දහම් ලිපි සරණිය

මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය හා සබැඳි නිර්මිත පරිසරික අංග

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 19 Sep 2023 13:16:00 +0530

ශ‍්‍රී ලාංකීය ආරාම පිළිබඳව අධ්‍යයනය යොමුකිරීමේදී එහි විධිමත් වූ නිර්මිත පාරිසරික ස්වභාවයක් පිළිබඳව තොරතුරු වාර්තා වන්නේ අනුරාධපුර මහා විහාර ආශ‍්‍රිතව ය. මෙම අනුරාධපුර මහා විහාර සංකීර්ණ ස්ථාපිත වී ඇත්තේ අනුරාධපුර ඇතුළු නුවරට ආසන්නවම වළල්ලක් ලෙස ය. මේ රාජකීය අනුග‍්‍රහය යටතේ වර්ධනය වූ නිර්මිත පරිසරයක් ලෙස ද හඳුන්වා දිය හැකිය. ක‍්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සියවසේදී පමණ මුල් ම ආරාම සංකීර්ණය වූ අනුරාධපුර මහා විහාරයට සමගාමීව පසුකාලීනව අනෙකුත් විහාර සංකීර්ණයක් ද ඉදි වීමත් නිසා පොදුවේ මෙම ආරාම සංකීර්ණ ආශ‍්‍රිත සම්ප‍්‍රදාය හැඳින්වීමට ”මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය” යන්න ව්‍යවහාර කෙරේ.

ලක්දිව මුල් වරට බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් ආරාම නිර්මාණය කරනු ලැබුවේ ක‍්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සියවසේදී ඇතිවූ මහින්දාගමනය සමඟ ය. මෙහිදී ප‍්‍රථමයෙන්ම කරනු ලැබූ නිර්මාණ අතර ස්වභාවික ලෙන් කැපී පෙනෙයි. බුදු දහම ලක්දිව පිහිට වන අවස්ථාව වන විට ගෘහ නිර්මාණාත්මක හෝ ශිල්පී ශිල්පීය අතින් ලංකාවාසීන් එතරම් ප‍්‍රතිභාපූර්ණ ව නොසිටින්නට ඇති බව, මිහිඳු හිමියන් වෙනුවෙන් එක රැුයකින් තැනූ ‘කාල ප‍්‍රාසාද’ නම් ගොඩනැගිල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් අනාවරණය වේ. සීඝ‍්‍රයෙන් වර්ධනය වූ භික්ෂු සංඝයා වෙනුවෙන් අවශ්‍ය ආරාම නිර්මාණය කරදීමට මේ නිසා රාජකීයයන් ඇතුළු පුරවැසියන්ගේ යුතුකමක් හා වගකීමක් විය.

එහෙත් හදිසියේ ම හඳුන්වා දෙනු ලැබූ ගෘහ නිර්මාණය හා කලාව ප‍්‍රයෝජනයට ගැනීමට කලින් එවකට තිබූ අවශ්‍යතාවය වෙනුවෙන් ස්වභාවික ගල් ලෙන් සකස් කොට භික්ෂූන්ට පූජා කිරීමට ජනතාවට සිදුවිය. ඒ අනුව පහසුවෙන් සකස් කර ගත හැකි ගල්ලෙන් පිරිසිදු කොට ඒවාට ආරක්ෂිත කටයුතු ද සම්පාදනය කළේය. විශේෂයෙන්ම පර්වත දිගේ රූරා වැටෙන ජලය ලෙන් තුළට ගලා ඒම වැළැක්වීම සඳහා ඒවායේ ඉහළින් කටාරම් කොටන ලද බව පෙනෙන අතර මේ ලෙන් සෑද වූ පුද්ගලයන්ගේ නම් ද එහි කොටා තැබීය.

මූලික වශයෙන් කඳු ශිඛර ආශ‍්‍රිතව ලක්දිව පුරා ගල්ලෙන් සකස් කොට භික්ෂූන්ගේ ප‍්‍රයෝජනයට ගනු ලැබූ අතර පසුකාලීනව මේ හා සම්බන්ධව තවත් අපූරු ගොඩනැගිලිද ඉදිවන්නට විය. කරුණු එසේ වුවත් මෙහිදී ඉදිවී ඇති ගොඩනැගිලි හා වෙනත් නිර්මාණය පාරිසරික සාධක (නිර්මිත පාරිසරික සාධක යටතේ පරිසර සාධක ලෙස ගත් විට) වලට අනුකූලව ඉදිවූ අතර ඒ අනුව ලාංකික විහාර ආරාම නිර්මාණයේ දී පාරිසරික සාධක වල බලපෑමක් ද ඍජුව ම සිදු වූ බව පෙනී යයි.

මුල් කාලවල දී විදර්ශනා වැඩූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ට පසුකාලීනව වතාවත්වල අවශ්‍යතාවයන් ද වූ බව පෙනෙනුයේ පිළිමගෙය, ස්ථූපය ආදිය මේ සම්බන්ධ ව ඉදිකරලීම තුළින් කඳු මුදුන් මත ස්ථූප තැනීම අනුරාධපුර අවධියේ දී කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් විය. බොහෝවිට මේවායේ ඉදිකරනු ලැබුවේ ප‍්‍රමාණයෙන් කුඩා ස්ථූප වුවත්, ආරණ්‍ය සේනාසනය පිළිබඳව බොහෝ දුරට සිටින්නට පවා ඇතිකරනු ලැබුවේ බුද්ධාලම්භන ප‍්‍රීතියෙන් බව සත්‍යයකි.

නමුත් මහාවිහාර සම්ප‍්‍රදායේ ආරාම ලංකාවේ සෙසු ආරාම මෙන් නොව පුළුල් තැනිතලා භූමියක ඉතාම විධිමත් සැලැස්මකට අනුව ඉදිකරන්නට ඇති බව නිර්මිත පරිසරය අධ්‍යනයේ දී පෙනී යයි. විශේෂයෙන්ම අවකාශමය වශයෙන් ඇති ඉඩකඩ ප‍්‍රමාණය අනුව මෙහිදී ඉදිකරනු ලැබුවේ ප‍්‍රමාණයෙන් අති විශාල වූ ස්ථූපයක් හා එහි නොයෙක් අංගයන් ය. මේ සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ලබා ගැනීම, ශ‍්‍රමය හා නිර්මාණයේ දී ඇති පහසු බව නිසා ඉඩ ප‍්‍රමාණයට අනුව ස්තූපය උදාරත්වය පිළිබිඹු කිරීමට නම් එය අනිත් ගොඩනැගිලි අභිබවා සිටිය යුතු ආකාරයට නිර්මාණය කළ යුතු වූවක් විය.

ස්ථානීය වශයෙන් මෙන් ම හැඩය අතින් ද ස්තූපය නිර්මාණය පරිසරය හා දක්වන්නේ මනා සබැඳියාවකි. මිසරයේ පිරමිඩවල මෙන් බෞද්ධ ස්තූපයේ ද හැඩය අනුව ඒ මත වැටෙන ජලය පාවා පහසුවෙන් බැස ගියේ ය. මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය ආශ‍්‍රිත ආරාම ඉදි වී ඇත්තේ බොහෝ සෙයින් ජනයා ගැවසෙන විශාල තැනිතලා බිම්වල බැවින් මේවායේ කිසියම් සැලසුම් සහගත තත්ත්වයක් ද දක්නට ලැබේ. ඒ අනුව ප‍්‍රධාන ස්තූපය මැදිකොට ගත් සංඝාරාම සංකීර්ණ, පොකුරු වශයෙන් බිහි වී තිබේ. මහා විහාරයේ ථූපාරාමය, රුවන්වැලිසෑ දාගැබ, අභයගිරිය, සහ ජේතවන දාගැබ මෙහිදී උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය.

ඊට අමතරව ප‍්‍රාග් බෞද්ධ ඇදහිලි විශ්වාසයක් ලෙස මහින්දාගමනයට පෙර ඇතුව පැවතියත්, මහින්දාගමනයෙන් පසුව වෘක්ෂ වන්දනාව බෝධි වන්දනාව ලෙස බෞද්ධ මුහුණුවරකින් යුතුව මහාවිහාර සම්ප‍්‍රදාය ට පැමිණීම සුවිශේෂි වේ.බෝධීන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව උදෙසා බෝධිය වටා ඉදිකරන ලද ගෘහය එනම් බෝධිඝරය ද මෙම නිර්මිත පාරිසරික අංග අතර කැපී පෙනෙයි. විශේෂයෙන්ම මහා විහාරයේ ජය ශ‍්‍රී මහා බෝධිය, අභයගිරිය ආයකාකාර බෝධිඝරය ඇතුළු බෝධිඝර කිහිපයක් මෙන්ම ජේතවනාරාමයේ අලංකාර ගරාදි වැටක් සහිත ආයත චතුරස‍්‍රාකාර බෝධිඝරය මෙහිලා කැපී පෙනේ.

මීට අමතරව උපෝසථාගාරය යනුවෙන් හැඳින්වෙන තවත් ගෘහ නිර්මාණයක් ද මහාවිහාර සම්ප‍්‍රදාය තුළ ගොඩනැඟුණු නිර්මිත පරිසරය තුළින් හඳුනාගත හැකිය. උපෝසථාගාරය යනුවෙන් ද හැඳින්වෙන පොහොය ගෙය, පොහොය කිරීම හා වෙනත් සංඝ කර්ම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේ එක්රැස්වන ගොඩනැගිල්ලයි. මෙම විනය නීති වලට අනුව සීමා බැඳීම් ආදියෙන් නිම කළ යුතු ගොඩනැඟිල්ලකි. ආවාස රැසක් ඇතුළත් සීමාවක එක් නිශ්චිත ගොඩනැගිල්ලක් උපෝසථාගාරයක් ලෙස සම්මත කෙරෙනුයේ පොහොය කිරීමට පැමිණෙන භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පහසුව පිණිසය. ලංකාවේ පැරණිම උපෝසථාගාරය වන්නේ මහා විහාරයේ ලෝවා මහා ප‍්‍රාසාදය යි. ඊට අමතරව අභයගිරිය රත්නප‍්‍රාසාදය සහ ෙඡ්තවනාරාමයේ දියසෙන් උපෝසථාගාරය ද මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය තුළ වූ විහාරාරාම වල නිර්මිත පරිසර අංග අතර ඉතා වැදගත් වූ නිර්මාණයන්ය.

තවද පටිමාඝරය ද ඉතාමත් කැපී පෙනෙන අංගයකි. ප‍්‍රතිමාඝර / පටිමාඝර යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පිළිම ගෙයයි. පටිමාඝරය කොටස් තුනකින් යුක්ත ය. ද්වාර මණ්ඩපය, අන්තරාලය හා ගර්භයයි. ථූපාරාමයේ බිම් සැලැස්ම පරික්ෂා කිරීමේ දී මේ අංග තුනම එහි පැවති බව දැකගැනීමට හැකිය.

අභයගිරියේ සමාධි බුද්ධ ප‍්‍රතිමාවත්, ජේතවන විහාර සංකීර්ණයේ සුවිශාල උළුවස්සක් සහිත පටිමාඝරය ඇතුළු තවත් පටිමාඝර කල්යත්ම මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය තුළ පටිමාඝරය ට වැඩි ඉල්ලූමක් පැවති බව පෙන්වයි. තවද මේවා ගෙඩිගේ සම්ප‍්‍රදායට අනුව ඉදිකර තිබීම ද සුවිශේෂී ය. මහා විහාර සම්ප‍්‍රදායේ ආරාම සංකීර්ණ යන්හි නිර්මිත පාරිසරික සාධක ගොඩනැගීමෙහිලා බලපෑ ප‍්‍රධානතම අංගය වූයේ ඊට ලැබුණු රාජකීය අනුග‍්‍රහය හෝ වෙනත් ආකාරයෙන් ලැබුණු ප‍්‍රත්‍ය හා අනුග‍්‍රහයයි. විශේෂයෙන් ම මහා විහාර සම්ප‍්‍රදාය තුළ ගොඩනැඟුණු නිර්මිත පරිසරය බෙහෙවින්ම සංකීර්ණ වූවකි. එහි පරිපාලනය හා ක‍්‍රියාකාරිත්වය විධිමත්ව ගෙන යාමෙහි ලා ඉවහල් වූ ක‍්‍රමානුකූල සංවිධිත පරිසරයක් පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි. එය එපරිද්දෙන්ම පැවති බව තහවුරු කෙරෙන නිර්මිත පරිසර අංග මෙම ක්ෂේත‍්‍ර තුළින් අනාවරණය කරගත හැකිය. මේවා හදුනා ගැනීමේදී සුවිසල් බත් ඔරු, කැඳ ඔරු, මෙන්ම භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා පැනවූ ආසන සහ ශිලා පතුරු ඇතිරූ මලූව, වේලාව දැන ගැනීම සඳහා සකස් කරන ලද හෝරා යන්ත‍්‍ර කැපී පෙනෙයි. රුවන්වැලිසෑය ඉදිරිපිට ඇති දාන ශාලාව අභයගිරිය හා ජේතවනයේ දාන ශාලා මේ සඳහා විධිමත් සාධක ගෙන හැර පායි.

සුවිසල් මහා විහාර සංකීර්ණ තුළ දැකගත හැකි තවත් වැදගත් නිර්මිත පරිසරික අංගයක් වන්නේ එහි ජල පරිහරණය සඳහා ඉදි කළ ජල මූලාශ‍්‍රවල උපයෝගීතාවය යි. මල්වතු ඔය, සහ හාල්පානු ඇළ ආශ‍්‍රිතව ජේතවනාරාමය පිහිටීම හා තිසා වැව හා බසවක්කුලම වැව ආශ‍්‍රිතව අභයගිරිය හා මහා විහාරය පිහිටීමත් නිසා එකී විහාරාරාම සඳහා මේවා මගින් මූලික ජල අවශ්‍යතා ඉටු කර ගන්නා ලදී. මීට අමතරව විහාරස්ථාන අභ්‍යන්තරයේ දෛනික ජල අවශ්‍යතාවන් සඳහා පොකුණු, ළිං ආදිය ඉදි කිරීමත්, ඊට ප‍්‍රවේශ වීම සඳහා පියගැටපෙළ ඉදිකිරීමත් නිර්මිත පරිසරයට එක් වූ අංගයන් අතර වේ. මෙලෙස ජල උපයෝගීතාවය යන සාධකය මත මහා විහාර සංකීර්ණයන් තුළ ඉදි වූ නිර්මාණ වලට උදාහරණ ලෙස කුට්ටම් පොකුණ, ඇත් පොකුණ, ජන්ථාඝර පොකුණ හා තිඹිරි පොකුණ ආදිය හඳුනා ගත හැකිය.

ජන්තාඝර (උණු පැන් හල) ශ‍්‍රී ලංකාව තුළ නිතර දැකිය නොහැකි දුර්ලභ ගණයේ ඉදිකිරීමකි. එසේම මෙය මහා විහාර සංකීර්ණවල අනිවාර්ය අංගයක් ලෙස ම ස්ථාපිත වී ඇත. මහාවිහාරය, ජේතවනය ආදී විහාර සංකීර්ණ වල මේවා දැක ගත හැකි අතර මිහින්තලය හා රිටිගල වැනි පධානඝර ආශ‍්‍රිතව ද කිහිපයක් දැකගත හැකිය. මෙවැනි ගොඩනැඟිල්ලකින් බලාපොරොත්තු වන්නේ උණුදිය නෑම හෝ හුමාලය ඇඟ වැද්දවීම බව පුරාවිද්‍යාඥයෝ පවසති. ජන්තාඝරය හුමාලය ඇඟ වැද්දවීමට හැකිවන පරිදි සකස් කිරීම තවත් විශේෂ ලක්ෂණයක් සේ පෙන්වාදිය හැකිය. අතිශයින් ම දියුණු වෛද්‍ය ශාස්ත‍්‍රයක ලක්ෂණ හා විවිධ ක‍්‍රම තිබූ බව මෙවැනි ගොඩනැඟිලි ඉදිකිරීමෙන් පෙනී යයි. ඊට අමතරව සෞඛ්‍යාරක්ෂිත ව ගොඩනංවන ලද වැසිකිළි හා කැසිකිළි පද්ධතියක් ද විය. අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය හා විධිමත් ව පරිසරය ට බැහැර කිරීම සම්බන්ධව සුවිශේෂී ඥානයක් එවකට තිබුණු බව අඟවන ප‍්‍රභල ම සාක්ෂි හා සාධක මෙම මහාවිහාර ආශ‍්‍රිතව අදටත් දැකගත හැකිය.

මහාවිහාර නිර්මිත පරිසරය තුළින් පිළිබිඹු වන ප‍්‍රකට කරුණ නම් එහි වූ ගොඩනැඟිල්ලේ අවශ්‍යතාවය ට ගැළපෙන පරිදි සකසන ලද වාස්තුවිද්‍යාත්මක සැලැස්මයි. විශේෂයෙන් ම එක් එක් සම්ප‍්‍රදාය ට (මහායාන / ථේරවාද) ආවේණික ආකෘති මෙහිදී යොදාගැනීම ද සුවිශේෂී ය. තවද ගොඩනැඟිල්ලේ වර්ග අතර ආකෘතිමය වශයෙන් කිසියම් විකාශනයකට ද ලක් වී තිබේ. මෙහිදී අමුද්‍රව්‍ය භාවිතය දෙස අවධානය යොමු කිරීමේ දී පෙනී යන්නේ ශිලා මාධ්‍ය භාවිතය බහුලව සිදුකර ඇති බව යි. අමුද්‍රව්‍ය හැසිරවීමට ගත් තාක්ෂණය ද ඉතාමත් සුවිශේෂී ය. ගොඩනැඟිලි පාදම් සහ සුවිශේෂී කුළුණු, ප‍්‍රාකාර තැනීමට ශිලා භාවිතය හා ගොඩනැඟිලි බිත්ති නිර්මාණය ට ප‍්‍රමාණයෙන් විශාල ගඩොල් භාවිතය, වහල සඳහා වර්ණාලිප්ත උළු භාවිතය ආදී ලෙස අමුද්‍රව්‍ය පවා විවිධාංගීකරණයක් යටතේ භාවිතා කර තිබේ. තවද මීට කදිම නිදර්ශන ලෙස - තඹ උළු භාවිතය හා ගොඩනැඟිලි පිරිද්දීම් කටයුතු සඳහා තඹ ඇණ ආදී ලෝහ භාවිතය ද දැක්විය හැකිය.

මීට අමතරව ආගමික ප‍්‍රතිපත්ති මත අලංකරණ අංග යොදාගැනීම හෝ නොගැනීම ද, මහාවිහාර සංකීර්ණ තුළ වූ නිර්මාණාංග තුළ දැකගත හැකි සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. විශේෂයෙන් ම විහාරයේ බොහෝ ගොඩනැඟිලි කැටයමින් තොරව නිර්මාණය කිරීමත්, වැසිකිළි පමණක් සැරසිලි හා කැටයම් වලින් අලංකාර කිරීම ත් මෙහිදී සළකා බැලීම වැදගත් ය. ආධ්‍යාත්මික සුවතාවය හා බෞද්ධාගමික දර්ශනය කිසියම් ආකාරයකට මේවා තුළින් පිළිබිඹු වේ.

මහාවිහාර සම්ප‍්‍රදායේ නේවාසික ගොඩනැඟිලි අංග ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් උසුලයි. නේවාසික ගෘහ බොහෝවිට මධ්‍යයේ විශාල ගොඩනැඟිල්ලක් ද, එයට මුහුණලා සෙසු කුටි හතරක් ද සහිතව පංචාවාස සැළසුමක පවතී. එම ඇතැම් ප‍්‍රධාන ගෘහයන් හි පිටුපස දැව තරප්පු සවිකළ ශෛලමය පාදම් ගල් ශේෂ වී ඇත. ඉන් ගොඩනැඟිල්ලේ උඩුමහල් තිබූ බව සනාථ වේ. ඊට අමතරව කුටි තුනක් සහිත අර්ධ පංචාවාස තත්ත්වය මෙන්ම කුටි හතරක් දක්වා සංකීර්ණ වූ අවස්ථා ද දක්වා තිබේ.

මෙකී මහාවිහාර බොහෝ විට අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථාන ලෙස හා "මුල" ලෙස දෙස් විදෙස් භික්ෂු අධ්‍යාපනයේ අධ්‍යයන ආයතන ලෙස ද ක‍්‍රියාත්මක වී තිබේ. ඒ ඒ උපයෝගීතාවය අනුව නිර්මිත පරිසරය ගොඩනඟාගත් අයුරු උක්ත විමර්ශනය කරන ලද කරුණු ඇසුරෙන් විමර්ශනය කර බැලිය හැකිය. විශේෂයෙන් ම මහා විහාර සම්ප‍්‍රදායේ ආරාම සංකීර්ණයන් තුළින් ඉතා පුළුල් ක‍්‍රියාවලියක් දියත් වූ බව පෙනේ. වර්තමානයේ දී පවා එහි වූ සංකීර්ණ ක‍්‍රියාවලිය වටහා ගැනීමට ශේෂ වී ඇති නිර්මිත පරිසර සාධක මනා සේ උපයෝගී කර ගත හැකිය.

කේ. එම්. ජී. අර්ජුන මානගේ

සහකාර කථිකාචාර්ය,

ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශය, රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය.

එස්.ජේ.එම්.එල්. අභිෂේක්

ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශය, රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය

මහනුවර අම්පිටිය පුරාණ දිවුරුම් බෝධිමළු විහාරයේ ඓතිහාසික පසුබිම සහ පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 16 Aug 2022 10:28:00 +0530

හැඳින්වීම

මහනුවර ට දියකෙළිනා වැව         සැදුනේ
අම්පිටියට දිවුරුම් බෝධිය             සැදුනේ
තලාතුඔයට යකඩින් පාලම           සැදුනේ
ගොඩමුන්නෙට පරසිදු බණගේ      සැදුනේ
-   ජනවහරේ එන කවියකි -

ඓතිහාසික මහනුවර අම්පිටිය පුරාණ දිවුරුම් බෝධිමලූ විහාරය සම්බන්ධව කරුණු සොයා බැලීමේදී, එය මහනුවර රාජධානි සමයට අයත් පුරාණ විහාරස්ථානයකි. වර්තමානය වන විට මෙම විහාරය පුරාවිද්‍යාත්මක අතින් ඉතා වැදගත් කරුණු කාරණා රැුසකින් සමන්විත හා මහනුවර රාජධානිය පැවති දේශපාලනික හා අපරාධ විද්‍යාත්මක තත්වය මොනවට පිළිබිඹු කර ගත හැකි පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත‍්‍රයක් ලෙස ද හඳුනාගත හැකිය. මහනුවර රාජධානිය වන විට බුද්ධ ශාසනයේ සිදු වූ විපරිවර්තනයන් හරහා එවකට පැවති සමාජීය හා ආගමික සන්දර්භය පිළිබඳව කිසියම් විග‍්‍රහයක් ලබාගත හැකිය.

විශේෂයෙන්ම මහනුවර අවට ගොඩනැගෙන වෙහෙර විහාරස්ථානය එහිදී සුවිශේෂී වේ. රාජ්‍යත්වයේ හා සම්බන්ධ වූ සුවිශේෂි මධ්‍යස්ථාන ලෙස ද මෙම විහාරස්ථාන සැලකිය හැකිය. රජුගේ නොමද අනුග‍්‍රහය හා සබැඳි රජමහා විහාර කිහිපයක් ම මෙකල ගොඩනැගී පැවතුණි. ඊට අමතරව ග‍්‍රාමීයව සංවර්ධනය වූ විහාරස්ථාන ද පැවතුණි. පුරාවිද්‍යාත්මක දත්තයන් පාදක කර ගනිමින් විමසීමේ දී පෙනී යන ප‍්‍රධාන කරුණක් වන්නේ කිසියම් සන්දර්භගත අවස්ථාවක් කේන්ද්‍රගත කොට එකී ස්ථානයේ වැදගත්කම තීව‍්‍ර වූ බවයි. අම්පිටිය දිවුරුම් බෝධිමළු විහාරස්ථානය ද එලෙස සුවිශේෂි කරුණක් මුඛ්‍ය කරගෙන විකාශ වූ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියයි. ඒ බව ක්ෂේත‍්‍ර භූමිය හා අවට පරිසරය තුළ පැතිරී ගිය පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකවලින් ද අනාවරණය වේ. මානවවංශ දත්තයන්ගෙන් ද එම ඓතිහාසිකත්වය කියාපානු ඇත. ඒ අනුව පර්යේෂණ මූලික අරමුණ වන්නේ මෙතෙක් අවධානයට ලක් නොවූ ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳව සොයා බලා නිශ්චිත අනන්‍යතාවයක් හා සන්දර්භගත කිරීමක් ලබා දීමයි.

දිවුරුම් බෝධිමලූ විහාරස්ථානයේ ආශ‍්‍රිතව දැනට පවතින ස්මාරක අතර දිව්රුම් ගල , කුරහන් ගල, සිරිපතුල හා බුද්ධ මන්දිරයේ ආදීය තුළින් මහනුවර රාජධානි සමය වන විට පැවති දේශපාලනික ව්‍යුහය හා මෙම විහාරය සම්බන්ධ වන ආකාරය පුළුල්ව විමසා බැලීම අවශ්‍ය කරුණකි. ඒ අනුව මෙම පර්යේෂණ ගැටලූව බවට පත්වූයේ ජනප‍්‍රවාද ගත තොරතුරු හා දැනට ශේෂ වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක මූලාශ‍්‍ර පදනම් කර ගනිමින් කිසියම් ආකාරයකට පුරාවිද්‍යාත්මක අර්ථකථනයන්ට යොමු විය හැකි ද යන්න සොයා බැලීමය.ි විශේෂයෙන්ම මෙම අධ්‍යනයේ දී ලැබෙන දත්තයන්ට විද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයක් ආදිය ලබාදීමට අවශ්‍ය පහසුකම් අප සතුව නොමැති අතර ඒ සඳහා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල හා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් සොයාගන්නා ලද මෙම ප‍්‍රදේශය අවට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයන්ට ලබාදී ඇති නිරපේක්ෂ කාල නිර්ණයන්ට අනුව කාලනිර්ණය ලබාදෙන ඇත.

පුරාවස්තු ආඥා පනත් වලට අනුව වසර සීයක් ඉපැරණි 1815 තුන්වෙනි මස දෙවන දින ට පෙර පවතින ස්මාරක ආදී භෞතික ස්පර්ශිත දෑ පුරාවස්තු ලෙස ගැනේ. ඒ අනුව මෙම පර්යේෂණයේදී විමසීමට බඳුන් වන පුරාණ දිවුරුම් බෝධිමළු විහාරස්ථානය ද එකී කාල සීමාවෙන් ඔබ්බට ගියා වූ සුවිශේෂී පුරාවස්තු අන්තර්ගත ක්ෂේත‍්‍රයක් ලෙස දැක්විය හැකිය. තවද මහනුවර සමයේ වන විට රාජකීය දණ්ඩනය ක‍්‍රියාත්මක කිරීමට පෙර විධිවිධාන ක‍්‍රියාත්මක ක‍්‍රියාවට නැංවීමෙහි ලා භාවිතා කළ ස්ථානයක් ලෙසද මෙම ස්ථානය ප‍්‍රසිද්ධියට පත්ව තිබේ. කෙසේ වෙතත් මෙම පර්යේෂණයේ දී එකී ජනප‍්‍රවාදගත තොරතුරු හා පුරා විද්‍යාත්මක සාධක ද විමසීමට බඳුන් කොට පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක් කිරීම හරහා මෙම විහාරස්ථානය හා සබැඳි පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසිකත්වය තවදුරටත් තීව‍්‍ර කිරීමට හැකියාව උදාවේ.

පිහිටීම හා ගමන් මාර්ගය

මධ්‍යම පළාතේ මහනුවර දිස්ත‍්‍රික්කයේ කඩවත් සතර සහ ගඟවට කෝරලය ප‍්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ටාශයේ වැවතැන්න ග‍්‍රාමධාරි වසමේ මෙම පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත‍්‍රයේ පිහිටා ඇත. මධ්‍යම කඳුකරයේ උස් බිම් සංකීර්ණයට අයත් වන මෙම කලාපය මුහුදු මට්ටමේ මීටර් 800ත් 1200 අතර කලාපය තුළ පිහිටා තිබේ. මහනුවර නගරයේ සිට අම්පිටිය තලාතුඔය මාර්ගයේ කිලෝමීටර 5.5 ක් පසු මෙම පුරාණ දිවුරුම් බෝධිමළු විහාරස්ථානය හමුවේ.

අක්ෂාංශගත පිහිටීම - 7.2760371 N

දේශාංශ ගත පිහිටීම - 80.6523929 E

විහාරස්ථානයේ ඓතිහාසික පසුබිම හා වර්තමාන තත්වය

අනුරාධපුරේ වැඩසිටින උතුම් වූ ජය ශ‍්‍රී මහා බෝ සමිඳුන් අපගේ ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙසින්ම පිළිගනු ලැබීමට තරම් බෞද්ධයන් උත්සුක වේ. එවන් උතුම් වූ සමිඳුන්ගේ මව් ශාකයේ පිහිටා ඇත්තේ දඹදිව බුද්ධගයාවේ ය. එවන් පින්බර වූ ප‍්‍රදේශයක සිට බෝ අංකුර ලබාගත් සේකර නමින් ප‍්‍රසිද්ධ වූ එක්තරා බමුණන් තිදෙනෙකු විසින් මලය රට ලෙස එවකට ප‍්‍රසිද්ධව පැවති වර්තමාන මහනුවර දිස්ත‍්‍රික්කයට මෙම අංකුර වඩමවාගෙන එන ලද්දේ මීට වසර දාහකට පමණ පෙර බව සඳහන්ය. එදින එම බමුණන් මෙම ස්ථානයේ බෝ අංකුර තැන්පත් කර ගමන් විඩාව සංසිදුවා ගැනීම පිණිස දියනෑමට ගොස් ඇත්තේ වර්තමානයේ පන්සල පහළින් ගලා බසින දිය ඇලකට ය. එහි ගොස් දියනා ගමන් විඩාව නිවාගත් බමුණන් පසුවදා ගමනාරම්භය ට සූදානම් වී බෝ අංකුර එසේ වුවත් ඔවුනට බෝධීන් වහන්සේ තුන් නමක් එහි මුල් ඇද ඇති බව දුටුයෙන් මෙම ස්ථානය පින්බර ස්ථානයක් යැයි සිතූයෙන් එහි මෙම අංකුර රෝපණය කරවා මල් පහන් පුදා ඔවුන් පිටත්ව ගියේ එදා සිට ගම්වැසියන්ට මෙම ස්ථානය බාර කරමිනුයි. මෙසේ ජනප‍්‍රවාද ගත්තද පසුබිමක් ඇති මෙම විහාරය පිහිටා ඇත්තේ අම්පිටිය ග‍්‍රාමයේ ය. විශේෂයෙන්ම අම්පිටිය ගම නිර්මාණය වී ඇත්තේ අං ඇදීමේ පිටියක් ලෙස භාවිතා කළ බව ජනප‍්‍රවාදයේ පැවැති නිසාය. අංපිටිය පසුව අම්පිටිය බවට පරිවර්තනය වී ඇත.

කීර්ති ශ‍්‍රී රාජසිංහ රජු සමයේ අම්පිටිය දළුක්ගොල්ල රජ මහා විහාරයට එතුමාගේ විශේෂ අවධානය යොමු වී ඇත. රජු විසින් එම විහාරයේ බුදු මැදුර කරවූ බවද පැවසේ. රජවරුන් විසින් ඊට යාබදව පිහිටි දිවුරුම් බෝධිය ද රාජකාරි සඳහා භාවිතා කර ඇත. යුක්තිය අයුක්තිය පසදලන ස්ථානයක් ලෙස මෙම ස්ථානයේ ප‍්‍රසිද්ධ වූයේ පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජතුමාගේ කාලයේ පටන් ය. රජකාලයේ බෝධීන් වහන්සේ ළඟ නඩු අසා නිවැරදි තීන්දුවකට පැමිණි බැවින් සඳහා දිවුරුම් ප‍්‍රකාශ ලබා ගැනීම මෙම ස්ථානය මූලික කරගනිමින් සිදුවීම නිසා දිවුරුම් බෝධිය ලෙස ව්‍යවහාර වූ බව ඇත්ත සඳහන් විය.

මහනුවර යුගය වන විට මෙම විහාරය කොටස් දෙකකට අයත් වී තිබුණි. එනම් දැනට ධර්ම ශාලාව තිබෙන කොටස සියම් මහා නිකායට අයත් දළුක්ගොල්ල රජමහා විහාරයට අයත්ව තිබුණු අතර බෝධීන් වහන්සේ ඇතුළු විහාර මළුව රාමඤ්ඤ නිකායේ කූඹියන්ගොඩ විද්‍යාශේඛර මුල් මහ පිරිවෙන් විහාරයට අයත්ව තිබුණි. මේ නිසා මෙම ඉඩම් කොටස් පිළිබඳව නිකායන් අතර අර්බුදයක් ඇති වී තිබුණු අතර දායකයන්ගේ ද බෙදීමත් ඇතිවීම නිසා එහි පරිපාලනය සියම් නිකායට අයත් දළුක්ගොල්ල විහාරාධිපති හිමි හිප්පොල ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් රාමඤ්ඤ නිකායට පැවරූ අතර, පූජ්‍ය පුරිජ්ජවිල ධම්මසිද්ධි මහා නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් භාරගන්නා ලදි.

පසුව දළුක්ගොල්ල රජ මහා විහාරයේ වැඩ විසූ එහි අධිපති පූජ්‍ය සීලරතන මහා ස්වාමින් වහන්සේ විසින් කොන්දේසි විරහිතව ශ‍්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේට මෙම විහාරය සම්පූර්ණ අයිතිය පවරා දෙන ලදී. ඉන්පසුව මෙම භූමියේ සම්පූර්ණ අයිතිය පැවරුණේ රාමඤ්ඤ මහා නිකායට ය. දිවුරුම් බෝධිමලූ විහාරස්ථානයේ ආරම්භය පිළිබඳව මෙතෙක් පැහැදිලි නිශ්චිත තොරතුරක් නැතත් මුල්ම විහාරාධිපති හිමියන් ලෙස දැනට සාහිත්‍යමය මූලාශ‍්‍ර තුළ දැක්වෙන නාමය වන්නේ වර්ෂ 1900 ගණන් වල වැඩ සිටි පූජ්‍ය මීරුප්පේ සෝමානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ ලෙසයි. ඉන් පසුව උන්වහන්සේ බුරුම රටට වැඩම කරවූයෙන් ඒ කාලය තුළ මෙම ස්ථානයේ වැඩ සිටියේ පූඡු්‍ය වෙලකොනවත්තේ පඤ්ඤාවංශ ස්වාමීන් වහන්සේ ය. පූජ්‍ය සෝමානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ බුරුම රටේ සිට ආපසු වැඩම කළ පසු පූඡු්‍ය වෙලකොනවත්තේ පඤ්ඤාවංශ ස්වාමීන් වහන්සේ එම ස්ථානයෙන් ඉවත්ව දැනට කැටවල විද්‍යාලෝක පිරිවෙන නමින් ප‍්‍රසිද්ධ විහාරස්ථානය ආරම්භ කොට එහි වැඩ සිටියහ.

පූජ්‍ය සෝමානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් පසුව මෙම විහාරස්ථානයේ අධිපතිකම ඉසිලූවේ කූඹියන්ගොඩ විද්‍යාශේඛර පරිවේණාධිපති මාතලේ ධම්මිස්සර ස්වාමීන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය මාතලේ ධම්මවිසුද්ධි ස්වාමීන් වහන්සේ ය. දිවුරුම් බෝධිමළු විහාරයේ සංවර්ධනයට අවැසි මූලික අඩිතාලම සැකසී දියුණුවට පත්වූයේ මෙම කාලය තුළ දී ය. විශේෂයෙන්ම ගම හා පන්සල අතර දැඩි සම්බන්ධතාවක් නිර්මාණය විය. විශේෂයෙන්ම බෞද්ධ ආගමික අධ්‍යාපන ආයතනයක් නිර්මාණය වීමට දිවුරුම් බෝධිමලූ විහාරය නායකත්වය ශක්තිමත් විය. මේ කාලයේ ගමේ ප‍්‍රධාන පවුල් කීපයකින් මූලිකත්වයෙන් ගමම එකතු ව විහාර මන්දිරය, චෛත්‍යය සේදීම් ආරම්භ කර ඇති අතර, අසූ මහා ශ‍්‍රාවකයන් වහන්සේලා සහිත වූ දර්ශනීය බුද්ධ මන්දිරය, සත් සතිය, අටවිසි බුදුරජාණන් වහන්සේලා සහිත පරිවාර විහාර කුටිය, පිරිනිවන් මංචකය, සැතපෙන පිළිමය, අනාගත මෛත‍්‍රී බෝසත් පිළිමය ආදී වූ දර්ශනීය බුද්ධ මන්දිරයේ ගොඩනැංවීමෙහිලා සුවිශේෂී වූ වෙහෙසක් දරමින් ගමටත් රටටත් විශාල ධර්මාවබෝධයක් ලබා දෙමින් කටයුතු කළේ පූජ්‍ය ධම්මවිසුද්ධි මහා ස්වාමීන් වහන්සේ විසින්ය. උන්වහන්සේ ප‍්‍රදේශවාසි බෞද්ධ ජනතාවගේ ශ‍්‍රද්ධාව වාදී ගුණධර්මයන් වර්ධනය කර සිට අපවත් වීමෙන් පසු මෙම ස්ථානයේ අධිපති ධූරයට පත්වූයේ විද්‍යා විශාරද රාජකීය පණ්ඩිත ශ‍්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අනුනායක අතිපූජ්‍ය මාතලේ සාසනතිලක මහා ස්වාමීන් වහන්සේ ය.

දැන් ස්වාමීන්වහන්සේගේ නායකත්වයත් සමඟ විහාරස්ථානයේ දියුණුවටත් ගමන් පන්සලක් අතර සම්බන්ධතාවය දැඩි ලෙසින් බද්ධ විය. ශ‍්‍රී වික‍්‍රම රාජසිංහ රජතුමාගේ කාලයේ පටන්ම පන්සල ඉදිරිපිට පැවැති අරලියගහ ඇතුළු කළු ගලින් නිම වූ බෝධි බැම්ම ගරා වැටුණේ මෙම කාලය තුළදීය. ඉන්පසුව නව ප‍්‍රතිසංස්කරණය සහිත පන්සල් බැම්ම සහ බෝධි බැම්ම (වලාකුළු බැම්ම) නිර්මාණය කරවන ලදී.

එමෙන්ම උඩ මළුව සහ පහළ මළුව වශයෙන් මලූ දෙකක් තිබුනත් එය එකම මළුවක් ලෙසින් සකස් කිරීමද සිදු වන්නේ මේ කාලය තුළදී ය. චෛත්‍යරාජයාණන් වහන්සේගේ මතුපිට බිත්තිය ගලවා ඉවත් කොට නැවත ඝණ්ටාකාර අනුරුව සහිතව ප‍්‍රතිසංස්කරණය කොට ධාතු නිදහන් උත්සවයක් පවත්වා වර්තමානයේ පවතින තත්වයට ගොඩ නංවන ලදී. මෙහි වැදගත්ම දෙයක් ලෙස සැලකිය හැක්කේ එතෙක් මළුවේ පැවැති අනිමිසලෝචන හිටි පිළිම වහන්සේ දායකයන්ගේ විරෝධය මධ්‍යයේ ගලවා ඉවත් කරන ලද්දේ ද චෛත්‍යරාජයාණන් වහන්සේ ගොඩනැංවීම සඳහා ය. අදත් පැරණිම දායකයන් මෙම හිටි පිළිම වහන්සේ පිළිබඳව සිහිපත් කරනුයේ ඉමහත් ගෞරවයකින් ය.

ගෞරවනීය මහා ස්වාමින් වහන්සේ නමක් වූ පූජ්‍ය මීරුප්පේ සෝමානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ කාලයේ දී එනම් 1905 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලද සිංහල බෞද්ධ මිශ‍්‍ර පාඨශාලාව අද දිවයින පුරා ප‍්‍රසිද්ධ විදුහලකි. එදා එය ප‍්‍රසිද්ධ වූයේ පොල් අතු ඉස්කෝලේ නමිනි. මෙහි වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන්නේ සමුපාකාර ගොඩනැගිල්ලයි. එම ස්ථානයේ නව පාසල් ගොඩනැඟිල්ල ඉදි වූ පසු සිද්ධාර්ථ මහා විදුහල නමිනි නම් කොට පාසල පවත්වාගෙන යනු ලබයි. එතෙක් පාසලට අයිතිව තිබූ පැරණි පාසල් ගොඩනැගිල්ල සහිත ඉඩම් කොටස දිවුරුම් බෝධිමලූ විහාරය ට පවරන ලද්දේ අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ මෙම කාලය තුළදී ය. වර්තමානයේ දී දැකගත හැකි ආවාස ගේ ගොඩනංවන ලද්දේ ද මෙම නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසිනි.

ජනප‍්‍රවාදගත තොරතුරු

පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජතුමාගේ කාලයේ සිට යුක්තිය අයුක්තිය පසිඳලන ස්ථානයක් ලෙසට මෙම බෝධීන් වහන්සේ මුල් කරගෙන කටයුතු කළ බවට ද ජනප‍්‍රවාද වල සඳහන් වේ. එම කටයුතු කරගෙන යාම සඳහා උපකාර වූ දිව්රුම් ගල අද ද අපට දැක ගැනීමට හැකිය. එය මෙම ස්ථානයේ ඓතිහාසිකත්වය ට සාක්ෂියකි. දඹදෙණි රජ කළ පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමාගේ අසනීපය සුව වූයේ ද බෝධියට භාරයක් වීමෙන් බව පැවසේ. ඉන් සතුටට පත් රජතුමා භාරහාර ඔප්පු කිරීමට ඉඩකඩම් පූජා කළ බව ද සඳහන් වේ.

