readwatchhub

कांदे पोहे कि सौदेबाजी....की विवाह संस्थेच फाऊंडेशन

2024-07-26T16:49:00.003+05:30

कांदे पोहे कि सौदेबाजी....की विवाह संस्थेच फाऊंडेशन

काही चांगल्या / कमावत्या मुलांची लग्न ठरत नाही मग ती मुलं किंवा त्याच्या घरचे मुलींना सर्रास नावं ठेवताना दिसतात....

"मुलगी स्वतः नोकरी करत नाही पण तिला सरकारी नोकरीवाला पाहिजे., स्वतःच घरच पाहिजे वगैरे सारख्या टोकाच्या अपेक्षा मुली ठेवतात."

माझं या मुलींच्या अपेक्षांना अजिबात समर्थन नाही.

पण मुलींच्या डोक्यात हे टोकाचे विचार येतातच कसे ??? या उत्तराचा कधी शोध घेतला का ?

मुलींच्या या विचारांचे डिकोडिंग करू :

१. एकतर मुलींचे शिक्षण नामपात्र असते. आमची हि मुलगी ग्रॅड्युएट / पोस्ट ग्रॅड्युएट झाली म्हटलं कि तेवढ्या पगारवाला मुलगा बघायचा. आर्थिक स्वावलंबनासाठी तिचे शिक्षण होत नाही.

२. कधी कधी टाईमपास म्हणून मुली शिकून नोकरी करतात. तरीही लग्नानंतर काय नवराच सांभाळणार हे सतत सतत तिला बिंबवले जाते. त्यामुळे स्वावलंबनासाठी नोकरी करणाऱ्या मुलींची संख्याच कमी आहे.

३. मध्यम वर्गात लग्नानंतर घरासाठीच काही मुली नोकरी करत असल्या तरीही घर आणि नोकरी अशी डबल ड्युटी सांभाळावी लागते. ( ते हि मुलगा / सासरचे मोठ्या मनाने परवानगी देऊनच होतं ) हे समाजातल्या उरलेल्या मुली / मुलीच्या घरातले बघत असतात.म्हणूनच " चांगल्या पगाराचा मुलगा हवा/ पक्के घर / जमीन जुमला" याला प्रायोरिटी दिली जाते.

४. बहुतेक मुलीच्या घरातले / समाजच तिला शिकवत असतो कि, - "स्वतःच अमुक मोठं घर / अमुक एकर जमीन हवंच , हौस-मौस पुरवायला मोठ्या पगाराची नोकरीवाला कमवणारा हवाचं. ( याला "मुलीच्या सिक्युरिटीसाठी" व्याख्या समाजात वापरली जाते. )

बरं, यात अजून वय आणि बाह्यरूप ( गोरे, काळे, बुटकी, टकले , चकणे ) यावरून होणारी सौदेबाजी वेगळाच महत्वाचा मुद्दा आहे.

मला अजून एक प्रश्न पडतो कि , या मुलांनी स्वतःच्या बहिणीच्या / त्याच्या घरातल्या मुलींचे लग्न लावताना त्यांनी हा विचार केलेला असतो का ?

ते आपल्या मुलीचे / बहिणीचे लग्न कमी पगार वाल्या / घर नसलेल्या घरात लावतात का ?

तुम्ही स्वतःच्या बहिणीला / मुलीला इतकं आर्थिक स्वावलंबी बनवले आहे का ?

अंतिमतः मुलीला पत्नीव्रता - पती परमेश्वर म्हणूनच गुलामगिरीत (ट्रॉफी वाइफ ) जगायचं असतं मग निदान कोणाची गुलाम बनायचं हे ती किंवा तिच्या घरातले ठरवतात.

हि लग्न सौदेबाजी म्हणजे कांदे पोहे कार्यक्रम... आपल्या विवाह संस्थचे फाऊंडेशन.

Anjali Pravin

हा समाज अतृप्त शापित आत्म्यासारखा आहे.

