॥ उगाच उवाच ॥

मी किनारा

2011-10-29T16:01:00.001+05:30

कधी फेसाळणारी कधी सरसावणारी

कधी थंडगार कधी बोचणारी

कधी आक्रमक कधी संथावणारी

कधी खेळकर अशी कधी खोडकर तशी

कधी वादळात भीजवणारी जोरदार

कधी उन्हात सुखावणारी आरपार

कधी येऊन येऊन नको नको वाटणारी

कधी जाता जाता फार फार रडवणारी

कधी भरतीची - स्वतःला लादणारी

कधी ओहोटीची - हक्कानेच मागणारी

कधी मी ती लाट - कधी तू किनारा

कधी तू ती लाट - आणि मी किनारा!

2011-07-29T01:23:00.000+05:30

गेल्या काही महिन्यांत वृत्तपत्रांत सुरु असलेल्या भ्रष्टाचारविरोधी प्रचारामुळे खालावत चाललेल्या 'काला'* निर्देशांकाने आज नवीन निचांक गाठला. कर्नाटकाच्या मुख्यमंत्र्याना राजीनामा द्यावा लागणार अशी शक्यता कालपासूनच व्यक्त केली जात होती, आज त्यावर शिक्कामोर्तब झाल्यावर काही मिनिटांतच लोअर सर्किट लागून व्यवहार थांबवावे लागले. मागच्या आठवड्यात केंद्र सरकारचे तिमाही भ्रष्ट आकडे प्रकाशित झाल्यावर गुंतवणूकदारांमध्ये घबराट पसरली होतीच.

दोन वर्षांपूर्वीच्या जागतिक मंदीचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर भारतीय उद्योगपतींनी उभा केलेला हा लाखो कोटींचा उद्योग ख-या अर्थांनी भरभराटीला यायच्या आधीच डबघाईला येतो की काय अशी शंका सर्वसामान्यांना आता सतावत आहे. करोडो भारतीयांचे कष्टाचे पैसे या उद्योगात गुंतलेले असल्याने ही भीती अनाठायी नक्कीच नाही हे खरे.

"अमेरिकेतील गरीब लोकांनी घेतलेली गृहकर्जे काही मूठभर लोकांनी आख्या जगाला विकली आणि पैसा केला. आपल्या अर्थव्यवस्थेतील काळा पैसा हे सामान्य गरीब जनतेनी मूठभर लोकाना दिलेले कर्जच नाही का? ते का विकू नये, असा विचार २००८ नंतर आमच्या मनात आला आणि मग आम्ही अश्या प्रकारच्या काही financial instruments ची योजना केली," ज्येष्ठ अनुभवी उद्योगपती बी. बाजा सांगत होते. "आम्ही सुरुवात केली तेव्हा तोफगोळे आणि चा-याच्या व्यवहारामधून जमलेले साधारण ३५-एक कोट रुपये आणि सात-आठ तल्लख डोकी इतकंच आमचे भांडवल होतं. आता आजचे आकडे तर तुम्हाला ठाउक आहेतच!"

बी. बाजा ही या हजारो कोटींच्या उद्योगातील एक वजनदार हस्ती. ताराखात्याने आपली सेवा आणखी जलद करण्यासाठी नवीन तारजोडणीचे कंत्राट देण्याचे ठरवले तेव्हा ते तारमंत्री होते. हिशेब चोख न ठेवल्याचा आरोप ठेऊन काही भ्रष्ट राजकीय नेत्यांनी त्याना अलीकडेच राजीनामा द्यायला भाग पाडले होते. पुढे आणखी काही बाही आरोप झाल्याने त्याना नुकतेच स्थानबद्ध करून ठेवण्यात आले होते.

"बघा ना, इंडस्ट्रीला आत्ता माझी किती गरज आहे, आणि मी पडलो असा नजरकैदेत!" रिमोट कंट्रोलने ए/सी जरा कमी करत श्री. बाजा म्हणाले. "यंदा उन्हाळा जरा जास्तच आहे. नाही?" बाजांच्या या इंडस्ट्रीचे पहिले काही महिने खडतर गेले. "लोकांच्या विश्वासावर धंदा अवलंबून आहे आमचा, तो संपादन करायला वेळ लागणारच होता..." तो मिळाल्यावर श्री. बाजांनी आणि अर्थातच त्यांच्या सहका-यांनी अपेक्षित असे उज्ज्वल यश संपादन केले. "ब्यांक सुद्धा जास्तीत जास्त ९ टक्के व्याज देते हो. गेल्या दोन वर्षांत आम्ही ६५ टक्के परतावा दिलेला आहे!" बाजांच्या डोळ्यांत अभिमान दिसत होता. त्यांचे आकडे अगदी खरे होते. मात्र त्यांची काम करण्याची पद्धत बैन्केच्या अगदी विरुद्ध; कुठे कसली नोंद नाही. "मुंबईचे डबेवाले नाही का बरोबर डबे पोहोचवतात? आमचा पैशांचा व्यवहारही असाच - अगदी चोख, नोंदी ठेवण्याचा ओव्हरहेड कशाला?" मागच्या महिन्यात सिग्नलवर 'मामा'च्या हातून धाडलेली पन्नास रुपयांची गुंतवणूक आठवली. तुमच्या आमच्यासारखे जनसामान्य अश्या पन्नास रुपये ते पन्नास हजारांपर्यंतच्या रकमा पोहोचवत असतात. पण मग कुठे तरी याचा हिशेब नको का? "अहो हीच तर खरी खासियत आहे या उद्योगाची. चोख हिशोब ठेऊनही शेवटी कोणीतरी घोटाळे करणार, मग ते भ्रष्ट राजकारणी शेम शेम चा ओरडा करणार. मग चौकशी --- हवाच कशाला हिशोब? स्पेक्युलेशन वरच तर मार्केट चालतंय!" साहेबांच्या बोलण्यात तथ्य होतं, म्हणूनच ते एक उद्योगपती होते, आणि मी केवळ एक मामुली वार्ताहर.

इतकं सगळं सुरळीत सुरु असतांना अचानक या उद्योगाला अशी घरघर लागावी? "अहो धंदा म्हंटला की चढणं आलं नि बुडणं आलं!" अंतू बरवा मधलं वाक्य टाकून साहेब अजूनच रंगात आले. "सध्या राजकीय परिस्थिती जरा नरम आहे. इतर कुठल्याही उद्योगाप्रमाणे आम्हालाही फटका बसतोय. आप्पा शेकडे काय किंवा ते नाना घामदेव - त्यांचा आक्षेप आहे आम्ही बेहिशोबी कारभार करतो त्यावर. मगाशी म्हणालो त्याप्रमाणे आमच्या किफायतशीर असण्याचे हेच तर गमक आहे. त्यांच्या मागण्या नाही मान्य करू शकत अश्या सहजासहजी!"

निव्वळ हेच नाही तर कुरेश मोडकळीनी अंतरराष्ट्रीय लपंडाव खेळांच्या खर्चातून वाचवलेले पैसे असोत किंवा आत्ता अलीकडेच कर्नाटकातील लोहचुंबक विक्रीतील नफेखोरी. एकेका बातम्यांनी काला निर्देशांक दोन दोन टक्के घसरला आहे. असे धक्के सोसुनदेखील मार्केट fundamentals शाबूत आहेत असे अर्थतज्ञांचे म्हणणे आहे. या काही ठळक घडामोडी सोडल्या तरी आणखी काही उत्तम उत्पादने अजून चांगली कार्यरत असावीत. झाकली मूठ सव्वा अब्जाची हि आधुनिक म्हण खरी ठरवत गेल्या काही महिन्यांचा आढावा घेतल्यास हा उद्योग खडतर परिस्थितीतून मार्ग काढत नेहमीच यशस्वी ठरला आहे असे दिसून येईल.

उद्या महाराष्ट्र सरकारच्या महत्त्वाच्या तिमाही निकालांकडे गुंतवणुकदार आणि दलाल डोळे लावून बसले आहेत. आदर्श झोपड्या आणि खालीबसा रिसोर्ट प्रकल्पांमधून आणखी गुड न्यूज येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

येन-केन प्रकारेण उद्या मार्केटला अप्पर सर्किट बसावे आणि मार्केटचा लुजिंग स्ट्रीक तुटावा अशीच छोट्या-मोठ्या गुंतवणूकदारांची मनोकामना असेल.

---

*: काळा पैसा व लाचलुचपत निर्देशांक

सुतारपक्ष

2010-08-25T11:43:00.015+05:30

आपलं बॉलीवूड ही खरीखुरी स्वप्ननगरी आहे यात शंका नाही. उदाहरणार्थ पुढील पटकथा घ्या:

एक तरूण. सर्वगुणसंपन्न/लाडावलेला. गरीब/श्रीमंत पालक. कमवायची अक्कल असलेला/नसलेला. हुशार/ढ.
एक तरूणी. लाडावलेली/सर्वगुणसंपन्न. श्रीमंत/गरीब पालक. कमवायची अक्कल नसलेली/असलेली. ढ/हुशार.

असे दोन जीव - ज्यांचा एकमेकांशी काडीमात्रही संबंध नाही - जवळ येतात. आपल्यात असलेली उणीव त्याच्यात/तिच्यात नाही हे पाहतात, प्रेमात पडतात. एखाद-दुस-या खलपात्रावर मात करतात. पत्रिका छापणे, केळवणं जेवणे, चांगले कार्यालय शोधून ते बूक करणे, उन्हाळ्यातला पाणी प्रश्न सोडवणे, तमाम फ्यामिलीबरोबर लग्नाची कपडेखरेदी करणे या सगळ्या फालतू अडचणींना बगल देत, पंडितजींचे (म्हणजे मराठीत गुरूजी किंवा भटजी) आशीर्वाद घेऊन त्यांच शुभमंगल पारही पडतं. पुढच्याच सीनमध्ये अगदी छान सजवलेल्या घरात प्रवेश होतो. कालांतराने "इन-लॉज’ चं घर मला छोटं पडतं अशा बायकोच्या तक्रारीला वैतागून आपला हिरो लगेच नवीन घर घेतो. एक दोन दिवसांतच दोघे या नवीन घरात सुखी संसार करायला लागतात.

असे सिनेमे/मराठी सीरीयल्स पाहिल्या की माझ्या तोंडी एकच हिंदी शब्द येतो: "काश"

एक वेळ मला ही सगळी प्रेमकहाणी पटेल - पण एक दोन दिवसांत नवीन घरात सुखी संसार?! ही शुद्ध फसवणूक आहे - शुद्ध चारसो बीसी.

लग्न पहावं करून आणि त्यानंतर घर पहावं बांधून या दोन्ही म्हणींमधला ’वं’ काढून टाकावा आणि ’च’ लावावा अशी माझी भाषापंडितांना नम्र विनंती आहे. कारण तसं केलं तरच त्यातला प्रथम पुरूषी ’प्रयोग’ नष्ट होईल आणि केवळ एक चेतावनी हा खरा अर्थ पुढे येईल.

लहानपणीच्या गोष्टींमधला लाकूडतोडा अगदी प्रामाणिक वगैरे असेल, पण ख-या जगातले फर्निचरवाले महाडॅंबिस. आमच्या नवीन घरातील साहसकथा अरबी सुरसकथांना लाजवतील अशा. अरेबियन नाईट्सप्रमाणे सविस्तर सांगायच्या तर आख्ख्या वर्षाच्या रात्री कमी पडतील. चवीपुरती एखाद दुस-या सांगतो:

स्वयंपाकघरातील सुखसुविधा:

स्वयंपाकघरासारखी दुसरी ज्वलंत जागा घरात दुसरी नाही! तो प्रश्न सोडवणं माझ्या दृष्टीनं काश्मीर प्रश्न सोडवण्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचं होतं. तातडीनी आम्ही मॉड्युलर किचन वाल्याकडे गेलो:
दुकानदारीण (माझ्या पैशाचं पाकिट ठेवलेल्या खिश्याकडे बघत): "या या."
आम्ही: "आम्हाला आमच्या किचनचं सगळं काम करायचंय"
दु. "करू की. किती मोठं आहे? काही प्ल्यान वगैरे आणला आहे का?"
मी: "आहे, ब-यापैकी मोठं आहे. प्ल्यान असा आहे की महिन्याभरात सगळं करून हवंय"
ही: "अरे तसा प्ल्यान नाही. हं. हा बघा प्लोरप्ल्यान. एल-शेप्ड आहे."
...
...
[तांत्रिक बाबींना कात्री]
दु. "ठिक आहे. तुम्हाला उद्या आम्ही डिझाईन दाखवतो. मग कॉस्टींग वगैरे करू, मग काम सुरुच, कसं?"
मी (खूष होत) "नक्की आम्ही येतो उद्या मग परत."
दु. "हो हो. पण असं कसं जाता. कोल्ड-ड्रिंक मागवलंय ते कोण पिणार हाहाहा :-)"
आम्ही: "कोल्ड ड्रिंक का? वा वा वा! बरं - हा ऍडव्हान्सचा चेक!"

