλημένοι κορμοί παρουσιάζουν κιτρινόμαυρη ξηρή σήψη στη βάση τους, στο εσωτερικό ή στην επιφάνεια τους.

Οι ρίζες γίνονται καστανές και κατόπιν ξηραίνονται. Η προσβολή στο φύλλωμα εκδηλώνεται με κιτρίνισμα των κάτω φύλλων που αργότερα γίνονται καστανές και κατόπιν ξηραίνονται. Ο αποτελεσματικότερος έλεγχος της ασθένειας είναι η χρησιμοποίηση υγιών κορμών που πριν από την φύτευση τους να έχουν δεχθεί επίπαση με κατάλληλο μυκητοκτόνο, ή ανθεκτικών ποικιλιών ή ακόμη και με εφαρμογή στη φυτεία κατάλληλων διασυστηματικών μυκητοκτόνων.

Βοτρύτης ή μαλακή σήψη

Οφείλεται στον μύκητα Botrytis gladiorum που προσβάλλει φύλλα άνθη λαιμό και κορμούς. Αναπτύσσεται κυρίως με δροσερό (13^ο-18^ο C) και υγρό καιρό. Θερμοκρασίες άνω των 22^ο C και υγρασία χαμηλή περιορίζει στο ελάχιστο την ασθένεια. Στα φύλλα προκαλεί μικρές καστανές κηλίδες ανοικτότερου χρώματος στο κέντρο και σκουρότερες στην περιφέρεια στη μία ή και στις δύο πλευρές τους. Σε σοβαρές προσβολές τα φύλλα κιτρινίζουν και ξηραίνονται. Στα άνθη δημιουργούνται καστανές κηλίδες στα πέταλα σκεπασμένες με σταχτί επίθεμα από τις μυκηλιακές υφές. Στο λαιμό του φυτού η προσβολή του μύκητα εκδηλώνεται πλησίον της γραμμής του εδάφους με σκούρο καστανό καρκίνωμα. Η θέση αυτή του φυτού είναι σχεδόν μόνιμη εστία μόλυνσης λόγω των ευνοϊκών συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας και από εδώ εξαπλώνεται η ασθένεια. Οι προσβεβλημένοι κορμοί παρουσιάζουν ξηρή σήψη στον κεντρικό άξονα. Γίνονται προληπτικοί ψεκασμοί με κατάλληλα μυκητοκτόνα σκευάσματα σε εβδομαδιαία διαστήματα αρχίζοντας όταν τα φυτά έχουν ύψος 15 εκατοστά περίπου.

Ξερή σήψη

Οφείλεται στον μύκητα Stromatinia gladioli που προσβάλλει τους κορμούς, τις ρίζες, το λαιμό του φυτού και τις βάσεις τ ων φύλλων. Η ασθένεια εμφανίζεται με δροσερό και υγρό καιρό. Η προσβολή αναστέλλεται σε υψηλές θερμοκρασίες και περιορισμένη εδαφική υγρασία. Τα πρώτα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι κιτρίνισμα τ ων παλιών φύλων. Μικρά μαύρα σκληρώτια μπορεί κανείς να διακρίνει στις βάσεις των φύλλων. Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η ξερή κιτρινοκαστανή ουλή πάνω από τον κορμό περίπου στην επιφάνεια του εδάφους που αναδύει έντονη οσμή σήψης. Στις ρίζες προκαλεί σήψη .Σε αντίθεση με τη φουζαρίωση, ο μητρικός κορμός παραμένει άθικτος ενώ στα νέα κορμίδια που παράγονται σχηματίζονται μικρές ουλές που δεν εξελίσσονται παρά μόνο στο διάστημα της αποθήκευσης. Η αντιμετώπιση της ασθένειας γίνεται με την χρήση υγιών κορμών, την τριετή τουλάχιστον αμειψισπορά, την αποφυγή φύτευσης σε κρύα εποχή ή την απολύμανση του εδάφους.

Σκληρή σήψη

Προκαλείται από τον μύκητα Sebtoria gladioli που προσβάλλει τόσο τους κορμούς όσο και τα φύλλα. Ευνοείται η ανάπτυξη του μύκητα από υγρές συνθήκες του περιβάλλοντος. Στους κορμούς προξενεί σκούρα καστανά ακανόνιστα βαθουλώματα. Η σήψη προχωρεί μέχρι το εσωτερικό των κορμών που σκληροποιείται και τελικά παραμορφώνεται. Στα φύλλα εμφανίζονται μικρές κίτρινες κηλίδες κυκλικού σχήματος. Ο μύκητας μπορεί να διαχειμάσει σε φυτικά υπολείμματα γλαδίολου στο έδαφος ή σε προσβεβλημένους κορμούς. Συνιστάται η φύτευση υγιών κορμών σε εδάφη έπειτα από τουλάχιστον τετραετή περίοδο αμειψισποράς. Συνιστώνται προληπτικοί ψεκασμοί με κατάλληλα μυκητοκτόνα.

Βακτηρίωση

Προκαλείται από τα βακτήρια Pseudomonas marginata και Xanthomonas gumisedans που προσβάλλουν τα φύλλα και τους κορμούς. Έντονες είναι οι προσβολές με θερμό και υγρό καιρό καθώς και σε εδάφη με κακή αποστράγγιση. Στα φύλλα παρουσιάζονται μικρές κόκκινο-καστανές κηλίδες και κατόπιν μεγαλώνουν σε μέγεθος. Η συνένωση των κηλίδων αυτών οδηγεί στη ξήρανση του φύλλου. Οι κηλίδες που βρίσκονται στο ύψος του εδάφους προκαλούν σήψη του βλαστού και το φυτό καταρρέει. Στους κορμούς η προσβολή εκδηλώνεται με κάστανο - μαύρες ουλές διαμέτρου 0,5 εκατοστά με στιλπνό το κέντρο τους. Δεν υπάρχουν αποτελεσματικά βακτηριοκτόνα για την αντιμετώπιση της ασθένειας. Ενδείκνυται η χρησιμοποίηση υγιών κορμών και η λήψη προφυλακτικών μέτρων που θα περιόριζε τη εξάπλωση όπως είναι η καλή αποστράγγιση του εδάφους και η διατήρηση υγιεινών συνθηκών καλλιέργειας.

Ιοί

Αρκετοί είναι και οι ιοί που προσβάλλουν το γλαδίολο. Οι σπουδαιότεροι που προξενούν ζημιές είναι ο ιός του μωσαϊκού του αγγουριού, ο ιός της κηλίδωσης της τομάτας, ο ιός του μωσαϊκού του καπνού και ο ιός του κίτρινου μωσαϊκού του φασολιού. Στα συμπτώματα των προσβολών περιλαμβάνονται αποχρωματισμοί και παραμορφώσεις ανθέων και φύλλων, δυσκολία στην έκπτυξη των βλαστών ή ανθικών στελεχών από το μητρικό κορμό, καχεκτική ανάπτυξη, ανάπτυξη των βολβιδίων, δυσκαμψία ριζών κ.α.

Οι κυριότεροι φορείς ιών είναι οι αφίδες, η καταπολέμηση των οποίων μετριάζει τις προσβολές. Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι η προμήθεια και φύτευση κορμών απαλλαγμένων ιώσεων καθώς επίσης και η καταστροφή των προσβεβλημένων φυτών.

ΠΗΓΗ : ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ -ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΟΥ (Chrysanthemum morifolium)

2013-12-05T19:06:00.002+02:00

Καταγωγή

Προέρχεται από την Κίνα. Έπειτα από πολλούς υβριδισμούς και επιλογές προήλθαν οι σημερινές ποικιλίες, αρκετές από τις οποίες καλλιεργούνται για άνθη οποιαδήποτε εποχή του χρόνου. Γενικά διακρίνονται σε χρυσάνθεμα κατάλληλα για κομμένα άνθη και σε εκείνα που είναι κατάλληλα σαν φυτά γλάστρας.

Κατηγορίες

Το άνθος είναι σύνθετο (ταξιανθία) και αποτελείται, στα μονά χρυσάνθεμα τύπου μαργαρίτας, από τα άνθη της περιφέρειας (άσπρα) που είναι θηλυκά και του κέντρου (κίτρινα) που είναι ερμαφρόδιτα και συνήθως γόνιμα. Ανάλογα με το σχήμα και τη μορφή του άνθους τα χρυσάνθεμα διακρίνονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

1. Μονά τύπου Μαργαρίτας

Μια ως δύο σειρές επιμηκών θηλυκών ανθέων στην περιφέρεια και πολλά κοντά και ερμαφρόδιτα άνθη στο κέντρο.

2. Τύπου Ανεμώνας

Μοιάζουν σαν τα μονά με μόνη διαφορά ότι τα άνθη του κέντρου είναι είναι μακρύτερα και κυλινδρικά

3. Σφαιρικά

Τα άνθη τόσο της περιφέρειας όσο και του κέντρου είναι ισομήκη και προσδίδουν σφαιρικό σχήμα στο άνθος

4. Μεγανθή

Χαρακτηριστικό είναι το μεγάλο μέγεθος και η ομοιομορφία των ανθέων περιφέρειας και κέντρου, διαφορετικού όμως μήκους.

Τα χρυσάνθεμα που καλλιεργούνται για κομμένα άνθη διακρίνονται σε δύο τύπους

Εκείνα που φέρουν ένα μόνο άνθος στο μακρύ στέλεχος (μονανθή) και

· Σε εκείνα που έχουν περισσότερα από ένα άνθη (πολυανθή πολύανθα)

Καλλιεργητικές απαιτήσεις

Πολλαπλασιασμός

Χρησιμοποιούνται κυρίως μοσχεύματα βλαστικών κορυφών μήκους 8-10 cm που φυτεύονται στο μέσο ριζοβολίας και τοποθετούνται στην υδρονέφωση. Για επιτάχυνση της ριζοβολίας εφαρμόζονται αξίνες ριζοβολίας σε σκόνη ή διαλύματα (1000-2000 ppm ινδολυλοβουτυρικό οξύ). Το μέσο ριζοβολίας πρέπει να είναι πορώδες και αποτελείται από μίγμα τύρφης και περλίτη (1:1) ή ακόμη και καθαρή άμμο ή βερμικουλίτη ή μίγμα άμμου και εδάφους. Η θερμοκρασία στο ριζόστρωμα είναι περίπου 20-22^ο C, ενώ του αέρα 18-20^ο C. Σε 2-3 εβδομάδες τα μοσχεύματα ριζοβολούν. Σε περίπτωση έντονου ηλιακού φωτός, κατά τη διάρκεια της ριζοβολίας συνιστάται σκίαση των μοσχευμάτων σε ποσοστό 20-40%.

Φύτευση – Έδαφος – Άρδευση – Λίπανση

Κομμένα άνθη

Φυτεύονται σε αλίες (καρύκια) στο έδαφος ή σε ανυψωμένους πάγκους (τραπέζια), σε αποστάσεις 10-15 cm, μεταξύ των γραμμών και επί της γραμμής, ανάλογα με την κατηγορία. Το έδαφος απολυμαίνεται με αεριομένο ατμό 65-70^ο C, ή ηλιοαπολύμανση για την καταπολέμηση των παθογόνων μικροοργανισμών. Ενσωμάτωση τύρφης καθιστά το έδαφος πορώδες που διευκολύνει τον αερισμό και τη στράγγιση. Το Ph κυμαίνεται μεταξύ 5,5 και 6,5. Οι αλίες έχουν πλάτος 90-110 cm και περιλαμβάνουν 6-8 σειρές χρυσανθέμων.

Η άρδευση γίνεται με σύστημα «στάγδην» ή με καταιονισμό. Προτιμάται η στάγδην γιατί γίνεται καλύτερη αξιοποίηση του νερού και αποφεύγονται προσβολές ασθενειών του φυλλώματος. Οι απαιτήσεις σε άζωτο και κάλλιο είναι αυξημένες στις πρώτες επτά εβδομάδες της καλλιέργειας. Δεν χρειάζεται πλέον λίπανση από τη στιγμή που τα άνθη (ταξιανθίες) αποκτήσουν διάμετρο 1-1,5 cm. Τις τελευταίες τρεις εβδομάδες που τα άνθη αυξάνονται σε μέγεθος ραγδαία, βρέθηκε πως θρεπτικά συστατικά μετακινούνται από τα φύλλα προς αυτά. Πριν από την εγκατάσταση της φυτείας ενσωματώνεται στο έδαφος ο φώσφορος υπό μορφή υπερφωσφορικών, σε ποσότητα 150gr/m2. Από τη στιγμή της φύτευσης και μετά το άζωτο και το κάλλιο παρέχονται με υδρολίπανση σε συγκέντρωση 200 ppm σε κάθε πότισμα, από τα λιπάσματα νιτρικό κάλλιο και νιτρικό ασβέστιο.

Γλάστρες

Έρριζα μοσχεύματα φυτεύονται όχι πολύ βαθιά από 1-5 ανά γλάστρα και υπό γωνία 45^ο για καλύτερη διείσδυση του φωτός στο κέντρο. Κατά τα άλλα ισχύουν όσα και για τα κομμένα χρυσάνθεμα.

Φώς

Το χρυσάνθεμο είναι βραχυήμερο. Η κριτική περίοδος είναι 14 ώρες και 30 λεπτά. Για καλύτερη όμως διαφοροποίηση κι ανάπτυξη ανθοφόρων οφθαλμών η διάρκεια της νύχτας πρέπει να είναι 12 ώρες, πράγμα που επιταχύνεται με χρησιμοποίηση αδιαφανών καλυμμάτων (μαύρες κουρτίνες). Οι ποικιλίες χρυσάνθεμων ανάλογα με τον αριθμό εβδομάδων που απαιτείται από την έναρξη εφαρμογής μικρής ημέρας μέχρι την άνθηση κατατάσσονται σε διαφορετικές ομάδες φωτοπεριοδικής αντίδρασης (response groups). Έτσι ποικιλία που ανήκει στην ομάδα π.χ. 10 σημαίνει ότι χρειάζεται 10 εβδομάδες να ανθίσει από την ημέρα που θα αρχίσει η κάλυψη με μαύρες κουρτίνες για 12 ώρες ημερησίως. Τα χρυσάνθεμα αναπτύσσονται ικανοποιητικά όταν επικρατούν συνθήκες συνθήκες άπλετου ηλιακού φωτός κατά την ημέρα. Μόνο στο τελευταίο στάδιο της ανθοφορίας εφαρμόζεται ελαφριά σκίαση για αποφυγή ηλιακών εγκαυμάτων στα άνθη.

Θερμοκρασία

Η απαιτούμενη νυχτερινή θερμοκρασία είναι 16^ο C με 4-6^ο C υψηλότερη την ημερήσια. Όταν οι νυχτερινές θερμοκρασίες ανέρχονται στους 30^ο C ή κατέρχονται κάτω των 13^ο C η διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών καθυστερεί για αρκετές ημέρες. Όταν εκπτυχθούν τα άνθη είναι δυνατόν η νυχτερινή θερμοκρασία να κατέλθει κάτω των 16^ο C για απόκτηση έντονων χρωματισμών. Λόγω της πληθώρας των ποικιλιών, με διαφορετικές απαιτήσεις νυχτερινών θερμοκρασιών για διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών, τα χρυσάνθεμα κατατάσσονται στις παρακάτω κατηγορίες:

· Θερμοουδέτερα:Ανθίζουν σε νυχτερινές θερμοκρασίες από 13^ο έως 27^ο C με άριστη θερμοκρασία 16^ο C.

· Θερμόφιλα : Δεν ανθίζουν όταν η θερμοκρασία είναι κάτω των 16^ο C.

· Ψυχρόφιλα: Δεν ανθίζουν σε νυχτερινές θερμοκρασίες πάνω από 16^ο C.

Κλάδεμα

Σκοπός του κλαδέματος είναι η ανάπτυξη πλάγιων βλαστών και επί πλέον στα πολύανθα χρυσάνθεμα διαμόρφωση σχήματος. Γίνεται μόλις εγκατασταθούν καλά τα φυτά στις αλίες ή τις γλάστρες, που χρονικά τοποθετείται 1-2 εβδομάδες μετά την μεταφύτευση. Προτιμάται το κορφολόγημα (αφαίρεση μόνο κορυφής) γιατί εκπτύσσονται με μεγαλύτερη ευκολία οι πλάγιοι οφθαλμοί του μαλακού ξύλου. Συνήθως με το κορφολόγημα αφήνονται 2-4 φύλλα στο φυτό.

Αραίωμα ανθέων

Αραίωμα είναι η αφαίρεση ανθοφόρων οφθαλμών (μπουμπουκιών) που δεν είναι επιθυμητοί στα στελέχη των χρυσάνθεμων με σκοπό τα άνθη που απομένουν να αποκτήσουν μεγάλο μέγεθος. Στα χρυσάνθεμα για κομμένα άνθη και συγκεκριμένα στα μονοστέλεχα μονανθή απομακρύνονται όλοι οι πλάγιοι οφθαλμοί εκτός από τον κεντρικό που θα μείνει για να ανθίσει. Στα πολυανθή αφαιρείται ο κεντρικός ανθοφόρος οφθαλμός, για να αναπτυχθούν και να ανθίσουν ταυτόχρονα οι πλάγιοι. Στα φυτά γλάστρας αραίωμα γίνεται ανάλογα με την ποικιλία. Συνήθως οι ανθοφόροι οφθαλμοί αφαιρούνται όταν αποκτήσουν μέγεθος μπιζελιού.

Έλεγχος ύψους

Επιδίωξη στα κομμένα άνθη είναι η επίτευξη μακροστέλεχων χρυσάνθεμων. Για το λόγο αυτό δεν εφαρμόζονται μέσα περιορισμού του ύψους. Στα φυτά γλάστρας απεναντίας οι προτιμήσεις στρέφονται προς τα χαμηλόσχημα χρυσάνθεμα. Χημικός έλεγχος του ύψους γίνεται με ψεκασμό 2500 ppm B-9 (Alar) περίπου δύο εβδομάδες μετά το κλάδεμα όταν οι πλάγιοι βλαστοί έχουν αποκτήσει μήκος 4-5 cm.

Εμπορική παραγωγή

Μητρικά φυτά

Πριν από την φύτευση, το έδαφος απολυμαίνεται με τους τρόπους που αναφέραμε. Τα έρριζα μοσχεύματα φυτεύονται σε αποστάσεις 15χ20 cm σε αλίες πλάτους 90-110 cm. Η άρδευση λίπανση και καταπολέμηση τ ων ασθενειών είναι ίδια με την κανονική καλλιέργεια χρυσάνθεμων για κομμένα άνθη. Η μόνη αλλά μεγάλης σημασίας διαφορά είναι ότι οι μητρικές φυτείες ευρίσκονται συνεχώς κάτω από φωτοπεριοδικό καθεστώς μεγάλης ημέρας. Για το σκοπό αυτό φωτίζονται για 2-4 περίπου ώρες (2 ώρες το καλοκαίρι, 4 ώρες το χειμώνα), στο μέσα της νύχτας, με κοινές λάμπες πυρακτώσεως, εντάσεως 110 lux. Επί πλέον κορφολογούνται τακτικά και κόβονται μοσχεύματα μήκους 8-10 cm, αφήνοντας πάντοτε 2-3 φύλλα βλαστό. Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στο να μη συλλέγονται μοσχεύματα που έχουν διαφοροποιήσει ανθοφόρο οφθαλμό στη κορυφή. Οι μητρικές φυτείες διατηρούνται 13-21 εβδομάδες αντικαθίστανται με νέες φυτεύσεις.

Φυτά για κομμένα άνθη

Τα μοσχεύματα μετά την ριζοβολία φυτεύονται στις μόνιμες θέσεις και δέχονται τις σχετικές καλλιεργητικές εργασίες όσον αφορά το έδαφος, άρδευση και λίπανση. Από την πρώτη μέρα της φύτευσης διατηρούνται σε μακροήμερη φωτοπερίοδο (περισσότερο από 16 ώρες) για βλαστική ανάπτυξη μέχρις ότου να φθάσουν στο επιθυμητό ύψος, πο0υ είναι 35-45 cm. Από το σημείο αυτό και πέρα αρχίζει η εφαρμογή της μικρής ημέρας (12 ώρες νύχτα). Τα μονανθή χρυσάνθεμα χρειάζονται τέσσερις εβδομάδες μικρή ημέρα ενώ τα πολυανθή 6 εβδομάδες για ικανοποιητική διαφοροποίηση ανθοφόρων οφθαλμών. Εν τω μεταξύ έχει γίνει το κλάδεμα, περίπου 1-2 εβδομάδες μετά την φύτευση στις αλίες. Η νυχτερινή θερμοκρασία διατηρείται στα επίπεδα εκείνα που ταιριάζουν στην καλλιεργούμενη ποικιλία (συνήθως 16^ο C). Η υποστήριξη των ανθικών στελεχών εξασφαλίζεται με την εγκατάσταση συρμάτινων ή πλαστικών πλεγμάτων πάνω από τα φυτά. Ανάλογα με την ποικιλία γίνεται και το αραίωμα των πλάγιων οφθαλμών (μπουμπουκιών).

Για άνθηση οποιαδήποτε εποχή του έτους πρέπει να εκλέγεται η κατάλληλη ποικιλία. Ο χρόνος που απαιτείται από την φύτευση ως την συγκομιδή των ανθέων είναι το άθροισμα των εξής επί μέρους διαστημάτων: από την φύτευση ως το κλάδεμα 1-2 εβδομάδες, από το κλάδεμα ως την έναρξη της μικρής ημέρας 3-6 εβδομάδες (φυτεύσεις φθινόπωρο – χειμώνα χρειάζονται περισσότερο χρόνο από εκείνες άνοιξη καλοκαίρι), και από εκεί και πέρα ο αριθμός των εβδομάδων είναι η ομάδα αντίδρασης όπου ανήκει η καλλιεργούμενη ποικιλία χρυσάνθεμων. Συνήθως οι ομάδες αντίδρασης κυμαίνονται από 6-15 εβδομάδες. Γενικά ποικιλίες που ανήκουν στις ομάδες αντίδρασης 9,10 και 11 εβδομάδων παράγουν άνθη εξαιρετικής ποιότητας ανεξάρτητα από την εποχή του έτους.

Φυτά για γλάστρες

Με την μεταφύτευση των έρριζων μοσχευμάτων στις γλάστρες αρχίζει η εφαρμογή της μεγάλης ημέρας (περισσότερα από 16 ώρες ) για βλαστική αύξηση. Σε διάστημα 1-2 εβδομάδων κορφολογούνται τα φυτά προκειμένου να επτυχθούν οι πλάγιοι βλαστοί. Όταν οι πλάγιοι βλαστοί αποκτήσουν μήκος 4-5 cm γίνεται ο ψεκασμός με Β-9 (Alar) . Ή άρδευση και λίπανση είναι εκείνη που αναφέρθηκε παραπάνω. Για υψηλές ποικιλίες, η μικρή φωτοπερίοδος αρχίζει συνήθως μια εβδομάδα πριν από το κορφολόγημα, ενώ για χαμηλές μια εβδομάδα αργότερα.

Για ποικιλίες μεσαίου ύψους, η μικρή ημέρα εφαρμόζεται συγχρόνως με το κορφολόγημα. Η νυχτερινή θερμοκρασία, στο διάστημα της διαφοροποίησης των ανθοφόρων οφθαλμών διατηρείται στους 16^ο C. Όταν οι ανθοφόροι οφθαλμοί αναπτυχθούν και αποκτήσουν μέγεθος μπιζελιού γίνεται τότε το αραίωμα. Η Ημερομηνία άνθησης εξαρτάται από την ποικιλία και συγκεκριμένα από την ομάδα αντίδρασης που ανήκει.

Φυσιολογικές ανωμαλίες

Φυτά κοντά

Οφείλεται σε περισσότερες από έναν παράγοντα όπως πτωχό ριζικό σύστημα, έλλειψη αζώτου στα πρώτα στάδια της αύξησης, υπερβολική δόση φυτικού ρυθμιστή αύξησης, πλημμελής εφαρμογή μεγάλης ημέρας αμέσως μετά την φύτευση.

Φυτά ψηλά

Προκαλούνται από υψηλή θερμοκρασία ή πυκνή φύτευση ή περιορισμέ νο φωτισμό ή πολλές ημέρες μεγάλης φωτοπεριόδου.

Ανομοιόμορφη άνθηση

Το πιθανότερο είναι πλημμελής συσκότιση κατά την εφαρμογή της μικρής φωτοπεριόδου. Κατά την διάρκεια του χειμώνα ίσως να οφείλεται και στις χαμηλές νυχτερινές θερμοκρασίες (κάτω των 16^ο C).

Κακοσχηματισμένα άνθη

Η μη εφαρμογή της σωστής διάρκειας της ημέρας ή διακυμάνσεις μικρής και μεγάλης φωτοπεριόδου συντελούν στην ανάπτυξη παραμορφωμένων ανθέων.

Ηλιακά εγκαύματα

Όταν επικρατούν συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και έντονης ηλιοφάνειας προκαλείται μεγάλη εξάτμιση στα πέταλα των ανθέων με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται εγκαύματα.

Εχθροί

Από τις πιο σοβαρές προσβολές είναι εκείνες που οφείλονται στις αφίδες, θρύπες, τετράνυχους, αγρότιδες αλευρώδεις και κάμπιες λεπιδοπτέρων. Η καλύτερη καταπολέμηση είναι η προληπτική καθώς και η εξολόθρευση ζιζανίων γύρω από τα θερμοκήπια, επειδή προσελκύουν πολλά έντομα. Η καταπολέμηση με βιολογικά σκευάσματα έχει δείξει πολύ καλά αποτελέσματα για τα πλείστα είδη των εχθρών ενώ η χημική περιλαμβάνει διάφορα κατάλληλα εντομοκτόνα σκευάσματα.

Ασθένειες

Οφείλονται σε μύκητες, βακτήρια και ιούς. Από τις μυκητολογικές διακρίνονται: η σήψη των βλαστών, η βερτιτσιλλίωση, η σήψη των ανθέων, το ωίδιο, η σεπτορίαση, η σκωρίαση κ.α.

Η σήψη της βάσης των βλαστών προκαλείται από τους μύκητες Rhizoctonia solani και Pythium spp. Η Rhizoctonia ευννοείται από υγρές και θερμές συνθήκες ενώ το Pythium από υπερβολικά υγρό έδαφος. Προλαμβάνονται με απολύμανση εδάφους και προσεκτικό πότισμα. Όταν παρουσιάζονται προσβολές γίνονται επεμβάσεις στο έδαφος με benomyl ή terraclore. Στη βερτιτσιλίωση (Verticilium dahliae ή Verticcilium albo-atrum) τα φυτά μαραίνονται από την μια μεριά ενώ τα φύλλα κιτρινίζουν κα ξηραίνονται αρχίζοντας από τη βάση προς την κορυφή. Συνιστάται απολύμανση του εδάφους με ατμό ή ηλιοαπολύμανση ή χημικά μέσα πριν από την φύτευση. Η σήψη των ανθέων προκαλείται από τους μύκητες Ascochyta chrysanthemi και Botrytis cinerea. O Ο πρώτος μύκητας προσβάλλει κυρίως τα άνθη της περιφέρειας του χρυσάνθεμου, πριν από το άνοιγμα, προκαλώντας καστανή ή μαύρη σήψη που μπορεί να προχωρήσει προς την βάση του άνθους. Πρέπει να αποφεύγεται το βρέξιμο των ανθέων και των φύλλων.

Ο Botrytis ευνοείται με χαμηλή θερμοκρασία (10^ο έως 16^ο C) και υψηλή σχετικά υγρασία. Εμφανίζεται σε ανοιγμένα άνθη δημιουργώντας μάζα από μυκηλιακές υφές που όταν ξεραθούν αποκτούν άσπρο χρώμα. Επίσης προσβάλλει άνθη που έχουν εγκαύματα από τον ήλιο. Πρέπει να αποφεύγεται η υψηλή υγρασία και το βρέξιμο των φύλλων και να γίνονται ψεκασμοί με κατάλληλα μυκητοκτόνα σκευάσματα.

Το ωίδιο οφείλεται στο μύκητα Erysiphe cichoracearum. H ανάπτυξη του είναι ταχύτατη με δροσερό καιρό και πολλή υγρασία. Παρουσιάζεται πολύ συχνά σε συνωστισμένα φυτά, τα φύλλα των οποίων καλύπτονται από άσπρο σταχτί επίθεμα και τελικά παραμορφώνονται. Ενδείκνυται θέρμανση και ταυτόχρονα αερισμός για να ανέλθει η θερμοκρασία και να κατέλθει η σχετική υγρασία.

Η σεπτορίαση (Septoria chrysanthemella) εξαπλώνεται με τα υδροσταγονίδια και ευνοείται με διατήρηση στρώματος υγρασίας στα φύλλα για μεγάλο διάστημα. Τα συμπτώματα είναι κυκλικές ή ακανόνιστου σχήματος κηλίδες στα φύλλα, χρώματος μαύρου ή καστανού. Τα προσβαλλόμενα φύλλα κιτρινίζουν και ξηραίνονται. Η αντιμετώπιση της γίνεται με αποφυγή υψηλής σχετικής υγρασίας και διαβροχής του φυλλώματος. Επιβάλλεται προστασία με ψεκασμούς με κατάλληλα μυκητοκτόνα.

Η σκωρίαση (Puccinia chrysanthemi) γίνεται σοβαρή όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας για τη βλάστηση των ουρεδοσπορίων. Μικρές κοκκινοκαστανές φλύκταινες σχηματίζονται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, το κέντρο των οποίων νεκρώνεται και μαυρίζει. Πρέπει να αποφεύγεται η διαβροχή των φύλλων, να διατηρείται η σχετική υγρασία σε χαμηλά επίπεδα και να γίνονται προληπτικοί ψεκασμοί με κατάλληλα μυκητοκτόνα σκευάσματα.

Σε βακτήρια οφείλεται η σήψη του βλαστού (Erwinia chrysanthemi) που ευνοείται με υψηλές θερμοκρασίες (27-32^ο C) και πολύ υγρασία. Μεταδίδεται εύκολα με μολυσμένα χέρια ή εργαλεία και προκαλεί μάρανση των φυτών που είναι έντονη σε θερμές ημέρες. Το εσωτερικό του βλαστού σαπίζει και αποκτά χρώμα κοκκινωπό χρώμα. Πρέπει να απομακρύνεται όλα τα προσβεβλημένα φυτά και να καίγονται.

Τα χρυσάνθεμα προσβάλλονται από αρκετούς ιούς που προκαλούν διάφορα συμπτώματα. Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι η προμήθεια φυτών που είναι απαλλαγμένα από ιώσεις και η καταπολέμηση των αφίδων γιατί συνήθως μεταφέρουν ιούς.

ΠΗΓΗ : ΣΗΜΙΕΙΩΣΕΙΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ -ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ

Tο ραντίτσιο και η καλλιέργεια του στο λαχανόκηπο μας

2013-10-23T22:28:00.002+03:00

Το ραντίτσιο (Cichorium intybus var. foliosum) ανήκει στην οικογένεια των Σύνθετων (Asteraceae) και είναι πολυετές είδος, αν και σε εμπορική κλίμακα καλλιεργείται ως μονοετές. Σχηματίζει συμπαγείς ή πιο χαλαρές σφαιρικές, επιμήκεις ή πεπλατυσμένες κεφαλές, με κόκκινα ροζ ή πράσινα φύλλα. Μπορεί να καλλιεργηθεί μαζί με διαφορετικά είδη στο έδαφος του κήπου, ακόμη και σε ημισκιερές θέσεις, ενώ αναπτύσσεται εξίσου καλά σε γλάστρες και ζαρντινιέρες. Καταναλώνεται συνήθως ωμό σε σαλάτες και έχει χαρακτηριστική πικρή γεύση, η οποία μετριάζεται με το μαγείρεμα.

Απαιτήσεις σε κλίμα και έδαφος

Οι ποικιλίες που είναι διαθέσιμες στο εμπόριο παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις όσον αφορά τις ιδιαίτερες απαιτήσεις τους. Επομένως πριν προμηθευθούμε μια ποικιλία θα πρέπει πρώτα να έχουμε μάθει τα χαρακτηριστικά της για να μπορέσουμε στη συνέχεια να προχωρήσουμε και στους κατάλληλους καλλιεργητικούς χειρισμούς. Για παράδειγμα, ορισμένες ποικιλίες (όχι όλες) για να μπορέσουν να δημιουργήσουν κεφαλή χρειάζεται πρώτα να δεχθούν την επίδραση χαμηλών θερμοκρασιών (μερικές χρειάζονται περισσότερο κρύο από άλλες). Άρα αν τις καλλιεργήσουμε σε εποχή ή περιοχή που δε σημειώνονται χαμηλές θερμοκρασίες δε θα μπορέσουν να δημιουργήσουν κεφαλή.

Σε γενικές γραμμές αναπτύσσεται καλύτερα κατά τις ψυχρές περιόδους του έτους δηλαδή φθινόπωρο και άνοιξη και είναι σχετικά ανθεκτικό στο ψύχος του χειμώνα. Οι φθινοπωρινές καλλιέργειες συνήθως παρουσιάζουν λιγότερα προβλήματα και επίσης σχηματίζονται και μεγαλύτερες κεφαλές. Κατά τις ψυχρές εποχές του έτους χρειάζεται σημείο με πλήρη έκθεση στον ήλιο ενώ κατά τους θερινούς μήνες λίγες ώρες σκιάς θα το βοηθήσουν. Όσον αφορά το έδαφος προτιμά γόνιμα εδάφη πλούσια σε οργανική ουσία και καλή στράγγιση.

Σπορά και φύτευση

Οι δύο βασικές περίοδοι για την καλλιέργεια του είναι από το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο καθώς και την άνοιξη. Η καλλιέργεια μπορεί να ξεκινήσει είτε με την απευθείας σπορά στο έδαφος του λαχανόκηπου είτε με την σπορά πρώτα σε σπορείο και στην συνέχεια μεταφύτευση των σποροφύτων στην οριστική τους θέση στο λαχανόκηπο. Η απευθείας σπορά θα πρέπει να αποφεύγεται πολύ νωρίς την άνοιξη γιατί τότε η θερμοκρασία του εδάφους είναι αρκετά χαμηλή και επομένως το φύτρωμα των σπόρων θα είναι προβληματικό. Οι ιδανικές θερμοκρασίας για τη βλάστηση των σπόρων είναι μεταξύ 18 και 24 ο C. Με τέτοιες συνθήκες το φύτρωμα ξεκινά σε περίπου 6 ημέρες, ωστόσο μπορεί να επιμηκυνθεί έως και τις 14 ημέρες αν μεταβληθούν οι συνθήκες. Όσον αφορά τις αποστάσεις σποράς στο λαχανόκηπο αυτές είναι περίπου 20-30 εκατοστά πάνω στις γραμμές και 50-100 εκατοστά μεταξύ των γραμμών. Συνήθως σε κάθε θέση σπέρνουμε 2-3 σπόρους σε βάθος περίπου 0,5-1,0 εκατοστά και αραιώνουμε όταν τα φυτά αποκτήσουν 2-3 πραγματικά φύλλα. Τα φυτά που απομακρύνουμε με την αραίωση μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε για την κάλυψη τυχών κενών λόγω κακού φυτρώματος. Η μεταφύτευση των φυτών που αναπτύχθηκαν πρώτα σε σπορείο μπορεί να γίνει όταν έχουν αποκτήσει 4-6 πραγματικά φύλλα και καλά ανεπτυγμένο ριζικό σύστημα. Δηλαδή γύρω στις 5-6 εβδομάδες μετά την σπορά στο σπορείο.

Καλλιέργεια σε γλάστρα

Αν δεν υπάρχει η δυνατότητα σε υπαίθρια καλλιέργεια το ραντίτσιο μπορεί εύκολα να καλλιεργηθεί και σε μεγάλες γλάστρες χωρίς κανένα πρόβλημα. Μπορούν να σπαρθούν σε απόσταση τουλάχιστον 20 εκατοστά ανάμεσα στα φυτά ενώ χρειάζονται τακτικό πότισμα με μικρή ποσότητα νερού. Η καλλιέργεια του σε γλάστρες έχει το πλεονέκτημα ότι τα φυτά μπορούν να μετακινηθούν σε προστατευόμενα μέρη όταν χρειάζεται. Όπως για παράδειγμα όταν αυξάνεται η θερμοκρασία, μπορούν σχετικά εύκολα να τοποθετηθούν σε μέρη με περισσότερη σκιά.

Συγκομιδή και αποθήκευση

Η συγκομιδή ξεκινά περίπου 3 μήνες μετά τη σπορά. Αν όμως για κάποιο λόγο καθυστερήσει τότε αυξάνεται η ένταση τη πικρής γεύσης των φύλλων και το οποίο είναι ανεπιθύμητο. Μπορούν να συγκομισθούν μεμονωμένα φύλλα ή ολόκληρες οι κεφαλές, όταν γίνουν συμπαγείς και αποκτήσουν το επιθυμητό μέγεθος που είναι ενδεικτικό για τη κάθε ποικιλία. Στη δεύτερη περίπτωση η συγκομιδή γίνεται με μαχαίρι κόβοντας την κεφαλή λίγο πάνω από την επιφάνεια του εδάφους. Αν μετά την συγκομιδή παραμείνει αδιατάραχτο το ριζικό σύστημα στο έδαφος την επόμενη χρονιά τα φυτά μπορούν να δώσουν νέες κεφαλές. Το ραντίτσιο όπως όλα τα φυλλώδη λαχανικά δε μπορεί να αποθηκευθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα για αυτό καλό είναι να καταναλώνονται φρέσκα αμέσως μετά την συγκομιδή. Τα φύλλα μπορούν να αποθηκευθούν σε ατομικές πλαστικές σακούλες για τρόφιμα, ανάμεσα από δύο φύλλα απορροφητικού χαρτιού που σκοπό έχουν να απορροφούν την υγρασία. Με αυτόν τον τρόπο διατηρούνται φρέσκα και τραγανά για 4 με 5 ημέρες. Ολόκληρες οι κεφαλές μπορούν να διατηρηθούν στη συντήρηση έως και για 2 εβδομάδες.