මෙවන් මහානුභාව සම්පන්න වූත්, විරාජමාන වූත්, ඓතිහාසික දිවුරුම් බෝධිරාජයාණන් වහන්සේගේ ඇති සත්ත බලය මත එම බලය පෙන්වීම සඳහා ඊට අධිගෘහිත නාගයෙක් සිටි බව මෑතක් වනතුරුම ජනප‍්‍රවාදයේ එන ප‍්‍රකට කරුණකි. කළ වරද බරපතළ නම් පඩි පෙළින් බසින්න ට ප‍්‍රථම මෙම නාගයා දෂ්ට කරන බවත් ජනප‍්‍රවාදයේ පැවැත එයි. මත්ද්‍රව්‍ය වලට ඇබ්බැහි වූවන් එයින් මුදවා ගැනීම සඳහා මෙම ස්ථානයට පැමිණ දිවුරුම් දුන් විට නාගරාජයා ඔවුන් අභියසට පැමිණ පෙනී සිටියෙන් ඔවුන් මැරෙනතුරුම මත්පැන් පානය නොකළ බවත් එදා පටන් බෝධීන් වහන්සේගේ සියලූ කටයුතු සිදු කළ බවටත් එම පරම්පරාවෙන් පැවත එන්නන් අද ද සිහිපත් කරන්නේ ගෞරව මුසු භක්තියකිනි. තවද ගොම බාගයක් රැුගෙන කාන්තාවක් වැරදීමකින් මළුව මැදින් ගිය බැවින් එම කාන්තාවට නාගයා දෂ්ඨ කළ බවත් එයින්ම ඇය මියගිය බවත්, වර්තමානයේ ජනතාව අතර ද ඉතාමත් ප‍්‍රසිද්ධ කතාවකි. මෙවන් කරුණු ජනප‍්‍රවාදයේ පවතින නිසා ජනතාව ඉතාම පිරිසිදුව මෙම ස්ථානයට පැමිණීමට හේතු විය. බෞද්ධයින් තමන්ට පිහිට පතා භාර වීම, බෝධි පූජා පැවැත්වීම, මෙම බෝධීන් වහන්සේ වටා මහත් ගෞරව සම්ප‍්‍රයුක්ත භාවයෙන් කරනු ලබන බව දක්නට ලැබේ. මේ හේතුව නිසා මෙම ඓතිහාසික බෝධීන් වහන්සේ අවට ජීවත්වන පරම්පරා ගණනක ජනතාවගේ බෞද්ධ සංකේතයක් බවට මෙම බෝධීන් වහන්සේ පත්ව ඇත.

මහජනතාවගේ අති ගෞරවයට පත්වූ මහානුභාව සම්පන්න වූ මෙම බෝධීන් වහන්සේ ප‍්‍රධාන ශාඛා තුනකට බෙදී ඇති බව පෙනේ. එම බෙදී ඇති ශාඛා තුන විහාරයේ ගොදුරු ගම්මාන දෙසට හැරී විරාජමානව වැඩ වෙසෙන බව සැදැහැතියන්ගේ විශ්වාසයයි. ගමේ යම් කොටසකට විපතක් සිදුවන්නේ නම් එම දිශාවට විහිදී ඇති බෝධි ශාඛාවක් පතිතවී අනතුර පිළිබඳව කලින් පෙන්වා දෙයි. එවිට එම ප‍්‍රදේශවාසීන් එකතුව සෙත් පිරිත් කියවා බෝධි පූජා පවත්වා එම අනතුරින් තමන්ව මුදවාගෙන ප‍්‍රදේශය බේරා ගන්නා ලෙසට බෝධීන් වහන්සේ අධිගෘහිත දෙවියන්ට කන්නලව් කොට ඇය ද සිටී. එය ඒ ආකාරයෙන් ම සිදු වන බව ජන විශ්වාසයයි. මෙලෙස බෝධීන් වහන්සේ හාස්කම් පිරුණු පූජනීය සංකේතයක් ලෙසට විරාජමානව අදද වැඩ වසනු පෙනේ.

දිව්රුම් ගල

ඉරහඳ සහිතව කොට ඇති දිව්රුම් ගල පුරාතනයේ අධිකරණ ස්ථානයක් ලෙසින් සලකා කටයුතු කළ බව ඒත්තු ගැන්වෙන ප‍්‍රබල සංකේතයකි. මෙම ගලෙහි අත තබා දිවුරලා තමන් නිවැරැුදි බව හෝ වැරදි බව එම තැනැත්තන් ප‍්‍රකාශයට පත් කොට ඇත. තවද දඹදෙණි යුගයේ රජකළ දෙවැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමාට වික්කල රෝගය සුවපත් වූයේ බෝධීන් වහන්සේට බාරහාර වීමෙන් පසුව බව ඉහත දී ද සඳහන් විය. ඉන් උද්දාමයට හා ප‍්‍රබෝධයට පත් රජතුමා බාරය ඔප්පු කළේ ඉඩකඩම් හා දිවුරුම් දීම සඳහා ඉර හඳ කෙටුම් ගලක් සමඟ ව ජනවහරේ ප‍්‍රචලිතව පවතී. මෙකී පූජා කළ ඉඩකඩම් ඉරහඳ පවතිනා තුරු බෝධීන් වහන්සේට පූජා වේවායි ප‍්‍රාර්ථනා කරමින් බව එහි වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ. මේ අනුව දිව්රුම් ගල අදටත් පවතින නිසාවෙන් මෙවන් ඓතිහාසික තොරතුරුවල සත්‍ය අසත්‍යතාව මනාව පසක් කර ගැනීමේ හැකියාව පවතී. මුල්කාලයේ මෙම දිවුරුම් ගල උතුරු දිශා මුඛ ව පිහිටා තිබුණත් වර්තමානයේ එය බස්නාහිර දිශා මුඛ ව පවතින බවක් දක්නට ලැබෙයි. මෙම විහාරස්ථානයේ වටිනාකම බොහෝ විට රැඳී පවතින්නේ බෝධීන් වහන්සේත් මෙම දිවුරුම් ගලත් නිසාවෙනි.

කුරහන් ගල

විහාර මන්දිරය නිර්මාණය කිරීමටත්, චෛත්‍යරාජයාණන් වහන්සේ නිර්මාණය කිරීමටත් අවශ්‍ය වූ වැලි අඹරා ගන්නා ලද්දේ මෙම කුරහන් ගල ආදාරයෙනි. එයද මෙහි ඓතිහාසික බවට සාක්ෂි දරයි.

චෛත්‍යය

සුදු පැහැයෙන් බබළන චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ බොදු දනන්ගේ සිත් පහදවා ලමින් විහාරභූමිය පුරා බැබළෙමින් පවතී. අපවත් වී වදාළ ගෞරවයෙන් මීරුප්පේ සෝමානන්ද නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් ුලින්ම මෙම චෛත්‍යය සෑය මළුවේ නිර්මාණය කරවන ලදී. පසුව ශ‍්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අනුනායක අතිපූජ්‍ය මාතලේ සාසනතිලක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් මේ ගර්භයේ සියලූම මතුපිට බිත්ති ඉවත්කර ඝණ්ටාකාර වූ චෛත්‍යක් ලෙසට නිර්මාණය කරවා වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන අයුරින් ප‍්‍රතිසංස්කරණය කොට නිමා කරන ලදී. ඒ වර්ෂ 1814 දී ය.

බුද්ධ මන්දිරය

ඉන්දියාවේ ගන්ධකුටි සම්ප‍්‍රදායට අනුව ගොඩනැගී ඇති මෙම බෞද්ධ මන්දිරයේ ඉතාමත් රමණීය මන්දිරයකි වර්ෂ 1914 වර්ෂය කාලයේ දී පමණ මෙම බුද්ධ මන්දිරයේ ගොඩනඟා අවසන් කර ඇත. එම කාලයේ මෙම පුද මන්දිරය ගොඩනැගීම සඳහා කළුගල් ලබාගෙන ඇත්තේ මාලිගාතැන්න ප‍්‍රදේශයෙනි. අලි ඇතුන් ලවා ප‍්‍රවාහන කටයුතු සිදුකර ඇති බව සඳහන්ය. මෙම ගල් ඔපමට්ටම් කිරිම සඳහා කිරිවවුලෙන්, දුම්බර මිටියාවතෙන්, දකුණු පළාතෙන් වැනි ප‍්‍රදේශවලින්, ගල් වඩුවන් ගෙන්නා ගත් බව ජනප‍්‍රවාදයේ පවතී. ඒ බව සනාථ කිරීමට සමත් පැරණි ලේඛන කිහිපයක් ද විහාරස්ථානය සතුව පවතී. මෙම බුද්ධ මන්දිරයේ විශේෂිත වූ ලක්ෂණයක් නම් ප‍්‍රධාන දොරටු දෙකම තනි කළු ගල්වලින් නිර්මාණය කර තිබීමයි. බුදුගෙට ඇතුල් වන ප‍්‍රධාන දොරටුව නිමවා ඇත්තේ දර්ශනීය වූ බහිරව රූප සහ මකරුන්ගේ රූප සහිතව ය. තනි කළුගලින් මුළු බුද්ධ මන්දිරයේ ම නිමවා ඇත.

සංස්කෘතික ඇමැතිවරයා වශයෙන් කටයුතු කළ ඊ. එල්.බී. හුරුල්ලේ මහතා මෙම විහාරස්ථානය සහ බුදු ගෙය සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය යටතේ ඇති පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ ඇති ඓතිහාසික නාමාවලියට ඇතුළත් කරන ලදී. මේ නිසා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අනුමැති ඇතුව මෙම බුද්ධ මන්දිරයේ සියලූම අලූත්වැඩියා කටයුතු කිරීමට බලය පැවරී ඇත. මෙම මහා බුද්ධ මාලිගයේ සියලූම පිළිම වහන්සේලා නෙළා ඇත්තේ චිත‍්‍රා නැමැති සිත්තරෙකු බව ජනප‍්‍රවාදයේ සටහන්වී ඇත.

කන්ද උඩරට සෙංකඩගල පුරවරයේ ඉතාම මනරම් බුද්ධ මන්දිරයක් ලෙස මෙය සඳහන් කළ හැකිය. එය එතරම්ම දර්ශනීයව ආකර්ෂණීය බොදු සිත් බොදු හැඟුමින් පුබුදුවාලන මනරම් වූ බුද්ධ මන්දිරයකි. ප‍්‍රධාන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව සමාධි ඉරියව්වෙන් නිර්මාණය කර ඇත. සැතපෙන පිළිම වහන්සේ සහ සූ මහා ශ‍්‍රාවකයන් වහන්සේලා සහිත වූ බුද්ධ මන්දිරය තුළට පිවිසෙන විටම සැදැහැතියන් සිත් සැනසෙන්නේ බුද්ධාලම්බන ප‍්‍රීතියෙනි. මකර තොරණ සහිත වූ දොරටුව ද කියාපාන්නේ සිතට ගෞරව මුසු භක්තියකි. බුද්ධ මන්දිරයේ වටා ඇති බරාදය කොටසද බුද්ධ මන්දිරයට විශාල ආලෝකයක් ගෙන එනු ලබයි. දස පාරමී දම් පුරන සමයේ බෝසතාණන් වහන්සේ ගත කළ දුෂ්කර ජීවිතය පිළිබඳ තොරතුරු බිඳක් හෝ දැන ගැනීමට බොදුනුවන්ට හැකියාව ලැබේ. බෝසතාණන් වහන්සේ සත් සතිය ගතකල ස්ථාන පිළිබඳව සහ පිරිනිවන් මංචකයේ පිළිබඳව දකින විට වුවද සිත තුළට කරුණාව දයාව නිරතුරු ව පහල වන ආකාරයට සිතුවම් සහ මූර්ති නෙළා ඇත.

බුද්ධ මන්දිරයට ඉදිරිපිට දක්නට ලැබෙන හේවිසි මණ්ඩපයේ ද පෞරාණික භාවයේ සංකේතයෙකි. ගලින් නිම වූ කුළුණු 4ක් සහිත මෙම පෞරාණික මණ්ඩපය ඉතා අලංකාර අයුරින් කැටයම් කර ඇත.

දානශාලාව සංඝාවාසය සහිත දෙමහල් මන්දිරය

මෙහි පවතින පැරණි සංඝාවාස ගොඩනැගිල්ල ද ඉදි කරවනු ලැබුවේ ග‍්‍රාම වාසීන්ගෙන් ලැබුණොත් ධාර අනුග‍්‍රහය යටතේ බව සඳහන්ය. එම අවධියේ දී විහාරාධිපති ධූරය දැරුවේ රාමඤ්ඤ නිකායේ අනුනායක ගෞරවනීය පූජ්‍ය පාද මාතලේ සාසනතිලක ස්වාමීන් වහන්සේය. එසේම ඝණ්ඨාර කුළුණ සාදන ලද්දේ අනුව නායක මාහිමිපාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි කාලයේ දී ම ය. එනම් වර්ෂ 1814 දී ය. වර්තමානයේ පවතින දාන ශාලාව සහිත දෙමහල් මන්දිරය සෑදී මෙහිලා දිවංගත හිටපු ජනාධිපති ඞී බී විජේතුංග මහතාගේ ආධාර උපකාර නොඅඩුව ලැබුණි. එමෙන්ම විහාරයට සම්බන්ධ ගොදුරු ගම්මානවල ජීවත් වුන සියලූ දායක දායිකාවන්ගේ නොමසුරු සහයෝගය ආධාර උපකාරද ලැබුණු බව සඳහන්ය. අපවත් වී වදාළ රාජකීය පණ්ඩිත පූජ්‍ය උරුලෑවත්තේ සිරිධම්ම නායක ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩ සිටි කාලයේ දී ඉදිකරන ලද දෙමහල් මන්දිරය විහාරස්ථානයට ආලෝකයක් ගෙන එන ලදී. විහාරස්ථානයට විශාල අඩුපාඩුවක්ව පැවති දාන ශාලාව සහිත සංඝාවාසය ඇතුළත් දෙමහල් මන්දිරය සතර දිග් භාගයෙන් වඩිනා වූ ගරුතර මහා සංඝයා වහන්සේලාට සාදා නිමා කොට පූජා කිරීමෙන් පසු විහාරස්ථානයේ කටයුතු සම්පූර්ණ විය.

ධර්ම ශාලාව

අතීතයේ මෙම ධර්ම ශාලාව පිහිටි බිම් කොටස අයතු තිබුණේ දළුක්ගොල්ල රජ මහා විහාරයටය. ගමත් පන්සලත් අතර මේ නිසා මතභේද ඇති වූයෙන් පසුව එහි පරිපාලන කටයුතු දඩු ගුණ රජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ විසූ පූජ්‍ය හිප්පල නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් එවකට උඩරට පාර්ශවයේ මහ නායක හිමි ලෙස කටයුතු කළ අතිපූජ්‍ය පුරිජ්ජල ධම්මසිද්ධි ස්වාමීන් වහන්සේට පවරා දෙන ලදී. එයින් පසු එතෙක් පැවති මතභේද තුරන් වූයෙන් ඉන්පසු කූඹියන්ගොඩ මුල් මහා විහාරයට අනුබද්ධව වැඩ විසූ පූජ්‍ය මීරුප්පේ සෝමානන්ද ලොකු හාමුදුරුවන්ට පවරන ලදී. උන්වහන්සේ විසින් විශාල කුළුණු සහිත මැද හතරැුස් කොටුව සහිත කොටස සහ දෙවැනි හතරැුස් කොටුව සහිත කොටස සාදා ධර්ම ශාලාවක් ලෙස ස්ථාපනය කරන ලදී. ඉන්පසුව එහි වැඩ විසූ රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අනුනායක මහා ස්වාමින්වහන්සේ, මාතලේ ශාසනතිලක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් වට බරාදයේ සහිත කොටසක් ඇතුළත් කොට සාදා උලූ සෙවිලි කොට වැඩ නිමවා වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන අයුරින් වැඩ අවසන් කරන ලදී.

පැරණි සංඝාවාසය, ධාතු මන්දිරය, පුස්තකාල ගොඩනැගිල්ල සහිත දෙමහල් ගොඩනැගිල්ල

අතීතයත් වර්තමානයත් යා කරමින් පවතින වළාකුළු බැම්ම විහාරස්ථානය ඉතිහාසය කියාපාන නිහඬ ස්මාරකයකි. විශේෂයෙන්ම විහාරස්ථානය පෞරාණිකත්වයට උරුමකම් කියන සංඝාවාස ගොඩනැගිල්ල සහ පැරණි වලාකුළු බැම්ම අදටත් දැකගත හැකිය. වර්තමාන විහාරාධිපති ධූරය උසුලන පූජ්‍ය කොළඹිස්සේ තිලකසිරි ස්වාමීන් වහන්සේ සහ දායක සභාව විසින් එම පෞරාණික වස්තූන් දෙකම ආරක්ෂා කර ගනිමින් නව දෙමහල් ගොඩනැගිල්ල දර්ශනීය අන්දමින් නිර්මාණය කර ගොඩනගා ඇත. විහාරස්ථානයට අඩුපාඩුවක් ව තිබූ පුස්තකාල ශාලාවක් සහ ධාතු මන්දිරයක් මෙහි ඉතාමත් අලංකාර අන්දමින් ඉදිකර ඇත.

බෝධිය නිසා බැබලූණු - ‘දිවුරුම් බෝධිය’

පෙර රජ දරුවන් දිවුරුම් බෝධිය රාජකීය කටයුතු සඳහා භාවිතා කර ඇත. යුක්තිය අයුක්තිය පසිදලන ස්ථානයක් ලෙස මෙම ස්ථානය ලොවට ප‍්‍රසිද්ධ වූයේ පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජතුමාගේ රාජ්‍ය පාලන සමයේ සිටය. මහනුවර රාජ්‍ය සමයේ දී දිවුරුම් බෝධීන් වහන්සේ ඉදිරිපිට නඩු අසා එහි පැමිණිලිකරුවන් විත්තිකරුවන් සාක්ෂිකරු තම තමන්ගේ ප‍්‍රකාශයන් සත්‍ය බවට ප‍්‍රකාශ කර දිවුරුම් දීමට පැමිණි මෙම ස්ථානයටයි. එම නිසා මෙම ස්ථානය දිවුරුම් බෝධිය නමින් ප‍්‍රසිද්ධ විය.

අපරාධ විනිශ්චය හා ‘දිවුරුම් බෝධිය’

රාජාණ්ඩු, ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදී සහ සමාජවාදී යන සෑම පාලන ක‍්‍රමයක් තුලම ඇති පොදු ලක්ෂණයක් නම් අධිකරණය හා දණ්ඩ නීතිය යි. මිනිස් අයිතීන් සුරක්ෂිත කිරීම උදෙසාත් සමාජීය ආරක්ෂාව උදෙසාත් රටක අධිකරණය හා දණ්ඩ නීතිය විවිධාකාරයෙන් යොදා ගනියි.

මහනුවර රාජ්‍ය සමය වන විට (පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජුගේ සිට * රාජකීය දඩුවම් ක‍්‍රියාත්මක කළ ස්ථානයක් ද මෙකී ගමන් මාර්ගය තුළ ම පැවතීම ද මෙකී වැදගත් කමක් තවත් තීව‍්‍ර කරන ප‍්‍රබල සාධකයකි. විශේෂයෙන් ම අපරාධකරුවන් ව මහනුවර රජවාසල සිට කෙලින්ම රැුගෙන ආවේ මෙම ස්ථානය වෙත බව ජනප‍්‍රවාදයේ සදහන් වේ. ඒ දිවුරුම් බෝධියේ දී ඔවුනට දිවුරුම් දීම සඳහා ය. දිවුරුම් දීමේ ක‍්‍රියාවලිය ඔස්සේ සිදුවන්නට ඇත්තේ වැරදිකරු හා නිවැරදිකරු නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට සාපේක්ෂව නෛතික ව්‍යුහය තුළ වූ විධිමත් ක‍්‍රියා පටිපාටිය ක‍්‍රියාත්මක කිරීමයි. සැකකරුගේ පාපොච්චාරණය හා වැරදිකරු හඳුනා ගැනීම ආදිය තුළින් ඉනික්බිතව මරණ දඬුවම ලබා දුන්නේ නම් ඒ ලබා දුන්නේ මෙම විහාරයේ සිට කිලෝමීටර් තුනක් පමණ ඈතින් වූ වර්තමාන ‘ලෙවුල’ නමින් හැඳින්වෙන ස්ථානයේ දී බව ජනප‍්‍රවාදගත තොරතුරු සඳහන් වේ. ‘ලේ උල’ පසුව ‘ලෙවුල’ වූ බවත් මියගිය පුද්ගලයන්ගේ සිරුර විසිකළ වල අතීතයේ දී ‘කැත වල’ ලෙස හැදින් වූ බවත්, පසුව එය කැටවල වූ බවත් සඳහන් ය. විමර්ශනය කරන ලද කරුණු කාරණා වලට අනුව පෙනී යන්නේ මහනුවර රාජධානි සමය තුළ ක‍්‍රියාත්මක වූ අපරාධ විද්‍යාත්මක පසුබිම මනාව අවබෝධ කර ගැනීමෙහි ලා මෙම විහාරය සතු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම ද මහත් සේ ඉවහල් වන බවයි.

විහාර සිතුවම්

බුදු දහම හා චිත‍්‍ර කලාව එකිනෙක සබැඳී තිබෙන බවක් දැකගත හැකියි. වන්දනාවේ යන්නන් වෙහෙර විහාර වැඳ පුදා ගැනීමට යන්නන් භක්තිය පෙරටු කර ගනිමින් චිත‍්‍ර නැරඹීමටද ආසාවක් දක්වයි. විවිධ විහාරවල විවිධාකාරයෙන් බෞද්ධ සිතුවම් ඇඳ තිබුණද, ඒ සියල්ල එක හා සමාන යම් ගති ලක්ෂණ සහිත වූ බව අවබෝධ කරගත හැකියි.

සූවිසි විවරණ සිතුවම් අම්පිටිය දිව්රුම්බෝධිමලූ විහාරස්ථානය ආශ‍්‍රිතව දැකගත හැකි විශිෂ්ට සිතුවමකි. සූවිසි විවරණ එනම් අප ගෞතම මුනිදුන් අතීත බුදුවරුන් විසි හතර දෙනකු වෙතින් බුදු වීම පිණිස ලද අවසරයයි.

කේ. එම්. ජී. අර්ජුන මානගේ
පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය

සම්බුදු දහම සුරක්ෂිත කළ ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 20 Jan 2022 11:10:00 +0530

ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව සිදුවූයේ තථාගතයන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසක් ගතවූ තැන නිකිණි පුන් පොහෝ දිනකදීය. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් නොබෝ දිනකින්ම බුදුදහම සම්බන්ධයෙන් පැනනැගුණු ශාසන විරෝධී හා විනය විරෝධී දෘෂ්ඨීන් සියල්ල මුලිනුපුටා දමමින් බුද්ධ ශාසනය චිරස්ථායී කිරීමේ උදාර අභිලාෂයෙන් මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේගේ තීරණයක් පරිදි මෙම සංගායනාව පැවැත්විණ.

එවකට විසූ සුභද්‍ර නම් භික්ෂුවකගේ විනය විරෝධී ප‍්‍රකාශයක් ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව සිදුකිරීම සඳහා හේතු වූ බව චුල්ලවග්ගපාලියෙහි දක්වා ඇත.

පාවානුවර සිට කුසිනාරාවට තම පිරිස සමග වැඩම කරමින් සිටි මහාකාශ්‍යප හිමියන් හට අතරමග දී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ දුක්මුසු පුවත සැළ විය. ඒ පුවත ඇසූ සිහිනුවණින් යුතු භික්ෂූන් වහන්සේ සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍යතාවය මෙනෙහි කළ අතර, කෙලෙස් සහිත භික්ෂූන් වහන්සේ හඬා වැළපෙන්නට විය. එකල්හි ශාස්තෘ වියෝගයෙන් වැළපෙන භික්ෂු පිරිස ඇමතූ සුභද්‍ර නම් මහලූ භික්ෂුව මෙවන් ප‍්‍රකාශයක් කළේය.

අලං ආවුසො මා සොචිත්ථ, මා පරිදේවිත්ථ,
සුමුත්තා මයං තෙන මහා සමණෙන උපද්දුතාව
මයං හොම ඉදං වො කප්පති, ඉදං වොන
කප්පතී’ති ඉදානි පන මයං ය ඉච්ýස්සාම
තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ýස්සාම න තං කරිස්සාමාති

”ඇවැත්නි, කම් නැත, ශෝක නොකරමු. නොවැළපෙවු. අපි ඒ මහා ශ‍්‍රමණයාගෙන් මිදුණෝ වෙමු. පෙර මෙය තොපට කැපය, මෙය නොකැපය කීමෙන් උපද්‍රවයට පත් කරන ලද්දෝ වෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් එය නොකරන්නෙමු.” යනුවෙනි.

ඉහත සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ ප‍්‍රකාශය මෙන්ම, බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදී භික්ෂූන් අතර මතභේද ඇති කළ දේවදත්ත, අරිට්ඨ, සාතිය, ඡුබ්බග්ගිය, ඡුන්න ආදී භික්ෂූන් වහන්සේලා හා ඔවුන්ගේ අනුගාමිකයන්ගේ ක‍්‍රියාකලාපයන් ද ධර්ම සංගායනාවක් කල් නොයවා සිදු කිරීමට හේතු සාධක වූවා විය හැකිය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා බෙදාගත් ඒ ඒ රජදරුවන් එම ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කොට චෛත්‍ය බැඳවීමෙහි යෙදී සිටි අතර, ඒ වන විට භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ අතර ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය ඉසිලූ මහා කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඉතා ඉක්මණින් තම ශාස්තෘන් වහන්සේ දෙසූ ධර්ම විනය සංග‍්‍රහ කොට තැබීමේ වටිනාකම පිළිබඳව සිත මෙහෙයවීය. සැරියුත් - මුගලන් අග‍්‍රශ‍්‍රාවක දෙනම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීම පිරිනිවන් පෑ හෙයින් බුද්ධ පුත‍්‍රයන් වහන්සේලා අතර ඊළඟ තැන වැජඹුණ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ධර්ම සංගායනා කාර්යයෙහි වගකීම භාරගත්හ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ ඒ ස්ථානවල දී දේශනා කොට වදාළ ධර්ම කොට්ඨාශයන් ක‍්‍රමානුකූලව සකස් කොට ආරක්ෂා කරලීම සඳහා ගත් මූලික පියවරක් වශයෙන් එය සැලකිය හැකිය.

ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව සඳහා සිව්පිළිසිඹියාපත් මහරහතන් වහන්සේලා එකුන් පන්සිය නමක් (499* මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් තෝරා ගැනිණි. පන්සියයට එක් නමක් අඩුවෙන් තෝරා ගන්නා ලද්දේ ධර්ම සංගායනාවට අත්‍යාවශ්‍යම, එහෙත් එතෙක් රහත් භාවය නොලැබ සිටි අනඳ හිමියන්ට ඉඩක් තබාගෙනය. බුද්ධත්වයෙන් විසිවන වර්ෂයේ පටන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අග‍්‍ර උපස්ථායකව සිටි අනඳ හිමියන් ධර්ම භාණ්ඩාගාරික තනතුර දරමින් සියලූ ධර්මය අසා දැන සිටියත්, උන්වහන්සේ රහත්ව නොසිටියදී සංගායනාවට තොරා ගනිතොත් චෝදනා එල්ලවිය හැකි නිසා එවැනි පියවරක් ගන්නා ලදී.

සංගායනාව සඳහා තෝරා ගැනුණේ රාජානුග‍්‍රහය ද පහසුවෙන් සලසා ගත හැකි රජගහ නුවරය. අජාසත් රජතුමා රජගහනුවර අටළොස් විහාරයන්ම පිළිසකර කළ අතර, සංගීතිකාරක මහරහතුන් වහන්සේලා හැර වෙනත් භික්ෂූන්ට එම වස්කාලය තුළ රජගහනුවරට පැමිණීමට අවසර නොලැබිණ. ඒ, සංගායනාවට කිසිවෙකුගෙන් බාධාවක් නොවනු පිණිසය.

වේළුවනාරාමයට නුදුරෙහි වූ වේහාර පර්වතයෙහි සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරයෙහි සංගායනා ශාලාව පිළියෙළ කොට ආසන ද පැනවිණ. එහි රැුස්වූ මහරහතන් වහන්සේ අනඳ හිමියන්ගේ අසුන පමණක් හිස්ව තිබියදී සෙසු අසුන්හි වැඩ සිටියහ. ඊට පෙර දිනයේ දී රහත් භාවය ලබාගත් අනඳ මහරහතන් වහන්සේ ද නියමිත වේලාවට තම ආසනයට වැඩම කළහ.

මුලින් සංගායනා කළ යුත්තේ ධර්මය ද? විනය ද? යනුවෙන් නැගුණු පැනයට ”විනයො නාම සාසනස්ස ආයු” යනුවෙන් ‘ශාසනය රැුකෙන්නේ විනය නිසා’ බව රහතන් වහන්සේලා පැවසූයෙන් මුලින්ම විනය සංගායනාව ආරම්භ විය. එහිදී විනයධාරීන් අතර අගතැන් දැරූ උපාලි මහරහතන් වහන්සේ ධර්මාසනයට පැමිණ එහි වැඩසිටි විට මහාකාශ්‍යප හිමියන් විනය කරුණු හා නිදාන පිළිබඳව ඇසූ පැනවලට උපාලි හිමියන් පිළිතුරු දීමෙන් විනය පිටකය සංගායනා විය.

ඊළඟට ධර්මාසනාරූඪව වැඩසිටි අනඳ හිමියන් ධර්මය සංගායනා කරන ලදී. ‘විනයට’ ඇතුළත් නොවූ සෙසු සියලූ බුද්ධ වචනයන්ම ‘ධර්ම’ යන්නට ඇතුළත් විය. සූත‍්‍ර පිටකයේ හා අභිධර්ම පිටකයේ සියලූ ධර්මය මෙහිදී සංගායනා වූ බව සඳහන්ය.

බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත්වන වර්ෂයේ දෙව්ලොව දී දේශනා කළ අභිධර්මය, සැරියුත් මාහිමියන් වෙත ද දේශනා කරන ලදී. එම අභිධර්මය දත් සැරියුත් මාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් ද මෙම සංගායනාවට සහභාගි වී ඇත.

මේ ආකාරයෙන් විනය, සූත‍්‍ර හා අභිධර්මය යන ත‍්‍රිපිටකයම මෙහිදී සංගායනා විය. පන්සියයක් මහරහතන් වහන්සේලා විසින් සංගායනා වූ බැවින් මෙය ”පංචසතිකා” යනුවෙන් හැඳින්වූ අතර, සත් මසකින් සංගායනාව නිමා විය.

අනතුරුව ධර්ම විනය සුරක්ෂිත කොට අනාගතයට දායාද කරලීම සඳහා කටයුතු සම්පාදනය කෙරිණ. විනය පිටකය කටපාඩමින් දරාගෙන අනාගතය සඳහා සුරක්ෂිත කරලීමේ කාර්යය උපාලි මාහිමියන් ඇතුළු ශිෂ්‍ය පිරිසට භාර විය. සූත‍්‍ර පිටකය - දීඝ, මජ්ක්‍ධිම, සංයුත්ත, අංගුත්ත හා ඛුද්දක යනුවෙන් නිකාය පහකට බෙදිණ. දීඝ නිකාය කටපාඩමින් ගෙන ඒමේ කාර්යය ධර්ම භාණ්ඩාගාරික අනඳ මාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍යයනට පැවරිණ. ඒ පිරිස පසුකාලීනව ‘දීඝභාණක’ නමින් හැඳින්විණ. එසේම මජ්ක්‍ධිම නිකාය අග‍්‍රශ‍්‍රාවක ධර්ම සේනාධිපති සැරියුත් මාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍යනට ද, සංයුත්ත නිකාය මහාකාශ්‍යප මාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍යනට ද, අංගුත්තර නිකාය දිවැස්ලාභීන් අතර අග‍්‍ර වූ අනුරුද්ධ මාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍යයනට ද පැවරිණ. ඛුද්දක නිකායට අයත් ග‍්‍රන්ථ පසළොස සෑම දෙනාම පොදුවේ කටපාඩමින් දරාගත්හ.

බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තුන් මසක් ඇවෑමෙන් මෙම සංගායනාව සිදු කිරීම නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙසූ ධර්ම කරුණු මගහැරීමට ඉඩක් නොතිබුණු අතර, බුද්ධ භාෂිතයන් තමන්ම ශ‍්‍රවණය කොට පිළිපැදි රහතන් වහන්සේලා විසින්ම සංගායනාව සිදු කෙරිණ. මෙසේ සිදුකළ ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව වනාහි බුද්ධ ධර්මයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම තහවුරු කරලීම උදෙසා තැබූ මූලික පදනම බව අවිවාදයෙන්ම පිළිගත යුතුය.

සංඛ ඉන්ද්‍රනාත්
ශ‍්‍රී දළදා මාළිගාව

නුවර අහස යට

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 25 Aug 2020 10:27:00 +0530

ගස කොළ යටින් දිවෙනා සුදු වැලි පාර

කෙළවර ඔබට හමුවෙනු ඇත මහ පාර

පිච්චී බිඳක් උණු වී දිලිසෙන තාර

පාර කියයි නුවරට අඩියක් නෑර

සේනානායක වීදියෙ කෙළවර ට

යන්න සෙමින් බඩුකඩ ඇති පේළිය ට

දෙනෙත් යොමනු එම වීදියෙ කෙළවර ට

වළාබැම්ම ඇති එහි පෙනෙනා සුද ට

බැම්මේ වළාකුළු ඉහළින් ඔබට පෙනෙයි

කඳුවැටි ගොඩක් නගරෙට ඒබි කමක් කරයි

නගරය වුණත් ලස්සන ගස් කොළන් හැදෙයි

දැන් ඔබ ටිකක් වීදියෙ කෙළවරට ළගයි

වම් අත බලා දළදා හිමි වැඳගන් න

ඉන් පසු වැව දෙසින් ඇති පඩි නැගගන් න

එම විට පෙනෙන කිරි මුහුදත් දැකගන් න

කරඬුව සිපන් එන මද නළ රැළි විඳගන් න

සිහිල විඳිය හැක මේ ඇති ගස් හේවනේ

පිටපස හැරෙද්දී ඔබ ආ මගද පෙනේ

රැජිනගේ හෝටලෙත් හැඩවැඩ ඇතිව පෙනේ

නුවරම මෙතැන හැඩැතිව දෙනෙතට රැදුනේ

‍

කුරුළු වෙසක් අරගෙන මම දවාලක

ඉඳගෙන බලා සිටියා වැව ළග ගහක

අස්ගිරි සෑය බහිරව කන්දද කොනක

සිත් ඇද ගනී මගෙ හිත ගොස් දෙවි ලොවක

සිත සීතලය නගරේ කලබලය මැද

ඉපැරණි වලව් සොඳුරුය නගරයෙහි මැද

නොයෙකුත් සද්ද ගෝසා නගරයට වැද

සිටියත් මැකී යයි සුළගේ එවැනි නද

ඇසළ මහේ මහ මළුවේ ඇසළ ගසේ

මල්පෙති වැටෙන තාලෙට බෙර හඬද ඇසේ

ඇත්අඩි නැටුම් කවි මුසුවී වීදි රැසේ

ඇතුපිට වඩින හිමිසඳ මිණි කිරණ වැසේ

වැසිබර දිනකි මෙහි කප් සිටුවන දාට

මල්වැසි වැටේ පෙරහර යන පෙරමුණ ට

දළදා වතුර මහවැලියට නුවර සිට

පුරවා රැගෙන යයි ලංකා රට වටට

කඳුරට සිරිය සෙංකඩගල පුරවරය

පන්සිය වසක් දළදා හිමි සිටි පුරය

මිතුරේ වින්ද අසිරිය මෙහි පැහැබරය

නිමවමු අපිත් නුවර ගමන් විස්තරය

එල්.ඩබ්.ඒ. දේවින්දි හංසනා වික්‍රමසිංහ,

කටුගස්තොට ශාන්ත අන්තෝනි බාලිකා විදුහලට අනුබද්ධිත, ශ්‍රී ශාන්ති බාලිකා දහම් පාසල - කටගස්තොට.

වර්තමාන ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයේ පෙළගැස්ම හා එහි සංකීර්ණත්වය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sat, 27 Jun 2020 11:27:00 +0530

ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ වාර්ෂික සතර මංගල්ලය

සෙංකඩගලපුර ශ්‍රී දංෂ්ට්‍රා ධාතු මන්දිරයෙහි විරාජමානව වැඩසිටින්නා වූ ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ විෂයෙහි පැරණි රජ දරුවන්ගෙන් ආරම්භ වූ රාජපූජිත තේවා බුදු පුද චාරිත්‍ර හා පූජෝපහාර පෙරහර මංගල්ලයන් අදටත් චිරාගත සාම්ප්‍රදායානුකූල පුද සිරිත් අනුව අසම්භින්නව පවත්වාගෙන එනු ලබයි. එකී නන් විධ පූජා විධි අතර දෛනික තුන්වරු බුද්ධ පූජා, සතියේ බුධ දිනයෙහි නානුමුර මංගල්ලය, පසළොස්වක පොහෝ දිනයන්හි පොහෝ දින පූජා හා වාර්ෂිකව සතර මංගල්ලය ප්‍රධාන තැනක් ගනී. ඉන් වර්ෂයේ දුරුතු මාසයට යෙදෙන අලුත් සහල් මංගල්ලය, බක් මාසයට යෙදෙන අලුත් අවුරුදු මංගල්ලය, ඇසළ හෝ නිකිණි මාසයට යෙදෙන ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය, ඉල් මාසයට යෙදෙන කාර්තික මංගල්ලය යන සතර මංගල්ලය ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ වාර්ෂිකව සිදුකෙරෙන චිරාගත සම්ප්‍රදායික මංගල සම්මත ප්‍රධාන මංගලෝත්සවයන්ය.

ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය

බුදුරජාණන් වහන්සේ විෂයෙහි ජීවමාන බුද්ධ කාලයෙහි මෙන්ම බෝධිසත්ව සමයෙහි ද දිව්‍ය, බ්‍රහ්ම, මනුෂ්‍යාදී සැම දෙනා විසින් පෙරහර පූජෝත්සව පැවැත්වූ අයුරු බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් අනාවරණය වේ. දඹදිව ධර්මාශෝක රජු දවස භාරතයෙහි පෙරහර පූජෝත්සව සංකල්පය වඩාත් ප්‍රචලිත විය. බෝධිසත්ව සමයෙහි බෝධිසත්ව චරිතයෙහි සුවිශේෂී අවස්ථාවන් වූ සිදුහත් කුමරු මහාමායා මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම, මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය, චම්මචක්කපවත්තන සූත්‍ර දේශනාව ආදිය සිදු වූ ඇසළ පුන් පොහෝ දිනය මුල් කොට නන්විධ පූජා පෙරහර පැවැත්වින. සුරාසුර යුද්ධයේ දී සුරයන් ලැබූ ජයග්‍රහණ සැමරීමේ උත්සවය ද ඇසළ මාසයටම යෙදී තිබිණ. එසේම ඇසළ මාසයෙහි නියං කාලය ඇරඹෙන බැවින් අතීතයේ පටන් මෙම මාසයෙහි වර්ෂාව අපේක‍්ෂාවෙන් නන්විධ පූජා පෙරහර පැවැත්වූ අයුරු දක්නා ලැබේ. ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ විෂයෙහි දඹදිව කළිඟු රට බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ පටන් ගුහසීව රජු දක්වා දළදා වහන්සේ විවිධ පුද පූජා පෙරහර පැවැත්වූහ.

ලක්දිව ද බුද්ධ පූජාමය පෙරහර මංගල්ලයන් මහින්දාගමනයෙන් පසු සඟමිත් මහතෙරණිය ශ්‍රී මහා බෝධියේ දක‍ෂිණ ශාඛාව ලක්දිවට වඩමවාගෙන ආ අවස්ථාවේ දී පැවැත්වූ පෙරහර මංගල්ලයෙන් ඇරඹුණු බව සිංහල බෝධිවංශයෙන් අනාවරණය වේ. අකුධාතූන් වහන්සේ වැනි සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා ලක්දිවට වැඩමවා මහමෙව්නාවේ මහා විහාර භූමියෙහි චෛත්‍යයන්හි තැන්පත් කිරීමේ උත්සව අවස්ථාවන්හි පෙරහර පැවැත්වූ අයුරු වංශකතාවන්ගෙන් දත හැකිය.

ඇසළ මාසය හා සම්බන්ධව දිවයින පුරා වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයන් අතර සෙංකඩගලපුර ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය හෙවත් දළදා පෙරහර ජීවමාන බුදුන් හා සමකොට සැලකෙන ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ විෂයෙහි පූජෝපහාරය පිණිස පැවැත්වෙන ප්‍රධානතම පූජා මංගල්ලය වේ.

සිවු මහා මංගල්ලයට අමතරව වාර්ෂික වෙසක් පෙරහර මංගල්ලය, පොසොන් පෙරහර මංගල්ලය, හා වාහලනාග උපසම්පදා පෙරහර මංගල්ලය යන මංගලෝත්සවයන් ද අඛණ්ඩව සිදු කෙරේ. ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුල් කොට මහනුවර ඓතිහාසික ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ අදටත් පවත්නා චිරාගත සාම්ප්‍රදායික තේවා චාරිත්‍ර විධි සම්මා සම්බුදුරජාණන්වහන්සේ විෂයෙහි අග්‍ර උපස්ථායක ආනන්ද මහතෙරුන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරනු ලැබුවා වූ බුද්ධෝපස්ථාන, බුදු පුද චාරිත්‍රයන්හි ජීවමාන නිදර්ශනයකි. ඒ අති උතුම් ශ්‍රී දළදා වහන්සේ ජීවමානව වැඩ සිටින ඓතිහාසික ශ්‍රී දළදා මාළිගාව ආගමික, සංස්කෘතික, සාමාජික හා පුරාවිද්‍යාත්මක අග්‍රගණ්‍ය සංකේතයක් වශයෙන් මෙන්ම, සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධයන්ගේ මුදුන් මල්කඩ සේ සුරක්ෂිතව පැවතීම මැදරට බෞද්ධ ජනතාවගේ පමණක් නොව සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවගේම බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියට හේතුවනවා නොඅනුමානය. ඉහත දැක්වූ සතර මංගල්ලයන්ගෙන් ප්‍රමුඛතම මංගල්ලය වන්නේ ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයයි.