दुसरा दिवस:
आम्ही फोनवर "हॅलो. आज तयार आहे ना डिझाईन? येतो आम्ही मग."
दु. "ऍक्च्युअली आमचा डिझायनर आजारी पडला आहे."
आम्ही: "ठीक आहे. फोन करा मग केव्हा येऊ ते सांगा. काय?"
दु. "नक्की नक्की!"

दहावा दिवस:
आम्ही फोनवर "हॅलो. काय तुमचा फोन नाही आला?"
दु. "अहो आत्ता तुमचाच नंबर शोधत होते. शंभर वर्षं आयुष्य आहे. आमचा डिझायनर अजून आठ दिवस काही तापातून उठत नाही."
आम्ही "आठ दिवस? अहो दहा दिवस असेच उलटून गेलेत..." (या गाढवला स्वाईन फ्लू झाला की काय, अरे देवा!)
दु. "काळजी नको, आम्ही बघतो काहितरी जमवतो."
आम्ही (मनात): या रेटनी काम होणार असेल तर शंभर वर्षं हवीतच मला!

विसावा दिवस:
आम्ही: "चांगलं झालंय डिझाईन हं. केव्हा काम होईल सगळं"
दु. "पॉलिसीप्रमाणे पुढच्या ३०-४५ दिवसांत. सर, पुढचा चेक?"
आम्ही: "थोडं लवकर जमवा! हा चेक. कोल्ड ड्रिंक नाही का या वेळी?"

दोन महिन्यांनंतर:
आम्ही: "अहो तो सुतार त्याची हत्यारं घेऊन जायला अगदी आमच्या वेळेला मान देऊन येतो सकाळी लवकर. कामाच्या वेळेला मात्र आमच्या ऑफिसची मिटींग बुडवून यायला लागतं त्याचा स्वागतासाठी. काय हे?"
दु. "हो का? मी बोलते हं त्या सुताराशी!"
आम्ही: "बरं मग आता कपाटाची दारं कधी लावताय? दोन महिन्यांहून जास्त झालेत दिवस!"
दु. "ती दारांची ऑर्डर आम्ही मागच्याच सोमवारी दिलीये. पंधरा दिवसांत सगळं काम होईल.
आम्ही: "ठीक आहे. तुमची दारं ठोठवायची एवढंच काम आहे आम्हाला सुद्धा. चला."
दु. "सर, पुढचं पेमेंट? कंपनी पॉलिसीप्रमाणे १५% आत्ता द्यावे लागतील."
आम्ही: "असं का? तुमच्या माणसाला पाठवा चेक घेऊन जायला."

अजून एका दीर्घ महिन्यानंतर:
आम्ही: "हद्द झाली. आत्तापर्यंत तरी कामं पूर्ण व्हायलाच हवी होती."
दु. "मला तुमच्या ऑर्डरबद्दल कल्पना नाही. तुम्हाला हॅंडल करणारी सुट्टीवर आहे."
आम्ही: "बरं तीचा मोबाईल नंबर द्या"
दु. "कंपनी पॉलिसीप्रमाणे तो आम्ही देऊ शकत नाही"
आम्ही "ठीक आहे"

अजून पंधरा दिवसांनंतर शनिवारी संध्याकाळी ६:३० वा.:
फोन: "हॅलो सर. मी किचनचं मटेरीयल घेऊन आलोय. हो. तुमच्या दारातच उभा आहे. कुठे आहात तुम्ही? काय घरी नाही? किती वेळ लागेल? काय वीस मिनिटं? अहो खोळंबा होतोय. लवकर या हं, मी थांबलोय!"

अशा अनंत चित्रविचित्र संभाषणांनंतर किचनच खदखदता प्रश्न आत्ता कुठे सुटला आहे.

---

दुर्दैव असं की या सगळ्याची कल्पना आधीच न आल्यामुळे आम्ही बेडरूममधल्या कपाटाची ऑर्डरही त्यांनाच देऊन बसलो. असंख्य रंगछटांमधून आमच्या आवडीचा रंग आम्हाला निवडता येतोय म्हंटल्यावर आम्हालाही भरून आलं होतं. खरे रंग तर पुढेच दिसणार होते म्हणा. आधीच्या अंदाजाप्रमाणे, अहो अगदी १२ दिवसांत करून देतो आम्ही कपाट. कपाटाचं टेन्शन नाही, किचनलाच वेळ लागतो असं आम्ही ऐकलं होतं. वीस दिवसांनंतर म्हणे, की तुम्ही निवडलेला रंग जर्मनीहून मागवावा लागणार आहे. त्याला यायला २० दिवस लागतील. दिड महिन्यानंतर म्हणाले की हो, मटेरीयल आलं होतं पण ते डॅयामेज्ड होतं. आता पुन्हा तोच रंग मिळवायचा म्हणजे आमचा सप्लायर म्हणतो कि कधी मिळेल ते सांगता येत नाही. तुम्ही या इकडे आणि दुसरा रंग निवडा बरं.

आलिया भोगासी म्हणत आम्ही जातो. एक रंग (आम्हा दोघांचं एकमत व्हायला वेळ लागतोच) शेवटी आम्ही निवडतो. बहुतेक हा आहे ऍव्हेलेबल, पण मी सांगते कन्फर्म करून. त्यानंतर, सॉरी सर- तो रंग आहे, पण तुम्हाला जश्या लाईन्स करून हव्यात ना, तश्या नाही करता येणार असं म्हणतो आहे सप्लायर. ठीक आहे. मग कुठला रंग आहे आता? हा पहा हा फिका पिवळसर रंग आहे ना, तो एक आहे. तो वापरू?

काय बोलावं आता!

---

हे झालं फक्त सुतारकामाचं. प्लंबर, इलेक्ट्रीशियन, पेंटर असे अनेक खलनायक आमच्या फिल्म मध्ये फिचर करून गेलेत. "तेरे घर के सामने एक घर बसाऊंगा" असं गाण्या-या देव आनंदला माझं खुलं आव्हान आहे: घर बांधशील पठ्ठ्या, पण त्यात पटकन सेट्ल होऊन दाखव!

असो. फर्निचरवाल्याचा इतका उद्धार केल्यानंतर आता मात्र मला भीती वाटायला लागली आहे. पुढचा जन्म सुतारपक्ष्याचा मिळतो की काय!

नट्स!

2010-07-29T10:51:00.007+05:30

१ ऑगस्ट जवळ येतोय. शाळेत असताना, विशेषतः प्राथमिक शाळेत, एक ऑगस्टला हमखास टिळकांच्या आयुष्यातील गोष्ट सांगायची स्पर्धा असायची. त्यापैकी सगळ्यांत फेमस म्हणजे शेंगदाण्यांच्या टरफलांची गोष्ट.

दुस-या कोणीतरी (द्वाड) मुलाने दाणे खाऊन वर्गात सालांचा कचरा केला होता, आणि टिळकांच्या मास्तरांनी (काहीही कारण नसतांना) टिळकांना ती टरफले उचलून टाकायला सांगितले. "मी शेंगा खाल्ल्या नाहीत, मी टरफले उचलणार नाही" असं बाणेदार उत्तर टिळकांनी दिलं होतं. यातूनच पुढे ’लोकमान्य’ बाळ गंगाधर टिळक मोठे झाले. अशी ती गोष्ट होती.

कधीही 'बाणेदार' आणि 'टरफल' यापैकी कुठलाही शब्द ऐकला की मला हीच गोष्ट आठवते. आजच्या ट्वीटर फेसबूक आणि ब्रेकिंग न्यूजच्या जगात ह्या घटनेचे पडसाद कसे उमटले असते?

@बाळटिळक: आज मला @मारकुटेमास्तरांनी टरफले उचलायला सांगितली. मी का उचलावीत? मी शेंगा खाल्याच नाहित. ज्यानी शेंगा खाल्या त्याला RT करा रे कुणीतरी!

@मारकुटेमास्तर: अरे @बाळटिळक शिक्षकांची आज्ञा पाळावी असे संस्कार झाले नाहीत वाटते तुझ्यावर? मोठा झाल्यावर याच लोकमान्याने माझी आज्ञा कशी धुडकाऊन लावली हे माझ्या पुस्तकात लिहिन!

@मुख्याध्यापक_चिखलीशाळा: @बाळटिळक वर्गशिक्षकांचे न ऐकल्याबद्दल शिक्षा म्हणून उद्या "स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे" या विषयावर निबंध लिहून आण.

@आगरकर: इंग्रजी शिक्षणामुळे आपली विचारक्षमता वृद्धिंगत होईल. अशा जहाल पवित्रा आपल्या समाजाला पुढे नेऊ शकणार नाही. हळूहळू शाळांमध्ये शेंगांना बंदी घालण्यात यावी.

@मोकगांधी: टरफलास टरफल असे उत्तर सगळ्या जगाने द्यायला सुरुवात केली तर या विश्वात अनंत कचरा होईल. @बाळटिळक कुठल्या वर्गात पडली आहेत टरफलं? मी येतो.

@नेहरू_जवाहर_लाल: आपलं स्वतंत्र मत राखणं महत्त्वाचं आहे. रशिया आणि अमेरीका कोणासही ही टरफले उचलण्याचं कंत्राट देण्यात येऊ नये. आपण येत्या काही महिन्यांत त्या टरफलांचा बंदोबस्त करूच करू.

@शचंपवार: हरीतक्रांतीनंतर भारताचे कृषिउत्पादन पाच-पट झाले आहे. टरफलांची समस्या अशीच वाढत राहणार. परंतु त्याचे राजकिय भांडवल करणा-यांचा मी माझ्या पुढच्या सभेत जाहिर निषेध करणार आहे.

@बहुओबामा: हे वर्ष क्रांतीचं आहे. आत्तापर्यंत वर्गातल्या आडदांड मुलांचं राज्य होतं. आता तुमच्या-आमच्यासारख्या सामान्यांचं राज्य येणार (अशी आशा आहे). @बाळटिळक - सलाम!

@माझा_मॅनेजर: Such arrogant behavior has certainly cost Mr Tilak a promotion this year. He is NOT a team player, is all I can conclude!

@रा_ठाकरे: उत्तर भारतीय शेंगांमध्ये दाणे कमी आणि टरफले जास्त असतात. बहिष्कार असो!

@तुमची_राखी: love you @बाळटिळक मीसुद्धा असंच उत्तर दिलं असतं!

@माझे_बाबा: बघ, बाळाचे पाय पाळण्यात दिसतात ते असे!

@मी: huh? RT @माझा_मॅनेजर Such arrogant behavior has certainly cost Mr Tilak a promotion this year. He is NOT a team player, is all I can conclude!

@माझा_कार्टा: टरफल म्हणजे काय हो फादर?

@माझ्या_कार्टयाचा_कार्टा: प्लास्टिक रॅपर्स नव्हते का त्या ओल्ड डेज मध्ये? ऍंड व्हॉट अबाऊट वॅक्युम? नट्स :)

कशाला?

2010-03-07T20:55:00.001+05:30

तुझा राग तुझं प्रेम, तुझी चीड थोडा वेळ
तो ओलावा तो रुसवा आणि किंचित आरडाओरडा
हे सगळं सगळं अगदी आवडतं ना मला
सांगाया ते पुन्हा वर काव्य आणि कशाला?