πηγη: Αγρότυπος

Η ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

2013-10-16T19:53:00.001+03:00

Η Προσπάθεια για τροποποίηση του φυσικού περιβάλλοντος για την επίτευξη άριστων συνθηκών ανάπτυξης τ ων φυτών με στόχο την μεγιστοποίηση της παραγωγής και τη βελτίωση της ποιότητας οδήγησε στην καλλιέργεια λαχανικών σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Έτσι αναπτύχθηκαν κατασκευές στις οποίες δίνεται η δυνατότητα για έλεγχο του περιβάλλοντος ανάπτυξης του υπέργειου και υπόγειου τμήματος των φυτών με την ρύθμιση της θερμοκρασίας, του φωτός, της θρέψης κ.λ.π. Προς την κατεύθυνση αυτή αποβλέπει και η καλλιέργεια λαχανικών σε υδροπονικά συστήματα που τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η υδροπονική καλλιέργεια ή καλλιέργεια εκτός εδάφους αναπτύχθηκε από τα ευρήματα πειραμάτων που έγιναν με σκοπό των προσδιορισμό των απαραίτητων στοιχείων για την αύξηση και ανάπτυξη των φυτών, καθώς και των συστατικών τους που χρονολογούνται από πολύ παλιά γύρω στα 1600. Ωστόσο, καλλιέργεια φυτών εκτός εδάφους υπήρχε από πολύ νωρίτερα. Οι κρεμαστοί κήποι της Βαβυλώνας, οι πλωτοί κήποι των Ασδέκων του Μεξικό και αυτοί των Κινέζων, είναι παραδείγματα υδροπονικής καλλιέργειας. Καταγραφές σε Αιγυπτιακά ιερογλυφικά που χρονολογούνται μερικές εκατοντάδες χρόνια π.Χ. δείχνουν ότι ο αρχαίος άνθρωπος καλλιεργούσε φυτά χρησιμοποιώντας άμμο ποταμών.

Στα μέσα του 19^ου αιώνα, διάφοροι ερευνητές απέδειξαν ότι φυτά μπορούν να αναπτυχθούν σε ένα αδρανές υλικό όταν αυτό διαβρέχεται με υδατικό διάλυμα, που περιέχει τα απαραίτητα ανόργανα στοιχεία για τα φυτά. Το επόμενο βήμα ήταν να αφαιρεθεί ολοσχερώς το αδρανές υλικό και να αναπτυχθούν τα φυτά σε υδατικά διαλύματα που περιέχουν τα απαραίτητα στοιχεία. Αυτό πραγματοποιήθηκε από δύο Γερμανούς επιστήμονες τον Sachs (1860) και τον Knop (1861) και παρόμοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα στα εργαστήρια θρέψης των φυτών. Αυτές οι πρώτες διερευνήσεις της θρέψης των φυτών έδειξαν ότι κανονική ανάπτυξη των φυτών μπορεί να πετυχαίνεται όταν το ριζικό σύστημα είναι βυθισμένο σε υδατικό διάλυμα που περιέχει άλατα αζώτου, φωσφόρου, θείου, καλίου, ασβεστίου και μαγνήσιου, στοιχεία τα οποία σήμερα χαρακτηρίζονται ως μακροστοιχεία, καθώς απαιτούνται σε σχετικά μεγάλες ποσότητες για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών.

Τα επόμενα χρόνια, με την εξέλιξη των εργαστηριακών τεχνικών και της χημείας, οι ερευνητές ανακάλυψαν επτά στοιχεία που απαιτούνται σε σχετικά μικρές ποσότητες, τα μικροστοιχεία ή ιχνοστοιχεία. Αυτά είναι ο σίδηρος, το χλώριο, το μαγνήσιο, το βόριο, ο ψευδάργυρος, ο χαλκός, και το μολυβδαίνιο.

Ενδιαφέρον για την πρακτική εφαρμογή αυτών των μεθόδων εκδηλώθηκε γύρω στο 1925 από την Βιομηχανία Θερμοκηπίων. Τα εδάφη των θερμοκηπίων αντιμετώπιζαν συχνά προβλήματα δομής, σύστασης, γονιμότητας, και παθογόνων. Έτσι οι ερευνητές αντιλήφθηκαν την δυνατότητα χρησιμοποίησης των μεθόδων αυτών, για να αντικαταστήσουν τις παραδοσιακές καλλιέργειες στο έδαφος με την υδροπονική καλλιέργεια.

Την περίοδο 1925-1935, έγινε σημαντική προσπάθεια με στόχο την τροποποίηση των τεχνικών και μεθόδων και την εφαρμογή τους σε μεγάλη κλίμακα.

Ενώ η νέα αυτή μέθοδος χρησιμοποιείτο στην Ευρώπη σε ερευνητικές εργασίες, στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο W.F. Gericke του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια εφάρμοσε τα εργαστηριακά αυτά πειράματα σε εμπορική κλίμακα και ονόμασε τα συστήματα αυτά υδροπονικά. Η λέξη υδροπονία (hydroponics) παράγεται από δύο ελληνικές λέξεις υδρο και πόνος, εργασία που αποδίδουν την εργασία με το νερό.

O Gericke καλλιέργησε διάφορα λαχανικά (τομάτα, παντζάρι, ρεπάνι, καρότο και πατάτα), καθώς και σιτηρά, καλλωπιστικά και ανθοκομικά είδη. Χρησιμοποιώντας νερό σε μεγάλες δεξαμενές, καλλιέργησε, τομάτες που αναπτύχθηκαν σε τέτοιο ύψος που χρειάζονταν σκάλες για την συγκομιδή. Ο αμερικανικός τύπος έκανε πολλά σχόλια χαρακτηρίζοντας το ως την ανακάλυψη του αιώνα.

Μετά από μια μεταβατική περίοδο, κατά την οποία πολλοί προσπάθησαν να επωφεληθούν οικονομικά από την ιδέα της υδροπονίας, έγινε περισσότερο εφαρμοσμένη έρευνα και η υδροπονία εφαρμόσθηκε στη λαχανοκομία σε επιστημονική βάση, με την αναγνώριση των δύο σημαντικότερων πλεονεκτημάτων της, των υψηλών αποδόσεων και της δυνατότητας εφαρμογής της σε περιοχές με ακατάλληλα για καλλιέργεια εδάφη.

Η υδροπονία του Gericke εφαρμόσθηκε πρακτικά στις αρχές της δεκαετίας του 1940 στην διάρκεια του 2^ου Παγκοσμίου πολέμου. Οι αμερικανοί εφοδίαζαν με νωπά λαχανικά τα στρατεύματα τους, που ήταν σταθμευμένα σε νησιά του Ειρηνικού, εφαρμόζοντας σε βραχώδη εδάφη σε ευρεία κλίμακα την υδροπονική καλλιέργεια σε χαλίκι και άμμο, όπου ήταν αδύνατη η παραγωγή λαχανικών. Μετά τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο η στρατιωτική διοίκηση των Η.Π.Α. συνέχισε να χρησιμοποιεί την υδροπονία.

Η εμπορική εφαρμογή της υδροπονίας επεκτάθηκε μετά τον πόλεμο σε χώρες όπως Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Μ. Βρετανία, Γερμανία, Σουηδία, πρώην Σοβιετική Ένωση, Ισραήλ, Η.Π.Α. και Ιράν. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 παρατηρήθηκε στη Γαλλία μια υπερβολική αισιοδοξία για την υδροπονία και η έκδοση ενός βιβλίου με τίτλο «καλλιέργειες χωρίς έδαφος», σημείωσε πολύ μεγάλη επιτυχία. Την περίοδο αυτή στο INVUFLEC (Εθνικό Ινστιτούτο Βελτίωσης Φρούτων, Λαχανικών και Μανιταριών) της Γαλλίας γίνονται οι πρώτες έρευνες για την χρησιμοποίηση φθηνών και απλούστερων εγκαταστάσεων στην υδροπονική καλλιέργεια.

Το 1955 στη διάρκεια του 19^ου Συνεδρίου Φυτολογίας στο Sceveningen της Ολλανδίας ιδρύεται το International Working Croup on Soilless Culture (Διεθνής Ομάδα Εργασίας στη καλλιέργεια εκτός εδάφους), έδρα του οποίου ορίστηκε το Naaldwijk της Ολλανδίας, με στόχο τη συστηματική έρευνα διεθνώς γύρω από την υδροπονία.

Με την ανάπτυξη των πλαστικών, η υδροπονία έκανε άλλο ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός. Τα πλωτικά απάλλαξαν τους παραγωγούς από ογκώδεις και βαριές κατασκευές και υλικά που χρησιμοποιούνταν μέχρι τότε (ξύλο, τσιμέντο, τούβλα, σίδηρος, άσφαλτος) και τα σκληρά πλαστικά χρησιμοποιούνται πλέον ως υποδοχείς υποστρωμάτων. Με την ανάπτυξη των κατάλληλων αντλιών, χρονοδιακοπτών, σωληνώσεων, βαλβίδων και άλλων εφοδίων, όλο το σύστημα αυτοματοποιείται, μειώνοντας το απαιτούμενο κεφάλαιο, αλλά και το κόστος χειρισμών (εργασίας).

Ουσιαστικά όμως η υδροπονία καθιερώθηκε ως τρόπος καλλιέργειας στα θερμοκήπια στη δεκαετία του 1970 με την ανάπτυξη του NFT (Nutrient Film Technique) στη Μ. Βρετανία από τον Allan Cooper και με την χρησιμοποίηση στη Δανία του πετροβάμβακα ως υπόστρωμα καλλιέργειας. Σε ορισμένες χώρες η ανάπτυξη των δύο αυτών συστημάτων ευνοήθηκε από την ενεργειακή κρίση που παρατηρήθηκε στα μέσα αυτής της δεκαετίας. Στην Ολλανδία για παράδειγμα, η αύξηση του κόστους απολύμανσης του εδάφους με ατμό οδήγησε στην εξάπλωση της καλλιέργειας εκτός εδάφους, καθώς η χρησιμοποίηση του βρομιούχου μεθυλίου δεν ήταν διαδεδομένη, για διάφορους λόγους.

Σήμερα, η υδροπονία έγινε πλέον πραγματικότητα για τους παραγωγούς των θερμοκηπίων σε όλες τις κλιματικές περιοχές. Μεγάλες εγκαταστάσεις υδροπονίας υπάρχουν σε όλο το κόσμο και χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ανθέων και λαχανικών, ενώ σε άγονες και ξηρές περιοχές του κόσμου, όπου το νερό είναι περιορισμένο, σύνθετες μονάδες έχουν εγκατασταθεί και χρησιμοποιούν αλμυρό νερό θάλασσας.

Επιπλέον η έρευνα γύρω από την υδροπονία στις διάφορες χώρες αυξάνεται διαρκώς. Ενδεικτικά μόνο αναφέρεται ότι κατά την δεκαετία 1975-1984 υπήρξαν περίπου 1.500 δημοσιεύσεις ερευνητικών εργασιών σχετικά με την υδροπονία. Οι περισσότερες από αυτές προέρχονται απότις Η.Π.Α., ΤΗΝ Ιαπωνία, την Ολλανδία, την Ιταλία και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Η υδροπονία είναι μια νέα τεχνική που εφαρμόζεται σε εμπορική κλίμακα για 50 χρόνια περίπου. Ωστόσο στη σύντομη αυτή περίοδο έχει προσαρμοσθεί ε πολλές καταστάσεις, από υπαίθριες καλλιέργειες και καλλιέργειες υπό κάλυψη, μέχρι πολύ εξειδικευμένη καλλιέργεια σε ατομικά υποβρύχια, για την παραγωγή νωπών λαχανικών για τα πληρώματα τους. Θεωρείται ως η επιστήμη της διαστημικής εποχής, αλλά ταυτόχρονα ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στις υπό ανάπτυξη χώρες του τρίτου κόσμου για την εντατική παραγωγή σε περιορισμένη έκταση. Οι μόνοι περιορισμοί είναι οι απαιτήσεις για νερό, και θρεπτικά στοιχεία. Σε περιοχές όπου δεν υπάρχει κατάλληλο νερό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί θαλασσινό μετά από αφαλάτωση. Έτσι, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή λαχανικών σε περιοχές, όπου τα εδάφη δεν προσφέρονται για καλλιέργειες όπως οι έρημοι.

Οι υδροπονικές καλλιέργειες σήμερα

Ακριβή στοιχεία για τη συνολική έκταση που καταλαμβάνουν οι υδροπονικές καλλιέργειες στον Κόσμο δεν υπάρχουν. Ωστόσο, σχετικά με την εξάπλωση τους είναι γνωστά τα παρακάτω.

Στην Ολλανδία (1995) και στο Βέλγιο (1994), η καλλιέργεια λαχανικών σε θερμοκήπια καταλαμβάνει 44.980 και 10.160 στρέμματα αντίστοιχα. Από αυτά το 75% περίπου (33.735 και 7620 στρέμματα, αντίστοιχα) καταλαμβάνουν οι καλλιέργειες τομάτας πιπεριάς και αγγουριού που στην πλειοψηφία τους καλλιεργούνται σε υδροπονικά συστήματα (Στην Ολλανδία το 100% της πιπεριάς, το 80% της τομάτας και το 50% του αγγουριού καλλιεργούνται εκτός εδάφους. Το 90% περίπου των καλλιεργειών εκτός εδάφους γίνεται σε υπόστρωμα πετροβάμβακα και το υπόλοιπο 10% σε N).

Στην Ιαπωνία (1995) η καλλιέργεια λαχανικών σε θερμοκήπια καταλαμβάνει 510.110 στέμματα από τα οποία το 1,5% περίπου 7.630 στρέμματα γίνεται σε υδροπονικά συστήματα. Η τομάτα είναι η σπουδαιότερη καλλιέργεια (34%) και το κυριότερο υδροπονικό σύστημα είναι η καλλιέργεια σε πετροβάμβακα (44% της συνολικής υδροπονικής καλλιέργειας.

Στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης (με εξαίρεση την Ολλανδία), η καλλιεργούμενη έκταση με λαχανικά σε υδροπονικά συστήματα εκτιμάται στα 5.000 στρέμματα, ενώ στις χώρες της Νότιας Ευρώπης περίπου στα 5.700 στρέμματα από τα οποία τα 350 και πλέον στρέμματα στη χώρα μας.

Ορισμοί

Η υδροπονία μπορεί να ορισθεί ως η καλλιέργεια φυτών σε θρεπτικό διάλυμα με ή χωρίς τη χρήση ενός τεχνητού μέσου (αδρανούς υποστρώματος), όπως χαλίκι, άμμος, ελαφρόπετρα, περλίτης, βερμικουλίτης, διογκωμένη άργιλος, πετροβάμβακας κ.α.

Επειδή σε πολλά υδροπονικά συστήματα χρησιμοποιείται κάποιο μέσο ανάπτυξης (υπόστρωμα), συχνά ορισμένοι συγγραφείς και ερευνητές προτείνουν τα συστήματα αυτά να ονομάζονται καλλιέργειες εκτός εδάφους (soilless culture) ενώ μόνο η καλλιέργεια σε θρεπτικό διάλυμα, χωρίς την χρήση υποστρώματος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως πραγματική υδροπονία (hydroponics) ή υδροκαλλιέργεια (water culture).

Η καλλιέργεια σε οργανικά υποστρώματα (τύρφη, πριονίδια, composts κ.α.) από πολλούς θεωρείται ιδιαίτερο σύστημα καλλιέργειας.

Η καλλιέργεια του Μαρουλιού

2013-10-14T20:05:00.000+03:00

Είναι λαχανικό που ευδοκιμεί στη διάρκεια των ψυχρών περιόδων του έτους και καλλιεργείται κυρίως στο ύπαιθρο. Σε μικρότερη έκταση καλλιεργείται υπό κάλυψη, ενώ ενδιαφέρον για την καλλιέργεια του υπάρχει και σε υδροπονικά συστήματα. Χωρίς να είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε βιταμίνες και ανόργανα άλατα, εκτιμάται ιδιαίτερα από τον σύγχρονο καταναλωτή για την διαιτητική του αξία. Οι Η.Π.Α. όπου το Μαρούλι είναι γνωστό ως «πράσινος χρυσός» ηγούνται της παγκόσμιας παραγωγής και κατανάλωσης μαρουλιού. Ακολουθεί η Ευρώπη (Ιταλία, Γαλλία, Μ. Βρετανία, Ολλανδία, Βέλγιο και Γερμανία), όπου καλλιεργείται σε μεγάλο ποσοστό υπό κάλυψη και μερικές φορές σε ελεγχόμενο περιβάλλον.

Καταγωγή

Το μαρούλι πιστεύεται ότι είναι ιθαγενές της Ανατολικής Μεσογείου και του εσωτερικού της Μ. Ασίας. Από το 4.500 π.Χ. ήταν γνωστό στους Αιγύπτιους που το χρησιμοποιούσαν για τις θεραπευτικές του Ιδιότητες, καθώς και για την παραγωγή εδώδιμου λαδιού από τους σπόρους του.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο το μαρούλι καλλιεργείτο στην Περσία τον 6^ο π.Χ. αιώνα, ενώ η καλλιέργεια του ως λαχανικό περιγράφεται επίσης από τον Ιπποκράτη (430 π.Χ.), τον Αριστοτέλη (356 π.Χ.) και άλλους. Στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας καλλιεργείτο στην περιοχή της Μεσογείου και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους Αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Η Εξάπλωση του στην υπόλοιπη Ευρώπη ήταν πολύ γρήγορη. Μεταφέρθηκε στο Νέο Κόσμο από τους Ισπανούς εξερευνητές και αργότερα (18^ο αιώνα) άρχισε να χρησιμοποιείται από τους Αμερικανούς. Στην Ευρώπη όλοι οι τύποι μαρουλιού ήταν γνωστοί στην διάρκεια του μεσαίωνα.

Ταξινόμηση και Κατάταξη

Το μαρούλι είναι μέλος της οικογένειας Compositae (Asteraceae). Το γένος Lactuca περιλαμβάνει πολλά είδη (σύμφωνα με ορισμένες πηγές περίπου 300). Είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι το καλλιεργούμενο είδος (Lactuca sativa L.) προήλθε από το άγριο (Lactuca serriola L. ή Lactuca scariola L.), μολονότι ορισμένοι βοτανολόγοι πιστεύουν ότι ο υβριδισμός μπορεί να έχει παίξει ρόλο στην ανάπτυξη των δύο ειδών.

Το καλλιεργούμενο μαρούλι διαφέρει από τα άγρια είδη στα πλατιά κατώτερα φύλλα και στην τάση να σχηματίζει κεφαλή. Ένα άλλο είδος το Lactuca virosa, που σχετίζεται στενά με το καλλιεργούμενο, χρησιμοποιείται συχνά με το Lactuca serriola στα βελτιωτικά προγράμματα.

Μορφολογικά Χαρακτηριστικά

Το ριζικό σύστημα του φυτού χαρακτηρίζεται από την ταχύτατα αναπτυσσόμενη κύρια ρίζα. Οι πρώτες πλάγιες ρίζες αναπτύσσονται οριζόντια, πολύ κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και εκτείνονται στα 15-45 εκατοστά πριν στραφούν προς τα κάτω. Αυτές και άλλες πλάγιες ρίζες μπορεί να εκτείνονται σε μεγάλο βάθος, όταν το φυτό φθάνει στην ωρίμανση. Ωστόσο, στην διάρκεια της περιόδου της βλαστικής ανάπτυξης το μεγαλύτερο μέρος του ριζικού συστήματος με τα ριζικά τριχίδια είναι κοντά στην επιφάνεια του εδάφους ( στα πρώτα 30 εκατοστά).

Το καλλιεργούμενο μαρούλι είναι έντονα πολυμορφικό είδος, όσον αφορά το φυλλώδες τμήμα του. Αυτό οφείλεται στην φαινοτυπική πλαστικότητα ( στον έλεγχο της μορφής από λίγα γονίδια που μεταπίπτουν εύκολα από την μια κατάσταση στην άλλη με μετάλλαξη) των χαρακτηριστικών του φυλλώματος και της κεφαλής, καθώς και στην έντονη φυσική, αλλά και ανθρώπινη επιλογή που ασκήθηκε στο τμήμα αυτό του φυτού που έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία.

Η βλαστική ανάπτυξη γίνεται με την μορφή ροζέτας των φύλλων πάνω σε ένα βραχύ βλαστό. Στον κεφαλωτό τύπο, ο σχηματισμός της κεφαλής μοιάζει με αυτή του λάχανου και το πόσο σφιχτή θα είναι σχετίζεται με το μήκος των μεσογονάτιων και τα χαρακτηριστικά των φύλλων.

Τα πρώτα φύλλα είναι αρκετά στενά. Καθώς και η ένταση του φωτός και το μήκος της ημέρας αυξάνουν, το πλάτος των φύλλων αυξάνει. Ο σχηματισμός της κεφαλής ξεκινάει καθώς τα πλατιά φύλλα κυρτώνονται προς τα μέσα, καλύπτοντας τη νέα βλάστηση. Οι τύποι που σχηματίζουν κεφαλή χαρακτηρίζονται από μια σφιχτή ροζέτα φύλλων, στην οποία τα φύλλα που απομακρύνονται από το κέντρο χάνουν την κύρτωση.

Τα άνθη σχηματίζουν ταξιανθία (κεφάλιο) η οποία περιβάλλεται από μια σειρά βράκτειων. Κάθε άνθος αποτελείται από μερικά έως πολλά ανθίδια (8-15), γλωσσοειδή με κίτρινα πέταλα. Το άνθος είναι ερμαφρόδιτο και ανοίγει το πρωί, μια φορά μόνο, για σύντομη περίοδο. Ο καρπός είναι αχαίνιο, με ένα μόνο σπέρμα. Κάθε γραμμάριο περιέχει 600-1.100 σπόρους.

Καλλιεργούμενοι τύποι

Οι καλλιεργούμενες ποικιλίες κατατάσσονται σε 5 τύπους:

συμπαγής κεφαλωτός
χαλαρός κεφαλωτός
ρωμάνα
σαλάτα
σπαραγγιού ή κινέζικο

Κεφαλωτός τύπος (συμπαγής κεφαλωτός)

Χαρακτηρίζεται από συμπαγείς και μεγάλες κεφαλές με βάρος που φθάνει συνήθως τα 1000g και διάμετρο 15 εκατοστά ή και περισσότερο. Τα φύλλα είναι εύθραυστα με ευδιάκριτα χαρακτηριστικά τόσο το κεντρικό όσο και τα πλάγια νεύρα. Τα εξωτερικά φύλλα είναι πλατιά, σχεδόν κυκλικά, σκοτεινού πράσινου χρώματος, ενώ τα εσωτερικά είναι ανοιχτότερου χρώματος . Είναι ευαίσθητος στις υψηλές θερμοκρασίες και μπορεί να μην προσαρμόζεται σε ορισμένες περιοχές. Έχει την μεγαλύτερη αντοχή σε ψύχος. Είναι ανθεκτικός στους μετασυλλεκτικούς χειρισμούς και μπορεί να μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις. Καλλιεργείται στο ύπαιθρο και στο θερμοκήπιο. Είναι ο πιο διαδεδομένος τύπος παγκοσμίως και κυριαρχεί στις Η.Π.Α. ενώ στη χώρα μας καλλιεργείται σε περιορισμένη έκταση.

Ημικεφαλωτός τύπος (χαλαρός κεφαλωτός ή βουτύρου)

Χαρακτηρίζεται από γυαλιστερά, λεία, μαλακά και ευλύγιστα φύλλα που σχηματίζουν χαλαρή και μικρή κεφαλή. Το κεντρικό και τα πλάγια νεύρα δεν είναι τόσο χαρακτηριστικά και ευδιάκριτα όσο στον κεφαλωτό τύπο. Έχει ικανοποιητική αντοχή στο ψύχος. Τα φύλλα πληγώνονται και σχίζονται εύκολα, για αυτό και απαιτούν προσεκτικούς χειρισμούς μετά την συγκομιδή. Καλλιεργείται συνήθως στο θερμοκήπιο και είναι διαδεδομένος στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη ενώ είναι σχεδόν άγνωστος στη χώρα μας.

Τύπος Ρωμάνα

Αναγνωρίζεται εύκολα από τα μακριά και στενά φύλλα και την όρθια (κάθετη) εμφάνιση. Είναι περισσότερο ευαίσθητος στις αντίξοες καιρικές συνθήκες σε σχέση με τους άλλους τύπους. Έχει μικρή αντοχή στο ψύχος. Καλλιεργείται στο ύπαιθρο και στο θερμοκήπιο. Είναι διαδεδομένος στην Νότια Ευρώπη και στις χώρες της Μεσογείου. Είναι ο δημοφιλέστερα καλλιεργούμενος τύπος στη χώρα μας.

Τύπος Σαλάτα

Δε σχηματίζει κεφαλή. Είναι μια εξαιρετικά ετερογενής ομάδα που περιλαμβάνει ποικιλίες με όλες τις διαβαθμίσεις πτύχωσης και κυματισμού του ελάσματος του φύλλου (από σχεδόν επίπεδα φύλα, μέχρι φύλλα με υπερβολική πτύχωση και εγκόλπωση του ελάσματος). Έχει μικρή αντοχή στο ψύχος και περιορισμένη μετασυλλεκτική ζωή. Καλλιεργείται κυρίως σε θερμοκήπια στη διάρκεια του χειμώνα στις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης και στο ύπαιθρο στις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου. Είναι αρκετά γνωστός στη χώρα μας.

Τύπος Σπαραγγιού (κινέζικο Μαρούλι)

Ο τύπος αυτός (Lactuca sativa var. augustana Irish, var. asparagina Bailey) περιλαμβάνει πολυετή φυτά καλλιεργούμενα κυρίως για το χονδρό και σαρκώδες στέλεχος τους. Είναι δημοφιλής στην Άπω Ανατολή.

Φυσιολογικά Χαρακτηριστικά

Φύτρωμα Σπόρου

Ο σπόρος μετά την συγκομιδή του, έχει μια περίοδο λήθαργου που διαρκεί περίπου 2 μήνες. Μετά την διακοπή του λήθαργου, το Φως και η Θερμοκρασία είναι οι κυριότεροι παράγοντες του περιβάλλοντος που επηρεάζουν το φύτρωμα του σπόρου. Όμως οι επιδράσεις αυτών των παραγόντων είναι πολύπλοκες, καθώς παρατηρούνται αλληλεπιδράσεις τόσο μεταξύ τους όσο και στον παράγοντα ποικιλία, αλλά και με την περιεκτικότητα του σπόρου σε υγρασία κ.α.

Το φως είναι απαραίτητο για το φύτρωμα του σπόρου ορισμένων ποικιλιών, ενώ άλλες δεν επηρεάζονται καθόλου.

Η ελάχιστη θερμοκρασία του εδάφους για το φύτρωμα είναι γύρω στους 2^ο C, ενώ η άριστη βρίσκεται μέσα στο εύρος των 18-21^ο C. Στις χαμηλότερες θερμοκρασίες, η βλαστικότητα είναι υψηλή, αλλά η εμφάνιση των φυταρίων καθυστερεί. Έκθεση του σπόρου σε θερμοκρασίες (εδάφους ή αποθήκευσης) υψηλότερες των 26^ο C προκαλεί δευτερογενή λήθαργο (θερμολήθαργο) και το φύτρωμα του σπόρου αναστέλλεται σε ποσοστό που εξαρτάται από την ποικιλία. Έτσι βρέθηκε ότι η υψηλότερη θερμοκρασία που επέτρεψε το φύτρωμα μέσα σε 7 μέρες σε ποσοστό 50% ήταν 26-30,5^ο C για ποικιλίες του ημικεφαλωτού τύπου, 31^ο C για ποικιλίες τύπου Ρωμάνα και 28-33^ο C για ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου.

Ο θερμολήθαργος μπορεί να διακόπτεται με έκθεση του σπόρου σε χαμηλές θερμοκρασίες, καθώς και με την επίδραση χημικών ουσιών (θειουρία, κινητίνη, erthrel κ.α.). Επίσης η ανασταλτική επίδραση της υπέρυθρης ακτινοβολίας αποτρέπεται με την επίδραση της Γιββερελλίνης. Έτσι οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται από τις εταιρείες σπόρων πριν την αποστολή των εμπορευμάτων για να υπερνικήσουν την ανασταλτική επίδραση τόσο της χαμηλής θερμοκρασίας όσο και του σκότους στο φύτρωμα των σπόρων. Με την τεχνολογία της κάλυψης του σπόρου (πελετοποίηση) υπάρχει η δυνατότητα προσθήκης ή εφαρμογής αυτών των ουσιών και συνεπώς βελτίωσης του φυτρώματος.

Η βλαστικότητα του σπόρου διατηρείται για μικρή σχετικά περίοδο, που μπορεί να επιμηκυνθεί με μείωση της περιεκτικότητας του σε υγρασία (περίπου στο 70%) και διατήρηση του σε περιβάλλον με χαμηλή θερμοκρασία (γύρω ή και κάτω από τους 0ο C). Όταν διατηρείται κάτω από άριστες συνθήκες, ο σπόρος δίνει υψηλότερη βλαστικότητα την επόμενη χρονιά από την συγκομιδή, παρά την χρονιά της συγκομιδής.

Βλαστική Ανάπτυξη

Το 80% της συνολικής ανάπτυξης του Μαρουλιού παρατηρείται κατά τις 3-4 εβδομάδες που προηγούνται της ωρίμανσης για συγκομιδή. Στα πρώτα στάδια της αύξησης και ανάπτυξης, το στέλεχος είναι πολύ βραχύ και τα φύλλα είναι επίπεδα ή ελαφρά κυρτωμένα προς τα μέσα, σχηματίζοντας μια ανοιχτή ροζέτα. Στους κεφαλωτούς τύπους, τα φύλλα που σχηματίζονται αργότερα κυρτώνονται προς τα μέσα και αρχίζει ο σχηματισμός της κεφαλής. Ο ρυθμός σχηματισμού της κεφαλής επηρεάζεται έντονα από την θερμοκρασία και γενικά αυξάνει, καθώς αυξάνει η θερμοκρασία. Εάν το φυτό αρχίσει να σχηματίζει πρόωρα την κεφαλή, όπως παρατηρείται στην περίπτωση των υψηλών θερμοκρασιών, οι κεφαλές θα είναι μικρότερου μεγέθους και υποβαθμισμένης ποιότητας.

Στον ημικεφαλωτό τύπο τα πρώτα φύλλα είναι σχετικά μακριά και στενά. Η ανάπτυξη που ακολουθεί επηρεάζεται από τις συνθήκες περιβάλλοντος. Σε υψηλές εντάσεις φωτός και μακρές ημέρες τα φύλλα διαδοχικά γίνονται όλο και περισσότερο πλατιά. Αντίθετα χαμηλές εντάσεις φωτός και βραχείες ημέρες τείνουν να διατηρήσουν σχετικά μακριά και στενά φύλλα. Η παραγωγή των πλατύτερων φύλλων φαίνεται να σχετίζεται με την έναρξη σχηματισμού της κεφαλής. Η επίδραση της θερμοκρασίας εξαρτάται από την ένταση του φωτός. Υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν το πλάτος του φύλλου στις υψηλές εντάσεις φωτός και το μειώνουν στις χαμηλές. Η επίδραση στο μήκος του φύλλου είναι αντίθετη.

Αναπαραγωγική ανάπτυξη

Όταν η αναπαραγωγική ανάπτυξη ξεκινάει, το στέλεχος επιμηκύνεται, σχηματίζοντας ανθικό στέλεχος, με πολλές διακλαδώσεις ύψους 60-150 εκατοστών. Στους κεφαλωτούς τύπους το ανθικό στέλεχος εκπτύσσεται αφού ανοίξει η κεφαλή, κάνοντας το φυτό μη εμπορέυσιμο. Η έκπτυξη του ανθικού στελέχους μπορεί να ξεκινήσει πριν το φυτό φτάσει σε εμπορέυσιμο στάδιο. Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί όταν τα φυτά εκτεθούν για παρατεταμένη περίοδο σε υψηλές θερμοκρασίες ή σε μακρές ημέρες ή και τα δύο.

Οι διάφοροι τύποι διαφέρουν ως προς την ευαισθησία τους στο μήκος ημέρας. Μερικοί είναι ουδέτεροι ενώ άλλοι μακροήμεροι. Η άνθηση και στους δύο τύπους επισπεύδεται από τις υψηλές θερμοκρασίες.

Απαιτήσεις της Καλλιέργειας

Κλίμα

Το μαρούλι ευδοκιμεί καλύτερα σε σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Άφθονη ηλιοφάνεια και ομοιόμορφες χαμηλές νυχτερινές θερμοκρασίες απαιτούνται για καλή ανάπτυξη των φυτών.

Για την ανάπτυξη των φυτών άριστες συνθήκες θερμοκρασίας είναι 16-23^ο C την ημέρα και 7-11^ο C την νύχτα. Σε θερμοκρασίες χαμηλότερες των 7^ο C η ανάπτυξη είναι πολύ αργή ενώ σε θερμοκρασίες πάνω από 24^ο C είναι δύσκολο να επιτυγχάνονται σφιχτές κεφαλές και το στέλεχος τείνει να επιμηκυνθεί. Σε υψηλές θερμοκρασίες (πάνω από 29^ο C) εκτός από την πρόωρη έκπτυξη του ανθικού στελέχους, προκαλείται έντονα πικρή γεύση και αναπτύσσεται η φυσιολογική ασθένεια «κάψιμο της κορυφής», με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας. Επιπλέον στις υψηλές θερμοκρασίες, το φυτό ωριμάζει γρήγορα και υπερωριμάζει ταχύτατα.

Το μαρούλι είναι αρκετά ανθεκτικό στον παγετό. Καλά σκληραγωγημένα σπορόφυτα αντέχουν θερμοκρασίες -5,5^ο C ενώ καθώς τα φυτά πλησιάζουν στην ωρίμανση για συγκομιδή, είναι ευκολότερο να υποστούν ζημιές από ότι όταν είναι νεαρά. Σε βαθμιαία πτώσης θερμοκρασίας τα εξωτερικά φύλλα ζημιώνονται συχνότερα σε σχέση με την «καρδιά». Τα συμπτώματα εμφανίζονται μετά από λίγες μέρες. Στα ζημιωμένα φύλλα η επιδερμίδα διαρρηγνύεται και διαχωρίζεται από τους ιστούς του φύλλου. Οι προσβεβλημένες περιοχές είναι ευαίσθητες σε δευτερογενείς προσβολές.

Έδαφος

Το μαρούλι ευδοκιμεί σε πολλούς τύπους εδαφών. Ο κατάλληλος τύπος εδάφους προσδιορίζεται και από την εποχή καλλιέργειας. Για καλλιέργεια το φθινόπωρο προτιμώνται τα ιλυοπηλώδη, το χειμώνα τα αμμοπηλώδη και την άνοιξη τα οργανικά εδάφη.

Αν και απομακρύνει από τος έδαφος σχετικά μέτριες ποσότητες θρεπτικών στοιχείων, απαιτεί υψηλή γονιμότητα, γιατί έχει περιορισμένο (μικρό και σχετικά επιφανειακό) ριζικό σύστημα και συνεπώς δεν έχει τη δυνατότητα να προσλάβει θρεπτικά στοιχεία από μεγάλο όγκο εδάφους. Υψηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και ανόργανα θρεπτικά στοιχεία στα επιφανειακά 25,30 εκατοστά εδάφους εξασφαλίζουν γρήγορη και σταθερή ανάπτυξη του φυτού που απαιτούνται για την παραγωγή προϊόντος υψηλής ποιότητας.

Το μαρούλι μπορεί να καλλιεργείται σε αλκαλικά εδάφη, αλλά για καλύτερη ανάπτυξη συνιστάται ουδέτερο ή ελαφρά όξινο ρΗ (6,5-7,0). Σε ρΗ<6 br="">

Λίπανση

Το άζωτο είναι το σπουδαιότερο θρεπτικό στοιχείο. Οι ποσότητες του που προστίθενται στο έδαφος με τη λίπανση είναι σχετικά υψηλές για να καλύπτονται οι απώλειες από την έκπλυσή του και την απονιτροποίηση. Το ½ της ποσότητας του αζώτου θα πρέπει να εφαρμόζεται πριν από την εγκατάσταση της καλλιέργειας και το υπόλοιπο όταν τα φυτά πραγματοποιούν το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης τους. Το 80% περίπου της ανάπτυξης του Μαρουλιού παρατηρείται στη διάρκεια των 3-4 εβδομάδων πριν από την συγκομιδή. Έτσι το διάστημα αυτό η θρέψη είναι κρίσιμη ώστε να εξασφαλίζεται σταθερή ανάπτυξη. Στα οργανικά εδάφη προσθήκη αζώτου μπορεί να απαιτείται μόνο κατά την διάρκεια ψυχρών και υγρών περιόδων, την άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν η αποικοδόμηση της οργανικής ουσίας είαι αργή. Στα εδάφη αυτά στη διάρκεια του καλοκαιριού επαρκές άζωτο απελευθερώνεται με την αποικοδόμηση και καλύπτονται οι απαιτήσεις της καλλιέργειας.

Οι ποσότητες φωσφόρου και καλίου που θα πρέπει να εφαρμόζονται, υπολογίζονται με βάση τα αποτελέσματα της ανάλυσης του εδάφους και την αναμενόμενη απόδοση. Οι απαιτούμενες ποσότητες καλίου και φωσφόρου εφαρμόζονται με την βασική λίπανση.

Σύμφωνα με ορισμένες πηγές η σχέση καλίου/αζώτου θα πρέπει να είναι 3-4. Όταν η σχέση αυτή έχει τιμές κοντά στο 1 παρατηρείται περιφερειακή νέκρωση των φύλλων.

Οι εφαρμοζόμενες ποσότητες ανόργανων λιπασμάτων στο στρέμμα μπορεί να περιλαμβάνουν μέχρι 12 κιλά Ν, 6 κιλά Ρ₂Ο₅ και 28 κιλά Κ₂Ο..

Νερό

Για άριστη ανάπτυξη και ποιότητα, το μαρούλι απαιτεί άφθονη και σταθερή υγρασία εδάφους, ιδιαίτερα στα πρώτα και τα τελευταία στάδια της ανάπτυξης. Διακυμάνσεις στην υγρασία του εδάφους, ιδιαίτερα στα πρώτα και τελευταία στάδια της ανάπτυξης είναι επιζήμιες. Ακόμη και σε περιοχές που η συνολική βροχόπτωση είναι επαρκής, η άρδευση μπορεί να είναι αναγκαία για την πρόληψη φυσιολογικών προβλημάτων. Υπερβολική υγρασία κατά την διάρκεια περιόδων με υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή χαλαρών κεφαλών.