ලක්දිව ඇසළ පෙරහරේ ප්‍රභවය

ලක්දිව ඇසළ පෙරහරේ ප්‍රභවය ගජබාහු රජු (ක්‍රි.ව. 174-196) දකුණු ඉන්දියාවේ චෝලය ආක්‍රමණය කොට සිය පියරජු කාලයේ දී මෙරටින් රැගෙන ගිය දොළොස් දහසක සිංහල පිරිස හා ඊට හිලව්වට එරටින් ද්‍රවිඩයන් දොළොස්දහසක් ද රැගෙන පත්තිනි දේවමෑණියන්ට කැපවූ රන් සලඹ ද, සතර දේවාල දේවාභරණ ද රැගෙන ආ බව මූලාශ්‍රයන්හි සඳහන් වේ. ලක්දිවට රැගෙන ආ රන් සලඹ තැන්පත් කොට පත්තිනි දේවාලයක් ද ගොඩනංවා ඇසළ පෙරහර මුල්වරට පැවැත්වීය.

කිතුවසින් 310 වැන්නේ කිත්සිරිමෙවන් රජු දවස කළිඟු රට ගුහසීව රජුගේ දියණිය වූ හේමමාලා කුමරිය ද, බෑනණුවන් වූ දන්ත කුමරු ද ආරක‍ෂාව පතා වාම ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලක්දිවට වැඩමවීමෙන් අනතුරුව දළදා වහන්සේ මහපෙරහරින් අනුරපුර ධම්මචක්කගේහය නම් දළදා මාළිගාවේ සිට අභයගිරි මහවෙහෙරට වැඩමවා දින අනූවක් තිස්සේ දළදා වහන්සේ ප්‍රදර්ශනය කොට ආපසු අනුරපුර ඇතුලූනුවර දළදා මාළිගාවට වැඩමවූ පෙරහර වාර්ෂිකව රජු නියමයෙන් අනුරපුර පැවැත්වින. මෙහි සංවිධාන කටයුතු අසිරිමත් ලෙස සිදුවිය. රජු රාජ භාණ්ඩාගාරයෙන් නවලක‍ෂයක් ධන වැය කොට මෙම පෙරහර පැවැත්වීය. රජු ද හමුදාව ද පෙරහරට සහභාගි විය. පෙරහරට නියමිත දිනට දින 10 කට පෙරාතුව පෙරහර ගමන් ගන්නා මග මනාව අලංකාර ලෙස තොරන් බඳවා ධජ පතාකයන්ගෙන් මාලා දාමයන්ගෙන් බෝධිසත්ව චරිත දැක්වෙන සිතුවමින් විචිත්‍රවත් කළහ. පෙරහර ගමන් ගන්නා මග විචිත්‍රවත් ලෙස සරසා කොඩි සේසත්, ඇත්, අස් හා විවිධ නර්තනයන්ගෙන් ද, පංචතූර්ය නාදයෙන් ද, නන්විධ භේරී නාදයෙන් ද යුක්තව දළදා වහන්සේ තැන්පත් කළ කරවා අභයගිරියට වැඩමවූ වග දක්නා ලැබේ.

අනුරාධපුරයෙන් පොළොන්නරුවට රාජධානිය මාරු වීමත් සමග එහි සංවිධානය වඩාත් සංවිධිත වූයේ පොළොන්නරු සමයෙහි දළදා වහන්සේ රාජ්‍ය උරුමයේ සංකේතය ලෙස ද සලකන්නට පටන් ගත් බැවිනි. අනුරපුර මෙන්ම මෙම පෙරහර ද ආරම්භයට දින කීපයකට පෙර අණඛෙරකරුවෙකු මගින් අසවල් දින පෙරහර ආරම්භභ වන බවත්, වීදි සරසා මල්, පහන්, සුවඳ දුම් රැගෙන වීදි දෙපස සිට පෙරහර නැරඹීමට එන්නැයි ජනතාව දැනුවත් කොට රටේ සරුසාර බව පතා වැසි ලබා ගැනීමේ රිසියෙන් පෙරහර මැනවින් සංවිධානය කළ බව දක්නා ලැබේ. මෙකල අනුරපුරට වඩා පෙරහර අලංකාරවත් වූ වග මහාවංශයේ සඳහන්ය.

අනුරාධපුරයේ සිට පොළොන්නරු රාජධානියට වැඩම වූ දළදා වහන්සේ විෂයෙහි, පෙරටත් වඩා උත්කර්ෂවත් ආකාරයෙන් පෙරහර පැවැත්වූ බව මහාවංශයෙන් හෙළි වේ. මහාවංශයට අනුව රජගෙදර පටන් දළදා මැදුර දක්වා යොදුනක් තැන්, මහමග අතුල් තලයක් සේ සමතලා කරවා, සියළු සතුන් කෙරෙහි වැෙඩහි ඇලූනේ හැම තන්හිම සිතියම් දරන්නා වූ, ලෝකානන්දයට හේතු වූ තොරන් කරවා, තොරන් යට නන් කුසුම් එල්වා, පුල්වියන් පැඩලි බඳවා, තොරන් ටැම් එකක් පාසා නන්වතින් වසා බැඳ, ටැම් මුදුණත් ඡත්‍ර, චාමර පන්තීන් හා නා නා පුෂ්ප කලාපයෙන් ද, විසිතුරු කොඩියෙන් ද පූජාවට සුදුසු අන්‍ය දෙයින් ද සැරසීය. ඉනික්බිති සියලු දිශාවන් ඒකාලෝකමත් ඡත්‍ර චාමර පන්තීන් ද, විචිත්‍ර ධජ පන්තීන් ද, නානා වර්ණ පතාකාදියෙන් ද, සියලු අහස්කුස වසමින් ඇතුන්ගේ කුංචනාදයෙන් ද, අසුන්ගේ හේෂාරාවයෙන් ද, රථයන්ගේ චක්‍ර නාදයෙන් ද, භේරීන්ගේ භන්ධාකාරයෙන් ද, සියලු මංගල සංඛයන්ගේ මනෝහර ශබ්දයෙන් ද, කාහලයන්ගේ ශබ්දයෙන් ද, වන්දීන්ගේ ජයඝෝෂාවෙන් ද, සාධුකාරධ්වණියෙන් ද, එසේම උක්කුටි ශබ්දයෙන් ද, සියලු බිඟුන් දොඩමළු කෙරෙමින් මිහිපල් තෙමේ සර්වාභරණයෙන් විසුතුරුව සැරසී, රන් සැක් ආදියෙන් සැදුම් ලද ප්‍රවර ශෝභාව ඇති ඇතෙකු පිට නැගී, ඇමතියන් විසින් පිරිවරන ලද්දේ ප්‍රවර නගරයෙන් නික්ම, දළදා ස්වාමීන් හා පාත්‍ර ධාතූන්වහන්සේ වෙත ගොස්, ධාතු යුගලයට මනා කොට පූජා පවත්වා, ධාතූන් වහන්සේ ගෙන, මගට පිළිපන්නේය. එවිට ඔබමොබ විදුලි කොටමින් ආකාශතලය අඳුරු රැසින් වැසී ගොස්, මහත් අකාලමේඝයක් ආය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි හා දළදා වහන්සේ විෂයෙහි ගෞරව භක්තියෙන් හා ශ්‍රද්ධාවෙන් සිදු කළ මෙම පෙරහර මංගල්ලය විශ්වාස කළ ආකාරයට පෙරහර පවත්වමින් නියඟය නිමා කොට, මහවැසි ලැබිණ. දළදා පෙරහර ගමන්ගත් මග හැරණු විට අන් සියළු තැන්හි මහවැසි ඇද හැලී වැව් අමුණු පිරීගියේය.

අනතුරුව දඹදෙණි දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජු කාලයෙහි දඹදෙණි නුවර සිට ශ්‍රී වර්ධනපුරය දක්වා යොදුනක් හා ඉස්බක් පමණ වූ මග ඛෙර ඇසක් සේ සමකොට, මොලොක් සුදු වැලි ඇතිරීය. හිරුරැස් මුවහකළ නොයෙක් ධජ පතාකයන්ගෙන් හා කෙසෙල් ගස් පෙළින් යුක්ත වූ පුෂ්පාලංකාරයෙන් දරන්නා වූ, චිත්‍ර කර්මයෙන් මනෝඥ වූ, නොයෙක් පුන් කලසින් මග දෙපස අලංකාර විය. රජ තොරන, පට තොරන යන විසිතුරු තොරනින් යුක්ත විය. නන්වැදෑරුම් සියලු පූජා වස්ත්‍රයෙන් වෙහෙර මොනවට අලංකාර කළේය. සුදුමල් ආදිය දරා, තුණුරුවන් ගුණ ගයා, ජනයා පෙළගැසී සිටියාහ. පසුව මිහිපල් තෙමේ සියලු අභරණින් සැරසී, සිවුරඟ සෙනඟ සමග ශ්‍රද්ධාවෙන් විසිතුරු රථයෙක නැගී, දළදා වහන්සේ ගෙන, රන් කොඩි, රිදී කොඩි, රන් කලස්, රිදී කලස්, රන් සෙමෙර, රිදී සෙමෙර, රන් කරඞු, රිදී කරඞු, රන් විජිනිය, රිදී විජිනය ආදී නන්විධ පූජා භාණ්ඩයන් පෙරටු කොට පංචතූර්ය නාදයෙන් මහපූජා පවත්වමින් මග පුරා රජතුමා ගමන් කළේය. ශ්‍රී වර්ධන පුරප්‍රවරයෙහි පූජාසනය මත දළදා වහන්සේ වඩා හිඳුවා, පූජා ආරම්භ කොට ඉක්බිති සියලු ජනතාව දෑ සමන්, සපුනා ආදී පුෂ්පයන් පිදූහ. මෙසේ නන්විධ පූජාවෙන් හා ආහාර පූජාබත් පුදා, මහසඟරුවනට අට පිරිකර පුදා, තුන්යම් මහ රෑ ලක්ෂ ගණනින් ආලෝක පූජා පැවැත්වීය. නැට්ටුවන් ද, නන් ගී ගයන්නෝ ද, නැටුමින් හා මිහිරි ගීයෙන් ද, සිත් නැලවූ පසඟතුරු නාදයෙන් ද, ධර්ම කථීකයන් වහන්සේ වැඩමවා, දහම් අසා බුදුහු ආශ්චර්යයි, ධර්මය ආශ්චර්යයි, සංඝයා ආශ්චර්යයි කියමින් සාධු නාද පෙරටු කොට තුනුරුවන් ගුණ ගයා, අනුමෝදන් කොට, මිනිපල් තෙමේ නොයෙක් බුදුපුද පැවැත්වීය. පෙර සිරිත් පරිදි තුන් මසක් දළදා පූජා පැවැත්වීය. මෙම පෙරහර මංගල්ලයට දඹදෙණියේ පැවැති සිව්මහා දේවාලයන් ද සම්බන්ධ විය.

යාපහුවේ පැවති පෙරහරට, අලි ඇතුන් 490 ක් ද, අසුන් 490 ක් ද සහභාගී විනැයි ජනප්‍රවාදයේ දැක්වෙයි. මේ අනුව එහි ද පෙරහර විචිත්‍රවත්ව පැවැතුනා යැයි සලකා ගත හැකිය. දළදා සිරිතෙන් අනාවරණය වන පරිදි දැඩි නියඟයක් පවත්නා කල්හි ද, වාර්ෂිකව ද, දළදා වහන්සේ පෙරහරින් වැඩමවිය යුතු යැයි ව්‍යවස්ථාගත කෙරිණ. දළදා උත්සවය ආරම්භ වූයේ නැකැත් බලා, දළදා ගෙය පිරිසිදු කිරීමෙන් පසුවය. සත් දවසක් තිස්සේ බත්, මල්, පහන් පූජාකොට, සත්වන දවස පස්වරුවෙහි සුරපුරය මෙන් සරසා, උත්තර මූලායතන ප්‍රධාන තෙරුන් වහන්සේ හා ගණවැසි, කිළිං යන දෙකුලයේ නිස්සන් සමග දළදා කරඞුව මෑත් කොට විසිතුරු ලෙස සරසන ලද රථයෙක, උතුම් ආසනයෙක වඩා හිඳුවා ගණවැසි, කිළිං දෙකුලයේ දෙදෙනෙකු කරඞුව වඩාගෙන එන ලෙස රථයට නැංවූහ. සුභ ලකුණින් යුත් මනා ඇතෙකු රථයෙහි යොදා, ඒ රථය පළමුකොට සුපටිපන්න මහාසඟරුවන නැඟ, පිරිත් බණ දෙසමින් පිරිත්හුය රැගෙන වැඩම කළහ. දොරණෑවැසි කුලයේ රිසි එකෙකු ලවා, රිදී කටාරයෙන් නුවර පිරිත් පැන් ඉස්සීය. රථය දෙපස චාමර හා සේසත් ගත්තවුන් වූහ. දළදාගේ ධූරය හා විජ්ජතුන් රථය ළඟින් ද, රජගේ ධූරය හා විජ්ජතුන් අනතුරුව ද ගමන් කළහ. චතුරංගනී සේනාව පිරිවරා, ඇමති මණ්ඩලය ඉන් පසු ගමන් ගත්හ. දළදා මැඳුරට පෙරහර පැමිණි පසු දළදා ප්‍රදර්ශණයක් ද පැවැත්විණ.

කෝට්ටේ යුගයේ දී සතර දේවාලයන් සහභාගීත්වයෙන් පෙරහර පැවැත්වූ බව සළකා ගත හැකිය. කෝට්ටේ හය වන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා ඉතා විසිතුරු දළදා මැඳුරක් කරවා නා නා විධ පූජාවන්ගෙන් පිදූ බව සංදේශ කාව්‍යයන්ගෙන් හෙළිවන හෙයින් වාර්ෂික පෙරහර මංගල්ලය පැවැත්වූ වග සලකා ගත හැකිය. අදටත් කෝට්ටේ රජමහා විහාරයෙහි වාර්ෂික දළදා පෙරහරක් පැවැත්වේ. එහෙත් මෙම රාජධානියේ පැවති දේශපාලන ආරවුල් නිසා පෙරහර අඛණ්ඩව නොපැවැත්වූවා යැයි සිතාගත හැකිය.

ඉන්පසු සීතාවක රාජධානියේ දෙල්ගමු රජමහා විහාරයෙහි දළදා වහන්සේ වැඩසිටින කාලයෙහි, පළමුවන රාජසිංහ රජුගේ නියමයෙන්, රත්නපුර මහසමන් දේවාලයේ වාර්ෂික පෙරහරේ අදටත් දළදා පෙරහර පෙරටුකොට ගමන් ගන්නා ආකාරයෙන්, පෙරහර මංගල්ලය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ආවේ යැයි සිතා ගත හැකිය.

දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර තිබූ දඹදෙණිය, යාපහුව, කුරුණෑගල ආදී සියලු රාජධානීන්හි ද ඇසළ පෙරහර අලංකාරවත් ලෙස පැවැත්වීමට සංවිධානය වූ වග හෙළි වේ.

සෙංකඩගලපුර රාජධානියට දළදා වහන්සේ වැඩමවා ගෙන ආ 1592 වැන්නේ සිට පෙර පරිදි දළදා වහන්සේ විෂයෙහි පූජෝපහාරය පිණිස අඛණ්ඩව ඒ ඒ රජුන් දවස දළදා පෙරහර පැවති බව අදටත් මෙම පෙරහර මංගල්ලය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ඒමෙන් සනාථ වේ.

උඩරට රාජධානි සමයෙහි පැවති ඇසළ පෙරහර

පැරණි රාජ්‍ය සමයෙහි පෙරහර මංගල්ලය සංවිධානය වූයේ රජයේ මූලිකත්වයෙන් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ඇතිවය. රජවරු, රාජ්‍ය නිලධාරීහු පෙරහරේ ගමන් ගත්හ. ඉඩකඩම් වෙන්කර දී අවශ්‍ය නිලකරුවන් ද පත් කොට පෙරහරේ නියමිත රාජකාරි පවරා දී තිබිණ. පෙරහර මංගල්ලයට රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයෙන් ධනය වැය කළහ. වර්තමානයේ පවතින ආකාරයට මහනුවර ඇසළ පෙරහර සංවිධානය වූයේ ක්‍රි.ව. 1753 දී කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු දවසය. එතැන් පටන් දළදා පෙරහර පෙරටු කොට සිවු මහා දේවාල පෙරහර ගමන් ගන්නා ආකාරය ඇති විය.

ජෝන් ඩේව් හා වෙල්ලස්සේ දිසාව දුටු පෙරහැර විස්තරයේ සඳහන් වන පරිදි නගරය දෙව්පුරයක් සේ සරසා තිබුණි. ඒ ඒ නිලයන් හදුනාගැනීම සඳහා අදාල කොඩි සහිතව ද, ඇතුන් අසුන් ගණනාවක් ද, විවිධ කොඩි චාමර දරන්නෝ ද, රජයේ නිලධාරිහු ද, කඩු ගත්තෝ ද, පලස් දරන්නෝ ද, හෙල්ල දරන්නෝ ද, කොඩි කස්තාන දරන්නෝ ද, විදේශිකයෝ ද, නොයෙක් භාෂාවන්හි නිපුණයෝ ද, ශිල්පීහු ද, ස්ත්‍රීහු ද, ගමන් කළහ. අනතුරුව මහා ජනයා ද ගමන් ගත්හ. මෙම පෙරහැරේ රජතුමා ද මහත් තේජසින් ගමන් ගත්තේය. මෙසේ පෙරහැර නගරය ප්‍රදක්ෂිණා කළ අතර ධාතු කරඩුව සරසා මල් වැසි වැස්සවීය.

රජු පත්තිරිප්පුවට පැමිණෙන තුරු රදලවරු හමුදා නිලධාරිහු හා සෙසු නිලධාරීහු තමනට ඇති උසස්ම ඇඳුමින් සැරසී තමන්ට වෙන් වූ කොඩිය ද රැගෙනෙ පොරොත්තුව සිටිති. රිදී යෂ්ටිය රැගත් අදිකාරම්වරු දෙදෙනා ද, අංකුසය අතින් ගත් ගජනායක නිලමේ ද පැමිණිමෙන් අනතුරුව, රජු පත්තිරිප්පුවේ පෙනී සිටිත්ම ප්‍රසස්ති ගායනා ආරම්භ විය.

රජු මහදිකාරම අමතා ඒ ඒ දිශාවල අය පෙළ ගැසී සිටින්නේදැයි විමසයි. අදිකාරම්වරයා ඒ වග දැන් වූ පසු රජුගේ නියමයෙන් පෙරහර පිටත්වීම ආරම්භ වේ.

කි්‍ර.ව 1828 වැන්නේ සර් එඩ්වඩ් බාර්න්ස් ආණ්ඩුකාරතුමාගේ සමයේ දී ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මහ පෙරහරින් බැහැරට වැඩම වු බව වාර්තාවේ. ඉන් අනතුරුව අද වනතුරු දළදා වහන්සේ ශ්‍රී දළදා මාළිගාවෙන් බැහැරට වැඩම වූ බවක් සඳහන් නොවේ. වර්තමානයේ මංගල හස්තිරාජයා පිට වැඩම වනුයේ සධාතුක ධාතුන් වහන්සේ වැඩසිටින පෙරහර කර`ඩුවයි. ශ්‍රී දළදා වහන්සේ වැඩමවීමක් එහිදී සිදු නොවේ.

වර්තමාන මහනුවර ඇසළ පෙරහරරේ පෙළගැස්ම 1753 කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු දවස පැවති ආකාරයට සැකසී ඇත. දළදා මාලිගාවේ පෙරහර පෙරටු කොට නාථ, විෂ්ණු, කතරගම, පත්තිනි යන සිවු දේවාල ගමන් ගන්නා ආකාරයට පෙරහර සැකසුනේ එසමයේ සිටය.

මහනුවර ඇසළ පෙරහර සංවිධානයේ සංකීර්ණ කාර්ය සම්භාරය

මහනුවර ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයේ සංවිධානය සංකීර්ණ වූ ක්‍රියාදාමයකි. එහිදී ද සුවිශේෂී චාරිත්‍ර කීපයක්ම අනුගමනය කෙරේ. චන්ද්‍රමාස ක්‍රමයෙන් තුන්වන මාසය වූ ඇසළ මාසය වනාහි අතීතයේ පටන් පෙරහර සැණකෙළි උත්සව සඳහා වෙන්වූ මාසයකි. වර්තමානය වන විට සුභමුහුර්තීන් යෙදෙන ආකාරයට ඇසළ හෝ නිකිණි පුරපසළොස්වක පොහෝ දිනයන්ට රන්දෝලි මහපෙරහර අවසන් වන ලෙස ද, පසු දා දහවල් පෙරහර පැවැත්වෙන ලෙස ද මෙම පුදසිරිත් සිදුකිරීම සැලසුම් කෙරේ. වෙසක්, පොසොන් පෙරහර මංගල්ලයන් අවසන්වත්ම ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයේ මූලික අවශ්‍යතා සැලසුම් කිරීම ඇරඹේ.

මූලික වශයෙන්ම ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය පැවැත්වීම සඳහා සුභ නැකැත් වේලාවන් සම්පාදනය කෙරෙන අතර, ඒ හා සමගම පෙරහර ගමන් කරන මාර්ගය සැලසුම් කිරීම ද සිදු කරනු ලැබේ. අනතුරුව ඇසළ පෙරහර මූලික සාකච්ඡා පවත්වන ලෙස සිරිත් පරිදි මහනුවර දිස්ත්‍රික් ලේකම්තුමා වෙත ලිඛිතව දැනුම් දීම සිදු කෙරේ. ඒ අනුව දිසාපතිතුමාගේ ආරාධනයෙන්, ගරු දියවඩන නිලමේතුමා ප්‍රමුඛ සතර මහා දේවාලයන්හි බස්නායක නිලමේතුමන්ලාගේ ප්‍රධානත්වයෙන්, රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රධානීන්, මධ්‍යම පළාත් සභාව, පොලිසිය, ත්‍රිවිධ හමුදාව හා සිවිල් ආරක‍ෂක බලකායේ නිලධාරීන්, පල්ලෙකැලේ එළිමහන් සිරකදවුර හා දුම්බර බන්ධනාගාරයේ නිලධාරීන් ඇතුළු පිරිසකගේ සහභාගිත්වයෙන්, මහනුවර දිස්ත්‍රික් ලේකම් කාර්යාලයේ දී ඇසළ පෙරහර මූලික සාකච්ඡාව පැවැත්වේ.

ඊට ආසන්න දිනයක නර්තන කණ්ඩායම් ප්‍රධානීන්ගේ සාකච්ඡාවක් පවත්වන අතර, එහි දී පෙරහුරු වැඩසටහන් සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් දින නියම කර ගනී. පෙරහුරු වැඩසටහන් වලට සහභාගිවන ශිල්පීන්ගේ අඩුපාඩු හඳුනාගෙන ඒවා පෙන්වා දීමත්, නර්තන වස්ත්‍රාභරණ හා වාද්‍ය භාණ්ඩ ලබා දිය යුතු කණ්ඩායම් හඳුනා ගැනීමත් සිදු වේ. එසේ හඳුනාගන්නා ලද කණ්ඩායම් සඳහා ඒ ඒ නර්තනාංගයන්ට හා උඩරට සම්ප්‍රදායට අනුකූල වන පරිදි, පෙරහරේ ගුණාත්මක භාවය ආරක‍ෂා වන ආකාරයෙන් නර්තන වාදන ඇඳුම් නිර්මාණය කර දීම සිදු කරනු ලැබේ.

පෙරහුරු වැඩසටහන් වලට සමගාමීව සියලුම කලාකරුවන් සඳහා වෛද්‍ය සායනයන් පවත්වා වෛද්‍ය වාර්තාවන් ලබා ගන්නා අතර, කලාකරුවන්ගේ පවුලේ විස්තර, නර්තන හැකියාව, රැකියා තත්ත්වය, අධ්‍යාපන තත්ත්වය ආදිය ද නර්තන වින්‍යාසය සහිත වීඩියෝ හා ඡායාරූප ද ඇතුළත් කොට වෙන වෙනම ජීවදත්ත තොරතුරු ලබා ගැනීම සිදු කරනු ලැබේ. මෙසේ ලබා ගන්නා තොරතුරු දත්ත ජාලයකට ඇතුළත් කරනු ලබන අතර, කලාකරුවන් සඳහා නිර්මාණය කෙරෙන හැඳුනුම්පතට කේතයක් ඇතුළත් කොට, එමගින් ඕනෑම අවස්ථාවක අන්තර්ජාලය ඔස්සේ එම තොරතුරු පරීක‍ෂා කොට බැලීමට හැකිවන පරිදි සකස් කිරීම සිදු වේ.

පෙරහුරුවෙන් පසු එම කණ්ඩායම් පෙරහරට සහභාගි කරවා ගන්නා දින වකවානු ලිඛිතව කණ්ඩායම් නායකයින් වෙත දැන්වීම හා නර්තන වස්ත්‍රාභරණ හා වාද්‍ය භාණ්ඩ ලබා දීමේ කටයුතු කඩිනමින් සිදු කරනු ලැබේ. පෙරහරට සහභාගි වන නර්තන හා වාදන ශිල්පීන් සඳහා නවාතැන් පහසුකම් ලබා දීම සඳහා ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ විශ්‍රාම ශාලාව, බහුකාර්ය ගොඩනැගිල්ල, සෙංකඩගල විශ්‍රාම ශාලාව ආදිය වෙන් කොට දීම සිදු වේ. ඒ අය සඳහා උදේ, දිවා, රාත්‍රී ආහාර ලබා දීම ආදිය ද කල් වේලා ඇතිව සැලසුම් කරනු ලැබේ. නර්තන වාදන ශිල්පීන් ශ්‍රී දළදා මාළිගාවට පැමිණි මොහොතේ පටන් ඔවුන්ගේ නවාතැන්, ආහාර පාන, සනීපාරක‍ෂක පහසුකම්, ප්‍රවාහන පහසුකම් ආදී සියලු කටයුතු පිළිබඳ සොයා බැලීම සඳහා ඒ ඒ කණ්ඩායම භාරව වෙන වෙනම නිලධාරීන් පත් කිරීම සිදු වේ.

මේ කටයුතු සමගම අලි ඇතුන් නිර්වින්දනය හා වෙනත් උපදේශක කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පශුවෛද්‍ය පීඨයේ වෛද්‍ය කණ්ඩායම්වල සහාය ලබා ගැනීම සඳහා එම අංශයන් දැනුවත් කිරීම සිදු වේ.

පෙරහරේ කොඩි රැගෙන යාම සඳහා රැඳවියන් හා නිලධාරීන් ලබා ගැනීම සඳහා බන්ධනාගාර කොමසාරිස් ජනරාල්තුමා මාර්ගයෙන් පල්ලෙකැලේ බන්ධනාගාර අධිකාරීතුමා දැනුවත් කරන අතර, ඒ සියලු දෙනා සඳහා අලූතින් ඇඳුම් සූදානම් කිරීම ද සිදු කෙරේ. ඒ අයගේ සංග්‍රහ කටයුතු, සුබසාධන කටයුතු හා ප්‍රවාහන කටයුතු ද සැලසුම් කරනු ලැබේ. පෙරහරට භාවිතා කෙරෙන කොප්පරා පන්දම් අලූත්වැඩියාව හා අලූතින් පන්දම් සකස් කර ගැනීම ද කල් ඇතිව සිදු කරන අතර, කොප්පරා පන්දම් රැගෙන යන පිරිස් හා නර්තන ශිල්පීන් ප්‍රවාහනය කිරීමේ කටයුතු සඳහා ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය දැනුවත් කිරීම සිදු කරනු ලබයි. පෙරහරට සහභාගි වන නර්තන හා වාදන ශිල්පීන්ගේ නවාතැන් පහසුකම් ලබා දීම සඳහා ශාලාවන් වෙන් කිරීම ද සැලසුම් කෙරේ. අලි ඇතුන්ට විදුලි ආලෝකය සැපයීම සඳහා බැටරි ලබා ගැනීම සම්බන්ධ පිරිස් දැනුවත් කිරීම ද සිදු වේ. පෙරහර පැවැත්වෙන දිනවල ශිල්පීන්ගේ ප්‍රථමාධාර කටයුතු සිදු කිරීම සඳහා අදාළ අංශයන් දැනුවත් කරන අතර, එම නිලධාරීන්ට ආහාර ඇතුළු සුබසාධන පහසුකම් ලබා දීම ද සැලසුම් කරනු ලැබේ.

අනතුරුව පෙරහර රාජකාරි සේවාවන් වන පෙරමුණේ රාළ, ගජනායක, මංගල ඇත් රාජයා සැරසීම, කාරියකෝරාළ, පෙරමුණේ රාළ හා ගජනායක යන අය ඇන්ඳවීම, අලි ඇඳුම් තේරීම, සකස් කිරීම හා ඛෙදා හැරීම, රන්සිවිගෙය හා අලි ඇඳුම් විදුලි ආලෝක කිරීම, රන්සිවිගෙය ඇතුළු පිත්තල භාණ්ඩ පොලිෂ් කිරීම, කොප්පරා පන්දම් කරුවන් රැගෙන ඒම, කොප්පරා හා තෙල් ඛෙදා හැරීම හා ස්ථානගත කිරීම, පාවඩ එලීම ආදී කටයුතු සඳහා ඒවා භාරව ඇති පිරිස් වෙත කල්වේලා ඇතිව ලිඛිතව දැන්වීම සිදු කෙරේ. කොප්පරා හා භූමිතෙල් ආදිය ලබා ගැනීම ද, ඒවා ගබඩා කිරීමේ කටයුතු ද මේ හා සමග සිදු වේ.

පෙරහර නැරඹීමට පැමිණෙන මහජනතාවගේ ආරක‍ෂාව සඳහා ආරක‍ෂක වැටවල් ඉදි කිරීම ද, පෙරහර නැරඹීමට පැමිණෙන සැදැහැවතුන් සඳහා තාවකාලික වැසිකිළි කැසිකිළි ස්ථාපනය කෙරෙන අතර, පෙරහර මග දැක්වෙන පුවරු ද සම්පාදනය කෙරේ.

එසේම එක් එක් දිනයන් සඳහා පෙරහරට සහභාගි කරවන නර්තන වාදන කණ්ඩායම් හා අලි ඇතුන් නිවැරදිව දක්වා පෙරහර පෙළගැස්මක් සකස් කෙරෙන අතර, පෙරහර මාර්ගයේ තෙල් කොප්පරා ස්ථානගත කරන තැන් ද හඳුනා ගැනේ.

පෙරහරේ වැදගත්ම අංගයක් වන අලි ඇතුන් පෙරහරට සහභාගි කරවා ගැනීම සඳහා අලි ඇත් හාම්පුතුන්ට හමු වීමට ගොස්, ඒ අය වෙත බුලත් හුරුල්ලක් හා සමරු ඵලකයක් පිළිගන්වා පෙරහරට අලි ඇතුන් සහභාගි කරවන ලෙස ආරාධනා කිරීම ද සම්ප්‍රදායිකව සිදු වේ. පෙරහරට සහභාගි වන අලි ඇතුන්ගේ සුභසාධනය සඳහා පශ=වෛද්‍ය කණ්ඩායම් ලබා ගැනීම, ජලය, ආහාර ආදිය නිරන්තරයෙන් ලබා දීම ආදිය ද සැලසුම් කෙරේ. ඇතුගොව්වන් සඳහා ද නවාතැන්, ආහාර පාන සනීපාරක‍ෂක පහසුකම් ලබා දීමට සියලු කටයුතු සම්පාදනය කෙරේ.

අනතුරුව පෙරහර සඳහා භාවිතා කරනු ලබන රෙදි පිළි වන සුදු දිග කලිසම්, සුදු වේට්ටි, මන්ත, සුදු සරම්, සුදු පටි, රතු පටි, දම් පටි, සුදු අත් සහිත බැනියම්, කහ සරම්, කහ කමිස, දවල් පෙරහර සරම්, දවල් පෙරහර කමිස, පන්දම් රෙදි ආදිය කුඹල් පෙරහර, රන්දෝලි පෙරහර, රන්දෝලි අවසන් පෙරහර, දහවල් පෙරහර ආදී වශයෙන් ඛෙදා දිය යුතු ආකාරය වෙන් කොට හඳුනා ගැනීම සිදු වේ. එසේම පෙරහරට භාවිතා කරනු ලබන භාණ්ඩ හා උපකරණ වන කඩු, අත් පන්දම්, වඩම්මන තල අතු, මුරායුධ, ජාතික කොඩි, බෞද්ධ කොඩි, බුරුම කොඩි, දිසා කොඩි (පිත්තල හා රෙදි) සිංහ කොඩි, දීසි, පහන්, කෙන්ඩි, සේසත්, ඉරහඳ, හම් පටි, පිත්තල බට, කොඩි මිටවල්, තොප්පි, දළ කොපු, මුරායුද, අත් පන්දම්, පිත්තල පහන්, මල් පීරිසි ආදිය ද, කොප්පරා පන්දම් හා සම්බන්ධ මල් බාල්දි, බැරල්, බාල්දි, වේවැල් කූඩ, කෑන්, සවල්, වතුර හෝස් ආදිය ද ඉහත පරිදි කුඹල් පෙරහර, රන්දෝලි පෙරහර, රන්දෝලි අවසන් පෙරහර, දහවල් පෙරහර ආදී වශයෙන් යොදා ගන්නා ආකාරය වෙන් කොට හඳුනා ගැනේ.

මේ ආදී කරුණු කාරණා විශාල සංඛ්‍යාවක් නිසියාකාරව සැලසුම් කිරීමෙන් අනතුරුව, ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය සාම්ප්‍රදායානුකූලව සුභ නැකැත් අනුව වීදි සංචාරය කිරීම සඳහා සියලු කටයුතු සිදු කර අවසන් වේ. ඉන් අනතුරුව පෙරහර මංගල්ලය පැවැත්වෙන දිනයන්හි ද මේ හා සමානවම ඉතා සංකීර්ණ සංවිධාන කටයුතු රැසක් සිදු කරනු ලැබේ. ඒ අතර වැඩසිටින මාළිගාව සැරසීම, පෙරමුණේ රාළ, ගජනායක පෙරහර සහභාගි කරවීම, වැඩ සිටින මාළිගාව ඇතුළත පාවඩ එලීම, පෙරහර මාර්ගයේ පාවඩ එලීම, විදානේවරු හා අනෙකුත් රාජකාරී කරුවන් සම්බන්ධ කර ගැනීම, කර~ුව වැඩමවන ඇතා සැරසවීම, ගරු දියවඩන නිලමේතුමන්ගේ දෙපස මුරායුධ කරුවන් සම්බන්ධ කිරීම ආදිය ප්‍රධාන වශයෙන් මාළිගාව අභ්‍යන්තරයේ සිදු වේ.

පෙරහර මංගල්ලය පැවැත්වෙන දිනයන්හි දෛනිකව පෙරහර මාර්ගය පරීක‍ෂා කොට බැලීම, නර්තන වාදන ශිල්පීන් ලියාපදිංචිය හා පරීක‍ෂාව, එම ශිල්පීන්ගේ පොදු පහසුකම් හා සියලු කටයුතු අධීක‍ෂණය, එදිනෙදා ඒ අයගේ ප්‍රවාහන කටයුතු ආදිය අධීක‍ෂණය හා සියලු සුභසාධන කටයුතු පරීක‍ෂා කිරීම සිදුවන අතර, නර්තන වාදන ශීල්පීන් සඳහා සම්මාන හා තිළිණ ප්‍රදානය කිරීම සඳහා ඒ අයගේ හැකියාවන් පරීක‍ෂා කිරීම ද සිදු කරනු ලැබේ.

අලි ඇතුන් සම්බන්ධයෙන් ද විශාල කාර්යභාරයක් ඇත. ඒ අතර අලි ඇතුන්ගේ සුබසාධනය පිළිබඳව දෛනිකව අධීක‍ෂණය, අලි ඇතුන් ලියාපදිංචිය, ආහාර සපයා ගැනීම හා ඛෙදා හැරීම, අලි ඇතුන් සඳහා ඇඳුම් ඛෙදා දීම, ඒවායේ විදුලි ආලෝකකරණ කටයුතු, නිර්වින්දන කණ්ඩායම් සූදානමින් තබා ගැනීම, ඇත්ගොව්වන්ගේ සුබසාධන කටයුතු පිළිබඳ සොයා බැලීම ආදිය ප්‍රධාන වේ.

කොප්පරා පන්දම්කරුවන් සම්බන්ධයෙන් ද කටයුතු රැසක් ක්‍රියාත්මක වේ. එම පිරිස් ලියාපදිංචිය, පෙරහර ආරම්භයට පෙර ඒ අයට අවශ්‍යතා සපයා දීම, කොප්පරා හා තෙල් නිසි ලෙස ඛෙදා හැරීම, කොප්පරා රැඳවුම් ස්ථාන අධීක‍ෂණය, කොප්පරා පන්දම් අලූත්වැඩියාව ඒ අතර මූලික වේ.

මේ සියලු කාර්ය සම්භාරය අතරතුර පෙරහර නියමිත වේලාවට ආරම්භ වන විට ආරම්භ වෙඩිල්ල පත්තු කිරීම, පෙරහර නැරඹීමට පැමිණෙන ගරුතර ස්වාමීන් වහන්සේලාට ආසන පැනවීම හා උපස්ථාන කටයුතු සිදු කිරීම, පෙරහර මාර්ගයේ කහ දියර ඉසීම, පෙරහර ආරම්භ වීමට පෙර හා පසු මාළිගා පරිශ්‍රයේ හා පෙරහර මාර්ගයේ පවිත්‍ර කිරීමේ කටයුතු සිදු කිරීම, නර්තන කණ්ඩායම් සඳහා ආහාර ඛෙදා දීම, පෙරහර මග පුවරු සවි කිරීම, පෙරහර ගමන් ගන්නා මාර්ගයේ මාර්ග බාධක ඉවත් කිරීම ආදී කටයුතු රැසක් සංවිධානය කෙරේ. ශිල්පීන්ගේ ගෙවීම් කටයුතු ද පෙරහර මංගල්ලය අවසන් වූ පසු නිසියාකරව සිදු කරනු ලැබේ.

ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය සංවිධානය කිරීමෙහිලා මේ සියලු කරුණු කාරණා සම්භාරය කොතෙක් සංකීර්ණ වුව ද මල්වතු - අස්ගිරි උභය මහා විහාරයන්හි අතිගෞරවාර්හ මහානායක මාහිමිපාණන් වහන්සේලාගේ අවවාද අනුශාසනා පරිදි, ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ ගරු දියවඩන නිලමේතුමන්ගේ පූර්ණ අධීක‍ෂණය, මෙහෙය වීම හා ඍජු මැදිහත් වීමෙන්, පෙරහර මංගල්ලයේ සාම්ප්‍රදායිකත්වය හා ගුණාත්මග අගය ද රැකෙන අයුරින් වාර්ෂිකව අති සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ.

වර්තමාන ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයේ පෙළගැස්ම

1. ආරක්ෂක රථය- ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයට මෑත ඉතිහාසයේදි එක්වු අංගයකි. පෙරහර ගමන් ගන්නා මාර්ගයෙහි ඉඩකඩ සලසා දීමත්, ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමත් මෙමගින් සිදුවේ.

2. කස කරුවන්- පෙරහරේ මුලින්ම ගමන් ගන්නා කස කරුවන් තම කස සකස් කර ගනුයේ හණ හෙවත් නියඳ පඳුරු තුළින් කපා ගත් හණ පත් ලෑල්ලක බැද හණ පතෙහි මතුපිට ගෑවිට මතුවන නුල් ගෙන වේලා සකස්කර ගැනීමෙනි. අඩි 7 ක් පමණ දිගට අග හීන් වනසේ අඹරා බැඳගන්නා කසය අල්ලා ගන්නා කොටස අතට පහසු වනසේ ලණුවලින් හෝ වෙනත් ද්‍රව්‍යයකින් බැද ගැනිම සිරිතය.

පැරණියේදි රජදරුවන් බැහැරට ගමන් ගන්නා විට රජු ඉදිරියෙන් කස පුපුරුවමින් යැම සිරිත විය. රජු එන මග ඉඩකඩ සලසා ගැනීමටත්, රජු ලඟ ලඟ එන බව ඇඟවීමටත් කස කරුවන් යොදාගන්නා ලදී. එම සිරිත බුද්ධ පුජාමය මංගල්ලයන්හීදි පෙරහැර ගමන් ගන්නා මාර්ගයෙහි ඉඩකඩ සලසා ගැනීමටත්, පෙරහැර ලඟ එන බව සංනිවේදනය කිරීමටත් කස කරුවන් යොදා ගැනීම සිදුවේ. අතිතයේ පෙරහැර පැවැත්වීමේ එක් අරමුණක් වුයේ කලට වැසි ලබාගැනීමය. දළදා කරඩුව දොරට වැඩීමේදී වැස්ස ලැඛෙන බවට විශ්වාසයක් පවති. කස පිපිරවීම තුළින් වැස්සට පෙර දසත විහිදෙන විදුලිය කෙටීමේ හඩ හා ස්වරුපය සංකේතවත් කෙරේ.

3. ගිනිබෝල කරුවන්- පෙරහැර ගමන් ගන්නා මාර්ගය දෙපස ආලෝකමත් කිරීමත් මග හෙලි පෙහෙලි කර දීමත් ලඟ ලඟ එන පෙරහැරෙහි ආකර්ෂණය වර්ධනය කොට නරඹන්නන්ගේ නෙත් සිත් පැහැර ගෙන පෙරහැර කෙරෙහි යොමු කරවා බුද්ධාලම්බන ප්‍රීතිය දැනවීමත් මෙමගින් සිදුවේ.

4. බෞද්ධ කොඩි- මේ ලඟ ලඟ ඉදිරියට ඇදෙන්නේ බෞද්ධ ආගමික පෙරහැරක් බව නිරූපණය කර දක්වයි.

මෙහිදී එක් ජාතික කොඩියක් ද රැගෙන යනු ලැබේ. එමගින් මෙම පෙරහැර ජාතික උත්සවයක් ද වන බව අඟවයි.

