ਅਦਬ ਲੋਕ

THE BLOOD STREET - A film by DARSHAN DARVESH

2014-07-17T22:01:00.002-07:00

" ਦ ਬਲੱਡ ਸਟਰੀਟ " ਪਿਆਰੇ ਵੀਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੇ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹੁਕਮ ਭਰਿਆ ਬੁਲਾਵਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਦਾ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜ ਘਾਲੀ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਬੈਠਾ ਐ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਗੱਲਾਂ 'ਦ ਬਲੱਡ ਸਟਰੀਟ ਦੀਆਂ.. .. .. .. ..!!!!!
http://www.youtube.com/watch?v=LWXpRunJMIA
https://www.youtube.com/watch?v=Nt6Hry5IoQ4

ਸਿਨੇਮਾਈ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਬਣਿਆ ਪੰਜਾਬ

2013-08-14T20:24:00.001-07:00

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ, ਘਰਾਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਸੜਕਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿਮਾਚਲੀ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਫਿਲਮੀ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਣੇ ਵੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਸਕਰੀਨ ਟੈਸਟ ਚੱਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾ, ਰੋਡੀਜ਼, ਰੀਆਲਟੀ ਸ਼ੌਅ, ਕਿਡਜ਼ ਟੇਲੈਂਟ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਲਾਕਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਦੇ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਿਆਂ ਮਿਥੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਲਾ ਦੇ ਧਨੀ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗਮੰਚ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਫਿਰ ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀਵਾਰ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। 'ਸਰਹੱਦ', 'ਦਾਣੇ ਅਨਾਰ ਦੇ', 'ਦੋ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ' ਵਰਗੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਜਿਹੜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੀਰੇ ਦੀ ਡਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਪਾਰਖੂ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਕਿਧਰੇ ਨਾਂ ਕਿਧਰੇ ਕੁੱਝ ਨਾਂ ਕੁੱਝ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦੇਣ ਹੈ ?
ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਜਾਹ ਨਾਲ ਅੱਜ ਫਿਲਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੇਟਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਟਾਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਨਵਾਜੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਆਫ਼ਰਜ਼ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ਼, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿੰਗੇ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਵਕਫ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਵੱਡਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸਤਰੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਿਕਟਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੱਛਿਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮੀ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਉਤਾਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਟਲ ਭਰੇ ਭਰਾਏ ਮਿਲਦੇ ਨੇ। ਕੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਪੰਜਾਬੀਓ । ਇਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਚੜ੍ਹਤ ਕਾਇਮ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ 'ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ' ਫਿਲਮ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ 'ਜ਼ੀਰੋ ਡਾਰਕ ਥਰਟੀ' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ.. ਸੋ ਇਸ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਹਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸਵੇਰ ਸਲਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਫਿਲਮਕਾਰ ਦਾ.. ..!

ਕੌਫ਼ੀ ਸ਼ਾੱਪ / ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ - ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2013-02-05T03:29:00.002-08:00

ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ - ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

ਨਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਆਮਦ ਉੱਪਰ ਮੈਂ 'ਪੱਤੇ ਦੀ ਮਹਾਯਾਤਰਾ' ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਇਰ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਨਾਲ ਕੌਫ਼ੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਘੁੱਟ ਦਾ ਲੁਤਫ਼ ਜੀਵਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਚਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਘੁੱਟ ਕਦੇ ਵੀ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੜ੍ਹਾਕੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਹ ਅਤੇ ਚੁੰਮਣ ਦਾ ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਆ ਮੈਂ ਬਗਲਗੀਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਉਂ.. .. ਅੱਜ ਕੌਫ਼ੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਡੀ ਤੇਹ ਦੇ ਅਰਥ ਤਲਾਸ਼ੇ ਨੇ, ਕਿੰਝ ਲੱਗੇ ਦੱਸਿਉ ਜ਼ਰਾ...

1. ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ।ਫਿਰ ਜੋ ਆਸ ਪਾਸ ਹੋਵੇ ।ਫਿਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ।

... 2. ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
-ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਵਾਦ 'ਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

3. ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ?
- ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

4. ਕੋਈ ਘਟਨਾਂ ਰੋਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਯਾਦ ?
- ਯਾਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਰੁਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।ਯਾਦ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,ਮਹਿਜ਼ ਸਿਮਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਘਟਨਾ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪਲ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਤਨ-ਮਨ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

5. ਕਿਹੜੀ ਆਦਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
-ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਵੀ ਸਹਿਜ ਬਣਾਈ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ।

6. ਜਾਗਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾਂ ਵੇਖਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
-ਜਾਗਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ।ਉਂਝ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਸ਼ਵੀ ਬਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਕੇ ਸੋਹਣਾ-ਨਿੱਘਾ-ਮੋਹ ਭਰਿਆ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜੀਏ।

7. ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਚੁਸਤ ਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
-ਚੁਸਤੀ ਦਰੁਸਤੀ ਤਨ-ਮਨ ਦੀ ਚੜਦੀ-ਕਲਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰੰਗ-ਪੁਸ਼ਾਕ...ਨੀਲੀ ਜੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਸਫ਼ੇਦ ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ।

8. ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ?
-ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬੁੱਧ-ਬਾਣੀ 'ਧੱਮਪਦ' ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ।

9. ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਮਨ 'ਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ?
- ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ । ਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛਡਿਆ ।ਜਪਾਨ 'ਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਸਨ ਤੇ ਹਨ ।ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਮੁਹਬੱਤ,ਦੂਜਾ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ-ਮਾਨਣ ਦੀ ਤਾਂਘ।

10. ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਲ਼ੇ ਬਿੱਲਕੁਲ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
-ਜਦੋਂ ਇੱਕਲੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਕੀ ! ਉਂਝ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

11. ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਅਪੂਰਤ ਰਹੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ?
-ਹਰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ,ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਪਰਖਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਜ਼ਰਿਆ ਤੇ 'ਸਤਿਅਮ-ਸ਼ਿਵਮ-ਸੁੰਦਰਮ' ਭਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਪੂਰੇ-ਅਧੂਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਮਿੱਥਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ।

12. ਕਿਹੜਾ ਗਮ ਹੈ ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਚੁਭਦਾ ਰਹੇਗਾ ?
- ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ।
13. ਜੇ ਦੋਬਾਰਾ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾਂ ਚਾਹੋਗੇ ?
-ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ।

14. ਕਿਸ ਰੂਪ 'ਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?
-ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰੇ ਇਹ ਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ।ਮੈਂ ਆਮੋ-ਆਮ ਜਿਹਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਇਵੇਂ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕਰ ਲਵੋਗੇ ਤਾਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗਾ,ਬਾਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁਹਰੇ ਥਾਨ ਸੁੱਟਿਆ,ਭਾਵੇਂ ਲਹਿੰਗਾ ਸੁਆ ਲੈ ਭਾਵੇਂ ਕੁੜਤੀ...

ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ.. ..

2012-04-28T03:36:00.000-07:00

ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੇ ਇਕਰਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੀਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਨਜ਼ਮ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੋ ਸਕਦੈ ਸਭ ਨੂੰ ਹੀ ਪਸੰਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਮੈਂ ਮੁੰਬਈ ਗੋਰਾਈ ਬੀਚ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹਿਕੇ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕੁੜੀ 'ਚਾਰੀ' ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਦੇਖਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਰ ਦੀ ਕੱਢੀ ਸ਼ਰਾਬ 'ਜਾਮੁਲ' ਦੀ ਬੋਤਲ ਵੇਚਣ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਂ ਹੀ ਦੇਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਬੈਠੀ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦੀ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਲੈਕੇ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਸੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੀ 'ਜਾਮੁਲ' ਖਰੀਦਕੇ ਆਪਣੀਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੇਰ.......

ਤੂੰ ਲਹਿਰ ਹੈਂ
ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ
ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ
ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖ ਲੈਣ ਦੇ
ਫਿਰ ਚਾਹੇ
ਮੈਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਈਂ

ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ
ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ ਆਪਣਾ
ਨਾਮ ਲਿਖ ਲੈਣਦੇ

ਮੈਂ ਆਪਣੀ
ਹਰ ਸਵੇਰ ,ਹਰ ਸ਼ਾਮ
ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ
ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖੂਸਬੂ
ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਲੁਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ
ਆਪਣਾਂ ਨਾਮ ਲਿਖ ਲੈਣ ਦੇ

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ
ਬਸੰਤ –ਬਹਾਰ
ਹਰ ਮੌਸਮ ਦੀ ਹਰ ਰੁੱਤ
ਤੇਰੇ ਲਈ
ਮਹਿਫੂਜ ਰੱਖੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੋਲ
ਉਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ 'ਚ
ਪਨਾਹ ਲਈ ਬੈਠੀ ਬਰਸਾਤ
ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਲੁਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਰ
ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ
ਆਪਣਾਂ ਨਾਮ ਲਿਖ ਲੈਣਦੇ

ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ 'ਚ
ਸ਼ਹਿ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਤੇਰਾ
ਕਪਾਹੀ ਹੁਸਨ

ਮੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਜੂਨ ਭੋਗਦੀ
ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ
ਸੱਚ ਪੁੱਛੇ—
ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਲੁਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ
ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ
ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖ ਲ਼ੈਣਦੇ

ਤੂੰ ਲਹਿਰ ਹੈਂ ,ਨਦੀ ਹੈਂ
ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ
ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੇਰ
ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ 'ਚ
ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖ ਲੈਣਦੇ
ਫਿਰ ਚਾਹੇ
ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੀਂ ਮੈਨੂੰ .. ।

2012-04-26T03:58:00.000-07:00

"ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ".. .. .. .. ..!!!!!

ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉਮਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁ ਦਿਸ਼ਾਵੀਂ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਫਿਲਮ (ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ) ਅੰਦਰਲਾ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਹਮਣੇਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਲ੍ਹ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਸਖ਼ਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ... ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਾਓ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਰਾਣਾਂ ਜੀ ਉਸਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਉਲੀਕ ਰਹੇ ਸਨ !.. .. ਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਅਜ਼ੀਮ ਕਲਾਕਾਰ "ਵਿਵੇਕ ਸ਼ੌਕ" ਨੇ ਵੀ 'ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ' ਦੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣਾਂ ਸੀ.. .. ਉਫ਼.. ..!!!!!

(ਇਨ ਕੌਫ਼ੀ ਕਲੱਬ)-ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾਂ-ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2011-07-30T20:59:00.000-07:00

ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਛੱਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ।
......
ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੁਲਾਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਮ 'ਸਿਰਲੇਖ' ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸੀ।
........
ਤਨਦੀਪ - ਮੌਕਾ ਮਿਲ਼ੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਕੀਹਦੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਲਾ ਝਾੜੋਂਗੇ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਇਹ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਉੱਪਰ ਹੱਸਦਾ ਵੀ ਹਾਂ, ਮਾਯੂਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰੀ ਨੇ। ਦੋਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੋਹਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨਹੀਂ। ਦੋਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਿਆਂ ਬੜਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ, ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
.........
ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਣ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਵਕਤ ਤਾਂਘ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ, ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਗੁਰੂਦੇਵ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਪਾਲ ਸੰਧੂ।
.........
ਤਨਦੀਪ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਆਪਣੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਵੀ।
..........
ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਖਾਣਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਜਿਸ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
..........
ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜੀਤ ਚਚੋਹਰ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਾਂਗ-'ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ 'ਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਯਾਰੀ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਜੁਆਕਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਯਾਰਾਂ ਦੀ'।
............
ਤਨਦੀਪ - ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ/ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਚਹੇਤੇ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾ ਕੌਣ ਹਨ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਮਿਰਜ਼ਾ , ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਬੇਗੋ।
..........
ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਗੁਣਗੁਣਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ
ਦਰਵੇਸ਼ - ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਈ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਅਕਸਰ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲਰਜ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਪਰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਸਦਾ ਰਈ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਖੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ 1984 ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ-'ਵੇ ਨਿੱਕਿਆ ਤੇਰਾ ਜੂੜਾ ਕਰਦੀ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਜਿਊਂਦੀ ਕਦੇ ਮੈਂ ਮਰਦੀ'। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 1947 ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਲ਼ੀ ਹਵਾ ਵਾਲ਼ੇ ਦੌਰ ਨਾਲ਼।
...........
ਤਨਦੀਪ - ਸ਼ਾਇਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਣ ਜਾਣਦੈ...
ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਮੇਰੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਉਪਰਲਾ ਉਹ ਘਰ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਉੱਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

(ਇਨ ਕੌਫ਼ੀ ਕਲੱਬ)-ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾਂ-ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ

2011-07-30T20:56:00.000-07:00

ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ
ਰਵੀ - ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ! ਰੱਜ ਕੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ! ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ!
...........
ਤਨਦੀਪ - ਜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਰਵੀ - ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨ ਦਾ ਹਾਣੀ!
ਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੇ ਮਨ ਦਾ ਹਾਣੀ
ਤਨ ਵੀ ਹਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗੂੰ
ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਖੜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
(ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: "ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ" ਵਿੱਚੋਂ)
..........
ਤਨਦੀਪ - ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਐਸੀ ਝਿੜਕ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾ ਭੁੱਲੀ ਹੋਵੇ?
ਰਵੀ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ-ਪਸੰਦ ਮੇਰਾ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ਼ਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਐਫ.ਐਸ਼.ਸੀ. (ਮੈਡੀਕਲ) ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ!
..........
ਤਨਦੀਪ - ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ
ਰਵੀ - ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਵਲਿਸਟ ਕਜ਼ਾਨ ਜ਼ਾਕਸ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਵਲ "ਜ਼ੋਰਬਾ ਦ ਗਰੀਕ" ਵਿੱਚੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਵਣ ਤੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ!
..........
ਤਨਦੀਪ - ਕਿਹੜਾ ਕਸੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਬੂਲ ਲਈ ਸੀ?
ਰਵੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਾਂ! ਬੋਸੀਦਾ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਸਾਂ!
...........
ਤਨਦੀਪ - ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਕੌਣ ਹੁੰਦੈ?
ਰਵੀ - ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ-ਅਨੁਭਵ! ਮੇਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾ, ਰਚਨਹਾਰੇ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਆਪਾ ਹੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ!
............
ਤਨਦੀਪ - ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੇ ਹੋ?
ਰਵੀ - ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ 1967 ਤੋਂ 1974 ਤਕ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਭਰਪੂਰ ਅਭੁੱਲ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ!