Εγκατάσταση της καλλιέργειας και φροντίδες

Η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται είτε με απ’ ευθείας σπορά στο χωράφι είτε με μεταφύτευση σποροφύτων. Στην χώρα μας η απευθείας σπορά είναι ακόμη ο κυριότερος τρόπος εγκατάστασης της καλλιέργειας στο ύπαιθρο, ενώ το ενδιαφέρον για την μεταφύτευση σποροφύτων αυξάνεται διαρκώς. Αντίθετα οι καλλιέργειες υπό κάλυψη συνήθως είναι μεταφυτευόμενες. Σε άλλες χώρες όπου το κόστος της μεταφύτευσης θεωρείται υψηλό, η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται κυρίως με απ’ ευθείας σπορά.

Απ΄ ευθείας σπορά

Στην χώρα μας η σπορά γίνεται με το χέρι πεταχτά μέ ποσότητες σπόρου γύρω στα 100-200 γραμμάρια/στρέμμα. Μετά την εμφάνιση των πρώτων πραγματικών φύλλων, αραίωμα των φυτών είναι απαραίτητο ώστε να πετυχαίνεται ομοιομορφία στην παραγωγή.

Η χρησιμοποίηση μηχανών σποράς ακριβείας και η εφαρμογή της νέας τεχνολογίας του σπόρου (κουφετοποίηση, προφύτρωμα, ελεγχόμενη ενυδάτωση) έχει βελτιώσει σημαντικά τη βλαστικότητα του σπόρου, με αποτέλεσμα να πετυχαίνεται ομοιομορφία παραγωγής με την απ΄ευθείας σπορά. Αυτά έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της ποσότητας του σπόρου στα 30-60 γραμμάρια / στρέμμα και την εξάλειψη της απαραίτητης για αραίωμα.

Μεταφύτευση

Με την μεταφύτευση περιορίζεται ο απαιτούμενος χρόνος για την ανάπτυξη των φυτών κατά 2-3 εβδομάδες. Τα σπορόφυτα παράγονται σε θερμοκήπια ή σε άλλες προστατευόμενες κατασκευές όπου παραμένουν 3-5 εβδομάδες ως την μεταφύτευση. Σκληραγώγηση είναι καλό να γίνεται σε φυτά που θα καλλιεργηθούν στη διάρκεια του χειμώνα. Σήμερα η μεταφύτευση μπορεί να γίνεται και μηχανικά.

Η σπορά στο σπορείο γίνεται με ποσότητα 1,5 γραμμάριο / m² και γοα την παραγωγή φυτών για μεταφύτευση 1 στρέμματος απαιτούνται περίπου 10-15 γραμμάρια σπόρου.

Πυκνότητες φυτών

Η πυκνότητα των φυτών επηρεάζει το μέγεθος των κεφαλών και την απόδοση. Πυκνές αποστάσεις φυτών μειώνουν το μέγεθος της κεφαλής, καθυστερούν την συγκομιδή αλλά μπορεί να αυξάνουν την απόδοση. Σε ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου που παράγουν μεγαλύτερα σε μέγεθος φυτά, η πυκνότητα των φυτών θα πρέπει να είναι μικρότερη σε σχέση με την πυκνότητα των ποικιλιών των άλλων τύπων.

Τα συστήματα φύτευσης ποικίλουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις η καλλιέργεια γίνεται σε αναχώματα στα οποία μεταφυτεύονται 2-6 γραμμές φυτών, ανάλογα με το πλάτος τους. Οι αποστάσεις μεταξύ των γραμμών είναι 30-40 εκατοστά.

Οι αποστάσεις μεταξύ των φυτών εξαρτώνται από την ποικιλία και είναι γύρω στα 40 εκατοστά στον κεφαλωτό τύπο και 30 εκατοστά για τους άλλους τύπους. Το ύψος του αναχώματος εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους τη αποστράγγιση και την εποχή. Υψηλότερα αναχώματα κατασκευάζονται το χειμώνα και την άνοιξη, για να εξασφαλίσουν καλύτερη στράγγιση και αύξηση της θερμοκρασίας εδάφους για πρωίμιση της παραγωγής. Όταν δεν κατασκευάζονται αναχώματα η φύτευση γίνεται σε μονές γραμμές με αποστάσεις μεταξύ τους 30-60 εκατοστά. Ανεξάρτητα από τον τρόπο εγκατάστασης, συνήθως επιδιώκεται να εξασφαλιστεί τελική πυκνότητα 6.500-14.000 φυτών/στρέμμα. Ωστόσο σε ορισμένες Μεσογειακές χώρες ( π.χ. Ισπανία) πυκνότητες 8.000-14.000 φυτών / στρέμμα είναι συνηθισμένες για τον ημικεφαλωτό τύπο.

Ποικιλίες

Περισσότερες από 200 ποικιλίες και υβρίδια μαρουλιού υπήρχαν το 1967 στις Η.Π.Α. Οι σημαντικότερες ποικιλίες και τα υβρίδια που καλλιεργούνται στη χώρα μας φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Κεφαλωτός	Ημικεφαλωτός	Ρωμάνα	Σαλάτα
Ντόπιο κεφαλωτό		Paris Island Cos	Βασιλικών
Emperor		Valmaine Cos	Ιεράπετρας
Dabora		Inverna	Μαγνησίας
Great Lakes 118		Marvel	Atraxion
		Fairen	Grand Rapids

Η ποικιλία Paris Island Cos δημιουργήθηκε το 1951 στη Βόρεια Καρολίνα, έχει λευκούς σπόρους και παράγει φυτά μέσου μεγέθους. Είναι η πλέον διαδεδομένη παγκόσμια ποικιλία του τύπου ρωμάνα. Η ποικιλία Grand Rapids έχει μαύρους σπόρους και παράγει φυτά μεγάλου μεγέθους. Έχει μεγάλη ευαισθησία στην έκπτυξη ανθικού στελέχους, ενώ η ποιότητα του είναι καλύτερη όταν καλλιεργείται υπό κάλυψη. Είναι η πρώτη ποικιλία που καταγράφηκε στους καταλόγους των Η.Π.Α. το 1890.

Άρδευση

Καλύτερη μέθοδος άρδευσης είναι η στάγδην και θα πρέπει να προτιμάται από την άρδευση με καταιονισμό γιατί μεταξύ άλλων δεν ευνοεί την ανάπτυξη ασθενειών. Η άρδευση με καταιονισμό εφαρμόζεται κυρίως για να βοηθήσει το φύτρωμα στις σπορές που γίνονται στο τέλος του καλοκαιριού. Οι απαιτούμενες ποσότητες νερού κυμαίνονται σε 400-700 mm, ανάλογα με τον τύπο του εδάφους και την εποχή καλλιέργειας.

Ζιζανιοκτονία

Η Καταπολέμηση των ζιζανίων επιτυγχάνεται με την κατεργασία του εδάφους και με ζιζανιοκτόνα. Η Κάλυψη του εδάφους με μαύρο πλαστικό αν και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία, όταν η καλλιέργεια γίνεται σε αναχώματα, ωστόσο δεν βρίσκει εφαρμογή, λόγω του υψηλού κόστους. Η κατεργασία του εδάφους πρέπει να είναι επιφανειακή, ώστε να αποφεύγονται ζημιές στο ριζικό σύστημα, που έχουν ως συνέπεια την μείωση της ανάπτυξης των φυτών και την υποβάθμιση της ποιότητας της κεφαλής.

Τα ζιζανιοκτόνα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην καλλιέργεια του μαρουλιού είναι περιορισμένα. Για την καταπολέμηση των ετήσιων αγρωστωδών και πλατύφυλλων ζιζανίων μπορεί να χρησιμοποιηθεί το pendimethalin (Stomp) σε μεταφυτευόμενες καλλιέργειες με ελαφρά ενσωμάτωση (σε βάθος 3-5 εκατοστά) πριν την μεταφύτευση. Επίσης, το propyzamide (Kerb) μπορεί να εφαρμοσθεί είτε πριν την σπορά ή την μεταφύτευση με ψεκασμό και πότισμα. Για την καταπολέμηση ετήσιων και πολυετών αγρωστωδών ζιζανίων το quizalofop ethyl (Targa) εφαρμόζεται μεταφυτρωτικά με ψεκασμό του φυλλώματος της καλλιέργειας των ζιζανίων. Η εφαρμογή του θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον 21 ημέρες πριν την συγκομιδή.

Συγκομιδή και μετασυλλεκτικοί χειρισμοί

Το κυριότερο κριτήριο συγκομιδής είναι το μέγεθος του φυτού. Οι ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου θα πρέπει να συγκομίζονται όταν η κεφαλή έχει σχηματιστεί πλήρως και είναι σφικτή. Ανώριμες κεφαλές είναι σπογγώδεις και δεν αντέχουν στους μετασυλλεκτικούς χειρισμούς. Οι ποικιλίες των τύπων Ρωμάνα και ημικεφαλωτού τύπου μπορεί να συγκομίζονται όταν έχουν αποκτήσει ικανοποιητικό μέγεθος και πριν σκληρύνουν τα φύλλα και αποκτήσουν πικρή γεύση.

Ο απαιτούμενος χρόνος από την μεταφύτευση έως την συγκομιδή κυμαίνεται στις 40-110 ημέρες και εξαρτάται από την ποικιλία την εποχή καλλιέργειας κ.α. Οι ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου απαιτούν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να φτάσουν στην ωρίμανση για συγκομιδή, σε σχέση με τις ποικιλίες άλλων τύπων. Την άνοιξη μπορεί να απαιτούνται 70-120 ημέρες για τις ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου, σε σύγκριση με τις 55-70 ημέρες που απαιτούνται για τις ποικιλίες των τύπων ρωμάνα και ημικεφαλωτού και 40-50 ημέρες για τον τύπο σαλάτα. Ωστόσο, το χρονικό διάστημα μπορεί να είναι μικρότερο σε περιόδους με υψηλές θερμοκρασίες (π.χ. 55-60 ημέρες για τον κεφαλωτό τύπο στο τέλος της άνοιξης). Ο κεφαλωτός τύπος συγκομίζεται στις Η.Π.Α. όταν έχει βάρος περίπου 1000 g, ενώ στις ευρωπαϊκές χώρες το επιθυμητό βάρος είναι μικρότερο (περίπου το μισό).

Η συγκομιδή γίνεται με το χέρι σε μια φορά στις περιόδους ταχείας ανάπτυξης, όταν το μεγαλύτερο ποσοστό των φυτών είναι έτοιμο για συγκομιδή ή σε περισσότερες φορές, όταν υπάρχει ανομοιομορφία στην ανάπτυξη των φυτών (στο τέλος φθινοπώρου και το χειμώνα). Τα φυτά κόβονται με μαχαίρι κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και αφού απομακρυνθούν τα κατώτερα φύλλα συσκευάζονται σε πλαστικές κλούβες για να μεταφερθούν στην αγορά.

Σε ορισμένες χώρες (π.χ. Η.Π.Α.), το μαρούλι συσκευάζεται στο χωράφι σε χαρτοκιβώτια (24 κεφαλές / κιβώτιο), προψύχεται γρήγορα στον 1^ο C και στην συνέχεια τοποθετείται σε ψυκτικούς θαλάμους. Η μεταφορά του αργότερα γίνεται με αυτοκίνητα ψυγεία. Στις Η.Π.Α. το μαρούλι ήταν το πρώτο προϊόν στο οποίο εφαρμόσθηκε εμπορικά πρόψυξη με κενό (1948). Αν το μαρούλι κατά την συγκομιδή είναι καλής ποιότητας και οι συνθήκες διατήρησης άριστες (θερμοκρασία κοντά στους 0ο C και σχετική υγρασία >95%), τότε ο κεφαλωτός τύπος μπορεί να διατηρηθεί για 2-3 εβδομάδες. Τα φυτά του τύπου σαλάτα έχουν σχεδόν διπλάσια αναπνευστική δραστηριότητα και εντονότερη διαπνοή από αυτά του κεφαλωτού και επομένως η διάρκεια διατήρησης τους είναι μικρότερη ( 1 εβδομάδα περίπου). Το μαρούλι είναι ένα από τα λαχανοκομία προϊόντα με την υψηλότερη διαπνοή. Απώλεια νερού 6,31% βρέθηκε μέσα σε 3,5 ώρες από την συγκομιδή, όταν φυτά ποικιλίας Ιεράπετρας (τύπου σαλάτα) παρέμειναν σε περιβάλλον που η θερμοκρασία ήταν 27-28^ο C και η σχετική υγρασία 60-72%. Η Μέγιστη επιτρεπτή απώλεια βάρους, πάνω από την οποία τα φυτά καθίστανται μη εμπορεύσιμα είναι 3-5% ανάλογα με τον τύπο και την ποικιλία. Συνεπώς υψηλή σχετική υγρασία είναι αναγκαία στο περιβάλλον διατήρησης και μπορεί να εξασφαλίζεται με συσκευασία σε διάτρητα πλαστικά φιλμς είτε των φυτών ατομικά είτε όλου του περιεχομένου του κιβωτίου.

Στην διάρκεια της περιόδου διατήρησης ή και της μεταφοράς μπορεί να εμφανίζονται διάφορες ασθένειες ή ανωμαλίες. Το πλέον συνηθισμένο μετασυλλεκτικό πρόβλημα είναι η μαλακή βακτηριακή σήψη, η οποία μπορεί να περιορισθεί εάν η θερμοκρασία διατήρησης είναι κοντά τους 0ο C. Η κοκκινόμαυρη κηλίδωση τ ων φύλλων (russet spotting) είναι συνηθισμένη μετασυλλεκτική ανωμαλία. Κηλίδες σκουριάς εμφανίζονται στο κατώτερο τμήμα του κεντρικού νεύρου των εξωτερικών φύλλων και μπορεί να επεκτείνονται και στο έλασμα του φύλλου. Η ανωμαλία αυτή μπορεί να προκαλείται από την παρουσία αιθυλενίου στο περιβάλλον διατήρησης σε συγκεντρώσεις >0,1ppm σε συνδυασμό με υψηλή θερμοκρασία (>5^ο C). Το αιθυλένιο μπορεί να παράγεται από τις ίδιες τις κεφαλές του μαρουλιού ή από άλλα είδη που βρίσκονται στον ίδιο αποθηκευτικό χώρο και παράγουν σημαντικές ποσότητες αιθυλενίου (π.χ. μήλα, αχλάδια). Η καστανή κηλίδωση των φύλλων (brown stain) είναι επίσης συνηθισμένη μετασυλλεκτική ανωμαλία. Καστανόχρωμες κηλίδες εμφανίζονται κοντά στην βάση των φύλλων στο κεντρικό νεύρο και στο έλασμα. Προκαλείται από υψηλή συγκέντρωση CO₂ στο περιβάλλον διατήρησης και τα συμπτώματα είναι εντονότερα σε χαμηλές συγκεντρώσεις Ο₂(περίπου 3%). Ορισμένες ποικιλίες παρουσιάζουν πολύ μεγάλη ευαισθησία στην ανωμαλία αυτή.

Αποδόσεις

Στις Η.Π.Α. η απόδοση κυμαίνεται γύρω στα 3.500-4.500 κιλά / στρέμμα για τον κεφαλωτό τύπο. Στη χώρα μας στις υπαίθριες καλλιέργειες η απόδοση κυμαίνεται στο εύρος των 1.000-3.000 κιλών / στρέμμα και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων οι κυριότεροι είναι η εποχή καλλιέργειας, ο τρόπος εγκατάστασης (απ’ ευθείας σπορά, μεταφύτευση), το στάδιο συγκομιδής και ο γενότυπος. Έτσι στη διάρκεια του χειμώνα η απόδοση είναι γύρω στα 1.000-2.000 κιλά / στρέμμα ενώ την άνοιξη μπορεί να φθάσει τα 2.000-3.000 κιλά / στρέμμα.

Φυσιολογικές Ανωμαλίες

Διάφορες φυσιολογικές ανωμαλίες μπορεί να εμφανίζονται στη διάρκεια της καλλιέργειας. Οι πιο συνηθισμένες από αυτές είναι το κάψιμο της κορυφής (tipburn) και η πρόωρη έκπτυξη του ανθικού στελέχους (bolting)

Κάψιμο της κορυφής

Χαρακτηρίζεται από τις καστανές κηλίδες που εμφανίζονται κατά μήκος των περιθωρίων των φύλλων, που αργότερα νεκρώνονται. Οι προσβλημένοι ιστοί έχουν χαμηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου ακόμα και όταν τα επίπεδα του ασβεστίου στο έδαφος είναι υψηλά.

Η ανωμαλία αυτή είναι συνηθέστερη σε ζεστό καιρό και σε περιόδους ταχείας ανάπτυξης των φυτών. Παράγοντες που ελέγχουν το ρυθμό ανάπτυξης, περιορίζουν την ένταση των ζημιών. Η άρδευση και η εφαρμογή στο φύλλωμα ασβεστίου, μπορεί επίσης να περιορίσουν την ένταση των ζημιών. Σημαντική τέλος είναι η συνεισφορά των βελτιωτών, καθώς ορισμένες ποικιλίες (κυρίως του κεφαλωτού τύπου) παρουσιάζουν μεγάλη αντοχή.

Πρόωρη έκπτυξη ανθικού στελέχους

Φυτά που εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες (συνήθως πάνω από 29^ο C) έχουν την προδιάθεση να ανθίσουν πρόωρα, καθιστώντας την κεφαλή μη εμπορεύσιμη. Πολλές φορές η κεφαλή εξωτερικά φαίνεται κανονική, αλλά στο εσωτερικό της έχει στέλεχος που έχει επιμηκυνθεί αρκετά. Μακρές ημέρες προκαλούν επίσης πρόωρη έκπτυξη ανθικού στελέχους, όπως και άλλες αντίξοες συνθήκες του περιβάλλοντος (stresses) περιλαμβανομένου του ανοιχτού ζεστού και ξηρού καιρού. Την μεγαλύτερη ανθεκτικότητα παρουσιάζουν οι ποικιλίες του κεφαλωτού τύπου, Empire, Ithaca και Great Lakes 659.

Θρεπτική Αξία

Το μαρούλι χαρακτηρίζεται από την υψηλή περιεκτικότητα σε νερό (94-96%). Σε σύγκριση με άλλα λαχανικά, είναι πηγή ασβεστίου, σιδήρου και Βιταμίνης Α, ενώ έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, ασκορβικό οξύ, θειαμίνη, ριβοφλαβίνη και νιασίνη.

Με βάση την περιεκτικότητα σε βιταμίνες και ανόργανα άλατα, το μαρούλι κατατάσσεται στη 26^η θέση μεταξύ όλων των φρούτων και των λαχανικών. Όμως η συνεισφορά του στην διατροφή είναι συνάρτηση της ποσότητας που καταναλώνεται και με βάση αυτό, στις Η.Π.Α. κατατάσσεται στην 4^η θέση μετά την τομάτα, τα εσπεριδοειδή και την πατάτα. Μεταξύ των τεσσάρων τύπων υπ΄ρχουν σημαντικές διαφορές ως προς την περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά. Οι τύποι ρωμάνα και σαλάτα είναι πλουσιότεροι σε Βιταμίνη C, Α και ασβέστιο.

Πίνακας 2: Περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά των 4 τύπων μαρουλιού

Συστατικά	Κεφαλωτός	Ημικεφαλωτός	Ρωμάνα	Σαλάτα
Νερό (%)	95.5	95,1	94	94
Ενέργεια (calories)	13	14	18	18
Πρωτεΐνη (%)	0,9	1,2	1,3	1,3
Λίπος )%)	0,1	0,2	0,3	0,3
Υδατάνθρακες (%)	2,9	2,5	3,5	3,5
Ίνες (%)	0,5	0,5	0,7	0,7
Ανόργανα (%)	0,6	1	0,9	0,9
Ασβέστιο (mg)	20	35	68	68
Φώσφορος (mg)	22	26	25	25
Σίδηρος (mg)	0,5	2	1,4	1,4
Νάτριο (mg)	9	9	9	9
Κάλιο (mg)	175	264	264	264
Βιταμίνη Α (Διεθνείς μονάδες)	330	970	1.900	1.900
Βιταμίνη C(mg)	6	8	18	18
Θειαμίνη (mg)	0,06	0,06	0,05	0,05
Ριβοφλαβίνη (mg)	0,06	0,06	0,08	0,08
Νιασίνη (mg)	0,3	0,3	0,4	0,4

Η υψηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά των προϊόντων διατροφής θεωρείται επιβλαβής στην υγεία του καταναλωτή. Στην Ολλανδία τα λαχανικά αποτελούν την κυριότερη πηγή εισροής νιτρικών για τους ενήλικες καθώς από την ημερήσια εισροή νιτρικών που εκτιμάται στα 143 mg, τα 120 (84%) προέρχονται από τα λαχανικά. Μεταξύ των «πλούσιων» σε νιτρικά λαχανικών, το μαρούλι είναι το λαχανικό με τη μεγαλύτερη κατανάλωση στην Ολλανδία (3,22 κιλά / άτομο) ακολουθούμενο από το αντίδι (2,56 κιλά / άτομο).

Μέγιστα επιτρεπτά όρια ως προς την περιεκτικότητα σε νιτρικά έχουν θεσπιστεί για ορισμένα λαχανικά στην Ολλανδία και τη Γερμανία. Για το Μαρούλι τα όρια αυτά είναι 3.500 και 4.500 νωπού βάρους τη θερινή (Μάιο – Οκτώβριο) και τη χειμερινή περίοδο (Νοέμβριο-Απρίλιο) αντίστοιχα.

Το «πρόβλημα» των νιτρικών στα λαχανικά απασχολεί τους ερευνητές εδώ και πολλά χρόνια ιδιαίτερα όμως τα τελευταία χρόνια που οι σύγχρονες διαιτολογικές απόψεις συνέτειναν στην αύξηση της κατανάλωσης των λαχανικών. Ωστόσο σύμφωνα με έρευνες που έγιναν στη χώρα μας οι περιεκτικότητες σε νιτρικά του μαρουλιού, αλλά και των άλλων λαχανικών ήταν κατά πολύ χαμηλότερες τόσο από αυτές που είχαν βρεθεί σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης όπου υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα, όσο και από τα μέγιστα επιτρεπτά όρια που έχουν θεσπισθεί σε ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι περιεκτικότητες σε νιτρικά που βρέθηκαν ήταν 151-260 mg/ kg νωπού βάρους για τον τύπο ρωμάνα και 112-513 mg/kg νωπού βάρους για τον τύπο σαλάτα. Αντίθετα στην Ολλανδία έχουν βρεθεί περιεκτικότητες μέχρι και 5.000 mg/kg νωπού βάρους.

Εχθροί και Ασθένειες

Έντομα εδάφους, νηματώδεις, αφίδες, ιοί και μύκητες προσβάλουν την καλλιέργεια. Σοβαρές ζημιές μπορεί να προκαλέσουν διάφοροι μύκητες, μεταξύ των οποίων οι σημαντικότεροι είναι ο περονόσπορος (Bremia lactucue), η σκλεροτίνια (Sclerotinia sclerotorium), η ριζοκτόνια (Rizoctonia solani), η ανθράκωση (Marssoninia panattoniana) και ο βοτρύτης (Botrytis cinerea) δευτερογενώς μετά από προσβολή σκλεροτίνιας.

Οι ιώσεις φαίνεται ότι αποτελούν ένα σημαντικό πρόβλημα για την καλλιέργεια. Στην χώρα μας έχουν διαπιστωθεί προσβολές από το Μωσαϊκό του μαρουλιού (lettuce mosaic potyvirus, LMV), τον ιό των διογκωμένων νεύρων του μαρονιού (lettuce big vein virus, LBVV), τον ιό του κηλιδωτού μαρασμού της τομάτας (tomato spotted wilt virus, TSWV) και τον ιό του μωσαϊκού της αγγουριάς (cucumber mosaic cucumovirus, CMV).

Πηγή : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΙΩΜΟΣ (ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑΣ 1, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2002

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ -ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

2013-10-13T21:07:00.000+03:00

ΣΕΔΙΔΑ 1

ΣΕΛΙΔΑ 2

ΣΕΛΙΔΑ 3

ΓΕΝΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΙΘΕΡΙΩΝ ΕΛΑΙΩΝ

2013-10-02T22:50:00.001+03:00

Οι αρωματικές καλλιέργειες περιλαμβάνουν φυτικά είδη που περιέχουν σε ορισμένα μέρη τους αρωματικά πτητικά έλαια. Η παραλαβή των αιθέριων ελαίων τους γίνεται με διάφορες μεθόδους (απόσταξη, εκχύλιση μηχανική παραλαβή κ,λ,π.).

Τελευταία ορισμένοι παραγωγοί αναζητώντας μια εναλλακτική ενασχόληση στο χώρο της γεωργίας στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε αυτές τις καλλιέργειες για την παραγωγή και εμπορία ποιοτικών προϊόντων που θα χρησιμοποιούνται για την παραλαβή αιθέριων ελαίων.

Οι παρακάτω γενικές κατευθυντήριες οδηγίες σκοπό έχουν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της έλλειψης γνώσης που υπάρχει γύρω από τις οικολογικές παραμέτρους τις αγρονομικές τακτικές αλλά και την εμπορία των παραγομένων προϊόντων των αρωματικών καλλιεργειών και που μέχρι σήμερα αποτελούν αποθαρρυντικό παράγοντα ενασχόλησης με τον κλάδο αυτό.

Ορισμοί

Ο κόσμος των φυτών περιλαμβάνει περίπου 350.000 διαφορετικά είδη, με τα αρωματικά και φαρμακευτικά να αποτελούν μια σχετικά μικρή αλλά ιδιαίτερα εξελιγμένη ομάδα ειδών του φυτικού βασιλείου καθώς υπάρχουν περίπου 18.000 είδη αρωματικών φυτών και 60.000 είδη φαρμακευτικών φυτών. Τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά ταξινομούνται σε περίπου 50 οικογένειες. Μεταξύ των δύο κατηγοριών δεν υφίσταται σαφής διάκριση καθώς πολλά από αυτά εμφανίζουν και τις δύο ιδιότητες . Η χρήση του όρου αρωματικά φαρμακευτικά φυτά δηλώνει ότι όπως τα αρωματικά διαθέτουν φαρμακευτικές ιδιότητες έτσι και τα φαρμακευτικά φυτά είναι συνήθως αρωματικά!

Συνεπώς, «Αρωματικά φυτά» (aromatics) είναι μια μεγάλη ομάδα ειδών του φυτικού βασιλείου με κοινό χαρακτηριστικό το ότι περιέχουν στα διάφορα μέρη τους (φύλλα, άνθη, κλπ.) αιθέρια έλαια, ουσίες δηλαδή που όταν απελευθερωθούν αφήνουν οσμή»

Με τον όρο «φαρμακευτικό φυτό (medicinals, therapeuticals), καλείται κάθε φυτό που περιέχει ένα ή περισσότερα δραστικά συστατικά, τα οποία έχουν ικανότητα να προλάβουν να ανακουφίσουν ή να θεραπεύσουν ασθένειες. (Σαρλής 1994)

Κλιματικές Εδαφικές Απαιτήσεις

Η γνώση αυτών των παραγόντων έχει θεμελιώδη σημασία (άλλα είδη ευδοκιμούν σε ορισμένες κλιματικές συνθήκες και άλλα είναι περισσότερο ανθεκτικά σε διάφορους κλιματικούς παράγοντες π.χ. γιασεμί λεβάντα κύμινο μαντζουράνα ευαίσθητα σε χαμηλές θερμοκρασίες)

Για τα πλείστα των αρωματικών φυτών, εδάφη με μέση σύσταση, καλή αποστράγγιση και ουδέτερο ρΗ κρίνονται πρόσφορα για την καλλιέργεια τους και την ευδοκίμηση τους

Προετοιμασία του εδάφους

Όλα τα αρωματικά φυτά που καλλιεργούνται σε εδάφη που κατεργάζονται και βελτιώνονται με ορθές φυσικές πρακτικές βελτίωσης αποδίδουν αιθέρια έλαια υψηλής ποιότητας και μεγάλης ζήτησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι παραγωγοί που χειρίζονται το έδαφός τους με ορθές πρακτικές, έχουν από φυτοπροστευτική άποψη (αντιμετώπιση ζιζανίων, παρασίτων και ασθενειών) λιγότερες εισροές και την παραγωγή προϊόντων αρωματικής καλλιέργειας υψηλής ποιότητας.

Γενικές κατευθυντήριες Γραμμές για την προετοιμασία του εδάφους

Δειγματοληψία Εδάφους και Ανάλυση

Η δειγματοληψία του εδάφους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις επικρατούσες μεθόδους.
Με την ανάλυση του εδάφους θα ελεγχθούν οι ελλείψεις αλλά και η περίσσεια των ανόργανων στοιχείων οι βιολογικές ιδιότητες του αλλά και τα ποσοστά του άνθρακα.
Με την ανάλυση του εδάφους ο παραγωγός θα είναι σε θέση να διορθώσει την θρεπτική κατάσταση του εδάφους και να δημιουργήσει για την καλλιέργεια του τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ισορροπίας θρεπτικών στοιχείων και pH.
Η περιεκτικότητα σε οργανική ουσία, η υφή και η δομή του εδάφους, η ποσοστιαία περιεκτικότητα των διαφόρων θρεπτικών πρέπει να είναι γνωστά, ώστε να μπορεί να διαπιστώνεται αφενός ότι δεν υπάρχει υποβάθμιση του εδάφους αφετέρου να παρακολουθείται η βελτίωση του.
Η συνεργασία με εδαφολογικά εργαστήρια είναι απαραίτητη για την παρακολούθηση της θρεπτικής κατάστασης του εδάφους αλλά και για την παροχή των κατάλληλων συμβουλών θρέψης.
Η χρήση εδαφικών υποστρωμάτων για την βελτίωση της θρεπτικής κατάστασης του εδάφους εξασφαλίζει την παρουσία της οργανικής ουσίας αλλά και άλλων θρεπτικών.

Λίπανση

· Πριν την εγκατάσταση της καλλιέργειας αλλά και κατά την διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου τα επίπεδα γονιμότητας του εδάφους πρέπει να βρίσκονται στα αποδεκτά κάθε φορά όρια.

· Η διόρθωση του ρΗ του εδάφους πρέπει να γίνεται αφού προηγουμένως έχουμε τα δεδομένα της εδαφολογικής ανάλυσης.

· Ο σχεδιασμός του προγράμματος λίπανσης θα πρέπει να γίνεται αφού προηγουμένως ο παραγωγός έχει αποφασίσει για το είδος του τρόπου παραγωγής.

· Αν αποφασισθεί ο Βιολογικός τρόπος παραγωγής τότε ο παραγωγός θα πρέπει να τηρεί πιστά τους κανόνες της. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να έρχεται σε επαφή με τους Φορείς Πιστοποίησης προκειμένου να είναι και πιστοποιημένο το προϊόν του.

· Στην περίπτωση που χρησιμοποιηθούν ανόργανα λιπάσματα καλό είναι να εφαρμόζει και κάποιες πρακτικές της οργανικής Γεωργίας.

Οργανική Ουσία

· Η ποσότητα της Οργανικής ουσίας που προστίθεται στο έδαφος για την βελτίωση της γονιμότητας του πρέπει να είναι μεγαλύτερη από τον βαθμό αποσύνθεσης της, σύμφωνα πάντα με τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης.

· Η προετοιμασία του εδάφους με την χρήση οργανικών υποστρωμάτων και σκευασμάτων εξασφαλίζει την παρουσία και την βιωσιμότητα των μικροοργανισμών μέσα σε αυτό αυξάνοντας την απόδοση των καλλιεργειών.

· Ο χούμος είναι το ένα μέρος της οργανικής ουσίας, ωστόσο έχει πολύ μεγάλη επίδραση στην δομή των εδαφών.

· Όταν η παρουσία του χόυμου στο έδαφος έχει μηδενισθεί τότε η δομή του αλλάζει και γίνεται συνεκτικό, σχηματίζοντας μεγάλους σβώλους.

· Ο χούμος έχει καλή επίδραση στον αερισμό του εδάφους στην ικανότητα συγκράτησης του νερού, στην διηθητικότητα του και συμβάλλει στην μείωση του κινδύνου διάβρωσης του.

· Η περίσσεια αζώτου στο έδαφος επιταχύνει την αποσύνθεση της οργανικής ουσίας.

· Ανεπαρκής παρουσία αζώτου στο έδαφος επιβραδύνει την αποσύνθεσης τη οργανικής ουσίας με αποτέλεσμα να παρατηρούνται θρεπτικές ελλείψεις στην καλλιέργεια.

· Οι υψηλές θερμοκρασίες αλλά και βροχοπτώσεις μπορεί να είναι ευνοϊκές για την αποσύνθεση της οργανικής ουσίας αλλά και την απώλεια της.

Μικροοργανισμοί του εδάφους

· Η χρήση εδαφικών υποστρωμάτων είναι πολύ σημαντική για την βελτίωση της θρεπτικής κατάστασης του εδάφους εξασφαλίζει την παρουσία της οργανικής ουσίας αλλά και άλλων θρεπτικών.

· Η παρουσία των μικροοργανισμών στο έδαφος επιδρά στον κύκλο των θρεπτικών και παρέχει την πολλά οφέλη όπως η προστασία από ασθένειες, απορρόφηση διάφορων μεταλλικών στοιχείων, και την καλύτερη θρέψη των φυτών.

· Πηγή τροφής των μικροοργανισμών είναι η οργανική ουσία.

Κατεργασία Εδάφους

Η προετοιμασία του εδάφους πρέπει να πάντα να γίνεται με ορθές καλλιεργητικές πρακτικές.
Είναι απαραίτητη η εφαρμογή των κατάλληλων πρακτικών προετοιμασίας του εδάφους ( Ριπάρισμα, όργωμα με άροτρο, χρήση δισκάροτρου, σβάρνας, κ.λ.π.) σύμφωνα πάντα με την λειτουργία της γεωργικής εκμετάλλευσης.
Εάν η καταπολέμηση των ζιζανίων γίνεται μηχανικά τότε θα πρέπει να διαμορφώνονται ανάλογα και οι αποστάσεις μεταξύ των γραμμών.
Η χρήση εδαφόπανων για την κάλυψη του εδάφους έχει δείξει πολύ καλά αποτελέσματα στον καλύτερο έλεγχο των ζιζανίων αλλά και στην συγκράτηση της υγρασίας.
Μερικές πρακτικές οργώματος είναι εξαιρετικά επιζήμιες για το έδαφος.
Οι ταχύτητα του οργώματος επιδρά πολύ στην αποσύνθεση τη Οργανικής ουσίας και ως εκ τούτου θα πρέπει να δίνεται πολύ μεγάλη προσοχή.
Η χρήση εργαλείων με δόντια είναι λιγότερη επιζήμια από την χρήση του υνάροτρου ή του δισκάροτρου.
Άτοπα και περιττά οργώματα με υνάροτρα και δισκάροτρα καταστρέφουν την οργανική ουσία αλλά και την υφή και δομή των εδαφών αυξάνουν του κινδύνους διάβρωσης.
Αποφεύγουμε να κατεργαζόμαστε το έδαφος όταν αυτό είναι πολύ υγρό ή πολύ ξηρό.
Η χρήση ανεμοφρακτών και πρακτικές ελάχιστης άροσης μπορούν να αποτελέσουν σωτήριες λύσεις σε περιοχές που ο άνεμος αποτελεί κίνδυνο για την διάβρωση των εδαφών και των καλλιεργειών.
Οργώνουμε κατά τις ισοϋψείς για την αποφυγή της διάβρωσης του εδάφους από το νερό.
Η βελτίωση της φυσικής δομής του εδάφους διευκολύνει τις εργασίες κατεργασίες όπως το όργωμα, αυξάνει την ιδατοικανότητα του, μειώνει τους κινδύνους διάβρωσης, αυξάνεται καλύτερα το ριζικό σύστημα των καλλιεργειών και κατ΄επέκταση ή ανάπτυξη τους και γίνεται ευκολότερη η συγκομιδή τους.
Κάλυψη του εδάφους με φυτικά υλικά επικάλυψης για την προστασία του από την διάβρωση μέσω του νερού και του αέρα και από τις ακραίες θερμοκρασίες.

Μερικοί παράγοντες που καταστρέφουν ή υποβαθμίζουν το σύστημα του εδάφους.

· Ακάλυπτες επιφάνειες εδαφών εκτεθειμένες στην επίδραση του νερού και του ανέμου.

· Όργωμα του εδάφους όταν αυτό είναι υγρό ή πολύ ξηρό.

· Απομάκρυνση της οργανικής ουσίας του εδάφους χωρίς την εκ νέου δημιουργία της.

· Η χρήση της χημικών λιπασμάτων όπως η άνυδρος αμμωνία ή οποία επιταχύνει κατά πολύ την αποσύνθεση της αποσύνθεση της οργανικής ουσίας.

· Υπερβολική αζωτούχος λίπανση

· Η συσσώρευση νατρίου από την άρδευση ή των λιπασμάτων που περιέχουν νάτριο.

Ζιζάνια

Είναι απαραίτητο, η καλλιέργεια να διατηρείται καθαρή από ζιζάνια για να διατηρείται η απόδοση και η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων σε υψηλά επίπεδα.

Ό έλεγχος των ζιζανίων γίνεται είτε με χημικά μέσα, είτε χειρωνακτικά, είτε με μηχανικά μέσα. Στην τελευταία περίπτωση χρειάζεται προσοχή για να μην καταστρέφονται οι ρίζες των φυτών της καλλιέργειας.

Κατά τα πρώτα χρόνια που τα φυτά της καλλιέργειας είναι ακόμη μικρά η η παρουσία των ζιζανίων την καθιστά πιο ευάλωτη στον ανταγωνισμό. Διάφορα είδη ζιζανίων από τα γένη των Oxalis, Solanum,

Polygonum, Drymaria, Plantago, Cynodon, Paspalum, Setaria, Cyperus, κ.λ.π. έχουν βρεθεί στην καλλιέργεια. Οι Μηχανικές και φυσικές μέθοδοι για την καταπολέμηση των ζιζανίων είναι αποτελεσματικοί, φιλικοί με το περιβάλλον αλλά πιο δαπανηρές. Ετησίως απαιτούνται 4-5 βοτανίσματα για τον καλύτερο έλεγχο τους.