2024-07-26T16:15:00.003+05:30

हा समाज अतृप्त शापित आत्म्यासारखा आहे.

लग्न झाले नव्हते तेव्हा संपूर्ण जगाला पडलेले प्रश्न "काळजीपोटी / गॉसिपिंग पोटी " :

"लग्न कधी करणार ?आता २५ वय झालं .. आता ३० वय झालं "

लग्न झाले कि पुढचा प्रश्न "काळजीपोटी / गॉसिपिंग पोटी ":

मुलं होणार कि नाही ?

मुलाचं प्लॅनिंग कधी ?

नेमका दोष कोणात ?

मग वय झालं तर कराच ?

अमुक डॉक्टरची अमुक ट्रीटमेंट ? IUI ?IVF? Ayurvedic?

नवस करा .. शांती करा

संपूर्ण समाज असा react करतो आणि टोकाचे सल्ले देतात जसे कि,

डिलिव्हरी करायलाच ते येणार आहेत किंवा मुलांचे आजीवन सर्व खर्च

ते करणार आहेत.

ऑफिस ला गेले तर कोणी तरी तिथे सल्ला देणार...

नातेवाईकांसाठी तर चर्चेचा मुद्दा असल्यासारखा उत्साह असतो ...

मित्र -मैत्रिणी तर जसे काय पहिला लग्न / पहिला मुलं होण्याच्या स्पर्धेला जुंपलेली असतात..

जळीस्थळी काष्ठी पाषाणी सतत सतत तेच तेच विचारून समोरच्या व्यक्तीला ट्रिगर होऊ शकते. व्यक्ती प्रेशरने चुकीचा निर्णय घेऊ शकते. इतकाच जर समोरच्या व्यक्तीच्या मनाचा इतकाच विचार करत असाल तर शांत राहून त्यांचे मन समजून घेण्याचा प्रयत्न करावा.

"लग्न करणे न करणे" हा व्यक्तीचा पर्सनल निर्णय असतो. तसेच "मुलं होणं न होणं हि

दोघांचा पर्सनल निर्णय आहे: याच एक्सप्लेनेशन कोणालाच द्यायची गरज नसते.

बरं, ज्यांनी केलंय २२-३० मध्ये लग्न आणि मुलं पण जन्माला घातली. नेमकं काय झालं त्यामुळे ? कोणता आमूलाग्र बदल झालाय ?

समाजाच्या प्रेशरमुळे होणारी "लग्न" आणि "मुलं" यालाच भारतीय विवाह व्यवस्था आणि कुटुंब संस्था असे म्हणतात.

Menstrual Hygiene Day

2024-05-28T12:31:00.003+05:30

PC:GOOGLE

माझ्या नातेवाईकांनी मिल कामगारांची मुंबई ते मॉलवाली मुंबई इतके झपाट्याने परिवर्तन पाहिले. आमच्या गावातील निम्मी लोकसंख्या रोजगारासाठी मुंबईला स्थलांतरित झाली. पण मासिक पाळीतील बंधने मात्र मुंबईच्या छोट्याश्या खोलीत हि काटेकोर पाळले जायचे.

माझं बालपण देखील मासिक पाळीतील कपडे लपवून कसे सुकवायचे आणि छोट्याश्या हॉलमध्ये ५ दिवस अस्पृश्य कसे राहायचे यात गेले. जेवण - पाणी लांबून द्यायचे. या पाच दिवसाचे अंथरून पण वेगळे असायचे. पाच दिवसा नंतर तर ते पुन्हा धुवून ठेवायचे. त्यात कोणी "जाणवे घातलेले किंवा माळकरी म्हणवणारे" घरी आले तर, मासिक पाळी आल्यावर मला बोलण्याची हि पाबंदी होती. अन्यथा ते "पाण्याचा तांब्या उलटा करून श्राप देतात." हि भीती घालायचे. घरात गोमूत्र शिंपडले जायचे.