5. දිසා කොඩිය (රෙදි)- පළමුව හතරකෝරළේ - ඉරහඳ මහ කොඩිය

දෙවනුව හත් කෝරළේ සිංහයා මහ කොඩිය

ඌවේ හංසයා මහ කොඩිය

මාතලේ සුදු මහ කොඩිය

සබරගමුව කහපාට පටරෙදි මහ කොඩිය

තුන් කොරලේ කොඩිය බේරුන්ඩ මහ කොඩිය (දෙහිස් උකුස්සා)

වලපනේ මයුර මහ කොඩිය

උඩපලාත නෙළුම් මහා කොඩිය

නුවර කලාවිය ගජසිංහ මහ කොඩිය

වෙල්ලස්සේ කොටියා මහ කොඩිය

බිම්තැන්නේ ගිරවා මහ කොඩියා

තමන්කඩුව වලහා මහ කොඩිය

යන මෙම දිසාවන් 12 සංකේතවත් කෙරෙන දිසා කොඩි 12 ක් ද,

1 උඩුනුවර 6 හේවා හැට

2 යටිනුවර 7 කොත්මලේ

3 තුම්පනේ 8 උඩ බුලත්ගම

4 හාරිස්පත්තුව 9 පාත බුලත්ගම

5 දුම්බර යන නවයට වෙන්වු කොඩි නවය රටේ රාළ වරුන්ගේ යටතේ පැවති රට යන පාලන ඒකකය සංකේතවත් කිරීම සඳහා ද යොදා ගන්නා ලදී.

මෙම කොඩි තුළින් ඒ ඒ දිසාව හා රට නියෝජනය කරමින් දිසාවේ වරු හා රටේ රාළලා තම නිල පිරිස සමඟ තමන්ට නියමිත කොඩිය රැගෙන පෙරහැරට සහභාගි වීම සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රයක් විය. අද එම නිලකරුවන් සම්බන්ධ නොවන නමුත් මෙම කොඩි රැගෙන යාම තුළින් සංකේතවත් කරනුයේ පැරණි මහනුවර රාජධානියට අයත් දිසා හා රට නිරූපනය කොට එම බලාධිකාරය සංකේතවත් කිරීමයි.

6. පිත්තල දිසා කොඩි- ඉහත දැක්වූ දිසා 21 සංකේතවත් කරමින් මෙම කොඩි රැගෙන යයි.

7. කඩු ගෙනයන්නෝ- පෙරහරට ආරක්ෂාව සැපයීම සංකේතවත් කරමින් පැරණි පෙරහර පෙළගැස්මේ සිට පැවත එන අංගයකි. පෙර රජ දවස රාජකිය හමුදාවේ කඩු ගත් හමුදාව මෙයට සහභාගි වේග

8. හස්තියෙකු පිට ගමන් ගන්නා පෙරමුණේ රාළ- මහනුවර රාජ සමයේ අවසාන භාගයේ එක්ව තිබූ අංගයකි. අලියෙකු පිට නැගී යන මොහු නිලකරුවන්ගේ රාජකාරි වාර්තා, ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ දේපල පිළිබද වාර්තා හා පෙරහැර ගමන් ගන්නා මාර්ගය පිළිබඳ වාර්තා සහිත ලේකම් මිටිය සංකේතවත් කරමින් රිදී මංජුසාවක බහා රැගෙන යාම සිදුකරයි. මොහු සුදු තුප්පොට්ටියකින්, සුදු හැට්ටයකින් හා හිස් වැසුමකින් සැරසී සිටී.

9. හේවිසිකරුවෝ- දවුල්, තම්මැට්ටම්, හොරණෑව, තාලම්පට, කොම්බුව, හක්ගෙඩිය, ගෙජ්ජි යන වාද්‍ය භාණ්ඩයන් භාවිතා කෙරෙති. පුජා හා සංනිවේදනයට විවිධ ගමන් පද වාදනය කරමින් ඉදිරියට ඇදී යන ඔවුහු පෙරහැරේ චමත්කාරය වර්ධනය කරති. එසේම මොවුහු පෙරහැරේ තේජසද ගාම්භීරත්වය ද වර්ධනය කරති. ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ හේවිසි පරම්පරා හතරම දවුල් කණ්ඩායමට ඇතුලත් වීම සුවිශේෂි ලක්ෂණයකි. දවුල් ගැසීමට පැරණියේදි සමත්කම් දැක්වූවන් අතර වැල්ලේතොට පරපුර, මොළදණ්ඩ පරපුර, හේවාවිස්ස, උඩුවෙල, කහල්ල, උඩුපිහිල්ල යන පරපුරවල් ඛෙහෙවින් දක්ෂ වූහ. එසේම මෙම පරම්පරා අතර මොළගොඩ, ඉහලවෙල, මාලගම්මන වැනි පරපුරවල් වර්තමානයේදී ද ප්‍රසිද්ධියට පත්වී ඇත.

10. ගජනායක නිලමේ- රජතමය අංකුසයක් අතින් ගෙන අලියෙකු පිට ගමන් කරන මොහු ඇත් පන්තියේ නායකත්වය ගත් තැනැත්තා ලෙස පෙර සිටම සංකේතවත් කෙරිණි. පුජාමය මංගල්ලයන්හි අලි ඇතුන් සහභාගි වීම පැරණි රජකාලයේ සිට පැවත එන චාරිත්‍රයකි. විශේෂයෙන් වැසිබර මේඝය සංකේතවත් කර දැක්විම අලි ඇතුන්ගෙන් ඉටුවේ. අනුරපුර පොළොන්නරුව ආදී පැරණි යුගයන්හි අලි ඇතුන්ට අමතරව අසුන් ද පෙරහැරට සහාගි කරවා ගත් බව දක්නට ලැබේ.

11. බුලත් පදය / කොතල පදය නර්තන කණ්ඩායම්-

12. පොල්මල් නර්තන කණ්ඩායම-

13. චාමර නර්තනය- ශ්‍රී දළදා වහන්සේට සහ රජවරුන් ඇතුඵ ප්‍රභුන්ට පවන් සැලීම සඳහා චාමරය යොදාගෙන ඇත. එම කාර්යය විදහා දක්වමින් පසු කාලයක රාජසභා නර්තනයක් වශයෙන් චාමර නැටුම සංවිධානවී ඇත. මෙවලමක් අතැතිව නර්තනයේ යෙදෙන නිසා මෙය ගැමි නැටුමක් ලෙස ද හැඳින්වීමට හැකිය. එහෙත් මේ සඳහා යොදාගෙන ඇති ගායන සහ චලන දෙස බලන විට ගැමි නැටුමක් වශයෙන් හැඳින්වීමට නොහැකිය. කෙසේ වුව ද හුදු විනෝදය සඳහා සරල ඛෙර පද හා නර්තන ඇසුරු කර ගනිමින් නිර්මාණය වී ඇති චාමර නැටුම මෙම පෙරහරේ සුවිශේෂ තැනක් ගනී.

14. ලී කෙලි කණ්ඩායම- ඉතා සරල වූ නැටුම් විශේෂයකි. ගෝති්‍රක නැටුම් වලින් ශේෂ වූ නර්තන අංගයකි. හුදු විනෝදය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා සරල ඛෙරපද සරල කවි, රංග රටා හා සරල චලන යොදා ගනිමින් තාලානුකූලව ලී එකිනෙක ගට්ටනය කරමින් නිර්මාණය වූ ගැමි නැටුම් අංගයකි. උඩරට නැටුම් සම්ප්‍රදායානුකුලව සකසා ගෙන ඇති මෙම නර්තන කාර්යේදි පැරණියේදි සමත්කම් දැක්වුන් අතර, උඩුවෙල, පරණගම, දූල්වල, පරපුරවල් ප්‍රධාන තැනක් ගනී.

15. නෛයියන්ඩි කණ්ඩායම- හිසවෙස් ආභරණ රහිතව නෛයන්ඩි රංගාභරණයෙන් සැරසුනු ප්‍රවීන ශිල්පීන් විසින් ඉදිරිපත් කරන උඩරට සම්ප්‍රදායික නැටුමකි. ගැටඛෙරය වාදනය සඳහා යොදා ගන්නා අතර උඩරට නැටුමට අදාලවූ කවි ගායනා යොදාගනී. (කණ්ඩායම් දෙකකි) උඩරටට ආවේනික නැටුම් විශේෂයකි. වෙස් නැටුමට පෙරාතුව හැදෑරිය යුතු නැටුම් විශේෂයකි. වෙස් නැටුමට පෙර කලඑලි රංගනයට ද යොදා ගනි. අවුල් හැරය, බන්ඩි වළලූ, උරබාහුව, සිලම්බු, රැළි මන්තය, යට කලිසම, අටිරියක අදින රෙද්ද, පච්චවඩමල ආදියෙන් ඇඳුම් ආයිත්තම් සමන්විත වේ. අතීතයේ වෙස් නැටුමට සමත්කම් දැක්වූයේ නාරම්පනාව, ඇලඔටුව ගල්දොල යන පරපුරවලය. උඩරට නර්තන සම්ප්‍රදායට අදාලව නර්තන අංගයකි.

16. පතුරු නැටුම් කණ්ඩායම- ලී පතුරක් අතැතිව නටන ගැමි නැටුමකි. නැටුමට ආවේණික කවි ගායනා සහ වාදන යොදාගෙන ඇත. ගැමි නැටුමක් වශයෙන් ප්‍රචලිත වූ පතුරු නැටුම විචිත්‍ර වූ රංග රටා හා චලන යොදා ගනිමින් තාලයට අනුව අත් හා පාද සමග ඝට්ඨනය කරමින් නර්තනයේ යෙදෙන නිර්මාණාත්මක නර්තන අංගයකි.

17. පන්තේරු කණ්ඩායම- උඩරට නර්තන සම්ප්‍රදායේ විශේෂ වූ නර්තන අංගයකි. සූවිසි විවරණ, සත්සතියල පන්සාලිස්වසල වැනි නර්තන අවස්ථා පන්තේරු නැටුමෙන් වර්ණවත් වී ඇත. පත්තිනි දේවියන්ගේ සළඹ අනුසාරයෙන් පන්තේරුව සැකසී ඇතිබව ප්‍රකට මතයකි. ගැටඛෙරය හෙවත් උඩරට ඛෙරය මෙහිදී වාදනය සඳහා යොදාගනී. උඩරට නර්තනයට අදාලව සුවිශේෂ කුසලතා දක්වමින් නර්තනයේ යෙදීම පන්තේරු නැටුමේ විශේෂ ලක්ෂණයකි. හිස බදින රෙද්ද කරවට බදින සුරය, කඩුක්කන්තෝඩු, වළලූ, පිජාමාව, අදින රෙද්ද, පච්චවඩම, සිලම්ඹු, කළුලේන්සුව, හවඩිය ඇඳුම් ආයිත්තම් අතර දක්නට හැකිය. අතීතයේදී ඌරුපොල, වේරකේ, අලපලාවල, බූටාවත්ත, බටුගොඩ, මැදගොඩ, කඩිගමුව, බටගල්ල, පාතහේවාහැට පරපුරවල් නම් දැරූහ.

18. තාලම් කණ්ඩායම- ගැමි නැටුම් විශේෂයකි. තාල වාද්‍ය භාණ්ඩයක් වන තාලම්පට අත ඇතිව, සරල නැටුම් හා ඒ සඳහා නියමිත ගායනා යොදා ගනිමින් ගැට ඛෙරයේ වාදනයට අනුව සකස්වී ඇති සරළ නැටුම් අංගයකි.

19. අත් රබන්- ශ්‍රී ලංකාවේ රබන් වාදන අතර මහ රබන් අත් රබන් සහ විරිදු රබන් වශයෙන් කොටස් තුනකට වෙන් කළ හැකිය. මෙහි අත්රබන් කොටසට අයත්ව අතින් වාදනය කරමින් රබාන කරකවමින් සුවිශේෂවූ ශිල්ප දක්වමින්, උඩ දැමීම දෑත් වටා කර කැපීම ආදි ශිල්ප දැක්වීම මෙහි වැදගත් ලක්ෂණයකි. රබන් වාදනයට අදාල කවි ගායනා සහ ප්‍රශස්ථ ගායනා යොදා ගනී. යට කලිසම මදක් ඉහළින් අදි, දුඹුරු පාට රෙද්ද, මන්තය, අවුල් හැරය කඩුක්කන්, සිලම්ඹු, ඇදුම් පැළදුම් වශයෙන් භාවිතා කෙරේ.

20. තම්මැට්ටම් වාදන කණ්ඩායම- පංච තූර්ය්‍ය වාදන භාණ්ඩයක් හා හේවිසි වාදන භාණ්ඩයක් වශයෙන් විශේෂ තැනක් ගන්නා තම්මැට්ටම පමණක් යොදා ගනිමින් ඉදිරිපත් කරන වාදන කණ්ඩයකි. 2005 වසරේ සිට මෙම පෙරහරට අළුතින් එක්කළ ඉතා වැදගත් වූත් ශාස්ත්‍රීය වශයෙන් වටිනාකමකින් යුතු වූත් දක්ෂ වාදන කණ්ඩායමකි. තම්මැට්ටම් වාදනය සඳහා උඩුනුවර, ඇරව්වාවල, හේවාවිස්ස, යකාවෙල, රිදීගම යන පරපුරවල් නම් දරා සිටියහ.

21. කඩු සරඹ- කඩු සරඹ පදනම් කර ගනිමින් ජන නැටුමක් වශයෙන් ජනප්‍රිය වූ නර්තන අංගයකි. ප්‍රශස්ති සහ හටන් ගී මෙහි ගායනා වශයෙන් යොදා ගනී.

22. සවරම් නර්තනය- සාම්ප්‍රදායික ගැමි නර්තනයකි.

23. පන්තේරු- ප්‍රවීණ හා නැගීඑන ශිල්පීන්ගෙන් සමන්විත පන්තේරු නර්තන කණ්ඩායම.

24. මිශ්‍ර ගැමි නර්තනය- ලීකෙළි, තාලම්, චාමර හා රබන් නර්තනයන් එකතු කොට සෑදූ මෙම නර්තනාංගය 2012 වර්ෂයේ දී උඩරට ගැමි නර්තනාංගනයක් ලෙස ඇසළ පෙරහරට එක්වී ඇත.

25. උඩැක්කි නැටුම- ආතත භාණ්ඩයක් වන උඩැක්කිය අතින් ගෙන එක් අතකින් වාදනය කරමින් බුදු ගුණ ගයමින් එයටම ආවේණික වූ රංග වස්ත්‍රාභරණයකින් සැරසී සරල නැටුමක් ඉදරිරිපත් කිරීම මෙහි විශේෂත්වයයි. පෙරහර අංගයක් වශයෙන් සැකසීමේදී විශේෂිත වූ රංග රටා යොදාගනිමින් අත් වාරු ආදිය ඇතිව වාදනයේ යෙදෙමින් රංගනයේ යෙදේ.

26. පන්තේරු නර්තනය-

27. නෛයියන්ඩි නර්තනය-

28. පන්තේරු නර්තනය-

29. වෙස් කණ්ඩායම- උඩරට නැටුමේ මුදුන් මල් කඩ වූ වෙස් නැටුම ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශයන්හි ද ප්‍රචලිත නැටුම් විශේෂයකි. ප්‍රවීන ශිල්පීන් විසින් මෙම නැටුම ඉදිරිපත් කෙරේ. උඩරට නැටුමට අදාල කවි ගායනා කරමින් ප්‍රවීන වාදන ශිල්පීන්ගේ ඛෙර වාදනයට අනුව ඉදිරිපත් කරන මෙම වෙස් නැටුම ශ්‍රී දළදා කර~ුව සහ ගරු දියවඩන නිළමේ තුමා ඉදිරියේ කණ්ඩායම් දෙකක් වශයෙන් රංගනයේ යෙදේ. මහනුවර ඇසළ පෙරහරේ සුවිශේෂ වූ මෙන්ම ගෞරවාදරයට පාත්‍රවූ නර්තනය වන්නේද උඩරට වෙස් නැටුමයි. මෙම නර්තන අංගය මහනුවර ඇසළ පෙරහැර මංගල්ලයට එක්වී ඇත්තේ ක්‍රි.ව 1919 සිට බව කියවේ.

30. කාරිය කරවන කෝරාළ- ඔහුට අයත් කාර්යභාරයන් අතර වැඩමවන පෙරහර කරඩුව භාරව ගමන් කිරීම වැදගත් රාජකාරියක් වශයෙන් සැලකේ. සුදු තුප්පොට්ටිය, සුදු හැට්ටය හා හිස් වැසුම ඔහුගේ නිල ඇදුමයි.

31. නාගසිංහම්- නානුමුර මංගල්ලය හා විශේෂ උත්සව මංගල්ලයන්හිදි ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ සිදු කෙරෙන වාදනයන් අතර මෙය ද වැදගත් තැනක් ගනි. නාගසිංහම්, තබ්බෝරුව, ඩැක්කිය, කයිතාලම ඔවුන්ගේ වාද්‍ය භාණ්ඩයි. මෙය හින්දු බලපෑම තුළින් සකස් වූවක් ලෙස කල්පනා කරති.

32. උඩු වියන් සහිත පාවඩ මතින් කරඩුව වඩමවන මංගල හස්ති රාජයා සමඟ දෑලේ ඇතුන් දෙදෙනා- පෙරහැර කරඩුව වැඩමවන හස්ති රාජයා වශයෙන් වසර පනහක් පමණ තිස්සේ අද ජාතික උරුමයක් බවට පත්ව ඇති රාජා ඇතා යොදා ගන්නා ලදි. ඉන්පසු බොහෝ විට වසරින් වසරට වෙනත් ඇතුන් මේ සඳහා යොදාගෙන ඇත.

33. බෞද්ධ කොඩි 02 රැගෙන යාම

34. කවිකාර මඩුව- ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ කවිකාර මඩුව මෙයට සහභාගි වේ.

35. මල් පහන් ගෙනයන්නෝ- මෙයද පැරණියේ පවතින චාරිත්‍රයකි. මෑත අතීතයේදි නැවත ඇති විය.

36. වෙස් නැටුම් කණ්ඩායම-

37. ගරු දියවඩන නිලමේතුමා- ක්‍රි. ව. 1814 සිට දියවඩන නිලමේවරු 19 දෙනෙකු නිල කාර්යයෙහියෙදි ඇති අතර 19 වන දියවඩන නිලමේවරයා වශයෙන් ප්‍රදීප් නිලංග දෑල දියවඩන නිලමේවරයා මෙම පෙරහරට සහභාගි වේ.

38. දෙපස මුරායුධ කරුවන් හා මුතුකුඩය

39. බුරුම කොඩි 02 ක්

40. ගම් දහයේ විදානේවරු- අතීතයේදි විදානේවරු 09 දෙනෙකු සහභාගි වූ අතර වර්තමානයේදී 13 දෙනෙකු සහභාගි වෙති. මොවුහු නිල ඇදුමින් සැරසී දියවඩන නිලමේතුමාට පසු පසින් ගමන් කරති.

41. මෙතැන් සිට දළදා මාලිගාව පෙරහැරට පසු ශ්‍රී නාථ, විෂ්ණු, කතරගම, පත්තිනි සිවුමහා දේවාලයන්හි පෙරහර අනුපිළිවෙලට ගමන් කෙරෙනු ඇත.

සිවුමහා දේවාලයන්හි පෙරහර

නාථ විෂ්ණු කතරගම පත්තිනි යන සිවුමහා දේවාලයන්ගෙන් නාථ විෂ්ණු පත්තිනි දේවාල තුන ශ්‍රී දළදා මාළිගාව ආසන්නයේ පිහිටා ඇති අතර මහනුවර ශ්‍රී කතරගම දේවාලය කොටුගොඩැල්ල වීදියේ නගරය මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. මෙයින් නාථ හා පත්තිනි දේවාල දෙක දළදා මාළිගා චතුරශ්‍රය තුළ ප්‍රාකාරයකින් වටවී තිඛෙනු දැකිය හැකිය. ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ සතර මංගල්ලයන්හිදි මෙම සිව් මහා දේවාලය ද වැදගත් වේ. විශේෂයෙන් 1753 වර්ෂයෙන් පසු කිර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු දවස සිට වර්තමානය දක්වා ශ්‍රී දළදා මාලිගාව පෙරටුකොට මෙම දේවාල හතර නාථ විෂ්ණු කතරගම පත්තිනි යන අනු පිළිවෙලට පෙරහැරේ ගමන් කරනු දක්නට ලැබේ.

ශ්‍රී නාථ දේවාලය

ඇසළ පෙරහර මංගල්ලයේ පෙළගැස්ම අනුව ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ පෙරහරට පසුපසින් ගමන් කෙරෙන පළමු දේවාල පෙරහර නාථ දේවාලයේ පෙරහැරයි. නාථ දේවාලය කැපවී ඇත්තේ මතු බුදුවන නාථ දෙවියන් වෙනුවෙනි. ගම්පල රාජධානිය කොට ගත් තුන්වන වික්‍රමබාහු රජු (ක්‍රි.ව 1360-1375) නව රාජධානියක් පිහිටුවීම සඳහා රාජපුරුෂයන් මගින් ජය භූමියක් සෙවීය. ඒ අනුව සෙංකණ්ඩ නම් බමුණා රාජපුරුෂයන්ගේ ඉල්ලීම අනුව තමා සිටි ලෙන අසලින් ගල්කැට කිපයක් රැගෙන ඉන් එක් ගල් කැටක් අසල තිබු පදුරකට වීසි කළ විට ඉන් සුදු හාවෙකු මතු විය. තවත් ගල් කැටයක් වීසි කළ විට සිවෙලෙකු මතු වු අතර, එම සිවලා විසින් හාවා ලූහුබදිනු ලැබීය. හාවා තමා සැඟවී සිටි පදුර අසල ගස්බිලය දක්වා දුවවිත් ආපසු හැරී සිවලා පසුපස ලූහු බැන්දේය යන සිද්ධියක් දල කොටියකු විසින් ලූහුබදිනු ලැබු මුවෙක් මෙම භූමියට පැමිණ ආපසු හැරී කොටියා පසුපස ලූහුබදින ලද සිද්ධියක් ද, යන ආශ්චර්යවත් දේ අනුව මෙය ජයභූමියක් වශයෙන් සෙංඛණ්ඩ නම් බමුණා වෙතින් දැන රජතුමාට දැන්වීමෙන් පසු තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමා විසින් මෙම ස්ථානයෙහි සෙංකඩගලපුරය හා නාථ දේවාලය ගොඩ නැන්වු බව කියවේ. බමුණාගේ නමින් එම නගරය සෙංකඩගලපුරය නම් වී ඇතැයි පුරා වෘත්තයන්ගෙන් කියැවේ. එසේම චුලබෝධි වංශයට අනුව දෙවන පෑතිස් රජු දවස නාථ නම් බ්‍රහක්මණයෙකු විසින් ගෙන එන ලද දෙතිස් පලරුහ බෝධින් වහන්සේ රෝපණය කළ තැන එම බමුණා නමින් නාථ නම් වී යැයි පැවසෙන මතයක් ද පවති. මෙම දේවාල ගොඩනැගිල්ල සෙංකඩගලපුර ඇති පැරණිම ගොඩ නැගිල්ලකි. ශ්‍රී දළදා මාළිගාවටත් පෙරාතුව මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉදිකළ බව කියවේ.

මහනුවර රජවරු ඔටුනු පැළදවීම. කඩු කරලීම සිදුකළේ ද රජුට නමක් තැබීමේදි පුස්කොළ වල ලියන ලද නම් කිපයක් නාථ දෙවියන් ඉදිරියේ තබා නමක් තෝරාගැනිම සිදුකළේ ද නාථ දෙවියන් ඉදිරියේය. කප් සිටුවීමේදි කපෙහි මුල් කොටස ඛෙදාදෙනුයේ ද, දිය කැපුම් මංගල්ලයේදි පළමුව ගැටඹේ තොටට බැසීමට හැක්කේ දල නාථ දේවාලයටයි. නාථ දෙවියන්ගේ වර්ණය කහ වශයෙන් දල හංසයා රථය වශයෙන් ද යොදා ගැනේ. මෙම දේවාලයේ පෙරහැර පෙළගැසෙනුයේ ද දළදා මාලිගාවේ පෙළගැස්මට බොහෝ සෙයින් සමානවය.

විෂ්ණු දේවාලය

ඇසල පෙරහැරෙහි ගමන් ගන්නා දේවාල පෙරහැර අතර දෙවනුවට ගමන් කරනුයේ විෂ්ණු දේවාලයේ පෙරහැරයි. ගුරුළු වාහනාරුඩව දස අවතාරයෙන් පෙනිසිටිමින් සියලු ලෝ සතුනට සෙත් ශාන්තිය සලසන මතු බුදු බව පතන, බුද්ධ ශාසන භාරධාරිව ආරක්ෂාව සලසන විෂ්ණු දෙවියන් වෙනු වෙන් මෙම දේවාලය කැප කොට ඇත. මෙම දෙවියන් වෙනුවෙන් කැපවු ප්‍රධාන දේවාල කිපයක්ම දිවයිනේ පිහිටා තිබේ.

කොලොන්තොට සිට මහනුවරට විහිදී ඇති ප්‍රධාන මාර්ගයෙහි පිහිටා තිඛෙන අලුත් නුවර දේවාලය විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා කැපවුනු එවැනි පැරණිතම දේවාලයකි. පැරණියේදි මහනුවර ඇසල මහා පෙරහැරට පෙරින් පෙරහැර පැවැත්වෙන අලුත් නුවර දේවාලයේ සිට කප පේකොට සිව් මහා දේවාලයන්ට කප් සිටුවීම සඳහා භාරදුන් බව කියැවේ. මහනුවර රාජධානියෙහි විෂ්ණු දේවාලය ගොඩනැගිමෙන් අනතුරුව මහ දේවාලය වශයෙන් එය හැදින්වීමට පටන් ගති. රජවරුන් අභිශේෂකයෙන් පසු නළල් පටය බදිනු ලැබීමේ චාරිත්‍රය ඉටුකරනු ලැබුයේ මෙම දේවාලයේ සිට බව කියවේ. ඇසළ මහා පෙරහැරේ කප් සිටුවීමට කප ඛෙදා දෙන දේවාලය වශයෙනුත් පෙරහැරින් පසු සිදුවන වලියක් නැටුම පැවැත්වෙන දේවාලය වශයෙනුත් මෙම දේවාලය සුවිශේෂ ස්ථානයක් ගනි.

කතරගම දේවාලය

14 වන සියවසරේදි පමණ ආරම්භ වූ බව සැලකෙන මහනුවර කතරගම දේවාලය 16 වන සියවසරේදි වඩාත් ජනප්‍රිය විය. මෙම දේවාලය ස්කන්ධකුමාර හෙවත් කතරගම දෙවි නමින් කැපවී ඇත. කැති නැකතින් උපන් කතරගම දෙවියන් උදෙසා කෙරුණු ප්‍රධාන දේවාලය රුහුණේ කතරගම පිහිටා ඇත්තේය. මුහුණු සයකින් හා අත් දොළොසකින් රක්න වර්ණයෙන් මයුරාපිට වැඩ සිටින කතරගම දෙවියන් උදෙසා කෙරෙන නර්තනයන් අතර කාවඩි නැටුම සුවිශේෂි තැනක් ගනි.

පත්තිනි දේවාලය

ශ්‍රී දළදා මාලිගා චතුරස්‍රයේ පිහිටුවා ඇති පැරණි ගොඩනැගිලි වලින් එක් ගොඩනැගිල්ලක් වශයෙන් පත්තිනි දේවාලය ද සැලකේ. පති භක්තිය රැකි උත්තම කාන්තාවක් ලෙස පුජෝපහාරයට පත්වන පත්තිනි දේව මැණියන් සත් වාරයක් ඉපදී ඇතැයි, ජනප්‍රවාදයන්හි දැක්වේ. වරෙක ජලයෙන් දල තවත් වරෙක මලෙන් ද තවත් වරෙක නයි කදුලෙන් ද, තවත් විටෙක කදුරු පොත්තෙන් ද තවත් විටෙක පිණි බිදුවෙන් ද, තවත් වරෙක හෙණෙන් ද, අවසන අඹෙන් ද, උපන් බව පත්තිනියාදින්නෙහි සඳහන් වේ.

විශේෂයෙන් පත්තිනි ඇදහිල්ල තුළින් කුඩා දරුවන්ට හා කාන්තාවන්ට සෙත් සැලසෙන බව විශ්වාස කෙරෙන අතර, සැඟවුණු ලෙඩ රෝග, කුෂ්ට රෝග, සුවපත් කරගැනිමට හා දරුවන් නොමැති අයට දරුවන් ලබාගැනිමට භාර හාර වන, උත්තම දේවතාවියක් ලෙස පත්තිනි දේව මැණියෝ අදහති. පත්තිනි දේවාලයේ පෙරහැර ඇසළ පෙරහැරේ අවසානයට ගමන් ගන්නා දේවාල පෙරහැරයි. මෙම දේවාල පෙරහැරේ වැඩමවන ඇතා පිට බැඳි රන්සිවිගෙය තුළ තැම්පත් කර තිඛෙනුයේ පත්තිනි දේව මැණියන්ගේ රනින් නිමවු කුඩා ප්‍රතිමා වහන්සේ නමකි.

ඇසළ පෙරහරේ මෙම පෙළගැස්ම තුළින් එදා රජදවස සිට පැවති සාමාජික හා රාජකාරී රටාව ද සමඟ බෞද්ධාගමික මෙන්ම රාජකීය උත්සවයන්හි පැවති සංස්කෘතිකාංග මැනවින් විදහා දක්වයි. අතීතයේ පටන් වර්තමානය දක්වා විදේශීය නරඹන්නන් මෙම පෙරහර මංගල්ලය නැරඹීමට පැමිණෙනුයේ චිරාගත සාම්ප්‍රදායික පුදසිරිත් අනුව අසම්භින්නව පවත්වාගෙන එන ලොව ඇති එකම ආගමික සංස්කෘතික මංගල්ලය මහනුවර ඇසළ පෙරහර මංගල්ලය වන නිසාය. එකී චිරාගත සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රවිධි සුරක්ෂිත වන සේ ඇසළ පෙරහර සංස්කෘතිය නොකඩ කොට පවත්වාගෙන යෑම ජාතියේ මහත් අභිමානයට හේතුවනවා නොඅනුමානය.

- ජයම්පති වැද්දගල -

ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ සංස්කෘතික නිලධාරී හා

දේශීය බෞද්ධ කටයුතු කාර්යාංශයේ

සම්බන්ධීකරණ ලේකම්

ආශ්‍රිත ග්‍රන‍්ථ නාමාවලිය

1. පූජාවලිය, ඛෙන්තර සද්ධාතිස්ස හිමි (සංස්), පී.ෙජ්. කරුණාධාර, පානදුරා මුද්‍රණාලය, 1930 728 පි.

2. ශ්‍රී දළදා මාළිගාව සහ උභය මහා විහාර චාරිත්‍ර විධි, කේ. මීගහකුඹුර, ශ්‍රී දළදා මාළිගාව, මහනුවර, 2016, 142 පි.

3. ශ්‍රී.ද.මා. සහ උ.ම.වි.චා. 148 පි.

4. එදා හෙළදිව, ඩේවිඩ් කරුණාරත්න (පරි), ගුණසේන, කොළඹ, 2014, 242 පි.

5. සි.බෝ.ව. 98 පි.

6. ථූප වංශය, ඩී.ජේ.බී. විජයසේකර, යූ.ඩී. කොර්නේලිස්, ලංකාසිනව විශ්‍රැත යන්ත්‍රාලය, 1929, 133 පි.

7. රාජාවලිය, ඒ.වී. සුරවීර (සංස්), අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන, කොළඹ, 1997, 52 පි.

8. දළදා සිරිත, වී.ඩී.එස්. ගුණවර්ධන (සංස්), සමයවර්ධන, කොළඹ, 2014, 34 පි.

9. සිංහල මහා වංශය, ඩී.එච්.එස්. අබේරත්න (සංස්), ෙජ්.ඩී. ප්‍රනාන්දු, කොළඹ ග්‍රන‍ථ ප්‍රකාශක යන්ත්‍රාලය, 1922, 238 පි.

10. සිං.ම.ව. 326 පි.

11. දඹදෙණි අස්න, ඩී.ඩී. රණසිංහ (සංස්), ඩී.ඒ. අමරසිංහ සිරිවර්ධන අප්පුහාමි, 1917, 7 පි.

12. දළදා සිරිත, පී.ඩී.එස්. ගුණවර්ධන (සංස්), සමයවර්ධන, කොළඹ, 74-75 පිටු

13. ඩේවි දුටු ලංකාව, ඇම්.ඇම්. සෝමරත්න ඇල්ලේපොළ (පරි), විසිදුනු, බොරලැස්ගමුව, 2013, 187 පි.

14. සිං.ම.ව. 327 පි.

15. සිරි දළදා වරුණ, අනුරාධ සෙනෙවිරත්න, ගොඩගේ, කොළඹ, 1994, 137 පි.

දුරුතු මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Mon, 1 Jan 2018 10:47:00 +0530

තථාගත සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ, බුද්ධත්වයෙන් නවවන මාසයේ, තමන් වහන්සේ බිම්සර රජතුමාට දෙවා වදාළ පළමු ප‍්‍රතිඥාව පරිදි රජගහ නුවරට වැඩම කළේත් ලක්දිව මිනිපේ ජනපදයේ මහානාග වනෝද්‍යානයෙහි පිහිටි මහියංගණයට වැඩම කොට වදාළේත්, සීතල දුරුත්තේ සුන්දර සිරි අසිරියෙන් බැබළෙන අද වැනි දුරුතු පුන් පොහෝ දිනයකදීය.

එදින ලක්දිව මහානාග වනඋයනේ මහියංගණ ආදී ප‍්‍රදේශයන්හි බලවත්ව සිටි, කෙළෙස් බරින් බරිත වූ යක්ෂ ග්‍රෝත‍්‍රිකයන්ගේ මහා සමාගමක් පැවැත්වෙමින් තිබිණ.

එවේලෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ අනෝතත්ත විල් තෙරින් නික්ම යක් පිරිස රැුස්ව හුන් තැන්හි අහස් කුස සවණක් ගණ බුදුරැුස් විහිදුවමින් වැඩහුන් සේක. එවිට යක්ෂයෝ කිපී සටනට පිළිපන්හ. නොයෙක් පෙළහරින් යකුන්ගේ ඔද තෙද බිඳි කල්හි, බියට පත් යක්ෂයෝ අභයදානය ඉල්ලා සිටියහ. අප මහා බුදුරජාණන් වහන්සේ යක්ෂයන්ට අභය දානය ලබාදී, පත් කඩය එළාගැන්මට තරම්ව ලත් බිමෙහි වැඩසිට, ඒ යකුන් වෙත අව්, වැසි, ගිනි, ජලය ආදිය මවා පා ”ගිරිදිවයින” දක්වා පළවා හැර දෙසූ දම් බෙළෙන් ලක්දිව ශුද්ධ භූමියක් බවට වූයේ අද වැනි දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයකදීය.

මෙදින මෙම අසිරිමත් බුදු පෙළහර අසිරිය නැරඹීමට පැමිණ, බණ ඇසූ දෙවියන් අතර සිටි සුමන සමන් දිව්‍යරාජයා බණ අසා සෝවාන්ව බුදුන් උදෙසා වැඳුම් පිඳුම් කිරීමේ අභිලාෂයෙන් පූජා වස්තුවක් ඉල්ලා සිටියෙන් තමන් වහන්සේගේ සිරස පිරිමැද කේෂධාතු මිටක් ප‍්‍රදානය කළ සේක. සුමන සමන් දෙවියන් ඒ කේෂ ධාතුන් වහන්සේ රන් කර`ඩුවකින් පිළිගෙන මිනිපේ මහානාග වනෝද්‍යානයේ මහියංගණයෙහි බුදු පහස ලබා, දම් දෙසූ තැන, රන් රුවන් අතුරා, ඒ මැද කේෂ ධාතුව සහිත රන් කර`ඩුව නිදන් කොට සත් රියන් පමණ විසිතුරු සෑයක් බඳවා පුද සත්කාර කළ බව වංශ කථාවන්හි දැක්වේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ බුදුවී පළමු වසර තුළම, දෙවියකු විසින් ලක්බිම ප‍්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද ප‍්‍රථම චෛත්‍ය රාජයා මහියංගණ නම් චෛත්‍යය රාජායාණන් වහන්සේය. අනතුරුව සැරියුත් මහතෙරුන් වහන්සේගේ ප‍්‍රිය ශිෂ්‍ය වූ ”සරභූ” නම් රහතන් වහන්සේ සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු, දැවී ගිය රන් දෙනෙන් ලබා ගත් ග‍්‍රීවා ධාතුන් වහන්සේ නිදන් කොට සෑය යළි දොළොස් රියන් උස චෛත්‍යයක් සේ බැඳවූහ. දෙවන පෑතිස් රජුගේ සොයුරු ”උද්ධ චූලාභය” එය තිස් රියන් කොට බැඳවූහ. ඉන් අනතුරුව දේවානම්පියතිස්ස මහරජුන්ගේ මලණුවන් වූ උද්ධචූලාභය තිස් රියන් කොට ද දුටුගැමුණු මහරජු විසින් අසූ රියන් කොට ද මෙම මහියංගණ චෛත්‍යය පිරිකෙව් කොට බැඳවූ බව වංශකාථාවන්හි සඳහන් වේ. මෙසේ මහියංගණ චෛත්‍ය රාජයා පිහිටුවීමෙන් හා වරින් වර පිරිකෙව් කිරීමෙන් ලක්දිව ස්තූප කලාවේ අභිවර්ධනයට අනූපමේය මෙහෙයක් සිදුවිය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ප‍්‍රථම වරට ලක්දිව වැඩම කොට යකුන් දමනය කර මිසදිටු බවින් මුදවා සිරිලක පුණ්‍යභූමියක් බවට පත් කළ දුරුතු පෝය දිනය අපට ඉතා සුවිශේෂී පෝය දිනයක් වේ.

මියුගුණ සෑ බිමේ පිහිටි සිරිමා බෝ හිමිගේ ශාඛා බෝ සමිඳු සේවනේදී සිරිස`ගබෝ කුමරුට, ඔහු මයිල් නන්ද හිමි අවවාද දුන් ස්ථානය වශයෙන් ප‍්‍රකටය. එසේම සුමන සමන් දෙවියන්ගේ රැුකවරණය ලත් පූජා භූමියක් වශයෙන් ද මෙම පින්බිම මහත් සම්භාවනාවට පාත‍්‍ර වී ඇත. එදා බුදු හිමි සරණ ලක්දිවට ලැබුණ නිසාම දෙවන පෑතිස් රජු දවස මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ විසින් මෙහි ගෙන ආ සඳහම් පණිවිඩය කිසිම බාධාවකින් තොරව රජමැදුරේ සිට දුගී පැල්පත දක්වා සියලූ ජනතාව කෙරෙහි මුල්බැස ගැනීමට ඉවහල් වූයේ ඒ දුරුතු පොහෝදා බුදුහිමි පහස මේ ලක්බිම ලැබූ නිසාමය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ බිම්සර රජ හට දෙවා වදාළ ඒ පළමු ප‍්‍රතිඥාව පරිදි උරුවෙල කාශ්‍යප, නදී කාශ්‍යප, ගයා කාශ්‍යප ආදීන් ඇතුළු දහසක් රහතන් වහන්සේ පිරිවරා දුරුතු මස මැදි පොහෝදා රජගහ නුවරට ආසන්නයෙහි වැල්මී වැලින් ගහන වූ උයනෙක, එක් රුකක් මුල වැඩසිට සවණක් ගණ බුදු රැුසින් දිලිහෙමින් වැඩහුන් සේක. මේ අසිරිය දුටු උයන්පල්ලා බුදුරජාණන් වහන්සේ රජ උයනට වැඩම කොට වදාළ බව දැන්වූයෙන් අපමණ පී‍්‍රතියට පත් බිම්සර රජතුමා එක් ලක්ෂ විසිදහසක් පමණ සෙන`ග ගෙන උයනට විත් බුදුන් දැක පස`ග පිහිටුවා වැඳ එකත්පස්ව හුන්හ. එහි රැුස්වූවන් අතර සමහරු බුදුරජාණන් වහන්සේ උරුවෙල් කාශ්‍යපයන් වෙත වෙසෙන සේක් ද, තවත් සමහරු උරුවෙල් කාශ්‍යපයන් බුදුන් වහන්සේ වෙත වෙසෙන්නේ ද යන සැකයෙන් යුතුව සිත සිතා සිටියහ. එකල්හි අප මහා බුදුරජාණන් වහන්සේ උරුවෙල් කාශ්‍යප අමතා තොපගේ පර්ෂදයෙහි සැක හරින්නැයි වදාළ සේක. එවිට උරුවෙල් කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ලබාගෙන අහස් කුස නැ`ගී සත් වරක්ම පෙළහර දක්වා තමන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ‍්‍රාවකයෙකු වූ බව රැුස්ව සිටි පිරිසට දන්වා සිටියහ. එකල්හි මහමෙරක් සේ උස් වූ බුදු ගුණ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ මහානාරද කාශ්‍යප ජාතක දේශනාව හා චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනාව අසා බිම්සර රජු ප‍්‍රමුඛ පිරිස සෝවාන් වූහ. මෙසේ සෝවාන් වු බිම්සර රජු ප‍්‍රමුඛ පිරිස ලෝකෝත්තර සරණ සීලයේ පිහිටියේ ද අද වැනි දුරුතු පෝය දිනකදිය.

මෙසේ ශාසනික හා ඵෙතිහාසික වශයෙන් අතිශය වැදගත් කරුණු කාරණා කීපයක් නිසාම ව්‍යවහාර වර්ෂයෙන් මුල් පසළොස්වක පෝය හැටියට ගැනෙන දුරුතු පුර පසළොස්වක පෝය දිනය ලක්දිව බෞද්ධයනට ඉතා වැදගත් පෝය දිනයක් වන්නේය.