Έλεγχος των ζιζανίων

· Φροντίζουμε να απομακρύνουμε τα ζιζάνια από το έδαφος έγκαιρα στο κατάλληλο στάδιο και ειδικότερα για τα ετήσια ζιζάνια πριν την ολοκλήρωση του βιολογικού τους κύκλου (πριν ρίξουν τους σπόρους τους)

· Πρακτικές «ακαλλιέργειας» του εδάφους έχουν πολύ καλά αποτελέσματα στον έλεγχο των ζιζανίων.

· Η υψηλή πυκνότητα φυτών της καλλιέργειας σε συνδυασμό με το μικρότερο πλάτος γραμμών, όπου αυτό είναι εφικτό, και τον περιορισμό της περιεχόμενης υγρασίας στο έδαφος βοηθούν στον καλύτερο έλεγχο των ζιζανίων.

· Επειδή οι σπόροι των ζιζανίων βλασταίνουν όταν εκτίθενται στο φως του ήλιου φροντίζουμε να εκτελούμε εργασίες κατεργασίας εδάφους σε ώρες με χαμηλή ηλιοφάνεια, κατά την δύση.

· Επιλογή ζιζανιοκτόνων ανάλογα με το βιολογικό κύκλο των ζιζανίων το εγκεκριμένο φάσμα δράσης τους, αλλά και την περιεχόμενη δραστική ουσία που δεν θα πρέπει να επιδρά αρνητικά στην καλλιέργεια

Εχθροί

Οι αρωματικές καλλιέργειες είναι ευάλωτο στον τετράνυχο, στις αφίδες, σε διάφορους αλευρώδεις, στους θρύπες, στους βλαστορύκτες, καθώς και στους νηματώδεις.

Έλεγχος των εχθρών

Ο έλεγχος όλων των παραπάνω εχθρών γίνεται με κατάλληλες γεωργικές πρακτικές και με βιολογική καταπολέμηση.

Ακολουθούμε ένα πρόγραμμα διαχείρισης για όλους τους επιβλαβείς εχθρούς της καλλιέργειας
Απαιτείται η τακτική και προσεκτική παρακολούθηση των πληθυσμών των εντόμων
Η έγκαιρη ανίχνευση και η διαχείριση των προβλημάτων των επιζήμιων εντόμων θα αποτρέψει σημαντικά προβλήματα για την καλλιέργεια μας.
Απαιτείται η ορθή αναγνώριση των εχθρών αλλά κα των ωφέλιμων έντομων
Εφαρμογή κατάλληλων φυτοπροστατευτικών βιολογικών σκευασμάτων

· Εξαπόλυση θηρευτών, με χρήση ηθολογικών τεχνικών (παγίδες κίτρινου χρώματος) για την διατήρηση του φυλλώματος της καλλιέργειας χωρίς παράσιτα.

· Αποφυγή χημικών ουσιών που εξοντώνουν τους φυσικούς θηρευτές

Ασφάλεια

· Όλα τα φυτοπροστατευτικά σκευάσματα είτε είναι οργανικά είτε είναι συνθετικά, είναι δηλητηριώδη και ο χειρισμός τους θα πρέπει να γίνεται με πολύ μεγάλη προσοχή.

· Τα όποια σκευάσματα που χρησιμοποιούμε θα πρέπει να είναι εγκεκριμένα και η χρήση τους να γίνεται πάντα με τις οδηγίες της εταιρείας παραγωγής και υπό την συνταγογράφηση και επίβλεψη Γεωπόνου επιστήμονα. Αυτό σημαίνει ότι διαβάζουμε αρκετά καλά τις οδηγίες και τις προδιαγραφές χρήσης, εφαρμόζουμε τις σωστές αναλογίες κ.ο.κ.

· Τήρηση των επιπέδων ορίων ασφαλείας του σκευάσματος κατά την εποχή συγκομιδής.

· Τήρηση μέτρων ασφαλείας για την εφαρμογή των φυτοφαρμάκων (χρήση γαντιών, μάσκας, προστατευτικά ρούχα κ.λ.π.)

· Άριστη γνώση των μέτρων χειρισμού και των διαδικασιών ασφάλειας στις περιπτώσεις που λαμβάνει χώρα κάποια δηλητηρίαση. (Κατάλληλες πρώτες βοήθειες, ύπαρξη κατάλληλων φαρμάκων στο κουτί πρώτων βοηθειών κ.λ.π.)

· Εκπαίδευση στην σωστή διαχείριση των σκευασμάτων

· Τήρηση αρχείου παρασίτων, μέτρων ελέγχου και αποτελεσμάτων είναι απαραίτητα για τον μελλοντικό σχεδιασμό.

· Τα σκευάσματα θα πρέπει να φυλάσσονται σε κατάλληλους αποθηκευτικούς χώρους και πλήρως ασφαλισμένοι.

Σε κάθε περίπτωση όλοι οι παραγωγοί θα πρέπει να ενημερώνονται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σχετικά με την έγκριση των σκευασμάτων την αναγνώριση και τον έλεγχο των εντόμων.

Ασθένειες

Γενικά η καλλιέργειες των αρωματικών φυτών δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα προβλήματα σε ασθένειες.

Ωστόσο σε περιοχές με υψηλά ποσοστά βροχοπτώσεων και σε εδάφη με κακή αποστράγγιση προσβάλλονται από διάφορες ασθένειες της ρίζας του λαιμού και του υπέργειου τμήματος. Οι μύκητες που έχουν εντοπισθεί ανήκουν στα γένη Armillaria, Rhizoctonia Botrytis, μαύρη κηλίδωση (Diplocarpon rosae), σκωρίαση (Phragmidium mucronatum), περονόσπορο και ωίδιο (Sphaerotheca pannosa),

Προσβολές έχουν εντοπιστεί και στο στάδιο της αποξήρανσης από μύκητες των γενών Aspergillus και Penicillium οι οποίοι με την σειρά τους δημιουργούν συνθήκες δευτερογενών μολύνσεων από άλλους (Fusarium και Rhizopus) προκαλώντας ένα ντόμινο μολύνσεων που υποβαθμίζει το προϊόν και το καθιστά αδιάθετο.

Προσυλλεκτικά φροντίζουμε να τηρούμε πάντοτε ένα πρόγραμμα διαχείρισης ασθενειών της καλλιέργειας ανιχνεύοντας έγκαιρα και προσδιορίζοντας ορθά τις ασθένειες διαχείριζοντας την αντιμετώπιση τους με ορθό βιολογικό τρόπο.

Οι μετασυλλεκτικοί χειρισμοί αφορούν στην αποθήκευση του προϊόντος σε ξηρό περιβάλλον και χαμηλή θερμοκρασία.

Έλεγχος Ασθενειών

Τήρηση προγράμματος διαχείρισης ασθενειών
Η τακτική της ανίχνευσης ( scouting) της καλλιέργειας είναι απαραίτητη
Η έγκαιρη ανίχνευση και διαχείριση της ασθένειας είναι απαραίτητη
Ορθή αναγνώριση - ταυτοποίηση της ασθένειας
Η επιλογή βιολογικών μέσων καταπολέμησης των ασθενειών αποτελεί πρώτη επιλογή.
Λήψη γενετικού υλικού (σπόροι, μοσχεύματα, εμβόλια, κ.λ.π.) απαλλαγμένου από ασθένειες.
Αποφυγή εγκατάστασης καλλιέργειας σε εδάφη με ιστορικό ασθενειών.
Εφαρμογή αμειψισποράς

· Συλλογή και κάψιμο όλων των προσβεβλημένων φυτικών τμημάτων ή και των ίδιων των φυτών, με σκοπό τη μείωση των πηγών πρωτογενούς μολύσματος.

· Λήψη μέτρων για τον περιορισμό της υγρασίας στο περιβάλλον αναπτύξεως των φυτών (αραιή φύτευση, αποφυγή διαβροχής του φυλλώματος, κ.λ.π.).

· Αποφυγή άρδευσης με τεχνητή βροχή.

· Απολύμανση όλων των εργαλείων

· Μέτρα για την καλή αποστράγγιση του εδάφους της καλλιέργειας

Διατήρηση της οργανικής ουσίας για την ενίσχυση της μικροβιακής δραστηριότητας στο έδαφος.
Συνεργασία με φυτοπαθολογικά εργαστήρια για το προσδιορισμό του αίτιου που προκάλεσε την ασθένεια ιδιαίτερα όταν αυτή συναντάται για πρώτη φορά.
Τήρηση αρχείου ασθενειών και αντιμετώπισης τους καθώς και των αποτελεσμάτων.

Αγορές αιθέριων ελαίων

Η αγορά των αιθέριων ελαίων γενικά περιλαμβάνει τους αγοραστές σε εθνικό και διεθνές επίπεδο όπως είναι οι διάφορες βιομηχανίες φαρμάκων, φυτοφαρμάκων, τροφίμων, αρωμάτων και καλλυντικών.

Η μεγάλη αγορά στον κόσμο για τα αιθέρια έλαια είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, ακολουθούμενες από την Ιαπωνία και την Ευρώπη.

Ωστόσο, η παραγωγή συνεχίζει να συγκεντρώνεται στην Ευρώπη, με επτά από τις μεγαλύτερες εταιρείες επεξεργασίας αιθέριου ελαίου στον κόσμο. Η Ιαπωνία αντιπροσωπεύει το 10% της παγκόσμιας ζήτησης. Η καναδική αγορά κυριαρχείται από την βιομηχανία αρωμάτων των Ηνωμένων πολιτειών.

Η Γαλλία κυριαρχεί στην αγορά αρωμάτων ανά τον κόσμο και η Ελβετία είναι ένας από τους ηγέτες στον φαρμακευτικό κλάδο.

Η Βρετανία και η Ινδία είναι γνωστό ότι κατέχουν σημαντική θέση στον τομέα των αρωματικών.

Η Βιομηχανία αιθέριων ελαίων χαρακτηρίζεται από μια σειρά από δυσκολίες που οφείλονται στην έλλειψη σταθερής ποιότητας, στην έλλειψη συνέπειας στην προμήθεια, και στις διακυμάνσεις που παρατηρούνται από έτος σε έτος στα ενεργά συστατικά τους, λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών. Αποτέλεσμα αυτών των προβλημάτων είναι πολλοί από τους τελικούς χρήστες να εξαρτώνται περισσότερο από τα συνθετικά προϊόντα, και να εμφανίζεται ασθενέστερη η αγορά των φυσικών αιθέριων ελαίων.

Τα τελευταία χρόνια όμως το συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον των τελικών χρηστών για κατανάλωση φυσικών προϊόντων και της νέας συνείδησης του κοινού για την διατήρηση μιας καλής σωματικής υγείας συν το γεγονός ότι ένα φυσικό προϊόν θεωρείται ότι έχει μια ανώτερη ποιότητα, οι ευκαιρίες προώθησης των φυσικών αιθέριων ελαίων, είναι τεράστιες, αντιμετωπίζοντας όμως τα ανωτέρω προβλήματα.

Πρόγραμμα παραγωγής

Καθώς οι Γεωργικές εκμεταλεύσεις είναι διαφορετικές μεταξύ τους για την καλύτερη διαχείριση των καλλιεργειών τους, προτείνεται ένα βασικό πρόγραμμα παραγωγής, που όμως, κάθε φορά θα πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες τους.

Βασικό πρόγραμμα παραγωγής

Προετοιμασία Εδάφους (δειγματοληψία εδάφους, ανάλυση, όργωμα σβάρνισμα κ.λ.π.)
Πολλαπλασιασμός φυτών (σπόρος, μοσχεύματα, ριζώματα, κ.λ.π.)
Ημερομηνία σποράς, Φύτευσης
Ανάπτυξη της καλλιέργειας
Άρδευση
Λίπανση (κάθε τύπος ξεχωριστά)
Έλεγχος των ζιζανίων
Έλεγχος εχθρών (κάθε μέθοδος ξεχωριστά)
Έλεγχος Ασθενειών (κάθε μέθοδος ξεχωριστά)
Συγκομιδή
Μετασυλλεκτικοί χειρισμοί ( απόσταξη, εκχύλιση, ξήρανση, διάθεση νωπού προϊόντος)

Χρήσεις

Τα αιθέρια έλαια χρησιμοποιούνται στις βιομηχανίες φαρμάκων, αρωμάτων, κοσμετολογίας, ποτοποιίας, προϊόντων οικιακών καθαριστικών, τροφίμων στην μαγειρική και σε μια ολόκληρη οικονομική αλυσίδα που συνδέεται με αυτούς τους τομείς της οικονομίας παγκοσμίως.

Εκτιμάται ότι:

• το 50% των φυτών που εμπορεύονται παγκοσμίως χρησιμοποιείται στις βιομηχανίες τροφίμων

• Το 25% χρησιμοποιείται για την παραγωγή καλλυντικών

• Το 20% για θεραπευτικές χρήσεις στις Φαρμακοβιομηχανίες

• Και ένα 5% για άλλες εφαρμογές (παραγωγή εντομοκτόνων) (International Trade Center, 1982)

Ασφάλεια

Τα αιθέρια έλαια είναι πτητικές ενώσεις και ως εκ τούτου δεν πρέπει γενικά να εφαρμόζονται απευθείας στο δέρμα γιατί απορροφώνται ταχύτατα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Centre for the Promotion of Imports from Developing Countries (CBI’s). 2007. Essential Oils. CIB Market Survey: The market for natural ingredients for cosmetics in the EU. On line: http://www.cbi.eu. Accessed 09 August 2006.

De Silva, K.T. 1995. A Manual on the Essential Oil Industry. Vienna, Austria: United Nations for Industrial Development Organization (UNIDO).

Denny, E.F.K. 1991. Field Distillation of Herbaceous Oils. Tasmania, Australia: Denny McKenzie Associates.

Coppen, J.J.W. 1995. “Flavour and Fragrances of Plant Origin”. Non-wood Forest Products I. Rome, Italy: Food and Agriculture Organisation. Online: http://www.foa.org. Accessed 09 August 2006.

SAEOPA. 2000–2007. Data base, On line: http://www.safarmer.net/SAEOPA/. Accessed 10 August 2006.

Verlet, N. 1997. Commercialisation of essential oils and aroma chemicals, Manual for Essential Oils. CERDEPPAM, Ministry of Agriculture BP 36 26110 Nyons, France: UNIDO.

Πρακτικές Καλλιέργειας Μελισσόχορτου (Melissa officinalis)

2013-10-02T21:27:00.003+03:00

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Επιστημονική ονομασία: Melissa officinalis

Κοινή Ονομασία: Μελισσόχορτο, Βάλσαμο λεμονιού, Βάλσαμο κεριού μέλισσας ή κοινώς βάλσαμο.

Οικογένεια: LABIATAE

Προέλευση και διασπορά

Το μελισσόχορτο ανήκει στην οικογένεια της μέντας και είναι ενδημικό της Νοτίου Ευρώπης, της Δυτικής Ασίας και της Βόρειας Αφρικής. Σήμερα καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα συναντώνται δύο υποείδη: το M. officinalis L. subsp. officinalis και το M. officinalis L. subsp. altissima (Sibth. & Sm.) Arcangeli. Οι διαφορές τους έγκεινται κυρίως στο μήκος του βλαστού (το πρώτο είναι μικρότερο), στην ύπαρξη ή όχι τριχώματος στην κάτω επιφάνεια των φύλλων (το πρώτο δεν έχει) και φυσικά στην οσμή που αναδύουν (το M. officinalis L. subsp. officinalis έχει οσμή λεμονιού, ενώ το M. officinalis L. subsp. altissima (Sibth. & Sm.) Arcangeli βαριά και άσχημη οσμή (fetid).

Το όνομα Melissa το οφείλει στην ελκυστικότητα του στις μέλισσες ενώ το officinallis στην επίσημη χρήση του στην Ιατρική.

Οι αρχαίοι Έλληνες το ονόμαζαν μελισσόφυλλο από τις λέξεις μέλισσα και φύλλο ενώ οι αρχαίοι Ρωμαίοι apiastrum από το “apias” που σημαίνει μέλισσα. Οι κηπουροί του δέκατου έκτου αιώνα χρησιμοποιούσαν τα φύλλα του φυτού τρίβοντας τα στις κυψέλες για την προώθηση της παραγωγής μελιού στις μέσα σε αυτές.

Αποδόσεις

Οι αποδόσεις της καλλιέργειας του μελισσόχορτου σε νωπή μάζα κυμαίνονται από 10-25 τόνους ανά εκτάριο (1-2,5 τόνους το στρέμμα). Η περιεκτικότητα του σε αιθέριο έλαιο είναι χαμηλή της τάξης του 0,03% (3-7 κιλά ανά εκτάριο = 0,3-0.7 κιλά ανά στρέμμα). Η περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο του νωπού προϊόντος είναι κατά μέσο όρο 0,1% ή λιγότερο με ένα μεγάλο εύρος μεταξύ 0,01 και 0,13%. Οι αποδόσεις σε ξηρό προϊόν φτάνει τους 5 τόνους ανά εκτάριο ( 0,5 κιλά ανά στρέμμα).

Περιγραφή φυτού

Το μελισσόχορτο είναι πολυετής πόα με ανορθωμένους βλαστούς διακλαδιζόμενους, ελαφρώς τριχωτούς μήκους 30-60 εκατοστά. Η κορυφή του φυτού κατά την διάρκεια του χειμώνα ξηραίνεται ενώ το ριζικό του σύστημα παραμένει ζωντανό.

Τα φύλλα του είναι ωοειδή έως ρομβοειδή οδοντωτά. Τα άνθη έχουν κάλυκα με μακριές αδενικές τρίχες, και τριγωνικούς οδόντες στο κάτω χείλος. Η στεφάνη των ανθέων έχει χρώμα αρχικά ανοικτό κίτρινο που στην ανάπτυξη γίνεται λευκό.

Κλιματικές Απαιτήσεις

Θερμοκρασία

Καλλιεργείται σε εύκρατες περιοχές με μέτριες θερμοκρασίες. Αντέχει μερικώς στους παγετούς και προτιμά τις ηλιόλουστες θέσεις.

Βροχοπτώσεις

Βροχοπτώσεις ύψους 300 mm έως 1300 mm ετησίως είναι απαραίτητες για την καλή ανάπτυξη των φυτών. Σε περιοχές που οι βροχοπτώσεις δεν είναι αρκετές η καλλιέργεια πρέπει να αρδεύεται.

Εδαφικές απαιτήσεις

Αναπτύσσεται καλύτερα σε γόνιμα βαθιά και καλώς στραγγιζόμενα εδάφη με ρΗ από 5 έως 7,5. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε άργιλο-πηλώδη έως και αργιλώδη εδάφη αλλά αναπτύσσεται καλύτερα σε προσχωσιγενή εδάφη. (To προσχωσιγενές έδαφος είναι αυτό που σχηματίζεται από τη μεταφορά φθαρτών υλικών, η οποία γίνεται από το νερό των ποταμών. Τα εδάφη αυτά συνήθως είναι πολύ γόνιμα).

Πρακτικές Καλλιέργειας

Πολλαπλασιασμός

Το μελισσόχορτο πολλαπλασιάζεται συνήθως με σπόρο, παραφυάδες και μοσχεύματα. Άμεση σπορά στον αγρό μπορεί να γίνει με ποσότητα σπόρου 7-9 κιλά ανά εκτάριο (700-900 γραμμάρια ανά στρέμμα) εφόσον όμως ο έλεγχος των ζιζανίων είναι αποτελεσματικός.

Για καλύτερα αποτελέσματα στην εγκατάσταση της καλλιέργειας ο πολλαπλασιασμός πρέπει να γίνεται σε γλαστράκια κατάλληλων διαστάσεων (7Χ7, 6Χ6, 8Χ8) με κατάλληλο υπόστρωμα για την καλύτερη ανάπτυξη των σποροφύτων (Μίγματα εδάφους - τύρφης άμμου).

Τα σπορόφυτα μόλις αποκτήσουν ύψος 10-12 εκατοστά μεταφυτεύονται σε καλά προετοιμασμένο χωράφι.

Εναλλακτικά η σπορά μπορεί να γίνει σε κατάλληλα διαμορφωμένα σπορεία (μεγέθους 6 τ.μ. για κάθε στρέμμα καλλιέργειας) με ποσότητα σπόρου 2 γραμμάρια ανά τ.μ. Στην συνέχεια και εφόσον τα φυτά αποκτήσουν ύψος περίπου 15 εκατοστών μεταφυτεύονται στο χωράφι.

Η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται την άνοιξη ή νωρίς το φθινόπωρο.

Προετοιμασία Εδάφους

Όλα τα αρωματικά φυτά που καλλιεργούνται σε εδάφη που κατεργάζονται και βελτιώνονται με ορθές πρακτικές βελτίωσης αποδίδουν αιθέρια έλαια υψηλής ποιότητας και μεγάλης ζήτησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι παραγωγοί που χειρίζονται το έδαφός τους με ορθές πρακτικές, έχουν από φυτοπροστευτική άποψη (αντιμετώπιση ζιζανίων, παρασίτων και ασθενειών) λιγότερες εισροές και παραγωγή προϊόντων αρωματικής καλλιέργειας υψηλής ποιότητας.

Δειγματοληψία Εδάφους και Ανάλυση

Η δειγματοληψία του εδάφους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις επικρατούσες μεθόδους.
Με την ανάλυση του εδάφους θα ελεγχθούν οι ελλείψεις αλλά και η περίσσεια των ανόργανων στοιχείων οι βιολογικές ιδιότητες του αλλά και τα ποσοστά του άνθρακα.
Με την ανάλυση του εδάφους ο παραγωγός θα είναι σε θέση να διορθώσει την θρεπτική κατάσταση του εδάφους και να δημιουργήσει για την καλλιέργεια του τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ισορροπίας θρεπτικών στοιχείων και pH.
Η διόρθωση του pH του εδάφους πρέπει πάντοτε να γίνεται με βάση τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης.
Η χρήση των λιπασμάτων πρέπει να σχεδιαστεί λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανάπτυξη της καλλιέργειας θα γίνει με οργανικές μεθόδους και σκευάσματα.
Η όλη προετοιμασία (όργωμα σβάρνισμα κ.λ.π.) του εδάφους θα πρέπει να γίνεται με τις καλύτερες γεωργικές πρακτικές, για να μην καταστρέφεται η δομή του άλλά και να εξασφαλίζεται η αειφορία της γονιμότητας του.
Στην περίπτωση που ο έλεγχος των ζιζανίων προβλέπεται να γίνεται μηχανικά το πλάτος μεταξύ των γραμμών της καλλιέργειας θα πρέπει να προσαρμοστεί έτσι που να διευκολύνεται η χρήση των μηχανημάτων.

Φύτευση

Αποστάσεις Φύτευσης / Πυκνότητα Φυτών

Η πυκνότητα φύτευσης όταν γίνεται απευθείας σπορά μπορεί να είναι 45.000-100.000 ανά εκτάριο (4.500-10.000 ανά στρέμμα).

Προτεινόμενη απόσταση μεταξύ των γραμμών είναι 50 έως 75 εκατοστά ενώ επί των γραμμών είναι 20-30 εκατοστά. Μικρότερες αποστάσεις θα επιτρέψουν στα φυτά της καλλιέργειας να καλύψουν την έκταση γρηγορότερα αντιμετωπίζοντας καλύτερα τα ζιζάνια πετυχαίνοντας μεγαλύτερες αποδόσεις ανά μονάδα επιφάνειας.

Η καλλιέργεια έχει οικονομική διάρκεια ζωής (παρόλο που τα φυτά αντέχουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, συνήθως 10 χρόνια) 5 χρόνια. Μετά το πέρας της πενταετίας, καλό είναι για την διατήρηση αλλά και βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους, να εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα αμειψισποράς με διαδοχή της καλλιέργειας από κάποιο ψυχανθές.

Λίπανση

Το μελισσόχορτο αντιδρά καλά στην προσθήκη αζώτου τόσο κατά την καλλιεργητική περίοδο αυξάνοντας την απόδοση σε νωπή μάζα αλλά και σε αιθέριο έλαιο, όσο και μετά την συγκομιδή για την προαγωγή της νέας βλάστησης. Επίσης προσθήκη Καλίου την ίδια περίοδο έχει αποδειχθεί ευεργετική (Περιπτώσεις καλλιεργειών στην Νότια Αφρική).

Μια βασική εφαρμογή λιπασμάτων που περιέχουν άζωτο, φώσφορο κάλιο και Θείο πρέπει να εφαρμόζεται ετησίως.

Στην περίπτωση εφαρμογής βιολογικών λιπασμάτων θα πρέπει να γίνεται ανάλυση για τον προσδιορισμό των ποσοστών των θρεπτικών προκειμένου να καθορισθούν οι ποσότητες εφαρμογής.

Σε κάθε περίπτωση η εφαρμογή της λίπανσης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης.

Σήμερα η καλλιέργεια του μελισσόχορτου γίνεται κατά κύριο λόγο με βιολογικό τρόπο και τα προϊόντα της παρουσιάζουν μεγάλη ζήτηση στην ευρωπαϊκή αλλά και στην παγκόσμια αγορά.

Άρδευση

Η καλλιέργεια του Μελισσόχορτου έχει υψηλές απαιτήσεις σε νερό. Η εφαρμογή του νερού στην καλλιέργεια γίνεται με το σύστημα της στάγδην άρδευσης. Τακτικές αρδεύσεις κατά τους μήνες αιχμής είναι απαραίτητες ενώ θα πρέπει να αποφεύγεται η περίσσεια νερού.

Έλεγχος των ζιζανίων

Ο έλεγχος των ζιζανίων πρέπει να γίνεται είτε με το χέρι είτε μηχανικά δεδομένου ότι τα όποια χημικά σκευάσματα περιέχουν διάφορα τοξικά στοιχεία που επιβαρύνουν το τελικό παραγόμενο προϊόν το οποίο προορίζεται για φαρμακευτικούς κυρίως σκοπούς. Για τον λόγο αυτό η τήρηση ενός σχολαστικού προγράμματος καταπολέμησης ζιζανίων είναι απαραίτητο διότι τα ζιζάνια ανταγωνίζονται την καλλιέργεια σε νερό και θρεπτικά μειώνοντας τις αποδόσεις και την ποιότητα του τελικού παραγόμενου προιόντος.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια που τα φυτά είναι ακόμη μικρά και δεν έχουν καλύψει ακόμη μεγάλο μέρος της επιφάνειας του εδάφους.

Μερικά ζιζάνια όπως για παράδειγμα του γένους Amaranthus και του γένους Datura είναι ιδιαίτερα επιβλαβή για την καλλιέργεια προκαλώντας όχι μόνο μείωσης της απόδοσης αλλά και υποβάθμιση της ποιότητας του τελικού παραγόμενου προϊόντος.

Πολλά από αυτά περιέχουν πτητικές ενώσεις που εξάγονται κατά την διαδικασία της απόσταξης μειώνοντας έτσι την ποιότητα του αιθέριου ελαίου και συνεπώς την εμπορευσιμότητα του. Για αυτό το λόγο πρέπει να απομακρύνονται έγκαιρα από τον αγρό, κατά τα πρώτα στάδια δηλαδή της ανάπτυξης τους. Έτσι:

· Πρακτικές «ακαλλιέργειας» του εδάφους έχουν πολύ καλά αποτελέσματα στον έλεγχο των ζιζανίων.

http://t.co/MOJ0yTz9Lq
— ΠΡΑΣΙΝΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΝ (@istath70) February 25, 2014

Οι εχθροί και ο έλεγχος τους

Στην καλλιέργεια του μελισσόχορτου έχουν εντοπιστεί διάφορα παράσιτα όπως ο τετράνυχος, διάφοροι αλευρώδεις καθώς και οι θρύπες.

Οι Αλευρώδεις διαθέτουν μυζητικού τύπου στοματικά όργανα τα οποία χρησιμοποιούν για να απομυζούν από τα φύλλα των φυτών. Εκκρίνουν επίσης μεγάλες ποσότητες μελιτωμάτων στα οποία αναπτύσσονται δευτερογενώς μύκητες που δημιουργούν προβλήματα στην φωτοσύνθεση των φυτών.

Οι τετράνυχοι είναι ιδιαίτερα επιζήμιοι σε πολλά φυτά αλλά και στο μελισσόχορτο. Χαρακτηριστικό τους είναι ο σχηματισμός λεπτών μετάξινων νημάτων που σχηματίζουν έναν αραχνοειδή ιστό στα φυτά όπου και προστατεύονται. Αρχικά μένουν στα κάτω τμήματα των στελεχών των φυτών και στην συνέχεια μετακινούνται προς αναζήτηση της τροφής τους στα ανώτερα τμήματα και στα φύλλα. Τα φύλλα κατ’ αρχήν κιτρινίζουν και στην συνέχεια ανάλογα με το ύψος της προσβολής γίνονται αργυρόχρωμα ενώ το φυτό μπορεί τελικά να οδηγηθεί στην ξήρανση.

Οι θρύπες απομυζούν και αυτοί με την σειρά τους τα φύλλα προκαλώντας την πτώση τους, ενώ στα απεκκρίματα τους ευννοείται η ανάπτυξη δευτερογενών μολύνσεων που δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στα φυτά.

Ο έλεγχος όλων των παραπάνω εχθρών γίνεται με κατάλληλες γεωργικές πρακτικές και με βιολογική καταπολέμηση. Προσεκτική παρακολούθηση των πληθυσμών των εντόμων σε συνδυασμό με εφαρμογή κατάλληλων φυτοπροστατευτικών βιολογικών σκευασμάτων ή με εξαπόλυση παρασίτων, με χρήση ηθολογικών τεχνικών (παγίδες κίτρινου χρώματος) θα συμβάλλουν στην διατήρηση του φυλλώματος της καλλιέργειας χωρίς παράσιτα.

Ασθένειες και ο έλεγχος τους

Το μελισσόχορτο είναι ευαίσθητο στο ωίδιο (θειαφασθένεια), το οποίο εμφανίζεται στα φύλλα σε μορφή κηλίδας ανοικτού χρώματος πάνω στην οποία μετά αναπτύσσεται ένα αλευρώδες επίχρισμα (σαν πούδρα) ιδιαίτερα στα φύλλα που είναι σε σκιαζόμενο μέρος στο φυτό. Οι κηλίδες αυτές μπορεί να επεκταθούν καλύπτοντας όλο το φύλλο ενώ ταυτόχρονα δεν αφήνουν το φυτό να αναπτυχθεί.

Η αποφυγή αζωτούχων λιπάνσεων στο τέλος του καλοκαιριού, άρδευσεων με ποσότητα νερού μεγαλύτερη από αυτή που χρειάζεται η καλλιέργεια, μειώνουν τις πιθανότητες προσβολής από την ασθένεια.

Παράλληλα φροντίζουμε να τηρούμε ένα τακτικό σύστημα ανίχνευσης

(scouting) της καλλιέργειας. Η έγκαιρη ανίχνευση και η ορθή διαχείριση για την αντιμετώπιση των ασθενειών μπορεί να αποτρέψει σημαντικά προβλήματα προσβολών της καλλιέργειας.

Σε περίπτωση που η προσβολή είναι μεγάλη η εφαρμογή σκευασμάτων που περιέχουν θείο, όξινο ανθρακικό κάλιο ή διάφορα σκευάσματα που περιέχουν φυτικά έλαια όπως το έλαιο από το φυτό Azadirachta indica έχουν δείξει καλά αποτελέσματα στην θεραπεία της ασθένειας.

Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται πάντα υπό την καθοδήγηση Γεωπόνου και σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στην συσκευασία των μυκητοκτόνων.

Συγκομιδή

Η συγκομιδή όλου του υπέργειου τμήματος γίνεται στην αρχή της ανθοφορίας όταν η συγκέντρωση του πτητικού ελαίου είναι στο υψηλότερο επίπεδο της.

Η κοπή γίνεται με χορτοκοπτικό και ακολουθεί η συλλογή και η μεταφορά (χαλαρό φόρτωμα) στο ξηραντήριο (θερμοκρασία ξήρανσης<40 span="">

Το μελισσόχορτο φτάνει στις κανονικές αποδόσεις από τον δεύτερο χρόνο και μετά.

Απόσταξη

Το μελισσόχορτο κόβεται και στην συνέχεια μεταφέρεται σε κατάλληλους χώρους ξηραντηρίων και ξηραίνεται, διατηρώντας έτσι σταθερή την χημική σύσταση των πτητικών ελαίων του φυτού.

Η μεταφορά του συγκομισμένου προϊόντος στο ξηραντήριο - αποστακτήριο πρέπει να γίνεται άμεσα γιατί η έκθεση του στον ήλιο για πολύ ώρα θα οδηγήσει στην μείωση της ποιότητας και της ποσότητας των πτητικών ελαίων με εξάτμιση. Η απόσταξη γίνεται με αποστακτήρες ατμού αμέσως μετά την συγκομιδή.

Το χρώμα, το ποσοστό της περιεχόμενης υγρασίας καθώς και η απουσία «μούχλας» του αποξηραμένου προϊόντος θα εξασφαλίσουν την διάθεση του και μάλιστα σε πολύ καλές τιμές.

Τα κύρια συστατικά του αιθέριου ελαίου του μελισσόχορτου είναι η κιτράλη, το β-κερυοφυλλλένιο, το D-γερμακρένιο, η κιτρονελλάλη, η οξική ευγενόλη και η γερανιόλη.

http://t.co/bKuOhukTWc
— ΠΡΑΣΙΝΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΝ (@istath70) February 25, 2014

Συσκευασία – Αποθήκευση

Για καλύτερη διατήρηση των αποξηραμένων προϊόντων μελισσόχορτου και με μεγαλύτερη διάρκεια η αποθήκευση γίνεται σε σκουρόχρωμες αεροστεγείς γυάλινες συσκευασίες και σε θερμοκρασίες αποθήκευσης κάτω των 18 ˚ C. Πλαστικά υλικά συσκευασίας σε συνδυασμό με υψηλή περιεχόμενη υγρασία στο προϊόν μπορεί να προκαλέσουν μυκητιάσεις με αποτέλεσμα την υποβάθμιση του προϊόντος.

Τα αιθέρια έλαια μπορεί να διατίθενται είτε χύμα είτε συσκευασμένα σε μικρές γυάλινες συσκευασίες είτε σε κεραμικά δοχεία, είτε σε πλαστικά φθοριούχα καθώς και σε δοχεία με εποξική επίστρωση αλουμινίου.

Τα αιθέρια έλαια είναι πτητικά και ως τέτοια, ή όλη διαδικασία από την παραγωγή (περιλαμβανομένου και του χρόνου αποθήκευσης) μέχρι την διάθεση τους, συνιστά μεγάλη προσοχή.

Η αποθήκευση του αιθέριου ελαίου του μελισσόχορτου και μέχρι αυτό να χρησιμοποιηθεί, γίνεται σε δροσερό, ξηρό χώρο. Φροντίζουμε να κλείνουμε τα υλικά συσκευασίας αεροστεγώς και να μην εκτίθενται σε θερμότητα και σε βαρέα μέταλλα.

Τα σκουρόχρωμα αεροστεγή γυάλινα μουκάλια ενδείκυνται για την αποθήκευση των αιθέριων ελαίων.

Χρήσεις

Το αιθέριο έλαιο του μελισσόχορτου είναι από τα πιο ακριβά αιθέρια έλαια.

Διάφορα φυτικά αποστάγματα του φυτού είτε αυτά αφορούν υδατικά διαλύματα είτε κολλοειδή αιωρήματα (hydrosol) βρίσκουν πολύ μεγάλη χρήση στην περιποίηση της επιδερμίδας. Είναι αντιμηκυτιακά ανακουφίζουν τις λοιμώξεις του δέρματος θεραπεύουν τον έρπητα ενώ πολύ συχνά χρησιμοποιούνται για την αποκατάσταση διαταραχών προσοχής και συγκέντρωσης.

Οι βασικές ιδιότητες του αιθέριου ελαίου του μελισσόχορτου το καθιστούν κατάλληλο αντιυπερτασικό και κατευναστικό του νευρικού συστήματος. Καταπολεμά την αϋπνία και την υστερία.

Κοσμετολογία

Το μελισσόχορτο βρίσκει πολύ μεγάλη χρήση στην φροντίδα του δέρματος και του σώματος. Τα αποσταγμένα του προϊόντα προστίθενται σε διάφορα σκευάσματα για την επούλωση του δέρματος από διάφορες πληγές.

Φαρμακευτικές και Θεραπευτικές Ιδιότητες

Το μελισσόχορτο ενδείκνυται για την θεραπεία της δυσπεψίας, της ναυτίας, της κατάθλιψης, έχει ηρεμιστικές ιδιότητες, καταπολεμά διάφορες αλλεργίες, τα εκζέματα και ανακουφίζει από τα τσιμπήματα εντόμων.

Θεραπεύει (εγχύσεις από φρέσκα φύλλα) την κεφαλαλγία, καταπραΰνει τον πόνο του στομάχου (νευροστόμαχο) αποκαθιστά την νευρική εξάντληση και θεραπεύει τα πρώτα στάδια του κρυολογήματος ή της γρίπης.

Έχει ήπιες ηρεμιστικές ιδιότητες και τόσο το αιθέριο έλαιο όσο και τα εκχυλίσματα των φύλλων του έχει αποδειχθεί ότι έχουν ισχυρή αντιβακτηριδιακή και αντιηική δράση.

Μια από τις κύριες δράσεις του είναι η καταστολή της έκκρισης μιας ορμόνης του θυρεοειδούς που προκαλεί διαταραχές υπερθυρεοειδισμού.

Μαγειρική

Τα φρέσκα ή αποξηραμένα φύλλα του προσδίδουν μια λεπτή γεύση σε πολλά πιάτα, στο λάδι, το ξύδι και σε διάφορα λικέρ. Από τα φύλλα του φτιάχνονται διάφορα δροσιστικά ή ζεστά αφεψήματα με τσάι. Τα φρέσκα φύλλα και τα άνθη του συμπληρώνουν σαλάτες φρούτων και λαχανικών και αποτελούν μαρινάδες για το κρέας και το ψάρι.

Άλλες Χρήσεις

Χρησιμοποιείται σε μίγματα τσαγιού προσδίδοντας θεραπευτικές ιδιότητες.
Τα αποξηραμένα φύλλα χρησιμοποιούνται ως συστατικά ποτ – πουρί
Το αιθέριο έλαιο του χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία
Τα φύλλα και τα άνθη του χρησιμοποιούνται στην ποτοποιία. Αποτελεί βασικό συστατικό των λικέρ Benedictine και Chartreause.
Έλκει τις μέλισσες και μάλιστα τρίβοντας τα φύλλα του σε κενά μελίσσια προσελκύει νέα σμήνη.
Έλκει διάφορα ωφέλιμα αρπακτικά που καταβροχθίζουν πολλά έντομα του κήπου μας.