त्यानंतर घरी गणपती, दिवाळी, दसरा, लग्न समारंभ आले कि मासिक पाळीच्या गोळ्या खाण्याचा एक "नवीन संस्कार" घरी करण्यात आला. घरातील स्त्रिया म्हणजे आई बहिणी मैत्रिणी कायम सणवार आला कि, "किती गोळ्या आणायच्या ? कधी पासून खायच्या ? कुठली गोळी चांगली ? मग त्याने दिवस मागे येतात कि पुढे जातात ? त्यामुळे कोणाकोणाला किती उलट्या होतात ? कोणाचं किती डोकं दुखत? कोणाची किती मळमळ होते? किती चिडचिड होते ? किती पिंपल्स येतात ? पपई -खजूर -हळद दूध घरगुती कोणते उपाय किती करायचे ? किती गरम पडायचे ?" याची तासनतास पुरुष घरी नसताना चर्चा करायच्या. याचमुळे नेमकं मासिक पाळीत स्त्रीची मानसिक आणि शारीरिक नेमके काय बदल होतात. स्त्रीला किती त्रास होतो या गोष्टी कधी पुरुषांपर्यंत पोहचतच नाही.

नेमके सणवाराला त्या घरातील स्त्रीला पाळी आली तर आजही "अडचण झाली, प्राब्लेम झाला , विघ्न आले" असे शब्द आज हि सर्रास वापरले जातात. "घरातील आता सर्व सणवारातील काम कोण करणार ?" यामुळे घरातील इतर स्त्री आणि पुरुष यांची चिडचिड आणि टेन्शन वाढत. आज हि हे चित्र आमच्या गावातील आणि शहरातील प्रत्येक नातेवाईकाच्या घरी हमखास बघायला मिळते.

मासिक पाळीतील ५ दिवस वेगळे ठेवणे यासाठी काही सुशिक्षित मैत्रिणी वकिली करत पुढाकार घेऊन बोलतात कि, "स्त्रीला आराम मिळावा म्हणून ते दिवस वेगळे ठेवतात." तिला आराम मिळावा म्हणून अस्पृश्य ठेवण्याची का गरज भासते? समावेशन करून हि तिला आराम देता येऊ शकतो. इतकं साधी गोष्ट हि लक्षात येत नाही.

सध्या मी मेट्रो सिटी मध्ये राहते. माझ्या ऑफिसचे कर्मचारी आज हि "अडचण / प्रॉब्लेम आला..किंवा येणार .. आता घरातली सणवारची पूजेची काम कशी होणार ? " याच चर्चा सुरु असतात.

It's Time for Action... मासिक पाळी बद्दलचे संस्कृती- परंपरेच्या नावाने नकारात्मक असेलेली विचार सरणी पण बदलूया. प्रत्येकाने पुढाकाराची बदलाची गरज आहे..

कारण,

ती आजही मासिक पाळीला प्रॉब्लेम / अडचण / बर्थडे / पगार असे कोडवर्ड वापरते.

कारण,

तिने मासिक पाळी शब्द वापरला तर ती चारित्र्यहीन म्हणून तिला पाहिले जाते.

कारण,

ती आजही तिच्या मासिक पाळीतील कपडे लपवूनच सुकवते.

कारण,

ती आज हि सणवारा आणि समारंभात घरात काम करता यावे म्हणून किती हि वेदना झाल्या तरीही मासिक पाळी पुढे ढकलण्याच्या गोळ्या घेत असते.

कारण,

तिला आज हि गावा-गावांत मासिक पाळीच्या दिवसात तिला अस्पृश्यासारखी वागणूकी दिली जाते.

कारण,

आज हि तिची मासिक पाळी अपवित्रच आहे.

कारण,

तुमच्या घरातील "ती" तुमची आई, बहीण, पत्नी, काकी, मामी किंवा मैत्रीण कोणीही असू शकते. जर लेख वाचणारी स्त्री आहे तर तुम्ही स्वतः देखील असू शकाल ?