උඳුවප් මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sun, 3 Dec 2017 09:58:00 +0530

සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ, චතුරාර්ය සත්‍යයාවබෝධය ලබා සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පැමිණ වදාළේ දඹදිව බුද්ධගයාවේ ඇසතු (අස්වත්ථ) බෝරුක් මූලයේදීය. එසේ සම්බෝධියට පැමිණ පළමුවන දෙවන දෙසතිය අනිමිෂලෝචන පූජාවෙන්, කෘතගුණවේදිත්වය දැක්වීමේ අගය ලොවට විදහා දක්වා වදාළේත්, ජයසිරි මහා බෝමැඩ සෙවණේ සිටය.

අනුබුදු මිහිඳු මාහිමියන් වහන්සේ ලක්දිවට බුදු දහම වැඩමවීමෙන් අනතුරුව අනුලා දේවී පන්සියයක් කන්‍යාවන් හා අන්තඃපුරවාසී වූ ස්ත‍්‍රීන් පන්සියයක් ද, සමග දසසිල් සමාදන්ව කසාවත් ඇඳ පිරිසිදුව පැවිදි බව පැතුවාය. එකල්හි දේවානම්පියතිස්ස රජතෙමේ මිහිඳු මාහිමියන්ගෙන් කරුණු විචාරා, ලත් උපදෙස් අනුව බෑණනු අරිට්ඨ ඇමතියා කැඳවා ”දරුව, ධර්මාශෝක මහ රජාණන් කරා ගොස් මහ බෝධිය ද, සංඝමිත‍්‍රා නම් තෙරණිය ද, මෙහි වැඩමවාගෙන එනු හැකිදැයි” විමසූ විට තමන්ට ද පැවිදි වීමට අවසර දෙන්නේ නම් හැකි බව දන්වා සිටියේය. ඉක්බිති ඒ කුමරු රජුගේ සංදේශයක් ද, සමග වප් මස ශුක්ල පක්ෂයෙහි දෙවෙනි දිනයෙහි පැලලූප් නුවරට පැමුණුනේය.

අරිට්ඨ කුමරුන් විසින් ගෙනගිය සංදේශය ලත් ධර්මාශෝක මහ රජතුමා මහසඟුන්ගෙන් හා සිය දියණිය සංඝමිත‍්‍රා තෙරණියගෙන් විමසා තමන් පණ මෙන් රැකි, මුළු රාජ්‍යයයෙන් තෙවරක්ම පුදනු ලැබූ, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාරිභෝගික ධාතුන් වහන්සේ නමක් වූ, ශී‍්‍ර මහාබෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශාඛාව හා මහබෝ රක්නා පිණිස අටලොස් කුලයක දෙවියන් ද, අටලොස් කුලයක ඇමැතියන් ද, අට කුලයක බමුණන් ද, අට කුලයක කෙළඹියන් ද, ගොපළු කුලයන් හා තරස් කුලයන් ද, කුඹල් කුලයන් ද, සියළු සේනා සම්බන්ධ කුලයන් ද, නාග යක්ෂ සම්බන්ධ කුලයන් ද, එකළොස් නමක් මෙහෙණින්නන් ද, සහිත වූ සංඝමිත‍්‍රා නම් තෙරණියන් ද, එසේම අරිට්ඨ කුමරුන් ද, නැව් නංවා මහත් හරසරින් ලක්දිවට එවූ බව වංශ කථාවන්හි දැක්වේ.

උරුවෙල්හි බුද්ධගයාවේ සිට ලක්දිවට වැඩම වූ ශී‍්‍ර මහාබෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශාඛාව, කකුසඳ, කෝණාගම, කාශ්‍යප තුන් බුදුවරයන් වහන්සේලා පිට දුන් බෝධින් වල දක්ෂිණ ශාඛා පිහිටුවා වූ හා ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාදස්පර්ශයෙන් පූජනීය වූ, මහමෙව්නා උයනේ තුන් බුදුවරයන් වහන්සේලාගේ බෝධීන් වහන්සේලා පිහිටි තැන්හිම රාජාභරණයන්ගෙන් සැරසුණු සොළොස් කුලයක ජනයන් පිරිවැරූ මහරජාණන් අතින්, මිඳී අසූරියන් පමණ අහසට පැණ නැගී බෝධීන් වහන්සේ මහත් වූ සවණක් රැස් විහිදුවා, යළි මහරජු අත වැඩසිටි කල්හි බුදු වසින් දෙසිය තිස්හය වැන්නේ උඳුවප් තුදුස්වක දා සූර්යයා අස්තංගත වූ විට රෙහෙණ නැකතින් රෝපණය කළ බව සමන්තපාසාදිකාවේ හා මහාවංශයේ සඳහන් වේ. එකෙනෙහි අංකුර අටක් පැණ නැගී තරුණ බෝරුක් අටක් ඇතිවිය. එම අෂ්ටඵලරුහ බෝධීන් වහන්සේලා දඹකොළ පටුනෙහි නැව් ගොඩනැගි තැන්හි ද, තිවක්ක බ‍්‍රාහ්මණ ගමෙහි ද, ථූපාරාමය, ඉසුරුමුණිය, මහසෑමළුව, සෑගිරි වෙහෙර, කතරගම සහ සඳුන්ගම රෝපණය වූ බව සඳහන් වේ. අන්‍ය වූ ඵල සතරින් උපන් දෙතිස් ඵලරුහ බෝධීන් වහන්සේලා ලංකාවේ විහාරස්ථාන තිස් දෙකක සර්වඥයන් වහන්සේගේ තේජස කරණ කොටගෙන පිහිටියහ.

මෙදින දේවානම් පියතිස්ස රජතුමා ලංකා රාජ්‍යයෙන් හා නානාවිධ පූජා වස්තුවෙන් බෝධීන් වහන්සේ පුදනු ලැබීය. එතැන් සිට ලක්දිව දුටුගැමුණු, පළමුවන සිරිනාග, දෙවන සිරිනාග, අභයනාග, ධාතුසේන ආදී අනුරපුර සියළු රජ දරුවන් ද පුලතිසිපුර පළවෙනි විජයබාහු, මහා පරාක‍්‍රමබාහු ආදී රජ දරුවන් විසින් ද දඹදෙණියේ දෙවන පරාක‍්‍රමබාහු හා මහනුවර කීර්ති ශී‍්‍ර රාජසිංහ ආදී රජ දරුවන් විසින් ද, ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේ හා සමකොට වන්දනාමාන පුද සත්කාර කෙරෙමින් බෝධින් වහන්සේ ආරක්ෂා කරනු ලැබූහ. එදා මෙන්ම අද ද චිරාගත සාම්ප‍්‍රදායික පුද සිරිත් නො කඩ කොට දිනපතා තුන්වරු පූජාවන් ද, සතිපතා, මාසික හා වාර්ෂික පූජා වශයෙන් ද, නන්විධ පූජාවන්ගෙන් සිරිමාබෝ සමිඳු උදෙසා පුද සත්කාර කෙරෙති. සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවගේ ශ‍්‍රද්ධා භක්තිය වඩා වර්ධනය කෙරෙන ශී‍්‍ර මහාබෝධීන් වහන්සේ ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙස සලකා පූජනීයත්වයෙන් අදත් ලක්බිම තුළ වැඩසිටීම සකල ලෝක වාසී ජනතාවගේම පහන් සංවේගයට හේතුවෙනවා නො අනුමානය.

මෙසේ ශී‍්‍ර මහාබෝධීන් වහන්සේ වැඩමවීමෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාරිභෝගික ධාතුන් වහන්සේ නමකගේ වැඩමවීම පමණක් නොව ඒ හා සමග මෙහෙණි සස්න, කාන්තා විමුක්තිය, මහබෝ සංස්කෘතිය හා වත් පිළිවෙත් ඇතිවීම ද ගෘහ නිර්මාණ, මූර්ති හා සිතුවම් කලාව ආදී සියළු ශිල්පයන්ගේ ද සංස්කෘතිය හා සාරධර්මයන්ගේ ද පෝෂණයට ඉන් ම` පෑදිණ.

ශී‍්‍ර සම්බුද්ධ ශාසනය, භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා යන සිව්වණක් පිරිසෙන් සමන්විතය. ඉන් මෙහෙණි සස්න ලක්දිව ස්ථාපනය වූයේ සඟමිත් තෙරණියගේ ආගමනය නිසාය. එකල්හි සෝවාන් ඵලයට පැමිණ සිටි අනුලා දේවීය ඇතුළු පිරිස මෙහෙණි සස්නට ඇතුළු කරවූයේ සඟමිත් තෙරණිය විසිනි. ලක්දිව කාන්තාවන්ට විමුක්තිය සැලසුනේ ඉන් අනතුරුවය. පුරුෂ පක්ෂයට මෙන්ම ගුණ දහමෙහි හා බණ දහමෙහි හැසිරී විමුක්ති මාර්ගය සලසා ගැනීමට එමගින් අවකාශය සැලසිණ. එපමණක් නොව කාන්තාවන්ට මවක, බිරිඳක, සොහොයුරියක හා සැදැහැවතියක වශයෙන් අනූපමේය ගෞරවාදරයක්, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක් හිමිවිය. මෙම භික්ෂුණී සමාජය අද වනවිට කෙමෙන් පරිහානියට පත්වී ඇත්තේ වී නමුදු දසසිල් මාතාවන් ලෙස හා සාමාන්‍ය උපාසිකාවන් ලෙස කාන්තාවන් විසින් ඉටුකරනු ලබන ජාතික, ආගමික, සාමාජික, සංස්කෘතික මෙහෙය අපමණය. සංඝමිත්තා මහතෙරණියට පින් සිදුවන්නට අපේ මව්බිමට ආගමික, ජාතික, සාමාජික, කලාත්මක ආදී සෑම අංශයකින්ම නොමැකෙන සේවාවක් ඉටුකළ ශ්‍රේෂ්ඨ කාන්තාවන් රැසක්ම දායාද විය. මෙරට භික්ෂුනීන් වහන්සේලාගෙන් ද රටට උදාර සේවාවක් ඉටුවී ඇත. කාන්තාවන්ට ආත්ම විශ්වාසය හා ආත්මාභිමානය ඇතිවූයේ ද සඟමිත් මහ තෙරණියට පින් සිදුවන්ටය. මෙනයින් බලන විට උඳුවප් පෝය දිනය ලක්දිව බෞද්ධ කාන්තාවන්ට සදානුස්මරණීය දිනයක් වේ.

උඳුවප් පුර පසළොස්වක පෝය දිනය සොළොස්මස්ථානයෙන් එකක් වන ශී‍්‍රපාදස්ථානය කරුණා කිරීම ආරම්භ වන දිනයක් වශයෙන් ද ඉතා වැදගත් තැනක් ගනී.

උඳුවප් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනය කරුණු කාරණා කීපයක් නිසාම ශාසන ඉතිහාසයෙහි ඉතා වැදගත් කොට සැලකේ. ජයසිරි මහබෝ සමිඳු වැඩමවීම, සඟමිත් තෙරණියගේ ආගමනය, ලක්දිව මෙහෙණි සස්න පිහිටුවීම, කාන්තා විමුක්තිය ලැබීම හා මහබෝ සංස්කෘතිය බිහිවීම යන මෙකී කරුණු සම්බන්ධයෙන් සලකන විට විශේෂයෙන් ශී‍්‍ර ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවට උඳුවප් පෝය දිනය ඉතා සුවිශේෂී දිනයක් වේ.

ඉල් මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Fri, 3 Nov 2017 10:25:00 +0530

ඉල් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනය කරුණු කාරණා කීපයක් නිසාම ශාසන ඉතහාසයේ සුවිශේෂී පෝය දිනයක් වශයෙන් සැලකේ. ප‍්‍රථම ධර්මධූත පිරිස ධර්ම ප‍්‍රචාරය ඇරඹීම, තුන්බෑ ජටිල දමනය කිරීම පිණිස උරුවෙල් දනව්වට වැඩම කිරීම, මෛත‍්‍රී බෝසතුන් වහන්සේ නියත විවරණ ලැබීම, අගසව් සැරියුත් මහතෙරුන් වහන්සේ නාලක නම් උපන් ගමේ උපන් නිවසේදී පිරිනිවන් පෑම, යන සුවිශේෂී ශාසනික කරුණු සිදුවීමත් පසුවස් පවාරණය හා කඨින චීවර පූජාව සිදු කළ හැකි අන්තිම දිනය වීම යන සුවිශේෂි ශාසනික සිද්ධියෙන් මුල්කොට ඉල්මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය බෞද්ධයෝ ඉතා වැදගත් කොට සලකති.

ඉසිපතන මිගදායේ ධම්මචක්ක පවත්වන සූත‍්‍ර දේශනාවට අනතුරුව පළමුව කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ ”එහිභික්ෂුභාවයෙන් පැවිදි උපසම්පදාව” ලැබූ අතර දෙවනුව වප්ප, භද්දිය දෙදෙනා ද, අවසානයේ මහානාම, අස්සජි දෙදෙනා ද යන පස්වග තවුසෝ සෝවාන්ව මහණ උපසම්පදාව ලැබූහ. ”අනන්ත ලක්ඛණ සූත‍්‍ර” දේශනාවෙන් පසුව පස්වග මහණුන් සියලූ දෙනා රහත් බවට ද පත් වූහ.

එකල්හි යසකුල පුතු නාටක ස්ත‍්‍රීන්ගේ විප‍්‍රකාර දැක ගිහිගෙයි කලකිරී නිවසින් පිටව ඉසිපතනාරාමයේ වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් බණ අසා පැවිදිව සෝවාන් වූයේය. මේ බව දත් ඔහුගේ මිතුරෝ සිව්පනස් දෙනෙක් ද බුදුන් වෙත පැමිණ බණ අසා රහත් වූහ. මෙසේ රහත් වූ පස්වග මහණුන් ඇතුළු සැටනම අමතා ”චරථ භික්ඛවෙ චාරිකං බහුජන හිතාය, බහුජන සුඛාය” යනාදී වශයෙන් ”බොහෝ දෙනාගේ හිත පිණිස, සුව පිණිස, ලොවට අනුකම්පාව පිණිස, ධර්ම චාරිකාවේ යෙදෙන ලෙසත්, එක් මෙ`ගකින් දෙදෙනක් නොගොස් මුල, මැද, අවසන කළණ වූ පිරිසිදු ධර්මය දේශනා කරන ලෙසත්, ලාභාපේක්ෂාවෙන් තොරව ලෝකානුකම්පාව උදෙසා දෙව් මිනිසුන් සහිත සියලූ ලෝසතුන්ගේ හිතසුව පිණිස ධර්මප‍්‍රචාරය ආරම්භ කරන ලෙසත් අනුදැන වදාළ සේක. මෙසේ පළමු රහත් සැට නම ධර්ම චාරිකාවේ යෙදුනේ උතුම් ඉල් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයකදීය.

කොසොල් රජුගේ රජ කුමරුන් තිස් දෙනෙක් ක‍්‍රීඩා පිණිස කප්පායික වනයට ගියහ. ඉන් එක් කුමරෙක් තමන් කැඳවාගෙන ගිය වෙස`ගනක් ඔවුන් සතු ආභරණත් රැුගෙන පළා ගිය බව දැන ඇය සොයා යන්නෝ අතරම`ගදී බුදුන් දැක ඇය ගැන විමසූහ. එම අවස්ථාවෙහි අනුන් සෙවීමට වඩා තමන් සෙවීම වඩා උතුම් බව දක්වා වදාළ බණ අසා ඒ හැම දෙනා රහත් වූහ.

මේ වනවිට රහත් බව ලැබූ පස්වග මහණුන් හා යසකුල පුත‍්‍රයා ඇතුළු යහළුවන් පනස්පස් දෙනා සමග ඉහත තිස් නම එක්ව රහතන් වහන්සේ එක් අනූවක් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ උරුවෙල නම් ජනපදයට වැඩම කළ සේක. එහි නිල්දරා නම් ගංතෙර උරුවෙල කාශ්‍යප, නදී කාශ්‍යප, ගයා කාශ්‍යප නම් තුන් බෑ ජටිලයෝ තමන් රහතුන් බව පවසමින් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකව සිටියහ. මොවුන්ට අතවැසියන් ද දහසක් පමණ සිටියහ. මිසදිටු බවින් අපාගත වීමට සිටි මොවුන් කෙරේ මහාකරුණාවෙන් පිරුණු බුදුරජාණන් වහන්සේ චරිතානුකූලව ධර්මදේශනා කොට ඒ ජටිලයන් දමනය කළේ ද ඉල්මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයකය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ බේළුව නම් ගමෙහි වස් වසා වැඩ සිටි කල්හි මාරාන්තික රෝගාබාධයක් ඇතිවී එය සමාධි බලයෙන් මැඩගෙන සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයට වැඩම කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමට පළමුව අග‍්‍රශ‍්‍රාවක දෙනම අපවත්වීම සිරිතය. ඒ අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාම විහාරායේ වැඩසිටිනා කල්හි අභිධර්මයට සමත් දකුණත් සව් සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේට නාලක නම් තම උපන් ගමෙහි උපන් නිවසේදී පිරිනිවන් පෑමට අවසර දුන් සේක. එසේ අපවත්වූ සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේගේ ආදාහනයෙන් පසු ගෙනා ධාතු බුදුන් වහන්සේගේ ශී‍්‍ර හස්තයෙන් ගෙන ගාථා පන්සියයකින් ගුණ ගායනා කොට ජේතවනාරාමයේ චෛත්‍යක් කරවන ලදී. මෙසේ සැරියුත් මහතෙරුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළේ ද ඉල් මස පුර පසළොස්වක පෝ දිනයකදීය.

සංකස්ස පුරයේදී සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේගෙන් ප‍්‍රශ්න විසඳා ඥානවන්තයන් අතර අගතැන් කොට වදාළ දවසේම මෙත් බෝසතුන් වහන්සේ මෙම මහා භද්‍රකල්පයේදී මෛත‍්‍රිය නමින් කේතුමතී නම් නුවර පහළ වන බවට අනාගත වංශ දේශනාව සිදු කොට විවරණ ශී‍්‍ර දෙවා වදාළේ ද ඉල් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනයකදීය.

ඇසළ මස පෙරවස් සමාදන්වීමට නොහැකි වූ උපසපන් භික්ෂූන් වහන්සේට පසුවස් විසීමට නියමිත නිකිණි මාසයේදී පසුවස් සමාදන් වූ භික්ෂූන් වහන්සේ පසු වස් පවාරණය කරනුයේ ද ඉල් මස පුර පසළොස්වක දිනදීය. එසේම කඨින චීවර පූජාව කළ හැකි අන්තිම දිනය ද ඉල් පුර පසළොස්වක දිනට යෙදේ. මෙනයින් සලකන විට පසුවස් පවාරණය හා කඨින චීවර පූජාව කළ යුතු අවසන් දිනය යෙදෙන දිනය ලෙස ද ඉල්පුර පසළොස්වක පෝය දිනය වැදගත් වේ.

මෙකී ශාසනික කරුණු වල ඇති වැදගත්කම හා උදාරත්වය සමරා ඉල්මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනයෙහි බොහෝ සැදැහැවත් බෞද්ධ උපාසක උපාසිකාවෝ අට සිල් හෝ දස සිල් සමාදන්ව ආමිෂ හා ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්හි නිරතව පින් රැුස් කරගනිති.

වප් මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 5 Oct 2017 10:49:00 +0530

මහින්දාගමනයෙන් පසු ලක්දිව උපාසක උපාසිකවෝ පෝය දිනයන්හි මෙලොව පරලොව සැප පිණිස විවිධ ආමිෂ හා ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්හි යෙදුනාහ. කාය වාග් සංයමය හා චිත්ත පාරිශුද්ධිය උදෙසා අටසිල්, දසසිල් සමාදන් වූහ. සෑගිරියේ ලෙනක පෝය දින අටසිල් සමාදන් වූ සද්ධාතිස්ස රජතුමා එක් දිනෙක මුළු රැුයක්ම බණ අසන පිරිස් අතර සිටගෙනම බණ ඇසූ බවත්, වසභ, උපතිස්ස, දාඨෝපතිස්ස, ධාතුසේන වැනි අපේ රජ දරුවෝ ද පෝය දිනයන්හි අටසිල් සමාදන් වී මහත් ශ‍්‍රද්ධාවෙන් ආගමික කටයුතු වල යෙදුනු බවත්, වංශ කථාවන්ගෙන් හෙළිවේ.

වාර්ෂික පුර පසළොස්වක පෝය දිනයන් අතර වප් පුර පසළොස්වක පෝය දිනය ද එම මාසය ද කරුණු කීපයක් නිසාම සුවිශේෂ කොට සැලකේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ තව්තිසා දෙව්ලොව සිට දඹදිව සංකස්ස පුරයට වැඩමවීම, වස්සානය අවසානයේ මහාපවාරණ දිනය යෙදීම, ධර්මාශෝක රජු වෙත පණිවිඩ යවා ශී‍්‍ර මහාබෝධි ශාඛාවක් වැඩමවා ගැනීමට කටයුතු සංවිධානය කිරීම, අරිට්ඨ මහතෙරුන්ගේ ප‍්‍රධානත්වයෙන් විනය පිටකය සංගායනා කිරීම ආදි ශාසනික කටයුතු කීපයක්ම වප් පෝය මුල් කොට යෙදී ඇත. එසේම කෘෂිකර්මාන්තයෙහිලා බීජමාසය වශයෙන් ද සැලකෙන වප් මාසයේදී සී සෑමේ මංගල්‍යය හෙවත් වප් ම`ගුල් උත්සවයන් ද යෙදේ.

අප මහ බුදුරජාණන් වහන්සේ තව්තිසාවේ සක‍්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනයෙහි සත් වන මාතෘ දිව්‍ය පුත‍්‍රයා ප‍්‍රමුඛ දෙව්, බමුණට අභිධර්මය දේශනා කරමින් වැඩහුන් සේක. ඒ වස් අවසානයේ මහා පවාරණයට සත් දවසක් පමණ තිබියදී සැවැත් නුවර වැසියෝ මුගලන් මහතෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්ලොව සිට කවර දවසක මිනිස් ලොවට වඩින්නේ දැයි විමසූහ. එවිට මුගලන් මහතෙරුන් වහන්සේ සියලූ සත්වයන් විස්මයට පත් කරවා දෙව්ලොව වැඩම කර බුදුන් වෙත එළඹ ”මුළු දඹදිව වැසියෝ තුන් මසක් මුළුල්ලේ බුදුරජාණන් වහන්සේ දකිනු රිසිව අද දකින්නෙමු හෙට දකින්නෙමු” යි සිත සිතා ම`ග බල බලා සිටිතියි දන්වා මිනිස් ලොව වඩින්නේ කවර දවසකදැයි විචාළහ. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙයින් සත් දවසක් ගිය තැන වප් මස මැදි පෝය දින සංකස්ස පුරයට වඩින බව දන්වා වදාළ සේක. මෙය ඇසූ මුගලන් මහතෙරුන් වහන්සේ පෙරළා මිනිස් ලොවට වැඩම කොට මෙයින් සත් දවසක් ගිය තැන බුදුරජාණන් වහන්සේ සංකස්ස පුරයට වඩින බැවින් සියලූ දෙනාට එහි රැුස්වන ලෙස දැන්වූහ. සියලූ ජනයා බුද්ධානුභාවයෙන් කිසිදු දුකක් අපහසුවක් නොමැතිව සංකස්ස පුරයට ලගා වූහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මිනිස් ලොව වඩින බව දත් සක්දෙව් රජ දෙව් ලොව සිට මිනිස් ලොව සංකස්ස පුර දක්වා කිසිම අපහසුවකින් තොරව වැඩම කිරීම සඳහා සත් රුවන්මය දිව්‍ය හිනි මගක් මවා දුන්හ. මෙසේ සත් වන වස් අවසානයේ දිව්‍ය පෙරහැරින් මිනිස් ලොව වැඩියේ වප් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනයකදීය. මතු බුදුවන මෛත‍්‍රී බෝසතාණන් වහන්සේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයේ පැවිදි බව ලැබූයේ ද වප් පුන් පොහෝ දිනයකය.

පෙරවස් සමාදන් වී තුන්මස ගතවීමෙන් පසු මහාපවාරණය යෙදෙන්නේ ද වප් මස පුර පසළොස්වක දිනයටය. ”අනුජානමි භික්ඛවේ වස්සානේ වස්සං උපගන්තුං” යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ උපසම්පදා භික්ෂූන් වහන්සේලාට දඹදිව මධ්‍ය දේශයට ධාරානිපාත වර්ෂාව පවතින ඇසළ, නිකිණි, බිනර, වප් යන සතර මාසය වස් කාලය ලෙස එක් තැනක වාසය කරමින් ප‍්‍රතිපත්ති පිරීමේ වැදගත්කම පිළිබඳව අනුදැන වදාළ සේක. එතැන් සිට එම චාරිත‍්‍රය අවිච්ýන්නව අදත් පවත්වාගෙන එයි.

වස් සමාදන්වන සිල්වත් භික්ෂූන් වහන්සේ සිහි කල්පනාවෙන් යුතුව (සතිකරණයෙන්) වස්සාන පටිපදාවන් පුරමින් කාලය ගත කරති. දෙමාපියන් රෝගාතුර වීම, මහා සංඝරත්නයේ කැඳවීම, අසාධ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ කැඳවීම වැනි අතිශය වැදගත් කරුණකදී ”හත් වෙනි දින අරුණ නැගෙන්නට පෙර ජීවිතයට අනතුරක් නොවුනි නම් පැමිණෙන බව දන්වා ආරාමයෙන් බැහැරට යා හැකි වුව ද හයවන දින රාත‍්‍රියෙහි හෝ ආපසු පැමිණිය යුතුය. එතරම්ම දැඩිව පිළිවෙත් රැුකීම වස් වසන භික්ෂූන් වහන්සේගෙන් අපේක්ෂා කෙරිණ.

වස්සානය නිසි ලෙස සමාදන්ව පිළිපැදි භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට පමණක් කඨින චීවරයක් පිළිගත හැකිය.

පාවෙය්‍ය නුවර සිට භික්ෂූන් වහන්සේලා තිස් නමක් සැවැත්නුවර වැඩ වාසය කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දකිනු රිසිව ධාරානිපාත මහ වැස්සේම තෙමී තෙමී පාගමනින් සැවැත්නුවර ජේතවන විහාරයට වැඩම කළහ. වැඩම කළ එම භික්ෂූන් වහන්සේ හා පිළිසඳර කථාවේදී උන්වහන්සේලා සාකේත නුවරදී වස් සමාදන් වී වස් පවාරණය කොට එන අතරමගදී වැස්සට හසුවී තෙමී තෙත බරිතව පැමිණි බව දැන, වෙනත් සිවුරක් ද නොමැති බැවින් තෙත බරිතව සිටින්නට සිදුවූ අයුරු දැක කඨිනාස්තරණාය අනු දැන වදාළ සේක. එතැන් පටන් කඨින චීවර පූජාව උතුම් පූජාවක් කොට සලකා ලොකු කුඩා තරුණ මහළු හැම දෙනාම මහත් ශ‍්‍රද්ධාවෙන් එයට සහභාගි වෙති. වප් අවපෑලවියේ සිට ඉල් පසළොස්වක දක්වා කඨින චීවර පූජා පින්කම් පැවැත්වීම සිරිතය. අතීතයේදී මහා පරාක‍්‍රමබාහු රජු, VI පරාක‍්‍රමබාහු රජු, කීර්ති ශී‍්‍ර රාජසිංහ හා රාජාධිරාජසිංහ යන රජවරු, මහා ඉහළින් කඨින චීවර පූජා සිදුකළ අයුරු වංශ කථාවන්ගෙන් දත හැකිය. ඒ ඉපැරණි පුද සිරිත් අනුව ශී‍්‍ර දළදා මාලිගාවේ ද වාර්ෂික කඨින චීවර පූජාව මෙවරත් මහත් ඉහළින් පැවැත්වේ. අටමහ කුසලයන්ගෙන් ප‍්‍රථම කුසලය වන කඨින චීවර පූජා පුණ්‍ය කර්මයට සහභාගි වීමට ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයම එකසේ කැමතිය.

ලක්දිවට ශී‍්‍ර මහාබෝධීන් වහන්සේ හා භික්ෂුණින් වහන්සේ මෙරටට වැඩමවා ගැනීම සඳහා මහින්ද මහතෙරුන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි දඹදිව ධර්මාශෝක රජු වෙත අරිට්ඨ කුමරු අත සංදේශයක් යවා කටයුතු සංවිධානය කර එහි ගමනාරම්භය සිදුවූයේ ද වප් මස මැදි පෝය දිනයකදීය. එසේම මහින්ද මහතෙරුන් වහන්සේගේ අනුදැනුම ඇතිව අරිට්ඨ තෙරුන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් විනය පිටකය සංගායනා කරවීම ද වප් පෝය දිනකදී සිදුවී ඇත.

මෙසේ ශාසනික, ජාතික, සංස්කෘතික, වශයෙන් වැදගත්වන කරුණු කීපයකට මූලික වූ වප් පෝය දිනය හා වප් මාසය විශේෂ කොට ලක්දිව බෞද්ධයන්ට සුවිශේෂී වැදගත්කමක් ඇත්තේය.

බිනර මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 5 Oct 2017 10:39:00 +0530

බිනර මාසය වස්සාන සෘතුවට අයත් නිසිලෙස වැසි ලැබී ගහ කොළ දළුලා වැඩෙන මාසයකි. ගොඩ මඩ දෙකම සරුසාරව නව බීජ වගාවට සැකසෙන මාසයකි. සොබා දහමේ චමත්කාරය මතුකර දැක්වෙන මාසයකි. මිනිසුන් පමණක් නොව සතා සිවුපාවුන්, කුරුල්ලන් හා ගහකොළ ඇතුළු සමස්ත පරිසරය සෞම්‍යවත් බවින් හා සුන්දරත්වයෙන් පිබිදෙන මාසයකි. මෙනයින් බලන විට බිනර මාසය සිත කය දමනය කොට සන්සුන් ඉඳුරන් ඇතිකර ගැනීමට සුදුසුතම මාසයක් වන්නේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුදැන වදාළ පරිදි ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයටම ආගමානුකූල ජීවිතයකට යොමුවීමට සුදුසු සේ සැලකෙන වස්සාන කාලයට අයත් මාසයක් වශයෙන් බිනර මාසය හා බිනර පසළොස්වක පෝය දිනය බෞද්ධයාගේ ඉතා වැදගත් පෝය දිනයක් වශයෙන් සැලකිය හැකිය. වස්සාන සමය බැවින් භික්ෂූන් වහන්සේ බාහිර චාරිකාවන්ගෙන් මිදී ආරාමයට වී බණ භාවනාදියෙහි යෙදෙමින් තම දායක කාරකාදීනට කුසල ධර්මයන්හි යෙදීමට මග පාදා දෙති. ගිහි බෞද්ධයෝ ද තම ගමේ පන්සලේ විහාරාරාමයට සැමදා ගොස් මල් පහන් පූජා කිරීම හා දානමානාදී ආමිෂ පූජාවන්හි යෙදෙන අතර ශීල භාවනාදී ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්හි ද යෙදීමට අවස්ථාව සලසා ගනිති. මෙසේ වැඩි වැඩියෙන් පින්දහම් කරගැනීමට යොමුවන පෝය දිනයක් වශයෙන් බිනර පෝය අතිශය වැදගත් තැනක් ගනී.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ද වැසි කාලය තුළ ධර්ම චාරිකාවන්හි නොයෙදී වැස්සෙන් බාධාවක් නොවන කිසියම් විහාරාරාමයක හෝ වෙනත් ස්ථානයක වැඩ වාසය කරමින් ලෝක සත්වයාට සුවසෙත සැලසූ සේක. පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනාරූඪව තව්තිසාවේ දිව්‍යපුත‍්‍රයෙකුව උපන් මහාමායා මව්දේවියට සත්වන වසෙහි තාවතිංස බවනයෙහි මාතෘ දිව්‍ය රාජයා ප‍්‍රමුඛ තව්තිසාවැසි දේවගණයාට අභිධර්මය (විජම්බණ) දේශනා කොට වදාළේ ද නිකිණි මාසයේදීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පස්වන වසෙහි සුද්ධෝදන රජතුමා දැඩිව ගිලන්වී සිටින බව අසා වදාරා ශ‍්‍රාවක සංඝවා පිරිවරා එහි වැඩම කොට දෙසූ දහම් අසා රජතුමා සත්දිනක් විමුක්තිසුව වළඳා රහත් වී පිරිණිවන් පෑහ.

එකල්හි නොබෝ දිනකින් මහා ප‍්‍රජාපතී ගෝතමී සුළු මෑණියෝ ගිහිසැප හැරපියා මහණවනු කැමැත්තෙන් කිඹුල්වත්පුර නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට ගොස් සම්බුදු සස්නෙහි පැවිදි වීමට අවසර අයැද සිටියාය. පළමු දෙවන තුන්වන යන වාර තුනෙහි ඊට අවසර නොදුන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වතින් විශාලා මහනුවර කූටාගාර ශාලාව වෙත වැඩම කළහ. මහාප‍්‍රජාපති ගෝතමී තොමෝ කාන්තාවන් පන්සියයක් දෙනා සම`ග කෙස් කපා කසාවත් හැඳ කූටාගාර ශාලාව වෙත ගොස් එහි දොරටුව අභියස සිට අඩමින් වැළපෙමින් ආනන්ද තෙරුණ් මගින් පැවිද්ද ලබාදෙන ලෙස නැවත නැවත ඉල්ලා සිටියාහ. එවිට ආනන්ද හිමියෝ බුදුන් හමුවට ගොස් ස්වාමිණී මහාප‍්‍රජාපතී ගෝතමියගේ ඉල්ලීම ගැන සැලකර සිටිමියි දන්වා සිටියහ. තෙවරක්ම එම ඉල්ලීම පිරිකෙව් කළ නමුදු පසුව ගුරු ධර්ම අටක් පනවා ඒවා පිළිගැනීමට එකග වන්නේ නම් පමණක් පැවිද්ද ලබාදීමට බුදුහිමි එකග වූයෙන් මහාප‍්‍රජාපතී ගෝතමී තොමෝ එම ගුරු ධර්ම අට හිස් මුදුනෙන් පිළිගත්තෙන් මහණ උපසම්පදාව ලබා පළමුව මහාප‍්‍රජාපතී ගෝතමී තෙරණියෝ රහත් වූහ. මෙසේ මෙහෙණි සස්න පිහිටුවා වදාළේ බිනර පුන් පොහෝදාකය.

එසේම දසවන වස්සානයේදී භික්ෂූන් වහන්සේ දෙපිරිසක් අතර සිදු වූ විවාදයක් නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ පාරිලෙය්‍ය වනයට වැඩම කොට එහි ගතකළ සේක. එසමයෙහි උන්වහන්සේට ඇතෙකු හා වඳුරෙකු උපස්ථාන කළ බව කියැවේ. රජගහනුවර දී විසිවන වස්සානය ගත කළ කාලයෙහි අංගුලිමාල දමනය සිදුවිය. මෙසේ උන්වහන්ස්ගේ පන්සාලිස් වස් කාලය තුළ විවිධ ශාසනික සේවාවන් සිදුවී ඇති බව පෙනේ. මේ අයුරින් බලන විට වස්සාන සමයට අයත් බිනර මාසය හා එම මාසයට යෙදෙන පසළොස්වක පෝය දිනය බෞද්ධයන්ට සුවිශේෂී පෝය දිනයක් සේ සැලකිය හැකිය.

සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු ආදාහනයේදී ඇවිලෙන සඳුන් දර සෑයෙන් බුද්ධ ග‍්‍රීවා ධාතුන් වහන්සේ සරභූ නම් රහතන් වහන්සේ විසින් ගන්නා ලදුව ලක්දිව ප‍්‍රථම ස්තූප වහන්සේ ලෙස සැලකෙන මියුගුණ සෑයෙහි තැන්පත් කළ බව කියැවේ. එම මහියංගණ රජමහා විහාරයේ වාර්ෂික පෙරහැර මංගල්ලය යෙදී ඇත්තේ ද බිනර පෝය දිනයටය. මෙසේ ලක්දිව බෞද්ධයන්ගේ විශේෂිත ආගමික උත්සවයක් යෙදී ඇති පෝය දිනයක් වශයෙන් ද බිනර පෝය දිනය වැදගත් වේ. එබැවින් මෙම උතුම් බිනර පුර පසළොස්වක පෝය දිනයේදී අටසිල් සමාදන් වීම ආදි ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවෙන් ද විහාරාරාමයන් කරා ගොස් මල් පහන් පූජා කිරීමාදී ආමිස පූජාවන්ගෙන් ද බුදුන් පුදා තෙරුවන් ගුණ සැමරීම දෙලොව වැඩ සඳහා හේතු වන්නේමය.

නිකිණි මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 5 Oct 2017 10:33:00 +0530

අනෙකුත් පෝය දිනයන් මෙන්ම නිකිණි පෝය දිනය ද ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් තැනක් දිනා ගත් පෝය දිනයකි. භික්ෂූන් වහන්සේ නිකිණි අවපෑලවියට පොහොය කොට නිකිණි පුන් පොහෝදා පසු වස් එළඹීම හා සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසු ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව සිදුවීම යනාදි ඉතා සුවිශේෂි කරුණු කාරණා කීපයක්ම නිකිණි පෝය දිනය මුල් කොට ගෙන සිදු විය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ප‍්‍රථම රහතන් වහන්සේලා හැට නම අමතා ”චරථ භික්ඛවේ චාරිකං, බහු ජන හිතාය, බහු ජන සුඛාය,” යනාදි වශයෙන් බොහෝ දෙනාගේ හිත පිණිස, සුව පිණිස, ලොවට අනුකම්පාව පිණිස, මුල, මැද, අග කලණ වු අර්ථ සහිත වු ව්‍යඤ්ජන සහිත වු, දහම දේශනා කරමින් ධර්ම චාරිකාවෙහි යෙදෙන ලෙස අනු දැන වදාළ සේක. මේ අනුව භික්ෂුන් වහන්සේලා වැසි සමයෙහි ද තැනින් තැන සැරිසරමින් ලෝක සත්වයාට සෙත සැලසුහ. එය දුටු අන්‍යාගමිකයෝ දොස් නැ`ගූහ. එම තත්වය හේතූ කොට ගෙන ඇසළ, නිකිණි, බිනර, වප් යන වස්සාන කාලය තුළ ”අනු ජානාමි භික්ඛවේ වස්සානෙ වස්සං උපගංතුං,” යනුවෙන් භික්ෂුන් වහන්සේට වැසි කාලයේ එක් තැනක සිට වස් එළඹීමට නියම කොට වදාළ සේක. එම නියමය පරිදි පෙර වස් විසීම ඇසළ පෝයට පහුදින අවපෑලවියට ද, එදිනට කිසියම් හේතුවක් නිසා වස් සමාදන්වීමට නොහැකි වන භික්ෂුන් වහන්සේට නිකිණි පෝයෙන් අවපෑලවියට ද පසු වස් එළඹීමට ද නියම කොට වදාළ සේක.

මෙම බුද්ධ නියමය පරිදි, පෙර වස් එළඹීමට නොහැකි වු භික්ෂුන් වහන්සේ නිකිණි පෝයදා සීමාමාලකයක දී පොහොය කොට පසුදා අව පෑලවියට පසු වස් එළඹෙති. මෙසේ පෙර වස් හෝ පසු වස් එළඹීමෙන් ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයටම බණ භාවනා පුද පුජාදී ආගමික කටයුතු තුළින් ශීල සමාධි, ප‍්‍රඥාව වැඩි වර්ධනය කරගැනීමටත්, තෙරුවන් ගුණය හා ශිල ගුණය සිහිපත් කර ගැනීමටත්, ගිහිපැවිදි සම්බන්ධතාවය වැඩිකර ගැනීමටත්, අවකාශය සැලසේ.

පෙර වස් එළඹෙන භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට කඨින චීවරයක් අතිරේක වස්ත‍්‍රයක් ලෙස පිළිගැනීමට අවස්ථා සැලසෙන නමුත්, පසු වස් එළඹෙන භික්ෂූන්වහන්සේලාට කඨින චීවරයක් පිළිගැනීමට නොහැකිය. එහෙත් වස්සාවාසික සිවුරක් පිළිගැනීමට ඉඩ සැලසිණ.

මෙනයින් බලන විට පසුවස් එළඹීමට මුල් වන නිකිණි පෝය දිනය ද ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයටම එකසේ වැගත්වන පෝය දිනයක් සේ පිළිගත හැකිය. එම දෙපක්ෂයටම පෙරවස් විසීමේදී මෙන්ම ශිල, සමාධි, ප‍්‍රඥා ගුණවර්ධනය කරගැනීමටත්, ගිහි පැවිදි සබැඳියාව තරකර ගැනීමටත් ඉන් අවස්ථාව සැලසෙන බැවිණි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් සත් වන දිනයේ මහළු කාලයේදී පැවිදි වු සුභද්‍ර නම් භික්ෂුවගේ අභද්‍ර වචන මුල් කොට ගෙන මහා කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ විසින් ශාසනයේ ආරක්ෂාව පතා ධර්ම විනය සංගායනා කිරීමට පියවර ගන්නා ලද්දේ ද නිකිණි පුර පසළොස්වක පුර පෝය දිනයක දීය. රජගහනුවර සප්ත පර්ණි ගුහා ද්වාරයෙහි පිළියෙල කළ විශේෂ මණ්ඩපයකදී මහා කාශ්‍යප, ආනන්ද, උපාලි, ආදි රහතන්වහන්සේලා පන්සියකගේ එක්වීමෙන් මෙම ප‍්‍රථම ධර්ම සංගායනාව සිදුවූ බව ශාසන ඉතිහාසයේ සඳහන්වේ. මීට සංඝයා වහන්සේලා තෝරාගනු ලැබුවේ සංඝ සම්මතයෙනි. මේ වන විට ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ රහත් බව ලබා තිබුණේ නැත. උන්වහන්සේ රහත් බව ලබාගන්නා තුරු එම ආසනය හිස්ව තබා හාරසිය අනුනවයක් රහතන්වහන්සේලා සංගායනාව සඳහා තෝරා ගනු ලැබුහ. අනතුරුව ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ නිකිණි පෝයදා අළුයම රහත් බව ලැබීමෙන් පසු සංඝායනා මණ්ඩපයෙහි අසුන් ගත්හ.