तुझी स्वप्नं तुझ्या डोळी, तुझ्या ओठी घट्ट मिठी
तुझी चित्रं तुझी कला, तुझा हट्ट माझ्यासाठी
बोललो जास्त नाही तरी, सीमा नाही कौतुकाला
प्रेमाच्या अलगद शब्दांसाठी फुसकी चारोळी कशाला?

तू माझी माधुरी दीक्षित, तूच आहेस मधुबाला
तूच विश्वसुंदरी माझी, कोण कुठली ऐश्वर्या?
होऊ दे प्रेमाचा बोलबाला, घाबरतो का कुणाला!
अगं पण त्यासाठी फालतू फिल्मीगीते कशाला?

तुजसाठीच तर क्षणोक्षणी श्वास आहे घेतला
तुझ्यामुळेच तर आयुष्या अर्थ आहे लाभला
डोळ्यांनी कधी सांगितले नाही हे तुला?
आता सांगतो की! वेगळे महाकाव्य कशाला?

तरीही तुझा असेल आज शब्दांसाठी अट्टाहास
लिहितोच बघ कविता, आता माझीही आहे कवी-रास
अलंकृत करुनि भाषा, उपमांचा जोर आहे लावला
कळविण्या ते तुला अजून प्रेमपत्र कशाला?

नाही गड्या स्त्रीजातीला तू पुरता नाही ओळखला
नाजूक असेना का पण फुंकर लागतेच हो कळी खुलवायला
शब्दांनी तुझ्या प्रेमामध्ये रंग आहे ओतला
म्हणून लिहिली ही कविता, आवडते का बघ तुला!

अप्रेजल

2010-02-25T09:22:00.008+05:30

आहे का कपाळी। वेतनवृद्धी ॥

गातात भूपाळी । कुबेराची ।

चटपट काम । उगीच घाम ।

कमीच दाम । कशासाठी ॥

आपुला डंका । सोन्याची लंका ।

मूर्ख घेती शंका । आपलीच ॥

नालायक पीपाणी। गातोया गाणी ।

साहेबा लोणी । नकोच ते॥

नेटाने अभ्यास । करूनि प्रयास ।

सारा विपर्यास । शेवटी का ॥

टाळंटाळ मंगळ । सगुण आळस ।

त्याचीच चंगळ । तोची हिरा ॥

करूनही कर्म । पाळला धर्म ।

पण फलप्राप्ती । परक्यादारी ॥

सोसा थोडी कळ । येईल वेळ ।

मिळेल फळ । कधी काळी ॥

आताची चरफड । विझवा चूड ।

उद्या वरचढ । सज्जनाची ॥

असेल सुबुद्धी । सत्याचे कवच ।

तुमचीच समृद्धी । अजित उवाच ॥

॥ पुनरागमनायच ॥

2010-02-02T11:12:00.002+05:30

कधी काळी गरम होता चहा

धगधगती ज्वाळा तप्त-संतप्त लोहा

अंगात होती रग - पारा शंभरावर सहा!

[परंतु कालपरत्वे]

कशी अचानक पडली थंडी - पहा

गोठली अक्षरे कल्पनांचा दुष्काळ महा

ठिणगी क्वचित आता सगळाच हशा - हाहा!

[उपसंहार]

कर्कश्श वाटते शांतता - असह्य प्रतिभा विरह हा

घे लेखणी हाती - फुटू देत धरण पुन्हा

परततोय मी आता - रसिकांनो, सावध रहा!

काळा बाजार

2009-12-10T09:12:00.004+05:30

नाशिकला (आणि आणखी ब-याच गावांमध्येही असेल) बुधवारचा बाजार भरतो. जुन्या नाशकात, गोदेकाठी सकाळी सकाळी ताजी भाजी विकायला येते. जुने जाणकार (कापडी!)पिशव्या घेऊन आपापल्या ठरलेल्या विक्रेत्याकडून भाजी घेतात. मग तिथल्या तिथेच थोडीशी घासाघीस आणि बराचसा हसी-मजाक होतो.

लहानपणी बाबांबरोबर जायचो बाजारात तेव्हाच्या "भाSSSऊ.. अरे तोंडली गोड हायती. सस्ती लावली" अशा हाका अजून कानात आहेत. मग अर्धा किलो (तेव्हा अर्धा शेर म्हणायचे बहुतेक) घेताना ती भाजीवाली १००-२०० ग्रॅम अगदी सहजच जास्ती घालायची. शिवाय सकाळची पहिली ’भवानी’ असल्यामुळे भावातही अजून सूट मिळायची ती वेगळीच. आश्चर्य म्हणजे सगळ्यांनाच ही पहिली बोहनी मिळायची! भाजीच्या जागा ठरलेल्या-पालेभाजी कुणाकडे, तर कुणाकडे कांदे-बटाटे, आले-लिंबू-कोथिंबीर दुस-याकडून आणि शेवटी भिकाभाऊंकडून फळं! चार-पाच पिशव्या भरून भाजी घरी यायची. पिशव्या रीकाम्या केल्यावर, "अर्धाच्या भावात तीन पावशेर दिलेला दिसतोय कोबी" असे आईचे शब्द नेहमीचेच.

काळ बदलला तसा बाजारही बदलला. आता गंगेवर तुरळक बाजार भरतो. पूर्वी बुधवार आणि शनिवार दोन दिवस गर्दी लोटायची. आता थंडीतही विशेष भाजी येत नाही तिथे असं बाबा सांगतात. रीलायन्स फ्रेश किंवा मोअर किंवा अजून दुसरं काही अशा कितीतरी चकाचक दुकानांमध्ये आता भाज्या दिसतात. प्राणीसंग्रहालयातले प्राणी आणि ख-या जंगलातले प्राणी यांत जो फरक आहे तोच गंगेवरच्या आणि असल्या मॉलमधल्या भाज्यांमधे मला वाटतो. मॉलमध्ये दोन किलो कांद्यांवर एक लिंबू फुकट मिळत असले, तरी त्याला अर्ध्याच्या भावात तीन पावचा ओलावा नाही.

आणि मॉलमधल्या कोंडलेल्या शांततेचा आणि गंगेकिना-यावरच्या मोकळ्या आरडाओरड्याचा तर तीळमात्र संबंध नाही.

***

इथे अमेरीकेत काही ठिकाणी आपल्या गंगेसारखा बाजार भरतो, पण जास्त करून रीलायन्स फ्रेशचंच साम्राज्य. त्यातही सगळीकडे "डील्स" ची पद्धत. काही आठवड्यांपूर्वी जबरदस्त सेलचा अनुभव आला. इथे म्हणजे सगळ्याचाच अगदी बाजार मांडलेला! सगळ्या गोष्टींवर जबरदस्त सूट. लोक आदल्या रात्रीपासून दुकानांसमोर रांगा लावून उभे. पाच-दहा टक्के सूट आणि काही ठराविक गोष्टींवर तर ५०%पर्यंत! आम्ही गम्मत बघायला म्हणून त्या शुक्रवारी गेलो तर लोक बटाटे विकत घ्यावेत तसे टीव्ही विकत घेताना दिसले. पाच दहा सेकंदांत दहा-पंधरा टीव्ही विकले गेलेले दिसले. त्याचबरोबर सीडी-डिव्हीडीज, लॅपटॉप हे सगळंही जोरात खपत होतं. कपड्यांच्या दुकानांतही अशीच धूम असावी यात शंका नाही. सस्त्यातली एवढी मजा कोण सोडेल?

सणाच्या सुटीच्या दिवशी अशी सूट द्यावी अशी टूम ज्या बिझनेसमन नी काढली त्याला मानलं पाहिजे! (बाकी आख्खं पाश्चात्य विश्वच ’सूट’ या संकल्पनेवर जगत असावं - घालायला तो सूट, मागायची ती सूट आणि प्रेम-लग्नाच्या बाबतीतही ’सूटर’च! डिस्काऊन्ट सेल खतम झाल्यावर पाळायचं ते सुटक. पुरे!)

अशा खरेदी समारोहाच्या दिवसाला ब्लॅक फ्रायडे का म्हणतात हे एक कोडंच आहे (विकीपीडीयात हेही उत्तर मिळेल. पण असो).

***

असा हा काळा बाजार बघितल्यावर आपल्या देशी बाजाराची आठवण झाली म्हणून हे लेखनप्रयोजन!

पाझर तलाव

2009-09-16T21:00:00.002+05:30

तिने चिडून एकदा मला

संबोधले--- "अरे दगडा,

कधी तरी पाझर फुटू देत की प्रेमाचा!"

आता दगडाला खरंच पाझर फुटायचा

म्हणजे केवळ अशक्य---

पण तुला असं पटवून द्यायचं असेल,

तर अगदी मनापासून म्हणतो,

"जरी मी दगड वाटलो तुजला,

प्रिये भासतेस भारी दगडफूल तू मला"

एका सेतूची नामकहाणी

2009-07-02T14:54:00.004+05:30

अडवाणीजींनी भेट दिलेल्या आपल्या (१९९२ सालच्या, किरकिरत्या टोयोटा) अग्निरथातून स्वा. सावरकर चालले होते. सकाळी अडवाणींसोबत "रामसेतूचे सांस्कृतिक महत्त्व आणि चिंतन" ही चर्चा चांगलीच रंगली होती, तेच विचार अजून त्यांच्या मनात घोळत होते. तेवढ्यात वरळी नाक्याच्या ट्रॅफिकच्या कोलाहलामुळे ते एकदम बिचकले -

"काय हो चालक - स्वातंत्र्य मिळून बरीच वर्षं झाली ना? अजूनही चळवळी चालूच? एवढी कसली गर्दी जमली आहे?"
"क्या साब... पहली बार बंबई आये लगता है. इसको ट्रॅफिक बोल्ते है. रोज का मामलाये"

तेवढ्यात अचानक शिवसैनिकांचा एक मोर्चा आला - "हिंदुह्रुदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे ह्यांनी जाहीर केल्याप्रमाणे महाराष्ट्राचे सुपुत्र, स्वतंत्रता संग्रामाचे सेनानी स्वा. सावरकर ह्यांचेच नाव समुद्रसेतूला द्यायला हवे". आधीचा तासभर विविध सोम्या-गोम्यांच्या (आणि त्यांच्या काकांच्या) वाढदिवसाचे, पक्षांतर्गत नेमणुकांचे आणि दहावी उत्तीर्णांच्या अभिनंदनाचे फलक पाहून हबकलेल्या सावरकरांना एकविसाव्या शतकातील महाराष्ट्रातदेखील आपल्या नावाचा उच्चार झाल्याचे ऐकून मोद झाला. हे हिंदुह्रुदयसम्राट आणि त्यांचे सुपुत्र ह्यांची ताबड्तोब भेट घेण्याचा त्यांनी निर्णय घेतला. ते चालकाला म्हणाले,

"अहो हे हिंदुह्रुदयसम्राट कुठे राहतात?"
"वो तो बांद्रा मैं रहते साब..... उधर जाना क्या?"
"हो. ताबडतोब भेटलेच पाहिजे त्यांना!"
"ट्रॅफिक बहुत रहता है साब - सावरकर रोड पे, शिवाजी पार्क के पास."

आपल्या नावाचा रस्तादेखील आहे हे ऐकून खूष झालेले स्वातंत्र्यवीर तिथेही खोळंबा असल्याचे ऐकून थोडे वैतागले.

"आप बोले तो नये ब्रिज से ले लूं? पचास रुपया ज्यादा लगेगा"

ब्रिज म्हणजे बहुदा तोच घोषणांतला समुद्रसेतू असावा असे त्यांनी ताडले.

"एकदम नया है, दस साल से बन रहा है"

पन्नास रुपये ही अंमळ जास्तच रक्कम असली तरी वेळ वाचेल म्हणून त्यांनी गाडी तिकडे वळवायला सांगितले.