Σταθακόπουλος Ιωάννης

Γεωπόνος Α.Π.Θ. M.Sc

Περιβάλλοντος & Αειφόρου Ανάπτυξης

Βιβλιογραφία

Afoloyan, A. 2005. How safe are essential oils, in: IFEAT conference proceedings: 2006. Essential oils and aromatic plants symposium. Cape Town, South Africa: ASNAPP.

Davis, J.M. 1997. Lemon balm. North Carolina Cooperative Extension Services. Online: http://www.ces.ncsu.edu/depts/hort/hil/hil-126html. Accessed 09 August 2006.

Dragonwater Tea Company LLC. 2003-2007. Online: http://www.teawiki.com/index.tf/111_Lemon_Balm.html. Accessed 09 August 2006.

Essential oils price list. On-line: http://www.essentiallyoils.com. Accessed 17 August 2006.

FreePatents. Online.com. 2004–2007. Sleep inducing toothpaste made with natural herbs and a natural hormone. Online: http://www.freepatentsonline.com/6998112.html. Accessed 22 August 2006.

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΑΡΩΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑΣ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΗΣ R. damascenα

2013-10-01T21:20:00.002+03:00

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Επιστημονική ονομασία: Rosa damascena

Κοινή Ονομασία: Τριανταφυλλιά η δαμασκηνή,

Οικογένεια: ROSACEAE

Προέλευση και διασπορά

Η οικογένεια γενικά των τριαντάφυλλων είναι από τις πιο παλιές του φυτικού βασιλείου. Μάλιστα αναφέρεται ότι στην Αμερική έχουν βρεθεί απολιθώματα τριαντάφυλλου ηλικίας 30.000.000 ετών.

Περιλαμβάνει πάνω από 200 είδη που απαντώνται ευρέως στην Ευρώπη, την Ασία, την Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αμερική.

Η τριανταφυλλιά η δαμασκηνή (Rosa damascena Mill.) είναι το πιο σημαντικό είδος της οικογένειας. Είναι ιθαγενές φυτό της Μέσης Ανατολής με κεντρική περιοχή ανάπτυξης της ποικιλομορφίας του την Δαμασκό. Η καλλιέργεια της είναι γνωστή στο Ιράν που θεωρείται επίσης περιοχή προέλευσης του συγκεκριμένου είδους.

Στην Ευρώπη την έφεραν οι Σταυροφόροι και από τότε καλλιεργείται για τις φαρμακευτικές ιδιότητες του αιθέριου ελαίου της.

Μερικά έγραφα αναφέρουν ως πηγή προέλευσης του ροδόνερου της Rosa damascena Mill την περιοχή του Ιράν ενώ του ροδέλαιου την Ελλάδα.

Οι κύριες Χώρες καλλιέργειας της τριανταφυλλιάς της δαμασκηνής στον κόσμο είναι η Βουλγαρία, η Τουρκία, το Ιράν, η Γαλλία, το Μαρόκο, η Ρωσία και η Ινδία. Η πιο γνωστή περιοχή καλλιέργειας της στο Ιράν είναι η περιοχή του Kashan όπου στην καρδιά της ερήμου καλλιεργείται τριαντάφυλλο με 2-3 αρδεύσεις ετησίως και εύρος αποδόσεων σε λουλούδια από 2-7 τόνους ανά εκτάριο. Η ποιότητα του παραγόμενου ροδόνερου στην περιοχή είναι από τις υψηλότερες παγκοσμίως.

Η Βουλγαρία η Τουρκία και το Μαρόκο είναι οι μεγαλύτερες χώρες σε παραγωγή στην παραγωγή ροδέλαιου παγκοσμίως, από κοινού παράγουν 10 τόνους ροδέλαιου ετησίως.

Αποδόσεις

Η παραγωγή σε ροδοπέταλα και ανάλογα με τις επικρατούσες κλιματεδαφικές συνθήκες τις εφαρμοζόμενες αγρονομικές τακτικές στην καλλιέργεια, αλλά και την ποικιλία κυμαίνεται από 200 – 500 κιλά το στρέμμα.

Η Αποδόσεις σε αιθέριο έλαιο κυμαίνονται από 0,01-0,05%.

Στην Βουλγαρία η καλλιέργεια της τριανταφυλλιάς έχει δείξει ότι απαιτούνται κατά μέσο όρο 4 τόννοι ροδοπέταλα για την παραγωγή ενός λίτρου ροδέλαιου.

Γενικώς για την παραγωγή ενός λίτρου ροδέλαιου απαιτούνται 3-5 τόνοι ροδοπέταλα.

Η μέση ετήσια απόδοση σε ροδοπέταλα ετησίως στην Βουλγαρία το Ιράν και την Ινδία είναι 2000-3000 κιλά ανά εκτάριο, στην Τουρκία είναι 2000-2500 κιλά ανά εκτάριο και στην Ρωσία 1500-2000 κιλά ανά εκτάριο.

Σήμερα υπάρχουν και βελτιωμένες ποικιλίες τριανταφυλλιάς δαμασκηνής που έχουν αναπτυχθεί στο εργαστήριο βιολογικών πόρων της Ινδίας στην πόλη Palampur με αποδόσεις σε άνθη 4000-5000 κιλά ανά εκτάριο.

Ποικιλίες

Το γένος της τριανταφυλλιάς περιλαμβάνει περιλαμβάνει πάνω από 5000 ποικιλίες και μόνο λίγες είναι αρωματικές. Διάφοροι γενότυποι ποικίλουν σημαντικά σε απόδοση σε άνθη, σε αιθέριο έλαιο αλλά και στην σύσταση του, στην αντοχή τους στου βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες, στην μορφολογία τους κ.λ.π.

Η τριανταφυλλιά η δαμασκηνή Rosa damascena Mill. είναι υβρίδιο που αναπτύχθηκε στο Ιράν και υποστηρίζεται ότι προέρχεται από την διασταύρωση μεταξύ Rosa moschata Benth., Rosa Gallica L. και Rosa feldschenkoana Regel. Καλλιεργείται για το αιθέριο έλαιο της.

Το υβρίδιο περιλαμβάνει δύο βασικές κατηγορίες ποικιλιών τις:

Τις καλοκαιρινές (R. × damascena nothovar. Damascena) που έχουν μια σύντομη περίοδο άνθησης, μόνο το καλοκαίρι, και

Τις Φθινοπωρινές (R. × damascena nothovar semperflorens (Duhamel) Rowley) έχουν μεγαλύτερη περίοδο ανθοφορίας που εκτείνεται μέσα στο Φθινόπωρο.

Πολύ δημοφιλής ποικιλία της R. × damascena είναι η Ispahan ενώ η υβριδική Rosa × centifolia προέρχεται εν μέρη από ποικιλίες της R. × damascena όπως είναι οι Bourbon, Portland και διάφορες πολυετείς υβριδικές ποικιλίες

Η ποικιλία γνωστή ως Rosa Gallica forma trigintipetala ή «Trigintipetala 'Rosa damascena θεωρείται συνώνυμο της Rosa × damascena και καλλιεργείται στην Βουλγαρία.

Μορφολογία Φυτού

Η τριανταφυλλιά η δαμασκηνή είναι ένα φυλλοβόλος πολυετής ακανθώδης θάμνος που αυξάνεται σε ύψος μέχρι 2,5 μέτρα. Τα στελέχη του είναι πυκνά και φέρουν καμπυλοειδή αγκάθια και σκληρές τρίχες. Τα φύλλα είναι σύνθετα πτεροσχιδή με 5 – 7 φυλλάρια. Τα τριαντάφυλλα σχηματίζουν ταξιανθίες κόρυμβους και κάθε ταξιανθία αποτελείται από 6-12 τριαντάφυλλα ενώ κάθε τριαντάφυλλο έχει περίπου 33 πέταλα. Τα τριαντάφυλλα των περισσότερων ποικιλιών είναι ροζ έως ελαφρώς κόκκινο. Η άνθηση πραγματοποιείται μια φορά το χρόνο Μάιο Ιούνιο ενώ σε ορισμένες Βουλγάρικες ποικιλίες υπάρχει και δεύτερη άνθηση το Φθινόπωρο.

Οικολογικές Απαιτήσεις

Θερμοκρασία

Γενικά τα τριαντάφυλλα καλλιεργούνται σε ένα εύρος θερμοκρασιών ημέρας 20-30 βαθμών Κελσίου και 18-20 βαθμών Κελσίου νύχτας. Ιδανική θερμοκρασία για την καλλιέργεια της πλειονότητας ειδών των τριαντάφυλλων είναι 19-27 βαθμοί Κελσίου.

Στη Βουλγαρία (Kazanlik), μέσο εύρος θερμοκρασίας κατά την άνοιξη 5-15 βαθμών Κελσίου θεωρείται βέλτιστο για την καλλιέργεια της R. damascena. Κατά την διάρκεια της ανθοφορίας θερμοκρασία νύχτας 10-12 βαθμών έχει ως αποτέλεσμα της μείωσης της σύνθεσης του ροδέλαιου. Παρόλα αυτά τέτοια θερμοκρασία για ένα δεκαπενθήμερο πριν την ανθοφορία βελτιώνει την ποιότητα και αυξάνει την ποσότητα των τριαντάφυλλων της R. damascena.

Μακρά περίοδος κατά την άνοιξη με μέση θερμοκρασία 5-15 βαθμοί Κελσίου εξασφαλίζει μεγάλο αριθμό ανθέων ανά φυτό με υψηλή περιεκτικότητα σε ροδέλαιο. Χαμηλή θερμοκρασία 10-12 βαθμοί Κελσίου κατά την νύχτα αναστέλλει την ανθοφορία ενώ θερμοκρασία μέχρι και 20 βαθμοί Κελσίου αυξάνει την σύνθεση του ροδέλαιου.

Η παραγωγή των τριαντάφυλλων σε λουλούδια συνδέεται με την έκπτυξη των μασχαλιαίων οφθαλμών και την ανάπτυξη των ανθικών στελεχών. Η θερμοκρασία ασκεί μια έντονη επίδραση στην ανάπτυξη των βλαστών και είναι ένας σημαντικός παράγοντας που επιδρά στην έκπτυξη και αύξηση των μασχαλιαίων οφθαλμών.

Το μήκος της ανθοφορίας αλλά και η παραγωγή σε άνθη μειώνεται όταν η θερμοκρασία υπερβαίνει τους 24 βαθμούς Κελσίου, ενώ η ευαισθησία σε διάφορες τιμές της εξαρτάται από τα διάφορα αναπτυξιακά στάδια της καλλιέργειας.

Σε θερμοκρασίες ημέρας και νύχτας 20 και 15 βαθμοί κελσίου αντίστοιχα η φωτοσυνθετική ικανότητα του φυτού αυξάνει.

Φως

Αν και η έρευνα σχετικά με την επίδραση του φωτός στις καλλωπιστικές τριανταφυλλιές είναι μεγάλη, εντούτοις οι αναφορές της για την τριανταφυλλιά την δαμασκηνή είναι πολύ περιορισμένες.

Παρότι η άνθηση στο τριαντάφυλλο δεν καθορίζεται από την φωτοπερίοδο πολλά χαρακτηριστικά απόδοσης όπως ο αριθμός των πλάγιων οφθαλμών το ποσοστό έκπτυξης των οφθαλμών, ο σχηματισμός των νέων βλαστών, ο ρυθμός ανάπτυξης των βλαστών ανθοφορίας κ.λ.π. επηρεάζονται από το φως.

Τα τριαντάφυλλα είναι γενικά φωτοπεριοδικά ουδέτερα φυτά των οποίων ή άνθηση υπό κατάλληλες συνθήκες επαναλαμβάνεται αρκετές φορές το χρόνο.

Μελέτες όμως, έχουν δείξει ότι ή ένταση του φωτός και η διάρκεια της ημέρας παίζουν σημαντικό ρόλο στην άνθηση και στην βλάστηση. Τεχνητή σκίαση που εφαρμόσθηκε σε φυτά με ποσοστό μείωσης φωτός κατά 10,35,60,και 70% παρατηρήθηκε μείωση των ανθέων. Αντίθετα παράταση της διάρκειας της ημέρας με ειδικούς λαμπτήρες χαμηλού επιπέδου ακτινοβολίας των 12 μmol s-1 m-2 PAR είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού των ανθέων σε τέσσερις ποικιλίες τριανταφυλλιάς.

Χαμηλή ένταση φωτός με χαμηλή θερμοκρασία και σχετική υγρασία 88% αυξάνουν τις αποδόσεις σε λουλούδια στην R. damascena αλλά και την ποσότητα και ποιότητα του αιθέριου ελαίου.

Υψηλή αναλογία κόκκινου υπέρυθρου φωτός επιδρά θετικά στην αύξηση του μήκους των βλαστών και στην έκπτυξη των οφθαλμών ενώ χαμηλή αναλογία τα αναστέλλει. Η αύξηση της αναλογίας του μπλε κόκκινου φωτός δρα ανασταλτικά στην επιμήκυνση των στελεχών.

Υγρασία

Η ανάπτυξη των τριαντάφυλλων ελάχιστα επηρεάζεται από την ατμοσφαιρική υγρασία. Η R. damascena δεν έχει μεγάλες απαιτήσεις σε ατμοσφαιρική υγρασία παρά ένα ελάχιστο διαθέσιμο ποσοστό ανάλογα με το στάδιο της ανάπτυξης της.

Κατά την διάρκεια της άνοιξης και αρχές καλοκαιριού υγρασία σε ποσοστό 70% θεωρείται βέλτιστη για την καλή συγκομιδή της τριανταφυλλιάς της δαμασκηνής ενώ κατά την διάρκεια της άνθησης υγρασία αέρα άνω του 60% είναι ευεργετική για την καλλιέργεια.

Εδαφικές απαιτήσεις

Το έδαφος είναι το μέσο στήριξης και θρέψης των φυτών. Όμως η διαθεσιμότητα των θρεπτικών συστατικών και η ικανότητα συγκράτησης του νερού εξαρτώνται από τις φυσικοχημικές ιδιότητες του. Κατάλληλα για την καλλιέργεια της R. damαscena είναι τα βαθιά γόνιμα πηλώδη εδάφη. Μπορεί να καλλιεργηθεί με επιτυχία σε ένα ευρύ φάσμα εδαφών με την βοήθεια κατάλληλων αγρονομικών πρακτικών.

Κατάλληλο ρΗ για την καλλιέργεια θεωρείται η περιοχή τιμών μεταξύ 6,0-7,5,

δηλαδή τα ελαφρώς όξινα ή ελαφρώς αλκαλικά εδάφη. Δεν συνίσταται η καλλιέργεια της R. damαscena σε όξινα εδάφη καθώς λόγω ανισορροπίας μικροθρεπτικών μειώνονται οι αποδόσεις σε άνθη.

Αλκαλικά εδάφη θεωρούνται ακατάλληλα για την καλλιέργεια ενώ η ηλεκτρική αγωγιμότητα του εδάφους θα πρέπει να είναι μικρότερη των 2,0 mmhos/cm.

Επίσης σε ασβεστολιθικά εδάφη και με νερό άρδευσης αλκαλικό θα πρέπει να αποφεύγεται η εγκατάσταση της καλλιέργειας της R. damαscena

Αν και η R. damαscena δεν προτιμά τα κορεσμένα σε νερό εδάφη σε περιοχές με λίγες βροχοπτώσεις τα πορώδη εδάφη είναι ακατάλληλα για την καλλιέργεια της. Από την άλλη εδάφη κακώς αποστραγγιζόμενα ευνοούν την ανάπτυξη ασθενειών της ρίζας και σε ελλείψεις θρεπτικών.

Πρακτικές Καλλιέργειας

Οι τριανταφυλλιές πολλαπλασιάζονται είτε με εγγενή είτε με αγενή τρόπο αναπαραγωγής. Ο εγγενής τρόπος αναπαραγωγής συνήθως χρησιμοποιείται στον πολλαπλασιασμό των ειδών, νέων ποικιλιών καθώς και στην παραγωγή ριζωμάτων. Οι απαιτήσεις όμως των αγορών των βιομηχανιών αρωματοποιίας και κοσμετολογίας για σταθερή ποιότητα στα προϊόντα τους καθιστούν τον αγενή τρόπο πολλαπλασιασμού αναγκαίο για την παραγωγή αιθέριου ελαίου σταθερής ποιότητας.

Γενικά η R. damαscena πολλαπλασιάζεται είτε με μοσχεύματα είτε με εμβολιασμό ή ενοφθαλμισμό ή εκκεντρισμό.

Τα μοσχεύματα αποτελούν την ευκολότερη και λιγότερο δαπανηρή μέθοδο για τον πολλαπλασιασμό της τριανταφυλλιάς. Η εγκατάσταση και η επιτυχία ριζοβολίας των μοσχευμάτων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η εποχή κοπής τους, η ηλικία και το τμήμα του κλάδου, το υπόστρωμα ανάπτυξης, το ποσοστό υγρασίας, η θερμοκρασία και η θρέψη .

Τα μοσχεύματα προέρχονται από στελέχη ενός έτους και κόβονται λίγο πριν την ξυλοποίηση τους σε μήκος περίπου 20-25 εκατοστά και διάμετρο 0,75 – 1,25 εκατοστά. Η ριζοβολία τους επιτυγχάνεται 3 μήνες μετά την φύτευση τους και η μεταφύτευση τους πραγματοποιείται 9-12 μήνες μετά. Οι επικρατούσες περιβαλλοντικές συνθήκες όπως το φως η θερμοκρασία και η σχετική υγρασία παίζουν ζωτικό ρόλο για την ριζοβολία των μοσχευμάτων και την επακόλουθη ανάπτυξη τους στον αγρό. Σε γενικές γραμμές η ιδανική θερμοκρασία για την επιτυχή ριζοβολία των μοσχευμάτων αλλά και την ανάπτυξη τους είναι 19-27 º C.

Βρέθηκε επίσης ότι θερμοκρασία 24,6 º C θεωρείται βέλτιστη για την ανάπτυξη της ρίζας των μοσχευμάτων. Συνθήκες καλού φωτισμού και ποσοστό υγρασίας μεγαλύτερη από 60% θεωρούνται ικανοποιητικές για την έναρξη της ριζοβολίας των μοσχευμάτων. Για την διέγερση της έναρξης της ριζοβολίας χρησιμοποιούνται συνθετικές αξίνες όπως το ινδολ-3-οξικό οξύ (ΙΑΑ), το ινδολ-3-βουτανικό οξύ και το ναφθαλινο-οξικό οξύ (ΝΑΑ) . Χειρισμός των μοσχευμάτων σε συγκέντρωση ΙΒΑ 200 ppm είχε πολύ θετικά αποτελέσματα στην ριζοβολία τους . Το υπόστρωμα ριζοβολίας επίσης έχει πολύ μεγάλη επίδραση στην ριζοβολία των μοσχευμάτων. Το φυλλόχωμα έχει αποδειχθεί ως ένα πολύ αποτελεσματικό υπόστρωμα στη ριζοβολία τους.

Προετοιμασία Εδάφους

Οι παραγωγοί που χειρίζονται το έδαφός τους με ορθές πρακτικές, έχουν από φυτοπροστευτική άποψη (αντιμετώπιση ζιζανίων, παρασίτων και ασθενειών) λιγότερες εισροές και παράγουν προϊόντα αρωματικής καλλιέργειας υψηλής ποιότητας.

Ανάλογα με τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης στην περίπτωση απαιτηθεί βελτίωσης της υφής και της δομής του εδάφους ενδείκνυται η προσθήκη βελτιωτικών. Η συμμετοχή του εδάφους στο τελικό εδαφικό μείγμα δεν πρέπει να είναι μικρότερη από 50% κατ’ όγκο. Η προσθήκη καλοχωνεμένης κοπριάς στο έδαφος βελτιώνει σημαντικά τις φυσικοχημικές ιδιότητες του εδάφους, αυξάνει τον αερισμό του ριζικού συστήματος και συγκρατεί τα θρεπτικά στοιχεία. Η χρήση της τύρφης έχει τα ίδια πλεονεκτήματα και η χρήση της σε αλκαλικά εδάφη είναι αναγκαία λόγω του όξινου ρΗ της. Για την εξασφάλιση καλής στράγγισης μπορεί να χρησιμοποιηθούν επίσης περλίτης, άμμος, ψιλοκομμένο άχυρο, κομπόστα φύλλων κ.λ.π. Σε κάθε περίπτωση η εδαφολογική ανάλυση θα είναι αυτή που θα κατευθύνει τις ενέργειες μας για την σωστή προετοιμασία εδαφών της καλλιέργειας.

Δειγματοληψία Εδάφους και Ανάλυση

Η δειγματοληψία του εδάφους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις επικρατούσες μεθόδους.
Με την ανάλυση του εδάφους θα ελεγχθούν οι ελλείψεις αλλά και η περίσσεια των ανόργανων στοιχείων οι βιολογικές ιδιότητες του αλλά και τα ποσοστά του άνθρακα.
Με την ανάλυση του εδάφους ο παραγωγός θα είναι σε θέση να διορθώσει την θρεπτική κατάσταση του εδάφους και να δημιουργήσει για την καλλιέργεια του τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ισορροπίας θρεπτικών στοιχείων και pH.
Η διόρθωση του pH του εδάφους πρέπει πάντοτε να γίνεται με βάση τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης.
Η χρήση των λιπασμάτων πρέπει να σχεδιαστεί λαμβάνοντας υπόψη ότι η ανάπτυξη της καλλιέργειας θα γίνει με οργανικές μεθόδους και σκευάσματα.
Η όλη προετοιμασία (όργωμα σβάρνισμα κλπ.) του εδάφους θα πρέπει να γίνεται με τις καλύτερες γεωργικές πρακτικές, για να μην καταστρέφεται η δομή του αλλά και να εξασφαλίζεται η αειφορία της γονιμότητας του.

· Στην περίπτωση που ο έλεγχος των ζιζανίων προβλέπεται να γίνεται μηχανικά το πλάτος μεταξύ των γραμμών της καλλιέργειας θα πρέπει να προσαρμοστεί έτσι που να διευκολύνεται η χρήση των μηχανημάτων.

Φύτευση

Αποστάσεις Φύτευσης / Πυκνότητα Φυτών

Η φύτευση της R. Damascena γίνεται την άνοιξη σε καλά προετοιμασμένο έδαφος. Οι αποστάσεις φύτευσης ανάλογα με την ποικίλουν ανάλογα με την διαθεσιμότητα του νερού το είδος του εδάφους και την καλλιεργούμενη ποικιλία. Βέλτιστη ανάπτυξη των φυτών της καλλιέργειας φαίνεται επιτυγχάνεται σε αποστάσεις φύτευσης 1,5χ1,5 μ. Κατάλληλη εποχή φύτευσης των ριζωμένων μοσχευμάτων είναι από τα μέσα Νοεμβρίου έως τα μέσα Ιανουαρίου ή ακόμη και νωρίς την άνοιξη.

Λίπανση

Η ανάπτυξη οι αποδόσεις καθώς και η ποιότητα των τριαντάφυλλων σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από την διαχείριση των θρεπτικών στοιχείων. Η πορεία της άνθησης και η απόδοση σε άνθη επηρεάζεται από την ισόρροπη παρουσία των θρεπτικών. Η αύξηση της απόδοσης σε τριαντάφυλλα και αιθέριο έλαιο σχετίζονται με τα επίπεδα NPK στα φύλλα κατά το στάδιο της ανάπτυξης των οφθαλμών. Η έρευνα έχει δείξει ότι:

Η συγκέντρωση Ν, Ρ και Κ μειώνεται κατά 35%, 67% και 25% αντίστοιχα, μεταξύ της έκπτυξης των οφθαλμών και του κύριου σταδίου ανθοφορίας .

Κατάλληλες συγκεντρώσεις των NO3-N, NH4-N, φωσφόρου και καλίου στο έδαφος για την καλλιέργεια είναι 35 έως 180, 0 -20, 5-50 και 50 - 300 ppm αντίστοιχα.

Η πρόσληψη αζώτου στην καλλιέργεια σχετίζεται με την έναρξη της βλαστικής ανάπτυξης των φυτών αλλά οι περίοδοι της μέγιστης πρόσληψης του δεν σχετίζονται και με μεγαλύτερα ποσοστά επιμήκυνσης των βλαστών.

Καλές αποδόσεις επιτυγχάνονται με ποσότητα αζώτου 200 κιλά ανά εκτάριο το οποίο εφαρμόζεται στο έδαφος σε δύο δόσεις ιδίως όταν το έδαφος είναι αλκαλικό.

Γενικά το άζωτο εφαρμόζεται σε δύο δόσεις στο έδαφος, μισή ποσότητα κατά την περίοδο του κλαδέματος και η άλλη μισή 15 ημέρες μετά. Καλύτερη πηγή αζώτου για την καλλιέργεια είναι η ασβεστούχος νιτρική αμμωνία.

Η ποσότητα σε φώσφορο και κάλιο που απαιτείται ετησίως από την καλλιέργεια της τριανταφυλλιάς είναι 50-90 κιλά και 20-50 κιλά ανά εκτάριο αντίστοιχα αν και ορισμένοι καλλιεργητές εφαρμόζουν μεγαλύτερες ποσότητες σε κάλιο. Στην Ινδία και συγκεκριμένα στην κοιλάδα του Κασμίρ εφαρμογή σε καλλιέργεια R. damascena 200 kg N, 100 kg P2O5 και 50 kg K2O ανά εκτάριο έδωσε πολύ υψηλή παραγωγή σε άνθη.

Προτεινόμενες από την έρευνα συγκεντρώσεις μικροστοιχείων στο έδαφος για τα τριαντάφυλλα είναι: 0.05 -0.5 βορίου, σιδήρου 0.3 έως 3.0, μαγγανίου 0.2 – 3.0, ψευδαργύρου 0.03 έως 3.0, χαλκού 0.001-0.5, και μολυβδαινίου 0.01-0.1 ppm.

Διάφορες επιδράσεις των μικροθρεπτικών στοιχείων έχουν αναφερθεί στην αντιμετώπιση ασθενειών και παρασίτων. Χειρισμός με μικροθρεπτικά σε μολυσμένη με ωίδιο καλλιέργεια τριανταφυλλιάς έδειξε μείωση της ασθένειας.

Ο ψευδάργυρος σε ορισμένες ποικιλίες τριανταφυλλιάς ενίσχυσε την αντοχή τους στην προσβολή από ωίδιο.

Άρδευση

Η καλλιέργεια της R. damascena τόσο στο στάδιο της βλαστικής ανάπτυξης όσο και στο στάδιο της ανθοφορίας έχει απαιτήσεις σε νερό.

Γενικά τα φυτά ένα μέρος του νερού που προσλαμβάνουν το χρησιμοποιούν για να επιτελέσουν τις διάφορες βιοχημικές διεργασίες τους και ένα άλλο το χάνουν μέσο της διαπνοής τους (90% του προσλαμβανόμενου νερού).

Η συχνότητα και η διάρκεια της άρδευσης εξαρτάται από την υδατοϊκανότητα του εδάφους, τις ανάγκες της καλλιέργειας καθώς και τις εποχιακές κλιματικές συνθήκες.

Συνήθως ο ελάχιστος απαιτούμενος από την καλλιέργεια αριθμός αρδεύσεων ανά έτος είναι 8-10 αρδεύσεις. Στη Ρωσία η διατήρηση της υγρασίας του εδάφους κατά την διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου στο 85% της υδατοϊκανότητας του είχε ως αποτέλεσμα την υψηλότερη απόδοση σε άνθη. Καλλιέργειες τριανταφυλλιάς αναπτύσσονται καλύτερα όταν μεταξύ δύο αρδεύσεων εξαντλείται περίπου το 50% του διαθέσιμου νερού. Η άρδευση είναι απαραίτητη αμέσως μετά το κλάδεμα της καλλιέργειας.

Η στάγδην άρδευση είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος για την καλλιέργεια ενώ επίσης αποτελεσματική είναι και ή άρδευση με καταιονισμό πλην όμως με τον τρόπο αυτό άρδευσης ευνοείται η ανάπτυξη διαφόρων ασθενειών επιζήμιων για την καλλιέργεια.

Κλάδεμα

Ο χρόνος, το επίπεδο και η ένταση του κλαδέματος είναι οι σημαντικοί παράγοντες για την απόδοση της καλλιέργειας. Ωστόσο ο βαθμός του κλαδέματος εξαρτάται από την αγρονομική τακτική, το κλίμα και την ποικιλία.

Ένα κλάδεμα ετησίως είναι απαραίτητο τόσο για την διαμόρφωση των θάμνων της καλλιέργειας όσο και για την προαγωγή νέας βλάστησης.

Το κλάδεμα γίνεται σε ύψος 45-60 εκατοστών από το έδαφος. Στην Βουλγαρία ελαφρύ έως μέτριο κλάδεμα αύξησε τις αποδόσεις σε άνθη ενώ αυστηρό κλάδεμα τις μείωσε.

Στην Ινδία κλάδεμα σε ύψος 15 εκατοστά από το έδαφος προήγαγε περισσότερο την ανθοφορία σε σχέση με το ελαφρύ κλάδεμα.

Παρόλα αυτά το μέτριο και ελαφρύ κλάδεμα έχει αποδειχθεί ότι επιδρά θετικά στο βάρος των πετάλων και στην περιεκτικότητα τους σε αιθέριο έλαιο.

Αν και η εποχή κλαδέματος εξαρτάται από το κλίμα της κάθε περιοχής, το κλάδεμα της R. damascena στην Ινδία γίνεται από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο.

Τα κλαδεμένα φυτά ανθίζουν 70-90 ημέρες μετά το κλάδεμα. Η εποχή ανθοφορίας μπορεί να ρυθμιστεί μέσω της ημερομηνίας κλαδέματος.

Η εποχή κλαδέματος δεν φαίνεται να επηρεάζει την περιεκτικότητα των πετάλων σε αιθέριο έλαιο ωστόσο ερευνητές ανάφεραν ότι το Φθινοπωρινό κλάδεμα επιδρά θετικά στην ποιότητα των πετάλων και την περιεκτικότητα τους σε αιθέριο έλαιο.

Όπως ειπώθηκε και παραπάνω οι R. damascena κλαδεύεται μια φορά ετησίως. Ένα κλάδεμα κάθε τρία χρόνια είναι αποδεκτό από κάποιους ερευνητές τόσο από την άποψη του κόστους όσο και από την άποψη των αποδόσεων. Με αυτή την τακτική πετυχαίνεται η απομάκρυνση των φωτοσυνθετικά γηρασμένων τμημάτων και δημιουργούνται νέα και εύρωστα τμήματα που αυξάνουν την παραγωγή σε πέταλα.

Έλεγχος Ζιζανίων

Τα ζιζάνια ανταγωνίζονται την καλλιέργεια της R. damascena σε όλους εκείνους τους παράγοντες που είναι απαραίτητοι για την αύξηση και ανάπτυξη της (Φως νερό Θρεπτικά).

Κατά τα πρώτα τρία χρόνια που τα φυτά της καλλιέργειας είναι ακόμη μικρά η ακόμη πιο ειδικά κατά τον χρόνο της εγκατάστασης των ριζωμένων μοσχευμάτων η παρουσία των ζιζανίων την καθιστά πιο ευάλωτη στον ανταγωνισμό. Διάφορα είδη ζιζανίων από τα γένη των Oxalis, Solanum,

Η επιλογή του κατάλληλου ζιζανιοκτόνου θα πρέπει να γίνεται με πολύ μεγάλη προσοχή και πάντα υπό την καθοδήγηση Γεωπόνου καθότι τα τριαντάφυλλα είναι ευαίσθητα σε διάφορα ζιζανιοκτόνα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των πλατύφυλλων ζιζανίων, όπως το 2,4D και διάφορα άλλα.

Συγκαλλιέργεια

Οι τριανταφυλλιές σπάνια μπαίνουν σε συστήματα συγκαλλιέργειας. Η R. damascena γενικά πολλαπλασιάζεται με μοσχεύματα τα οποία ριζοβολούν και στην συνέχεια μεταφυτεύονται ενώ η πορεία των μεταφυτευμένων μοσχευμάτων κατά τα πρώτα 2 έτη είναι πολύ αργή. Επί πλέον κατά την διάρκεια του χειμώνα πέφτουν και σε λήθαργο. Έτσι υπάρχει ένα μικρό πεδίο εφαρμογής ενός συστήματος συγκαλλιέργειας κατά το αρχικό στάδιο ανάπτυξης και του λήθαργου της καλλιέργειας.

Η έρευνα έχει δείξει ότι διάφορα συστήματα συγκαλιέργειας στην R. damascenα επιδρούν στην βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους και την ορθή διαχείριση των θρεπτικών στο έδαφος χωρίς να επηρεάζουν την ποιότητα του παραγόμενου αιθέριου ελαίου.

Με τη συγκαλλιέργεια βελτιώνεται η χρήση των φυσικών πόρων ελέγχεται καλύτερα ο πληθυσμός των ζιζανίων αυξάνεται η παραγωγικότητα υποστηρίζεται η βιοποικιλότητα και προάγεται η υγεία του αγροοικοσυστήματος.

Τα είδη που επιλέγονται για να μπουν στο σύστημα της συγκαλλιέργειας έχουν μικρό βιολογικό κύκλο. Τέτοια μπορεί να είναι πατάτα-αραβόσιτος, φασόλι-αραβόσιτος κ.λ.π.

Εχθροί και ασθένειες

Η καλλιέργεια της τριανταφυλλιάς προσβάλλεται από μια σειρά εντόμων και ασθενειών. Ορισμένες ποικιλίες είναι πιο ανθεκτικές ωστόσο οι πιο κοινές ασθένειες που προσβάλλουν σοβαρά μια καλλιέργεια R. damascenα είναι η μαύρη κηλίδωση (Diplocarpon rosae), το ωίδιο (Sphaerotheca pannosa), η σκωρίαση (Phragmidium mucronatum) και ο βοτρύτης (Botrytis cinerea).

Επίσης μια από τις πλέον σοβαρότερες ασθένειες των τριαντάφυλλων είναι και ο καρκίνος που προκαλείται από το βακτήριο Agrobacterium tamefaciens, και που οδηγεί το φυτό τελικά στον θάνατο.

Η έγκαιρη ανίχνευση και η ορθή διαχείριση για την αντιμετώπιση των ασθενειών μπορεί να αποτρέψει σημαντικά προβλήματα προσβολών της καλλιέργειας.

Η καταπολέμηση των παραπάνω ασθενειών μπορεί να γίνει με καλλιεργητικά μέτρα όπως:

· Συλλογή και κάψιμο όλων των φύλλων και προσβεβλημένων βλαστών με σκοπό τη μείωση των πηγών πρωτογενούς μολύσματος.

· Αποφυγή άρδευσης με τεχνητή βροχή.

· Στην περίπτωση που χρησιμοποιείται σύστημα τεχνητής βροχής, θα πρέπει να εφαρμόζεται τις πρωινές ώρες, ώστε με την αύξηση της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια της ημέρας να επιτυγχάνεται στέγνωμα του φυλλώματος μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα

· Λήψη μοσχευμάτων και εμβολίων από υγιή μητρικά φυτά

· Κλάδεμα την κατάλληλη εποχή με το σωστό τρόπο

· Απολύμανση όλων των εργαλείων κλαδέματος

· Μέτρα για την καλή αποστράγγιση του εδάφους της καλλιέργειας

Όταν οι προσβολές είναι μεγάλες ή χρήση διαφόρων μυκητοκτόνων έχει δείξει αποτελεσματικότητα στην καταπολέμηση των ασθενειών. Η επιλογή και η χρήση του κατάλληλου σκευάσματος πρέπει να γίνεται πάντα υπό τις οδηγίες και την καθοδήγηση Γεωπόνου αφού προηγουμένως ο ίδιος έχει εξακριβώσει την ασθένεια κα την έκταση της.

Οι τριανταφυλλιές δέχονται επίσης επίθεση από πλήθος εχθρών όπως οι τετράνυχοι, οι αφίδες, οι θρύπες, βλαστορύκτες, καθώς και νηματώδεις.

Όπως και στην περίπτωση των ασθενειών οι περισσότεροι από τους παραπάνω εχθρούς αντιμετωπίζονται πλέον με κατάλληλες γεωργικές πρακτικές και χρήση βιολογικών σκευασμάτων.

Συγκομιδή

Το φυτικό τμήμα της R. damascena που έχει οικονομική αξία είναι το άνθος της.

Η περίοδος συγκομιδής είναι σύντομη και εξαρτάται από τις επικρατούσες κλιματικές συνθήκες καθώς και η διάρκεια ανθοφορίας που ολοκληρώνεται περίπου σε 20-25 ημέρες. Στην Ελλάδα η αποχή άνθησης πραγματοποιείται από τα μέσα Μαΐου έως τα μέσα Ιουνίου. Σε άλλες χώρες όπως στις βόρειες ινδικές πεδιάδες η εποχή άνθησης πραγματοποιείται κατά τους μήνες Μάρτιο – Απρίλιο ενώ στις λοφώδεις περιοχές της Απρίλιο – Μάιο.

Κατάλληλο στάδιο συγκομιδής είναι η περίοδος κατά την έναρξη της άνθησης τότε που τα πέταλα αρχίζουν να διογκώνονται και 2-3 από κάθε άνθος έχουν ανοίξει. Την περίοδο αυτή βρέθηκε ότι έχουν και υψηλότερη περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο .

Η εργασία της συγκομιδής ξεκινά πριν την αυγή και διακόπτεται νωρίς το πρωί (9π.μ.) ώστε τα ροδοπέταλα να περιέχουν την μέγιστη ποσότητα σε αιθέριο έλαιο. Υψηλή θερμοκρασία κατά την διάρκεια συγκομιδής επιδρά αρνητικά στην περιεκτικότητα των πετάλων σε αιθέριο έλαιο.

Τα ροδοπέταλα συγκρινόμενα με άνθη άλλων αρωματικών καλλιεργειών περιέχουν πολύ λίγο αιθέριο έλαιο (0,03%). Ένα κιλό ροδέλαιο μπορεί να παραχθεί από 3000 ροδοπέταλα ενώ ο αριθμός μπορεί να είναι και μεγαλύτερος στα αρχικά στάδια της συγκομιδής (1 κιλό αιθέριο έλαιο = 4000 ροδοπέταλα).