(ਇਨ ਕੌਫ਼ੀ ਕਲੱਬ)-ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾਂ-ਅਮਰੀਕ ਗਾਫ਼ਿਲ

2011-07-30T20:50:00.000-07:00

ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮੈਂ ਹਰ ਹਾਲ ਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ .....
..........
ਤਨਦੀਪ - ਇਕ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਇਕ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ frank .... ਹੋਵੇ ਤੇ ਐਵੇਂ ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇ......ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਟੋਕਦੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਡਾਂਟ ਖਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ...ਜੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਛੁਪਾ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖੇ...ਮੇਰੀ ਇਕ ਦੋਸਤ ਹੈ ਬਸ....ਉਹਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ..
...........
ਤਨਦੀਪ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਗ਼ਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਮੁਹੱਬਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿੰਦੀ ਏ....ਇਹ ਜਵਾਬ ਤਾ ਸਭ ਲੋਕ ਇਹ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ..ਗ਼ਮ...ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਇਹਦਾ ਜਵਾਬ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਏ...
...........
ਤਨਦੀਪ - ਕੋਈ ਐਸੀ ਗੱਲ ਜੋ ਅੱਜ ਕਬੂਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਵੋ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ......ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾਹੇ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਲਿਆ ਕੇ ਭੰਡ ਬੈਠਾ ਹਾਂ....ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ....
...........
ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਕਿਤਾਬ ਕਿਹੜੀ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੈ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਅਸਲ ਚ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਚੋਂ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਏਨਾ ਮੌਕ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ....ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਸਕੂਲ-ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ....ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ..ਨਾਵਲ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਏ....ਅਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ
..........
ਤਨਦੀਪ - ਮਾਂ ਦੀ ਇਕ ਆਸੀਸ/ਗੱਲ ਜਿਹੜੀ ਪਰਦੇਸ ‘ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੈਂ ਭੁੱਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਪਾ ਕੇ ਦਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ...ਜਿੱਦਾਂ ਮੈਂ ਲਾਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਹੋਵਾਂ ..ਮੇਰੀ ਭੋਲ਼ੀ ਮਾਂ...!
...........
ਤਨਦੀਪ - ਜੇ ਮੌਕਾ ਮਿਲ਼ੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚੋਂ ਕੀ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੋਂਗੇ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨਫ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ....
ये भी सच है ज़िंदगी जैसा नहीँ कुछ भी बचा
हमसे लेकिन चाह के भी खुदकुशी होती नहीं।
..........
ਤਨਦੀਪ - ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ‘ਚ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮਿਲ਼ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੈ..ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਪੈਂਤਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ
ਨਹੀਂ ਹੈ....
...........
ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ‘ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਬਾਲ਼ ਕੇ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ
ਰਹੇ ਮਲਾਲ ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਕਿ ਬੇ-ਚਰਾਗ਼ ਹਾਂ ਮੈਂ....
...........
ਤਨਦੀਪ - ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਵਸਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ
ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਤਨਦੀਪ ਜੀ! ਦੇਖਿਓ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਜੋਗਾ ਛੱਡ ਦਿਓ ਹੋਰ ਨਾ ਘਰ no-entry ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਮਿਲ਼ੇ...ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ‘ਚ..... :)

ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸੁਪਨੇਂ.. .. .. ?

2011-06-26T09:09:00.000-07:00

ਪਹਾੜ, ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਬਾਦਬਾਨ, ਬੀਆਬਾਨ, ਕਿਸ਼ਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਚਾਂਦਨੀ, ਨੀਲਾ, ਹਰਾ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਰਿਸਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਹੀ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸਕੇ ਸੋਦਰੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਆਪਣੇਂ ਉੱਪਰ ਲੋਈ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਵਾਂਗ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲ ਮੈਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਨੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਓਵੇਂ ਜਿਵੇਂ .. .. .. ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਤੁਰਦਾ ਹੈ.. ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ.. ਅਤੇ ... ... ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ - 'ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ?'

ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ

ਤੇ.. ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ.. ..

ਮੈਂ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ - ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ ਬੋਲਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

ਹੁਣ ਮੈਂ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਸੀ

ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਸਦਾ ਰੁਦਨ ਸੁਣਿਆ ਸੀ.. ..

.. .. .. ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਂ ਮੰਗਿਆ

ਮੇਰੀ ਤੇਹ ਸੁਪਨੇਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ.. ..

.. ..

ਉਸਦਾ ਫਿਕਰ ਮੈਥੋਂ ਝੱਲਿਆ ਨਾਂ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਰ ਜਿੰਦਰਾ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ? ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਲੱਭੇ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੇ ?

ਕਿਸੇ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ.. .. .. .. .. !!!!!

2011-05-20T06:36:00.000-07:00

ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਲੇਹ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਤੋਂ ਪਿਘਲਕੇ ਆਇਆ ਪਾਣੀਂ…ਮੇਰੀ ਮਹਿਸੂਸੀਅਤ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣੀਂ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ..ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਣੀਂ ਨੂੰ ਨਾਗ਼ਣ ਵਾਂਗ ਮੇਲ੍ਹਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਿਆਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਐਨ ਟੀਸੀ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਕੇ ਅਤੇ ਮੀਨਾਂ ਕੁਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਐਨ ਪਹਾੜੀ ਦਿਆਂ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਕੇ… … ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੇਹ ਤੱਕ ਦੇ ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਿਘਲਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਠਹਾਕਾ ਵੀ.. ..ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਬੈਠਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਗ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਬਣਿਆ ਸੀ.. .. .. ਚੈਂਚਲੋ ਉਸ ਪਾਣੀਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਖ ਲਗਾਕੇ ਉੱਡਦੀ ਆਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘਿਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈ…ਆਪਣੇਂ ਹੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਹਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਚੈਂਚਲੋ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ.. .. ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾਂ ਚਿਹਰਾ ਨਿਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ.. ਕੋਈ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਪੁੱਛ ਸਕਦਾ ਹੈ.. .. ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਖ਼ੁਦ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ…ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਕੇ ਵੇਖਿਆ ਉਸ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਪੀਅ ਰਿਹਾ ਸੀ.. .. .. ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇਂ ਅੰਦਰ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀਂ ਅੰਦਰ ਉੱਤਰ ਜਾਣ ਦੀ… ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੇਹ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੜ੍ਹਾ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ.. .. ਇਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅੰਦਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਊਂਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਈ ਸੀ.. .. .. ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੈਂ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਚੈਂਚਲੋ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੋਕ ਰਹੀ ਹੈ.. .. .. .. ਉਸਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ.. .. ਦੂਰੋਂ ਕੋਈ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਬ ਹੁ ਤ ਲੰਮਾਂ ਫ਼ੋਨ .. .. ਚੈਂਚਲੋ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਦੁੱਖ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ.. ..
ਤੂੰ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ
ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ ਨਾਂ ਆਖ ਸਕਿਆ
ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ
ਜਿਉਂਦੀ ਰਾਤ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ
.. .. .. .. ..
ਨਾਂ ਤਾਂ ਰਾਤਾਂ ਹੀ ਚਾਨਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ
ਸਾਡੇ ਬਨਵਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਣੀਂ ਗਈ.. .. ..

ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ / ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2010-11-04T06:10:00.000-07:00

ਸ਼ਬਦ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ – ਸਲੀਮ ਪਾਸ਼ਾ

ਦਰਵੇਸ਼ - ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਰੀ ਕਦੋ ਪਈ ਸੀ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ ਕਲਾਮ ਸੁਣਦਾ ਸੁਣਦਾ ਆਪਣੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਤੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਲਾਮ ਸੁਣਕੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਰਚਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੀ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਮਨ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੀਜੋਗੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਤ (ਪੱਛਮੀਂ ਪੰਜਾਬ) ਦੀਆਂ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿੰਨਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਪਰੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆਂ, ਜਾਸੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਮੈਂ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਂ ਮੈਂ ਤਲਿਸਮ ਹੋਸ਼ੁਰਬਾ ਅਤੇ ਅਲਿਫ ਲੈਲਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸੀ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ-‘ ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀਂ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ’। ਮੇਰਾ ਵੀ ਏਹੋ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹਕੇ ਆਪ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਐ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਹੋਣਾਂ ਜਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਬੜੇ ਹੀ ਜਾਨਦਾਰ ਹੋਣੇਂ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ, ਵਰਨਾਂ ਓਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿਚਲਾ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਮੈ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਡਾਈਮੈਂਸ਼ਨ ਜਰੂਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣਾਂ ਨਵਾਂ ਐਂਗਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਿਆ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਆਈ ਹੈ?
ਪਾਸ਼ਾ- ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਕਲੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹਾਂ।ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਏਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀਂ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਜਰੂਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਜੇ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ,
ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾ
ਅਜੇ ਮੈਂ ਬਿੱਟ ਬਿੱਟ ਵੇਖ ਰਿਹਾਂ,
ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ।
ਮੈਂ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।ਏਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੀਵਨੀਆਂ, ਸਫ਼ਰਨਾਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਉੱਪਰ
ਛਪੀਆ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ?
ਪਾਸ਼ਾ –ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀਂ ਲਿਸਟ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਨ ਉੱਪਰ ਨਕਸ਼ ਬਣਕੇ ਛਪ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗੀ।ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾਂ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਕੇ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਰਾ, ਕੰਡਿਆਲੀ ਥ੍ਹੋਰ, ਯਾਰ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ‘ਤੇ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਸ਼ ਦੀ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪੁਲ, ਸਭ ਨਾਂ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੈਰੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਮੇਰੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ‘ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ’, ਕੁੱਝ ਆਰਟੀਕਲ ਤੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਮਰੋਜ਼ ਜੀ ਨਾਲ।ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾਂ ਬਾਣਾਂ ਸੁਹਾਡੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਪਾਸ਼ਾ -ਆਮਦ (Creative moments) ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਕਸ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਖਿਆਲ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁੱਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਬੜਾ ਸਮਾਂ ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ।ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।‘ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਭਾ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗੋ ਤਾਂ ਇੰਝ ਨਾਂ ਉੱਠੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ।ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜਿਹੜਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ’। ਸੋ ਅਸਲੀ ਖਿਆਲ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਪੱਕਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਆਲ ਆਪਣੇਂ ਆਗਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਕੇ ਆਉੰਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੋਧੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਜੇ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭਾਵੇਂ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਲਿਖ ਲਈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇਂ ਸਕਿੱਲ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇਂ ਲੈਵਲ ਉੱਪਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਤੇ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਪਣਾਂ ਅੰਤਰੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਲੇਖਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਨੇ ਆਪਣੇਂ ਪਿਆਰੇ ਲੇਖਕ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾਂ ਮਾਈਂਡ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਲਿਉਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਸੋ ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਆਮ ਬੰਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇੱਕ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਚਨਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਏ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਸਾਡੇ ਏਥੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀਂ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀਂ ਤਾਜ਼ੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣਾਂ ਪੂਰਾ ਟਿੱਲ ਲਾਕੇ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਪਰ ਹੱਸਣ ਨਾਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਇਹੋ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਕ ਉਸਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਸੋਧਣੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ? ਜਾਣੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਲਤੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਿਆ ਸੀ –
ਜੋ ਪਾਣੀਂ ਅੱਜ ਪੱਤਣੋਂ ਲੰਘਣਾਂ,
ਫੇਰ ਨਾਂ ਆਉਣਾਂ ਭਲਕੇ।
ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ,
ਫੇਰ ਨਾਂ ਬੈਠਣ ਰਲਕੇ।……ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਵੇਲਾ ਮੁੜ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਦਲ ਦਿਆਂ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਉੱਪਰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਅਸਰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਜਿਵੇਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੁਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਲੇਖਕ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੋਖਾ ਸੁਆਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਮੰਨ ਜਾਵੇ। ਸਾਂਝੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਸਾਹਿਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਹੈ , ਇਸ਼ਕ, ਇਬਾਦਤ, ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਸਾਹਿਤ ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ। ਇਸ਼ਕ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਉਦੈ ਹੋਣਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਕੋਈ ਲੁਹਾਰਾ ਤਰਖਾਣਾਂ ਕੰਮ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਧੂਣੀਂ ਧੁਖਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਸੁੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾਂ ਮੂੰਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾਂ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਧੋ ਵੱਧ ਡਿਸਟਰਬ ਹੋਏ, ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਸਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਿਕਰਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਬਹੁਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਖਿਆਲ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂ ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੁਣੇਂ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇ ੳਪਰ ਹੀ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਲਿਖੇ, ਸ਼ਬਦ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼, ਧਰਮ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਂਗ।ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਉਹੋ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੱਚ ਲਿਖਣਾਂ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੂਲੀ ਉੱਪਰ ਖਲੋਕੇ ਲਿਖਣਾਂ ਪਵੇ।ਸੱਚ ਦੀ ਆਪਣੀਂ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼ - ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਘਰ ਘਰ ਪੁਚਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਜੁਗਤ ਘੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਲੇਖਕ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਰਾਸੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵੰਡਵਾਉਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਢੋਲ ਵਜਾਕੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਜਾਕੇ ਲਾਭੇ ਟੱਲੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨ[
ਦਰਵੇਸ਼ - ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ, ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਪਾਸ਼ਾ – ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਿਰਫਿਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ, ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਇਹ ਤਿੱਕੜੀ ਮਿਲਕੇ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਫ਼ਨਕਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇਸ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਆਪਣੀਂ ਆਪਣੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇਂ ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾਂ ਪਵੇਗਾ।



ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ / ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2010-10-02T18:24:00.000-07:00

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਜਿਹੀ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਲਕ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਨਾਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾਂ ਹੈ, ਮਿਲਿਆ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝ ਜਿਹੀ ਉੱਸਰ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨੀਂ ਕਿਉਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਜਿਹੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇਂ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ।

1. ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋˆ ਪਿਆਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂ!
2. ਤੁਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹੋ ?
ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ!
3. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਹੋਣ ਤੋਂ!
4. ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋˆ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਜਦੋਂ ਸੱਜਣ, ਸੱਤ-ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣ ਕਲਪਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਲ ਲੈਣ, ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
ਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਂ ਆਵੇ, ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ!
5. ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ?
ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ!
6. ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲਗਾਤਾਰ, ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਂ ਵਿਚ!
7. ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਕਦੋ ਅਤੇ ਕਿਉ ?
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ! ਉਰਦੂ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ:
ਹਮ ਰੋਨੇਂ ਪੇ ਆਏਂ ਤੋ ਦਰਿਆ ਹੀ ਬਹਾ ਦੇਂ ਸ਼ਬਨਮ ਕੀ ਤਰਹਿ ਹਮ ਕੋ ਤੋ ਰੋਨਾਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ
8. ਆਪਣੇ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋ ?
ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੀਵਿਆ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਹਾਂ..ਕੀ ਫੁਰਸਤ ਤੇ ਕੀ ਨਾਂ ਫੁਰਸਤ!
9. ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ
ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਕੌਈ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ….ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਫਾਕਾਮਸਤੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਪੱਲੇ ਪਵੇ!
10. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਮੇਰੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਸਮਝੇ, ਮੇਰਾ ਲਿਖਿਆ ਮੁੱਖਬੰਧ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰ ਦੇਵੇ!
11. ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
ਕਰਤਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ!
12. ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ?
ਇਹਦਾ ਖੰਡ, ਖੰਡ…ਇਹਦਾ ਪਿੰਡ…..ਇਹਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ!
13. ਕੀ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੀ ਹੋਣਾਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀ ?
ਅਜੇ ਤਕ ਇਹ ਨੌਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ!
14. ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇ ਕਿਹੜੇ ਨੇ ?
ਮੈਨੂੰ ਪੈਰਸ, ਲੰਡਨ, ਸਟੌਕਹੋਮ, ਕੋਪਨਹੈਗਨ, ਡਬਲਨ, ਐਮਸਟਰਡੈਮ, ਬਰੱਸਲਜ਼, ਲਕਸਮਬਰਗ, ਡਿਜ਼ਨੀਲੈਂਡ, ਜਨੀਵਾ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ ਅਪੌਨ ਐਵਨ ਆਦਿ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ! ਖਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਰੋਸਟਡ ਮੀਟ, ਭਿੰਡੀ ਤੇ ਸਾਗ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਾਂ! ਰਸਮਲਾਈ, ਕਸਟਰਡ, ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਤੇ ਖੀਰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਹਨ!
15. ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ?
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਸਾਵੇਂ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ!
16. ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ?
ਇਹ ਚੋਣ 24 ਕੈਰਟ ਮੇਰੀ ਹੈ!
17. ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਚ ਕਿਵੇ ਬਿਆਨ ਕਰੋਗੇ ?
ਸੁੱਚਤਾ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ! ਮੁਹੱਬਤ ਸੱਚੀ, ਸੁਹਿਰਦ ਤੇ ਆਪਾ-ਵਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ!
18. ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?
ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧ ਤੇ ਜਿਊਂਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ!
19. ਜੇਕਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੋਗੇ ?
ਹਰ ਰਚਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਹੈ! ਇਹਨਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ!
20. ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ?
ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ….ਉੰਜ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਖਿਤਿਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਖਿਤਿਜ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ!
21. ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਦੀ “ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗ਼ੁਲਾਮ” ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਸੀ! “ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ” ਮੇਰਾ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲ ਹੈ
22. ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਇਹ ਨੌਬਤ ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਆਈ! ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾਂ ਹਾਂ!
23. ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਉੰਜ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਝੂਠ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਰਗਾ ਸੱਚ ਹੈ! ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!
24. ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾਂ ਭੁਲਾਇਆਂ ਭੁੱਲਾ ਹੋਵੇ ?
1947 ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ!
25. ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਦਤ ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਦਲਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ?
ਕਦੇ, ਕਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨ ਦੀ ਆਦਤ!
26. ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਟਰੈਕ ਸੂਟ ਜਾਂ ਕੁਰਤੇ ਅਤੇ ਸਲਵਾਰ ਜਾਂ ਪਾਜਾਮੇਂ ਵਿਚ!
27. ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ?
ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨੀ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਮੰਨਕੇ!
28. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਗੇ ?
ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਹੱਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ!
29. ਹਰ ਪਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਕੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ?
ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ: ਪੂਰੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਛਪਣ ਦਾ!
30. ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਫਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕਹੋਗੇ ?
“ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਆਗੇ ਜਹਾਂ ਔਰ ਭੀ ਹੈਂ”…..ਚਲੇ ਚੱਲੋ… ਡੋਂਟ ਲੁੱਕ ਬੈਕ!
31. ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦਾ ਸਾਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ! “ਆਪਣੇ ਸੰਗ ‘ਚ ਕਦੇ ਆਦਮੀਂ, ਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ!”
32. ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ?
ਹਰ ਠੋਹਕਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੁਸਤਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ!
33. ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਘੰਟੇ ਕੁ ਦੀ ਸੈਰ ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ, ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੋਚ!
34. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਹਿਣਾਂ ਅਤੇ ਜਿਊਣਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਦੌਰ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?
ਮੈਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਊਣ ਵਾਲਾ, ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਜੀਵ ਹਾਂ! ਭੂਤ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਮੇਰੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹੈ!
35. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਸਭ ਤੋˆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੋਗੇ ?
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਆਦਰਸ਼ ਔਰਤ ਜਾਂ ਸੁਪਨ-ਕੁੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਬੱਝਣ ਤੌਂ ਇਨਕਾਰ!
36. ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕਾਲਜ ਜਿੱਥੇ ਲੱਖ ਚਾਹਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ?
ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਆਈ ਗੌਟ ਦ ਬੈਸਟ ਐਵਰੀ ਟਾਈਮ!
37. ਤੁਸੀ ਜਿਸ ਵੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ?

ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਿਵਾਏ ਸਪੋਰਟਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਐਸਾ ਸੀ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਨ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ!
38. ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਕੇੱਟ ਮਨੀ ਮਿਲੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ?
ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪ ਖਰਚਣ ਤੇ ਆਪ ਜਿਊਣ ਜਿੰਨੀਂ!
39. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਸਭ ਤੋˆ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ?
ਸੈਲੀਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਸਵੀਟ ਸਿਕਸਟੀਨ ਐਟ ਗਲੋਬਲ ਲੈਵਲ!
40. ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋˆ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਪਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਜੋ ਕੌੜੀ ਏਸ ਲਈ ਬਣੀ ਕਿ ਉਹ ਅਫਲਾਤੂਨੀ ਨਿਕਲੀ!
41. ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ?
ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਉੱਪਰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ! ਮੁਰਗ਼ ਮੁਸੱਲਮ ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਰੌਗ਼ਨ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਐਡ ਕਰ ਲਓ ਆਈ ਐਮ ਏ ਲਾਈਫਿਸਟ!
42. ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ?
ਐਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਮਰ ਹੀ ਇਕ ਅਦਾ ਬਣ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ!
43. ਆਪਣਾਂ ਮਨਪਸੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਚੁੱਪ! ਸ਼ਾਂਤ! ਪੱਤਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦਾ!
44. ਤੁਹਾਡਾ ਰੋਡ ਸਾਈਡ ਫੇਵਰਟ ਫੂਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਹੈਮਬਰਗਰ
45. ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਫੇਵਰਟ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਮਿਸਟਰ ਮਾਈਕ’ਸ ਸਟੇਕ ਹਾਊਸ!
46. ਤੁਹਡਾ ਮਨਪਸੰਦ ਨਾਈਟ ਸਪੌਟ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
“ ਹੈਂਕੀ ਪੈਂਕੀ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ!”
47. ਤੁਸੀˆ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋˆ ਮਹਿੰਗਾ ਖਾਣਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਧਾ ?
1968 ਵਿਚ, ਪੈਰਸ ਵਿਚ!
48. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਖਾਣਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਣਾਂ ਪਿਆ ?
1965 ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ!
49. ਘੱਟ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਥਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਇੰਡੀਅਨ ਬਫੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਵਿਚ!
50. ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਊਟਫਿਟਸ ਖਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਪਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਾਹਲਾ ਪੈˆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?
“ਹਡਸਨਜ਼ ਬੇ” ਤੇ “ਸੀਅਰਜ਼” ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ!
51. ਕਿਥੋˆ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੋˆ ਤੁਹਾਡੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ?
ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੌਂ!

52. ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸ ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਤੋ ਕੱਪੜੇ ਬਣਵਾਉਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਜਲੰਧਰ ਕਦੇ “ਬਲੂ ਸਟਾਰ” ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇਂ ਵਿਚ! ਹੁਣ ਰੈਡੀਮੇਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ!
53. ਆਊਟਫਿੱਟਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਪਸੰਦ ਆਉˆਦੇ ਨੇ ?
ਗੂੜ੍ਹੇ, ਸ਼ੋਖ ਤੇ ਸਫੈਦ!
54. ਆਪਣੀਂ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹੋ ?
ਈਜ਼ੀ ਟੂ ਵੇਅਰ ਐਂਡ ਰੀਲੈਕਸਿੰਗ!
55. ਜਿਹਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋˆ ਮਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੈਰੇਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ!
56. ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਸ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣਾਂ ਪਸੰਦ ਹੈ ?
ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ! ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ!
57. ਮਨਪਸੰਦ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
ਪੈਰਸ ਦਾ ਆਈਫਲ ਟਾਵਰ!
58. ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਯਾਦ ਕਿਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ?
ਕੀਨੀਆਂ ਨਾਲ!
59. ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾਂ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ?
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼!
60. ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ, ਆਪਣੇ ਸੁਫਨੇ ਵਰਗਾ!
“ਜਿੱਥੇ ਸੁਫਨਾਂ ਤੇ ਸੱਚ ਮਿਲਦੇ,
ਹੈ ਉਹ ਘਰ ਮੇਰਾ, ਉਹ ਘਰ ਮੇਰਾ!”

ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ / ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2010-09-24T20:11:00.000-07:00

ਮੈਂ ਦੋਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ-ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ
ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕਾਲਜ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਲੱਖ ਚਾਹਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ?
ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ: ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਿਜ, ਜਲੰਧਰ।
ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਵੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ?
ਗਿੱਲ: ਸਧਾਰਣ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ?