समुद्रसेतूवर पोचतापोचताच अजून अर्धा तास निघून गेला. सेतूच्या मध्यावरून मुंबईचे विहंगम दृष्यसुद्धा पाहून झाले. अजून उशीर व्हायला लागला तसे स्वातंत्र्यवीर रथातून उतरले. सर्वदूर गाड्याच गाड्या पाहून त्यांना एकदम कोंडल्यासारखे वाटले. तास-दोनतास तरी काही सुटका नाही अशी चिन्हं दिसायला लागली तेव्हा स्वातंत्र्यवीरांची चलबिचल सुरू झाली. अंदमानचा अनुभव आणि जरा वय झाले तरी बांद्र्यापर्यंतचे २-३ किमी आपण सहज पार करू हा त्यांना आत्मविश्चास होता. ’सागरा, प्राण तळमळला’ असं म्हणत त्यांनी अरबी समुद्राच्या काळ्या पाण्यात स्वतःला (स्वातंत्र्यसमरात झोकून द्यावं तसं) झोकून दिलं आणि ते बांद्र्याच्या दिशेने पोहू लागले. ट्रॅफिकच्या अशा आधुनिक ’कारा’गृहाला आपले नाव नकोच नको असे सेनाप्रमुखांना सांगायचे अशी त्यांनी मनोमन खूणगाठ बांधली.

****
आपल्या नजरेसमोर एका वयोवृद्ध माणसाने समुद्रात उडी मारलेली पाहून राजीव गांधी एकदम चकित झाले. बांद्र्याच्या टोल नाक्याहून अंमळ फर्लांगभर पुढे येऊन ट्रॅफिकमध्ये अडकलेल्या मोटारीतून तत्काळ पायउतार होऊन ते चटकन त्या दिशेने बघू लागतात तोच त्यांच्या अनंत सुरक्षारक्षकांनी, गनिमांनी प्रतापगडाला घालावा तसा त्यांना वेढाच घातला. लगोलग मागल्या-पुढल्या गाड्यांतून विविध मंत्री, खासदार, आमदार उतरले. इतक्या भारदस्त असामींच्या एकत्र पावलांमुळे राजीवजींना आपल्या नावाचा सेतूही क्षणभर हलल्यासारखा वाटला. पंचायती राजच्या अवलंबनानंतर काही वर्षांतच राजकीय शक्ती समाजाच्या (नैतिक) तळागाळापर्यंत पोचली आहे हे पाहून मनोमन तेही हलले.

(गाळात गेलेल्या) महाराष्ट्र सरकारचे मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण, त्यातल्या त्यात कमी खाणारे असल्याने, धावत धावत सगळ्यांत आधी राजीवजींजवळ पोहोचले.

"क्या हुआ राजीवजी?"
"हमने देखा की एक आदमी अभी-अभी समंदर में कूद गया! क्या आप के राज्य मैं अभीभी खुदकुशी का सिलसिला जारी है?"

एकदम गुगली आल्याने बावरलेल्या चव्हाणांना (क्रिकेटचे सर्वेसर्वा असलेल्या) कृषीमंत्री पवारांनी सावरले---

"नहीं नहीं! बारिश थोडी देर से आयेगी लगता है, लेकिन उससे पहलेही हमारी सरकारने पॅकेज जाहीर किया है, तो खुदकुशीका मामला नहीं हो सकता. कोई तैराती वाला खिलाडी होगा" शरदचंद्रांनी आपले हिंदी पाजळले.

पवारांना आय-पी-एल च्या खेळाडूंना मिळालेल्या (आणि विविध देणगीदारांकडून निवडणुकांनिमित्त घेतलेल्या) फायनॅन्शिअल पॅकेजच्या शिवायही काही माहीत आहे हे पाहून राजीवजी जरा खूष झाले. त्यांनी फर्मान काढले:

"चव्हाणजी, आप यहॉंपर सुरक्षा का ऐसा प्रबंध करें ताकी आयिंदा यहॉंसे कोई कूद ना पाये."

मूकपणे मान डोलवणाऱ्या चव्हाणांना बाजूला सारून राजीवजी पुढे चालू लागले. विपुल प्रमाणात खर्च करून उभारलेला, आपले नाव उंचावणारा, भारताचे तंत्रकौशल्य सिद्ध करणारा दिमाखदार पूल निरखत, विविध (राष्ट्रवादी, परराष्ट्रवादी आणि इतर) कार्यकर्त्यांमधून वाट काढत राजीवजी जरा पुढे येतात तोच "मुंबईच्या समुद्रसेतूला भूमीपुत्राचेच नाव हवे" असा मोर्चा त्यांच्याकडे येताना दिसला.

आपला जन्म मुंबईचा असल्याने हे नवीन पाठीराखे कोण आले ते बघणाऱ्या राजीवजींच्या सुरक्षारक्षकांनी संभाव्य धोक्याचा अंदाज घेऊन इतका वेळ वर घोटाळणारे हेलिकॉप्टर जरा खाली घेऊन त्यातून दोरी सोडली. राजीवजींनी ती धरून लगेचच वर चढण्य़ास सुरुवात केली. खाली सुरु होऊ घातलेली (घोषणांची) तुफान लढाई टाळून ते हेलिकॉप्टरमध्ये शिरले. आकस्मिक राजकीय प्रवेशानंतर पहिल्यांदाच मिळालेली संधी साधून त्यांनी हेलिकॉप्टरचा ताबा घेतला आणि ते नरीमन पॉईंट कडे वळवले. तेवढ्यात हेलिकॉप्टरच्या दिशेने एक तोफगोळा भिरभिरत आला....

****
दूर समुद्रातून आपल्या तोफगोळ्याचा ह्या उडणाऱ्या यंत्रावरचा नेम हुकलेला पाहून कान्होजी आंग्रे नाराज झाले. ह्या महाकाय पुलावर काय धुमश्चक्री चालली आहे ते पाहण्यास त्यांनी आपल्या नावा तिकडे हाकल्या.

"हरहर महादेव!" एकदम अशा आरोळ्या आलेल्या ऐकून आधुनिक सेनेचे नवकार्यकर्ते भांबावून गेले. ख-याखु-या तोफा आणि खरेखुरे मावळे समोर आल्यावर त्यांची पाचावर धारण बसली. आपल्या राजपुत्र-कम-(नव)सेनापतीला एकाकी सोडून त्यांनी पाण्यात उड्या टाकल्या.

"काय रे, काय चालू आहे इथे? माझे दोन तोफगोळे वाया गेले ना" एव्हाना कान्होजी नांगर टाकून एका घोरपडीच्या मदतीने पुलावर चढून आले होते.
"क्षमा असावी दर्यावर्दीश्रेष्ठ!"
"ए काय रे, श्या देतोस मला?" कान्होजींना ही नवमराठीतली उपाधी रूचली नाही.
"तसं नाही आम्ही या पुलाला आपले नाव द्यावे अशी मागणी करायला जमलो होतो."
"आमचे नाव? आणि या पुलाला? कशाला?"
"महाराजांच्या महाप्रचंड महाआरमाराचे नेतृत्त्व करणा-या महाशूराचा हा योग्य महासन्मान ठरेल असं आम्हाला दिलसे, जानसे आणि मनसे सुद्धा वाटतं" (राज) की बात एका सैनिकाने सांगितली.
"आमचा काय सन्मान करायचा तो महाराजांनी केलाच की. आता तुमच्यासारख्या महाभागांकडून आम्हाला असलं काही नको!"
"हो! आमचंही म्हणणं असंच होतं--- म्हणून आधुनिक स्वातंत्र्यवीराचं, महाराष्ट्राच्या भूमीपुत्राचं नाव आम्ही सुचवत होतो" ज्युनिअर ह्रुदयसम्राट बोलले.
"तसंच काही नाही, आमच्या थोर पूर्वजांनी मिळवलेल्या स्वातंत्र्य सुराज्यात बदलणा-या, मुंबईच्या पुत्राचं नाव द्यावं असं आम्ही म्हणत होतो!" घड्याळाचा टोला पडावा तसे कृषीमंत्र्यांचे एक चेले म्हणले.
"पूर्वी आम्ही मोगलांशी लढलो - अन्याय करणा-या जुल्मी बादशहाविरुद्ध रक्तं सांडलं. आता काय तुम्ही एकमेकांवरच अन्याय करताय की काय? काय एकेक लढतोय, वा!" इनका कुछ खरा नाही या आविर्भावात डोकं हलवून कान्होजी कडाडले.
"हे आम्ही चाललो. महाराजांचा विजय असो!"
इतकं बोलून कान्होजीं पुन्हा आपल्या जहाजाकडे निघाले.

"अहो पण मग या पुलाच्या नावाचा प्रश्न सोडवायचा कसा???"
"आधी या भयंकर रहदारीचा प्रश्न सोडवा. बघा किती माणसं अडून बसली आहेत. महाराजांच्या काळात असं नव्हतं. असं राह्यलं असतं तर मोगलांशी लढायला महाराज पोचलेच नसते. सगळी घोडी तिथेच अडली असती. काय कळलं??"

आजूबाजूच्या जनतेने "पॉ पॉ!!!" हॉर्नच्या आवाजांनी कान्होजींना अनुमोदन दिले. तेव्हा कुठे इतका वेळ रस्त्याच्या बरोबर मधे झोपा काढत असलेल्या राजकारण्यांना जाग आली.

****
दूर बांद्र्याच्या किना-यावर आत्ताच पोचलेले स्वा. सावरकर, हेलिकॉप्टरमधून दक्षिण मुंबईत पोहोचलेले राजीवजी आणि अरबी समुद्राच्या खोल पाण्यात पोहोचलेल्या नौकेचे शूरवीर कप्तान या सगळ्यांनी एकाच वेळी हुश्श केलं. आणि साधारण त्याच सुमारास इतका वेळ आपल्या अंगावर झेललेला ट्रॅफिक मोकळा झाला हे पाहून आपल्या मुंबईच्या सी-लिंकने सुद्धा!

-अजित ओक आणि मिहिर महाजन

(क्षमस्व: तंबी दुराई)

दम’दाटी’!

2009-05-13T12:01:00.000+05:30

काल आमची हो.ही.* म्हणाली, "अरे हो, सांगत्येय, जरा दम धर!". आम्हाला अगदी म्हणजे अगदी रहावलं नाही. उत्तरलो, "हो, आता तू दम दिलास ना, मग (तो) धरायलाच पाहिजे!"

मराठीतल्या अशाच चित्रविचित्र वाक्प्रयोगांमुळे आपली भाषा इतकी मजेदार झाली आहे.

एका दमात असे काही शब्द आठवले मग एकदम लिहून काढावसं वाटलं!

- दमडी

- मुकादम (न बोलता दम भरणारा अधिकारी!)

- खायचा दम, द्यायचा दम, भरायचा दम

- नल आणि दमयंती!

- मदमस्त :-)

- दुर्दम्य

तुम्हाला सुचतंय का आणि काही?

---

हो. ही.: "होणारी ही"!

चिकट विनोद!

2009-05-03T11:42:00.000+05:30

फणस कापणे म्हणजे केक कापण्याइतकी सोप्पी गोष्ट नाही.

हम केक खाने के लिये पेक्षा, हम गरे खाने के लिये किधर भी जा सकते है, यात जास्त निर्लज्जपणा आहे असे आम्हाला वाटते. ज्यांनी स्वतः फणस कापला आहे (किंवा प्रयत्न केला आहे) त्यांना आमचं म्हणणं नक्की पटेल. बाहेरचे काटेरी दात बाजूला करून मुद्याला हात घालायचा; सुरीला तेल चोपडून तसंच घमघमाटात (तेलाच्या नव्हे, ग-यांच्या) एकेका ग-याची गच्ची पकडून त्याला चिकाच्या बंधनातून मुक्त करणं म्हणजे काही सोपं नाही! नुसत्या आठवणींनी थर’काप’ उडतो. अगदी ‘काप’रं भरतं, तुम्हाला सांगतो!

सुरी चालवण्यात सर्जनचा हात कोणी धरू शकत नाही असं म्हणतात (सर्जन सुरी चालवत असताना त्याचा हात कुणी धरूही नये म्हणा!). त्याच सर्जनला आमचं खुलं आव्हान आहे की फटाफट एक फणस कापून दाखवावा. बक्षीस म्हणुन बरका फणसाचे गरे मिळतील कापा! (सॉरी, बक्षीस म्हणून कापा फणसाचे गरे मिळतील बरंका!)

तर मुद्दा असा की फणस कापण्यापेक्षा तो खाणं, ही सोप्पी गोष्ट असावी. फणस कापणारा गडी जर तरबेज नसेल तर मग ग-यांना फणसाचा चीक चिकटून बसतो. मग चवीचवीनी गरे खाताना जर जीभ त्या चिकाच्या सापळ्यात अडकली, तर त्यालाच "टंग इन चीक" विनोद म्हणत असावेत...