එහිදී ධර්ම විනය දෙක සංඝායනාවට බඳුන් විය. ඉන් මුලින් සංගායනාවට යොදා ගත් විනය විසඳීම උපාලි මහ රහතන් වහන්සේට භාර විය. විනය පිටකය ග‍්‍රන්ථ පහකින් යුක්තය. චුල්ලවග්ග පාලිය, මහාවග්ග පාලිය, පාචිත්තිය පාලිය, පරාජිකා පාලිය, පරිවාර පාලිය යනු ඒ පහයි. එය හදාරා ආරක්ෂා කිරීම උපාලි මහරහතන් වහන්සේ ඇතුඵ ශිෂ්‍ය පිරිසට භාරවිය.

ධර්මය විසඳීම ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට භාරවිය. එසේ සංගායනා කොට සුත‍්‍ර පිටකයේ දීඝ නිකාය ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ ශිෂ්‍ය පිරිසට ද, මජ්ක්‍ධිම නිකාය ශාරිපුත‍්‍ර තෙරුන්වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ ශිෂ්‍ය පිරිසට ද, සංයුත්ත නිකාය මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ ශිෂ්‍ය භික්ෂු පිරිසට ද, අංගුත්තර නිකාය අනුරුද්ධ හිමි ප‍්‍රධාන ශිෂ්‍ය පිරිසට ද භාරදෙන ලදී.

මෙකී ශාසනික කරුණු වලට අමතරව ශ‍්‍රී දළදා මාලිගාවේ ඇසළ පෙරහැර මංගල්ලයේ අවසන් රංදෝලි මහ පෙරහර පැවැත්වීම ද නිකිණි පෝය මුල් කොට ගන්නා බැවින් විශේෂයෙන් ශ‍්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවට නිකිණි පෝය දිනය සුවිශේෂි ආගමික දිනයක් වී ඇත්තේය.

ඇසළ මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 5 Oct 2017 10:30:00 +0530

ඇසළ පෝය ඉන්දියාවේ පුරාණෙයේ පටන් පැවතගෙන ආ ආෂාඪ උත්සවය මුල්කොට ඇසළ උත්සවය ඇරඹිනැයි සැලකේ. ඇසළ උත්සවය විෂ්ණු දෙවියන්ගේ උත්පත්තිය සිහිගැන්වීම හා ඔහු අසුරයන් ජයගැනීම සැමරීමටත් දෙවියන් මුල්කොට උත්සව පැවැත්වීමටත් යොදාගෙන ඇත. ජාතකට්ඨ කථාවේ ද පුරාතන ඉන්දියාවේ ඇසළ මාසයෙහි පැවති නැකැත් සැණකෙළියක් ගැන සඳහන් වේ. කිඹුල්වත්පුර සතියක් පුරා පැවති එම සැණකෙළියට සුද්ධෝදන මහරජුගේ අග මෙහෙසිය වූ මහාමායා බිසව ද සහභාගි වූ බව කියැවේ.

බෝසතාණන් වහන්සේ දේවාරාධනයෙන් පස්මහ බැලූම් බලා තුසිත දෙව්ලොවින් චුතව දඹදිව කපිලවස්තුපුර සුද්ධෝදන මහරජුගේ අග මෙහෙසිය වූ මහාමායා මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීමත්, සිදුහත් කුමරු පෙම්බර සයෝදරාවන් සරණ කොටගෙනැ රජසැප, කම්සැප මැනවින් විඳ පිළිවෙලින් ජරා (මල්ලෙක්, ව්‍යාධි (රෝගියෙක්), මරණය හා අවසන පැවිදි රුවක් යන සතර පෙර නිමිති දැක සසරට කලකිරී එදිනම උපන් සුරතල් රාහුල පුතා හා පෙම්බර සයෝදරාවන් හැරදමා අභිනිෂ්ක‍්‍රමණය කළේත් සසරින් එතෙරෙව බුදුවී බරණැස මිගදායේ ඉසිපතනයේ විසූ පස්වග තවුසන් සොයා ගොස් ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනාව නම් වූ ධම්මචක්කපවත්තන සූත‍්‍ර දේශනාව සිදු කොට වදාළේත් ලාභ සත්කාරයන් උදෙසා ලොව මුලාවේ හෙළමින් වංචා කෙරෙමින් සිටි පූර්ණ කශ්‍යප, මක්ඛලිගෝසාල, අජිතකේෂකම්බල, කකුධකත්‍යායනය, සංඤය බෙල්ලට්ටිපුත්ත, නිඝණ්ඨනාථ පුත්ත යන තීර්ථකයන් සය දෙනාගේ මාන මතනය කර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධානුභාවයෙන් පැන නැගි අඹරුක් සෙවණෙහි යමා පහ පෙළහර පෑයේත් පූර්ව බුදුවරුන්ගේ සිරිත අනුව තව්තිසාවේ සක‍්‍රයාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය පිළිගෙන එහි වස් වැස මාතෘ දිව්‍ය රාජයා ඇතුළු දේව පිරිසට අභිධර්මය දේශනා කළේත් ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයකය.

රජගහනුවර වේහාර පර්වත ප‍්‍රාන්තයෙහි සප්තපර්ණි නම් ගල්ගුහා ද්වාරයෙහිදී අජාසත් රජුගේ අනුග‍්‍රහය ඇතිව ධර්ම විනය පිටකත‍්‍රයට බෙදා සකස් කිරීම සඳහා තෘතිය ශ‍්‍රාවක කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේගේ ප‍්‍රධානත්වයෙන් රහතන් වහන්සේ පන්සිය නමක් රජගහ නුවරට වැඩම කොට වස් සමාදන් වී මූලික කටයුතු සංවිධානය කළේත් ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයකය. ක‍්‍රි. ව. 276 දී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ විසින් මෙරටට වැඩමවනු ලැබූ සම්බුද්ධ ශාසනය නියම ආකාරයෙන් ප‍්‍රතිස්ථාපනය වීම සඳහා අරිට්ඨ කුමරු ඇතුළු පිරිස මහණ උපසම්පදාව ලැබූයේත් ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයකය. ඇසළ පුන් පෝය දින පොහොය කොට ඇසළ අවපෑලවියට පෙරවස් විසීම ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයේදී සිදුවේ.

ක‍්‍රි. ව. 310 වැන්නේදී කිත්සිරිමෙවන් මහරජුගේ පටන් පැවැත්වෙන දළදා පූජෝපහාර ඇසළ පෙරහැර මංගල්ලයේ අවසන් රන්දෝලි මහ පෙරහැර පැවැත්වෙනුයේත් ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයේදීය. කීර්ති ශී‍්‍ර මහරජුගෙන් පටන් ගත් ශී‍්‍ර දළදා මාලිගාව පෙරටු කොට සිව්මහා දේවාලයේ පෙරහැර මංගල්ලයෙහි අවසන් මහ රන්දෝලි පෙරහැර යෙදී තිබුණේත් ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනටය. එහෙත් දැනට ඇතැම් වර්ෂයන්හි නිකිණි පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයට එම අවසන් මහ පෙරහැර යෙදෙන අයුරුද දක්නා ලැබේ.

”යමෙක් ධර්මය දකී ද හේ මා දකී” යන දේශනා පාඨයෙන් හා ”ආනන්දය මා විසින් යම් ධර්ම විනයක් දේශනා කරන ලද්දේ ද ඒ ධර්ම විනය තෙම මා ඇවෑමෙන් ශාස්තෘ නම් වන සේකැයි” දැක්වෙන දේශනා පාඨය තුළින් ද තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සුදේශිත ශී‍්‍ර සද්ධර්මය ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙසම වර්ණිත වේ. සියලූ කෙලෙසුන් නසා ගුරුවරයෙකු නොමැතිව, ස්වකීය වීර්යෙන් ඥාන ශක්තියෙන් උතුම් සර්වඥතා ඥාන දර්ශනය අවබෝධ කොට වදාළේ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයේදී වුවත්, දෙමසකට පසු ප‍්‍රථම වරට එම ශ්‍රේෂ්ඨ ගැඹුරු ධර්මය, දේශනා කොට වදාළේ ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයේදීය. එබැවින් සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධයෝ ඇසළ පෝය දිනය උතුම් මංගල මහෝත්සව දිනයක් වශයෙන් සලකති.

තමන් වහන්සේ අවබෝධ කරගත් ගැඹුරු ධර්මයෙහි ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනාව කළ යුත්තේ කවරෙකුටදැයි විමසා බලද්දී ධර්මය සොයා යන ගමනේදී තමන් වහන්සේට උපකාරී වූ ආලාරකාලාම සහ උද්දකරාමපුත්ත යන අය ගැන පළමුව හා දෙවනුව සිහිපත් වූ නමුදු ඔවුන් ජීවතුන් අතර නැති බව දැන අනතුරුව සය වසක දුෂ්කර ක‍්‍රියා සමයේදී උපකාරී වූ කොණ්ඩඤ්ඤ, භද්දිය, වප්ප, මහානාම, අස්සජි යන පස්වග තවුසන් බරණැස ඉසිපතනයේ මිගදායේ සිටින බව දැන, ඔවුන් සොයා එහි වැඩම කළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරන ආකාරය ඈත සිටම දුටු පස්වග තවුසන් ”ශ‍්‍රමණ භවත් ගෞතම තෙමේ වීර්යයෙන් මිඳී කාමසුඛල්ලිකානුගෝගීව සිට දැන් අප කරා එයි. පෙර ගමන් නොකිරීමටත්, නොවැඳීමටත්, උවටැන් නොකිරීමටත් කතිකා කොට කැමතිනම් අසුන් ගැනීමට අසුනක් පැනවූහ.

එහෙත් කතිකා කරගත් පරිදි ක‍්‍රියා කිරීමට නොහැකි වූ ඔවුහු පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වූ බව දැන ධර්මය ඇසීමට එකග වූහ. මිනිසුන් අතුරෙන් පස්වග තවුසන් හා දෙව් බඹුන් සහිත පිරිසක් ප‍්‍රථම ධර්ම ශ‍්‍රවණය සඳහා සහභාගි වූහ. මෙම ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනාව ධම්මචක්කපවත්තන සූත‍්‍රය මාතෘකා කොට දේශනා කළ සේක. (ධම්ම යනු ඥානයයි, චක්ක යනු පැවැත්මයි, ඥානය චක‍්‍රාකාරව පැවතීම ධම්මචක්කපවත්තන සූත්ත නම් වෙයි.)

”ධම්මචක්තපවත්තන සූත‍්‍ර” දේශනාවට අනුව කාමසුඛල්ලිකානු යෝගය (අනාර්ය වූ ළාමක වූ ග‍්‍රාම්‍ය වූ පංචකාමයේ ඇලීම), අත්තකිලමථානු යෝගය (අනාර්ය වූ දැඩි වූ දුක් උපදවන දැයෙහි ඇලීම) යන අන්ත දෙකෙන් මිඳී මධ්‍යම ප‍්‍රතිපදාව හෙවත් ආර්ය අංෂ්ටාංගික මාර්ගය පිළිපැදීමෙන් කෙලෙසුන් නසා සත්‍යාවබෝධය හා නිර්වාණය ලද හැකිවේ.

චතුරාර්ය සත්‍යය (ඇත්ත සතර) වනාහි දුක (දුක්ඛ), දුක ඉපදීමට හේතුව (දුක්ඛ සමුදය), දුක ඉපදීමට හේතුව නැති කිරීම (දුක්ඛ නිරෝධය), දුක ඉපදීමට හේතුව නැති කිරීමේ මාර්ගය (දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා) යනුයි. මෙහි දුක යනු රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන ස්කන්ධ පහයි. දුක ඉපදීමට හේතු වනුයේ නැවත නැවත ඉපදීම ඇතිකෙරෙන තෘෂ්ණාවයි. දුකින් වැළකීම යනු තෘෂ්ණාව නැසීමයි. දුකින් මිදීමේ මාර්ගය වන්නේ සම්මා දිට්ඨි (නිවැරදි දැකීම), සම්මා සංකප්ප (නිවරැුදි සිතුවිලි), සම්මා වාචා (නිවැරදි වචනය), සම්මා කම්මන්ත (නිවැරදි ක‍්‍රියාව), සම්මා ආජීව (නිවැරදි ආජීවය), සම්මා වායාම (නිවැරදි වෑයම), සම්මා සති (නිවැරදි සිහිය), සම්මා සමාධි (නිවැරදි සමාධිය) යන අට මගයි.

මෙකී මූලික ධර්ම කරුණු ඇතුළත් දම්සක්පැවතුම්සුතුර ශ‍්‍රවණය කිරීමෙන් පසු පස්වග තවුසෝ බලවත් සතුටට පත්වූහ. දෙවියෝ ද බ‍්‍රහ්මයෝ ද මහ හඩින් සාධු නාද කළහ. මහ පොළොව කම්පා විය. තවත් විසතුරු අසිරිමත් දේ සිදුවිය. අනතුරුව මෙසේ දේශනා කරන ලද ගාම්භීර වූ ධර්මය පළමුව දැනගත් කොණ්ඩඤ්ඤ තවුසා සෝවාන් ඵලයට පැමිණ ඒහි භික්ෂු භාවයෙන් පැවිදි උපසම්පදාව ලැබුවේ ද ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයකය.

කපිලවස්තු පුර සුද්ධෝදන මහරජුගේ අග මෙහෙසිය වූ මහාමායා දේවීන් එ දවස නැකැත් කෙළි බලා හිස් සෝදා නා දන් දී උපෝෂථ ශීලය සමාදන් වී සිරි යහන්හි සැතපුන කල්හි දෙතිස් පූර්ව නිමිති පහළ කරමින් අප මහා බෝසතාණන් මව්කුස පිළිසිඳ ගත්තේ ද ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයකදීය.

පැරණියේදී ඇසළ මාසය සැණකෙළි මාසයක් විය. කිත්සිරි මෙවන් මහරජු සමයේ ඇරඹුණු දළදා පෙරහැර පැවැත්වූයේ ද ඇසළ මාසයේදීය. වර්තමානයේ මහනුවර ශ‍්‍රී දළදා මාලිගාවේ චිරාගත සාම්ප‍්‍රදායික ඇසළ පෙරහැර මංගල්ලයේ අවසාන රන්දෝලි මහ පෙරහැර බොහෝ විට යෙදෙනුයේද ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයේදීය. (මෑත භාගයේදී සිට ඇතැම් අවස්ථා වලදී නිකිණි පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයට ද මෙම අවසන් මහ පෙරහැර යෙදෙනු දක්නා ලැබේ.)

මෙසේ නන්විධ කරුණු කාරණා නිසා ඇසළ පුන් පොහෝ දිනය සමස්ත ලෝකවාසි බෞද්ධ ජනතාවට ඉතා වැදගත් පොහෝ දිනයක් වන්නේය.

පොසොන් මස පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Thu, 8 Jun 2017 10:14:00 +0530

සමස්ත ලෝකවාසි බෞද්ධ ජනතාවට වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය, ඉතා වැදගත් වන්නාසේම විශේෂයෙන් ලක්වැසි බෞද්ධයනට පොසොන් පුන් පොහෝ දිනය ඉතා සුවිශේෂී පොහෝ දිනයක් වන්නේය. සිදුහක් කුමරු උයන්කෙළි පිණිස ගොස් එද්දී දුටු පෙරනිමිති සතරෙන් තෙවන පෙරනිමිත්ත වූ මරණය දැක සසර කල කිරුනේ ද පොසොන් පොහෝ දිනයකය.

ශී‍්‍ර සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් 236 වන වර්ෂයෙහි, දඹදිව ධර්මාශෝක මහාධිරාජයාගේ පුත‍්‍ර මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ, ශී‍්‍ර ලංකාදීපයට වැඩම කිරීමෙන්, පසු බුද්ධ ධර්මයෙන් පෝෂණය වූ බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය, සංස්කෘතිය, සමාජ ගති සිරිත්, කලා ශිල්ප හා ධර්මශාස්ත‍්‍රීය අධ්‍යාපනය ආදි සකල විධ අංගෝපාංගයක්ම සිංහල ජාතියට උරුම විය. එමගින් ආගමික, ජාතික, සාමාජික ආදී සියලූ අංශයන්ගේ අභිවර්ධනයක් හා පුනරාලෝකයක් ඇතිවිය.

මේවන විටත් ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවරක් ලක්දිවට වැඩම කර තිබූයෙන් බුදු දහමේ අරුණැල්ල ලක්බිමට පතිත වී තිබිණ.

ක‍්‍රිස්තු පූර්ව 307 වන විට පූර්ව කාලීන විවිධ ආගමික විශ්වාසයන්ගෙන් ලක්දිව වෙළී පැවතියේය. යක්ෂ වෘක්ෂාදී විවිධ ඇදහීම් සිදුකළහ. එහෙත් අනුබුදු මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ වැඩම වීමත් සමග බෞද්ධාලෝකය පැතිරී උතුම් බෞද්ධාගමික පූජෝත්සව දිනයක් බවට පොසොන් පොහෝ දිනය පත්විය.

මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට පෙර පොසොන් දිනය, රජතුමා ප‍්‍රධාන රටවැසියන් විනෝදය පිණිස නොයෙකුත් ක‍්‍රීඩාවන්හි යෙදෙන ක‍්‍රීඩෝත්සව දිනයක් බවට පත්ව තිබිණ. විශේෂයෙන් එදින විනෝදය පිණිස දඩ කෙළියෙහි යෙදෙන දිනයක් විය.

මහින්ද මහරහතන් වහන්සේට දේවානම්පියතිස්ස මහරජු මුණගැසුනේ මහරජු පිරිස සමග මිහින්තලේ අඹ තලාවෙහි මුවන් දඩයමේ යන අතරතුර බුදුවසින් දෙසිය තිස්හය වැන්නේ පොසොන් පුන් පොහෝ දිනයකය.එහිදී මාහිමි ”තිස්ස, තිස්ස නවතින්න, මෙහි එන්නැයි කී බසින් වහා නතර වූ රජු අමතා නැගූ පැනයන්ට සුදුසු පිළිතුරු සැපයූ දේවානම්පියතිස්ස මහරජු ස්වකීය බුද්ධි ශක්තිය ද ප‍්‍රකට කරමින් අවිහිංසාවාදිත්වය සමග බුදු දහම වැළඳත්තේ උතුම් පොසොන් පොහෝ දිනයේදීය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥාන පද සතර උපමා කොට බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත‍්‍රිවිධ රත්නයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය විස්තර කෙරෙන, ”චුල්ලහත්ථිපදෝපම සූත‍්‍රය දේවානම්පියතිස්ස මහරජු ප‍්‍රධාන පිරිසට දේශනා කළේ ද මෙදිනය. සැවැත්නුවර දෙව්රම් වෙහෙරෙහි වැඩහුන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විෂයෙහි බුද්ධෝපස්ථානයන්ට ගොස් පෙරළා පැමිණෙමින් සිටි පිලෝපිත නම් පිරිවැජිතෙම තමන් ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත පැහැදුනු අයුරු ජානුස්සෝනු බමුණාට බවසන්නේ ”ඇතුන් ඇල්ලීමෙහි දක්ෂයකු, වනයෙහි ඇත් පා නිරීක්ෂණය කොට, මෙම ඇත් පා අසවල් හස්ති රාජයාගේ යැයි සැක හැර දැනගන්නා ආකාරය බුදුරජාණන්වහන්සේ දේශනා කළ අයුරු ”පිලෝතික” පරිබ‍්‍රාජකයා ”ජානුස්සෝණි” නම් කොසොල් රජුගේ අග‍්‍ර පුරෝහිතයාට විස්තර කොට කී පරිද්දෙන් මිහිඳු මහරහත් වහන්සේ විසින් සුදේශිත ත‍්‍රිවිධ රත්නයේ ගුණ ප‍්‍රකාශිත ”චුල්ලහත්ථිපදෝපම සූත‍්‍ර” දේශනාව ශ‍්‍රවනය කළ දේවානම් පියතිස්ස මහරජු ප‍්‍රමුඛ හතලිස් දහසක් පමණ පිරිස තිසරණ සහිත පංචශීලයෙහි පිහිටා බෞද්ධ උපාසකයෝ බවට පත්වූහ. චුල්ලහත්තිපදොම සූත‍්‍රය දෙසූ දින සවස් භාගයේ ධර්මශ‍්‍රවණය සඳහා කාලඝෝෂා කළ සුමන සාමණේරයන්ගේ කාලඝෝෂා හ`ඩ අසා එතනට රැුස්වූ දෙවියන්ට ද ධර්මාභිසමය විය. චුල්ලහත්තිපදොපම සූත‍්‍ර දේශනාවෙන් පසු සමචිත්තපරියාය සූත‍්‍රය, දේශනා කරන ලදී. පසුපනසක් පමණ අරිට්ඨාදී රාජකීයෝ කෙස් බාද්දී හරත් බවට පත්වූහ. අනුලාදී කාන්තාවෝ පන්සියයක් පමණ දෙනා බණ අසා සෝවාන් වූහ.

දෙවපෑතිස් රජතුමාගේ ඥාති ඝණයාටම අයිති අරිට්ඨ කුමරු ද අනුලා බිසව ද ඇතුළු රාජකීයයන් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ දේශනා කොට වදාල ධර්ම දේශනාවන් අසා පැහැද ධර්මඥානාභිවෘද්ධිය ලැබී සසුන්ගත වීමෙන් ශී‍්‍ර සම්බුද්ධ ශාසනය ලක්දිව ප‍්‍රතිස්ථාපනය විය.

එපමණක් නොව අනාගාමීව සිටි ”භණ්ඩුක” නම් කුමරු පැවිදිව උපසපන් වූයේ ද පොසොන් පොහෝ දිනයේදීය.

මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ පසුදින රජ මැදුරට වැඩම කොට විමානවත්ථු, පේතවත්ථු, සච්ච සංයුක්ත යන දේශනා ආදිය පැවැත්වීමෙන් අනතුරුව අනුලා දේවිය ඇතුළු පිරිස පැවිදි වූහ. මේ අනුව සම්බුද්ධ ශාසනය ලක්දිව ප‍්‍රතිෂ්ඨාපනය විය.

තිස්සමහාරාමය, ථූපාරාමය වැනි වෙහෙර විහාර කර්මාන්තය ද, අනර්ඝ ගෘනිර්මාණ ශිල්පය ද, විසිතුරු සිතුවම් කලාව ද, ඇතුළු සකල විධ කලා ශිල්පයන් ද, සාරධර්ම පෝෂණය හා භාෂා ශාස්ත‍්‍ර දියුණුව ද ලබා ලක්වැසි ජන ජීවිතයේ මහත් පෙරළියක් සිදුවූයේ පොසොන් පොහෝ දිනය මුල්කොට සිදුවූ පරිවර්තනය නිසාමය.

ශ‍්‍රී දළදා මාලිගාවෙි වාහල නාග උපසමිපදා පෙරහැර මංගල්ලය මෙවර යෙදී ඇත්තේ ජූනි මස 08 වන ගුරු දිනට යෙදී ඇති පොසොන් පුරපසළොස්වක දිනයට වීම සුවිශේෂි සිද්ධියකි.

පොසොන් පොහෝ දිනය වැසියනට බුද්ධ ධර්මය ලැබුණු දිනයයි. ඔවුන්ගේ සිතුම් පැතුම්, ගතිගුණ ආදිය සමග සමස්ත ජීවන ක‍්‍රමය වෙනස්වූ දිනයයි. පන්සිල් සුරකින දැහැමි සමාජයක් නිර්මාණය වූ දිනයයි. මේ ආදී කරුණු කාරණා රාශියක් නිසා පොසොන් පොහෝ දිනය ලක්වැසි ජනතාවට අතිශය ශ්‍රේෂ්ඨ දිනයකි.

බුදු දහමේ පැහැදුණු දෙවනපෑතිස් මහරජු මහමෙව්නා උයන සග සතු කොට පූජා කළේය. රාජකීයයන් අනුගමනය කරමින් සාමාන්‍ය මහජනයා ද දහස් ගණනින් නව දහම මහත් ශ‍්‍රද්ධාවෙන් වැළඳගත්හ.

වෙසක් මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Wed, 10 May 2017 10:16:00 +0530

තිලෝගුරු සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේගේ උත්පත්තිය, බුද්ධත්වය හා පරිනිර්වාණය යන ත‍්‍රිවිධ මංගල්ලය සිදුවූ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවටම ඉතා සුවිශේෂී දිනයකි. දීපංකර සම්බුදුරදුන් හමුවෙහි ගෞතම සම්බුදු පදවිය සඳහා ප‍්‍රථම නියත විවරණය ලැබූයේත්, සිදුහත් කුමර සමයේ ව්‍යාධි (රෝගියෙක්) දැක සසර කලකිරුණේත් ලක්දිව සොළොස්මස්ථානයන් පිහිටි ස්ථානයන්ට වැඩම කොට සම්බුදු පහසින් පූජාර්හ බවට පත්කළේත්, ලාට රට විජය කුමරු සත්සියයක් පිරිස සමග මෙලකට පැමිණ සිංහල ජාතින ආරම්භ කළේත් උතුම් වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයකය.

දඹදිව කිඹුල්වත්පුර සුද්ධෝදන මහරජුගේ හා මහාමායා දේවීන්ගේ පුත‍්‍ර රත්නය ලෙස සිද්ධාර්ථ කුමාරයාණන් මෙලොව උපත ලැබීම තුන්ලෝ වැසියන්ගේ ප‍්‍රීතියට, සංතුෂ්ටියට හා පරම ශාන්තියට හේතුවිය. උන්වහන්සේගේ උත්පත්තිය නිසා භාරත දේශ වාසීන්ට පමණක් නොව සකල ලෝකවාසීන්ටම විමුක්තිය හා පරම ශාන්තිය උදාවිය. සිදුහත් උපතින් එදා සිට අද දක්වා ලෝක සත්ත්වයාට සිද්ධ වූ අති විපුල ලාභය අපමණය. ”සුඛො බුද්ධානං උප්පාදො” යනුවෙන් ධම්මපදයේ බුද්ධ වග්ගයේ දැක්වූ අයුරු බුදු උපත පරම සැපයට හේතුවක්ම විය. මෙම අති උතුම් සිද්ධාර්ථ කුමාරෝත්පත්තිය සිදුවූ වෙසක් දිනය බෞද්ධයන්ගේ සදානුස්මරණීය පුණ්‍ය දිනයක්ම වේ.

සියලූ බුද්ධ කාරක ධර්මයන් සපුරා, මාර සේනාව පරාජය කොට, මධ්‍යම ප‍්‍රතිපදාවෙන් ඥානය දියුණු කර, චතුරාර්ය සත්‍යය ස්වයම්භූඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සියලූ කෙලෙසුන් නසා සම්‍යක් සම්බුද්ධත්වයට පත්වූයේ ද, මෙම අසිරිමත් වෙසක් දිනයකදීමය. මෙසේ ලෝක සත්ත්වයා කෙරෙහි පතළාවූ කරුණා මෛත‍්‍රීන් පුරා බුදු රජාණන් වහන්සේ කෙනෙකුගේ ලොව පහළවීම සියල් ලෝසතුනට සසර සයුරෙන් එතරවීමට අගනා පහුරක් බඳු විය. උන්වහන්සේ සියලූ දුක් ඉවසා, සසරින් සසරට ජීවිත ගණනාවකදී පෙරුම් පුරා පරාර්ථචර්යාවෙන් අවබෝධ කරගත් ධර්මය සියලූ ලෝකවාසීන්ගේ ආධ්‍යාත්මික විමුක්තිය පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස හේතු සාධක විය. මෙසේ සර්වඥයන් වහන්සේ බුදුබව ලැබීම සිදු වූ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය ශ්‍රේෂ්ඨ මංගල දිනයක්ම වන්නේමය.

තමන්වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගත් ධර්මය පන්සාලිස් වසරක් පුරා ගෙයින් ගෙට, ගමින් ගමට, ජනපදයෙන් ජනපදයට, වැඩම කොට බෙදා දී සසර කතරින් එතරවීමට මග වදාළ සර්වඥයන් වහන්සේ, වයස අවුරුදු අසූවේදී, පිරිනිවන් මංචකයේ වැඩ සිටිමින් ද ”දේශනා කළ ධර්මයෙහි සැක ඇති තැන් විමසන ලෙසත්, අනලස්ව නිවනට සියල්ල සම්පාදනය කරගත යුතු බවත්” දේශනා කොට වදාරා අවසන් මොහොත ද පරාර්ථ චර්යාවෙන්ම ගතකොට පිරිනිවන්පා නිර්වාණ ධාතුවට එළඹුණු වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය උතුම් මංගල්ල දිනයක් සේ සලකා කටයුතු කිරීම එදා සිට අද දක්වා බෞද්ධයන්ගේ සිරිතය.

බුදුබව ලබා පුරා වසරකට පසු ජන්ම ලාභය ලැබූ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩමවීමත්, යමා මහ පෙළහර පා ඥාතීන්ගේ මානය බිඳහෙළීමත්, සිදුවූයේ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයක දීය. මෙසේ ඥාති සංග‍්‍රහය සඳහා කිඹුල්වත් පුරයට වැඩමවීම ද බෞද්ධ ලෝකයාගේ සදානුස්මරණයට හේතුවී ඇත.

බුදුසිරිත සම්බන්ධයෙන් සිදුවූ සිදුවීම් පමණක් නොව ලක්දිව ශාසනික හා දේශපාලනික ඉතිහාසයේ ඵෙතිහාසික සිද්ධි කීපයක්ම සිදුවී ඇත්තේ ද වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයන්හිදී වීම ශී‍්‍ර ලාංකික බෞද්ධයන්ට වෙසක් පොහෝ දිනය තවත් සුවිශේෂී වීමට හේතුවී ඇත. තථාගතයන් වහන්සේ තෙවන වරට ලක්දිවට වැඩමවා සමනොල ගිරි මුදුනෙහි සිරිපා පිහිටුවා වදාළේ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයකදීය. ලක්දිව සොළොස්මස්ථාන පිහිටි ස්ථානයන්ට වැඩම කොට සම්බුදු පහසින් අතිපූජනීය කළේ වෙසක් පුන් පොහෝ දිනයකදීය.

සිංහල ජාතියේ සමාරම්භකයා වශයෙන් සැලකෙන විජය රජුගේ ආගමනය සිදුවීම, දේවානම් පියතිස්ස මහ රජු දෙවන වරට අභිෂේකය ලැබීම, හා දුටුගැමුණු මහරජතුමා රුවන්වැලි මහාසෑය ගොඩනැගීම ඇරඹීම, යන ජාතික, ආගමික, දේශපාලනික වැදගත් සිද්ධීන් නිසා ද වෙසක් දිනය ශී‍්‍ර ලාංකික බෞද්ධයන්ට අනුස්මරණ දිනයක් වී ඇත.

මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ සම්බුද්ධ ශාසනය ලක්දිව ස්ථාපනය කළායින් පසු වෙසක් පෝ දිනය ලක්දිව බෞද්ධයන්ගේ විශේෂ මහෝත්සව දිනයක් බවට පත්විය. එතැන් සිට අතීතයේ ලක්දිව රජවූ සියලූ බෞද්ධ රජදරුවෝ ශාසනික, ජාතික, සාමාජික, උතුම් උත්සව දිනයක් වශයෙන් වෙසක් පෝය දිනය මහා ඉහළින් සැමරූහ. ශීල භාවනාදී ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්ගෙන් ද දානාමානාදී නානාවිධ ආමිෂ පූජාවන්ගෙන් ද පි¥ අයුරු ඉතිහාසය පුරා විස්තර වේ. අදත් සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවම නානාවිධ ආමිෂ ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්ගෙන් තථාගත ශාස්තෲන් වහන්සේ පුදති. සිහිපත් කරති. මෙදින මහනුවර ශී‍්‍ර දළදා මාලිගාවට ද සුවිශේෂී දිනයකි. වාර්ෂික වෙසක් පෙරහැර මංගල්ලය වීදි සංචාරය කරනුයේත් මල්වතු අස්ගිරි උභය මහාවිහාරයේ අධිශීල සංඛ්‍යාත උපසම්පදා විනය කර්මය ආරම්භ කෙරෙන වාර්ෂික වාහලනාග උපසම්පදා පෙරහැර මංගල්ලය උභය මහාවිහාරයන් කරා ගමන් කරනුයේත් වෙසක් මස පුර පසළොස්වක පොහොය දින සිටය.

ක‍්‍රි. ව. 1770 නොවැම්බර් මස 01 වෙනි දින විල් හෙල්ම් පෛා්ල්ක් නම් ඕලන්ද ආණ්ඩුකාරයා වෙසක් දිනය ඇතුළු පෝය දින අහෝසි කිරීමත්, ක‍්‍රි. ව. 1817 අපේ‍්‍රල් මස 05 වන දින බ‍්‍රවුන්ඩි‍්‍රක් ඉංග‍්‍රීසි ආණ්ඩුකාරවරයා අංක 5 දරණ ආඥාවෙන් සබත් දිනය පැවැත්වීම අනිවාර්ය කිරීමත් නිසා වෙසක් දිනය පැවැත්වීමේ නිදහස බෞද්ධයන්ට අහිමිවිය.

එහෙත් මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද හිමි, කර්නල් හෙන්රි සිටීල් ඕල්කට් වැනි ගිහි පැවිදි බෞද්ධ නායකයන්ගේ අප‍්‍රතිහත ධෛර්යයයේ ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1885 දෙසැම්බර් මස 22 වන දින සතර පෝය හා ඊට පෙරදින වරුවක් නිවාඩු බවට පත්විය. එතැන් පටන් වෙසක් පුන් පොහෝ දිනය යළි බෞද්ධයන් නිවාඩු දිනයක් බවට පත්වූ නමුදු දැනට නිවාඩු වශයෙන් පවත්නේ පුර පසළොස්වක පෝය දිනය පමණි.

බක් මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Mon, 10 Apr 2017 08:59:00 +0530

උතුම් ශ‍්‍රී වෛශාඛ පුන් පොහොයට පෙරාතුව එළඹෙන භාග්‍යවත් මාසය වශයෙන් සැලකෙන බක් මාසයේ පුන් පොහෝ දිනය ද ශාසන ඉතිහාසයේ සුවිශේෂි පුන් පොහෝ දිනයකි. ගහ කොළ ඵලබරින් නැමුණු මනහර සොභාදහමින් නැහැවුණු ශාන්ත සුන්දර බක්මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය ලක්වැසි බොදුනුවනට ද සුවිශේෂී පුන් පොහෝ දිනයකි. බෞද්ධ උපාසක උපාසිකාවෝ සීල ගුණයෙන් පේවි ධර්මානුකූලව සිත මෙහෙයවා මානසික කායික සුවය හා විවේකය අත්කර ගැනීම සඳහා මෙම පොහොය දිනය යොදා ගනිති.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවරක් ලක්දිවට වැඩම කළ සේක. පළමුව මහියංගනයට ද, දෙවනුව නාගදීපයට ද, තෙවනුව කැළණියට ද වශයෙනි. උන්වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් පස්වෙනි වර්ෂයෙහි සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක්, ලෝක සත්වයා කෙරෙහි පතළා වු මහා කරුණාවෙන්, මහා කරුණා සමාපත්තියට සම වැදී ලොව දෙස බලා වදාළහ. එවිට ලක්දිව නාගදීපයෙහි මහෝදර හා චූලෝදර නා රජුන් දෙදෙනා මණිපළඟක් මුල් කොටගෙන යුදයට එළඹී සිටිනු දිවැසින් දුටු සේක. ඔවුන්ගේ සමගිය පතා සමිද්ධි සුමන නම් රුක් දෙවියා සම`ග දෙවන වරට ලක්දිව නාගදීපයට බක් පුන් පොහෝ දිනයේ දී වැඩම කොට සෘද්ධියෙන් යුදබිමෙහි අහසේ වැඩහුන් සේක.

පෙර අත්බැව්හි නාගදීපයේ මනුෂ්‍යයෙකුව ඉපදී සිට පසුව සැවැත්නුවර දෙවුරම් වෙහෙර අබියස කිරිපළු රුකක් වාසභවනය කොට සිටි සමිද්ධි සුමන රුක් දෙවියා ද ඒ කිරිපළු රුක ස්ර්වඥයන් වහන්සේට චත‍්‍රයක්සේ දරමින් නාගදීපයට පැමිණියේය. එහි අහසෙහි වැඩසිටිමින් සර්වඥයන් වහන්සේ පළමුව යුදබිම තුළ බියකරු අන්ධකාරයක් මවා පෑහ. මෙම අන්ධකාරයෙන් නාගයෝ මහත් බියට පත්වුහ. අනතුරුව ඔවුන් අස්වසමින් අන්ධකාරය මගහරවා අසිරිමත් ආලෝක ධාරාවක් මවා පෑ සේක. ඉන් තම බිය පහව ගියෙන් ප‍්‍රීතියට පත්වූ නාගයෝ අපමණ ශ‍්‍රද්ධා භක්තියෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කළහ. මෙසේ සතුටට පත් නාරජුන් දෙදෙනා සටනට නිමිත්ත වු මහාර්ඝ මිණිපළඟ බුදුරජාණන් වහන්සේට පුජා කළහ. එවිට තිලෝගුරු අමාමෑණියන් වහන්සේ එම උතුම් මිණිපළඟෙහි වැඩසිට කාකොලූක, ලටුකික චන්දනාදී ජාතක කථාවන් මුල්කොට වෛර්යෙහි දොස් දක්වා සමගියේ අනුසස් වදාරා අවවාද කොට වදාළ සේක. ධර්ම දේශනා කොට නාරජුන් දෙදෙනා ඇතුළු පිරිස තෙසරණයෙහි හා සීලයෙහි පිහිටුවාලූහ. මෙසේ පාරිභෝගික ධාතුවක් බවට පත්වූ මිණිපළඟ ආපසු නාරජුන් වෙතම භාරදෙන ලදුව එම පාරිභෝගික ධාතුව නිදන් කොට රාජායතන නම් විසිතුරු චෛත්‍යය පිහිටවුහ. උතුරේ යාපන අර්ධද්වීපයේ බුදුහිමි පහස ලත් පින් බිමෙක පිහිටි ඵෙතිහාසික නාගදීප චෛත්‍යය සිංහල බෞද්ධයන්ගේ අති පූජනීය සොළොස්මස්ථානයන්ගෙන් එකකි.

මෙම අවස්ථාවේ නාගදීපයට පැමිණ සිටි මහෝදර නාරජුගේ මයිල් වු මණිඅක්ඛික නම් කැලණියේ නාරජු බුදුරජාණන් වහන්සේ නැවත ලක්දිව වැඩම කෙරෙන විටෙක කැළණියට ද වැඩම කරන ලෙස ආරාධනා කරනු ලැබුවේ මෙම උතුම් බක් පුන් පොහොය දිනයේදී ම ය.

මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවන වරට ද ලක්දිවට වැඩම කිරීමේ පුණ්‍ය මහෝත්සවය නිසා පමණක් නොව සියළු යස රජ ඉසුරින් පිරිණු සිදුහත් කුමරු බක් මස පුන් පොහෝ දින උයන් කෙළි පිණිස යන්නේ සසර කළ කිරීමට හේතු වූ සතර පෙර නිමිත්තෙන් පළමු පෙර නිමිත්ත වූ ජරා (මහළු) රූපයක් දැක සසරින් එතෙර වීමට මග පෑදුණු දිනයක් වශයෙන් ද බක් පුන් පොහෝ දිනය අති උදාර පොහෝ දිනය කි.

මැදින් මස පුරපසළොස්වක පොහොය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sun, 12 Mar 2017 14:29:00 +0530

මැදින් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනය ද සම්බුද්ධ ශාසන ඉතිහාසයේ අතිශය උදාර දිනයකි. ඒ පූර්වයෙහි සියළු බුදුවරයන් වහන්සේලා සිදු කළාක් මෙන් ප‍්‍රවේණි වංශ චාරිත‍්‍රය ඉටුකිරීම සඳහා ඥාති සංග‍්‍රහය පිණිස ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ස්වකීය ජන්ම භූමිය වූ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩමකිරීම ආරම්භ කළේ මැදින් පුර පසළොස්වක පෝය දිනයේ දී බැවිනි. මෙය සිදුවූයේ මහබිණික්මන් කොට සත් වසරක් ඇවෑමෙනි. බුදු වී වසරක් ගත වූ තැන ය.

බුුදුරජාණන්වහන්සේ බුදුබව ලබා රජගහ නුවර බිම්බිසාර රජු පූජා කළ වේළුවන විහාරයෙහි වැඩ වාසය කරන බව දත් සුද්ධෝදන පිය මහ රජු පුත‍්‍ර ස්නේහයෙන් පීඩිතව බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වතට කැඳවාගෙන එන ලෙස අමාත්‍යවරු නව දෙනෙකු සමඟ නවදහසක් රාජපුරුෂයන් නව වාරයක රජගහනුවරට යැවූහ. එසේ ගිය ඔවුහු හැමදෙනා ”එහි භික්ෂු භාවයෙන්” මහණව එහිම වාසය කළහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ අද අද කිඹුල්වතට වඩිතැයි ම`ග බල බලා ශෝකයෙන් වෙළී සිටි සුද්ධෝදන මහ රජු දස වන වාරයෙහි බෝසතුන් සමඟ එක දා උපන් කාලූදායි නම් ඇමති දහසක් රාජ පුරුෂයන් සමග වේළුවනාරාමයට පිටත් කර යවා බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩමවාගෙන එන ලෙස නියම කළහ. තමාට එහි ගොස් පැවිදි වීමට අවසර ලබා දෙන්නේ නම් යා හැකි බව කාලූදායි ඇමති පැවසීය. ඒ අවසරය ලැබූ පසු රජගහනුවරට ගිය කාලූදායි ඇමති හා පිරිස බුදුන් දැක බණ අසා ”එහිභික්ෂු භාවයෙන්” මහණව රහත් බවට පත්වූහ. අනතුරුව සුද්ධෝදන මහ රජතුමාගේ ඉල්ලීම දන්වනු වස් පළමුව ගාථා සැටකින් රමණීය ලෙස ගමන් ම`ග වර්ණනා කොට ගමනට සුදුසු පරිදි හේමන්තය ගෙවී වසන්තය එළඹ ඇති බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත දන්වා සුද්ධෝදන මහරජුගේ ඉල්ලීම සැලකර සිටියේය.