Η σύνθεση του αιθέριου ελαίου ποικίλει ανάλογα με το στάδιο της ανθοφορίας, τη περίοδο συγκομιδής και την θέση των ανθέων στο φυτό λόγω του διαφορετικού ρυθμού φωτοσύνθεσης των διαφόρων φυτικών τμημάτων. Οι περιβαλλοντικές συνθήκες καθώς και οι διαφορετικές τεχνικές συγκομιδής και απόσταξης επίσης επιδρούν στην ποιότητα και την ποσότητα του παραγόμενου αιθέριου. Θερμοκρασία αποθήκευσης μεταξύ

έχουν αποδειχθεί μέσα από την έρευνα. Η διακύμανση στην απόδοση και την ποιότητα του αιθέριου ελαίου μπορεί να οφείλονται σε διαφορετικές τεχνικές συγκομιδής και απόσταξης.

Η επίδραση της θερμοκρασίας αποθήκευσης μεταξύ 0 ° C έως 3 ° C δεν ασκεί καμία σημαντική επίδραση στην περιεκτικότητα σε έλαιο η διάρκεια όμως αποθήκευσης είναι σημαντική. Έτσι ροδοπέταλα που αποστάχθηκαν αμέσως μετά την συγκομιδή είχαν το μεγαλύτερο ποσοστό περιεκτικότητας σε έλαιο (0,043%) ενώ αυτά που αποστάχθηκαν μετά από 28 ημέρες την μικρότερη (0,022%).

Αν και οι αποδόσεις γενικά εξαρτώνται από γενετικούς και κλιματικούς παράγοντες, οι αγρονομικές τακτικές, είναι αυτές που τελικά τις καθορίζουν. Υπάρχει στενή συσχέτιση ανάμεσα στο επίπεδο διαχείρισης των καλλιεργειών και των αποδόσεων. Υψηλό επίπεδο διαχείρισης της καλλιέργειας έχει ως αποτέλεσμα υψηλές αποδόσεις σε ποιότητα και ποσότητα ανθέων και αιθέριου ελαίου.

Η αποδοτικότητα της καλλιέργειας εξαρτάται από την διακύμανση διαφόρων συνιστωσών της απόδοσης, όπως ο αριθμός των πλευρικών οφθαλμών, ο σχηματισμός νέων βλαστών, ο ρυθμός ανάπτυξης νέων ανθικών στελεχών κ.λ.π. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της απόδοσης καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τις αγρονομικές τακτικές.

Η μέση ετήσια απόδοση σε άνθη ετησίως στην Βουλγαρία το Ιράν και την Ινδία είναι 2000-3000 κιλά ανά εκτάριο, στην Τουρκία είναι 2000-2500 κιλά ανά εκτάριο και στην Ρωσία 1500-2000 κιλά ανά εκτάριο.

Γενικά οι αποδόσεις της τριανταφυλλιάς της δαμασκηνής ακολουθούν ένα γραμμικό μοτίβο έως τα 7 χρόνια ενώ η οικονομική της ζωή κυμαίνεται από 10-12 χρόνια.

Αναγκαιότητα έρευνας

Η ενίσχυση του συστήματος της αποδοτικής χρήσης των θρεπτικών (NUE) και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων της καλλιέργειας σε συνδυασμό με την δυναμική της θρέψης και την αύξηση της αποδοτικότητας των εδαφών, καθώς και η ορθή διαχείριση του νερού άρδευσης για την αύξηση της παραγωγικότητας συνδέονται άρρηκτα με την αναγκαιότητα για περαιτέρω έρευνα.

Μια ολοκληρωμένη διεπιστημονική έρευνα που να συναντά τις σημερινές απαιτήσεις αγοράς αιθέριου ελαίου της καλλιέργειας της R. damascena είναι απαραίτητη.

Η ανάγκη για την δημιουργία μοντέλων που να δείχνουν τη σχέση μεταξύ της καλλιέργειας, της οικολογίας της, των εφαρμοζόμενων αγρονομικών τακτικών και των αποδόσεων είναι τεράστια.

Προϊόντα

Αιθέριο έλαιο

Η R. Damascene καλλιεργείται για το υψηλής ποιότητας αλλά και εμπορικής αξίας αιθέριο έλαιο της. Δείκτης καλής ποιότητας του αποτελεί το βαθύ, ρόδινο φρέσκο άρωμα του και το απαλό κίτρινο η με πρασινωπή απόχρωση χρώμα του.

Η χημική του σύνθεση είναι πολύπλοκη και περιέχει περισσότερες από 300 γνωστές ενώσεις. Τα κύρια συστατικά του είναι η κιτρονελλόλη, φαινυλο-αιθανόλη, η γερανιόλη, η νερόλη, η φαρνεζόλη και διάφορα ίχνη άλλων χημικών ενώσεων όπως λιναλοόλη, εννεανόλη, φαινυλαλκεταλδευδη, κιτράλη, οξικό κιτρονελλυλεστέρα, ευγενόλη μεθύλιο, κ.λ.π.

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του είναι πολλές: Είναι αντικαταθλιπτικό, αντιφλεγμονώδες, αντισηπτικό, αντισπασμωδικό,αντι-ικό, αφροδισιακό, στυπτικό, βακτηριοκτόνο, χολαγωγό, εμμηναγωγό, αιμοστατικό, καθαρτικό του ήπατος, ηρεμηστικό του νευρικού συστήματος, τονωτικό του στομάχου και της καρδιάς.

Χρήσεις Αιθέριου Ελαίου

Χρησιμοποιείται στην Φαρμακευτική για την αντιμετώπιση προβλημάτων κατάθλιψης, του νευρικού συστήματος, αποκαθιστά την κακή κυκλοφορία του αίματος και τις αρρυθμίες της καρδιάς, ενισχύει το ήπαρ και την χοληδόχο κύστη, και καταπολεμά το βήχα και το άσθμα.

Ρυθμίζει την ακανόνιστη έμμηνο ρύση, και αποκαθιστά πολλές διαταραχές της όπως λευκόρροια, μηνορραγία κ.λ.π.

Είναι ενυδατικό και αντισηπτικό του δέρματος καταπολεμά την ερυθρότητα του δέρματος τα εκζέματα και τον έρπητα.

Χρησιμοποιείται στην αρωματοθεραπεία λόγω των ηρεμιστικών ιδιοτήτων του, στην κοσμετολογία για την παραγωγή διαφόρων σκευασμάτων κρεμώδους υφής για την ενυδάτωση αναζοωγόννηση και την αναγέννηση του δέρματος, καθώς και στην αρωματοποιία για την δημιουργία πολύ γνωστών και ακριβών αρωμάτων.

Ροδόνερο

Κατά την διαδικασία της απόσταξης για την παραγωγή του αιθέριου ελαίου παράγεται το ροδόνερο. Αποτελεί το υδατικό μέρος της απόσταξης και είναι πολύ πλούσιο σε φλαβονοειδή και βιταμίνες όπως Α,Β,C,D,E, και Β3.

Χρησιμοποιείται σε φαρμακευτικά παρασκευάσματα για την αποφυγή των λοιμώξεων, την μείωση της νευρική έντασης, διευκολύνει το πεπτικό σύστημα, αντιμετωπίζει τον ερεθισμό των ματιών, ανακουφίζει τον πονόδοντο και βοηθά στην καταπολέμηση της ουλίτιδας. Έχει αντιβακτηριακές δράσεις και θεραπεύει την ακμή του δέρματος.

Στην κοσμετολογία βρίσκει μεγάλη χρήση στην προστασία στον καθαρισμό και στην ενυδάτωση του δέρματος, και συμβάλει στην διατήρηση της νεότητας μέσω της καταπολέμησης της ξηροδερμίας της μείωσης του μεγέθους των πόρων και της διατήρησης της φυσικής ισορροπίας του Ρη του δέρματος. Ευρεία χρήση απολαμβάνει και στην μαγειρική ιδιαιτέρως στην ζαχαροπλαστική.

Βιβλιογραφία

1. Bahareh Kashefi, Seyed Reza Tabaei-Aghdaei, Mohamend Matinizadeh, Amir Mousavi, Aliasraf Jafari, (2012), Some physiological and enzymatic characterizations of Damask Rose accecions (Rosa damscena Mill.)

2. Mohammad Hosein Lebaschi (2012), Yield and quality of damask Rose (Rosa damascena Mill.)

3. M. Hghighi and A. Tehranifar 2008, Research and current profile of Iranian production of Damasc Rose (Rosa Damscena Mill.)

4. Probir Kumar Pal and Rakesh Deosharam Singh (2013), Understanding crop ecology and agronomy of Rosa Damascena Mill. for higher prodactivity.

Μπρόκολο ένα λαχανικό υψηλής διαιτητικής αξίας

2013-07-31T22:52:00.002+03:00

Θεωρείται από τα πλέον ενδιαφέροντα λαχανικά που μπορούμε να καλλιεργήσουμε στον κήπο μας, αφού η κατανάλωση του έχει πολλαπλά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία. Η καλλιέργεια του, από την μεταφύτευση μέχρι την συγκομιδή απαιτεί ανάλογα με την εποχή και την ποικιλία από 60 110 ημέρες και η συνολική του απόδοση μπορεί να φθάσει μέχρι 1,5 τόνο ανθοκεφαλές στο στρέμμα.

Το μπρόκολο αποτελεί μια από τις κυριότερες πηγές αμινοξέων που περιέχουν θείο, ενώ είναι άριστη πηγή μεταλλικών στοιχείων, όπως ασβέστιο, σίδηρος, μαγνήσιο, κάλιο και φώσφορος. Είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε διαιτητικές ίνες, οι οποίες όπως είναι γνωστό συμβάλλουν στην καλή λειτουργία του εντέρου. Επίσης περιέχει σημαντικές ποσότητες σε αντιοξειδωτικές ουσίες, (π.χ. βιταμίνες C,E και β-καροτένιο) οι οποίες μπορούν να προστατέψουν τα κύτταρα από τις βλαβερές δράσεις των ελεύθερων ριζών που όλο και περισσότερο σχετίζονται με την γήρανση και τις χρόνιες ασθένειες του ανθρώπου (αρθρίτιδα, αρτηριοσκλήρωση, διαβήτη, καρκίνο κ.α.). Η ολική του συγκέντρωση σε αντιοξειδωτικά είναι από τις μεγαλύτερες μεταξύ των καλλιεργουμένων λαχανικών( π.χ. σχεδόν τετραπλάσια από την τομάτα, το φασολάκι και το καρότο, τριπλάσια από την πατάτα, το λάχανο ή το μαρούλι και σχεδόν διπλάσια από την μελιτζάνα και το μπιζέλι). Επίσης είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε βιταμίνη C, φολικό οξύ και Ω-3 λιπαρά. Η American Cancer Society προτείνει την κατανάλωση του μπρόκολου και γενικά των σταυρανθών λαχανικών με σκοπό την μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου. Αρκετές μελέτες συσχετίζουν την αντικαρκινική του δράση με την υψηλή του συγκέντρωση σε γλυκοσινολίτες (0,7-2,1 γρ./κιλό), η οποία είναι από τις υψηλότερες που έχουν παρατηρηθεί μεταξύ των καλλιεργούμενων λαχανικών.

Απαιτήσεις σε κλίμα

Θεωρείται λιγότερο απαιτητικό σε κλιματικές συνθήκες σε σχέση με το κουνουπίδι. Η ανάπτυξη των βλαστών και των φύλλων ευνοείται από θερμοκρασίες κοντά στους 21 και 28 βαθμούς κελσίου και η ανάπτυξη της ανθοκεφαλής από 15-20 βαθμούς κελσίου. Αν και είναι ανθεκτικό στο κρύο, μπορεί να προκληθούν σημαντικές ζημιές αν σημειωθεί παγετός κατά την περίοδο σχηματισμού των ανθοταξιών. Ανάλογα με την ποικιλία που θα διαλέξουμε υπάρχουν διαφοροποιήσεις όσον αφορά την ανάγκη έκθεσης τους σε χαμηλές θερμοκρασίες για τον σχηματισμό των ανθικών στελεχών. Για παράδειγμα οι πρώιμες και μέσης πρωιμότητας ποικιλίες δεν απαιτούν περίοδο χαμηλών θερμοκρασιών, ενώ οι όψιμες και αυτές που καλλιεργούνται το χειμώνα απαιτούν χαμηλές θερμοκρασίες για να μπορέσουν να δημιουργήσουν ανθοκεφαλή και να ανθίσουν. Επομένως χρειάζεται προσοχή κατά την επιλογή της ποικιλίας. Επίσης οι πρώιμες ποικιλίες ευδοκιμούν καλύτερα στα ελαφρά και στα πολύ βαριά εδάφη. Γενικά ως φυτό αγαπά το νερό και μόνο όταν υπάρχει επάρκεια επιτυγχάνονται οι υψηλότερες αποδόσεις.

Σπορά και φύτευση

Η σπορά αρχίζει την άνοιξη και συνεχίζεται μέχρι τον Αύγουστο ή και τον Σεπτέμβριο ή και αργότερα ανάλογα με την περιοχή και την εποχή κατά την οποία επιθυμεί να συγκομίσει ο καλλιεργητής. Για παράδειγμα, σπορά νωρίς την άνοιξη θα δώσει παραγωγή κατά την θερινή περίοδο. Αντίθετα σπορά κατά τον Μάιο Ιούνιο η παραγωγή ξεκινά το φθινόπωρο και συνεχίζεται το χειμώνα, ενώ σπορά τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο θα δώσει παραγωγή την επόμενη άνοιξη. Συνήθως η σπορά γίνεται απευθείας στο έδαφος του σπορείου σε γραμμές και σε βάθος 1-1,5 εκατοστά ή σε δίσκους από φελιζόλ ή κύβους εδάφους ή σε ατομικά γλαστράκια. Για να επιμυκηνθεί η περίοδος συγκομιδής αντί να σπείρουμε όλο το σπόρο σε μια δόση μπορούμς να τον σπείρουμε σε περισσότερες δόσεις οι οποίες θα απέχουν μεταξύ τους 2-3 εβδομάδες. Σημειώνεται ότι μπορούμε να αποφύγουμε τη σπορά εφόσον επιλέξουμε να αγοράσουμε σπορόφυτα από το εμπόριο. Η μεταφύτευση ξεκινά περίπου όταν τα φυτάρια αποκτήσουν 4-6 φύλλα ή περίπου ενάμιση μήνα μετά τη σπορά. Προτιμάται να γίνεται κατά τις απογευματινές ώρες ή σε νεφοσκεπείς ημέρες. Οι πιο συνηθισμένες αποστάσεις φύτευσης για το μπρόκολο είναι μεταξύ των γραμμών 40-90 εκ. και επί των γραμμών 20-40 εκατοστά.

Συγκομιδή

Ξεκινά από την κεντρική ανθοκεφαλή (κορυφαία), όταν αυτή φτάσει σε κατάλληλο μέγεθος, τα άνθη είναι μικρά κα η κεφαλή συνεκτική. Καθυστέρηση στη συγκομιδή έχει σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη των ανθέων, τη χαλάρωση της ανθοκεφαλής και την υποβάθμιση της ποιότητας. Μετά την αφαίρεση της κεντρικής ανθοκεφαλής δίνεται η δυνατότητα στην ανάπτυξη πλευρικών ανθκεφαλών, οι οποίες βέβαια είναι μικρότερες σε μέγεθος. Κατά την συγκομιδή οι ανθοκεφαλές κόβονται με μέρος του στελέχους μήκους 10-15 εκατοστά περίπου και στη συνέχεια τις βάζουμε αμέσως στο ψυγείο.

Πηγή

Εφημερίδα Αγρότυπος

Κόλιανδρος ή Κορίανδρος

2013-05-08T23:10:00.003+03:00

Ο κόλιανδρος αποτελεί ένα από τα πιο παλιά αρωματικά φυτά που χρησιμοποιήθηκαν από τον άνθρωπο. Είναι ένα φυτό που μοιάζει πολύ με τον μαϊντανό και χρησιμοποιείται τόσο για τα φρέσκα φύλλα του, όσο και για τον καρπό του. Θεωρείται σχετικά εύκολη καλλιέργεια η οποία μέχρι στιγμής από τις λίγες εκτάσεις που καλλιεργείται στην χώρα μας, δεν φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήματα από εχθρούς και ασθένειες. Προσοχή χρειάζεται ωστόσο η καταπολέμηση των ζιζανίων, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα στάδια της καλλιέργειας, καθώς προκαλούν σοβαρή μείωση των αποδόσεων.

Γενικά στοιχεία

Ο κορίανδρος, κόριανδρος, κόλιαντρος, κουτβουράς (Coriadum sativum L. Oικ. Apiaceae) είναι ίσως ένα από τα αρχαιότερα αρωματικά φυτά που έχουν καταγραφεί στην ιστορία, καθώς υπάρχουν στοιχεία που υποστηρίζουν ότι ή χρήση του είχε ξεκινήσει τουλάχιστον 5000 χρόνια πριν. Καρποί του έχουν βρεθεί ακόμη και στον τάφο του Τουταγχαμών, όπως και σε άλλους τάφους της αρχαίας Αιγύπτου. Ο κόλιανδρος είναι ένα ετήσιο ποώδες φυτό που μοιάζει αρκετά με τον μαϊντανό και φτάνει σε ύψος τα 40-70 εκ. Τα φύλλα του παρουσιάζουν ιδιαίτερα έντονη οσμή και μερικοί υποστηρίζουν ότι η γεύση αυτή δίνει μια αίσθηση εσπεριδοειδών. Οι καρποί του έχουν σχήμα σφαιρικό, χρώμα ανοικτό καστανό, είναι αρκετά εύοσμοι και όταν συνθλίβονται δίνουν ένα άρωμα λεμονιού, λόγω της περιεκτικότητας τους σε λιναλοόλη και α-πινένιο. Οι ποικιλίες του ανάλογα με το μέγεθος του καρπού μπορούν να διαχωριστούν σε μαγαλόκαρπες και μικρόκαρπες. Οι πρώτες θεωρούνται πιο πρώιμες καθώς ωριμάζουν τους καρπούς τους το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουνίου, ενώ οι δεύτερες ωριμάζουν τους καρπούς τους ένα μήνα αργότερα.

Απαιτήσεις σε κλίμα και έδαφος

Είναι φυτό που αντέχει στις υψηλές θερμοκρασίες και την ξηρασία και γενικά μπορεί να καλλιεργηθεί σε όλες σχεδόν τις περιοχές της Ελλάδας. Οι σπόροι του φυτρώνουν από τους 4-6 βαθμούς κελσίου, ωστόσο όταν η θερμοκρασία σταθεροποιηθεί πάνω από τους 15-17 βαθμούς το φύτρωμα γίνεται γρήγορα και η φυτεία εγκαθίσταται με επιτυχία. Προτιμά γόνιμα και ελαφριά εδάφη που στραγγίζουν καλά και με ρΗ κοντά κοντά στο 6,6. Γενικά καλλιεργείται χωρίς να ποτίζεται, ωστόσο 1-2 αρδεύσεις μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την απόδοση του. Σημαντικές ανάγκες για επάρκεια σε νερό παρουσιάζει στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του.

Χρήσεις

Τα φύλλα και οι νεαροί βλαστοί του χρησιμοποιούνται σε σαλάτες, σάλτσες και σε ορισμένα φαγητά, κυρίως στην Κύπρο, και στην νησιωτική Ελλάδα. Οι καρποί του χρησιμοποιούνται για τον αρωματισμό του ψωμιού και άλλων τροφίμων, καθώς και στην ποτοποιία (π.χ. για ούζο, τζιν, κτλ. ).Επι πλέον οι καρποί του παράγουν αιθέριο έλαιο το οποίο μπορεί να παραληφθεί με απόσταξη και να χρησιμοποιηθεί σε μικρές ποσότητες στην αρωματοποιία. Η περιεκτικότητα τους σε αυτό φτάνει περίπου το 0,4-1,2% και στο μεγαλύτερο ποσοστό περιέχει λιναλοόλη (67%), α-πινένιο(10,5%) και γ-τερπένιο(9%).

Καλλιέργεια

Η εγκατάσταση του στο λαχανόκηπο γίνεται με σπόρο που σπέρνεται Οκτώβριο με Νοέμβριο ή και την άνοιξη. Ο σπόρος του κόλιανδρου φυτρώνει εύκολα, αλλά χρειάζεται υγρασία και το έδαφος να είναι ψιλοχωματισμένο. Συνήθως, η σπορά γίνεται γραμμικά σε γραμμές που απέχουν 30-50 εκατοστά ή και ακόμη και στα πεταχτά. Για ένα στρέμμα θα χρειασθούν περίπου 1,5-2 κιλά σπόρου . Εφόσον σε κάθε θέση έχουν φυτρώσει αρκετά φυτά, καλό είναι να γίνει αραίωμα μετά το φύτρωμα για να μείνει ένα φυτό σε κάθε θέση. Πολύ σημαντική είναι η καταπολέμηση των ζιζανίων, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα στάδια της καλλιέργειας. Το πρώτο σκάλισμα για την καταπολέμηση των ζιζανίων γίνεται όταν τα φυτά φτάσουν σε ύψος 10 εκατοστά και συνεχίζονται ανάλογα με το ρυθμό εμφάνισης των ζιζανίων. Όσον αφορά τη συγκομιδή, υπάρχουν δύο περιπτώσεις: αν θέλουμε φρέσκα φύλλα ή τους καρπούς του φυτού. Στην πρώτη περίπτωση η συγκομιδή πραγματοποιείται διαδοχικά (σε 3-4 ή και περισσότερα χέρια) πριν την άνθηση, ενώ στη δεύτερη περίπτωση όταν το μεγαλύτερο ποσοστό των καρπών βρίσκεται στο στάδιο της ωρίμανσης. Δηλαδή όταν οι καρποί έχουν ανοικτό καστανό χρώμα. Εννοείται ότι στο λαχανόκηπο υπάρχει η δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε τα φυτά μας και για τις δύο χρήσεις. Η απόδοση σε καρπό κατά μέσο όρο φτάνει τα 80-150 κιλά / στρέμμα ενώ μπορεί να αγγίξει και τα 200 κιλά / στρέμμα.

Πηγή Αγρότυπος/Εφημερίδα

Λαχανάκι Βρυξελλών-Χρήσιμες συμβουλές για την καλλιέργεια του

2013-04-29T19:08:00.002+03:00

Το λαχανάκι Βρυξελλών όπως υποδηλώνει και το όνομα του είναι ένα λαχανικό που η καλλιέργεια του γινόταν για αιώνες στο Βέλγιο (δεν είναι σίγουρο ότι και η προέλευση του είναι αυτή) και από εκεί εξαπλώθηκε και στις υπόλοιπες χώρες. Είναι ένα φυτό που να το επιλέξουμε θα δεσμεύσει για αρκετό χρόνο το σημείο του λαχανόκηπου που θα το βάλουμε (αρκετά περισσότερο από το κοινό λάχανο) και θα μας αποδώσει ανάλογα με τις συνθήκες και τις περιποιήσεις 1-2 τόνους «λαχανάκια» ανά στρέμμα.

Γενικά Στοιχεία

Το λάχανο Βρυξελλών (Brassica oleracea L var. gemmifera, OIK. Cruciferae) είναι ένα φυτό που όπως το κουνουπίδι, το μπρόκολο, το κοινό λάχανο κ.λ.π. ανήκει στα σταυρανθή λαχανικά. Στοιχεία για το συγκεκριμένο λαχανικό φυτό όπως είναι στην τωρινή του μορφή, αναφέρονται για πρώτη φορά από τα μέσα του 18^ου αιώνα στο Βέλγιο. Σημειώνεται επίσης ότι παρόμοιοι τύποι αυτού του λαχανικού είχαν χρησιμοποιηθεί ήδη για καλλιεργητικούς σκοπούς από το Μεσαίωνα. Το λάχανο Βρυξελλών σε αντίθεση με το κοινό λάχανο, αντί να σχηματίζει μια μεγάλη κεφαλή, παράγει μεγάλο αριθμό μικρών κεφαλών στις μασχάλες των φύλλων, κατά μήκος ενός βλαστού που φτάνει σε ύψος 0,60-1,00 μ. και που δεν διακλαδίζεται. Τα κεφαλάκια σχηματίζονται σταδιακά από τα κατώτερα φύλλα και προοδευτικά με την ανάπτυξη του φυτού και την παραγωγή νέων φύλλων στα νεότερα φύλλα. Συνήθως κάθε φυτό μπορεί να παράγει μέχρι 100 «κεφαλάκια». Στο εμπόριο υπάρχουν ποικιλίες αλλά και υβρίδια λάχανου Βρυξελλών που διαφέρουν στο ύψος του στελέχους, την συνεκτικότητα των κεφαλιών, το μέγεθος, το σχήμα, την ένταση του χρώματος την περίοδο συγκομιδής αλλά κα και το ύψος της παραγωγής.

Απαιτήσεις σε κλίμα και έδαφος

Είναι από τα πιο ανθεκτικά σταυρανθή στις χαμηλές θερμοκρασίες. Μπορεί να αντέξει χωρίς ζημιά και μέχρι τους -10 βαθμούς Κελσίου, για αυτό και καλλιεργείται και σε περιοχές με σχετικά ψυχρούς χειμώνες. Δεν απαιτεί χαμηλές θερμοκρασίες για τον σχηματισμό των μικρών κεφαλών, ωστόσο χρειάζεται χαμηλές θερμοκρασίες για την παραγωγή ανθέων. Αρκετά ευνοϊκές για την ανάπτυξη του θεωρούνται θερμοκρασίες μεταξύ 15 και 20 βαθμών Κελσίου. Όσον αφορά το έδαφος προτιμά μέσης σύστασης, δροσερά, γόνιμα και πλούσια σε οργανική ουσία εδάφη που στραγγίζουν καλά. Ιδανικό ρΗ θεωρείται μεταξύ των τιμών 5,5 και 6,5.

Εγκατάσταση καλλιέργειας

Αν και μπορεί να γίνει και απευθείας σπορά στο λαχανόκηπο συνήθως προτιμάται η σπορά πρώτα σε σπορεία και η μετέπειτα μεταφύτευση των φυτών στην οριστικής τους θέση. Εναλλακτικά μπορούμε να αγοράσουμε έτοιμα φυτά από το εμπόριο. Η σπορά στα σπορεία συνήθως ξεκινά τον Μάρτιο και μπορεί να επεκταθεί και μέχρι τον Μάιο. Κάθε 2-3 εκατοστά βάζουμε ένα σπόρο σε βάθος 1-1,5 εκατοστά και σε γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 15 εκατοστά. Τα φυτά είναι έτοιμα για μεταφύτευση περίπου 40 μέρες μετά την σπορά τους στα σπορεία. Η μεταφύτευση των φυτών στο λαχανόκηπο μπορεί να συνεχιστεί μέχρι και τον Ιούλιο. Κατά την μεταφύτευση επιλέγονται ομοιόμορφα, καλά ανεπτυγμένα και υγιή φυτά. Η φύτευση γίνεται κατά προτίμηση τις απογευματινές ώρες ή σε νεφοσκεπείς ημέρες ή σε ξηρό έδαφος και ακολουθεί αμέσως πότισμα ή προηγείται πότισμα και τα φυτά τοποθετούνται στο έδαφος πριν στραγγίσει το νερό. Οι αποστάσεις που χρησιμοποιούνται είναι 40-60 εκατοστά επί των γραμμών και 60-90 εκατοστά μεταξύ των γραμμών.

Ιδιαίτερες φροντίδες και συγκομιδή

Όπως και στα υπόλοιπα σταυρανθή έτσι και σε αυτό το είδος χρειάζεται να διατηρείται ομοιόμορφη η υγρασία του εδάφους για αυτό και μπορεί να χρειασθεί πότισμα ακόμη και το χειμώνα. Γενικά οι ανάγκες σε νερό αυξάνουν με την αύξηση των φυτών. Προσοχή χρειάζεται και κατά την διενέργεια των σκαλισμάτων, καθώς θα πρέπει να μην γίνονται σε μεγάλο βάθος για να μην τραυματίζεται το επιφανειακό ριζικό σύστημα του φυτού. Θεωρείται σχετικά απαιτητικό λαχανικό σε λίπανση και ιδιαίτερα σε άζωτο και κάλλιο. Επίσης είναι ευαίσθητο στην έλλειψη βορίου και μολυβδαινίου και για αυτό είναι καλό ανάλογα με την περίπτωση, να συμπεριλαμβάνονται και αυτά τα στοιχεία στη λίπανση. Η συγκομιδή ανάλογα με την εποχή φύτευσης ξεκινά από το τέλος του φθινοπώρου με αρχές χειμώνα και πραγματοποιείται σταδιακά σε χέρια. Η ωρίμανση των κεφαλών και επομένως και η συγκομιδή τους γίνεται από την βάση των φυτών και προχωρά προς τα πάνω. Τα λαχανάκια είναι έτοιμα για συγκομιδή όταν έχουν φτάσει σε μέγεθος τα 2,5-3,0 εκατοστά, είναι σφιχτά και έχουν έντονο πράσινο χρώμα. Συνήθως, τα κατώτερα φύλλα αφαιρούνται και στη συνέχεια τα κεφαλάκια κόβονται πολύ κοντά στο στέλεχος, με κοφτερό μαχαίρι. Μετά την συγκομιδή τους δε μπορούν να διατηρηθούν για αρκετό καιρό, για αυτό θα πρέπει, είτε να καταναλωθούν σύντομα, είτε να οδηγηθούν στην κατάψυξη.

Πηγη: Αγρότυπος-εφημερίδα

ΜΠΑΜΙΕΣ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΟΧΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥΣ

2013-04-22T22:11:00.002+03:00

Η μπάμια καλλιεργείται ως ποτιστική ή ακόμη και ως ξηρική καλλιέργεια σε πολλές περιοχές της Ελλάδας εδώ και πολλά χρόνια, μιας και ευνοείται ιδιαίτερα από τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας.

Με κατάλληλες καλλιεργητικές φροντίδες η απόδοση της μπορεί να φτάσει τα 500-600 κιλά / στρέμμα χωρίς άρδευση, ενώ μπορεί να ξεπεράσει τα 700 κιλά / στρέμμα όταν αρδεύεται. Τα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή είναι η σωστή σπορά και οι ενέργειες που πρέπει να κάνουμε για να εξασφαλίσουμε ένα καλό φύτρωμα των σπόρων, η επιμέλεια όσον αφορά τα σκαλίσματα και φυσικά ή έγκαιρη και τακτική συγκομιδή των καρπών της.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η μπάμια (Hibiscus esculentus, οικ. Malvaceae) ή αλλιώς «ιβίσκος ο εδώδιμος» είναι ένα λαχανικό που παρουσιάζει συγγενική σχέση με το βαμβάκι και τον καλλωπιστικό ιβίσκο. Είναι ένα φυτό με βαθύ ριζικό σύστημα, για αυτό και παρουσιάζει ιδιαίτερη αντοχή στην ξηρασία. Το ύψος της μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 2 μέτρα χωρίς μάλιστα να χρειάζεται στήριξη. Οι ποικιλίες που διατίθενται στο εμπόριο μπορεί να είναι νάνες (τα φυτά φτάνουν σε ύψος τα 0,80-1,0 μέτρα), υψηλές (με ύψος στελέχους από 2 έως και 2,2 μέτρα) και να σχηματίζουν μικρούς (μικρόκαρπες) ή μεγάλους (μεγαλόκαρπες) καρπούς. Πολύ γνωστή και ευρέως διαδεδομένη ποικιλία είναι τη «Πυλαίας», η οποία έχει μικρούς και πεντάγωνους καρπούς και όταν καλλιεργείται ως ξηρική δίνει ακόμη μικρότερους αλλά πολύ γευστικούς καρπούς.

Απαιτήσεις σε κλίμα και έδαφος

Λόγω της τροπικής της καταγωγής χρειάζεται υψηλές θερμοκρασίες και φυσικά σε καμία περίπτωση δεν ανέχεται τον παγετό. Ιδανικές συνθήκες για την καλλιέργεια της είναι μεταξύ 21 και 32 βαθμών Κελσίου. Θα πρέπει να αποφεύγονται τα πολύ βαριά καθώς και τα πολύ αλατούχα εδάφη. Πιο ιδανικά θεωρούνται τα μέσης σύστασης γόνιμα εδάφη που στραγγίζουν καλά.

Σπορά

Η σπορά μπορεί να γίνει όταν η θερμοκρασία εδάφους σταθεροποιηθεί πάνω από τους 15 βαθμούς Κελσίου, διαφορετικά αν είναι χαμηλή τα νεαρά φυτά κιτρινίζουν και δεν αναπτύσσονται κανονικά. Για τις περισσότερες περιοχές της χώρας μας αυτή η περίοδος ξεκινά από τέλη Μαρτίου με αρχές Απριλίου. Επειδή ο σπόρος της μπάμιας δυσκολεύεται να φυτρώσει λόγω του σκληρού του περιβλήματος καλό είναι να τον μουλιάσουμε σε χλιαρό νερό για 1-2 μέρες μέχρι να εμφανιστεί το φύτρο του. Στην συνέχεια προχωράμε στη σπορά αφού πρώτα έχουμε εξασφαλίσει ότι το έδαφος θα είναι και αυτό υγρό για να μπορέσει να συνεχίσει κανονικά η ανάπτυξη του φύτρου των σπόρων. Συνήθως η σπορά γίνεται σε αυλάκια βάθους 2-3 εκατοστών που απέχουν μεταξύ τους 50-70 εκατοστά και ανά 10-25 εκατοστά σε κάθε αυλάκι τοποθετούνται 2-3 σπόροι.

Καλλιεργητικές εργασίες

Εφόσον δεν έχουμε σκοπό να ποτίσουμε, το φθινόπωρο πρέπει να κάνουμε μια αναμόχλευση του εδάφους σε μεγάλο βάθος για να μπορέσει να κρατήσει περισσότερο νερό κατά την διάρκεια του χειμώνα. Επιπλέον θα πρέπει στο συγκεκριμένο σημείο να καταπολεμάμε συνεχώς τα ζιζάνια και φυσικά να μην καλλιεργήσουμε τίποτε άλλο. Λίγο πριν την σπορά το έδαφος θα πρέπει να έχει φρεζαριστεί και ποτιστεί καλά. Με την κατεργασία αυτή ενσωματώνουμε τα οργανικά υλικά (π.χ. κομπόστ, χούμο, κτλ) και τα λιπάσματα.

Μετά την σπορά κάνουμε ένα καλό πότισμα προσέχοντας να μην δημιουργηθεί κρούστα στην επιφάνεια του εδάφους. Αν ωστόσο δημιουργηθεί τότε πρέπει να την σπάσουμε με ένα πολύ προσεχτικό και επιφανειακό τσουγκράνισμα. Στη συνέχεια αφού τα φυτά φθάσουν σε ύψος τα 4-5 εκατοστά γίνεται αραίωμα για να παραμείνει σε κάθε θέση ένα μόνο φυτό. Συνήθως διαλέγουμε το καλύτερο ανεπτυγμένο φυτό. Όσον αφορά το πότισμα θα πρέπει να αποφεύγονται οι υπερβολές. Ανάλογα με το είδος του εδάφους γίνονται συνήθως 1-2 ποτίσματα ανά δεκαπενθήμερο. Επίσης πολύ αναγκαία για την καταπολέμηση των ζιζανίων και την ανάπτυξη των φυτών είναι η διενέργεια τακτικών σκαλισμάτων.

Συγκομιδή

Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καθυστερήσει γιατί η μπάμια μεγαλώνει σποριάζει και χάνει την απαλότητα και την φρεσκάδα της. Ανάλογα με την ποικιλία και τις συνθήκες η συγκομιδή ξεκινά 2-3 μήνες μετά την σπορά και γίνεται σταδιακά σε χέρια (ανά 1-2 μέρες), όταν ακόμη οι καρποί είναι ανώριμοι, τρυφεροί και χωρίς ίνες. Κατά τη συγκομιδή οι μπάμιες κόβονται με ένα κομμάτι του ποδίσκου και επιπλέον καλό είναι να φοράμε γάντια γιατί οι λεπτές τρίχες που υπάρχουν στα φύλλα και τους καρπούς προκαλούν φαγούρα. Η συγκομιδή συνεχίζεται μέχρι να πέσουν τα φύλλα των φυτών το φθινόπωρο ή περί τα μέσα Αυγούστου σε λαχανόκηπους που δεν ποτίζονται.

ΠΗΓΗ : ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ

Αυτοφυή λαχανευόμενα φυτά της Ελλάδας: Αντράκλα ή Γλυστρίδα

2013-04-18T22:27:00.002+03:00

Παραδοσιακά υπάρχει η συνήθεια στην Ελλάδα όταν κάποιος μιλάει πολύ, οι συνομιλητές του να λένε «καλά γλυστρίδα έφαγες;» μιας και σύμφωνα με τις δοξασίες η γλυστρίδα προκαλεί ευφράδεια λόγου και πολυλογία. Στην πράξη η γλυστρίδα ή αντράκλα είναι ένα πολύ σημαντικό αυτοφυές φυτό, αφενός γιατί είναι ένα ιδιαίτερα ενοχλητικό ζιζάνιο μέσα στις καλλιέργειες και αφετέρου γιατί είναι ένα ενδιαφέρον διαιτολογικό φυτό, ίσως ένα από τα πιο σημαντικά, όσον αφορά την περιεκτικότητά τους σε σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις η συγκέντρωσή του σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχει αναφερθεί ότι ξεπερνά ακόμη και αυτή που υπάρχει σε ορισμένα είδη ψαριών.