मासिक पाळीदेखील एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. इतकं सोपं आहे समजून घ्यायला. पण उगीच रूढी - परंपरा पाप -पुण्य संस्कृती वैगरे जोखड त्यावर टाकत गेले आहेत.

नुसते Menstrual Hygiene Day 2024 चा स्टेट्स ठेवण्या पेक्षा तिला तिच्या मासिक पाळीला समजून घेणायचा प्रयत्न करूया.

अज्ञान, समज - गैरसमज असतील तर मोकळ्या मनाने चर्चा करूया.

मी चर्चेसाठी तयार आहे माझ्याशी नक्की बोलू शकता. तुम्ही तयार आहात का ?

"अंतिमा" || Antima by Manav Kaul

2024-04-17T14:17:00.000+05:30

"अंतिमा" || Antima by Manav Kaul

बाहर खुला नीला आकाश था

और भीतर एक पिंजरा लटका हुआ था |

बाहर मुक्ति का डर था

और भीतर सुरक्षित जीने की थकान |

उसे उड़ने की भूख थी

और पिंजरे में खाना रखा हुआ था |

"अंतिमा" या पुस्तकाच्या नावावरून कोणत्या तरी मुलीचे नाव असेल असे वाटू लागते. पुस्तक वाचण्याआधीच "अंतिमा" नामक स्त्रीची कहाणी वैगरे असेल असा अंदाज बांधला जातो. पुस्तक वाचताना लक्षात येईल कि, हा लावलेला अंदाज पूर्णतः चुकीचा असतो. "काही चुकलेले अंदाज चांगले असतात. " त्या प्रमाणे या पुस्तकाच्या नावावरून चुकलेला अंदाजच... मला हे पुस्तक वाचण्यास अधिक फायदेशीर ठरले.

"अंतिमा" हि एका एका लेखकाची गोष्ट.. त्याच्या लिखाणाचं गोष्ट... त्या लिखाण प्रक्रियेतील गोष्ट ... त्या लिखाणासंबंधित वैयक्तिक आयुष्याच्या चढाव - उताराची गोष्ट... नेमके कोणत्या विशिष्ठ थीम मध्ये या पुस्तकाला बसविणे थोडे अवघडच वाटते. मानव कौलचे लिखाण वाचताना अनेकदा आपण त्या लिखाणात आहोत का असा भ्रम होऊ लागतो. या कादंबरीमध्ये देखील त्यांनी एक असाच भ्रम तयार केला आहे. ज्यात वाचक नेमके आपण रोहित नामक लेखकाची गोष्ट समजून घेतोय कि तो लिहीत असेलेल्या कथेतील गोष्ट समजून घेतोय. हा विचार करताना अनेकदा बुचकळ्यात पडल्यासारखे वाटू लागते.

पुस्तक आणि पात्रांची ओळख थोडक्यात :

कोरोना काळ हा प्रत्येकासाठी तितकाच नवीन आणि विलक्षण होता. कोरोनाच्या लाटेत अनेक जण होरपळले. कोरोना आजार शारीरिक लक्षणांवरून दिसणारा असला तरीही त्याचे मानसिक परिणाम अधिकतर होते. "अंतिमा" हि कादंबरी अश्याच कोरोना काळातील लोकडाउनच्या कालावधीवर आधारित आहे. ज्यात रोहित नामक लेखक आपल्या अर्धवट लिखाणासोबत स्वतःशी संवाद साधत असतो.