මහාවීර භාග්‍යවතුන් වහන්ස භගීරථ පරම්පරානුගත ශාක්‍යනට හිතසුව පිණිස වැඩම කිරීමට කාලය පැමිණ ඇත. තුරුලතාවෝ නවදළු ලියලා ඵල දැරීමට සුදුසුව සිටිති. පිපුණු මලින් සුවඳ විහිදුවති. හේමන්තය ගෙවී සුවය ගෙන දෙන වසන්තය එළඹී ඇත්තේය. කාලය ඉතා අගනේය. දැඩි සීත හෝ දැඩි උෂ්ණය හෝ නැත්තේය. වැස්ස වසී. ගොවීහු කුඹුරු සාති. බීජ වපුරති. යි යනුවෙන් කිඹුල්වතට වඩින ගමන් ම`ග රමණීය ලෙස වර්ණනා කොට ගාථා සැටකින් කිඹුල්වත්පුරට වැඩ කරවීමේ මාගේ ප‍්‍රාර්ථනාව සඵල කරදෙන්නැයි කාළුදායි මහරහතන් වහන්සේ ආයාචනා කොට සිටියහ.

එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ ද පූර්වයෙහි බුදුරජාණන්වහන්සේලා ඥාති සංග‍්‍රහය කළ අයුරු දැක විසි දහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන යොදුන් සැටක් පමණ ම`ග ගෙවා කිඹුල්වතට වැඩම කිරීමට ගමන් ආරම්භ කළේ මැදින් පුර පසළොස්වක පෝය දිනයකදීය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේ උපන් කිඹුල්වත් පුර දෙසින් හමනා මදනල පවා සිතට ගතට සුවදායක බව දෙසා වදාළ පරිදි සුද්ධෝදන පියරජුන් යසෝදරාවන් රාහුල කුමරුන් ඇතුළු සිය ඥාති පිරිසට සංග‍්‍රහය පිණිස කිඹුල්වතට වැඩම කළ මැදින් පුර පසළොස්වක පෝය දිනය සකල ලෝක වාසි බෞද්ධයනට ශ්‍රේෂඨ දිනයක් වන්නේමය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවර වේලූවනාරාමයෙන් ගමන් ඇරඹූ පසු කාලූදායි මහරහතන් වහන්සේ දිනපතා අහසින් වැඩම කොට තථාගතයන් වහන්සේ විසිදහසක් මහරහතන් වහන්සේ පිරිවරා කිඹුල්වත් නුවරට වැඩම කිරීම ඇරඹූ බව සුද්ධෝදන රජතුමා වෙත දන්වා පිය රජු හා සෙසු ඥාතීහු බුදුන්වහන්සේ කෙරෙහි අපමණ ලෙස පැහැදවූහ. මේ නිසාම පසුව කාලූදායි රහතන් වහන්සේ ඥාතීන් පැහැදවීමේ අග‍්‍රස්ථානය ද ලැබූහ.

රජගහනුවර සිට යොදුන් සැට ගෙවා සැට දිනකට පසු වෙසක් මස පුර පසළොස්වක පෝය දා බුදුරජාණන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ මහරතන් වහන්සේලා කිඹුල්වත් පුරයට ලඟාවූහ. මානයෙන් යුක්ත වූ ශාක්‍යයෝ තමන් වැඩිමහල් බැවින් නො වඳිම්හයි සිතා බාල කුමාර කුමරියන් පෙර ම`ගට යවා තමන් පසු පසින් ගියහ. ඥාතීන්ගේ සිත් පිළිවෙල දත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දස දහසක් සක්වල ඒකාලෝක කරවමින් යමා මහ පෙළහර පා වදාළ සේක. මෙම අසිරිය දුටු දිව්‍ය මනුෂ්‍ය බ‍්‍රහ්ම ආදී සකල ලෝක සත්ත්වයෝම නනාවිධ පූජා පැවැත්වූහ. මේ අසිරිමත් රුවන් සක්මන හා යමක ප‍්‍රාතිහාය ර්‍්‍ය දැක සුද්ධෝදන මහරජු සතුටු කඳුලෙන් යුක්තව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරිපතුල් තම හිස මත තබාගෙන තුන්වන වැඳුම සිදු කළේ ද බුදුව කිඹුල්වත්පුරට වැඩි ගමනේදීය. මෙසේ රජතුමා වැඳි කල්හි මානය බිදී ගිය සෙසු ශාක්‍යයෝ ද මහා ආදර සත්කාරයෙන්, ගෞරව නමස්කාරයෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේ පි¥හ. එවිට වට මහ වැස්ස නිමිති කොට වෙස්සන්තර ජාතකය දේශනා කොට වදාළ සේක.

කිඹුලූවත් පුරයට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ ප‍්‍රමුඛ මහරහතන් වහන්සේලාට වැඩ සිටීම සඳහා නන්දා නම් දිව්‍ය උද්‍යානය පරදවන ශාක්‍යයන්ගේ නිග්‍රෝධ උයනෙහි කරවා තිබූ නිග්‍රෝධාරාමය පූජා කොට පිළිගන්වන ලදී. එදා රාත‍්‍රියෙහි සෙසු මහරහතන් වහන්සේ සමඟ නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන්වහන්සේ පසුදින උදෑසන පූර්වයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කුලගම් වැඩමවූ ආකාරය බලා වදාරා විසිදහසක් පමණ රහතන් වහන්සේ පිරිවරන ලදුව ගැලසකක් පමණට පැණ නැගුණු පියුමෙන් පියුමට ගෙපිළිවෙළින් පිඬුසිඟා වැඩි සේක. මෙසේ ගෙයින් ගෙට පිඬුසිඟා වඩින සැටි සීමැදුරු කවුලූවෙන් දුටු යශෝදරා දේවිය සුරතල් රාහුල කුමරුට ඈත වඩින බුදුහිමියන් පෙන්වා නරසීහ ගාථා අටකින් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලකුණින් හෙබි බුදුහිමි ගුණ වැනුවාය. වහා සුද්ධෝදන පිය මහරජු වෙත ගොස් බුදුහිමි පිඬුසිඟා වඩින අයුරු දන්වා සිටියාය. එය ඇසූ රජතුමා ලජ්ජාවට පත්ව වහ වහා පෙරම`ගට ගොස් වැඳ වැටී මාගේ ප‍්‍රිය පුතණුවන් වහන්ස, ශාක්‍ය වංශයේ ඉපිද මෙසේ පිඬුසිඟා වඩින්නේ ඇයිදැයි විමසූ විට ”මහරජ, මාගේ වංශය දීපංකරාදී බුද්ධ වංශය යි එහි සිරිත මෙබඳු බවත් දක්වා මහම`ගදී සුද්ධෝදන මහරජු වෙත ”උට්ඨාන වීර්යය ඇත්තේ නොපමා වන්නේය. සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නේය. ධර්මයේ හැසිරෙන්නා මොලොව පරලොව දෙක්හිම සුවසේ වාසය කරන්නේය. යනුවෙන් දෙසූ දේශනාව ඇසූ පිය මහරජු සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

අනතුරුව බුදුහිමි රජගෙට වැඩමවා පිළිගැන්වූ දානය වළදා දෙසූ දහම් අසා මහරජු සකෘදාගාමි ඵලයට පත්වූහ. මහාප‍්‍රජාපතී ගෝතමී සුළු මවට ද දම් දෙසා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා මෙතෙක් තමන් වහන්සේ දැක ගැනීමට නොපැමිණි යසෝදරාවන් වෙත පියමහරජු සම`ග වැඩ කොට පියරජු විසින් පැවසූ ඇගේ ගුණ වර්ණනා අසා සඳකිඳුරු ජාතකය, වෙස්සන්තර ජාතකය ආදි ජාතක කථාවන් ගෙනහැර දක්වා බණ දේශනා කිරීමෙන් අනතුරුව නිග්‍රොධාරාමයට වැඩම කළහ.

රජ ගෙදරට වැඩම කළ දෙවන දිනයෙහි මහාප‍්‍රජාපතී ගෝතමී දේවියගේ පුත් නන්ද කුමරුගේ කඩු බඳින මඟුල, ගෙවදින මඟුල හා ජනපද කල්‍යාණි රාජකුමාරිය සමඟ සරණ මඟුල යන තුන් මඟුල නියමිතව තිබිණ. එදින දානය පිණිස නන්ද කුමරුගේ මැදුරට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දන් වළඳා පාත‍්‍රය නන්ද කුමරු අතට දී ආරාමයට කැඳවාගෙන ගොස් මහණ කිරීම සිදුවූයේත්, රාහුල කුමරු දායාදය ඉල්ලා ගෙන පසු පස පැමිණි විට උතුම් දායාදය ලෙස පැවිදි කරවන ලෙස අගසව් සැරියුත් මහරහත් වහන්සේ වෙත පැවරූ සේක. මේ බව ඇසූ සුද්ධෝදන මහරජු මහත් සොවින් පැමිණ දෙමාපියන්ගේ අනුමැතියකින් තොරව කුල දරුවන් මහණ නොකරන්නැයි කරන ලද ඉල්ලීම අනුව බුදුජාණන් වහන්සේ එය අනුදැන වදාළ සේක. මෙනයින් බලන විට ද මැදින් පෝය දිනය ලක්වැසි ජනතාවට විශේෂ වැදගත් දිනයකි.

මැදින් පෝය දිනය ලක්වැසි ජනතාවට විශේෂයෙන් වැදගත් දිනයකි. ශාක්‍ය මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශී‍්‍ර පාද ලාංඡුනය පිහිටි ශී‍්‍ර පාදය වන්දනාකිරීමට බැතිමතුන් වැඩි වශයෙන් ගමන් ආරම්භ කරනුයේද මෙම පෝය දිනයේදී බැවිනි.

මෙබදු උතුම් ශාසනික කටයුතු කීපයකටම මුල්වූ මැදින් පොහොය දිනය බෞද්ධයන්ට අති උතුම් පෝය දිනයක් වන්නේමය.

නවම් මස පුරපසළොස්වක පොහොය දිනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Fri, 10 Feb 2017 10:11:00 +0530

නවම් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය ගෞතම සම්බුද්ධ ශාසන ඉතිහාසයේ අති උදාර පූජනීය දිනයක් වශයෙන් සැලකේ. සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ වෙත අග‍්‍රශ‍්‍රාවක තනතුරු ප‍්‍රදානය, ප‍්‍රථම මහා සංඝ සන්නිපාතය (සංඝ සම්මේලනය) සිදුවීම, ශාසනයේ පැවැත්ම සලකා ”ඕවාදපාතිමොක්ඛය” දේශනා කිරීම, චාපාල චෛත්‍යය වෙත වැඩම කොට ආයුසංස්කාරය හරිමැයි තීරණය කිරීම යනාදී ශාසනික වූත් අතිපූජනිය වූත් වැදගත් ශාසනික කරුණු රැුසක් සිදුවී ඇත්තේ නවම් මස පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය මුල්කොට ගෙනය.

ලෝකානුකම්පාවෙන් වේළුවනාරාමයෙහි සිව්වණක් පිරිස් මධ්‍යයෙහි ධර්මාසනාරූඪව වැඩහිඳ ධර්ම දේශනා කරන සේක් දුරින් ඉන්නා වූ උපතිස්ස කෝලිත දෙමිතුරන් දැක ”මහණෙනි, තෙල එන්නා වූ පරිබ‍්‍රාජක දෙදෙනා මාගේ අග‍්‍රශ‍්‍රාවකයෝ වෙති” යි වදාරා ඔවුන්ට පෙරගමන් පිණිස සවණක් රැුස් විහිදුවා වදාළ සේක. බුදුරැුසින් ප‍්‍රසන්න වූ සිත් ඇති ඒ දෙදෙනා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ‍්‍රීපාද මූලයෙහි වැද හෙව අපි ඔබවහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි උපසම්පදාව ලබනු කැමැත්තෙමුයි දැන්වූහ. එකල්හි සැරියුත් මුගලන් පිරිවැජියන් දෙදෙනා ප‍්‍රමුඛ පිරිවර පරිබ‍්‍රාජකයන් දෙසියපනසක් සෘද්ධිමය පාසිවුරු ඇතිව මහණ උපසම්පදාව ලැබූහ. මහණ වූ සත් දවසකින් මුගලන් මහ තෙරුණ් වහන්සේ රහත් බවට පැමිණි අතර මහණ වූ පහළොස් දවසකින් සැරියුත් මහ තෙරුණ් වහන්සේ රහත් වූහ. නවම් මස මැදි පොහොය දවසම වේළුවනාරාමයට රැුස්වූ දඹදිව මධ්‍ය මණ්ඩලයෙහි චතුරංගයකින් සමන්විත ශ‍්‍රාවක සංඝරත්නය විෂයෙහි ප‍්‍රථම සංඝ සන්නිපාතය පවත්වා සැරියුත් මුගලන් දෙයාළුවන් පිළිවෙලින් දකුණුත් හා වමත් අගසව්වන් වශයෙන් පත්කොට වදාළ සේක.

අනෝමදස්සි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමයෙහි උන්වහන්සේගේ අග‍්‍රශ‍්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනම මල් ආසන පූජා කිරීමේ ආනිසංස දක්වා කළ ධර්ම දේශනාවක් අසා ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග‍්‍රශ‍්‍රාවක තනතුර ප‍්‍රාර්ථනා කිරීමෙන් දෙන ලද නියත විවරණ අනුව අප මහා ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ සමයෙහි සැරියුත් මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ දෙනම රජගහනුවර උපතිස්ස කෝලිත නම් ගම් ප‍්‍රධානීන්ගේ පුතුන් ලෙස ඉපිද මිතුරුදමින් වෙලී සිටියහ. මේ මිතුරන් දෙදෙනා ගිහි ගෙයි කළකිරී දසියපනසක් පිරිස් සම`ග බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැවිදි වූහ. රූපසාරි බැමිණියගේ පුත් බැවින් සැරියුත් යනුවෙන් ද මොග්ගලී නම් බැමිණියගේ පුත් බැවින් මොග්ගල්ලාන නමින් ද පළමුව බුදු සසුන්හි පැවිදිව රහත් වූ මහතෙරුන් සිටියදී මෙසේ අගසව් තනතුරු ලාභය ලැබූහ. මහරහතන් බවට පත්ව අග‍්‍රශ‍්‍රාවක පදවි සම`ග සැරියුත් මහරතන් වහන්සේ ප‍්‍රඥාවන්තයන් අතර අග‍්‍රස්ථානය ද මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ සෘද්ධිවන්ත භික්ෂූන් අතර අග‍්‍රස්ථානය ද ලැබූහ. විශිෂ්ඨ ගුණ සමූහයකින් යුක්ත වූ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ සම්බුද්ධ ශාසනයේ ප‍්‍රථම ශාසනික තනතුරු ප‍්‍රදානය ලැබූ නවම් මස මැදි පොහෝ දිනය සදානුස්මරණීය පූජනීය දිනයක් වන්නේමය.

සැරියුත් මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ වෙත අගසව් තනතුරු පවරා බුදුරජාණන් වහන්සේ ශාසනයේ ඉදිරි පැවැත්ම සලකා බලා භික්ෂූන් වහන්සේ වෙත ප‍්‍රථම බෝධියෙහි ඕවාදපාතිමොක්ඛය නමින් පළමු විනය නීති මාලාව දේශනා කොට වදාළේ ද යටකී නවම් පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයේදීමය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ විසිවසක් වූ ප‍්‍රථම බෝධිය නොකැලැල්ව, නොකිලිටිව පැවතිණ. එකල භික්ෂූන් වහන්සේගෙන් වැරදි සිදු නොවිණ. එහෙත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ශ‍්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ තුළ කෙමෙන් වර්ධනය වූ දුර්වලතා සමනය කොට හික්මීම සඳහා ශාසනයේ පැවැත්ම අරභයා ප‍්‍රථම බෝධියේදී ඕවාදපාතිමොක්ඛය දේශනා කොට වදාළේ ද නවම් පුන් පොහෝ දිනයකය.

වේළුවනාරාමයෙහි ප‍්‍රථම සංඝ සන්නිපාතය පැවැත්වීමෙන් පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාපාල චෛත්‍යය වෙත වැඩම කොට මෙයින් තෙමසක් ගිය තැන තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා ආයුසංස්කාරය හරිමැයි තීරණය කළ කල්හි මහ පොළොව කම්පා වූයේ ද එයින් කුතුහලයට පත් ආනන්ද තෙරුණ් වහන්සේ ඒ ගරන හේතු විමසූ විට භූචලන හේතු අට ද ක්‍ෂත‍්‍රිය බ‍්‍රාහ්මණාදී පිරිස් අට ද භාවනා කරන්නේ නම් ප‍්‍රභුත්වය විදහා පාන සමාපත්ති නම් වූ විමොක්ෂ අට ද දේශනා කොට වදාලේ උතුම් නවම් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයකමය. මෙනයින් බලන විට නවම් පොහොය දිනය බෞද්ධයන්ට ශ්‍රේෂ්ඨ දිනයක් මෙන්ම අමරණීය දිනයක් ද වන්නේමය

2016 February 22 Dalada Waruna Paper

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Mon, 6 Feb 2017 10:27:00 +0530

Link to Paper

1853 - Temple of the Sacred Tooth Relic

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sat, 10 Dec 2016 10:41:00 +0530

1853 - Temple of the Sacred Tooth Relic- Shrine Room

("1853 Malgawa Temple Ceylon Tooth Buddhu Bowlegs")

2016 January 23 Dalada Waruna Paper

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 13 Sep 2016 09:25:00 +0530

2016 January 23 Dalada Waruna Paper. (Read From Here)

The Sage is a stilled & silenced Seer

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sun, 26 Jun 2016 11:29:00 +0530

The Sage is a stilled & silenced Seer..

The Buddha explained the sweet, yet solid silence of the sage:

From all acquaintance, association, affiliation, and attachment, fear arises!
From any form of civil house-life emerges a mentally dull and dusty pollution!
The sage therefore prefers the disentangled and dissociated houseless state.
He who has cut down what has grown up accumulating, and who would never
neither plant anything new, nor irrigate what has already sprung up, him they
call a solitary wandering sage. Such great seer has seen the state of peace...
Having considered and comprehended all the fields of constructing activity,
having stilled all initiation and all clinging affection, such sage indeed, seeing
the end of both birth and death, is beyond both speculation and designation!
Knowing all stations of the mind, yet detached from them all, a silenced sage
with neither greed, nor preference, does neither do any good, nor any bad,
for he has gone beyond to the far shore, by not accumulating any kamma...
Overcoming all, knowing all, very intelligent, unattached to all phenomena,
giving up all, completely released by the destruction of craving, such one the
wise know as a sage... One who has the power of wisdom, endowed with pure
virtue, and ascetic praxis, concentrated, delighting in meditation, possessing
continuous mindfulness, released, detached, with neither mental barrenness,
nor with any mental fermentation brewing, such one the wise know as a sage..
Persistent, unshaken by blame & praise like a lion not trembling at any sound,
or like the wind not caught in any net, or like a lotus not defiled by any mud..
The sage is wandering alone, attentive, leading others, not to be led by any..
In the midst of oppression, despise and accusation he becomes imperturbable
like a pillar, with passion gone, with senses well under control... Immovable,
straight, upright, direct, never ever deviating, disgusted with all evil deeds,
examining both good and bad conduct, such one the wise surely know as a sage..

Fully restrained, fully self-controlled, who cannot be angered and who never
angers anyone, who does no evil, and who neither praises, nor criticizes any
other, him indeed the wise know as a sage.. Constantly protecting all living and
breathing beings, the sage meditating in the remote forest, all beyond both
company and sex, completely released, not tied to anything, never negligent,
knowing all in this world, seeing the highest goal, having crossed this flood,
such a one, with all bonds completely cut, not fettered, without any mental
pollution, selfless, swift and elevated, him indeed the wise know as a sage...

Sutta Nipāta 207-221

Have a nice and Noble day.

Friendship is the Greatest! Bhikkhu Samāhita _/\_ ]

පන්සිල් සමග පොහොය අටසිල් සමාදානය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sun, 19 Apr 2015 22:11:00 +0530

අහසේ පායන සඳුගේ ගමන මුල්කොට එළඹෙන පෝය දින හෙවත් උපෝසථ දින උදාව විශේෂ ආගමික වතාවත්හි යෙදීම පිණිස බුද්ධ කාලයට පෙරාතුව සිටම වෙන්ව තිබිණ. වෛදිකයෝ අමාවක හා පුර පසළොස්වක දින උපෝසථ දින වශයෙන් සලකා යාග හෝම පැවැත්වීමට යොදා ගත්හ. ජෛනයෝ ද මෙදින, ගෘහ ජීවිතයෙන් මිදී ව‍්‍රත සමාදානයෙහි යෙදුනාහ. අපමහා බෝසතාණන් බෝසත් කාලයේදී තවුසකුව උපන් කල්හි තිරිසන් සතුන් ද උපෝසථයෙහි පිහිටුවා නිවන් මග යොමුකළහැයි බෝසත් සිරිතෙන් හෙළිවේ. ඇතැම් ජාතක කථාවන්හි එන අයුරු පෝය දින මාඝාත පනවා ඇත.

”මහාමායා දේවීන් ඇසළ පුන් පොහොයට සත් දවසක් ඇති කල පටන් ගෙන ..... පොහෝ දවස් ගඳ දියෙන් නහා මල් ගඳ විලවුන් ගෙනැ සව්බරණින් හැඳ සතර ලක්ෂයක් ධන විසඳා මහදන් දී වරභෝජන වළඳා පෙහෙව දිව විමන් පරයන සිරියහන් ගැබට වැද ...... (හොවනා) කල ස්වප්නයක් දුටු” යනාදී වශයෙන් සිදුහත් කුමරු මහාමායා මව්කුස පිළිසිඳ ගත්තේ මහාමායා දේවිය පෙහෙවස් සමාදන්ව සිටි ඇසළ පුර පසළොස්වක පෝය දිනයකදී යැයි අමාවතුර සඳහන් කරයි.

බෝධිසත්ත්ව හා බුද්ධ කාලීන භාරතීය සමාජයේ ප‍්‍රචලිතව පැවති උපෝසථ දින ආගමික චාරිත‍්‍ර ඉටු කිරීමේ සිරිත බෞද්ධ සමාජය තුළ ස්ථාපනය වූයේ, බිම්බිසාර මහ රජතුමා බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට පැමිණ ”ස්වාමීනි අන්‍ය තීර්ථකයන් පොහොය දිනය සිය ආගමික වතාවත්හි යෙදීමට යොදා ගන්නා බැවින් බෞද්ධයනට ද ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයේම යහපතට හේතුවන සේ, පොහොය දිනයන්හි ආගමික වතාවත්හි යෙදී ධර්මානුකූලව කටයුතු වල යෙදීමට, අනු දැන වදාළොත් මැනවැයි” කරන ලද ඉල්ලීමට අනතුරුවය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ එවකට සමාජ සම්මතව තිබූ මෙම උපෝසථ චාරිත‍්‍රය ප‍්‍රතික්ෂේප නොකොට පොහොය දින ආරාමයන්ට රැස්ව අෂ්ටාංගශීල සමාදානාදියෙන් ධර්මානුකූලව කටයුතු කිරීම අනුදැන වදාළ සේක. එසේම භික්ෂූන් වහන්සේට තුදුස්වක්හි හෝ පසළොස්වක්හි හෝ පාමොක් උදෙසන්ට අනුදැන වදාරා උපෝසථ කර්ම ද ආරම්භ කළ සේක.

අංගුත්තර නිකායේ විසාඛූපොසථ සූත‍්‍රයේ සඳහන් පරිදි දිනක් ජේතවනාරාමයට පැමිණි විශාඛා මහෝපාසිකාව එදින පෝය දින බැවින් තමා පෙහෙවස් සමාදන්ව පැමිණි බව දැන්වූ අවස්ථාවේ ”විශාඛාවෙනි විසූ අටැගින් යුත් පෙහෙවස මහත් ඵල ඇතියේ වෙයි, අනුසස් ඇතියේ වෙයි, මහත් දිලූම් ඇතියේ වෙයි,” යැයි වදාරා රහතුන් වහන්සේ අනුකරණය කොට සිල් සමාදන් වීම මහත් ඵල මහානිසංස වන බව ගෙනහැර දක්වා වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ අයුරින් රහතන් වහන්සේ ආදර්ශ කොට පෙහෙවස් සමාදන් වීම වඩා වැදගත් බව පෙන්වා දුන් සේක. පොහෝ දින අෂ්ටාංග ශීල සමාදානය ගිහි වතක් (ගහට්ඨවත්තං) වශයෙන් ද සුත්ත නිපාතයේ දැක්වේ. අංගුත්තර නිකායේ උපෝසථ වග්ගයේ යම් පුරුෂයෙකු හෝ යම්කිසි මාගමක් හෝ අටගින් යුත් පෙහෙවස් වැස මරණින් මතු පරනිම්මිත වසවත්ති දෙව්ලොව දෙවියන් හා සහවාසයට එළඹෙන බව දක්වා දේශනා කොට වදාළ සේක. එහෙයින් සිල්වත් ස්ත‍්‍රී පුරුෂයන් විසින් අටගින් යුතු පෙහෙවස් වැස සුව උදා කරන නිවන් මග යා යුතුය.

ධර්මාශෝක මහ රජු ස්වකීය සෙල්ලිපි මගින් පෝදා පෙහෙවස් සමාදන් වීමට නියම කොට ධර්ම ව්‍යාප්තිය සිදු කළේය. දිල්ලි තෝප‍්‍රා ටැම් ලිපියට අනුව පුර අටවක්දා හෝ අව අටවක්දා හෝ තුදුස්වකදා හෝ පුර පසළොස්වක දා හෝ පුනාවසි නකත්දා හෝ තුන් සෘතුව පටන් ගන්නා දිනයෙන් හෝ සැණකෙළි දා හෝ ගොනුන් කර නොහැඹිය යුතුය අසුන් හෝ ගොනුන් හණ ගැස්වීම නොකළ යුතුය, යනුවෙන් නියම කිරීමෙන් ද අසූහාර දහසක් වෙහෙර විහාර කරවා පූජා කාලය නියම කොට ඒ තාක්කල් හැම දෙනම අෂ්ටාංග ශීලය සමාදන්ව රක්ෂා කළයුතු බවට රාජ ආඥාවක් පැනවීමෙන් ද උපෝසථ දිනය ආගමානුකූලව ගත කිරීමට ජනතාව යොමු කළේය.

අමාවතුරේ ”පෙහෙවස් විසූ ජනයන් පොහොය පොහොය අවුත් දෙවියෝ රන් පත ලියාගනිත්” යනුවෙන් ද, සද්ධර්ම රත්නාවලියෙහි ”පොහෝදා නොවරදවා පෙහෙවස් විසුවාහු බුදුන් බාධා නැතුව දකිති” යනුවෙන් ද පොහොය පෙහෙවස් සමාදන් වීමේ අගය හුවා දක්වා ඇත.

ශක‍්‍ර දේවේන්ද්‍රයා පුර පෝයදා අටසිල් සමාදන්ව සිටින මනුලොව සද් ජනයන්ට නමස්කාර කළ බව කියැවේ. පොහෝ දින අටසිල් රකින තැනැත්නා දෙවියන්ගේ ද වැඳුම් ලබන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. වරක් ශක‍්‍ර දේවේන්ද්‍ර රාජයා මනුලොව දෙසට හැරී වඳිනු දුටු මාතලී දිව්‍ය පුත‍්‍රයා එසේ වැඳීමට හේතු විචාළ කල්හි අටසිල් සමාදන්ව ධර්මයේ හැසිරෙන මනුලොව වැසි ජනයන්ට නමස්කාර කළ බව ප‍්‍රකාශ කළහ. මෙනයින් බලනවිට අටසිල් සමාදන්වීම යනු දෙවියන් විසිනිදු පුදනු ලැබීමට හේතුවන මහාර්ඝ පුණ්‍ය කර්මයක් සේ පෙනේ.

ලක්වැසි ජනයන්ට පොහොය දින උපෝසථ සීල සමාදන් වීම හා ආගමික ජීවිතය හුරු වූයේ සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් 236 වැන්නේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ විසින් බුදු දහම මෙහි වැඩමවීමෙන් අනතුරුවය. එතැන් පටන් ලක්දිව උපාසක උපාසිකාවෝ පෝය දිනයන්හි මෙලොව පරලොව සැප පිණිස විවිධ ආමිෂ හා ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්හි යෙදුනාහ. කාය වාග් සංයමය හා චිත්ත පාරිශුද්ධිය උදෙසා අටසිල්, දසසිල් සමාදන් වූහ.

දුටුගැමුණු රජතුමා (ක‍්‍රි. පූ. 161 - 137) හතර පෝය දින අටමස්ථානයෙහි පහන් දැල්වීමට තෙල් සැපයූ වග ද, සෑගිරියේ ලෙනක පෝය දින අටසිල් සමාදන් වූ සද්ධාතිස්ස රජතුමා එක් දිනෙක මුළු රැුයක්ම බණ අසන පිරිස් අතර සිටගෙනම බණ ඇසූ බව ද, වසභ රජු (ක‍්‍රි. ව. 65 - 109) අනාවැකි කරුවන් විසින් තමන් අල්පායුෂ්ක බව දැන්වීමෙන් අනතුරුව, සංඝයා වහන්සේගේ උපදෙස් අනුව පොහොය අටසිල් සමාදන්ව දීර්ඝායුෂ ලැබූ වග ද වංශ කතාවන්හි සඳහන් වේ. ඒ අනුව ඔහු වසර 44 ක්ම රජ කිරීමට වරම් ලැබූහ. මහා පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමා ද සිව් පොහොය දිනයන්හි රාජාභරණයෙන් තොරව පිරිසිදු සුදු වස්ත‍්‍ර හා උතුරු සළු පැළද මනා ලෙස පෙහෙවස් සමාදන්ව ආරක්ෂා කළ වග ද එදින සතුන්ට අභය දානය දුන් බව ද කියැවේ.

මෙසේ පොහොය දිනය සියලූ කර්මාන්තයන්ගෙන් මිඳී, කෙලෙස් මලින් බැහැරව, දාන ශීල භාවනාදී පුණ්‍ය ක‍්‍රියාවන්හි යෙදුණු ලක්වැසි බෞද්ධයනට එදින නිවාඩු දිනයක් ද විය. නිති පන්සිල් හා පොහොය අටසිල් සමාදන්ව ධර්මානුකූලව ජීවත්ව සාරධර්ම පිරි ආදර්ශමත් ජීවිත ගත කිරීමට ලක්දිව බෞද්ධ උපාසක උපාසිකාවන්ට එමගින් අවස්ථාව සැලසිණ. ඔවුහු බොහෝ විට පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය පමණක් නොව පුර අටවක, අව අටවක, අමාවක යන පොහොය දිනයන්හි ද අටසිල් රැුකීම, වෙහෙර විහාර කරා ගොස් මල් පහන් පූජා කිරීම හා බණ දහම් ඇසීම වැනි පුණ්‍ය ක‍්‍රියාවන්හි යෙදී සිටියාහුය.

එම පෝය දින නිවාඩුව ලන්දේසි ආණ්ඩුකාර විල් හෙල්ම් ෆෝල්ක් විසින් 1770 නොවැම්බර් මස 01 වෙනි දින අහෝසි කරන ලදී. දෙවනුව 1817 දී අපේ‍්‍රල් මස 05 වන දින සිට සබත් දිනය පැවැත්වීමට බල කිරීමෙන් ඉංග‍්‍රීසිහු එය වඩාත් තහවුරු කළහ.

එසේ තිබියදී යටත්ජිත භාර මහලේකම් ජී.ටී.ඇම්. ඕ. බූසන් මහතා ක‍්‍රි. ව. 1885 මාර්තු මස 22 වන දින නිකුත් කළ ගැසට් නිවේදනය අනුව වෙසක් පුර පොහොය දිනය බෞද්ධයනට නිවාඩු දිනයක් බවට පත්විය. අපේ ජාතික නායකයන් කීප දෙනෙකුගේ උත්සාහයක ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඩඞ්ලි සේනානායක අග‍්‍රාමාත්‍යතුමා ප‍්‍රමුඛ අමාත්‍ය මණ්ඩලය විසින් 1965 දෙසැම්බර් 22 වන දින සිට සතර පෝය හා ඊට පෙර දින වරුවක් නිවාඩු බවට පත්කරන ලදී. මෙම පෝයදින නිවාඩුව දැනට පුර පසළොස්වක පෝය දිනට පමණක් සීමාවී ඇත.

පෙහෙවස් සමාදන්වීමට පෙර සූදානම

පොහොයක් පොහොයක් පාසා පෙහෙවස් සමාදන් වන උපාසක උපාසිකාවන් මහත් ශ‍්‍රද්ධාවෙන් පොහෝ දිනට පෙර දින ඉස් සෝදා නා පිරිසිදු විය යුතුය. පෙහෙවස් සමාදන්ව සිට ගෙදර දොර කළමනා ගැන සිතීම හා විචාරීම නුසුදුසු බැවින් පසු දින ගෙදර දොරේ කටයුතු කළමනා ඒ ඒ අයට පවරා සියලූ කටයුතු වලින් හිත නිදහස් කරගැනීම අගනේය. පසුදින අලූයම පෙහෙවස් සමාදන් වීමට අපේක්ෂිත විහාරස්ථානය කරා ගොස් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ලවා පළමුව සරණ ශීලයෙහි පිහිටුවා අෂ්ටාංග ශීලයෙහි පිහිටීම සුදුසුය වේ. භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් නොසිටින්නේ නම් අන් කිසි කෙනෙකු ලවා හෝ තමන් විසින්ම හෝ සිල් පද සමාදන් විය හැකිය.

සීලයෙහි පිහිටිය යුතු ආකාරය

උපාසක උපාසිකාවන් විසින් පළමු කොට තමන් විසින් පිහිටන සරණ ශීලය නොබිඳිය යුතුය. යම් හෙයකින් සමාදන් වූ සරණ ශීලය බිඳුනේ වී නම් යළි එහි පිහිටිය යුතුය. අනතුරුව අෂ්ටාංග ශීලය සමාදන් විය යුතුය.

අෂ්ටාංග ශීලය.

නමෝතස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස
බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි
ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි
සංඝං සරණං ගච්ඡාමි
දුතියම්පි බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි
දුතියම්පි ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි
දුතියම්පි සංඝං සරණං ගච්ඡාමි
තතියම්පි බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි
තතියම්පි ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි
තතියම්පි සංඝං සරණං ගච්ඡාමි

ඔකාස අහංභන්තෙ අඡ්ඡු ඉමං දිවසං උපොසථං උපවසාමි අටඨාංග සමන්නාගතං සීලං සමාදියාමි

පාණාතිපාතා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
අදින්නාදානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
අබ‍්‍රහ්මචරියා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
මුසාවාදා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
සුරාමෙරය මජ්ජ පමාදට්ඨානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
විකාල භෝජනා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
නච්චගීතවාදිත විසූක දස්සන මාලා ගන්ධ විලේපන ධාරණ මණ්ඩන විභූසනට්ඨානා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි
උච්චාසයන මහාසයනා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි

පරපණ නැසීමෙන් වැළකෙමි.
නුදුන් දෙය ගැනීමෙන් වැළකෙමි.
ග‍්‍රාම්‍ය වූ සප්තවිධ මෛථුන ධර්මයෙහි යෙදීමෙන් වැළකෙමි. (වැරදි කාමයෙන් වැළකීමයි)
බොරු කීමෙන් වැළකෙමි.
මත් පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකෙමි.
ඉර අවරට ගිය පසු (දවල් 12 න් පසු) ආහාර ගැනීමෙන් වැළකෙමි.
නැටීම, ගී ගැයීම, වැයීම, උසුළු විසිළු, විකාර දර්ශන බැලීම, මල් හා සුවඳ වර්ග ඇග ගැල්වීමෙන් වැළකෙමි.
උස් අසුන් මහ අසුන් (උස් හා අධික කාමය අවුස්සන සුළු ආසන ඇඳ මෙට්ට ආදිය) භාවිතයෙන් වැළකෙමි.

අටසිල් සමාදන් වූවෝ රහතන් වහන්සේ උපමා කොට මෙම සිල්පද යළි යළිත් මෙනෙහි කළ යුත්තාහ. සැදැහැ සිතින් බණ භාවනා සිදු කළ යුත්තෝය.

අෂ්ටාංග ශීලය සමාදාන් වීමේදී පංචශීලයට අයත් තුන්වෙනි ශික්ෂා පදය වූ ”කාමේසුමිච්ඡාචාරා” යන යන සික පදය වෙනුවට ”අබ‍්‍රහ්මචරියා වේරමණී සික්ඛාපදං” යන සික පදය සම`ග එහි අනෙක් සික පද ද එකතුව ”විකාලභෝජනා වේරමණී සික්ඛාපදං” - ”නච්ච ගීත වාදිත විසූක දස්සන මාලා ගන්ධ විලේපන ධාරණ මණ්ඩන විභූසනට්ඨානා වේරමණී සික්ඛාපදං” - හා ”උච්චාසයනා මහා සයනා වේරමණී සික්ඛා පදං” යන සික පද තුනත් එක් කොට අෂ්ටාංග ශීලය සමාදන් විය යුතු වේ.
දස ශීලයේදී අමුතුවෙන් එක්වන්නේ ”ජාතරූප රජත පටිග්ගහනා වෙරමණී සික්‍ඛාපදං” යන්න පමණි. (රන් රිදී මුතු මැණික් අගනා වස්තු පරිහරණයෙන් වැළකීම) මෙහිදී අටසිල් ගන්නා සිල්පදයෙහි මාලාගන්ධ විලේපන මණ්ඩන විභූසනට්ටානා වේරමණී සික්ඛාපදය වෙන්ව යෙදී ඇත.

උපෝසථ සූත‍්‍රයට අනුව යටකී අබ‍්‍රහ්ම විරමනය ශ්‍රේෂ්ඨ චර්යාවකි. විකාල භෝජනය නම් භෝජන අර්ථයෙන් සැලකෙන කැඳ බත් ආදි පෙරවරුවෙහි වැළඳිය යුතු ආහාර විකාලයේ වැළදීමයි. (හිරු අවරට යෑමෙන් පසුව කැඳ බත් ආදිය වැළදීමයි.) ”නච්ච ගීත වාදිත විසූක දස්සන” යනු තමා නැටීම හා අනුන් ලවා නැටවීම, තමා ගායනා කිරීම හා අනුන් ලවා ගායනා කරවීම ද, වාදිත නම් බෙර ආදිය තමා ගැසීම හා අනුන් ලවා ගැස්සවීම ද වේ. මේවා බුද්ධ දේශනාවට පටහැනි බැවින් වැළකිය යුතුවේ. එමගින් කායවාග්ද්වාරයෙන්ම අකුසල සිදුවේ. ගද සුවඳ විලේපන ඇග තැවරීම ද නොකොට යුත්තේය. ශරීර විභූෂණය ද නොවටනේය. මාලා ගන්ධ විලේපන ද පෙහෙවස් සමාදන් වූවන්ට සුදුසු නොවන්නේය. වඩු රියනක ප‍්‍රමාණයට වඩා උච්චාසයන මහාසයන නොසෙවිය යුතුය. කළාල පැදුරු ආදිය භාවිතය වඩා ගැලපේ. සප්ත විධ මෛථුනයෙන්ම ශීලය කඩ වේ.

සිල් පද සමාදන් වූ තැන් පටන් අන් කෙනෙකුට හිංසා පීඩා ක්‍රෝධ කිරීම් ආදියෙන් තොරව, රාජකාරි විධානයන්ගෙන් බැහැරව, වියහියදම් ගණන් නොබැලීමෙන්, අනුන්ගේ වග ඵල ගැන නොසොයා හිස් වචන කථාවෙන් බැහැරව සිල් රැුකිය යුතුය. එවිට සිල් කිලිටු නොවන්නේය. නොසිඳෙන්නේය. ක්‍රෝධයෙන් හා රාජ කථා, චෝර කථා ආදියෙන් යුක්ත වීමෙන් සිල් බිඳෙන්නේය. කිලිටි වන්නේය.

භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් සංසුන්ව දන් වළඳන ආකාරයට සිල්ගත් උවැසි උවැසියන් ද හීල් දානය හා දවල් දානය වැළදීම යුතු වන්නේය. බණ ඇසීම, බුදුගුණ සිහි කිරීම, තමන්ගේ සීලය ගැන සිත සිතා සිල් රැුකීම, වඩාත් වටනේය. නිතර සිත පිරිසිදුව තබා ගත යුත්තේය. අෂ්ටාංග ශීලය රැුකිමෙන් ඇතිවන ලාභ සත්කාරයන් හෝ කීර්ති ප‍්‍රශංසා ආදිය ගැන සිහිපත් නො කොට සිල් පද රැකිය යුතුය.

සිල් කිලිටි වූ විට ”ඉතිපිසෝ භගවා අරහං” ”- ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො” - ”සුපටිපන්නො භගවතො සාවක සංඝො” යනුවෙන් බුද්ධ ධම්ම සංඝ යන ත‍්‍රිවිධ රත්නයේ ගුණ සිහි කොට නැවත පිහිටිය යුත්තේය.

ක්‍රෝධාදි පාප සිතුවිලි වලින් මිඳී උපන් පාප සිතුවිලි මැඩ, නූපන් පාප සිතුවිලි නූපදවීමෙන්, කුසල් දහම්හි යෙදීමෙන්, කල්‍යාණ මිත‍්‍ර සම්බන්ධතාවයෙන්, සද්ධර්ම ශ‍්‍රවණයෙන් හා සුචරිතාදර්ශීව ජීවත් වීම තුළින් අෂ්ටාංග ශීල සමාදානයේ නිසිඵල ලැබිය හැකි වන්නේය.

තෙරුවන් සරණ ගොස් සරණ ශීලයෙහි පිහිටන උපාසක උපාසිකාවන් නිත්‍ය ශීලය නම් වූ පංචශීලයෙහි හා උපෝසථ දිනයන්හි අෂ්ටාංග ශීලය ද ඊට අමතරව හැකිනම් දස ශීලයෙහි ද නොසිඳ නොබිඳ පිහිටීමෙන් හා දැහැමෙන් සෙමෙන් ජීවත් වීමෙන් ”උපාසක පද්ම භාවයට” පත්විය හැකිය. එසේ ශීලයෙහි පිහිටා දස කුසලයන් වඩා දස අකුසලයෙන් මිඳී කටයුතු කරත් නම් ලොව්තුරා සම්පත්තිය ලද හැකි බව සම්බුද්ධ දේශනාවයි.