हा विनोद रुचला नसेल, आणि त्यामुळे डोकेदुखीसद्रुष आजार बळावला असेल तर कायदेशीर मार्गानी या‘चिका’ दाखल करावी ही नम्र सूचना! आणि तुम्ही तुमची तक्रार नोंदवेपर्यंत ‘चिका’र याचिका दाखल झाल्या असतील, तेव्हा लाजू नका :-)

दोन वाटा

2009-01-29T18:59:00.004+05:30

वाटचुकार वासराशिवाय फिरकलेले कोणी नसते
अशा जागी गेली वाट सरत सरत आली असते
तिथे पुन्हा दोन वाटा फुटलेल्याच्या खुणा दिसतात
एक जरा सरावलेली दुसरीवरती ठसे नसतात
तिने चाहूल नाही म्हणून पाऊल पाऊल ओढून नेले
सोडून दिल्या वाटेकडे फिरून फिरून पाहू दिले
किती वेळ दिसत होती धरली नाही तीच वाट
तिची वळणे हेलकावे तिचे उतार तिचे घाट
तिनेच गेलो असतो तर ही कदाचित मिटली असती
तसे व्हावयाचे नव्हते - हीच माझी वाट होती!

कवि अनिल

रॉबर्ट फ्रॉस्टच्या The Road Not Taken वरून स्फूर्ती घेऊन ही दशपदी कवि अनिलांनी लिहिली असावी! काय अनन्यसाधारण प्रतिभा सांगावी!!

मी... शेतकरी!

2008-12-03T08:05:00.000+05:30

फार म्हणजे फार जुनी काही गोष्ट नाही. आठवी-नववीत असेन तेव्हाची. मोठेपणी तुला काय व्हायचे आहे इत्यादी प्रश्नांचा ब-यापैकी अर्थ कळतो असं ते वय असावं. अर्थात प्रश्नाचा फक्त अर्थच कळतो, नेमकं उत्तर मात्र ठाऊक नसतं असं ते वय (म्हणजे अजुनही सापडलंय की नाही ते माहित नाही, असो); पण मुद्दा तो नाही. त्यावेळी तो प्रश्न कुणी seriously विचारला असता, तर माझं उत्तर अगदी तयार होतं --- शेतकरी!

अगदी पाचवी-सहावीत असल्यापासून शेतावर जाण्याच्या आठवणी अगदी पक्क्या आहेत. शनिवार किंवा रविवारी दुपारी, ढगाळ हवेत, किशोर कुमारच्या जुन्या गाण्याची कॅसेट गाडीत ऐकत किती तरी वेळा मी बाबांबरोबर आमच्या अंजनेरीजवळच्या शेतावर गेलो आहे. सगळीकडे भाताची हिरवी हिरवी शेतं, त्यांत डोक्यावर इरलं घेऊन राबणारे शेतकरी, बांधावर उगीच चार बाभळीची किंवा कडूनिंबाची झाडं, हात जरा वर केला तर हातात ढग येतील असं भरून आलेलं आकाश-- त्र्यंबकेश्वरच्या रस्त्यावर वर्षानुवर्षे हा सीन अगदी नेमानं, तसाच्या तसा घडत आलेला आहे. निसर्गाला याहून चांगलं स्क्रीप्ट अजून तरी सुचलेलं नाही! त्या वळणावळणाच्या रस्त्यावर महिरावणीजवळ दुथडी भरून वाहणारी नदी लागायची, एकेक करत ती छो्टी-छोटी हिरवी गावं मागे पडायची, आणि लांब समोर ढगांनी पांघरूण घातलेला त्र्यंबकचा डोंगर दिसायला लागायचा. डाव्या बाजूला नाणे संशोधन संस्थेची इमारत ओलांडून पुढे गेलं की लगेचच उजव्या बाजूला बेजे गावाकडे जाणारा रस्ता लागतो-- त्याच रस्त्यावर आमचं शेत!

अठरा एकरांवर पसरलेलं ते शेत म्हणजे "तीर्थ"क्षेत्रच होतं, म्हणजे फक्त पावसाळ्यात :-). एका बाजूला जुनी विहिर, त्यावर झुकलेलं चिंचेचं झाड-- पाणीपुरवठा समितीचा हा एकमेव asset! कालांतराने मग वरच्या अंगाला अजून एक विहिर खणली. विहिरीच्या बाजूनी भाताची सलग तीन-चार आवणं. वरच्या बाजूला टोमॅटोच्या रांगा (टोमॅटोला "तांबाडे" यापेक्षा सार्थ दुसरं नाव नाही मराठीत!) या सगळ्यांच्या सोबतीला शेडच्या जवळपास मग कुठे थोड्या मिरच्या, वालाचे वेल, थोडी पालेभाजी इत्यादी लागवड असे. प्रमुख उत्पादन म्हणजे भात आणि तांबाडेच. जागा, हवामान आणि उत्साह यांचा अंदाज घेऊन मग भूईमूग, उडीद आणि खुरासणी टाकली जायची. खुरासणी(किंवा कारळं)चं तेल काढतात. तेल काढून उरलेल्याची मग चटणी असायची. शेतावरच्या वालाची भाजी आणि एका पोळीत कारळ्याची चटणी मी अनंत वेळा डब्यात नेली आहे - विशिष्ट पदार्थ आणि स्थळांशी निगडीत अशा कितीतरी आठवणी घट्ट होतात - मजा आहे!

दिवाळी होऊन गेली, की 'निळी' भाताची आवणं पिवळी पडायला लागतात. आवणात अजूनही पाणी असेल आणि दाणा भरला असेल तर आवणाच्या बाजूला उभं राहून तो भाताचा सुगंध तासंतास अनुभवावा. "औंधा पाणी बराबर पडलं अन उतारा कसा बेस आलाय," याचा आनंद तिथे कसणा-या आमच्या संतूकाका आणि इतर मंडळींच्या डोळ्यांतून बघत रहावा. भाताच्या कापणीची आणि नंतर तो झोडपायची तयारी होते. वीस-वीस पंचवीस-पंचवीस मजूर रोजगारीवर बोलावले जातात. आवणा-आवणांतून पिवळं पडलेलं ते सोनं मग त्या छोट्या शेडच्या पुढ्यात आणून टाकलं जातं. झोडपून मग हिरव्या-पिवळ्या सालासकट तांदळाचा दाणा वेगळा केला जातो. हवेवर टाकून कचरा वेगळा होतो. बारदानात भरून एकामागून एक पोत्यांची गणना होते. अनपेक्षित पावसापासून संरक्षण म्हणून ती पोती आतल्या खोलीत आणि उरलेली ताडपत्री टाकून नीट रचून ठेवली जातात. काळ्या मातीत उगवलेलं ते सोनं अशा त-हेने तिजोरीत जमा होतं. भाताच्या उरलेल्या काड्यांचे व्यवस्थित ढिग करून ठेवले जातात. त्यावर पोरांचं खेळणं सुरू होतं - मनसोक्त खेळून झाल्यावर केसांत अडकलेली तुसं आणि अंगाला सुटलेली खाज या पोरांच्या तक्रारींकडे आया दुर्लक्ष करतात.

आमच्याच काय, आजूबाजूच्या सगळ्यांच शेतांत हे असंच नाट्य घडत असणार! वर्षानुवर्षं!

पावसाच्या पाण्यावर आणि क्रमेणं निसर्गाच्या लहरीवर अवलंबून असलेली ही भातशेती प्रत्येक वर्षीच असं मोलाचं पीक देते असं होत नाही. अतिपाऊस किंवा दुष्काळाचा चटका कधी बसेल सांगता येत नाही. कधी रोग पडतो - कधी उंदीर भाताच्या मुळावर ताव मारतात - एक ना दोन - नैसर्गिक संकटं ही अशी पाचवीचीच पुजलेली. तांबाड्यांचही तसंच - उत्तम पीक आलं तर भाव कोसळणार - आणि पीक नाही म्हटल्यावर उत्तम भाव मिळत असूनही त्याचा काय उपयोग!

वर्षामागून वर्षं सरली - एका पावसाळ्यानंतर दुसरा येऊन गेला - अंजनेरीजवळ, बेजे गावाकडच्या वाटेशेजारी ही शेतजमीन तशीच्या तशी अजूनही उभी आहे. बैल जाऊन ट्रॅक्टर आले, डिझेल पंपाची जागा वीजेच्या मोटारींनी घेतली - भातानंतर रब्बीच्या गव्हाची पीकं घेणं सुरू झालं, लहान आंब्यांची कलमं मोठी झाली, डझनावारी आंबे येऊ लागले - कालांतराने मीही मोठा झालो - माझं शेतकरी होण्याचं स्वप्नं तसंच राहिलं - आमचं शेतावरचं प्रेम काही आटलं नाही.

अलिकडे बाबांनी संतूकाकांना ते शेत विकलं. मात्र कितीही झालं तरी ते शेत मला "आपलंच" वाटत राहणार - आणि कदाचित शेतासाठीही मी आपलाच.

दहा वर्षांनंतर गेलो तरीही विहिरीवर वाकलेलं ते चिंचेचं झाड, "या साली पाणी काय बराबर नाय पडलं बा" म्हणून हळहळेल कदाचित; पण म्हणून काही सुगरण पक्षी त्याच्या खोप्याची जागा तिथून हलवणार नाही. "अजित तू आला -- थोडं आटवलेलं दूध घेऊन जा, वाल खुडायला सांगू का?" असं संतूकाका म्हणणार हे नक्की. "आता द्राक्ष लावतो, फक्त खाल्ल्या अंगाला भात करतो" अशा प्रगतीचा सार्थ अभिमान त्यांच्या डोळ्यांत चमकतांना दिसेल.

"अहो काय सांगू? शाळेत असताना शाळा सोडून मीही शेतीच करायचं ठरवलं होतं!" असं मी बोलून जाईन -- आणि माझ्याबरोबर हसता हसता एखादा थेंब त्यांच्या डोळ्यांत दिसेलही कदाचित. "आता करायची का? तांबाडे लावू या साली?" त्यांच्या या मनापासून विचारलेल्या प्रश्नाला मी फक्त स्मित करीन की दुसरं काही उत्तर देईन हे आत्ताच कसं सांगू?

2008-11-16T18:05:00.002+05:30

अमेरीकेत गेल्यानंतर सगळ्यांत पहिली गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते ती म्हणजे, कुठेही गेलं तरी आपण हॉलिवूडच्या चित्रपटात वावरतो आहोत असंच वाटतं. एकदा एका मित्राला हे बोलून दाखवलं तर तो म्हणाला, की "अरे त्यांच्या सिनेमांमधे इथे जसं आहे तसंच दाखवतात, त्यात काय एवढं!"

"त्यात काय एवढं॒? हं".