ਦਰਵੇਸ਼: ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਕੇੱਟ ਮਨੀਂ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ?
ਗਿੱਲ: ਪਾਕੇਟ ਮਨੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਮਰਾਏ-ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੀ ਕੰਟੀਨ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਕੇ ਪਕੌੜੇ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਮਜਮਾਤੀਆਂ ‘ਚ ਖੜਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਮੀਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ 16 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋਬਾਰਾ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਹੀ ਦਿਓ ਤਾਂ ਅੱਛਾ ਰਹੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿਦ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਪਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਬਹੁਤਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕੌੜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਬਾਪ ਦੇ ਰੁੱਖੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਆਢੀ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ਼, ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਜਲੰਧਰੋਂ, ਅੰਬਾਲ਼ੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮਾਯੂਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਉਣਾ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਸ੍ਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲੋਂ ਵਾਪਸ ਆਣ ਕੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀ ਭੈਣ, ਸੁਰਜੀਤ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਦਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਫੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੱਡੀ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ; ਮੌਲ਼ੀ ਦੇ ਫਾਟਕ ਕੋਲ਼ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਆਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਗੁੱਸਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾ ਲਏ ਕਿਉਂ ਕਿ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਨਿਰੀ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ?
ਗਿੱਲ: ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਨੋ ਖਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਆਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਦ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਦਾ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਲ਼ੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹੋ! ਸ਼ਇਦ ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੇ, ਨਿਮਰ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਅੱਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹਾਂ ਪਰ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਆਪਣਾਂ ਮਨਪਸੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਖ਼ਾਮੋਸ਼-ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਰਗਾ! ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਰਗਾ! (ਚਲਦਾ)

ਪੈੜਾਂ 'ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ / ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼

2010-09-07T05:29:00.000-07:00

ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ-ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ
ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ: ਮੇਰੇ ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰਬਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਆਪਣੇ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਕਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਕਾਸ਼ ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਹਰਕਤ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ! ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸੁਪਨਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਾਨਣ ਦਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ, ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਨਹਾ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਜਦੋਂ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸ਼ੇਪ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਫਰੋਲ਼ ਕੇ! ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੱਥ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਪਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਆ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅੱਕਤੀ ਡਾ: ਅੰਬੇਦਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਜ਼ਾਤ-ਅਧਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਕਦੇ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
ਗਿੱਲ: ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ, ਪਰ ਜਿੱਤਿਆ ਘੱਟ ਤੇ ਹਾਰਿਆ ਬਹੁਤਾ। ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯੁੱਧ ਉਮਰ ਭਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ?
ਗਿੱਲ: ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ; ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੱਛੇ ਪੁਤੱਰ (ਜਵਾਈ) ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ! ਕਿਊਂ?-ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲਦੇ ਸਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦਰਦ ਸਿਰਫ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਸੀ; ਉਹ ਕੋਲ਼ ਬੈਠਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕੇ, ਸਿਵਾਏ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਭੈਣ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੱਥਰ-ਦਿਲੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ-ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ! ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕਦੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਖ਼ਬਰ-ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਆਪਣੇਂ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਪਸੰਦ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਫਿਲਮ; ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਢਲ਼ੇ ਛੇ ਤੋਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀਂ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮੱਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਵਾਰਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਿਮੇਦਾਰੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕ! ਫਿਰ ਵੀ ਦਸ ਕੁ ਫੀ ਸਦੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਿਸਮਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਅਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਗੱਲਾਂ ਉਪੱਰ। ਉਂਜ ਹੱਸਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਲਤੀਫੇਬਾਜ਼ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ, ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਲਕਦੀ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਮੁਸਕ੍ਰਾਹਟ; ਸ਼ੁਗਲੀ ਫਿਤਰਤ, ਵੈਸ਼ਨੋ ਸੁਆਦ। ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਸੋਚਣ, ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸਲੀਕਾ; ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੌਕ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਆਪਣੇਂ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਪਿਆਰ, ਦਇਆ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਕੀ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
ਗਿੱਲ: ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਾਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਲੇ ਖਾਤਰ, ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਡੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਨੇ ?
ਗਿੱਲ: ਥਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਵਾਲ਼ੀਆਂ; ਖਾਣਾ ਜੋ ਸਾਦਾ, ਸ਼ਾਕਹਾਰੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਵੇ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸੁਆਦੀ ਵੀ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ/ਨੀਤੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ?
ਗਿੱਲ: ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ, ਕਈ ਅਣਕਿਆਸੇ ਮੋੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਸਤੇ ਬਦਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅਫਸੋਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ, ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਲਾ ਹੈ।
ਦਰਵੇਸ਼: ਆਪਣੀਂ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਤਾ ਨੂੰ, ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਹਿਤ ਵਹਿ ਜਾਣਾ । ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਲਹਿ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਉਹੀ ਅਕਸ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਣਾ! ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਜਿਸਮ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਰੰਗ, ਨਸਲ, ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਖਰੇਵੇਂ ਤੋਂ ਉਪੱਰ ਉੱਠੱਕੇ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਾਇਲ, ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ transformation and equality ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮਰਨ ਲਈ ਬੋਰੀਆ-ਬਿਸਤਰਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਹਾਂ; ਏਨੀ ਗੱਲ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਤ ਬਾਦ, ਜਿਸ ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮਰਨ ਬਾਦ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ 'ਅਕਸ ਅਤੇ ਆਈਨਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਕੁਦਰਤ ਸਰਬ ਆਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪਸਾਰੇ 'ਚੋਂ ਖੋਜਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਗੌਲਣਯੋਗ ਹਨ। "ਮੈਂ ਇੱਕਲਾ ਨਹੀਂ" ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸਫਲ ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ! ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ 'ਤੇ ਹਵਾ ਰੁਕ ਗਈ' ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ, ਜਿੱਦਾਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਫ਼ਿਲਮ (ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ) 'ਗੁੰਮਰਾਹ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਹੀਰੋ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ, 'ਫ਼ੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, 'ਤੇ 'ਕਭੀ-ਕਭੀ'। ਰਹੀ ਗੱਲ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ, ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਣ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਮੈਨੂੰ ਦੋਗਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੁਗਲਖੋਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾਲੂ ਫਿਤਰਤ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਬੋਲਿਆਂ ਜੇ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋਣੋ ਟਲ਼ ਜਾਵੇ, ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਣੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾਂ ਭੁਲਾਇਆ ਭੁੱਲਾ ਹੋਵੇ ?
ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ: ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਚਲਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਆਰਥ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਰਗ਼ਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਬੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਫਲਸਰੂਪ ਪਛਤਾਵਾ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਦਤ ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ?
ਗਿੱਲ: ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ, ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਛੱਡ ਸਕਣ ਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ, ਪਜਾਮਾ-ਕੁਰਤਾ, ਪੈਂਟ-ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਸੂਟ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਬੈੱਡ-ਰੂਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਕੋਲੋਂ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀਂ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਨਾਅਰੇ-ਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਸਾਂਝ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ਼, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਹਰ ਪਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਂਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਤਰੀਕੇ ਨਾ ਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਅਪਨਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਪਰਚਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਕੁੱਝ ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨੁਕਤਾ-ਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਨੇੜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ! ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਛਾਪਦੇ, ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਖੇ ਜੀ ਇਹ ਤਾਂ ਕੌਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਅੱਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਆਪਣੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕਹੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਤਾਅ-ਉਮਰ ਹੀ ਬੇਬਸੀ, ਮਜਬੂਰੀਆਂ; ਪਲ ਚੁਰਾਏ ਚਾਰ ਹੱਸਣ ਵਾਸਤੇ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦਾ ਸਾਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਗਿੱਲ: ਸੁਹਿਰਦ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਦੋਸਤਾਂ/ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ। ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ-ਉਪਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ?
ਗਿੱਲ: ਪੰਜ-ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ over immotional and compassionate nature ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਲੈਕ-ਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਦਰਵੇਸ਼: ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਗਿੱਲ: ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇਖਣਾਂ, ਯੋਗਾ, ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਕੀ ਅਭਿਆਸ; ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈਚਾਰਿਕ-ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦੇ, ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਥੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ!

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਹਿਣਾਂ ਅਤੇ ਜਿਊਣਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਦੌਰ ਬਾਰੇ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ।

ਦਰਵੇਸ਼: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀਂ ਚੱਹੋਗੇ ?
ਗਿੱਲ: ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ, ਯੋਗ ਗੁਰੁ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ! (ਚਲਦਾ)

ਇੰਝ ਬਣਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (4)/ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ

2010-08-30T04:44:00.000-07:00

ਅਸੀਂ ਸਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ...........‘ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’
ਜਦ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਮੈਂ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਗਗਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ‘ਸ਼ਾਮ ਰੀਜੈਂਸੀ’ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਓ ਜਦ ਅਸੀਂ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇ.ਜੇ.ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਵਾਇਆ। ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਭਲਵਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਜੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਸੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਨੇ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਦਾ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਰੇ ਪਰ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਅੱਧਖੜ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਾਲੇ ਵਾਲੇ ਟਿੰਮੀ ਜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਅਸੀਂ ਓਧਰ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾਈਏ। ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੀਲ-ਹੁੱਜਤ ਕੀਤਿਆਂ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਗੱਡੀ ਸਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੈਂਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ‘ਹੋਟਲ ਡੀਲਕਸ’ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕ ਗਈ। ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਂਝ ਤਾਂ ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹੇ ਪਰ ਸਾਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇਸ ‘ਡੀਲਕਸ’ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘੁੱਗੀ ਭਾਅ ਨੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਤਖੱਲਸ ਹੀ ‘ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਯੂਨਿਟ ਹੀ ‘ਔਹ ਆ ਗਏ ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ਾਟ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ‘ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਕਿਆ ਡੀਲਕਸ ਸ਼ਾਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੂੰ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਗਿਆ’ (ਚਲਦਾ)

ਇੰਝ ਬਣਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ/ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ-3

2010-08-26T07:10:00.001-07:00

ਮਹਿਫ਼ਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ‘ਗਿੱਲ’ ਦੁਆਰੇ
ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ‘ਗਿੱਲਾਂ’ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਗਿੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੱਥਲੇ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ‘ਦੁਆਰੇ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਹਰੇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੱਦ (ਸਰੀਰਕ ਕੱਦ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਸਥਾਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ (ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਰਨਣ ਅਗਲੇ ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ) ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪਿੰਸ ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਇਹ 14 ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਤ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿਰਸਾ ਮਿਲੇ। ਬਸ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਰਾਤ ਅਮਰਦੀਪ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦਾ ਸਵਾਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੌ ਵਲ ਭੰਨ ਕੇ ਵੀ ਉ ੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।
ਇਸ ਲੇਖ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ‘ਗਿੱਲ ਦੁਆਰੇ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਣਿਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ ਕਿੰਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ‘ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਕਮਰਾ’ ਸੀ। ਜਦ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਫ਼ਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਉੱਥੇ ਚੱਲਦੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਮਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਉਸਨੂੰ ਬੜਾ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ। ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਉੱਚੀ ਠਹਾਕੇ ਲੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾਅ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਭਖਵੇਂ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਾਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ। ਇੰਝ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱੱਚ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਭਰਿਆ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਕਦੇ ਟਾਈਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਹੋਵੇ। ਕਈ ਵਾਰ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਵੀ ਸਾਨੰੂ ਸਾਡੇ ਇਸ ‘ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ’ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ ਹਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸੁੱਸਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਜੇ ਕਦੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਹੀ ਸਵੇਰ ਅਮਰਦੀਪ ਫ਼ਿਲਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ‘ਰਾਤ ਬੜੀ ਫੁੱਟੇਜ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਓਇ’ (ਚਲਦਾ)

ਕੁੰਢੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਙ ਫਸਗੇ/ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ

2010-08-25T04:41:00.000-07:00

27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਤੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਭੇੜ

ਇੱਕ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਵਤ 'ਕੁੰਢੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਙ ਫਸ'ਗੇ ਕੋਈ ਨਿੱਤਰੂ ਵੜੇਵੇਂ ਖਾਣੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਆਗਾਮੀ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਾਣ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਗਾਇਕਾ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ, ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਦਕਾ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲੋ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਛਾਅ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਅਤੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਮੇਨ ਲੀਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੰਨਾ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਇਸ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਹਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਗਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਸੁਖਮਨੀ' ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬਣ' ਨੇ ਕੋਈ ਵਰਨਣਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਚੰਨਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀ' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਕਬਾਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਐਨੀ ਜਲਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਾਹਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕਬਾਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ 'ਚੰਨਾ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਤਰੀਕ 27 ਅਗਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਓਧਰ ਬਿਗ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ 'ਚੰਨਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਤਾਂ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ 27 ਅਗਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਨਹੀਂ ਟਲ ਸਕਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਟਕਰਾਉਣਗੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਸਿਨੇਮਾਂ ਅਜੇ ਐਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ-ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੋ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਅੱਗੇ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੁਸ਼ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਪਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰ ਸਕੇਗੀ ਓਥੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਖ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਹਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਫ਼ਲਾਪ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਗਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨੀ ਹੈ ਓਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਧ ਭੀੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਜਾਦੂ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰੇਗਾ ਭਵਿੱਖ ਉਸੇ ਦਾ ਬਾਹਾਂ ਫ਼ੈਲਾਅ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਸ਼ੁਭ-ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹਨ।

ਇੰਝ ਬਣਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ/ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ

2010-08-20T21:36:00.000-07:00

14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ - 2
ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗੁਰੁ ਕੀ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਉੱਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਏ ਗਏ ਨਗਰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ੪ ਵਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਸਬੰਧੀ ਮੁੱਖ-ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਸੋ ਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਖਿੱਦੋ ਉੱਧੜਣ ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਫ਼ਲਾਣਾ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਿਮਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਣਿਆਂ ਪਹਿਚਾਣਿਆਂ ਨਾਂ ਸੀ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਕੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਚਲੋੋ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਲੰਘੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਸੀ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਮਨ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਅਸੀਂ ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ‘ਲੋਰੀਅਲ’ ਸੈਲੂਨ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਹੋਟਲ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹੋਟਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੀ ਸੀ। ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬੰਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਐਨੀ ਨੇੜਿਉਂ ਦੇਖੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ।
ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣਾ ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਖਾਧਾ ਤੇ ਖਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਟਿੰਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੌਣ ਸੀ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ? ਕੀ ਸੀ ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਉਸ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਾਡਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ। (ਚਲਦਾ)