Γενικά στοιχεία

Η αντράκλα (Portulaca oleracea L., οικ. Portulacaceae) η οποία είναι γνωστή και ως γλυστρίδα, αντραχλίδα, χοιροβότανο, τρέμπλα, σκλιμίτσα, κτλ. είναι ένα ετήσιο θερινό φυτό, που απαντάται ευρέως ως ζιζάνιο σε ετήσιες (π.χ. αραβόσιτο, βαμβάκι, ηλίανθο, λαχανοκομικά), καθώς και σε πολυετείς καλλιέργειες. Φυτρώνει κυρίως στα τέλη της άνοιξης με αρχές καλοκαιριού και ιδιαίτερα μετά από άρδευσηή βροχόπτωση. Η διάκριση του στο χωράφι θεωρείται αρκετά εύκολη υπόθεση. Έχει ερυθρόχροους και με πολλές διακλαδώσεις σαρκώδεις βλαστούς, μήκους 10-30 εκ. λείους που έρπουν και σχηματίζουν πυκνό στρώμα στην επιφάνεια του εδάφους. Τα φύλλα των ανεπτυγμένων φυτών είναι μικρά ροπαλοειδή, χονδρά, σαρκώδη, έμισχα, αντίθετα και λεία. Ανθίζει από Ιούλιο μέχρι Σεπτέμβριο παράγοντας μικρά κίτρινα άνθη, στις μασχάλες των φύλλων ή στα σημεία διακλάδωσης των βλαστών. Μετά τη γονιμοποίηση τους παράγονται οι σπόροι της αντράκλας οι οποίοι είναι σφαιροειδείς, έχουν σκούρο χρωματισμό και είναι πολύ μικροί σε μέγεθος.

Ιδιότητες και Χρήσεις

Η αντράκλα είναι εκτός από ένα ενοχλητικό θερινό ζιζάνιο στο λαχανόκηπο και στις καλλιέργειες, αποτελεί ένα ιδιαίτερα ωφέλιμο φυτό. Οι φαρμακευτικές της ιδιότητες ήταν ιδιαίτερα γνωστές από την αρχαιότητα, όπου έχει χρησιμοποιηθεί ως καθαρτικό διουρητικό, αντιπαρασιτικό, για την αντιμετώπιση γυναικολογικών και οφθαλμικών παθήσεων, καθώς και για την . επούλωση των πληγών. Στην αρχαία Ρώμη η αντράκλα χρησιμοποιούνταν για θεραπεία πονοκεφάλων, της δυσεντερίας και των δαγκωμάτων από σαύρες. Η αντράκλα χρησιμοποιείται ως αντιπυρετικό, αναλγητικό, τονωτικό και μυοχαλαρωτικό. Είναι ένα φυτό ιδιαίτερα πλούσιο σε βιταμίνες Α, C και Β, ανόργανα θρεπτικά στοιχεία (π.χ. Κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, σίδηρο κτλ.), καροτενοειδή και λιπαρά οξέα. Η αντράκλα μπορεί να καταναλωθεί ωμή με λαδόξιδο, σε σαλάτες, βρασμένη, σε μαγειρευτά φαγητά ή ακόμη και ως τουρσί. Η γεύση της θεωρείται δροσερή, αλμυρή και ελαφρά ξινή, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν ότι μοιάζει με αυτήν του σπανακιού.

Γιατί πρέπει να την ενσωματώσουμε στην διατροφή μας

Αυτό που πραγματικά την κάνει να ξεχωρίζει από όλα σχεδόν τα υπόλοιπα λαχανικά είναι η υψηλότατη συγκέντρωση της σε α-λινολενικό οξύ, ένα από τα τρία ωμέγα – 3 λιπαρά οξέα. Τα συγκεκριμένα λιπαρά οξέα έχει βρεθεί ότι προσφέρουν πολλά ευεργετικά οφέλη στον οργανισμό, όπως είναι η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, η προστασία των αγγείων και της καρδιάς, η θετική επίδραση στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, σε νεφρικές παθήσεις, στο άσθμα ακόμη και στον καρκίνο. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι τα α-λινολενικό οξύ φαίνεται να παρουσιάζει υψηλή επίδραση στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους ανθρώπους που καταναλώνουν ελάχιστα θαλασσινά και ψάρια. Σε αυτήν την περίπτωση κάθε γραμμάριο α-λινολενικού οξέος που καταναλώνεται ημερησίως σχετίζεται με 58% μειωμένο κίνδυνο μη θανατηφόρου εμφράγματος και 47% χαμηλότερο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου.

Η καλλιέργεια

Είναι φυτό που πολύ εύκολα μπορεί να καλλιεργηθεί ακόμη και σε γλάστρες και ζαρντινιέρες. Με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατόν ως ένα ποσοστό να ελέγξουμε και την εξάπλωση του, η οποία μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα μέσα στο λαχανόκηπο. Το φυτό πολλαπλασιάζεται με σπόρο ή αγενώς με τμήματα των σαρκωδών βλαστών του. Η σπορά γίνεται την άνοιξη, πρέπει να είναι ιδιαίτερα ρηχή (σε βάθος 0,5 εκ.) και να πραγματοποιείται σε ηλιόλουστο μέρος. Σπόρους μπορούμε να προμηθευθούμε είτε από το εμπόριο, είτε να τους συλλέξουμε απευθείας από τα αυτοφυή φυτά. Γενικά, οι σπόροι της αντράκλας βρίσκονται μέσα στο ειδικά κυπελλάκια (τους καρπούς, κάψες) που σχηματίζονται στις διακλαδώσεις των βλαστών και χρειάζεται προσοχή ως προς το χρόνο της συλλογής, γιατί από τη στιγμή που θα ανοίξουν οι καρποί σκορπίζονται εύκολα στο έδαφος και λόγω του μεγέθους είναι δύσκολο να συλλεχθούν. Παράγει όμως συνεχώς και τόσο πολλούς σπόρους που δεν θα δυσκολευθούμε ιδιαίτερα. Κατά την διάρκεια της καλλιέργειας η αντράκλα δε χρειάζεται σχεδόν καθόλου περιποίηση, παρουσιάζει ιδιαίτερη αντοχή σε καταπονήσεις, αναπτύσσεται γρήγορα και για αυτό θεωρείται και ως ένα πετυχημένο ζιζάνιο. Αυτό όμως που πρέπει να προσέξουμε είναι να τη συγκομίζουμε τακτικά προτού προλάβει να ανθίσει και να καρποφορήσει.

Πηγή : Αγρότυπος

ΘΕΡΙΝΑ ΚΗΠΕΥΤΙΚΑ-Σπορά – Φύτευση και Ιδιαίτερες απαιτήσεις

2013-04-17T22:08:00.002+03:00

Από τον Απρίλιο ξεκινά ουσιαστικά η περίοδος για τα θερινά κηπευτικά, όπως τομάτα, μελιτζάνα, πιπεριά, κολοκυθάκι και καρπούζι πεπόνι. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων αυτών των φυτών είναι ότι δεν ανέχονται τις χαμηλές θερμοκρασίες από τις οποίες μπορούν να υποστούν σημαντικές ζημιές. Στόχος του καλλιεργητή πρέπει να είναι κατ’ αρχάς η επιλογή του πιο κατάλληλου είδους για το ιδιαίτερο περιβάλλον του λαχανόκηπου του και στην συνέχεια η εγκατάσταση του το έδαφος την περίοδο που η πιθανότητα πρόκλησης ζημιών έχει σχεδόν μηδενιστεί.

Τομάτα

Αντέχει σε χαμηλές θερμοκρασίες 10-12 βαθμών κελσίου και σε υψηλές μέχρι 38 βαθμούς. Το φύτρωμα των σπόρων επιτυγχάνεται κανονικά σε θερμοκρασία εδάφους 18-24 βαθμών κελσίου ενώ καθυστερεί σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Προτιμά μέσης σύστασης εδάφη με ρΗ 5,8-6,7 , ελαφρά, βαθιά γόνιμα και με καλή στράγγιση. Τα αμμοαργιλώδη εδάφη είναι λιγότερο υγρά, περισσότερο ζεστά, δίνουν καλές αποδόσεις και πρωιμίζουν την παραγωγή. Τα αργιλοαμμώδη εδάφη που είναι σφιχτά και βαριά, δίδουν μεγαλύτερη παραγωγή αλλά την οψιμίζουν. Σε ψυχρό σπορείο σπέρνουμε Απρίλιο-Μάιο. Το βάθος σποράς είναι 1 εκατοστό και το φύτρωμα γίνεται σε 10 μέρες. Η μεταφύτευση των φυτών γίνεται 1,5-2 μήνες μετά την σπορά (ύψος φυτού 15-20 εκ.) και η θερμοκρασία του εδάφους θα πρέπει να είναι πάνω από 10 βαθμούς κελσίου. Η κατάλληλη εποχή για την φύτευση έτοιμων φυταρίων είναι από τα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου έως και αρχές Αυγούστου. Ωστόσο η απευθείας σπορά μπορεί να γίνει νωρίτερα και συγκεκριμένα από τα μέσα Μαρτίου.

Μελιτζάνα Πιπεριά

Για την μελιτζάνα η θερμοκρασία κατά την διάρκεια της καλλιέργειας πρέπει να είναι στους 23-30 βαθμούς κελσίου, ενώ δεν πρέπει να πέσει κάτω από τους 12. Η πιπεριά όπως και η τομάτα παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντοχή το κρύο. Η πιπεριά έχει μεγάλο πρόβλημα με τους δυνατούς ανέμους οι οποίοι μπορούν να της προκαλέσουν σοβαρές ζημιές. Και οι δύο καλλιέργειες προτιμούν μέσης σύστασης, γόνιμα και βαθιά εδάφη, πλούσια σε οργανική ουσία, με καλή στράγγιση και ρΗ από 5,5-7,0. Επίσης και τα δύο είδη είναι απαιτητικά σε εδαφική υγρασία και επιπλέον παρουσιάζουν υψηλή ευαισθησία στα άλατα, αρκετά μεγαλύτερη από αυτή που παρουσιάζει η τομάτα. Σε θερμό σπορείο σπέρνουμε Ιανουάριο-Φεβρουάριο για πρώιμη καλλιέργεια ή Μάρτιο-Απρίλιο σε ψυχρό σπορείο για όψιμη καλλιέργεια. Ο σπόρος καλύπτεται ελαφρά και το φύτρωμα γίνεται σε 10-15 ημέρες. Η μεταφύτευση των φυτών γίνεται 2 μήνες μετά την σπορά (φυτά με 5-6 φύλλα και ύψος 15-20 εκατοστά), δηλαδή κατά τον Απρίλιο με Μάιο. Η μεταφύτευση στην πιπεριά γίνεται λίγο νωρίτερα. Εναλλακτικά μπορούμε να προμηθευτούμε νεαρά φυτά από το Εμπόριο και να προχωρήσουμε απευθείας σε φύτευση.

Αγγούρι

Προτιμά ελαφρώς όξινα εδάφη με ρΗ 6,5 αλλά μπορεί και σε τιμές με 5,5-7,5. Κατάλληλα εδάφη είναι τα αμμοπηλώδη με καλή στράγγιση και εκείνα που είναι πλούσια ιδίως σε άζωτο και κάλλιο. Πρέπει να αποφεύγονται τα πολύ συνεκτικά εδάφη και αυτά που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε άλατα. Ιδανικές θερμοκρασίες για την καλλιέργεια είναι μεταξύ των 20 και 25 βαθμών Κελσίου ενώ σε καμία περίπτωση η θερμοκρασία δεν πρέπει να πέσει κάτω από τους 15 βαθμούς. Η σπορά σε σπορείο γίνεται Φεβρουάριο με αρχές Μαΐου. Το βάθος σποράς είναι 20 εκ. και το φύτρωμα γίνεται σε 5-7 ημέρες. Οι σπόροι συνιστάται να σπέρνονται πλαγίως (πλακέ) και όχι όρθιοι. Μεταφύτευση: 30 ημέρες μετά την σπορά (φυτά με 2-3 πραγματικά φύλλα), κατά τις απογευματινές ώρες. Η απευθείας σπορά γίνεται την περίοδο Απριλίου – Μαΐου και την ίδια περίπου περίοδο και η φύτευση έτοιμων φυτών από το εμπόριο.

Κολοκυθάκι

Χρειάζεται μια μέση θερμοκρασία μεταξύ 18-27 βαθμών Κελσίου. Σε σχέση με το αγγούρι είναι πιο ανθεκτικό σε χαμηλές θερμοκρασίες και στην ξηρασία και λιγότερο απαιτητικό σε θρεπτικά στοιχεία. Θέλει εδάφη μέσης σύστασης, γόνιμα, με καλή στράγγιση, πλούσια σε οργανική ουσία και ρΗ 6-7,5. Επίσης παρουσιάζει και σχετικά ανθεκτικότητα στα άλατα. Η σπορά σε σπορείο γίνεται πριν το Μάρτιο και η μεταφύτευση όταν τα φυτά έχουν 2-3 πραγματικά φύλλα. Το βάθος σποράς είναι 1-2 εκατοστά και το φύτρωμα γίνεται σε 7-10 ημέρες. Οι σπόροι συνιστάται να σπέρνονται πλαγίως και όχι όρθιοι. Η απευθείας σπορά στον αγρό πραγματοποιείται το Μάρτιο για την καλοκαιρινή καλλιέργεια και τον Αύγουστο για την φθινοπωρινή, ενώ η φύτευση έτοιμων φυταρίων γίνεται τον Απρίλιο για την καλοκαιρινή περίοδο.

Καρπούζι Πεπόνι

Απαιτούν τουλάχιστον 4 μήνες με μέση θερμοκρασία μεγαλύτερη από 21 βαθμούς κελσίου. Χρειάζονται σχετικά όξινο έδαφος με ρη 5,5-6,5 και το οποίο θα πρέπει να είναι αρκετά γόνιμο, βαθύ, δροσερό και να στραγγίζει καλά. Αν και μπορεί να γίνει απευθείας σπορά στο έδαφος του λαχανόκηπου είναι καλύτερα να χρησιμοποιηθούν έτοιμα εμβολιασμένα φυτά από το εμπόριο, γιατί είναι πιο ανθεκτικά σε ασθένειες του εδάφους, στις οποίες η καρπουζιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Η περίοδος που μπορούμε να προχωρήσουμε σε φύτευση είναι από Απρίλιο έως Ιούνιο.

ΠΗΓΗ: ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ

Ο ΖΕΟΛΙΘΟΣ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

2013-04-12T14:15:00.001+03:00

O ζεόλιθος είναι ένα ορυκτό που βρίσκεται σε ηφαιστειογενείς βράχους, και έχει ενδιαφέρουσες ιδιότητες όπως μεγάλη προσροφητική ικανότητα καθώς και ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων. Η κρυστάλλινη δομή του είναι η μοναδική που δεν μπορεί να καταστραφεί κάτω από οποιεσδήποτε περιστάσεις. Είναι το μοναδικό υλικό που μπορεί να ονομαστεί «μόνιμα ζωντανό».

Ειδικότερα πρόκειται για ένα ενυδατωμένο κρυσταλλικό αλουμινοπιρυτικό ορυκτό, αλκαλικών κατιόντων με μια ατέρμονα ανοικτή, τρισδιάστατη δομή. Είναι ικανό να προσροφήσει και να αποδώσει νερό και ανταλλάξει τα δομικά του κατιόντα, χωρίς αλλαγή της κρυσταλλικής του δομής. Επιπλέον οι ζεόλιθοι προσροφούν πολικά μόρια με υψηλή επιλεκτικότητα. Κατά συνέπεια το πολικό CO2 προσροφάται κατά προτίμηση από ορισμένους ζεολίθους αναβαθμίζοντας έτσι το μεθάνιο ή το φυσικό αέριο. Η ικανότητα δέσμευσης του αζώτου (Ν2) από την ατμόσφαιρα συμβάλλει στον εμπλουτισμό με Οξυγόνο (Ο2). Η επιλεκτικότητα προσρόφησης νερού (Η2Ο) εντούτοις είναι μεγαλύτερη από οποιοδήποτε άλλο μόριο. Ο κλινοπτιλόλιθος έχει επιλεκτικότητα ανταλλαγής κατιόντων που περιλαμβάνει τα: Cs, Rb, K, NH4 , Ba, Sr, Na, Ca, Fe, Al, Mg, Li. Αυτή η προτίμηση για τα μεγαλύτερα κατιόντα, συμπεριλαμβανομένου του αμμωνίου ( NH4 ) (Ames, 1967) του έδωσε τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί για την αφαίρεση του αμμωνιακού αζώτου από τα αστικά απόβλητα και να επεκταθεί η χρήση του σε γεωργικές και υδροπονικές εφαρμογές (Ames, 1967, Mercer, et al., 1970). Ο κλινοπτιλόλιθος και ο φυσικός χαβαζίτης έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης για να εξαγάγουν το ραδιενεργό καίσιο και στρόντιο από τα πυρηνικά απόβλητα και την ραδιενεργό τέφρα.

Φυσικοί ζεόλιθοι χρησιμοποιούνται στην Ιαπωνία για την βελτίωση αμμωδών και πτωχών σε άργιλο εδαφών (Minato, 1968). Η χρησιμοποίηση ηφαιστειογενούς ορυκτού πλούσιου σε κλινοπτιλόλιθο ως εδαφοβελτιωτικό, πέτυχε σημαντικές αυξήσεις στην απόδοση σίτου, μελιτζάνας, μήλων και καρότων (Torri, 1978). Η προσθήκη κλινοπτιλόλιθου αύξησε την απόδοση κριθαριού (Van Bo, 1988) και αύξησε επίσης την απόδοση της πατάτας, του κριθαριού του τριφυλλιού και του σίτου στα ουκρανικά αμμώδη εδάφη (sandy loams) (Mazur et. Al,, 1984).

Ο ζεόλιθος χρησιμοποιούμενος ως εδαφικό υπόστρωμα καλλιέργειας για τα χρυσάνθεμα συμπεριφέρθηκε σαν ένα αργής αποδέσμευσης Καλιούχο λίπασμα που παράγει την ίδια αύξηση για τα φυτά σαν αυτή που θα προέκυπτε με καθημερινή άρδευση πλήρους υδροπονικού θρεπτικού διαλύματος Hoagland (Hersey, et. Al., 1980). Η προσθήκη κλινοπτιλόλιθου με δεσμευμένο αμμωνιακό άζωτο σε πείραμα θερμοκηπίων οδήγησε στην αύξηση κατά 59% και 53% του βάρους της ρίζας του ραδικιού σε εδάφη μέσης και ελαφριάς περιεκτικότητας αργίλου αντίστοιχα (Lewis, et. Al., 1984). Μια προσθήκη 10% κλνοπτιλόλιθου στην άμμο που χρησιμοποιείται στην κατασκευή των γηπέδων γκολφ μειώνει την έκπλυση των νιτρικών και τις αυξημένες ανάγκες λίπανσης του γρασιδιού, χωρίς να επηρεάζει την συμπίεση, ή την ποιότητα των πράσινων γηπέδων (Petrovic, 1990, Huang, 1992). Στην Ιταλία φυσικοί ζεόλιθοι έχουν χρησιμοποιηθεί με επίπαση εναντίον αφίδων στα Οπωροφόρα Δένδρα ( Mumpton, 1999).

Στην Ελλάδα ο φυσικός κλινοπτιλόλιθος περιόρισε τα συμπτώματα από προσβολή νηματωδών και αύξησε τις αποδόσεις και την ποιότητα, σε καλλιέργεια πατάτας στην περιοχή του Κ. Νευροκοπίου Δράμας και σε καλλιέργεια αγγουριάς θερμοκηπίου, στην περιοχή της Νυμφόπετρας Θεσσαλονίκης. Σε υψηλές αποδόσεις 15-20 κιλά τον τόνο έδειξε εντομοαπωθητικές ιδιότητες εναντίον του δάκου της ελιάς καθώς επίσης και σε μικρότερες δόσεις εναντίον άλλων εντόμων όπως ο δορυφόρος της πατάτας. Ενισχύει την φυσική άμυνα των φυτών ακόμη και σε μικρές δόσεις χρήσης και περιορίζει με προληπτική χρήση την εμφάνιση ή την εξάπλωση πολλών μυκητολογικών αλλά και βακτηριακών ασθενειών. Έχει πολύ καλή συνεργιστική δράση με διάφορα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Ο μηχανισμός αυτών των επιδράσεων δεν είναι γνωστός.

Η Καλλιέργεια φυτών σε συνεκτικά εδάφη που αποτελούνται από ζεολίθους με ή χωρίς τύρφη, βερμικουλίτη και παρόμοια υλικά έχει κληθεί ζεοπονική (ζεοπονία). Ένα θρεπτικό ζεοπονικό υπόστρωμα που χρησιμοποιήθηκε για την καλλιέργεια φυτών και τη ριζοβολία μοσχευμάτων στο θερμοκήπιο [πέτυχε μεγαλύτερη ανάπτυξη των ριζών και μεγαλύτερη απόδοση φράουλας, τομάτας και πιπεριάς χωρίς πρόσθετη λίπανση ( Petron, et. Al., 1982). Οι τομάτες και τα αγγούρια καλλιεργούνται υπαίθρια, σε εμπορική κλίμακα, στην Κούβα με χρησιμοποίηση ζεοπονικού υποστρώματος (Rondriguez, 1983). Με την χρήση ενός βουλγαρικού προϊόντος κλινοπτιλόλιθου, καλλιεργείται λάχανο και ραδίκι στον ρωσικό διαστημικό σταθμό Mir (Ivanova, et. al,.1993). Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στα ζεοπονικά μίγματα φυσικών ζεολίθων εμπλουτισμένων με αμμωνιακά ή κατιόντα καλίου και ορυκτών διαλυμάτων φωσφορικών αλάτων χαμηλής περιεκτικότητας, π.χ. απατίτης (Lai & Eberl, 1986, και Hernandez, et. al., 1992 ). O απατίτης αποσαθρώνεται τελικά, απελευθερώνοντας φώσφορο στο έδαφος, και ο ζεόλιθος αποδίδει τα ανταλλαγμένα κατιόντα του (π.χ. Κ ή ΝΗ4). Εξελίσσοντας περαιτέρω την αλληλεπίδραση ζεολιθου – απατίτη η ΝΑSA έφτιαξε ένα ειδικό υπόστρωμα που αποτελείται κλινοπτιλόλιθο και συνθετικό απατίτη που περιέχει τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες για την χρήση του ως μέσο καλλιέργειας φυτών στις διαστημικές πτήσεις. Αυτό το υλικό μπορεί να είναι το υπόστρωμα για τν παραγωγή λαχανοκομικών ειδών σε όλες τις μελλοντικές διαστημικές αποστολές (Ming, et. al., 1995) και στα εμπορικά θερμοκήπια.

Ο ζεόλιθος έχει χρησιμοποιηθεί στην Γεωργία εδώ και πολλά χρόνια σε όλο το Κόσμο αλλά πρόσφατα αναγνωρίστηκε ως σημαντικό και παράλληλο προϊόν για χρήση σε πολλές γεωργικές πρακτικές. Ο κλινοπτιλόλιθος είναι ο συγκεκριμένος τύπος ζεολιθου που χρησιμοποιείται στην Γεωργία.

Πηγή : Δρ Ζ.Δ. Ζαρταλούδης,

Περιοδικό Αγρότυπος, Τεύχος Σεπτεμβρίου 2012

Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΤΖΑΡΙΟΥ

2013-03-24T19:47:00.001+02:00

Από τις αρχές της άνοιξης και μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού είναι από τις καλύτερες περιόδους για την απευθείας σπορά του παντζαριού στο λαχανόκηπο. Για να φθάσει στη συγκομιδή θα απαιτηθούν από 2,5 έως 4,5 μήνες και μπορεί να αποδώσει από 2 έως 4 τόνους γογγυλόριζας στο στρέμμα. Δε θεωρείται από τις πιο εύκολες καλλιέργειες που μπορούμε να επιλέξουμε ωστόσο θα μα ς ανταμείψει με την υψηλή του θρεπτική αξία.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Το παντζάρι (ή κοκκινογούλι ή κηπευτικό τεύτλο) καλλιεργείται για τις σαρκώδεις γογγυλόριζες του (πλούσιες σε υδατάνθρακες) και τα φύλλα του, τα οποία καταναλώνονται ως βραστή σαλάτα. Η επιστημονική του ονομασία είναι Βeta vulgaris var. esculenta και είναι συγγενές με το ζαχαρότευτλο, το κτηνοτροφικό τεύτλο και το σέσκουλο. Στην ελληνική αγορά υπάρχουν διάφοροι τύποι παντζαριού με κυριότερο τον τύπο «Detroit», που δίνει πρώιμα στρογγυλά παντζάρια καλής διαμέτρου με ομοιόμορφο κόκκινο χρώμα. Επίσης έχει κοντό φύλλωμα με γυαλιστερό πράσινο χρώμα το οποίο δημιουργεί μια όμορφη οπτική αντίθεση με το κατακόκκινο χρώμα της σάρκας. Παλαιότερα υπήρχε σε σημαντικές εκτάσεις μια ποικιλία που ήταν γνωστή ως Αιγυπτιακό Παντζάρι, το οποίο σε αντίθεση με τα παντζάρια τύπου «Detroit», έχει πεπλατυσμένη γογγυλόριζα η οποία δεν μπόρεσε να γίνει αποδεκτή από τον Έλληνα καταναλωτή.

ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

Η καλύτερη ποιότητα (έντονα κόκκινη γογγυλόριζα) επιτυγχάνεται σε θερμοκρασίες αέρα 10-18 βαθμών κελσίου. Για την βλάστηση του σπόρου η ελάχιστη απαιτούμενη θερμοκρασία εδάφους είναι 5 βαθμοί κελσίου, ενώ οι ευνοϊκές θερμοκρασίες έχουν εύρος από 10-30 βαθμοί κελσίου, με μέγιστο όριο τους 35. Αν υπάρξει μια ψυχρή περίοδος (4-10 βαθμοί κελσίου) για 2 εβδομάδες ή περισσότερο το φυτό θα σχηματίσει υπέργεια ανθοφόρα στελέχη κάτι που είναι επιθυμητό μόνο για καλλιέργειες που στόχο έχουν την σποροπαραγωγή. Όσον αφορά το έδαφος καταλληλότερα είναι τα αμμώδη ή αμμωπηλώδη, μέσης ή ελαφριάς σύστασης με αντίδραση όξινη έως ελαφρώς αλκαλική (Ρη 6-7,5). Δεν ανέχεται βαριά εδάφη που νεροκρατούν, ούτε εδάφη συμπαγή ή με πολλές πέτρες στα οποία παρεμποδίζεται η ομαλή ανάπτυξη της γογγυλόριζας.

Η ΣΠΟΡΑ

Η σπορά του μπορεί να γίνει όλο το χρόνο, ωστόσο αποφεύγουμε τους πολύ ζεστούς μήνες του καλοκαιριού, γιατί οι υψηλές θερμοκρασίες συχνά προκαλούν την εμφάνιση λευκών ομόκεντρων κύκλων στο εσωτερικό του παντζαριού, καθώς και την περίοδο που επικρατούν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Οι δύο πιο διαδεδομένες περίοδοι για την σπορά είναι το Μάρτιο- Μάιο και από τα τέλη καλοκαιριού μέχρι τα μέσα του Φθινοπώρου. Ένα σημείο ποτ πρέπει να προσέξουμε είναι ότι ο καρπός του παντζαριού (που χρησιμοποιείται ως σπόρος) είναι συγκάρπιο (δηλ. περιέχει αρκετά σπέρματα μαζί) με αποτέλεσμα μετά την σπορά να φυτρώνουν στην ίδια θέση περισσότερα του ενός φυτά και να χρειάζεται αραίωμα. Μια πρακτική που μπορούμε να ακολουθήσουμε είναι να τρίψουμε ελαφρώς με προσοχή το συγκάρπιο ώστε να ξεχωρίσουν τα σπέρματα που περιέχει (2-3) και να αποφύγουμε να είναι δυνατόν το αραίωμα. Η σπορά συνήθως γίνεται με 1,5 κιλό σπόρου το στρέμμα, σε βάθος 1,2,5 εκατοστά και σε γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 25,30 εκ. Ο σπόρος ανάλογα με την θερμοκρασία του εδάφους βλαστάνει μετά από 8-15 ημέρες.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΠΟΡΑ

Πριν την σπορά θα πρέπει να κάνουμε μια σχολαστική προετοιμασία του εδάφους με τσάπα ή φρέζα σε βάθος περίπου 15-20 εκατοστά για να μπορέσει να διευκολυνθεί η ανάπτυξη των γογγυλόριζων. Κατά την διάρκεια αυτής της προετοιμασίας προσθέτουμε στο έδαφος καλά χωνεμένη κοπριά ή κάποιο άλλο οργανικό υλικό όπως κομπόστ καθώς και τα λιπάσματα που έχουμε επιλέξει. Επίσης θα πρέπει να απομακρυνθούν όσο είναι εφικτό και οι πέτρες. Αφού γίνει η σπορά κύριο μέλημα μας για την αρχή είναι να μην δημιουργηθεί κρούστα στην επιφάνεια του εδάφους η οποία εμποδίζει το καλό φύτρωμα. Όταν τα φυτά αποκτήσουν 3-4 φύλλα γίνεται αραίωμα ώστε η απόσταση από φυτό σε φυτό επί της γραμμής να διαμορφωθεί στα 10 εκατοστά.

Τονίζεται ότι το αραίωμα θα πρέπει να γίνεται με κόψιμο των περισσευούμενων φυτών και όχι με τράβηγμα. Τα σκαλίσματα για την αντιμετώπιση των ζιζανίων θα πρέπει να είναι ελαφρά και να γίνονται με προσοχή για να μην τραυματίζονται οι γογγυλόριζες. Το παντζάρι παρουσιάζει σχετικά υψηλές ανάγκες σε νερό ιδιαίτερα κατά τις θερμές και ξηρές περιόδους εντούτοις δε θα πρέπει να κάνουμε υπερβολές. Λίγες (1-2) ημέρες πριν την συγκομιδή, εφόσον το έδαφος είναι πολύ ξερό, ποτίζουμε για να διευκολυνθεί η εξαγωγή με το χέρι.

Πηγή : Αγρότυπος

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΦΥΤΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΜΕ ΦΟΙΝΙΚΕΣ

2013-03-18T21:12:00.000+02:00

Γράφει ο Γιάννης Σταθακόπουλος

Η οικογένεια των φοινικοειδών είναι μια από τις μεγαλύτερες φυτικές οικογένειες σε όλο το κόσμο. Περιλαμβάνει 3000 είδη που απαντώνται σε υποτροπικές και τροπικές περιοχές της γης. Τα περισσότερα είδη αναπτύσσονται σε έναν ενιαίο κορμό και ή όλη κόμη τους θυμίζει στέμμα με φύλλα.

Ο Λιναίος ο πατέρας του Σύγχρονου διωνυμικού συστήματος κατάταξης των φυτών χαρακτηρίζει τους φοίνικες ως «πρίγκιπες του φυτικού βασιλείου». Σήμερα πολλές μελέτες που έχουν γίνει σχετικά με την χρήση των φοινίκων στον σχεδιασμό αστικών τοπίων τείνουν να συμφωνήσουν με το χαρακτηρισμό αυτό.

Οι φοίνικες αποτελούν τα πλέον χρησιμοποιούμενα φυτά στο σχεδιασμό τοπίων σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Η ποικιλία τους η ανθεκτικότητα τους και η αισθητική τους εμφάνιση τους κατατάσσει μεταξύ των πιο πολύτιμων φυτών σε αυτές τις περιοχές.

Με τον πολύ έντονο, εξωτικό και γραφικό χαρακτήρα τους, με το ορατό και υψηλό προφίλ τους επιβάλλονται εύκολα σε στρατηγικά σημεία της πόλης.

Ως φυτά διαμόρφωσης τοπίου, φημίζονται για τη μοναδική αρχιτεκτονική τους και την περίτεχνη υφή και μορφή των φύλλων και στελεχών τους.

Σε αντίθεση με άλλα φυτά οι φοίνικες δίνουν κάθετη έμφαση στο τοπίο ενώ παράλληλα του χαρίζουν πλαστικότητα.

Οι μικροί και μεγάλοι χώροι, πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε το σχήμα των φοινίκων να συνδυάζεται αρμονικά με τα άλλα φυτικά και δομικά σχήματα, (π.χ. πλακοστρώσεις, γκαζόν, νερό και κτίρια) ώστε η κάθε υφή τους, μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία (δομικά και φυτικά) να δημιουργούν στον κάθε χρήστη μια ευχάριστη αίσθηση του χώρου.

Αποτελούν σημαντικά στοιχεία ονειρεμένων τοπίων και έχουν καθιερωθεί ως παγκόσμιο σύμβολο των τροπικών περιοχών.

Οι Dewaillly και Flament (1993) αναφέρουν ότι «οι φοίνικες ως απαραίτητο στοιχείο διαμόρφωσης τοπίων στις αρχές του 20^ου αιώνα στην Ευρώπη έγιναν έμβλημα προσανατολισμού». Και αυτό γιατί για κάποιον που ταξιδεύει με το αυτοκίνητο το τρένο ή το λεωφορείο, είναι αγγελιοφόροι των ζεστών και παραθαλάσσιων περιοχών.

Οι φοίνικες γενικά έχουν ένα τυπικό σχήμα με κόμη που μοιάζει με στέμμα, με μακριά φύλλα και μακρύ κορμό. Βεβαίως υπάρχουν και είδη που διαφέρουν ως προς τη γενική όψη της κόμης. Κάποια από αυτά είναι πιο ψηλά και άλλα πιο διακλαδισμένα και χαμηλότερα.

Οι παράγοντες που ασκούν επίδραση στην ανάπτυξη των φοικόδενδρων στα εύκρατα κλίματα είναι η θερμοκρασία το ύψος των βροχοπτώσεων και ο παγετός και ανάλογα με το είδος διαφέρει και η επίδραση που ασκεί ο καθένας από αυτούς στην ανάπτυξη τους.

Όταν χρησιμοποιούνται στις φυτοτεχνικές μελέτες πρέπει πρώτα απ’ όλα να εξετάζονται η θερμοκρασία η ηλιοφάνεια οι επικρατούντες άνεμοι καθώς και η υγρασία της περιοχής που μελετάται.

Τα φοινικόδεντρα είναι από τα πιο σπουδαία στοιχεία φυσικής βλάστησης των τροπικών, υποτροπικών αλλά και των μεσογειακών κλιμάτων και μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην αρχιτεκτονική του τοπίου λόγω των διαφορετικών χαρακτηριστικών τους από τα άλλα φυτά.

Τα φυτά για την αρχιτεκτονική τοπίου αποτελούν δυναμικά στοιχεία.

Γενικά οι φοίνικες είναι φυτά αργής ανάπτυξης. Εμφανίζονται ως κατακόρυφα στοιχεία του τοπίου και εκτός από τις αλλαγές στο ύψος, διαφορές στην μορφή γίνονται διακριτές μόνο μετά από μεγάλες χρονικές περιόδους.

Υπό κανονικές συνθήκες συντήρησης, τα δέντρα μεγαλώνουν μόνο σε ύψος ενώ το πάχος του κορμού και της ρίζας δεν μεταβάλλεται.

Καθώς είναι φυτά αργής ανάπτυξης οι αλλαγές στο ύψος δεν μπορούν να διακριθούν. Κατά την αξιολόγηση αυτού του κριτηρίου, από τη μια, το θέμα στους χώρους που χρησιμοποιούνται οι φοίνικες αποκτά ζωτική σημασία, ενώ από την άλλη ενισχύουν την στατική δομή των κτιρίων. Έτσι ο σχεδιασμός φύτευσης με φοίνικες καθιστά την ουδέτερη ζώνη μεταξύ των κτιρίων και του τοπίου γύρω από αυτά, περιοχή συνεχούς και σταδιακής μετάβασης από τα κτίρια προς τους ανοιχτούς χώρους πρασίνου.

ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΟΙΝΙΚΟΕΙΔΩΝ ΣΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ

Η χρήση των Φοινικόδεντρων στον σχεδιασμό του αστικού τοπίου είναι στενά συνδεδεμένη με την αντίληψη του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού.

Ως εκ τούτου, ο γενικότερος αρχιτεκτονικός σχεδιασμός αλλά και ο σχεδιασμός της αρχιτεκτονικής τοπίου πρέπει να συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον για να δημιουργείται η επιθυμητή έμφαση.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η τυχαία χρήση των φοινικόδεντρων δεν εκφράζει ούτε μια συγκεκριμένη ιδέα, ούτε και εντάσσεται στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.

Όπως θα αναλυθεί και παρακάτω, τα φοινικοειδή μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μεγάλη ή μικρή κλίμακα κατά τον σχεδιασμό των αστικών, ημιαστικών και αγροτικών τοπίων. Η έμφαση που δίνεται κατά τον σχεδιασμό του κάθε τύπου τοπίου είναι διαφορετική.

ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ

Σε μια τυπική σχεδίαση οι φοίνικες μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως συμμετρικά στοιχεία. Ο συμμετρικός σχεδιασμός συνήθως λαμβάνει χώρα στην είσοδο συμμετρικών κτιρίων ή κατά τον σχεδιασμό του τοπίου των κλασικών και νεοκλασικών κήπων.

Ωστόσο ακόμη και αν το κτίριο δεν είναι συμμετρικό μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην είσοδο του δίνοντας της επισημότητα. (Εικόνα 1 )

Εικ 1: Trachycarphus fortunei στη ζώνη της εισόδου

Οι φοίνικες είναι κατάλληλα φυτά, ιδίως όταν θέλουμε να ενισχύσουμε την ανάδειξη των κτιρίων που έχουν πλήρη συμμετρία. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε ως μεμονωμένα φυτά είτε σε ομάδες η μια απέναντι από την άλλη. Τα επιλεγόμενα είδη θα πρέπει να είναι κατάλληλα ώστε να δημιουργούν στο μέλλον το τοπίο που έχει κατά νου ο σχεδιαστής.

Το σημαντικό σημείο των συμμετρικών χρήσεων είναι να επιτευχθεί το ισοδύναμο ανάπτυξης των μεμονωμένων φυτών ή των ομάδων. Έτσι το υφιστάμενο έδαφος, το μέσο φύτευσης, οι κλιματικές συνθήκες (επικρατούντες άνεμοι φως, βροχοπτώσεις) και οι συνθήκες συντήρησης (άρδευση, λίπανση, φυτοπροστασία κ.λ.π.) θα πρέπει να εξασφαλίζουν την επίτευξη της επιθυμητής συμμετρίας. Στην αντίθετη περίπτωση η συμμετρία δεν μπορεί να επιτευχθεί στα επόμενα χρόνια.

Κατάλληλα είδη για την συμμετρική χρήση είναι Brahea arhata (με τα υπέροχα μπλέ φύλλα), Caryota urens (με τα εκπληκτικά σύνθετα φύλλα), Jubaea chilensis ( με το καφετί χρώμα του κορμού), Phoenix canariensis, Phoenix dactylifera, Trachycarpus fortunei (κατάλληλο είδος για μικρής κλίμακας κτίρια και μικρούς κήπους), και Washingtonia robusta ( είδος σχετικά ταχείας ανάπτυξης ).