एकदा युटाहच्या ट्रिपला गेलो असतानाची गोष्ट: रात्रीचे साधारण अकरा वाजले होते आणि आम्ही आमच्या मुक्कामाच्या म्हणजे 'पेज' गावी पोचतच होतो. तास-दोन तासाच्या रात्रीच्या ड्रायव्हिंग नंतर जरासं थकायला झालेलंच होतं, त्यात मागे बसलेली सगळी गॅंग पेंगत होती. पॉवेल लेकच्या जवळ धरण-वजा एक पूल आहे. तिथे २५ मैलाची मर्यादा पाहिली आणि मी गाडीला आवरलं. पूल संपता-संपता वेग घेतला तर समोरच पोलिसांची गाडी दिसली. जरा सावध होऊन त्यांना पार केलं तर आरश्यात पोलिसमामांनीही गाडी बाहेर काढलेली दिसली. 'पोलीस... हा 'म्हैस'मधला पेशल उच्चार आठवतो न आठवतो तोच आमच्या आरशात निळे-पांढरे दिवे चमकायला लागले, सायरनही वाजतो आहे असा भास झाला. "अरे स्पीड वाढव, स्पीड वाढव. लिमिटपेक्षा इतकं हळू जाणं चुकीचं आहे," असं माझा मित्र म्हणेपर्यंत हि दिवेलागणी होऊन गेलेली. मग कसला स्पीड वाढव! उजवीकडे (इंडीकेटर देऊनच) गाडी बाजूला घेतली. आता काय होणार या विचारात मग बसून राहिलो. मोठ्या रुबाबात मग पोलीस-साहेब आले. काच खाली केल्यावर मस्त गूड इव्हिनिंग वगैरे म्हणाले. कागदपत्रं दाखवल्यावर मग मला बाहेर येऊन 'चल जरा कोप-यात' असं म्हणतो की काय असंही वाटलं. पण तसं काही झालं नाही. त्याच्या मागे मागे त्याच्या गाडीपर्यंत गेल्यावर तो म्हणाला, "अरे विशेष काही नाही. २५ मैलाची मर्यादा होती. तू जरा जास्तच जोरात चालला होतास. तिकिट देत नाहिये तुला, वॉर्निंग देऊन सोडून देतो आहे." "हं, सुटलो. आणि मला माझा मित्र अजून स्पीड वाढवायला सांगत होता!" मग पोलिसाबरोबर गप्पांचं सेशन झालं. काही म्हणा, अमेरीकन लोग भलतेच गप्पीष्ट. रात्री अकरा वाजता, ओस पडलेला कुठल्यातरी हायवे, ही काय, "काय जेवलात आज?" असं विचारण्याची जागा आहे?. पण काय करणार. सगळ्या गप्पा झाल्या, कुठे कामाला आहे, मूळचा देश कुठला, कुठल्या शाळेत शिकलो, माझ्या आवडत्या सरांचं आणि नावडत्या भाजीचं नाव काय, सगळं सांगून झालं. तोपर्यंत मग त्यानी तो वॉर्निंगचा कागद फाडला, गूड नाईट म्हणालो तेव्हा कुठे मग त्यानी मला जाऊ दिलं.

तर सांगायची गोष्ट काय, तर जेव्हा ते निळे-पांढरे दिवे दिसले आरशात तेव्हा अगदी म्हणजे अगदी हॉलीवूडच्या सिनेमात असल्यासारखं वाटलं. फक्त वेग १५० मैल नसून फक्त ३५-४० मैल होता! तो वॉर्निंगचा कागद अगदी जपून मी इकडे घेऊन आलो आहे. फ्रेम करून कुठे तरी लावावी असा विचार आहे, बघू या...

अमेरीकेबद्दल अशा माझ्या ब-याच कल्पना होत्या. प्रत्यक्ष तिथे जाऊन आल्यावर त्यातल्या सगळ्याच काही ख-या नव्हत्या असं लक्षात आलं. मागे मलेशियाच्या छोट्या ट्रिपनंतर, "अच्छा! म्हणजे परदेशातले लोकही बाल्कनीत कपडे वाळत घालतात तर!" हे नवे ज्ञानकण आम्ही वेचले होते. अमेरीकेबद्दल, "तिथे म्हणजे बाहेरसुद्धा अगदी A/C त असल्यासारखं वाटतं म्हणे" अशी माझी काहिशी वेडगळ समजूत होती. तिथे गेल्यानंतर, ऍरीझोनाचा उन्हाळा सहन केल्यावर ती वेडी संकल्पना फक्त मनात ठेवण्याइतपत बरी आहे याची जाणीव झाली. 'तिकडे' जाऊन आलेल्यांबद्दल असं सारखं (टोचून) बोललं जातं की, "काय अमेरीकेला जाऊन आलात, आता काय फक्त पेप्सी आणि कोका-कोला पिणार तुम्ही. तिकडे पाणी मिळत नाही असं ऐकून आहोत आम्ही". ह्या तिरप्या बोलण्यालाही काही आधार नाही हेही कळलं. "वॉटर--नो आईस, प्लीज" असं म्हटलं की पाणी मिळतं हे आम्ही लगेचच शिकलो!

अशा काही कल्पना ख~या-खोट्या ठरवल्यानंतर काही नव्या गोष्टींचीही भर पडली. बेसबॉल या खेळात नेमकं काय करायचं असतं याची काहिही कल्पना नव्हती. परत येईपर्यंत वर्ल्ड सीरीज फायनलचे स्कोर बघण्यापर्यंत प्रगती झाली. तिच गोष्ट अमेरीकन फुटबॉल या खेळाची. लोकांकडून मिन्निआपोलीस, सॅन होजे, ऑस्टीन, सिऍटल, ऍटलांटा अशी शहरांची नावं एकामागून एक ऐकली जायची. मात्र ती सगळी अमेरीकेतली गावं आहेत, पण पूर्वेकडे की पश्चिमेकडे याचा भूगोलही शून्य होता. आता ब~याच रा्ज्यांच्या प्रमाणवेळांचीही चांगलीच माहिती झाली. डेमोक्रॅट की रिपब्लिकन या डाव्या-उजव्या विचारसरणीचाही बराच अभ्यास झाला. जाण्यापूर्वी यातही मला काहीच गती नव्हती!

सगळ्या रीतीभाती एकवेळ समजून घेता येतील, मात्र दुकानांमध्ये (विशेषतः कपडे किंवा बूटांच्या) पैसे देऊन झाल्यानंतर, "रीसीट बॅगमधे ठेवलेली आवडेल की तुमच्याकडे देऊ" असं विचारण्याची काय पद्धत आहे हे सात महिन्यांनंतरही मला उलगडलेलं नाही. "कुठेही ठेवा!!! काय फरक पडतोय? पैसे तर प्रचंड लावलेच ना!" असं पुणेरी उत्तर द्यावं असं ब~याच वेळा वाटूनही गेलं. पण उगीच संभाषण न वाढवता मी काढता पाय घ्यायचो. गप्पांमधे अडकलो, तर पुन्हा नावडत्या फळांची जंत्री म्हणून दाखवायला लागायची!

2008-11-08T06:52:00.000+05:30

पुढील दोन उता-यांत तुम्हांला साम्य दिसते आहे का? मला तरी तसे वाटते आहे. शेखर कपूरला कळवायला हवे! :)

http://ugaach-uwaach.blogspot.com/2004/06/blog-post_25.html

http://www.shekharkapur.com/blog/archives/2008/11/watching_myself.htm

बेघर अर्थव्यवस्था

2008-09-18T02:10:00.005+05:30

अमेरीकेची (आणि क्रमेणं जगाचीही?) आर्थिक घडी विस्कटण्यामागे अनिर्बंध-अमर्याद घरबांधणी हे मुख्य कारण असल्याचा निर्वाळा बुश प्रशासनाने दिल्याचं वाचलं. ही अशी घरघर लागलेली अर्थव्यवस्था कशी मार्गी लागणार अशा विचारात असताना, मला इतर भाषिक-सामाजिक गमतीदार प्रश्न समोर दिसू लागले आहेत---

अमेरीकेतली सामाजिक कारणांमुळे त्रस्त असलेली वृद्ध पिढी आता "कुणी घर घेता का घर?" असं विचारतील.
"एक बंगला बने न्यारा" या गाण्यावर सरकार बंदी आणणार (आणि कालांतराने "तेरे घर के सामने, दुनिया बसाऊंगा" वरही).
जुगारात (याला गॅंबलिंग असा रोमॅंटीक प्रतिशब्द आहे) "House always wins" हा सिद्धांत आता खोटा ठरणार.
स्वतःचं घर सांभाळता येत नाही, चालले जग जिंकायला (ही "लक्ष्य" सिनेमानी लोकप्रिय केलेली) म्हण नुसती प्रसिद्ध नाही तर जगप्रसिद्ध होणार!
"हौसेला मोल नाही म्हणतात; पण आजच्या आर्थिक परीस्थितीत, "हौसांना" मोल नाही हेच खरं.
"Drinks on the house" अशा प्रकारच्या पार्ट्या आता कमी होणार.
अवघ्या जगाचं "माज"घर असलेल्या अमेरीकेला असा फटका बसलेला ऐकून काहींच्या चेह-यावर खुनशी स्मित उमलणार. अरे प्रेसिडेन्ट असशील स्वतःच्या घरचा असं म्हणायचीही सोय उरली नाही म्हणतात.
अमेरीकेबाहेरील प्रथितयश आर्थिक संस्थांना आता नफा झाल्यावर अमेरीकन कंपन्यांना हेवा वाटणं स्वाभाविक आहे. मात्र आता त्यांनी उगीचच टीका केली, तर "अरे जा, तुझ्याशी मला काही देणं-घेणं नाही. तुझ्या घरचं खातो की काय आम्ही" असं अभिमानानं उत्तर देण्याचा आत्मविश्वास आमच्या घरगुती कंपन्यांना नक्कीच मिळेल.

आणखी काही?

खादंती

2008-07-29T02:25:00.003+05:30

नुकताच एका ग्रीक रेस्टॉरंटमध्ये गेलो होतो. "बाबा गनूश" इत्यादी मेन्यूही छान होता वाचायला दिलेला. तिथे गेल्यावर "व्हॉट इज हॉट" असं विचारायची हुक्की झाली, पण बाहेरची हवा (आणि वेट्रेस!) सोडल्यास गरम म्हणावं असं काही तिथे दिसेना.

अचानक एक "भयंकर" कॅटेगरीतलं संगीत (!) सुरू झालं. मित्राला म्हणालो, "हे फारच झालं--- This music sounds totally Greek to me!"

त्यावरून काही खाद्य-विनोद सुचले. ते ऐकून 'पकला' नाहीत तर कळवा!

एकच वांगं लागणा-या वांग्याच्या जातीला काय म्हणाल? "एक-प्लांट" (हा स्टार्टर समजा!). असं एगप्लांट खाऊन पोटात दुखलं नाही तरच मिळवली.
आता दोन कठीण प्रश्न:-
खूप जास्त (पण अगदी चवीनं) च्यूईंग गम चघळणा-याला काय म्हणाल? (अमेरीकन लोकांत हे फारच फॅड आहे): चावट.
ग्रीक (मेडेटेरियन) (प्र)देशातल्या पीटा ब्रेडबद्द्ल कदाचित तुम्हाला ठाऊक असेल-नसेल. हा एक चविष्ट ब्रेड असतो. खूप खपून बनवलेल्या पीटा ब्रेडला काय म्हणाल? - आटापीटा.
असं कुठल्या पेयाचं व्यसन आहे, जे नावानीच सांगत असूनही लोकांकडून सुटत नाही? (पुन्हा, अमेरीकन लोकांत हे फार दिसून येतं)- सोडा!

उन्हाळ्याची सुट्टी

2008-06-20T07:03:00.004+05:30

झुकुझुकू अगीन गाडी धुरांच्या रेषा हवेत काढी
पळती झाडे पाहू या--- मामाच्या गावाला जाऊ या!

आगीन गाडीनं मामाच्या गावाला जायचा योग आमच्या लहानपणी कधीच आला नाही (आणि भविष्यात तरी येणार की नाही कोण जाणे). नाशिक-पुणे हा उन्हाळ्यातला प्रवास आई आणि बहिणीबरोबर नेहमीच बसने व्हायचा. आख्खा रस्ता अतिशय रुक्ष, त्यामुळे पळती झाडे बिडे पाहण्याचा योगही नाही! उन्हाळ्याच्या सुट्टीतल्या पुण्याच्या आठवणी धुरांच्या रेषांप्रमाणे विरून जायच्या आत कुठेतरी उमटवून ठेवाव्यात म्हणून हा लेखन प्रपंच!

मंडईच्या दारात आमच्या आजोबांचा वाडा होता. तो अगदी लहानपणी. त्या घराच्या फारशा आठवणी नाहीत. एका मोठ्या हॉलवजा खोलीत उंच टांगलेल्या हंड्या (आणि त्यात लकलकणारा दिवा), वरती माडीवरच्या खोलीत अभ्यास करत बसलेला मामा, आत स्वयंपाकघरात आजीची चाललेली धावपळ, खाली आजोबांच्या वर्कशॉपमधले (हो, आमच्या आजोबांनी घरी अनेक यंत्र घेतलेली) लेथ, ड्रीलिंग मशीनचे ते अवाढव्य डाग, देवघरातले असंख्य देव, आणि खाली मंडईचा अविरत आवाज एवढंच काय ते आठवतंय. माझ्या आठवण्यासारख्या वयात घालवलेल्या सगळ्या सुट्ट्या त्या कोथरूडच्या घरात!