අටසිල් සමාදන් වූවෝ එක රැයක් එක් දවාලක් අෂ්ටාංග ශීලය සමාදන්ව නොසිඳ නොකඩා රකින්නේ නම් ඒ කුසලයෙන් තව්තිසාවේ උපදිති. අෂ්ටාංග ශීලය නිසි සේ රක්ෂා කළවුන් අනන්තවත් දිව්‍ය ලෝක වල උපන් බව බුදුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ මහත් කුසල විපාක ගෙන දෙන අෂ්ටාංග ශීල සමාදානය හා එය නොසිඳ නොබිඳ ආරක්ෂා කිරීමෙන් නිදුකින් ජීවිතය ගතකළ හැකිය. මෙම බුද්ධෝද්පාදයේ දී ලත් මනුෂ්‍යාත්ම භාවයේ අග‍්‍ර ඵලය අෂ්ටාංග ශීල සමාදානයෙන් ලබා සසර ජයගත හැකි බව වටහාගත යුතුය. මේ සඳහා අඩුම තරමින් දිනපතා පන්සිල් රැුකීමට අමතරව පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයන්හි අටසිල් සමාදන් වීම ආදි ආගමානුකූල ජීවිතයකට හුරුපුරුදු විය යුතුය.

බුදු දහමින් හෙළිවන නව චින්තනය

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 18 Nov 2014 11:18:00 +0530

ශත වර්ෂ ගණනාවක් මුළු‍ල්ලේ වර්ධනය වෙමින් පැවති සෙසු භාරතීය ආගම් මඟින් ඉදිරිපත් කළ ආගමික දර්ශණය තුළ පවත්නා නව්‍ය පෞරුෂය කුමක් ද ? යන්න විමසා බැලීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි.

ලෝකයේ කිනම් රටක් හෝ, ආගමක් හෝ, සංස්කෘතිකයක් හෝ, ආයතනයක් ප්‍රභාමික වන්නේ සමකාලීන සාමාජික අවශ්‍යතාවයන් අනුවයි. ‍එම අවශ්‍යතාවයන්ගෙන් තොරව ඉදිරිපත් කරනු ලබන ආගම හෝ සංස්කෘතික ආයතනය සමාජ සංසුගතියට හේතු නොවේ. එනම් ඒ සමාජය පිළිගැනීමට පාත්‍ර‍ ‍නොවේ. ක්‍රි. පූ. 6 වන සියවසේ බුදුන් වහන්සේ දඹදිව පහළවූයේ කාලයක් මුළුල්ලේ විකාශනයට පත්වෙමින් පැවති ආගමික මතවාද රැසක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවති අවධියෙකයි. ඒ නිසා බුදු දහමේ ප්‍රභවය යුග කාරක සිද්ධියක් හෙවත් අභිනව යුගයෙක උදාවක් වශයෙන් හඳුන්වා දිය හැකිය. සුළු කාලයක් තුළ සෙසු ආගම් මැඩගෙන බුදු දහම භාරතීයන් අතර ව්‍යාප්ත වී ගියේ එහි පැවති නව චින්තනය නිසා බව කිව හැක. බුදුරජාණන් වහන්සේ අන්‍යාගමිකයින් ඉදිරිපත් කර තිබූ ඇතැම් ආගමික ඉගැන්වීම් කෙලින්ම ප්‍රතික්ෂේප නො කොට බෞද්ධ ආකල්ප ගන්වා ඉදිරිපත් කිරීම නිසා ක්‍රමයෙන් එම ඉගැන්වීම් ජනතාව අතර පැතිර වීමට හැකි විය. මේ අනුව නිදසුනක් වශයෙන් මෙකල පැවති බහුදේව වාදී සංකල්පය දැක්විය හැකිය. පැරණි මතවාද නව ආකල්පයක් ගන්වා ඉදිරිපත් කිරීම බෞද්ධ චින්තනයේ විශේෂත්වයක් ලෙස දැක්විය හැකිය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ දිව්‍ය ලෝක නැති බව කොතනක හෝ සඳහන් කර නැත. සංයුක්ත නිකායේ දේවතා සංයුක්තයට අනුව දිව්‍ය ලෝක මෙන්ම දෙවිවරුන් ද සිටින බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිගෙන ඇත. නමුත් එම දෙවියන් වනාහි බුදුවරු, රහතුන්ට පමණක් නොව උතුම් මිනිසුන්ටත් වඩා පහත් පෙළේ පිරිසක් බව පෙන්වා දෙයි. බෞද්ධ දේව සංකල්පය විස්තර වන මූලාශ්‍ර අතර ධජග්ග සූත්‍රය, මහා සමය සූත්‍රය සහ ආටානාටිය සූත්‍රය ප්‍රධාන වෙයි. මේ සෑම තැනකම සඳහන් වන ‍දෙවිවරුන්ගෙන් විමුක්තියක් ලබාගත නො හැකි බව බෞද්ධ ඉගැන්වීමයි. ධජග්ග සූත්‍රයට අනුව වරුණ, ඊසාන යන දෙවිවරුන්ගෙන් පමණක් නොව දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රධානියා වශයෙන් සැලකෙන ශක්‍රයාගෙන් වත් මිනිසුන්ට ආරක්ෂාවක් සලසා ගත නො හැකි බව පෙන්වා දෙයි. “සකෙකා භික්ඛවේ අවීතරාගො, අවීතදොසො, අවීතමොහො” ආදී වශයෙන් රාග, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස් ප්‍රහීන නො කළ ශක්‍රයා පවා බිය වන, තැති ගන්නා සුළු පුද්ගලයකු වෙත් නම්, කෙසේ ආරක්ෂාවක් සළසා දිය හැකි දැයි පෙන්වා දෙයි. නමුත් බුදුන් වහන්සේ වෛදික දේව සංකල්පය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප නො කොට, එය වෙනත් ආකාරයකින් සමාජයේ සදාචාරාත්මක වර්ධනය මෙන්ම සදාචාර ධර්ම පෝෂණය කිරීමට ඉවහල් කරගෙන ඇති ආකාරය ශක්‍රයා සහ මාතලී දිව්‍ය පුත්‍රයා අතර ඇති වූ සංවාදයෙන් පෙන්වා දී ඇත. මෙහි දැක්වෙන පරිදි ශක්‍රයා ගුණධර්ම ගරුක මිනිසුන්ට නමස්කාර කරයි. මේ සිද්ධිය මිනිසුන් සදාචාර මාර්ගයට අවතීර්ණ වීමට හේතු වේ. මග මානවක ජාතකයේ සඳහන් වන පරිදි ශක්‍රයා ශක්‍ර ආත්ම භාවය ලබා ගන්නේ මිනිසකු වශයෙන් මිනිස් ලොව ජීවත් වූ අවධියේ දී දන් දීම, සිල් රැකීම, බවුන් වැඩීම, මවුපියන්ට හා වැඩිහිටියන්ට ගරුකිරීම, මං මාවත්, ලිං, පොකුණු තැනවීම වැනි පුණ්‍ය ක්‍රියාවන්හි නිරත වීමෙනි. ධම්ම පදයේ සඳහන් වන “සච්චං භනෙ න කුජ්ජෙය්‍ය...” යන ගාථාවෙන් සඳහන් වන්නේ සත්‍ය වචන කථා කිරීම, නො කිපීම සහ පරිත්‍යාගශීලීත්වය යන ගුණ ධර්ම වැඩීමෙන් කෙනෙකුට දෙව්ලොව ඉපදිය හැකි බවයි. මෙසේ දේවත්වය ලබා ගැනී‍මේ අපේක්ෂාවෙන් නිරායාසයෙන්ම මිනිසුන් පාපයෙන් වැලකී පින් කිරීමට යොමු වේ. එමනිසා පැවති ආගමික සංකල්පයන් බැහැර නො කොට එය මිනිස් සමාජයේ ගුණධර්ම‍ පෝෂණය සඳහා යොදාගැනීම බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරිපත් කළ නව ආගමික චින්තනය වශයෙන් පෙන්වා දිය හැකිය.

මේ අනුව දීඝනිකායේ අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රයෙන් බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දී වදාළේ ලෝකය හෝ සත්ත්වයා සර්ව බලධාරී දෙවියකුගේ නිර්මාණයක් නො වන බවයි. ඒ අනුව හේතුඵල වාදය මුල්කර ගෙන ලෝකයත් සත්ත්වයින්ගේ ප්‍රභේදයත් ඇති වූ ආකාරය පෙන්වා දී ඇත. මජ්ඣිම නිකායේ අස්සලායන සූත්‍රය අනුව මිනිසා මවන ලද්දේ දෙවියන් විසින් නොවේ. ඒ අනුව සත්ත්වයාගේ ප්‍රභවයට හේතු වී ඇ‍ත්තේ මව සෘතු ගැනීම, මව්පිය දෙපළගේ එකතුව සහ ගන්ධබ්බ නමින් හැඳින්වෙන උත්පත්තිය අපේක්ෂිත පුද්ගලයාගේ පැමිණීම යන කරුණු තුන සම්පූර්ණ වීමෙන් හැර දෙවියෙකු විසින් මවන ලද බවක් ගැන සඳහන් නොවේ. “අත්තානො ලොකො අනභිස්ස‍රො” යන්නෙන් පෙන්වා දෙන පරිදි ලෝකය දෙවියන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දක් නො වන බව පෙන්වා දෙයි. අංගුත්තර නිකායේ තිත්ථායතන සූත්‍රයේ දී මෙය ඊශ්වර නිර්මාණවාදී මිත්‍යා දෘෂ්ටියක් ලෙස හඳුන්වා දී ඇත.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ඊශ්වර නිර්මාණවාදය මිත්‍යාදෘෂ්ටියක් වශයෙන් බැහැර කළේ එය පුද්ගලයාගේ සහ සමාජයේ පරිහානියට හේතු වන බැවිනි. දෙවියන්ගේ කැමැත්ත අනුව සියල්ල සිදුවෙතැයි විශ්වාස කරන පුද්ගලයා නිෂ්ක්‍රීය රූකඩයක තත්ත්වයට පත් වේ. එමඟින් ඔහු තුළ ඇතිවන එම අනුත්සුක භාවයෙන්, ඔහුගේ ලෞකික සහ පාරලෞකික ජීවිතයේ පරිහානිය සිදු වේ. අනෙක් අතින් එය සාමූහික වශයෙන් සමාජ සදාචාරයට බාධාවක් වේ. ඊශ්වර නිර්මාණවාදී සංකල්පය පිළිගන්නා තැනැත්තේ, තමන් අතින් සිදුවන සෑම වැරදි ක්‍රියාවක්ම ස්වේච්ඡාව නිසා නොව ඊශ්වර ඉච්ඡාව අනුව සිදුවන බව සලකයි. එනිසා ඔහු ප්‍රාණඝාත, අදත්තාදාන, කාමමිථ්‍යාචාර සහ මුසාවාද ආදී පස්කම් සහ දස අකුසල් වැළකීමට උත්සාහ නො ගනියි. එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ සමාජයේ මිනී මැරීම්, සොරකම් කිරීම්, සාවද්‍ය ලිංගික සමාචාරය, බොරුව, වංචාව ආදී දුරාචාර ධර්ම පැතිරයාම යි. මේ ඉගැන්වීම පුද්ගල ගත පරිහානිය මෙන්ම, සමාජ ගත පරිහානියට ද හේතුවෙතැයි පෙන්වා දුන් බුදුරජාණන් වහන්සේ, පුද්ගල ස්වාධීනත්වය හෙවත් මිනිසාගේ ස්වාධීනතාවය අවධාරණය කර ඇත.

බුදු දහම කුසලා කුසල කර්ම පිළිබඳ නිදහස සහ වගකීම අවධාරණය කරයි. මූලික බුද්ධ දේශනාව අනුව සෑම පුද්ගලයකුටම කිසියම් ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ නො කිරීමට නිදහසක් ඇත. අංගුත්තර නිකායේ කාලාම සූත්‍රයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දී ඇත්තේ මේ කුසල්, මේ අකුසල්ය. මේ නිරවද්‍යය, මේ සාවද්‍යය යන්න තම සිතින්ම තීරණය කළ යුතු බවයි. මේ අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ විභජ්ජවාදී න්‍යාය ඉවහල් කර ගන්නේ සත්ත්ව, පුද්ගල ආත්ම සංකල්පය ඛණ්ඩනය කිරීම සඳහාය. සංයුක්ත නිකායේ ඛන්ධ සංයුත්තයට අනුව සත්ත්වයා යනු ස්කන්ධ පංචකයේ එකතුවයි. බුද්ධ දේශනාව අනුව ලෝකයේ මූලික පදාර්ථ හතරක් ඇත. එනම් පඨවි, ආපො,‍ තෙජො, වායො යනුවෙනි. මේ චතුර් භෞතික පදාර්ථ පදනම් කරගෙන රූප, වේදනා, සංඥා, සංකාර, විඤ්ඤාන යන ස්කන්ධ පංචකය ගොඩ නැඟී ඇත. මේ එක් එක් ස්කන්ධයක ස්වභාවය අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යන ත්‍රි ලක්ෂණ සිද්ධාන්තයට ගොදුරුවීමයි. එනිසා රූපාදී ස්කන්ධ පංචකය අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යන ත්‍රි ලක්ෂණයට ගොදුරු වේ නම් එබඳු ශරීරයක් තුළ සදාකාලිකව ආත්මයක් නො තිබිය හැක. සංයුක්ත නිකායේ භික්ඛුණී සංයුක්තයේ සඳහන් වන “සතෙතා සතෙතාති පච්චෙසි...” යන දේශනාවෙන් පෙන්වා දී ඇත්තේ සත්ත්ව නාමයෙන් ගැනෙන පුද්ගලයකු ඇතැයි විශ්වාස කිරීම තනිකර මිත්‍යා දෘෂ්ටියකි. සත්ත්වයා යනු ‘සංස්කාර පිඩක්’ පමණි. නාගසේන හිමියන් විසින් මිලින්ද ප්‍රශ්ණයේ දී මිලිදු රජුට දේශනා කළ “යථාහි අංග සම්භාරා, හොති, සද්දො රථො ඉති...” යන්නෙන් පෙන්වා දී ඇත්තේ ද ඒ ඒ අංගෝපාංග එක් වීමෙන් ‘රථ’ යන ප්‍රඤ්ඤප්තිය ඇතිවන්නාක් මෙන් රූපා දී ස්කන්ධ පංචකයේ එකතුව ඇති කල්හි පමණක් සත්ත්වයා, පුද්ගලයා යන්න ඇති වන බවයි. මේ අයුරින් ත්‍රි ලක්ෂණ සිද්ධාන්තයේ අනුව ස්කන්ධ පංචකය විශ්ලේෂණය කර බලන කල්හි සදාකාලික ආත්මයක් නැති බව පෙන්වා දී ඇත. මජ්ඣිම නිකායේ අලගද්දූපම සූත්‍රයේ ද මෙම විභජ්ජවාදී න්‍යාය ඇසුරු කොට සත්ත්වයා තුළ සදාකාලික ආත්මයක් නැති බව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පෙන්වා දී ඇත.

මේ අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉවහල් කර ගත් දෙවන තර්කය වන්නේ පටිච්ඡ සමුත්පන්න න්‍යයයි. මේ අනුව ආධ්‍යාත්මික හා භෞතික ‍ලෝකය හා සම්බන්ධ‍ සෑම දෙයක්ම හේතු ප්‍රත්‍යය දෙකෙහි සංකලනයෙන් හටගත් ඵලයේ පැවැත්ම ඇතිවන්නේ හේතුව සහ ඵලය අතර සාපේක්ෂතා සම්බන්ධතාවය පවත්නා හා තක්කල් පමණි. මේ හේතුව සහ ඵලය අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් වෙනස් වූ කල පවත්නා කිසිවක් නැත. ඒ අනුව අවිද්‍යා, සංස්කාර, විඤ්ඤාන, නාම, රූප, සලායතන, ඵස්ස, වේදනා, තණ්හා, උපාදාන, භව, ජාති, ජරා, මරණ යන අංග දොළොස හේතු ඵල වශයෙන් සම්බන්ධ වීම නිසා සත්ත්වයාගේ හටගැන්ම සිදුවෙන අතර එකිනෙක නැති විමෙන් නැවැත්ම සිදුවේ. මේ අනුව කිසියම් දෙයක අස්තිත්වය හෝ නාස්තිත්වය ඇති වන්නේ හේතු ඵල දෙකේ සම්බන්ධතාවය අනුව නම් සත්ත්වය ශරීරය තුල සදාකාලිකව පවතින ආත්මයක් නො තිබිය හැකිබව මේ පට්චිඡ සමුප්පන්න න්‍යායෙන් පෙන්වා දී ඇත. මේ අනුව යථෝක්ත න්‍යාය සිද්ධාන්ත දෙක මඟින් ආත්මවාදය ඛණ්ඩනය කොට, අනාත්මවාදී සංකල්පය ඉදිරිපත් කිරීමෙන් බුදු දහමේ දක්නට ලැබීම නව චින්තනයක් වශයෙන් පෙන්වා දියහැක. ‍එසේම බුදුරජාණන් වහන්සේ පටිච්ඡ සමුත්පන්න ධර්මතාවය සත්ත්වයාගේ සන්තාන ගත දුක විග්‍රහ කිරීමට ඉවහල් කරගත් ආකාරය චක්කවත්ති සීහනාද සූත්‍රය හා අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය වැනි දේශනාවන්ගෙන් පැහැදිළි වේ. මීට පෙර කිසිම දාර්ශණිකයෙකු මෙවැනි හේතුඵලවාදී දර්ශනයක් ඉදිරිපත් කර නැත. එනිසා සාපේක්ෂතා සිද්ධාන්තය පදනම් කර ගත් පටිච්ඡ සමුප්පාදය ද බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ඉදිරිපත් කළ නව ආගමික චින්තන දර්ශනයක් වශයෙන් හඳුන්වා දිය හැකිය.

තෙරුවන් සරණයි !

කුසල් දහම් පුරන ගිහි පැවිදි දෙපිරිසටම ඉතා වැදගත් 'වස් කාලය'

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Sat, 12 Jul 2014 10:34:00 +0530

පැරණි භාරතයේ ප‍්‍රධාන සෘතු තුනක් පැවතිණ. හේමන්ත, ගිම්හාන, වස්සාන වශයෙනි. හේමන්ත සෘතුව, අධික ලෙස ශීතලය. ගිම්හාන සෘතුව, අධික ලෙස උණුසුම්ය. වස්සාන සෘතුවෙහි, අධික ලෙස වර්ෂාව පවතී.

”චරථ භික්ඛවෙ චාරිකං බහුජන හිතාය, බහුජන සුඛාය, ලොකානුකමපාය, අත්‍ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං මා එකෙන දෙව ආගමිත්‍ථ දෙසෙථ භික්ඛවෙ ධමමං ආදී කල්‍යාණං, මජොඩ කල්‍යාණං, පරියොසානං කල්‍යාණං, සාත්‍ථං, ව්‍යඤජනං තෙවල පරිපුනනං පරිසුදධං බ‍්‍රහමචරියං පතාසෙථ” යන බුද්ධ දේශනාවට අනුව එවකට භික්ෂූන් වහන්සේ වැසි සමයෙහි තෙමි තෙමී වුව ද, ධර්ම ජනයාගේ හිතසුව පිණිස චාරිකාවෙහි යෙදුනාහ. එක්තැන්ව වාසය කිරීමක් සිදුවූයේ නැත.

එසේ වුව ද ඇසළ මාසයෙන් ආරම්භ වන්නාවූ අධික වර්ෂාපතනය සමයෙහි ඉන්දියාවේ සිටි සෙසු ආගමික ශ‍්‍රමන පිරිස් එක් ස්ථානයකට වී වාසය කළහ. මොවුන් අතර සිටි ජෛන ශ‍්‍රාවකයෝ චාරිකාවෙහි නොයෙදුනේ කුඩා පැලෑටි හා ප‍්‍රාණින්ට සිදුවියහැකි හානියෙන් අත්මිදී සිටීමටයි. ඒ ඔවුහු පරම අවිහිංසාවාදී වූ බැවිනි. මෙම ශ‍්‍රමන පිරිස් චාරිකාවෙහි යෙදුනාවූ භික්ෂූන් කෙරෙහි දැක්වූයේ ද දැඩි පිළිකුලකි. එහෙයින් ඔවුහු උද්ඝෝෂණය කළහ.

මේ පිළිබද අවධානය යොමු කළ බුදුන්වහන්සේ සමාජ විරෝධයට පිළිතුරක් වශයෙන් ද භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පහසුව තකා ද වර්ෂාකාලයේදී එක් ස්ථානයකදී ගත කිරීමද නියම කළහ. “අනුජානාමි භික්ඛවේ වස්සානෙ වස්සං උපගන්තුං”, “සියලූම භික්‍ෂූහු වස් කාලයෙහි වස් සමාදන් වී වාසය කළ යුතු යැයි අනුදනිමි” “නෙ භික්ඛවෙ වස්සං උපගන්තුබ්බං යෙන උපගචෙජය්‍ය ආ පතති දුක්ඛටසස්ස”, ”යම් භික්ෂුවක් වස් සමයෙහි වස් සමාදන් නොවුවහොත් ඔහු හට දුකුලා ඇවැත් සිදුවේ.

මුළු වැසි සමය විහාරාරාමයෙහිම වැඩ වාසය කරමින්, ගිහි භවතුන් ධර්ම මාර්ගයට යොමු කිරීම පිණිස, ධර්මයෙහි හැසිරවීම පිණිස, කාලය ගත කිරීමට භික්ෂූන් වහන්සේට අවකාශය සැලසෙන අතර දන් සිල් භාවනාදියෙහි නියුක්තව කුසල් දහම් රැුස්කර ගැනීමට ගිහියනට ද අවස්ථාව සැලසේ. පැවිදි පක්ෂයට පමණක් නොව ගිහි අයට ද, වස් කාලය තුළ මේ අයුරින් ආමිෂ පූජාවන්හි හා ධර්මානුධර්ම ප‍්‍රතිපත්ති පූජාවන්හි යෙදීමට එකසේ අවස්ථාව සැලසෙන බව පෙනේ. එබැවින් වස් කාලය වනාහි කුසල් දහම් පුරන ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයටම ඉතා වැදගත් වන කාලපරිච්ඡේදයකි.

උපසම්පදා භික්ෂූන් වහන්සේ වස් කාලය තුළ තැනින් තැනට චාරිකාවෙහි යෙදෙන්නේ නැත. යම්කිසි හේතුවක් නිසා බැහැරට යා යුතුම අවස්ථාවල දී, සත්තාකරණයෙන් (සති කරණයෙන් - සිහිය පිහිටුවා) වස් විසූ ස්ථානයෙන් බැහැරට ගොස් හත්වන දිනය ගෙවෙන්නට පෙරාතුව වස් විසූ ස්ථානයට වැඩම කළ යුතුමය. මෙසේ බැහැරට වැඩම කළ හැක්කේ භික්ෂු (සාමණේර) මවුපියන්, උපාසක උපාසිකාවන් ආරාධනා කළ විට හා පණිවිඩයක් එවූවිට පමණි. මේ යටතේ සතියක් ඉක්මවීමට පෙර නැවත ආරාමයට පැමිණෙන්නෙමියි අධිෂ්ඨාන කොට බැහැරව යාමට වස් විසූ භික්ෂූන්ට අවසර ලැබුණි.

මෙසේ වස් සමාදන් වූ භික්ෂුව ආරාමයෙන් බැහැරව යා යුත්තේ සිහි කිරීමෙන් අනතුරුවය. එහෙත් සිහි නොකොට යා හැකි අවස්ථාද ඇත. එනම් යක්‍ෂ, පේ‍්‍රත, භූත, පිසාචා, අග්නි, ජල, චොර උපද්‍රව ඇති විටකදී සිහි නොකොට බැහැරව යා හැකිය.

වස් සමාදන් වූ ස්ථානයෙන් සම්පූර්ණයෙන් බැහැරවී යාමටද භික්ෂූන්ට ඉඩකඩ ඇත. එහෙත් ඊට විශේෂිත වූ කාරණා පැවතිය යුතුය. ආහාර ප‍්‍රමාණවත් ලෙස නොලැබීම, බෙහෙත් නොමැතිවීම, ස්ත‍්‍රීන් වෙතින් අයුතු යෝජනා ඉදිරිපත්වීම, සංඝ භේදයට හේතුවීම ආදී කරුණු මෙහිලා හේතුවිය යුතුය. එබන්දක් නොමැත්තේ නම් කිසිවිටකත් වස් විසූ තැන හැරදමා නොයා යුතුය.

වස් විසීම සඳහා තෝරාගත යුත්තේ ද පන්සලක් හෝ ආරාමයක් වැනි පහසුකම් ඇති තැනෙකි. එසේම ගොපල්ලන් හා ගැල් පදවන්නන් වසන තැනෙක ද, නැවක ද වස් විසීමට හැකිය. ගස් බෙනයෙක හෝ එළිමහනෙක හෝ වහලක් නැති තැනෙක හෝ මිනී කාමරයෙක හෝ විශාල කුඩයෙක හෝ වස් සමාදන් විය නො හැකිය. චුල්ලවග්ග පාලියේ ඒ බව සඳහන් වේ.

අප මහා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පළමු වස් සමාදානය සිදු වූයේ, බරණැස ඉසිපතනයේ දී ය. අන්තිම වස් සමාදානය, කුසිනාරාවේ බේලූව ගමෙහි සිදු විය. වැඩිපුරම වස් කාලය ගත කළේ, සැවැත්නුවරයි. රජගහනුවර වේළුවනාරාමය ආදියෙහි විසි වසරක වස් කාලයක් ගත කළ සේක.

භික්ෂූන් වහන්සේලා හට වස් සමාදන් වියහැකි ආකාර දෙකක් ඇත. එනම්,

1. පෙරවස් සමාදන්වීම.

2. පසුවස් සමාදන්වීම.

මෙහිදී පෙර වස්සමාදනය සෑම උපසපන් භික්ෂුවක් හටම අනිවාර්ය වූවකි. යම් සාධාරණ වූ හේතුවක් මත එසේ නොහැකි වුවහොත් පසුවස් සමාදන් විය යුතුය. උපසපන් භික්ෂුවක් හට වස් සමාදන් නොවී සිටීමට කෙසේවත් ඉඩක් නොමැත. උපස්ථායකයෙකු ඇති ද නැති ද අනිවාර්යයෙන්ම වස් විසිය යුතුමය. ගිම්හාන සෘතුවේ අටවැනි පෙහොය වූ ඇසළ මස පුර පසළොස්වක පොහොය දින සීමාවකට රැස්වී පොහොය විනය කර්මය කළ යුතුය. අව පෑලවිය දිනයේදී වස් විසීම කළ යුතුය. එසේ බැරි වුවහොත් පමණක් නිකිණි අව පෑලවිය දින පසුවස් විසිය යුතුය. වස් එළඹීමෙන් තුන්මසක් ඇවෑමෙන් එළඹෙන පොහොය දිනයේදී වස් ශීලය ආරක්ෂා කරගත් භික්ෂූන් වහන්සේලා පොහොය සීමාවකට රැස්ව වස් පවාරණය සිදු කරයි.

මේ අනුව භික්ෂුවක් ලෙස සංඝ සමාජයේ විද්‍යාමාන වන්නේනම් අනිවාර්යයෙන්ම වස් විසීම කළ යුතු බව පෙනී යයි. වස් විසීම තුළින් උභය පක්ෂයටම තම ජීවිතයන්හි යහපත වෙනුවෙන් කුසල් දහම් කරගැනීමට ද හැකියාවක් ඇති බව සිතා ගත හැකිය.

- සංඛ ඉන්ද්‍රනාත්

“ශ්‍රද්ධාව“ - විශ්වාසයෙන් සත්‍යාවබෝධයට

noreply@blogger.com (Sanka Indranath) — Tue, 13 May 2014 10:37:00 +0530

ශ්‍රද්ධාව යනු විශ්වාසය පැහැදීම ප්‍රසාදය ආදි අර්ථයන්හි ගැනේ‍‍‍. ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂයට අනුව ශ්‍රද්ධාව බොහෝ අර්ථයන්හි යෙදී ඇත. ශ්‍රද්ධා අනුගුණ (ශ්‍රද්ධාවට අනුගත ගුණ ඇති) ශ්‍රද්ධා අනුසාරි (අධිමාත්‍ර ශ්‍රද්ධාව ලැබ සෝවාන් මගට පිළිපන් ආර්යයා) ශ්‍රද්ධා ඉන්ද්‍රිය (සහජාත ධර්මයන්හි ප්‍රධාන වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා චරිත (ලෝභ නොවූ දුෂ්ට නොවූ ප්‍රසන්න ස්වභාවය ඇත්තා) ශ්‍රද්ධචර්යා (බලවත් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුත් චරිතය) ශ්‍රද්ධා දෙය (සැදැහැයෙන් දෙන ලද) ශ්‍රද්ධා ධන (ධනයක් වැනි වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා ධුර (ප්‍රධාන කාර්යය වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා ප්‍රතිලාභ (ශ්‍රද්ධාව ඇතිවීම) ශ්‍රද්ධා බල (ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන්හි නොසැලීම) ශ්‍රද්ධා බීජ (ශ්‍රද්ධාව නමැති බිජුවට) ශ්‍රද්ධාමාත්‍ර (ශ්‍රද්ධාවම) ශ්‍රද්ධා මූලික (ශ්‍රද්ධාව මුල්කොට ඇති) ශ්‍රද්ධා වත් (ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත ශ්‍රද්ධා බහුල කොට ඇති සමහර ආශ්‍රවයන් ගෙන් මුදිනු ආර්යය පුද්ගලයා) ශ්‍රද්ධාහස්ත (ශ්‍රද්ධාවන්ත අත) යනුවෙන් අර්ථ කිහිපයක ශ්‍රද්ධාවේ යෙදුනු දක්නට හැකිය.

බුද්ධාදි රතනත්‍රයෙහි අචල විශ්වාසය ප්‍රසාදය ප්‍රසන්න බව ඇතිකර ගැනීම තිසරණ සරණේ මනාව පිහිටන බෞද්ධ උපාසකයාගේ මූලික පදනමයි‍. ශ්‍රද්ධාව හෙවත් විශ්වාසය අව‍බෝධය පදනම් කරගත් තර්කානුකූල එකක් විය යුතුය. එහිදී අවබෝධය සිත තුළ මුල් බැස ගත යුතුය. නියම ශ්‍රද්ධවන්තයා තමාගෙන්ම තම ශ්‍රද්ධාව පිළිබඳව විමසා දැන සොයා බලා ස්වකීය ශ්‍රද්ධාව තහවුරු කරගනී. එය මුල්බැස ගන්නේ ආත්ම භක්තියකින් නොව සැක සහිත දේවල් දුරු කරගැනීමෙනි. ඒ සඳහා ශ්‍රද්ධාඉන්ද්‍රිය, ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රිය සමඟ තුලනය කරගත යුතුවේ. ශ්‍රද්ධාව නොමැතිව ප්‍රඥාව නො වැඩේ. ප්‍රඥාව නොමැතිව ශ්‍රද්ධාව නොවැඩේ. ප්‍රඥාව හෙවත් අවබෝධය පදනම් කරගෙනම ශ්‍රද්ධාව වැඩේ. ශ්‍රද්ධාව වැඩෙන්නේ ද ප්‍රඥාව මුල්කරගෙනය. "පරිප්ලව පසාදස්ස - පඤ්ඤා න පූරති" චංචල ශ්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයාගේ ප්‍රඥාව නො වැඩේ.

සාමාන්‍ය ශ්‍රද්ධාව හා භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාව යයි ශ්‍රද්ධාව දෙවදෑරුම්ය. බෝධිපාක්ෂික ධර්ම විෂයෙහි ශ්‍රද්ධාන්ද්‍රිය වශයෙන් සැලකෙන්නේ භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාවයි. ලෝකෝත්තර මාර්ගඥානයට උපකාර වන බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වූ සතිපට්ඨානය, සම්‍යක්ප්‍රදානය, සෘද්ධිපාදය, ඉන්ද්‍රිය, බලය, බොධ්‍යඞග, මාර්ග යන සතෙහි එන ඉන්ද්‍රිය හා බල ධර්මයන්හි ඉන්ද්‍රිය දෙවිස්සෙහි ශ්‍රද්ධාන්ද්‍රිය වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර, සද්ධා බලය, විරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය, පඤ්ඤා බලය යන පස් ආකාර බලයන් අතර, සද්ධා බලය මුල්තැන ගනී. විරුද්ධ ධර්මයන් මර්ධනය කෙරෙන බැවිනුත් විරුද්ධ ධර්මයන්ගෙන් නොසෙල්විය හැකි බැවිනුත් ශ්‍රද්ධාදි බල ඉතා වැදගත් වේ. මෙම බලයන්ගෙන් ලෝකෝත්තර මාර්ගයට උපකාර විය හැකි තත්වයට භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාදිය වැදගත් තැනක් ගනී. ශ්‍රද්ධාවෙන් මනා සිත් ඇති තැනැත්තාට සාවද්‍ය කර්මාන්තයන්ගෙන් බැහැරව ධර්මයෙන් පරාර්ථය සෑදීමෙන් ජීවත් විය හැකිවාක් මෙන්ම ධර්මදානාදිය සිදුකොට ලෝවැඩ ද සෑදිය හැකිය.

බුදු සසුනෙහි අධිකතර ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූවාහට විදර්ශනා භාවනාදියෙහි යෙදී සීල සුගන්ධය දසත පතුරුවා ප්‍රඥාව වඩා පිළිවෙත් පුරා නිවන් සැප සාදාගත හැකිය.

"සද්ධින්ද්‍රියං භික්ඛවෙ බෝධිපක්ඛියා ධම්මා තං බෝධාය සංවත්තති ...................."

ශ්‍රද්ධාව වනාහි බෝධිය හෙවත් මහා ප්‍රඥාව ගෙන දෙන ධර්මයකි. එම නිසා එය වඩවා ගත යුතුය. අන්‍ ආගම්හි බහුලව භාවිතා වන භක්තිය යන්න හුදු ඇදහීමකට සීමාවේ. එය බෞද්ධ ශ්‍රද්ධාර්ථියෙහිලා නොගැනිය යුතුය. බුදු දහ‍මේ එන ශ්‍රද්ධාව තමා තුළින් දැක දැනගෙන ත්‍රිවිධ රත්නාදිය කෙරෙහි ඇතිකරගන්නා පැහැදීමයි.

බුදුදහම යනු සත්‍යාවබෝධ ධර්මයකි. එකී අවබෝධය කොටස් දෙකකට බෙදේ. ලෝකය අවබෝධ කරගැනීම ලෝකවිදු යනුවෙන් ද, නිවන අවබෝධ කරගැනීම ‍ලෝකෝත්තර විදු ගුණය වශයෙන් ද සැලකේ. පළමුව අප අවබෝධ කරගත යුත්තේ‍ තමා ඉන්නා ලෝකය පිළිබදවයි. ලෝකය ගැන අවබෝධ කරගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන දහම බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ ‍සේක. ප්‍රඥාසංවර්තනික ප්‍රතිපදාව එයයි.

“චත්තාරෝ මෙ භික්ඛවෙ ධම්මා මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති

කතමෙ චත්තාරො සත්පුරුස සං‍සෙවො සද්ධම්ම සවනං යොනිසො මනසිකාරො

ධම්මානු ධම්ම පටිපත්ති ‍ඉමෙඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො

ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති ”

කරුණු හතරක් භාවිතා කිරීමෙන් බහුල කොට වැඩීමෙන් මහා ප්‍රඥාව ඇතිවේ. කවර නම් කරුණු සතරක් ද යත් සත් පුරුෂ සේවනය, සද්ධර්ම ශ්‍රවනය යෝනිසෝ මනසිකාරය, ධම්මානු ධම්ම ප්‍රතිපත්ති යනුයි.

මෙම කරුණු භාවිතා කිරීමෙන් බහුලකොට වැඩීමෙන් මහා ප්‍රඥාව වැඩේ. මෙම මහා ප්‍රඥාවේ මූල බීජය ශ්‍රද්ධාවයි. සද්ධාබීජං වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ඒ නිසාමය. ශ්‍රද්ධාව යනු බුද්ධ බීජයයි. තපස යනු එම බීජයට දමනු ලබන ජලයයි. සම්මා දිට්ඨිය යනු ඉන් පැන නැගෙන පැලයයි. මහා ප්‍රඥාව යනු එම පැලය වැඩී ගිය විට ඇතිවන වෘක්ෂයයි. මහා ප්‍රඥාව ඇති කරගැනීමේ මූලික පදනම ශ්‍රද්ධාවයි. ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන එය වඩවා ගත යුත්තකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ප්‍රථම ශ්‍රාවක සැටනම අමතා "චරථභික්ඛවේ චාරිකං බහු ජන හිතාය, බහු ජන සුඛාය" ආදි වශයෙන් නො පැහැදුනවුන්ගේ පැහැදීම ඇති කරගැනීම පිණිසත් පැහැදුන වුන්ගේ පැහැදීම දියුණු කර ගැනීම පිණිසත් ගමක් ගමක් පාසා නගරයක් නගරයක් පාසා සැරි සරා ධර්මය දේශනා කරන සේ නියම කළ සේක. මිනිසාගේ අවශ්‍යතාවය විය යුත්තේ ලෝකය අතහැර සංසාර දුකින් මිදී නිවන් අවබෝධ කරගැනීමයි. අපි සසරේ යළි යළිත් ඉපදෙමින් ජාති ජරා මරණ ආදි එකොලොස් ගින්නකින් දැවෙමින් ගමන් කරන්නේ ලෝකය පිළිබඳව අනවබෝධය හෙවත් අවිද්‍යාව නිසාය.

ශ්‍රද්ධාව ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදේ. අමූලිකා ශ්‍රද්ධාව හා ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාව යනු ඒ දෙකයි. අමූලිකා ශ්‍රද්ධාව යනු කිසිම පදනමක් නැති පැහැදීමයි. එනම් රූපප්පමාණො රූපප්පසාදො රූපය ප්‍රමාණ කොට රූපයට පැහැදීම, සද්දප්පමාණො සද්දප්පසාදො මිහිරි කටහඩක් අසා එයට පැහැදීම. ඝෝසප්පමාණො ඝෝසප්පසාදො- මහා ඝෝසාවක් අසා එයට පැහැදීම ලුඛප්පමාණො ලුඛප්පසාදො- දුෂ්කර වෘත සමාදන් වනවා දැක එයට පැහැදීම. පස්වග මහණහු බෝසතාණන් වහන්සේ දුෂ්කරක්‍රියා කරනු දැක එය‍ට පැහැදුනහ. එය අතහළ පසුව එයට කළකිරී බෝසතාණන් වහන්සේ මගහැර ගියහ. වක්කලි හාමුදුරු‍වෝ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය දෙසම බලා කල් ගෙවන විට බුදුපියාණන් වහන්සේ කිං තෙ වක්කලි ඉමිනා පූතිකාය......... වක්කලිය මේ දෙතිස් මහා කුණප දෙස බලා සිටීමෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද. "යොධම්මංපස්සති සො බුද්ධං පස්සති...." මාව දකින්නට නම් ධර්මය දකින්න. මේ අනුව බුදුදහමට අයත් පැහැදීම නම් ආකාරවති ශ්‍රද්ධාවයි. ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසාදො ලෝක ධර්මය ප්‍රමාණ කරගෙන ලෝකෝත්තර ධර්මයට පැහැදීම ඇති කරගෙන නිර්වාණයට පැහැදීම නියම ශ්‍රද්ධාවයි. ධර්මය දැන ධර්මයට පැහැදුනා වූ අය ආර්ය ශ්‍රාවකයන්‍ බවට පත්වේ. ඔවුන් කිසි දාක දුගතියකට පත් නොවන බව බුදුපියාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. එසේ නම් බුදු වදනට අනුව දුගතියෙන් අත් මිදී ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් වීම සඳහා ලෝකය අවබෝධ කරගෙන නිවනට පැහැදීම හෙවත් නිවන මූලික කොට ශ්‍රද්ධාව වඩාගත යුතුය.

ශ්‍රද්ධාවේ බලස්ථානය දැක ගැනීමට නම් සතර සෝතාපත්ති අංග දෙස බැලිය යුතුය. බුදු ගුණ, දහම් ගුණ සඟ ගුණ දැන පැහැදීම අරියකන්ත ශීලය ඇති කරගැනීම ඒ සතර‍ සෝතාපත්තියයි. දුක උපනිෂ්‍රය කරගෙන ශ්‍රද්ධාව ඇතිකරගත යුතුවේ. ලෝකයේ ප්‍රකෘතිය දුකය. සැප යනු අප ආයාසයෙන් ඇතිකරගන්නකි. එම සැපයෙන් කරනුයේ ඉදුරන් පිනවීමයි. එනම් රාගය නමැති එකොළොස් ගින්න ඇතිකරගැනීමයි. මෙම එකොලොස් ගින්නෙන් සිත නිවාගත් විට නියම සැපය ලැබේ. ලෝකය නම් වූ සිතයි කයයි දෙකේ එකතුව එනම් ජීවිතයේ පැවැත්ම ගෙනයන විට අපට කායික මානසික චෛයිතසික වශයෙන් දුක ඇතිවේ. දුක නැතිකර ගැනීමට නම් ශ්‍රද්ධාව වඩා යා යුතු මාර්ගය වන්නේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එමගින් සත්‍ය සතර අවබෝධ වේ. සත්‍ය සතර අවබෝධයට මූලික වශයෙන් ශ්‍රද්ධාව ඇතිකරගත යුතුමය. ශ්‍රද්ධාව මූල බීජය කොට උත්තරීතර නිවන අවබෝධ ‍කරගැනීමට එමගින් මාර්ග ඵල ලබා නිවන් අවබෝධයට අප සැම වෑයම් කළ යුතුය‍. ශ්‍රද්ධා භාවනාව එයට අතිශයොපකාරී කරගත හැකි වේ.

ශ්‍රී දළදා සමිඳු සරණයි!!!