ΦΥΤΕΙΕΣ, ΟΜΑΔΕΣ ή ΣΥΣΤΑΔΕΣ

Κάθε είδος φοίνικα εξαπλώνεται σε φυτείες ή δάση του δικού του φυσικού περιβάλλοντος. Είναι δυνατόν να δούμε δάση φοινίκων σε φωτογραφίες τροπικών περιοχών.

Στη σχεδιαστική διαμόρφωση του τοπίου, η χρήση τους σε ομάδες έχει ακριβώς τον ίδιο στόχο δηλαδή την δημιουργία της αίσθησης ενός τροπικού τοπίου.

Εκτάσεις ή περιοχές μπορούν να αποτελέσουν ιδιαίτερες τοποθεσίες καθώς οι Φοίνικες φαίνονται από μεγάλες αποστάσεις και με την παρουσία τους, τις καθιστούν περιοχές προσέλκυσης ενδιαφέροντος ή σημεία εκκίνησης προς κάπου αλλού: (Εικόνα 2. Μεγαλύτερες ομάδες κυριαρχούν στο τροπικό τόνο δίνοντας μια νατουραλιστική ταυτότητα στο χώρο του ξενοδοχείου.)

Εικόνα 2: Ομάδα Washingtonia robusta

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιπτώσεις της Αρχιτεκτονικής των κτιρίων μειώνονται με την χρήση ομάδων. Είναι σημαντικό να είμαστε προσεκτικοί σχετικά με τον αριθμό των δέντρων που αποτελούν την ομάδα και τις αποστάσεις από τα κτίρια.

Επίσης, όταν είδη του ίδιου ύψους φυτεύονται σε ομάδα, εμφανίζεται στο χρόνο μια δυσάρεστη πυκνή όψη κορμών λόγω του ανταγωνισμού για φως.

Ένα τέτοιο τοπίο μοιάζει με κτίριο που στέκεται μόνο σε στήλες.

Για την αποφυγή ενός τέτοιου αποτελέσματος φυτεύουμε στην αρχή ή αργότερα δέντρα διαφορετικού ύψους.

Για να αλλάξουμε τον τόνο χρησιμοποιούμε μαζί με τους φοίνικες διάφορα άλλα είδη φυτών όπως φυτά εδαφοκάλυψης και γενικά φυτά διαφορετικής κλίμακας όπως για παράδειγμα: Musa acuminate, Cycas revoluta, Strelitzia regina, Strelitzia nikolai, και διάφορα είδη Yucca.

Πετυχημένος σχεδιασμός ενός τοπίου με την δημιουργία ομάδας φοινικοειδών μπορεί να επιτευχθεί όταν ο αριθμός των φυτών που αποτελούν την ομάδα δεν είναι ικανοποιητικός για κάθε είδους πρότυπο σχέδιο.

Για παράδειγμα καμιά ιδέα σχεδιασμού δεν εκφράζεται με πέντε φοίνικες γιατί ούτε συμμετρία μπορεί να επιτευχθεί με την διαίρεση τους σε δύο ομάδες, η χρήση μεμονωμένων φυτών είναι αδύνατη, ενώ η γραμμική φύτευση δεν είναι εφικτή ακόμη και αν οι αποστάσεις φύτευσης είναι μεγάλες.

Σε τέτοιες περιπτώσεις η πιο έξυπνη χρήση των Φοινίκων είναι η ομαδοποίηση τους για τη δημιουργία σημαντικού σημείου ενδιαφέροντος.

Ορισμένα είδη κατάλληλα για χρήση σε ομάδες είναι:

Acoelorrhaphe wrightii, Phoenix reclinata, Phoenix theophrasti ( ιθαγενές φυτό της Μεσογείου ), Phoenix canariensis, Sabal palmetto (κατάλληλο για την δημιουργία ομάδων γύρω από πισίνες) και Syagrus romanzoffiana (κατάλληλο για την δημιουργία ομάδων σε πλατείες και άλλα σημεία ενδιαφέροντος).

ΧΡΗΣΕΙΣ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ

Η μεμονωμένη χρήση των Φοινικόδεντρων συνήθως εφαρμόζεται αφενός για να αναδείξουμε την αξία τους και αφετέρου για να πετύχουμε σε ένα τοπίο διάκριση μεταξύ των διαφόρων κοινών ειδών χρησιμοποιώντας σπάνια είδη όπως οι φοίνικες που παρουσιάζουν ενδιαφέρον στην μορφή των φύλλων τους ή στην υφή του κορμού τους κ.α.

Με την μεμονωμένη χρήση σε ένα πυκνό σχεδιασμό τοπίου, οι φοίνικες εμφανίζονται ως ενδιαφέροντα φυτά.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην μεμονωμένη χρήση είναι η αντίθεση τους με τα άλλα φυτά.

Στην περίπτωση αυτή αντί της διαμόρφωσης με φυτά από ακραία κλίματα επιλέγουμε την δημιουργία συνθέσεων με φυτά που δείχνουν τη σταδιακή αλλαγή τους στα φυσικά τους κλίματα.

Για παράδειγμα, φύτευση με τα είδη Juniperus και ενός Phoenix roebelenii ή ενός Cedrus libani και ενός Livistona australis δεν αποτελεί μόνο μια έντονη αντίθεση για τα φυτά, αλλά επίσης και για τα φυσικά τους κλίματα.

Οι φοίνικες μπορούν συνήθως να χρησιμοποιηθούν ως μεμονωμένα φυτά σε κήπους με μεγάλο βαθμό συντήρησης κυριαρχώντας με την παρουσία τους και την εμφάνιση τους.

Κατάλληλα είδη για τέτοιες χρήσεις είναι τα Archontophoenix alexadrae ( από τα πιο καλαίσθητα είδη ) Butia capitata ( τυπικό για τέτοιες χρήσεις ) Caryota urens ( εκπληκτικό είδος), Jubaea chilensis και Phoenix canariensis (ένα μεγάλο και υπέροχο είδος).

ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Οι φοίνικες μπορούν να αποτελέσουν σημεία εστίασης της προσοχής σε εξωτερικούς αλλά και εσωτερικούς χώρους. Σημασία έχει να λαμβάνονται υπόψη ότι το σημείο εστίασης πρέπει να σχετίζεται με το αρχιτεκτονικό σχέδιο ή το σχέδιο αρχιτεκτονικής τοπίου καθώς και η σωστή επιλογή του κατάλληλου είδους του οποίου το χρώμα, η υφή η κλίμακα και η μορφή θα πρέπει να σχετίζεται με την γύρω περιοχή. Θα πρέπει πάντα να έχουμε κατά νου ότι το σημείο εστίασης στο χρόνο, για κάποιους λόγους, μπορεί να τεθεί και «εκτός λειτουργίας». Εάν αυτό συμβεί, ακόμη και το πιο υπέροχο είδος Φοίνικα στο κόσμο δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει το επιθυμητό για τον σκοπό αυτό αποτέλεσμα.

Οι χρήσεις των Φοινικοειδών ως σημεία εστίασης προσοχής υποδεικνύουν τα κλασικά και τυπικά σχέδια αρχιτεκτονικής τοπίου. Μπορούν όμως να ληφθούν υπόψη και στην άτυπη σχεδιαστική φιλοσοφία. Ένα σημείο εστίασης τοποθετημένο στην κατάλληλη θέση μπορεί να προσελκύσει ολόκληρη την προσοχή εάν σε αυτό προβλεφθεί η φύτευση ενός υπέροχου είδους Φοίνικα.

Η μορφή, η κλίμακα, το χρώμα και η υφή των διαφόρων φοινικοειδών είναι στενά συνδεδεμένες με την αστική υφή αλλά και τις ιδέες της αρχιτεκτονικής τοπίου. Για παράδειγμα σε ένα σημείο εστίασης που περιβάλλεται από ένα ή δύο ιστορικά κτίρια για να δει κάποιος ένα δέντρο Φοίνικα 20 μέτρων ύψους θα πρέπει να στρέψει το κεφάλι του προς τα πάνω. Σε μικρά σημεία εστίασης η χρήση ομάδων γιγάντιων Φοινικοειδών ή η χρήση ομάδων χαμηλών δέντρων σε μεγάλα σημεία εστίασης θα χαλάσουν την αναλογία και θα υποβαθμίσουν το επιθυμητό αποτέλεσμα εστίασης. Κατά την μινιμαλιστική σχεδιαστική έννοια η τραχιά υφή ενός Φοίνικα αποτελεί έντονη αντίθεση σε ένα κομβικό σημείο εστίασης μεταξύ δύο κτιρίων. Στις περιπτώσεις αυτές Φοινικοειδή με λεπτό κορμό και ελαφρύ φύλλωμα πράσινου γκρι χρώματος ενδείκνυνται περισσότερο για την μείωση της έντασης των αντιθέσεων.

Μερικά είδη Φοινίκων για τις παραπάνω χρήσεις είναι τα Acoelorrhaphe wrightii, Neodypsis decaryi (Τριγωνικό κορμό, ωστόσο χρειάζεται περισσότερη συντήρηση στην λεκάνη της μεσογείου), Phoenix reclinata και Phoenix roebeleni καθώς και Chamaerops humillis (για μικρά σημεία εστίασης).

ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΕΙΡΕΣ ΚΑΙ ΛΕΩΦΟΡΟΙ

Οι Φοίνικες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τυπικές ή άτυπες σειρές δημιουργώντας εντυπωσιακά όρια σε λεωφόρους, δρόμους ή διαδρομές. (εικ. 3)

Εικόνα 3. Phoenix dactylifera δίπλα στην θάλασσα

Σε αυτές τις περιπτώσεις η αρμονία με το γύρω περιβάλλον (φυσικό ή τεχνητό) είναι πολύ σημαντική. Επίσης οι φοίνικες μπορούν να ενσωματωθούν αρμονικά με τα γύρω κτίρια. Η οριζόντια αρχιτεκτονική με τους κάθετους Φοίνικες αποτελεί μια αντίθεση προσελκύοντας την προσοχή. Ανταγωνίζονται με πολυώροφα κτίρια στα όρια των δρόμων μειώνοντας την επίδραση τους ενώ διαχωρίζουν το χώρο επιτρέποντας την διέλευση του αέρα. Με την φύτευση τους σε σειρές, μια μεγάλη περιοχή μπορεί να διαιρεθεί σε μικρότερες δημιουργώντας και αναδεικνύοντας στις πόλεις ιδιαίτερους χώρους. Επί πλέον εκτός από την έμφαση που δημιουργούν με την χρήση τους σε γραμμές και σειρές σε δρόμους και λεωφόρους προβάλλουν σαν τρίτη διάσταση μέσα από τον ουρανό.

Κατάλληλα είδη για τέτοιες χρήσεις είναι τα Phoenix dactylifera, Syagrus romanzoffiana, Washingtonia filifera, και ο Whashingtonia robusta.

ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ

Η χρήση των φυτών κατά τον σχεδιασμό εσωτερικών χώρων από τους σχεδιαστές γίνεται μεταξύ άλλων και για την δημιουργία της ψευδαίσθησης του εξωτερικού χώρου.

Γενικά τα φυτά και λόγω της μη καταλληλότητας του κλίματος των εσωτερικών χώρων δεν επιβιώνουν το ίδιο καλά όσο στα φυσικά τους κλίματα.

Ειδικά σε εσωτερικούς χώρους με τεχνητό κλίμα το στρες που δημιουργείται στα φυτά είναι έντονο. Αξιοσημείωτο παράδειγμα εσωτερικών χώρων όπου οι συνθήκες της ατμόσφαιρας για τα φυτά και ειδικότερα για τα Φοινικοειδή είναι ακατάλληλες για την σωστή επιβίωση τους είναι τα Καζίνο όπου η παρουσία ζωντανών φυτών εντός αυτών είναι πολύ σημαντικός αισθητικός παράγοντας.

Η συντήρηση των φυτών γίνεται σε θερμοκήπια που βρίσκονται κοντά στους χώρους αυτούς με εφαρμογή εντατικής φροντίδας περιοδικά κάθε δύο ή τρεις εβδομάδες ώστε να διατηρούνται σε καλή κατάσταση.

Η ανάγκη βιώσιμου σχεδιασμού κατοικιών τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα φυτά θα μπορούσε να ικανοποιηθεί με την οικολογική αρχιτεκτονική παραδείγματα της οποίας σήμερα πολύ λίγα μπορεί κανείς να δεί.

Κατά τον σχεδιασμό των κτιρίων η συμβολή του αρχιτέκτονα τοπίου είναι σημαντική καθότι τα φυτά σε αντίθεση με τα άλλα σχεδιαστικά στοιχεία είναι ζωντανοί οργανισμοί και ως εκ τούτου ολόκληρο το οικοδόμημα θα πρέπει να εξασφαλίζει το κατάλληλο περιβάλλον και για την ανάπτυξη των φυτών.

Οι στόχοι του σχεδιασμού για την διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων είναι:

· Η δημιουργία αισθήματος μετάβασης από τον εξωτερικό στον εσωτερικό χώρο.

· Η αίσθηση της σωστής κλίμακας στους χώρους.

· Ο διαχωρισμός των διαφόρων λειτουργιών των χώρων θα πρέπει να γίνεται με φυσικό και οπτικό τρόπο.

· Οι αρχιτεκτονικές μορφές των χώρων θα πρέπει να συμπληρώνονται κυρίως με φυτά μέσω της αντίθεσης της μορφής της υφής και του χρώματος.

Αξιολογώντας τους παραπάνω στόχους η χρήση των φοινικοειδών κατά τον σχεδιασμό της διαμόρφωσης των εσωτερικών χώρων στην διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων είναι απαραίτητη.

Χρησιμοποιούνται είτε σε συμμετρική διάταξη σε μεγάλα εμπορικά κέντρα ή αίθρια είτε δημιουργώντας τυχαία πράσινα τμήματα των εσωτερικών χώρων.

Οι οικολογικές απαιτήσεις των φυτών στο φυσικό τους βιότοπο όπως η θερμοκρασία, το νερό, η υγρασία και το έδαφος καθορίζουν και την δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών περιβάλλοντος για την επιβίωση τους.

Ως εκ τούτου ο αριθμός των κατάλληλων Φοινικοειδών για χρήση σε εσωτερικούς χώρους είναι πολύ περιορισμένος και η επιλογή θα πρέπει να γίνεται με πολύ προσοχή και να βασίζεται στην μελέτη των μικροκλιματικών συνθηκών. Ωστόσο αυτός ο κανόνας που ισχύει για τους εξωτερικούς χώρους δεν ισχύει στην περίπτωση των εσωτερικών.

Για παράδειγμα διάφορα είδη Φοινίκων τροπικών περιοχών μπορούν να αναπτυχθούν σε ειδικούς εσωτερικούς χώρους ή σε θερμοκήπια. Οι περισσότεροι βοτανικοί κήποι διαθέτουν τέτοιες εγκαταστάσεις θερμοκηπίων στις οποίες το τεχνητό κλίμα επιτρέπει την ευδοκίμηση όχι μόνο των φοινίκων αλλά και άλλων τροπικών φυτών.

Φοινικοειδή που συνήθως χρησιμοποιούνται σε εσωτερικούς χώρους είναι τα Chrysalidocarpus lutescens, Howea forsteriana (το πιο δημοφιλές είδος παγκοσμίως για την χρήση του σε εσωτερικούς χώρους), Phoenix roebelenii (νάνο φοινικοειδές κατάλληλο για εσωτερικούς χώρους), Ptychosperma elegans, Trachycarpus fortune (θα πρέπει να προσαρμοσθεί στις συνθήκες ενός εσωτερικού χώρου) και τα περισσότερα είδη Chamaedorea.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Τα Φοινικοειδή αποτελούν σημαντικά στοιχεία στον σχεδιασμό για την διαμόρφωση των τοπίων. Σε συνδυασμό με τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό αλλά και των διαφορετικών τύπων χρήσεων τους μπορούν να δημιουργήσουν εμφατικούς χώρους στο τοπίο. Λόγω της εμφάνισης τους πρέπει να θεωρούνται ξεχωριστή κατηγορία κατά τον σχεδιασμό στην αρχιτεκτονική του τοπίου.

Είναι φυτά αργής ανάπτυξης ενώ η κόμη των περισσότερων ειδών θυμίζει στέμμα αποτελούμενο από έναν υψηλό κάθετο κορμό με μακριά κλαδιά φύλλων.

Με την όλη εμφάνιση τους δημιουργούν διακριτούς με εμφατική επίδραση, δρόμους, λεωφόρους, ή συγκεκριμένες περιοχές τοπίων ορατές από μεγάλες αποστάσεις. Από την άλλη στο μυαλό των ανθρώπων αποτελούν παγκόσμιο σύμβολο τροπικών και υποτροπικών περιοχών, του ζεστού κλίματος της θάλασσας και των διακοπών και με την χρήση τους σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους τους χαρίζουν μοναδικούς εξωτικούς τόνους.

Ελεύθερη Μετάφραση της επιστημονικής Δημοσίευσης

Planting Design with Palms in the Mediterranean Urban Environment

M. SELCUK SAYAN

Department of Landscape Architecture

Akdeniz University

Akdeniz University, Faculty of Agriculture, Department of Landscape Architecture 07070 Antalya TURKEY

Αυτοφυή λαχανευόμενα φυτά της Ελλάδας: Βολβοί ή Βορβοί

2013-03-09T21:36:00.002+02:00

Είναι ένα από τα πλέον γνωστά αυτοφυή λαχανευόμενα είδη, το οποίο έχει σημαντική θέση στη γαστρονομία ιδιαίτερα της Κρήτης αλλά και άλλων περιοχών. Παράλληλα το φυτό έχει και φαρμακευτικές ιδιότητες. Απαντάται σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας και η χρήση του είναι ευρύτατα γνωστή από την αρχαιότητα. Η καλλιέργεια του δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολη, ωστόσο χρειάζεται αρκετός χρόνος μέχρι την παραγωγή των βολβών ικανοποιητικού μεγέθους και σημαντικό κόπος για την εξαγωγή τους από το έδαφος.

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο βολβός αναφέρεται και ως άγριος κρίνος λευκός βολβός της Κρήτης, βροβιός ή ασκορδούλακας (Muscari comosum, οικ. Liliacea). Το επιστημονικό του όνομα προέρχεται από το ελληνικό «μόσχος» που σημαίνει άρωμα. Στην Ιταλία που έχει μεγάλη απήχηση συναντάται κυρίως με την ονομασία «cipollaccio», από το γεγονός ότι οι βολβοί του μοιάζουν κάπως ως προς το σχήμα και τη γεύση του κρεμμυδιού, του σκόρδου και του πράσου. Οι βολβοί ή βορβοί είναι πολυετή φυτά με 3-4 μακρόστενα αυλακωτά φύλλα που φυτρώνουν κατευθείαν από το βολβό. Ανθίζουν κατά τον Απρίλιο – Μάιο παράγοντας χαρακτηριστική βοτρυοειδή ταξιανθία με τα κατώτερα κιτρινοπράσινα άνθη να είναι γόνιμα και τα ανώτερα, τα οποία έχουν μοβ ή μπλε χρωματισμό να είναι άγονα.

Στο συγκεκριμένο επιστημονικό γένος (Muscari) υπάρχουν καταγεγραμμένα τουλάχιστον 30-60 είδη, από τα οποία ο βροβιός είναι από τα υψηλότερα, ωστόσο δεν ξεπερνά τα 30 εκ. Το συγκεκριμένο είδος απαντάται εκτενώς στις Μεσογειακές χώρες, από την Τουρκία και την Ελλάδα μέχρι την Ιβηρική χερσόνησο και εκτείνεται στη Βόρεια Αφρική και τα Κανάρια Νησιά.

Στην Ελλάδα αφθονεί σε ακαλλιέργητες εκτάσεις καθώς και σε καλλιεργούμενες (π.χ. σε ελαιώνες αμπελώνες κ.λ.π.) και σε υψόμετρο μέχρι 900 μέτρα. Η συλλογή τους για κατανάλωση γίνεται την άνοιξη, γύρω στο Πάσχα, νωρίτερα ή αργότερα ανάλογα μα την περιοχή. Εντοπίζονται εύκολα από την χαρακτηριστική ταξιανθία τους στο υπέργειο μέρος και ακολουθεί η εξαγωγή των βολβών από το έδαφος. Συγκομίζονται οι βολβοί καθώς και το λευκό στέλεχος που μένει μετά την αποκοπή των πράσινων φύλλων.

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΕΙΣ

Θεωρείται ότι έχει διουρητικές ιδιότητες και ότι συμβάλλει στην μείωση της χοληστερίνης. Επίσης στην πρακτική ιατρική έχει χρησιμοποιηθεί ως τονωτικό, ορεκτικό και αφροδισιακό. Ο Ιπποκράτης το συνιστούσε ως γαλακταγωγό και ως βοηθητικό της σύλληψης. Ο Διοσκουρίδης θεωρούσε το βολβό ευστόμαχο και κατά των αιμορροΐδων, των πανάδων του δέρματος καθώς και της πιτυρίδας.

Οι βορβοί θεωρούνται σπάνιο και εκλεκτό ορεκτικό με πικρή γεύση. Γενικά πριν την κατανάλωση τους πρέπει να μειωθεί η πικρή τους γεύση. Ένας τρόπος για να γίνει αυτό είναι με την τοποθέτηση τους για περίπου 2 ημέρες σε ένα μπολ με κρύο νερό το οποίο θα πρέπει να αλλάζει δύο φορές την ημέρα. Στην συνέχεια βράζονται για περίπου 5 λεπτά και μετά ξεπλένονται με άφθονο νερό. Πριν την τελική τους κατανάλωση οι βολβοί βράζονται ξανά για λίγο και σερβίρονται με λάδι και ξύδι ή γίνονται καταπληκτικό τουρσί για μεζέ. Διατηρούνται στο ψυγείο για λίγες μέρες ενώ αν τοποθετηθούν σε βάζο με αρκετό ξύδι μπορούν να διατηρηθούν αρκετά περισσότερο.

Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Μπορεί να καλλιεργηθεί από σπόρους που σπέρνονται το Φθινόπωρο ε γραμμές γύρω στα 25 εκ. μεταξύ τους ή με βολβίδια που μπορεί κανείς να προμηθευθεί από την λαϊκή ή να τους συλλέξει από τους αγρούς τον Ιανουάριο-Μάρτιο. Γενικά ή καλύτερη θερμοκρασία για την βλάστηση των σπόρων του είναι γύρω στους 10 βαθμούς κελσίου. Σε τέτοιες θερμοκρασίες οι σπόροι φυτρώνουν περίπου σε 25 ημέρες ενώ σε υψηλότερες ή χαμηλότερες θερμοκρασίες το διάστημα αυτό αυξάνει σημαντικά. Τα βολβίδια φυτεύονται το φθινόπωρο στο λαχανόκηπο και αφήνονται στην ίδια θέση τουλάχιστον για ένα έτος, μέχρι να αποκτήσουν ικανοποιητικό μέγεθος. Όπως είναι λογικό άμα ξεκινήσουμε την καλλιέργεια μας από σπόρο θα χρειασθεί ακόμη περισσότερος χρόνος. Εκτός από τον αρκετό χρόνο που χρειάζονται για να παραχθούν βολβοί ικανοποιητικού μεγέθους το μεγάλο πρόβλημα στην καλλιέργεια των βορβών είναι το μεγάλο βάθος που αναπτύσσονται οι βολβοί μέσα στο έδαφος με αποτέλεσμα να απαιτείται αρκετός κόπος για την εξαγωγή τους με χειροκίνητα εργαλεία.

ΜΕΝΤΑ – ΔΥΟΣΜΟΣ – ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ Αρωματικά υψηλών απαιτήσεων σε νερό

2013-01-20T21:55:00.001+02:00

Η μέντα ο δυόσμος και ο βασιλικός είναι τρία αρωματικά φυτά που παρουσιάζουν παρόμοιες καλλιεργητικές απαιτήσεις. Χαρακτηρίζονται κυρίως από τις υψηλές ανάγκες τους σε νερό και δευτερεύοντος σε λίπανση, καθώς και από την αδυναμία τους να ανταγωνιστούν τα ζιζάνια, για αυτό και απαιτείται η αποτελεσματική αντιμετώπιση τους πριν αλλά και κατά την διάρκεια της καλλιέργειας.

Οι απαιτήσεις σε κλίμα και Έδαφος

Βασιλικός: Επειδή κατάγεται από τροπικές και υποτροπικές χώρες, χρειάζεται υψηλές θερμοκρασίες για την ανάπτυξη του, με θερμοκρασίες για με άριστη αυτή των 25 βαθμών κελσίου. Μπορεί να ανεχθεί αρκετά υψηλές θερμοκρασίες, αρκεί η ρίζα του να είναι υγιής και να έχει επάρκεια υγρασίας. Αντιθέτως σε θερμοκρασίες κάτω από τους 7 βαθμούς κελσίου ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο παθαίνει «σοκ». Θέλει εδάφη ελαφριά που να μην κρατάνε νερό και να είναι είναι πλούσια σε οργανική ουσία. Επίσης χρειάζεται πλήρη ημερήσια ηλιοφάνεια για να δημιουργήσει πολλά φύλλα ενώ σε συνθήκες σκιάς τα φύλλα του είναι λιγότερα και ξεθωριάζουν.

Δυόσμος Μέντα: Λόγω της συγγένειας τους παρουσιάζουν παρόμοιες απαιτήσεις. Κατάλληλες περιοχές για την καλλιέργεια τους είναι αυτές που έχουν εύκρατο κλίμα, μικρό και όχι βαρύ χειμώνα και δροσερό καλοκαίρι. Οι πιο κατάλληλες τοποθεσίες για την καλλιέργεια τους θεωρούνται αυτές που παρουσιάζουν πλούσια ηλιοφάνεια και έχουν νότιο προσανατολισμό. Η άριστη θερμοκρασία και για τα δύο είδη κυμαίνεται κοντά στους 17 βαθμούς κελσίου, ενώ όταν ποτίζονται τακτικά μπορούν να αντέξουν και τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Τα καλύτερα εδάφη για την καλλιέργεια τους είναι τα μέσης σύστασης (ελαφριά) τα οποία θα πρέπει να είναι γόνιμα και να μην κρατάνε πολύ νερό. Κατάλληλο ρΗ θεωρείται μεταξύ 6 και 7,5.

Η Εγκατάσταση της καλλιέργειας

Τόσο ο Βασιλικός όσο και ο Δυόσμος εγκαθίστανται στο λαχανόκηπο κυρίως με σπόρο, ενώ η μέντα με ριζώματα Η σπορά του Βασιλικού γίνεται κατά τον Απρίλιο πρώτα σε σπορεία και η μεταφύτευση των φυτών στην οριστική τους θέση γίνεται ένα μήνα αργότερα όταν θα έχει περάσει ο κίνδυνος παγετού. Οι αποστάσεις φύτευσης για το βασιλικό είναι συνήθως 0,60-0,75 μέτρα μεταξύ των γραμμών και 0,20-0,30 μέτρα πάνω σε κάθε γραμμή. Ανάλογη είναι η πρακτική και για το δυόσμο ο οποίος μπορεί να εγκατασταθεί και με ριζώματα. Συνήθως από ένα στρέμμα φυτείας δυόσμου μπορούμε να πάρουμε ριζώματα που θα χρησιμοποιηθούν για 7-8 στρέμματα. Για ένα στρέμμα χρειάζονται περίπου 100 κιλά ριζωμάτων. Όσον αφορά την μέντα, κατά τον μήνα Αύγουστο-Σεπτέμβριο παραλαμβάνονται τα ριζώματα από τις παλαιότερες φυτείες, τα οποία ξετινάζονται, διαλέγονται και τεμαχίζονται σε τμήματα των 10-30 εκατοστών. Στις περισσότερες περιπτώσεις η φύτευση τους γίνεται το Φθινόπωρο (Οκτώβριο – Νοέμβριο) αλλά μπορεί να γίνει και την άνοιξη. Τα ριζώματα φυτεύονται σε βάθος 6-7 εκατοστά σε αυλάκια και σε αποστάσεις 20-30 εκατοστά το ένα με το άλλο και 60-80 εκατοστά από αυλακιά σε αυλακιά. Για ένα στρέμμα απαιτούνται συνήθως 80-100 κιλά ριζωμάτων μέντας. Σημειώνεται ότι η μέντα δε θα πρέπει να καλλιεργείται στο ίδιο σημείο πάνω από δύο χρόνια γιατί πυκνώνει πολύ και αρχίζουν και πέφτουν τα φύλλα της.

Η διαχείριση του νερού

Και τα τρία είδη παρουσιάζουν πολύ υψηλές απαιτήσεις σε νερό. Κατά την διάρκεια της εγκατάστασης αλλά και της ανάπτυξης τους πρέπει το έδαφος να είναι πάντα υγρό αλλά όχι μούσκεμα. Μπορεί να έχουν υψηλές απαιτήσεις σε νερό αλλά έχουν πρόβλημα όταν το έδαφος νεροκρατεί, για αυτό και θα πρέπει να στραγγίζει καλά. Γενικά υπάρχουν ορισμένα περιθώρια βελτίωσης ενός εδάφους όσον αφορά την στράγγιση του. Ένας τρόπος που χρησιμοποιείται για την καλύτερη οικονομία του νερού κυρίως στην καλλιέργεια του νερού είναι με την εδαφοκάλυψη του εδάφους μεταξύ των γραμμών. Ως υλικό εδαφοκάλυψης χρησιμοποιείται πλαστικό ύφασμα ή πλαστικό φιλμ. Η εδαφοκάλυψη περιορίζει σε σημαντικό βαθμό και την εμφάνιση των ζιζανίων τα οποία αποτελούν ένα από τα βασικότερα προβλήματα της καλλιέργειας αυτών των φυτών.

Τα συγκεκριμένα αρωματικά φυτά μπορεί να χρειαστεί να ποτίζονται καθημερινά τις ημέρες που επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες. Όσον αφορά τη χρησιμοποίηση τους μέσα στον κήπο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή όταν το πότισμα γίνεται με σταγόνες. Η γραμμή με την οποία γίνεται το πότισμα αυτών των φυτών θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο από φυτά που έχουν παραπλήσιες ανάγκες σε νερό. Επίσης ένα σημείο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι δεν πρέπει να βρέχονται τα φύλλα του βασιλικού για αυτό το πότισμα του θα πρέπει να γίνεται με αυλάκια ή σταγόνες.

πηγη:Αγρότυπος

Το χειμωνιάτικο κλάδεμα (καρποφορίας των φυλλοβόλων δένδρων)

2013-01-05T20:55:00.002+02:00

Το κλάδεμα των φυλλοβόλων καρποφόρων δένδρων γίνεται κατά την χειμερινή περίοδο (στο λήθαργο) και οπωσδήποτε πριν αρχίσει η διόγκωση των οφθαλμών και η έναρξη της νέας βλάστησης. Επειδή με το κλάδεμα ενδέχεται να επιταχυνθεί η έκπτυξη των οφθαλμών και να γίνει λίγο νωρίτερα καλό είναι σε παγετόπληκτες περιοχές να κλαδεύουμε αργότερα προς το τέλος της περιόδου του ληθάργου. Για την αποφυγή μετάδοσης ασθενειών στα δένδρα μας θα πρέπει να κλαδεύουμε με καλό ξηρό καιρό, ποτέ σε βροχερές ημέρες. Με το κλάδεμα επιδιώκουμε δύο πράγματα: α) την διατήρηση του καλού σχήματος του δένδρου και β) την ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας. Τα ο δεύτερο το επιτυγχάνουμε καλύτερα αν προηγουμένως έχουμε εξοικειωθεί με την αναγνώριση των καρποφόρων οργάνων (οφθαλμών, βλαστών) που διαφέρουν ανάλογα με το είδος του δένδρου.

Χρειάζεται το κλάδεμα των δένδρων;

Αν αφήσουμε τα δένδρα μας ακλάδευτα, θα αρχίσουν να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα με αποτέλεσμα να αποκτήσουν πολύ μεγάλο μέγεθος. Τα κλαδιά του θα αναπτυχθούν κατά μήκος, θα μπλεχθούν και δεν θα αφήνουν τον αέρα να διεισδύει στο εσωτερικό της κόμης των δένδρων. Θα δημιουργηθούν λαίμαργοι βλαστοί οι οποίοι θα μειώνουν την καρποφορία και θα μπλέκουν ακόμη περισσότερο με τους υπόλοιπους βλαστούς. Οι καρποί θα παραμένουν μικροί σε μέγεθος, θα είναι μέτριας ποιότητας, αρκετοί θα σχηματίζονται σε πολύ υψηλές θέσεις πάνω στο δένδρο και θα είναι πολύ δύσκολο να τους φτάσουμε και επιπλέον το δέντρο θα σταματήσει να παράγει καρπούς κάθε χρόνο. Η βλάστηση και η καρποφορία σταδιακά θα απομακρύνονται από το κέντρο του δέντρου και θα αναπτύσσονται μόνο στις άκρες των κλαδιών και γενικά το εσωτερικό της κόμης των δέντρων θα απογυμνώνεται και θα αποκτά όλο και περισσότερο νεκρό ξύλο.

Που παράγονται οι καρποί στα φυλλοβόλα δέντρα;

Αυτή είναι μια από τις βασικές γνώσεις που πρέπει να έχει κάποιος για να μπορέσει να καταλάβει πως πρέπει να κλαδέψει. Τα μέρη πάνω στα οποί σχηματίζονται οι καρποί είναι ετήσιοι ή πολυετείς βλαστοί, οι οποίοι είναι εφοδιασμένοι με ειδικά όργανα που φέρουν οφθαλμούς (μάτια), από τους οποίους παράγονται αρχικά τα άνθη. Ανάλογα με το είδος του δένδρου υπάρχουν διαφορετικά τέτοια καρποφόρα όργανα. Στη μηλιά και στην αχλαδιά πρώτα συναντάμε α) τις ανθοφόρες αιχμές ή κεντριά που είναι πολύ κοντές αιχμηρές κατασκευές μήκους 1-2 εκατοστών που βρίσκονται πάνω σε κλαδιά τα οποία έχουν ηλικία 2 ετών, β) τις λαμβούρδες οι οποίες έχουν προέλθει από κεντριά που έχουν καρποφορήσει και φαίνεται η ουλή του καρπού που αφαιρέθηκε, γ) από τους ασκούς οι οποίοι είναι μικρές και διογκωμένες κατασκευές που προέρχονται από λαμβούρδες, καθώς και δ) από λεπτούς βλαστούς (λεπτοκλάδια) που έχουν μήκος 10-15 εκατοστά.

Στα πυρηνόκαρπα συναντάμε α) τους μικτούς βλαστούς που έχουν μήκος 15 εκατοστά, β) τα λεπτοκλάδια που είναι ευλύγιστοι και λεπτοί βλαστοί 5-15 εκατοστά και γ) τις ανθοδέσμες ή μπουκέτα τα οποία είναι μικρές κατασκευές, μήκους 1-5 εκατοστά οι οποίες έχουν πάνω τους πολλούς ανθοφόρους οφθαλμούς (συνήθως 3-7).

Κύριοι στόχοι του χειμερινού κλαδέματος

Σε πρώτη φάση πρέπει να αφαιρεθούν από τη βάση τους όσοι βλαστοί είναι ξεροί ή έχουν σημάδια ασθενειών και προσβολών από εχθρούς. Στη συνέχεια αφαιρούνται οι βλαστοί που μπλέκονται πολύ και εκείνοι που έχουν κατεύθυνση προς το εσωτερικό της κόμης των δένδρων καθώς και οι λαίμαργοι βλαστοί. Βασικός στόχος είναι να διατηρήσουμε το σχήμα του δέντρου και να αυξήσουμε τον αερισμό αλλά και τν ποσότητα του ηλιακού φωτός που περνάει μέσα στην κόμη του. Επί πλέον το πόσο αυστηρό θα είναι το κλάδεμα που θα ακολουθήσουμε, θα εξαρτηθεί από τη ζωηρότητα των δέντρων. Δηλαδή, δέντρα που βλέπουμε κάθε χρόνο παράγουν πολύ βλάστηση κλαδεύονται σε μικρότερο βαθμό απ’ ότι εκείνα που φαίνονται ασθενικά.

Ιδιαίτερες απαιτήσεις ανάλογα με το είδος

Βερικοκιά: γίνεται επί πλέον απομάκρυνση κλαδιών με παλιά καρποφόρα όργανα για να ευνοηθεί ο σχηματισμός νέων. Για να το πετύχουμε αυτό απαιτείται να συνδυάσουμε το αραίωμα των κλαδιών που έχουν πολλά αδύνατα καρποφόρα όργανα με το κόψιμο των μακριών κλάδων στο 1/3 του μήκους τους ή στο ύψος ενός γερού πλάγιου βλαστού.

Ροδακινιά: σε σύγκριση με άλλα δένδρα το κλάδεμα της είναι αυστηρό, γιατί με αυτό απομακρύνουμε το 50% και πλέον των βλαστών του παρελθόντος έτους και επιλέγουμε για παραγωγή μικρούς βλαστούς με απόσταση μεταξύ τους 15-20 εκατοστά και με έκθεση στο φώς. Αφαιρούμε τους βλαστούς που καρποφόρησαν από τη βάση τους ή τους βραχύνουμε σε ένα βλαστό καλής ανάπτυξης κοντά στη βάση.

Μηλιά: οι ετήσιοι βλαστοί που δε θέλουμε, απομακρύνονται από τη βάση τους και δεν βραχύνονται. Επιπλέον, σκοπός μας είναι η ανανέωση των καρποφόρων οργάνων κατά 20-30%. Αυτά τα καρποφόρα όργανα, είτε ανανεώνονται με τρόπο ώστε να παραμένει το τμήμα εκείνο που βρίσκεται πιο κοντά στη βάση του πολυετούς βλαστού, είτε απομακρύνονται από τη βάση τους, εφόσον δε μπορούν να ανανεωθούν.

Αχλαδιά: οι βλαστοί του παρελθόντος έτους δε βραχύνονται, αλλά πρέπει να αφαιρούνται. Το κύριο καρποφόρο όργανο είναι οι αιχμές, ωστόσο και τα λεπτοκλάδια συμβάλλουν σημαντικά στην παραγωγή, για αυτό θα πρέπει να επιδιώκεται η διατήρηση μεγάλου μέρους τους.

ΠΗΓΗ:ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