कोथरूडचं घरही आकाराच्या दृष्टीनं जरा अजबच. त्याचं कारणही तसंच खास. या घराच्या पहिल्या मजल्यावर आजोबांनी बॅडमिंटन कोर्ट बांधलेलं. त्या कोर्टाच्या खाली आमचं हे घर. घराचं नावही मस्तच: "खेळीया"! बाहेर ब-यापैकी बाग. नारळ, गुलाब, आंबा, पेरू इत्यादी जुजबी कलमं. घराच्या अगदी समोर एक भला मोठा ट्रान्स्फॉर्मर! बॅडमिंटन कोर्टाकडे जाणा-या जिन्याच्या बाजूला चढलेले जाई की जुईचे वेल, आणि घराच्या दाराजवळचा चंद्रहास. लहानपणच्या आठवणी अशाचा जिन्याला धरून चढणा-या वेलासारख्या असाव्यात!

कोणी 'करवंद' म्हणालं, की त्या काळ्या छोट्याश्या आंबट-तुरट-गोड फळाऐवजी मला 'ले काSSSळी मैना--- कोकणची मैना" अशी करवंदंवालीची जोरदार हाकच ऐकू येते. पुणं सोडून कुठेही मी अशी हाक ऐकलेली नाही. नाशकाची द्राक्ष इतकी प्रसिद्ध, पण तिथे कोणीही अशी हाक टाकून द्राक्ष विकायला येत नाही! वर्षानुवर्षं मी ही हाक ऐकलेली. एकंदरीतच आजोळी खाण्यापिण्याची ऐश! आमची आजी सुगरण. आणि आमचे आजोबा खवय्ये! घरी न विचारताच खवा घेऊन यायचे आणि मग आमच्या आजी-आजोबांमध्ये भांडण व्ह्यायचं. "अहो.... खवा आणलाय," ला "अहो पण मागच्याच आठवड्यात झालेत ना गुलाबजाम" असा जवाब मिळायचा. आमची चैन, दुसरं काय! आमचे आजोबा स्वतः जिलब्या करायचे. स्वेटर विणायच्या सुईने तयार जिलब्या तेलातून पाकात सोडण्याच्या कलेचं प्रात्यक्षिक त्यांच्याकडूनच पहावं. त्याआधी मग मुद्दाम मोठा नारळ आणून त्याच्या करवंटीला भोक पाडणे इत्यादी पूर्वतयारी झालेली असायची. जेवायला बसल्यावर, "हाण तू" असं परमीट मिळालेलं असायचं. खव्याच्या पोळ्या ही आमच्या आजीची खास रेसीपी. लाडक्या नातवा-नातीसाठी आम्ही "अगं असू दे, असू दे" म्हणत असूनही पोळीच्या अगोड कडा ती काढून द्यायची. भेळ, पॉटचं आईस्क्रीम, आम्रखंड (आजोबांकडे उडप्याकडे असतं तसं चक्का रगडण्याचं मशीन होतं), कैरीचा भात (हा प्रकार मला बिल्कूल आवडत नाही), अशा पाककृती ठरलेल्या. या व्यतिरीक्त माझा एक अत्यंत नावडता प्रकार म्हणजे गव्हाचा चीक. कुरडया नामक दोन मिनिटांमध्ये संपणा-या तळकट पदार्थासाठी इतका व्याप का करावा असं माझं मत आहे. शिवाय त्या एक-दोन दिवसांमध्ये स्वयंपाकघरात नाक ठेवणं अशक्य होऊन बसतं. पापडाचा कार्यक्रमही मोजून व्ह्यायचा दर वर्षी. पोह्याचे, नागलीचे आणि कसले कसले पापड व्ह्यायचे. त्याचं पीठ तेल लावून सही लागतं, ते खायला मजा यायची. पण पापडाची चुलतबहीण कुरडई मात्र अंत बघायची. हे सगळं झालं घरी. याशिवाय मग सारस बागेतली भेळ, तुळशीबागेजवळचे कावरे आईस्क्रीम, बाजीराव रोडवरचं मुरलीधर रसवंतीगृह, अशी सगळी चैन असायची ती वेगळीच! त्यासाठी आई आणि मावशीबरोबर साड्यांच्या दुकानांतून रपेट करायला(ही) त्यामुळे काही वाटायचं नाही.

सुट्टीत खाणं-पिणं आणि खेळणं इतकाच उद्योग असलेल्या त्या वयात पुण्याच्या आमच्या घरी पुष्कळ उद्योग होते. आमच्या आजी-आजोबांच्या लग्नात त्यांना भेटवस्तू म्हणून पत्याचे तीन-चार डझन कॅट मिळाले होते. (यामागचं प्रयोजन काय ते विचारू नका, मलाही ठाऊक नाहिये!). मग प्रत्येक सुट्टीत एक नवीन कॅट नक्कीच बाहेर काढला जाई. दुपारी आमरस वगैरेचं जेवण झाल्यानंतर आजीबरोबर पत्त्यांचा डाव ठरलेला असायचा. आमचा खेळ पाहत आजोबा बसल्याबसल्या डुलक्या काढायचे. आम्ही कितीही म्हटलं तरी आत जाऊन आडवे काही व्ह्यायचे नाहीत! पत्त्यांचा कंटाळा आल्यावर मग आजी 'सकाळ'मधल्या सुटीच्या पानातलं काहिसं वाचून दाखवायची. मग सावकाश आम्ही सगळेच आडवे व्ह्यायचो. बाहेर अर्थातच सूर्य तळपत असायचा.

लहानपणापासून मी म्हणे बाबा-वेडा आहे. पुण्याला जायच्या वेळी म्हणे अगदी लहानपणी मी चक्कं रडायचो. सुट्टीच्या शेवटी शेवटी बाबा घ्यायला आले की आमची दोन इंच उंची वाढलेली असायची! मी कधीकधी बाबांना पोस्टकार्ड लिहायचो. त्यावेळी फोनचंही एवढं काही नव्हतं... आठवड्यातून एकदा असं म्हटलं तरी पुण्याच्या सुट्टीत एक-दोनदाच नाशिकला फोन! त्यापैकी एक रीझल्ट कळवायला. मग त्याबद्द्ल आईस्क्रीम पार्टी असं काय काय सगळं ह्यायचं.

शि-यातल्या बेदाण्यांसारख्या या सगळ्या छोट्या-छोट्या आठवणी.

उशा घेऊन मावशीशी केलेली मारामारी असो किंवा भर उन्हाळ्यात मच्छरदाणी नको म्हणून मी केलेला आणि आजोबांनी मोडून काढलेला हट्ट; तुळशीबागेतल्या त्या झाडाजवळचा हळदी-कुंकवाचा वास असो किंवा पी.एम.टी. च्या रंगीबेरंगी तिकिटांचं अप्रूप! पोहायला जायचं नाही म्हणून अडून बसलो ते असो आणि आजोबा दुखरा गुडघा असूनही माझ्याबरोबर बॅडमिंटन खेळले त्याचा आनंद! नाशिकच्या आजीनं मी पुण्याला असताना आंतर्देशीय पत्रातून पाठवलेली, "अजित कुठाय? अजित कुठाय?" कविता! "अत्तर बित्तर मी काही लावत नाही, मला इंजिन ऑइल आणि ग्रीसचा वासच आवडतो" असं आमच्या आजोबांनी अवस्थी अत्तरवाल्यांना सांगितलेल्याचं आठवल्यावर हसू फुटतं.

सगळं कधीकधी असं आठवून जातं, आणि मग आघात करतं ते वास्तव-- पुण्याचे आजी-आजोबा आता नाहीत. आईच्या कपाटात आजी-आजोबांचा एक छान फोटो आहे, त्यातून ते भेटतात अजूनही. आमचे आजोबा अत्यंत सुदृढ-सशक्त होते, त्यांचे योगासनांचे-मयूरासनाचे फोटो पाहून थक्क व्हायचो. "व्यायाम करायचा ज्या दिवशी थांबवशील त्या दिवशी मी समजेन की तू आजोबांना विसरलास," हे आईचं वाक्यं मनात कायमचं कोरलं गेलेलं. आपल्या 'जीन्स'मध्ये आपला स्वभावही लिहिलेला असावा. माझ्यातच मला माझे आजी-आजोबा सापडतात कधीकधी. व्यायामाचा-खेळाचा कंटाळा आलेला असतो कधीतरी, पण आजोबा सांगतात खेळायला पाहिजे, तब्येत उत्तम ठेवायला हवी! कधीकधी आमच्या आजीसारखाच मी मृदूही होऊन जातो, तिच्या खव्याच्या पोळीतल्या मायेची चव आठवायला मग खरी खव्याची पोळी लागतच नाही. माझा देवावर एवढा विश्वास नाही, पण आमचे आजी-आजोबा माझ्यावर लक्ष ठेवून आहेत, माझ्या चांगल्या-वाईट वागण्याचं त्यांना आनंद-दुःख होतं यावर माझा विश्वास आहे!

असो.

पूर्वीचं पुणं राहिलं नाही म्हणतात, पुण्याच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टीचं म्हणाल तर याहून 'खरं' सत्य दुसरं ते कोणतं?

काय वाट्टेल ते होईल!

2008-04-27T05:16:00.004+05:30

काल की परवा IPL च्या मॅचनंतर पराभवाचं शल्य (टोचायला नको त्या ठिकाणी) टोचल्यामुळे रागाच्या भरात कर्णधार हरभजन सिंगने आपला हुकुमी गोलंदाज शांता श्रीशांतच्या श्रीमुखात भडकवली. चारचौघात आपल्या कर्णधाराने आपले गाल लाल चुटूक केल्याचं टिचभर दुःख अनावर झाल्याने श्रीशांतने टिव्हीवरच भोकाड पसरले.

या बातम्यांमध्ये ख-या बातमीपेक्षा त्या बातमीत वापरलेली मराठी जास्त मनोरंजक असते! माझ्या डोळ्यांनी श्रीशांतचे अश्रू टीपले नाहीत आणि हरभजनसिंगला कर्णधार कोणी केला म्हणून ढाळलेही नाहीत. मी वेचला तो अनुप्रास! कर्णधाराचा मुकुट काटेरी खरा!
---

आज अंतुशेट असते तर, "परवा वर्च्या आळीतली पोरं खेळत होती क्रिकेट. झाल्या मा-यामा-या मॅच संपल्यानंतर. व्हायच्याच, आजकालची वाह्यात कार्टीच ती. पण म्हणून, छापाल काय ही बातमी उद्याच्या पेप्रात?" असं म्हणाले असते!
---

एक अनुत्तरीत सवाल!

2008-04-14T06:00:00.001+05:30

कापूस कोंड्याची गोष्ट सांगू का?

हसून हसून पुरेवाट होणे

2008-04-04T05:10:00.004+05:30

कधीतरी नकळत एखादा विनोद आठवून तुम्ही चार-चौघांत उगाचच हसलात आणि बाकिच्यांनी "काय आहे? काय झालं?" असं विचारल्यानंतर "काही नाही एक ज्योक आठवला" असं तुम्ही म्हणून गेल्यावर सगळ्यांनी नाक मुरडलं की त्यातच त्या विनोदाचं यश आलं. ("...चा पुतळा उगाचच ख्याक्क करून हसला तर कसं वाटेल" या वाक्याचं तसंच आहे; ते आठवलं की मला हसू येतंच)

खरा विनोद सांगणारा इसम जर स्वतःच हसू लागला तर त्या विनोदाची वाट लागली असं समजावं. मात्र अतिशय प्रामाणिकपणे (आणि भोळेपणाचा आव आणत) अत्यंत विनोदी वाक्य तो बोलून गेला (अर्थातच, आणि नंतर जर हसू आलं) तर मी त्यास चांगला विनोद मानतो.

ग्राउचो मार्क्स हा त्याच वंशातला कलाकार. त्याचं प्रत्येक आणि प्रत्येक वाक्यं नीट कान देऊन ऐकायला लागतं! त्याच्या विनोदाचे किती तरी प्रकार! एकेका प्रकारावर निबंध लिहावा (आणि त्याच्याच शैलीत-- आपलाच पाण'उतारा' करून घ्यावा!)