ਇੰਝ ਬਣਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ/ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ

2010-08-17T07:21:00.001-07:00

ਸੁਪਨਾਂ ਸੱਚ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਸੀ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ-1

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਇਹ ਰੀਝ ਪਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਉਹ ਵਕਤ ਵੀ ਆਵੇ ਜਦ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਦੇਖਾਂ ਜਿਸ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਇਹ ਰੀਝ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਘਰ ਫ਼ੂਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਾਮੇਡੀ ਵੀ.ਸੀ.ਡੀ. ਫ਼ਿਲ਼ਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਤੌਰ ‘ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ’ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਭੜਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰ ਗੁਰਚੇਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਚਾਰ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਉਸ ‘ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ’ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰੀਝ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਹਲਾਂਕਿ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਮੈਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਜਦ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਇੰਝ ਹੀ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਹਾਲਤ ‘ਮਰਜ਼ ਬੜ੍ਹਤਾ ਹੀ ਗਯਾ ਜੂੰ ਜੂੰ ਦਵਾ ਕੀ’ ਵਾਂਗ ਵੱਸੋਂ ਬਾਹਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਸਬਰ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਹੀ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਟਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਅੱਗੇ। ਰਾਣੇ ਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੁਗਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਇੱਕ ਕਰੈਕਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ‘ਭੁੱਲਰ’ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ (ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੇ ‘ਗੋਤਰ ਮੋਹ’ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ‘ਭੁੱਲਰ’ ਤੋਂ ‘ਸੇਖੋਂ ਹੋ ਗਿਆ)। ਜਦ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕਰਿਪਟ ਦਾ ਕੰਮ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੈਨੰੂ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੇਰੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਖ਼ੁਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ, ਰਾਣੇਂ ਅਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੁਝਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਵੀ ਦਿਵਾਈ। ਬਸ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ। .................(ਚਲਦਾ)

ਜਿੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੀ !!!!!

2010-08-15T10:01:00.000-07:00

ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮਨੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਟਿਕਟ ਖਿੜਕੀ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤਾਂ ਮੰਗਣੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਾਰੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਸਿਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕੀਏ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਮੈਸੇਜਜ਼ ਉੱਪਰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਫੈਕਟਰੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਾਥੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਕਰ ਲੈਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇਂ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ,ਕੀ ਅਸੀਂ ਨਿਮਾਗ ਖੁਣੋਂ ਏਨੇ ਦੀਵਾਲੀਏ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾਮ ਦੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਾਗੋ ਯਾਰ, ਮਾਰੋ ਹੰਭਲਾ। ਛੇੜ ਦਿਉ ਇੱਕ ਲਹਿਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਵਹੀਰਾਂ ਗੱਤਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾਂ ਹੋ ਜਾਏ.. .. .. ਜਿੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੀ !!!!!

ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ - ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ

2010-08-14T23:08:00.001-07:00

ਆਹ !

'ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ] ਸੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਮੇਰਾ ,
ਖੰਭ ਕੁਤਰਕੇ ਲੈ ਗਏ ਵਲੈਤ ਵਾਲੇ ।

ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਖਾ ਗਈ ,
ਕੁੱਝ ਸਵਾਰਥੀ ਤੱਤ ਨਾਂ ਟਲੇ ਟਾਲੇ .

ਕੁੱਝ ਨੇਤਾ ਵੀ ਜੇਬ ਦੀ ਭੁੱਖ ਖਾਤਿਰ ,
ਖਾ ਗਏ ਨੋਚ ਕੇ ਏਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬਾਹਲੇ ।

ਹੁਣ ਤੜਪਦੀ ਮੱਲ੍ਹਮਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ,
ਵੈਦ ਸੌˆ ਗਏ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਤਾਲੇ .

ਜਦੋˆ ਛੱਡੀ ਨਾਂ ਚਿੱਟਿਆਂ ਬਗਲਿਆਂ ਨੇ ,
ਕਿਵੇˆ ਛੱਡਣਗੇ ਏਸ ਨੂੰ ਕਾਂ ਕਾਲੇ ।

ਕਾਸ਼ ! ਮਿਲੇ 'ਘੁਮਾਣ' ਹਕੀਮ ਐਸਾ ,
ਕਿਸੇ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਜਾ ਭਾਲੇ ।

ਉੱਡਣ ਲੱਗੇ ਇਹ ਫੇਰ ਤੋ ਹੋ ਰਾਜ਼ੀ ,
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਬਚੀ ਉਮੀਦ ਹਾਲੇ ॥

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਜੁਰਬਾ-ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ / ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ

2010-08-05T09:41:00.000-07:00

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਰਾਹੀਂ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ੧੭ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਹਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਵੀ ਬੜੀ ਬੇ-ਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਹੈ।
'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ', 'ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ', 'ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ', 'ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ', 'ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ', ਅਤੇ 'ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ' ਜਿਹੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।
ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕਾਈਲਿੰਕ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਿਮਿਟਿਡ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਆਬ ਮੂਵੀਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਐਸ. ਐਸ. ਜੌਹਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਖੁਦ ਮਨ ਜੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਭਾਟੀਆ ਹਨ।
ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਘੇ ਗਾਇਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ' ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰਿੰਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਵਾਰ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਪਰ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਵੇਗੀ।
ਹੋਰਨਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ, ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਨਵਨੀਤ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੀਟਾ ਮਹਿੰਦਰਾ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੇਗੋਵਾਲ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹਣਗੇ ਉੱਥੇ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ, ਪਿੰਰਸ ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ, ਗਗਨ ਗਿੱਲ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਬਰਾੜ ਦਾ ਵੀ ਬੜੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਰੌਣੀ, ਸੀਮਾ ਕੌਸ਼ਲ, ਸੁਖਵੀਰ ਰਜ਼ੀਆ, ਤਰਸ਼ਿੰਦਰ ਸੋਨੀ, ਸਿਮਰਤ, ਸੁਰਭੀ ਜੋਤੀ, ਜੋਤ ਸੰਧੂ, ਦਿਵਿਆ ਓਹਰੀ, ਕਾਵਿਆ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਵੰਤ ਗਿੱਲ, ਜੇ.ਐਸ. ਜੱਗੀ, ਬਿਕਰਮ ਮਾਨ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮੁਕੇਸ਼ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਅਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਰੰਗ ਨਾਲ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਰੰਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ, ਨਿੰਮਾ ਲੁਹਾਰਕਾ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿਦਕੀ, ਰਾਣਾ ਮਾਧੋਝੰਡੀਆ ਤੇ ਝਲਮਨ ਸਿੰਘ ਢੰਡਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਲਾਭ ਜੰਜੂਆ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪਾਮੇਲਾ ਜੈਨ, ਰਾਣਾ ਰਣਵੀਰ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਏ ਹਨ।
ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਭੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਖੁਦ ਮਨ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖਣ ਦਾ ਔਖਾ ਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮਰੈ 'ਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੂਖਮ ਕੰਮ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਮਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਮਗਰੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਘੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਭੂਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਤੀਰਥ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰੇ ਚੜਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ (ਐਡੀਟਿੰਗ) ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਐਡੀਟਰ ਬੰਟੀ ਨਾਗੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਔਲਖ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਟਿੰਮੀ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿੱਕੀ ਟਰੈਵਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਗ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੀ-ਕੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਿੱਥੇ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲਾਕਾਰ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਰਣਵੀਰ ਦੀਆਂ ਛੁਰਲੀਆਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣਗੀਆਂ ਉੱਥੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ ਅਤੇ ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਦੇਖ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠਣਗੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਮੀ ਵਰਮਾ ਨੇ ਇਉਂ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਰੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਾਂ ਇਉਂ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਰੋਲ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਜਚ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਬਾਖੂਬੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਵੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦੀ ਅਤੇ ਐਨੇ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਟੁੰਬਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਅਰਥ /ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ (ਡਾ:)

2010-08-04T19:08:00.000-07:00

ਹਬੀਬ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ
• ਇਬਰਾਹੀਮ ਲਿੰਕਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਦਰ ਧਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ.......
• ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਟੇਢਾ ਕਰਕੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਈਪ..........
• ਦਿਲਕਸ਼ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਦੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਛੱਲੇ.........
• ਸਿਰ ਤੇ ਕੈਪ..........
• ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਖੂੰਡੀ ਤੇ ਖੂੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹਬੀਬ..............
• ਗੋਰਾ ਨਿਛੋਹ ਰੰਗ, ਦੁਧੀਆ ਸਫੈਦੀ ਵਰਗਾ..............
• ਹਲਕੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਅਧਕਚਰੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ਼.......
• ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼.........
• ਮੰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਗਦਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਹਬੀਬ.......
• ਕਦੇ ਬਾਂਸ ਗੀਤ, ਕਦੇ ਸੁਆਗੀਤ, ਕਦੇ ਦੇਵਾਰ ਗੀਤ, ਕਦੇ ਨਾਚਾ, ਗੱਮਤ, ਗਸ ਤੇ ਪੰਡਵਾਨੀ........
• ਪਰ ਹੁਣ ਅਲੋਲਪ ਹੋ ਗਏ ਧੂੰਏ ਦੇ ਛੱਲੇ ਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ .......
• ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਉਹਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੰਚ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ.........

ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਹਨ, ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਮੈਂ। ਕਿਹੜੇ ਸੱਚ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਤੇ ਨਾਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਤੇ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੇ ਨਾਂ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਲਵਲਿਆਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਖੇਤਰ ਪੱਖੋਂ ਹਬੀਬ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਮਰ ਪੱਖੋਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਕਦੇ ਦੂਰਿਉਂ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ - ਮਹਿਸੂਸਣ ਵਾਲਾ, ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਗੂੰਗੇ ਦੇ ਗੁੜ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੜਚੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਹਬੀਬ ਦਿਲ ਦੇ ਏਨਾ ਕਰੀਬ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਬਿਨਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਉਮਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਾਂਝ ਦੇ ਹਬੀਬ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਰੋਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਇਆ।
ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਪਲਿਆ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਆਖਰ ਤੱਕ ਉਸੇ ਦਾ ਰਿਹਾ, ਬੇਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤ ਬਣਕੇ ਰਿਹਾ। ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਬੀਬ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਗੰਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੁਰੱਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿੰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਨੀ ਹੀ ਸੁਹਜ਼ਾਤਮਕ, ਅਮੀਰ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਦੋ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੀ-ਐਚæ ਡੀæ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਪਟਾ (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਪੇਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲੱਭਦਾ ਲੱਭਦਾ ਮੈਂ ਇਪਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਇਪਟਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲੱਭਦਾ ਲਭਦਾ ਹਬੀਬ ਤੱਕ । ਉਪੇਰਾ ਨਾਲ ਤੇ ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧਾਮਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਖਦਾ ਰਖਦਾ ਮੈ ਹਬੀਬ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਨੁੰ ਸਮਝਿਆ। ਗੱਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਚਲੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਬਣੀਆਂ।
(1) ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ
(2) ਇਪਟਾ
ਇਪਟਾ ਉਹ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਨ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਜੰਗ ਅਧਾਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਲਲਕ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਵਰਗੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ।
ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਭਾਰਤ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਇੰਝ ਕਿ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਇਪਟਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਸਮੇਤ) ਫੜਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਬੀਬ ਲਈ ਉਦਾਸੀ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਨਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਚੈਲੰਜ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਜਦੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਤਤਕਾਲੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨਿੱਕੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾ ਹਬੀਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰੀ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣ ਗਈ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਵ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਬੀਬ ਤਨਹਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬਲਰਾਜ ਨਾਲ ਮੁਲਕਾਤ ਕਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਲਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਇਪਟਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਹਬੀਬ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਚੱਜ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਢੰਗ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰੁ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਤਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਲਏ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੀਆਂ ਰਿਹਰਸਲਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹੀ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗਾਪਣ ਹਬੀਬ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਤਨਵੀਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਪਰੋਮਪਟਿੰਗ ਕਰਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਗਾਣੇ ਲਿਖਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਮੇਕਅਪ ਕਰਦਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਹਬੀਬ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਉਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਇਪਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ ਆਦਿ ਰਾਹੀ ਉਪੇਰਾ ਵਿਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ। ਅਜੀਬ ਇਤਫ਼ਾਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਮੈਂ ਚੰਨ, ਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਇਪਟਾ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਨੂੰ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪੇਰਾ ਲਿਖਿਆ-ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ'। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਪੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਪੇਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਾਟ ਵਿਧਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਪੀ-ਐਚ ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ ਡਾæ ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਵਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਇੱਕ ਬੜਾ ਔਖਾ ਤੇ ਅਣਛੁਹਿਆ ਵਿਸ਼ਾ Ḕਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾḔ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਉਪੇਰਾ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਤਾਂ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ Ḕਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮਨਾ, ਤੇਰਾ ਆਲਾ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਪੇਰਾ ਈ ਲਗਦੈ। "ਬੱਸ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ 'ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ ਤੋਂ ਡਾ ਵਰਮਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ ਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲੇ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਪਟਾ ਤੱਕ ਤੇ ਇਪਟਾ ਤੋਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਤੱਕ ਇਕ ਸਾਂਝ ਬਣ ਗਈ-ਲੋਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀ, ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੀ, ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਦੀ, ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ। ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਅਜ਼ੀਬੋਗ਼ਰੀਬ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਉਪ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ:
(1) ਪੰਜਾਬੀ ਉੇਪੇਰਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ
(2) ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਪੱਧਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਜਦ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ 600 ਸਾਲ ਲੰਮੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ ਤਾਂ ਬੱਸ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ 600 ਸਾਲ ਲੰਮਾ ਵਕਫ਼ਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਲਾਅ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਨਾਟਕ ਵਰਗੀ ਵਿਧਾ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰ ਮੁੱਕ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਅਸਾਮ ਦਾ ਅੰਕੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸਲੀਲਾ, ਸਵਾਂਗ, ਨੌਟੰਕੀ, ਭਗਤ, ਸਾਂਗੀਤ, ਖੋੜੀਆ, ਕਜਲੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਥਾਕਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਨਿਰਸੂ ਤੇæ ਕਰਿਆਲਾ, ਮਿਥਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨੀਆ, ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੂਚੀਪੁੜੀ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਖਿਆਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਗੌੜੀ ਤੇ ਕਠਪੁਲੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ, ਜਾਗੋ, ਜਲਸਾ, ਨਚਾਰ, ਉੜੀਸਾ, ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰਾ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ, ਗੋਆ ਦਾ ਤਿਆਤਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਤੀਰੂਕੁਤੂ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਭਵਾਈ, ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਭਤਰਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਯਕਸ਼ਗਾਨ, ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੱਠ ਸੌ ਸਾਲਾ ਲੰਮੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਂਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਹਨ-ਛਤੀਸਗੜ ਦੀਆਂ ਗੌੜ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਾਂਡਵਾਨੀ ਤੇ ਗੌਂਡਵਾਨੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਨਾਚਾ।
ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਹੀ ਉਹ ਧਰਾਤਲ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਨਾਟ ਯਾਤਰਾ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਪੱਧਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥ ਇਹ ਸਾਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਬ੍ਰੈਖਤ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਬ੍ਰੈਖਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇ ਵਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ :
ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜਨਾ, ਮੰਚ ਤੇ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਬਿਠਾਉਣਾ, ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਆਦਿ ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਾਡੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਖਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਇਹਨਾਂ ਅਨਾਮ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਨਾਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਬਦੋਬਦੀ ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ :
ਸਾਡੇ ਵੀ ਖੁਨ ਨੇ ਸਿੰਜਿਆ ਹੈ ਰੁੱਖ,
ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਚਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਾਇਆ ਬਰੈਖ਼ਤ ਹੀ। ਹੋਇਆ ਇੰਝ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਤਲਿਸਮ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1955 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਂਡ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ Royal academy og dramatic arts ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਪਰੰਤੂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਭਰਮ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਫੇਰ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰਪੂਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖੀਰ ਤੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਓਲਡ ਵਿਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ ਤੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬ੍ਰੈਖਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਥੀਏਟਰੀ ਗੁਰੁ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਓਸਦੇ ਮੂਲ ਓਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦਾ ਉਸ ਅੰਦਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨਾਤਨੀ ਨਾਟਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੜਾਅ ਉਸ ਦਾ 1956 ਵਿਚ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੇ Ḕਦੇਸ' ਬਰਲਿਨ ਵਿਚਲਾ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਠਹਿਰਾਅ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਨਾਟ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਅਮਿਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਂਚਲਿਕ ਈਡੀਅਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸਤਾ ਮਿਲਿਆ - ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦਾ। ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੇ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਧਾਰਨ ਸਮਾਨ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਉਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰੈਖਤ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਲਾਸ਼ਿਆ ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਬੀਬ ਨੇ ਵਾਇਆ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਵਿਧਾ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰੀ ਈਡੀਅਮ ਦਿੱਤਾ।

ਦੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ
ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਬਣਿਆ। 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਅਤੇ 'ਹਿਰਮਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ'। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੇ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਨੇ ਹਬੀਬ ਦੀ ਥੀਏਟਰੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਸਟਾਈਲ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੇ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਰਤਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਇਦ ਹਬੀਬ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਢਿੱਲੇ ਜਿਹੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਰਚਨਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਦੀ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਨਾਟਕ 'ਹਿਰਮਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਕਥਾ' ਬਣਿਆ।
ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਿਦਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸਿਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦਾ ਬਦਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਨਲਾਇਕੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅੱਖੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਪਰੰਤੂ Ḕਕੰਨੀ' ਜਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। 'ਸਭ ਠਾਠ ਪੜਾ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ, ਜਬ ਲਾਦ ਚਲੇਗਾ ਬੰਜਾਰਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਅਮਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ Ḕਚੋਂ ਕਥਾਨਕ ਸਿਰਜਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਘੜਤਾ ਨਾਲ ਨਾਟਕੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸਲੋਂ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗੂ ਦੋ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਥਾਨਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹ ਸਥਾਨਕਤਾ ਤੋਂ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੇ ਇਹੀ ਤੱਥ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਸਬੱਬ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ। ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਹਬੀਬ ਦੀ ਇਸੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ:
"ਜਦੋਂ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਿਵਾਸੀਆਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਵੇਂ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਅਤੇ ਪੌਂਗਾ ਪੰਡਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਸਰੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮ੍ਰਿਛਕਟਿਕਮ, ਰਾਜਰਤਨ ਦਾ ਵਰਗ ਭੇਦ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਵਿਮਰਸ਼ ਹੋਵੇ, ਆਗਰਾ ਬਜਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਜ ਅਤੇ ਭਲਕ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਰੰਗ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਇਹ ਪਿਤਾਮਾ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਡੰਕਾ ਬੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਭਾਰੀ ਸੈਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਝੋਲ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਟੀ ਹਬੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਸਨ।"
"ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਏਨਾ ਕਰੀਬ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਛਿਪਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਜਾਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਟਰੇਂਡ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਨਤਾ ਦੀ ਕਲਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਨਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ 'ਚੋਂ।"
ਇਉਂ ਮੇਰਾ ਤੇ ਹਬੀਬ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਉਮਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪਰਤੱਖ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਪਲਦੀ ਰਹੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਪਰੰਤੂ ਮੇਰੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਕਿਸੇ ਰੂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਅਚਾਨਕ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਨੇ ਇਸ ਅਵਚੇਤਨ ਨੂੰ ਹਲੂਣਿਆ, ਸਾਂਝਾਂ ਉਸਲਵੱਟੇ ਲੈਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਨੂੰਨ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਪੜ੍ਹਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤਾ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੋਣ, ਅਨੇਕ ਅਦਾਵਾਂ, ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਿਲਰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਸਿਰਫ ਹਬੀਬ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕੁੱਝ ਕੁ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਹਬੀਬ ਦੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਹਿਜ ਫਲ ਸਨ ਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਬਣਿਆ। ਸੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਪਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੇ ਮਾਰਮਿਕ ਪਲ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰਸੂਲ ਹਮਜਤੋਵ
ਰਸੂਲ ਹਮਜਾਤੋਵ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਆਮ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਘੋਖਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਰਸੂਲ ਹਮਜਾਤੋਵ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ। ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਛੱਤੀਸਗੜ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਵਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ:
"ਮੈਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖਕੇ ਜਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਥੋਂ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਕਿਉਂ ਲਏਗਾ?
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਂਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਲਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸੀਮਤਾ ਦਿੱਤੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੇ ਜਿੱਦ ਕਰਕੇ ਅੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਜਿੱਦ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ। ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੰਭਵ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬੋਲੀ ਵੀ ਸਮਕਾਲ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਰਫ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਜਿਹੜਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੈ, ਸਮਕਾਲੀ ਉਹ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਬੀਬ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜਾਤੀ ਸਿਮਰਤੀ, ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕ ਦੌਲਤ, ਉਸ ਦੇ ਬਿੰਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁੰਦਕੇ ਸਥਾਨਕਤਾ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਹੰਘਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅਜ਼ੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸ਼ੂਦਰਕ ਵਰਗੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਮ੍ਰਿਛਕਟਿਕਮ ਦਾ 'ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਾੜੀ' ਨਾ ਹੇਠ ਛਤੀਸਗੜੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਜਦੋਂ ਗੰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ 'ਸਾਸ਼ਤਰ' ਨਾਲੋਂ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀਸਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਸ਼ਤਰ' ਦੇ ਗੌਰਵ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਉਸ ਨੂੰ 'ਲੋਕ' ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਿੱਚ।
ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਘਾੜਤ ਘੜਨ ਵਾਲਾ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ-ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਪਾ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦੋਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਉਸੇ ਤਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਬਸਨ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ। ਜੇਕਰ ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹੈ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ। ਅਲਕਾਜੀ ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਪੂਰਬ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਲਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਨੇ ਨਿਰਪੇਖ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਈਡੀਅਮ ਸਿਰਜਿਆ ਤੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਲੋਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਈਡੀਅਮ ਈਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਲਕਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਪੂਰਵ ਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੇ ਨਾਟਕ ਅੰਡਰ ਰਿਹਰਸਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਬ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਢਿੱਲਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੇ। ਅਲਕਾਜੀ ਮਿੱਥ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਅਰਸਤੂ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਮਿੱਥ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਇੰਪਰੋਵਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਥਾਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਥਾਮੁਕਤ ਨਾਟਕ ਦੀ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੂਜਕ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਪਰੰਪਰਾ ਭੰਜਕ। ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ (Incidental & decorative) ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦਾ ਸੰਗੀਤ/ਨਾਚ ਨਾਟਕੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ(Dramatical & Functional) ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ (Character) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹਬੀਬ ਨਾਟਕ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗਧਰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜਨਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਾਤਵਰਣ ਅਨੰਦ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਪਜਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖਾਂਤ ਜੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਘੱਟ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਟੀਸ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਲਵੱਟੇ ਲੈਣ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਸਨ.. .......
ਮਹਾਨ ਬੰਦਿਆਂ ਕੋਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਭੰਡਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆਵਾਂ। ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਰੂ ਬ ਰੂ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰੇਦਿਆ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਈਆਂ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਰੁਣ ਆਦਿਤਯ ਨਾਂ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਬੇਬਾਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਈਆਂ। ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੁਆਬ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ-
"ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।" ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਜਨਮ ਲੈਣੇ ਪੈਣਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਇਸ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਜਿਸ ਸਖ਼ਸ਼ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਨਸੀਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਉਹ ਦੌਰ ਅੱਜ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹਬੀਬ ਦੀ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 9% ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਵਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੁਆਬ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, "ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਦਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ æਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਜਰਾ ਗਰੀਬਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਮਾਰ ਲਉ। ਅਸਾਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਵਧਦੇ ਬਜਾਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੈਂਸੈਕਸ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੱਤ ਨਾਪੋ, ਬਜਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੋਗੇ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸਾਬਤ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਬਾਰਾ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ:
ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਗਰੀਬੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਤਰਫ਼ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਾਈ ਮੇਟਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਮਿਟੇਗੀ ਮੋਂਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਜਾਂ ਚਿਦੰਬਰਮ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਹੈ ਜਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਿਖਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਸੁਆਲ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਇਆ "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਂ? ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟੈਲੈਂਟ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰ ਗੁਜਰਨ ਦੀ ਲਗਨ। ਅਜਿਹੇ ਬੌਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਂ? ਇਹਨਾਂ ਬੌਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਿਆਰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਵੈ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। "1972 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੁਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਜਵਾਨ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਫੋਨ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਰ ਕੇ ਧਵਨ ਸਨ - ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੈਕਟਰੀ। ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵੀਹ ਪੱਚੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫੋਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੋਨਿਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਜਿੰæਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਫੋਨ ਮਿਲਾਇਆ, ਉਹ ਇੱਕਦਮ ਬੋਲੇ, "ਬੇਵਕੂਫ ਨਾ ਬਣ, ਤੁਰੰਤ ਹਾਂ ਕਰਦੇ।" ਤਾਂ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਚੋਣਾਂ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਬੌਣੇ ਲੋਕ ਖੁਦ ਹੀ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਝ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਬੌਣੇ ਲੋਕ ਆ ਗਏ ਨੇ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਰਾਜਨੇਤਾ ਬਚੇ ਹੀ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਧਨਬਲ, ਬਾਹੂਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?"
ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: " ਅੱਜ ਥੀਏਟਰ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਾਚਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਫੁਰਸਤ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣੇ ਤੇ ਕਿ ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਮ ਬੋਲੇ, "ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਨਾਂ ਵੀ ਨਾ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਰਪਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਉਹ ਖੁਦ ਘੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਟਕ 'ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅਪਣਾ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸਪਨਾ' ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ
ਮੈਂ ਖੇਤ ਖਾਰ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ
ਮੈਂ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ
ਮੈਂ ਅੱਗ ਬਣਾਂ ਤੂਫਾਨ ਬਣਾਂ
ਅਤੇ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਲਹਿਰਾਵਾਂ।
ਥੀਏਟਰ ਬਨਾਮ ਫਿਲਮ ਨਗਰੀ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਲਮਾਂ ਤੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੁੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕੁੱਝ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਕਹੀਏ, ਪੇਟ ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਮੰਜਲ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ। ਇਸ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕਰੀਏ। ਹਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਲਿਬਰਲਾਈਜੇਸ਼ਨ, ਗਲੋਬਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨਵੇਂ ਕਲੋਨੋਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਖੁਦ ਉਨਾਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਵੀ। ਤਾਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਤਾਂ ਬਣਦੀ ਹੀ ਹੈ।