केवळ अतिशयोक्तीतून कसा अप्रतिम आणि निखळ विनोद तयार होऊ शकतो ते पहा---

हसून हसून पुरेवाट होणे या वाक्प्रचाराचा खरा अर्थ तुम्हाला आता उमगला असेल!

कारणे दाखवा नोटीस

2008-02-14T13:34:00.000+05:30

आजचा दिवस "जागतिक हृदयरोग व हृदयविकार निर्मूलन दिवस" म्हणून का साजरा करू नये?

नाट्य

2008-02-08T17:05:00.000+05:30

सकाळचं धुकं विरघळलं आणि कोवळ्या उन्हानं उरलेलं दंव टीपून घ्यायला सुरुवात केली. कुठेतरी पलिकडे उगीच एखादी शेकोटी उरलेली; तीही धुराचे उरलेले लोट धापा टाकत हवेत सोडू लागली. हवेतला गारठा जाणवत होताच; पण दाट झाडीतून गाळून आलेलं का असेना पण छानसं ऊन पडायला लागलं आणि थंडीसुद्धा नाही म्हणायला नरम पडू लागली. धुकं म्हणावं की ढग; त्याच्या पांढुरक्या पडद्यातून सूर्याचं आख्खं दर्शन घडत होतं.

अशी सकाळ मला आवडते. विशेषतः छान न्याहरी झाल्यानंतर सायकलवरनं एक रपेट मारावी तर ती अशाच सकाळी. हात सोडून सायकल चालवण्यात काय मजा आहे ते हेल्मेट घालून मागे बसणा-याला नाही कळायचं. बहुतेक वेळा मी असाच हात सोडून निवांत सायकल मारत असतो. भोवतालच्या जगाकडे लक्ष असलं तरी सायकल चालवतांना तरी मी माझ्याच विश्वात हरवून जात असतो. त्या दिवशी मात्र असं काही घडणार नव्हतं.

माझ्या नेहमीच्या वाटेवरच्या त्या शाळेच्या मैदानापाशी पोहोचलो तेव्हा आपसूकच "काय मस्त हवा आहे, क्रिकेट खेळायची हवा" असं वाटून गेलं. त्या मैदानावर मुलं नेहमीच क्रिकेट खेळत असतात. त्या दिवशीही मस्त खेळ रंगात आलेला. मला काही फारशी घाई नव्हती त्यामुळे आधीच हळू जाणारी माझी सायकल मी थांबवली आणि एका कडूनिंबाच्या झाडाचा आधार घेत सायकलवर तोल सांभाळून बसलो. मॅच चांगलीच चुरशीची होत असावी; कारण जो तो अगदी रंगून गेला होता. नाही म्हणायला, "कमॉन, घेऊन टाक त्याला" असा पुकारा होत होता अधून मधून; पण एकंदरीत आजूबाजूला शांतताच होती.

कुठल्याही खेळात एक नाट्य असतं. फरक एवढाच की त्याची स्क्रीप्ट तयार नसते आणि त्या नाट्यातले कलाकार अभिनय करत नसतात! खरं पाहिलं ना तर सगळं आयुष्यच एक नाट्य आहे असं म्हणता येईल. अर्थात प्रत्येकाच्या आयुष्यातले प्रवेश काही अनन्यसाधारण नसतात आणि त्यामुळे त्यांचा रसिकवर्ग अगदीच मर्यादीत असतो. काही नाट्यांच्या नशिबात प्रसिद्धी नसते. गंमत म्हणजे अशा नाट्यांतल्या कलाकारांना त्याची अपेक्षाही नसते. त्या नाट्यात सहभागी होता येणं हेच त्यांच्यासाठी मोठं बक्षीस असतं.

त्या दिवशी थोडं असंच काहीसं घडलं. एक अफलातून झेल मी पाहिला; गडी बाद झाला; पुढचे गडी पटापट बाद होत गेले; आणि सामना क्षेत्ररक्षण करणा-या संघाने जिंकला असं माफक वर्णन करून मी पुढे सरकू शकलो असतो; पण तो अन्याय ठरेल. अगदी गुन्हा म्हणावा एवढा अन्याय.

तो फटका निव्वळ महान होता. क्रिकेटच्या तज्ज्ञांकडून त्याचं विश्लेषण करून घेता येईल; पण विश्लेषणाची चिरफाड केल्यानंतर कदाचित त्याचं सौंदर्यच बिघडून जाईल; म्हणून मी फारसं वर्णन करणं टाळतो. बॅटच्या पट्ट्यात आलेला तो चेंडू; जितक्या वेगानं आला तितक्याच वेगानं सीमारेखेकडे निघालेला. ज्या क्षणी बॅटचा आघात त्यावर झाला तेव्हाच जणू काही चार धावा त्यावर छापल्या गेलेल्या. पण कव्हर म्हणतात की काय त्या भागात उभ्या ठाकलेल्या त्या छोटूच्या मनात काही वेगळंच असावं. चेंडूवर नजर आणि मनात विश्वास ठेवून त्यानं आपलं लवचिक शरीर हवेत भिरकावलं. फुटबॉलमध्ये गोलकीपर जसा पूर्ण आडवा होत बॉल जाळ्यात जाण्यापासून वाचवतो; तशीच काही पोझ या बेट्यानं दिली आणि जो चेंडू पुढच्या क्षणी सीमारेखेपार जाणार होता, तो एकहाती झेलला! अगदी अशक्य वाटावा असा तो झेल!

त्याचे सगळे मित्र जमले; त्याला हवेत काय फेकला; काय आरडाओरडा काय विचारायला नको. माझ्या डोक्यावर जर त्यावेळी टोपी असती तर मी ती बिरबलासारखी खाशी हवेत भिरकावून दिली असती. हा सगळा खेळ पाहून माझी सकाळ अजूनच सुंदर झाली. मी इकडेतिकडे पाहिलं; कोणी होतं का माझ्यासारखंच नशिबवान ज्याला हे नाट्य बघायला मिळालं? कोणी नाही. झाडावरचे कावळे आपल्या नित्यक्रमात मश्गूल; एक रिक्षा प्रचंड धूर (आणि आवाज) सोडत पुढे निघालेली. तीन-चार बायका "काय एवढा गोंधळ आहे" असा एक त्रासिक चेहरा घेऊन रस्ता क्रॉस करत होत्या. बाजूच्याच घरातून एक काकू क्रिकेटकडे पूर्णतः दुर्लक्ष करीत तुळशीला पाणी घालून आत गेल्या.

आणि मी? त्या विलक्षण नाट्यात सहभागी नाही तरी एक भाग्यवान प्रेक्षक बनल्याचं समाधान घेऊन सायकल हाकीत पुढे सरकलो.

---
माझ्याच "The Unsung Hero" वरून.

धोपट मार्गा सोडू नको!

2008-01-19T19:40:00.000+05:30

जिथे सागरा धरणी मिळते... तिथे तुझी मी वाट पहाते, वाट पहाते.
ईशान्त शर्माने रीकी पॉंन्टींगला तंबूचा रस्ता दाखवला.
होऊनिया बेहोश धावलो ध्येयपथावरती.
ही वाट दूर जाते, स्वप्नामधील गावा.
लक्ष्मी रोड पुणे आणि रानडे रोड दादर इथे मिळणार नाही अशी एकही गोष्ट या जगात नाही.
भाय उस्की तो वाट लग गयी भाय!
राणी, मी तुझ्याच वाटेकडे डोळे लावून बसलो होतो (अगं आई) गं! [एखाद-दुसरा अश्रू]
वाट पाहुनि अती मी थकले, थकले रे नंदलाला...
पंथी हूं मै उस पथ का, अंत नहीं जिसका...
एकमेकां साह्य करू अवघे धरू सुपंथ.

वरील सगळ्या वाक्यांत एकाच बाबतीत एकवाक्यता आहे. ती म्हणजे, सगळी वाक्ये "रस्त्या"बद्दल आहेत. आणि आज रस्त्यांबद्दल लिहिण्याची हुक्की आली याचं कारण म्हणजे माझ्या घराजवळचे रस्ते!

खरं म्हणजे "देवाघरी गेलेल्यांबद्दल वाईट बोलू नये" या न्यायाने मी त्यांच्याबद्दल वाईट न बोलण्याचं ठरवलं आहे; पण अधून मधून अपशब्द गेले तरी मला त्यांच विशेष काही वाटणार नाही.

गेले काही दिवस मी नेमाने माझ्या घराजवळच्या भागात रस्ते शोधण्याचा प्रयत्न करतो आहे; पण तो सफल झाला तर शपथ! पाणी पुरवठा करण्याची लाईन टाकायची तर त्यासाठी सरकारी रस्त्यांसारखी सोयीची आणि आयती जागा दुसरी कुठली सापडणार? त्यासाठी पाणीपुरवठा मंडळाच्या अधिका-यांच्या कल्पनाशक्तीचे कौतुकच करायला हवे. पुन्हा रस्त्याच्या कडेने पाईपलाईन टाकली तर रस्त्याच्या मध्येच उभे राहून खणायला लागेल; त्यामुळे त्यांनी रस्त्याच्या अगदी मध्यभागीच खणायचे ठरवले. कर्कटक की काय म्हणतात त्याने मोजमाप घेतांना मी या डोळ्यांनी पाहिलं. रस्त्याच्या कडेला त्यामुळे अवाढव्य मशीनं उभं करणं सोयीचं झालं. तसंच नो पार्कींग, पुढे विमान क्रॉसिंग आहे, हाजमोलाच्या जाहिराती इत्यादींचे बोर्डही वाचले! शिवाय पुढच्या वेळेस जर काही मरम्मत करावी लागलीच तर अगदी मध्यभागीच लाईन असल्यामुळे फारसा शोध घ्यावा लागणार नाही अशीही काही दूरदृष्टी त्यांची असावी. शनिवार रविवारी काय लोक आपापल्या घरीच बसून वेळ घालवतात त्यामुळे शुक्रवारी काम अर्धे टाकायला काहिच हरकत नाही अशी त्यांची एक गोड गैरसमजूत असावी. IT कंपन्यांतले आमच्यासारखे (काही क-रोड?) लोक शनिवार-रविवारीही काम करतात, आणि वेळ घालवणे या कारणाव्यतिरीक्त इतर गोष्टींसाठीही लोकांना घराबाहेर पडावं लागतं याची या बिचा-या पाईपलाईनवाल्यांना काय कल्पना बरे!

गेला आठवडा घरातून बाहेर पडणे आणि घरी परत येणे म्हणजे एक शिक्षा होऊन बसली आहे. समोर अशी माझी गल्ली दिसत्येय, पण तिथे पोहोचायचं म्हणजे बाईकवर रस्त्यांच्या "डाय"व्हर्जन्स शोधीत पंधरा-वीस मिनिटं लागणार. परत त्या प्रवासात आणखी अर्धा किलो धूळ कपडे, नाक-डोळे (आणि हो, पायही) घरी घेऊन येणार. कोणाला माझ्या घरी येऊन पायधूळ झटकायची असेल तर आधीच बजावून ठेवतो -- नो एन्ट्री आहे सध्या! एकंदरीत काय आयुष्यात सध्या माझी खडतर वाटचाल सुरू आहे.

रॉबर्ट फ्रॉस्टची जगप्रसिद्ध कविता माहिती असेलच तुम्हाला --

I shall be telling this with a sigh
Somewhere ages and ages hence
Two roads diverged in a wood
And I took the one less traveled by
And that has made all the difference

आजच्या जगात आणि विशेषतः तुम्ही जर माझ्या एरीयासारख्या "जंगली" भागात रहात असाल तर फ्रॉस्टचे सांगणे बिल्कूल ऐकू नका. ज्या रस्त्यावरून मेजॉरीटी ट्रॅफिक गेलेला आहे तोच रस्ता धरा, तरच कमीत कमी खड्डे आणि कमीत कमी वेळात घरी पोचण्याचं तुमचं स्वप्न सत्यात येण्याची आशा आहे!

असो.

अहो, तुमच्या ओळखीत कोणी विल नावाचा इसम असेल तर मला जरूर कळवा. तुमचे खूप उपकार होतील. मी असं का म्हणतोय ते तुम्हाला वेगळे सांगणे न लगे, नाही का? :-)