ਥੀਏਟਰ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰਚਾਰ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਮਿਜਾਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਅਪਰੋਚ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਮਹੂਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਪੱਕਿਆ ਪਕਾਇਆ ਪਰੋਸ ਦਿਉ, ਕਿ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਪਾ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲਾ ਦਰਸ਼ਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਜੁਆਬ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂ। ਜੁਆਬ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਹੱਕ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੁਆਬ ਵੀ ਦੇਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ (ਨੁੱਕੜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ) ਪ੍ਰਾਬਲਮ ਹੈ। ਹੜਤਾਲਾਂ ਬਗੈਰਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਵੀ ਨਿਕਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ। ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ ਨਾ :
ਅੱਛਾ ਹੈ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ ਰਹੇ ਪਾਸਬਾਨੇ ਅਕਲ
ਕਭੀ ਕਭੀ ਇਸੇ ਤਨਹਾ ਭੀ ਛੋੜੀਏ
ਸਿਰਫ ਅਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੀਏਟ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਸਟੀਚਿਉਟ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਈ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਮਾ ਇਜ਼ ਸੀ"। ਐਲਨਜ਼ਬਰਗ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਕਰੀਏਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਟਰੌਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਦੇਖੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਓਰ (ਸਿਆਣਪ) ਵਾੜੋਗੇ ਤਾ ਉਹ ਕੁੱਝ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਉਪਦੇਸ਼, ਅਖਬਾਰਨਵੀਸੀ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ, ਪਰ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ:
'ਅਭਿਨੇਤਾ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਚ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਡੋਰ ਛੁਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਈ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

ਕੁੱਝ ਪਲ
ਕਹੰਦੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੌਦਾ ਅਜੇ ਕਰੂਬਲਾਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਤਨਵੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਣ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਤੋਂ ਰੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿਜਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਬਲਰਾਜ ਨੂੰ ਖਿਝ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸਥਿਤੀ ਉਵੇਂ ਦੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਬ ਮੰਚ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਥੱਪੜ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਦੇ ਮੂਹ ਤੇ ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਤਨਵੀਰ ਸਾਹਿਬ ਅਜਿਹਾ ਰੋਏ ਕਿ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲੈਣ, ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੁ ਬਲਰਾਜ ਵੀ ਅਚੰਭਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਅਗਰ ਉਹ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਥੱਪੜ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਕ ਛਾਣਦੇ ਫਿਰਦੇ।

ਹਬੀਬ ਦੇ ਉਲਟ ਫੇਰ
ਹਬੀਬ ਉਲਟ ਫੇਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ 'ਕਲਾਕਾਰੀ' ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਪਰਨੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਉਹ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਹ ਸਨ ਜੋ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਜਿਸ ਮੁਕਾਮ (ਵਿਦੇਸ਼) ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਮ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ- ਆਹ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਨੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਖਾਧੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲੈ ਖਾਧੀ।
• ਹਬੀਬ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਰਵਾਇਤੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ, ਵਿਸ਼ੇ ਰਵਾਇਤੀ, ਪਰ ਨਾ ਰੱਖਿਆ- ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ
• ਨਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਤਨ-ਵੀਰ ਪਰ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ-ਵੀਰ
• ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਹਬੀਬ ਤੋਂ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਮੰਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਲਟ ਫੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਸ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ:
ਹਮ ਹਸਤਾਕਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਆ ਕਰਤੇ,
ਬੜੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸੇ ਖੁਦ ਕੋ ਦਿਲੋਂ ਸੇ ਟਾਂਕ ਦੀਆ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।
• ਇਹ ਵੀ ਉਲਟ ਫੇਰ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਅਚਨਚੇਤ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਉਲਟ ਫੇਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਭਲਾ ਕਦੇ ਮਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਥੀ ਚਲਦੇ ਹਨ
ਹਬੀਬ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦੇ ਚਰਚੇ ਅਕਸਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਆਉ ਕੁੱਝ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੀਏ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬੰਦਾ ਵੱਡਾ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕ/ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਤਾ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਕੁੱਤਾ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਵੈਰੀ। ਕੁੱਝ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਅਕਸਰ ਉਸਦੀ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਬੀਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਫੋਕ ਆਰਟ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਨਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੁਆਈ ਪਰੰਤੂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਤੇਰੀ ਖਾਂਦੇ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਿੱਲਦੀ' , ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ-
• ਤਨਵੀਰ ਤੇ ਤੀਜਨ ਬਾਈ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ? ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਵਈਏ ਤੇ ਨੌਟੰਕੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
• ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਲ ਵੱਟਿਆ ਹੈ।
ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਸਾਧਨਾ ਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਾਉਮਰ ਛੱਡੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰੌਫੈਸ਼ਨਲ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚਾਕਲੇਟੀ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਗਰੀਬ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਆਦੀ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਪਰ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਦ ਹਟਦੇ ਹਨ-ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ -ਕਹਿਣ ਦਿਉ।
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਦੀ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤੱਥ ਨੇ ਜਨੂੰਨੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ। ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਕਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਉੁਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ- ਅਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਬੇਵਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਜੁਆਬ ਸੀ,
"ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਵਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉ ਤਾਂ ਬਵਾਲ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਵਾਰ ਸੋਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਆਹਤ ਹੋ ਜਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਆਫਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ ਜਾਏ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਹੈ ਜਾਂ ਖਰੂਦੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?"
2003 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ 'ਜਿਨ ਲਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ' ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭਗਵਾਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਖੰਡਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਬਲਕਿ ਬੁਲੰਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਲਖ ਜਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਬਿਨਾ ਡਰੇ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਏ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰਈਸੀ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੜਕ, ਨੁੱਕੜ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਦਮੀ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਨਾਟਕ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਦੇਸੀ ਹਬੀਬ ਦੇ ਦੇਸੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹੈ- ਨਾਚਾ, ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ, ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ-ਸੂਰਜ ਡੁਬਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਚਲ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਚਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ-ਗੋਬਿੰਦਰਾਮ ਨਿਰਮਲਕਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬੱਸ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਕਿਤੋਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਬੱਸ 'ਨਾਚਾ' ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਘਰੂ ਬੰਨ ਲਏ ਤੇ ਲੱਗ ਪਿਆ ਨੱਚਣ ਤੇ ਬਣ ਗਿਆ ਨਾਚਾ ਕਲਾਕਾਰ। ਇੰਝ ਹੀ ਕਿਤੇ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ḔਧੱਕੇḔ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਬੱਸ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਆਦਿਮ ਕਲਾਕਾਰੀ ਤਾਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਈ ਹੀ ਸੀ ਸਿਰਫ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਹਬੀਬ ਦੇ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰḔ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਰਟਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ ਆਉਣ ਸਾਰਾ 'ਨਾਇਕ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲ ਗਈ ਤੇ ਰੋਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦਾ । ਬੱਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਤਾਦੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਗਿਆ ਚਮਤਕਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ.... ਤਾੜੀਆਂ.... ਸ਼ਾਬਾਸ਼.... ਵਾਹ ਵਾਹੀ.... ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਖੀਰ ਗੱਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 'ਕੱਕੜੀ ਵਾਲਾ' ਬਣਦਾ, ਬਹਾਦਰ ਕਲਾਰਿਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੌਂਟੀਆ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੈਤਰੇਯ, ਮੋਲੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਬੁਰਜੂਆ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਪਾਤਰ ਲਾਲਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਬੇਗ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰੋਲ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਮੌਕਾ ਵੀ ਆਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਜੂ ਪੈਰਾਂ ਚ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਟ ਸਮਾਰੋਹ, ਐਡਿਨਬਰਾ ਲੰਡਨ ਵਰਗੇ ਵਕਾਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿਚ 52 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੱਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨਿਰਮਲਕਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਚਨ 17 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਐਡਿਨਬਰਾ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਹਬੀਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ (ਹਵਾ ਤੇ ਯਥਾਰਥ) ਦੇ ਲੋਕ ਅਭਿਨੈ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਉਡਦੇ ਰਹੇ। ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦੇ ḔਚਰਨਦਾਸḔ ਵਰਗੇ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਗਏ। ਦਾਉ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਚੰਦਰਾਕਰ, ਦੁਲਾਰ ਸਿੰਘ ਮੰਦਰਾਜੀ, ਫਿਦਾ ਬਾਈ ਮਰਕਾਮ, ਦੇਵਦਾਸ ਬੰਜਾਰੇ, ਸੂਰਜਬਾਈ ਖਾਂਡੇ, ਕਿਸਮਤ ਬਾਈ ਦੇਵਾਰ ਬਗੈਰਾ ਬਗੈਰਾææææ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਉਸ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਰਾਸ਼ਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ ਤੱਕ ਪਛਾਣ ਦੁਆਈ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ 'ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ' ਦਾ ਨਵਾਂ ਈਡੀਅਮ ਸਿਰਜਿਆ।

ਇੰਝ ਬਣਦੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਥਾਂ

ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਿੱਥਾਂ ਜੁੜਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ, ਵਡੱਪਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੋਕਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਕਥਾਂਨਕ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ḔਲੋਕਤਾḔ ਦਾ ਹੀ ਪਰਤੌ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਨੇ ਲੋਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਉਂ ਹਬੀਬ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ:- ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਸਸੁਰਾਲ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਮਾਦ
ਨਾਟਕ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਬੀਬ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਖੁਦ ਹਬੀਬ ਤੇ ਡਾਕਿਉਂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੀ ਇਹ ਮਿੱਥ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਡਾਕਿਉਂਮੈਂਟਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ:
ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਥੀਏਟਰ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਬੀਬ
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤੁਕ ਦੁਹਰਾਉਣਗੇ:
ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਸਸੁਰਾਲ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਮਾਦ
ਉੱਥੇ ਇਹ ਤੁਕ ਵੀ ਬਰਬਸ ਹੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਗੀ:
ਗਾਂਵ ਦਾ ਨਾਮ ਥੀਏਟਰ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਬੀਬ
ਇੰਝ ਬਣਦੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਥਾਂ ਤੇ ਇੰਝ ਬਣਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ।
ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ-ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਿੱਸਾ:
ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਯੂਸਫ ਜਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਨ। ਤਨਵੀਰ ਤਖੱਲਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਝੱਸ ਵੇਲੇ ਪਈ। ਬਾਬਾ ਨੇ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ-ਹਬੀਬ ਅਹਿਮਦ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਬਣਦਾ ਸੀ ਹਬੀਬ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ ਜਈ ਖਾਨ ਤਨਵੀਰ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ :
ਆਖਰੀ ਵਕਤ ਵਾਲਿਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਸੂਦਖੋਰ ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਦੇ 19 ਰੁਪਏ 75 ਪੈਸੇ ਲਾਜਮੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੀਂ। ਅੱਬਾ ਨੇ ਇਹ ਪੈਸਾ ਵਿਆਜ ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਦੇ ਵਿਆਜ ਕਰਨ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅੱਬਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਰੂਰ ਜਾਵਾਂ। ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1958 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜੱਦੋਜ਼ਹਿਦ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿਚ ਕਾਬੁਲ ਗਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਸਾਂਸਦ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸ ਵਕਤ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਤ ਤੋਂ (ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ) ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ। ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਅਕਸਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿੱਸਾ ਖਾਨੀ, ਛੋਲੇ ਤੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਪਿਸਤੇ ਬਦਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੇਬਾਂ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਵੀਜ਼ਾ ਸਿਰਫ ਕਰਾਚੀ ਤੱਕ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰੰਤੂ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਗਏ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਖਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਗੁਫਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਤ ਘਾਟੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਪਰੰਤੁ ਉੱਥੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਡਲ ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਹੌਲ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਣੀ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਕੁੱਝ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਬੇਹਤਰ ਥੀਏਟਰ ਸਟੇਜ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੇ ਬਾਰਡਰ ਧੁਖਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਟੇਜ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 52 ਲੋਕ ਆ ਸਕਣ। ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਇਸ ਲਈ ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹਸਰਤ ਵੀ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਅੱਬਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਚਪਲੀ ਕਬਾਬ ਖਾਣਾ ਮੱਤ ਭੁੱਲਣਾ। ਮੈਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਅਫਸੋਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ 'ਮੀਟਲੈਸ' ਦਿਨ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਗੋਸ਼ਤ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰੋਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਈਦ ਤੇ ਗੋਸ਼ਤ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਲੋ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਚਪਲੀ ਕਬਾਬ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਪ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦਾ ਸਕੂਨ ਸੀ।
1972 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਸੱਜ਼ਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕਾਫੀ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਜਬਰਦਸਤ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੀਆਂ ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਰਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਾਰਾ ਫੋਕ ਆਰਟ ਅਜੇ ਵੀ ਦੱਬਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਐਨਰਜੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਵਮੈਂਟ ਬਹੁਤ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵੀ ਹਨ। ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਤਕਰੀਬਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਨਾਤਾਂ ਲਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਬੈਂਚਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇ ਸੱਜਾਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠੇ। ਚਾਹ, ਕਾਫੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ। ਕਲਾ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਭਰਪੂਰ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਹੋ ਉਹ।
ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਹਸਰਤ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲੇ ਅਤੇ 1990 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਸ਼ੀਆਈ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਕਲਚਰਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲਣਗੇ ਤਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਕਰੀ ਆਈ, ਡਰਾਈ ਫਰੂਟ ਦੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੈਸਜ ਨਹੀਂ ਸੀ- ਬੱਸ ਏਨਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ-"ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਸ਼ ਰਾਈਜ਼।" ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਕੋਈ ਜਮੀਨ ਨਹੀਂ ਬਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਹਸਰਤ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਹੈ।

ਇੱਛਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁਖਦ ਪ੍ਰਸੰਗ

ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਤੇ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ, ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਸੁਪਨੇ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਦਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਨਲਾਇਕੀਆਂ ਕਰਕੇ। ਬਕੌਲ ਸ਼ਕੇਬ ਜਲਾਲੀ: "ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਊਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਿਆ ਹੈ।"
ਜੀ ਹਾਂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਕਾਲਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹੋਣ ਜੋ ਇਕ ਆਮ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਜਿਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਹ ਪੀੜਾ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਝੱਲੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਜਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬੇਗੁਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ 'ਖੇਡ ਪਿੰਡ' ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜਮੀਨ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।
ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਕੋਲ ਬਾਵੜੀਆਂ ਕਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 60 ਏਕੜ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਰੁੱਝੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਭੂ ਮਾਫੀਏ ਨੇ ਉਸ ਜਮੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਾਮਲਾ ਸਥਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਤੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਜਮੀਨ ਤੇ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਮਤਲਬ ਗਲੋਬਲ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਰੁੱਝ ਗਏ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰḔ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਗਈ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੁਨ 2008 ਵਿਚ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੋਂ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਲੈਕਟਰ ਮਨੀਸ਼ ਰਸਤੋਗੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾਇਆ। ਪਰੰਤੂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਨਤੀਜ਼ਾ ਉਹੀ-ਪੈਂਚਾਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸਿਰ ਮੱਥੇ...... ਆਖਿਰ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸਮੇਟ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।
ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੁਆਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਜੁਆਬ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਾਹਾਂਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਹਾਂ ਤਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਮਾਮ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਗਰ ਪੈ ਜਾਣ। ਇੰਝ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਖਰੀ ਗੱਲ

ਉਮਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਭਾਰਤ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਖੰਡਤ ਸੁਪਨਾæææ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਅੜਚਣਾਂ ਨੇ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ 2005 ਵਿਚ ਵਿੱਚ ਹਮਸਫਰ ਮੋਨਿਕਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਨੇ ਬੇਇੰਤਹਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ) ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਗਰ ਉਹ ਜਿੰਦਾ ਸਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਰੰਗ ਕਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਵੀ ਰਹੇ ਪਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ḔਅਲਵਿਦਾḔ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖਿਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅੱਗੇ ਕਰ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੰਡ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇ ਮੋਨਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਲ ਸਮੇਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਰਜ ਕਰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨਦੇ। ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਮੋਨਿਕਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਗੁੰਦਣ ਲੱਗੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈ ਸਵੈਜੀਵਨ ਕੁੱਝ ਪੂਰੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਅਧੂਰੀ। ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗਜ਼ਲ / ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ

2010-07-27T21:00:00.000-07:00

ਬਦਲਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਜਦ ਵੀ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਖਲਕਤ ਵੀ।
ਚਮਨ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ।

ਬਦਲ ਜਾਏ ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ, ਬਦਲ ਫਿਰ ਆਦਮੀ ਜਾਵੇ,
ਬਦਲ ਜਾਵੇ ਅਗਰ ਪੇਸ਼ਾ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫਿਤਰਤ ਵੀ!

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੀ ਨੇ ਊਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਨੇ ਊਣੇ,
ਜਦੋਂ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਬਰਕਤ ਵੀ।

ਖੁਦਾ ਚਾਰਾ ਕਰੂ ਕੀ? ਨ੍ਹੇਰ ਵਿਚ ਹੀ ਭਟਕਣਾ ਜੇਕਰ,
ਨਿਖਾਰੋ ਸੋਚ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰ ਸੁਧਰ ਜਾਏਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ।

ਨਾ ਐਵੇਂ ਰੋਸ ਕਰ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁਛੱਦਾ ਜੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ,
ਕਮੀ ਤੇਰੇ 'ਚ ਹੀ ਹੋਣੀ, ਕਦੇ ਸੀ ਤੇਰੀ ਬੁਕੱਤ ਵੀ।

ਜੋ ਲੋਕੀ ਸਾਫ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਯਾਰ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥ ਵੀ ਮਿਲਦਾ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ!

ਨਾ ਬਣ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕਰ ਹਿੰਮਤ, ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ ਤੂੰ ਮਨ 'ਤੇ,
ਬੜਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇਰਾ ਦਿਲ, ਬੁਲੰਦੀ 'ਤੇ ਹੈ ਤਾਕਤ ਵੀ।

ਲੰਮੀਂ ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦਾ ਦਸਤਖ਼ਤ-ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ

2010-07-24T07:30:00.001-07:00

ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਛੇੜੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ ਕੌਣ ਹੈ ? ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਪਿੜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿੱਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਨੇ।ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਾਇਕ ਰੂਪੀ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਨੇ.. .. .. ਭਾਵੇਂ ਦੇਰ ਬਾਦ ਹੀ ਸਹੀ ਅੱਜ ਫੇਰ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਅੰਗੜਾਈ ਭਰੀ ਹੈ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੁਮਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਵਿਹੜਾ ਸੰਭਰਕੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਚਰਖੇ ਉੱਪਰ ਕੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਮਦ ਦਾ ਮੈਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ !

ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰੋ , ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕਰੋ ।
ਮਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੀਰਾਂ ਕਰਕੇ , ਨਾ ਜੇਬਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰੋ ।

ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਦਮ ਘੁੱਟ ਜਾਣੀ , ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਲਾਚਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਯਮਲੇ ਜੱਟ ਦੀ ਤੂੰਬੀ ਵਾਲੀ , ਤਾਰ ਤੋੜ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ ਓ ।
ਭੁੱਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਵਿਰਸਾ ,ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਪੈ ਗਏ ਓ ।
ਲ਼ੱਚਰਤਾ ਦੀ ਕਿਧਰੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ,ਜਿੱਦ ਜਿੱਦ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

* ਗੀਤ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਿਰ , ਲੈਂਦੇ ਫਿਰੋਂ ਸਹਾਰਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ।
ਫੈਸ਼ਨ ਪੱਟੀਆਂ ,ਜ਼ਾਅਲੀ ਪੰਜਾਬਣਾਂ,ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਥੁੜੀਆਂ ਦਾ ।
ਸਾਰੇ ਤਨ ’ਤੇ ਪਾਉਣ ਨਾ ਕਪੜਾ , ਮਿਣ ਕੇ ਗਿੱਠਾਂ ਚਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਚਰਖ਼ੇ , ਡੀ.ਜੇ. ਵਾਲੇ ਥੋਡੇ , ਸਾਂਭੋ ਨਵੇਂ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ।
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਲੀਲ਼ ਕਰਨ ਨਾ ,ਰੋਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਵਸੀਲੇ ਨੂੰ ।
ਜ਼ਾਅਲੀ ਐਕਟਿੰਗ ਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ,ਜੰਮ ਪਏ ਨਵੇਂ ਨਚਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਨਕਲੀ ਮਾਣਕ ,ਛਿੰਦੇ , ਆ ਗਏ , ਹੰਸ ,ਸਿਕੰਦਰ ,ਜ਼ੈਜੀ ਬੀ ।
ਅਸਲੀ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਰੁੱਝ ਗਏ , ਲੋਕ ਵਿਚਾਰੇ ਸੁਨਣ ਵੀ ਕੀ ।
ਮਾਨੋ ,ਗਿੱਲੋ , ਮਾਰੋ ਹੰਭਲਾ , ਛਾ ਚੱਲਿਆ ਅੰਧਕਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਆਪਣੇ , ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ।
ਕੁੜਤਾ ਚਾਦਰਾ ,ਗਲ ਵਿੱਚ ਕੈਂਠਾ ,ਪੱਗ ’ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਮਾਵੇ ਨੂੰ ।
ਖ਼ੱਬਲ ਵਾਗੂੰ ਵਾਲ ਖ਼ਿਲਾਰੇ , ਨਾ ਲੱਗਦੇ ਸਰਦਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੌਖ਼ਾ , ਜਣੇ ਖ਼ਣੇ ਨੇ ਪਾਈਆਂ ਮੁੰਦਰਾਂ ।
ਨਾ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੱਸੀ , ਨਾ ਉਹ ਗਾਉਦੇ ਰਾਣੀ ਸੁੰਦਰਾਂ ।
ਕਿੱਲਾ ਵੇਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪੱਲਿਓ , ਕਰਨ ਤੁਰੇ ਵਪਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਚੁੱਕ ਚੱਕਾ ਕੇ ਰੀਲ ਕੱਢਾਤੀ , ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਹੁੱਬ ਗਿਆ ।
ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੇ ਪਟਾਕੇ , ਆਖਿਰ ਦਸ ਲੱਖ਼ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ।
ਨਾ ਤਾਲ ਨਾ ਵਾਜਾ ਸਿੱਖਿਆ ,ਸੁਰੋਂ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਬਾਹਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਮਾਣਕ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ,ਵਾਰ ਗਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ।
ਗੱਲ ਕਰੋ ਸਦੀਕ ਜੇਹੀ ,ਕਿਸੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਕੱਢਦੀ ਚਾਦਰ ਦੀ ।
ਦਿਲ ਟੁੰਬਦੇ ਸੀ ,ਸੁਨਣ ਵਾਲੇ ਦਾ , ਗਾਣੇ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜੇ ਕਰ , ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ।
ਟੱਪੇ, ਢੋਲਾ, ਮਾਹੀਆ ਗਾਓ ,ਕਿਉਂ ਮਿਸ ਕਾਲਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ ।
ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ ਭੂਸਰੀ , ਪੰਜਾਬਣ ਨਾ ਮੁਟਿਆਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿੱਚ , ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਨੂੰ ।
ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਂ ਵਿਖ਼ਾਉਂਦੇ , ਆਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ।
ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਲਈ ,ਲੈ ਆਏ ਹਥਿਆਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ , ਸੰਭਲੋ ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਵੋ ।
ਠੀਕ ਹੀ ਗਾਓ, ਠੀਕ ਗਵਾਓ , ਨਾ ਗਲਤ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਛਹਿ ਦੋਵੋ ।
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰਲੋ , ਏਸ ਪਾਸੇ ਕੁੱਝ , ਕਰਦੀ ਨਾ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਮਾੜੀ ਗਾਇਕੀ , ਮਾੜੇ ਗੀਤਾਂ , ਉਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ।
ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾੜਾ ਸੁਣਨੋ ਜਦ ਤੱਕ ,ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਹੱਟਦੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ।
ਕੈਂਸਰ ਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੱਧ ਗਈ ,ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਸੁਧਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਗਾਇਕ ਭਰਾ ਵੀ ,ਕਰ ਗਏ ਕਿਉਂ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ।
ਲੱਚਰਤਾ ਦੇ ਰੋੜ ਪੀਹ ਰਹੀ , ਬਦਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ।
ਸੌਖੇ ਰਹਿਣਾ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ , ਲਾਹ ਦਿਓ ਸਿਰ ਤੋਂ ਭਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥

• ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਜਰੂਰੀ , ਬਦਲ ਜਾਓ “ ਘੁਮਾਣ ” ਤੁਸੀਂ ।
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਬਦਲ ਕੇ , ਖੋ ਨਾ ਲਿਉ ਪਛਾਣ ਤੁਸੀਂ ।
ਸ਼ੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ , ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