"कुछ भी नया करना कितना कठिन है। फिर चाहे वो गलती ही क्यों न हो।"

रोहित आपल्या लिखाणातील पात्रांशी देखील बोलायला लागतो. पण हि पात्रे नेमकी फक्त लिखाणात आहेत कि खऱ्या आयुष्यात देखील आहेत. हे कोड शेवट पर्यंत या कादंबरीत टिकून राहिले आहे. रोहित हे मुख्य पात्र असले तरीही पवन, अंतिमा, अरु, पब्लिशर, वर्मा मॅडम, दुष्यंत, रोहितचे वडील आणि सलीम हि पात्रे देखील क्षणाक्षणाला उत्सुकता वाढवणारी दाखविली आहेत. हि पात्रे नेमके रोहितच्या लिखाणातील आहेत कि त्याच्या वैयाक्तिक आयुष्यातील हा संभ्रम झाल्याशिवाय कादंबरी पूर्णच होऊ शकणार नाही.

रोहित हा नवीन लेखन करण्यासोबत आपल्या जुन्या लेखनाचे परीक्षणदेखील करत असतो. जुने लेखन करताना नेमका कोणता विचार केला होता. याबद्दल सुंदर परीक्षण यात मांडले आहे. काही सुंदर अर्थपूर्ण कविता देखील या पुस्तकात वाचायला मिळतात. ज्यामुळे हि कादंबरीअजूनच अर्थपूर्ण आणि सुंदर कलाकृती बनते.

हि कादंबरी कोणी वाचावी :

जर तुम्हालाही लिखाणाची आवड असेल.. किंवा लिखाण प्रक्रियेत उत्सुकता असेल. तर नक्की हि कादंबरी वाचावी.

__________

amkar.anju@gmail.com

The Horse, The Mole, The Fox and The Boy Book Review

2024-04-16T17:06:00.001+05:30

पुस्तकाचे नाव : The Horse, The Mole, The Fox and The Boy

लेखकाचे नाव : चार्ली मॅकेसी /Charlie Mackasey

"The Horse, The Mole, The Fox and The Boy" "मुसाफिर आर्टिस्ट" प्रोजेक्टच्या वेळी आर्ट थेरपीच्या प्रवासात हे पुस्तक हातात येणे म्हणजे कोहिनुर मिळाल्याचा आनंदच आहे. या पुस्तकात पुस्तक एक मनमोहक चित्र कथा आहे.

Charlie Mackasey || चार्ली मॅकेसी यांनी लेखक आणि चित्रकार असा दोन्ही बॅलन्स सांभाळत या पुस्तकाची रचना केली आहे. या पुस्तकाचा मूळ गाभा हि साधी सरळ चित्रे, साधे प्रश्न आणि त्याची साधी उत्तरे यांद्वारे सामर्थ्याबद्दल आणि जीवनातील साध्या आनंदाच्या सौंदर्याबद्दल मांडणी केली आहे. या पुस्तकातील कथेत पुस्तकाच्या नावाप्रमाणेच एक मुलगा, एक चिचुंद्री, एक कोल्हा आणि एक घोडा हि प्रमुख पात्रे असतात.

जे एका प्रवासादरम्यान एकत्र येतात. प्रत्येकाचा विशिष्ठ असा स्वभाव आहे. मार्मिक संभाषण आणि मार्मिक उदाहरणांद्वारे, पात्र प्रेम, नुकसान, धैर्य आणि दयाळूपणाचा ते शोध घेतात.

पात्रांची छोटीशी ओळख :

एक लहान मुलगा जो आपल्या घराच्या शोधात प्रवासावर निघाला आहे. "हा शोध नेमका कशाचा होता?" हे या पुस्तकातील गूढ आहे. यातील "घोडा" एक शहाणा आणि सौम्य मार्गदर्शक म्हणून काम करतो, जो मोठा होण्याच्या आव्हानांना तोंड देत असलेल्या मुलाला गहन अंतर्दृष्टी आणि सांत्वन देणारे शहाणपण देतो. "चिचुंद्री" त्याच्या प्रेमळ निरागसतेने आणि अतृप्त कुतूहलाने कॉमिक आराम देते, तर कधी कधी केकसाठी हावरटपणा करते. "कोल्हा" प्रतिकूल परिस्थितीत लवचिकता आणि निष्ठा दर्शवतो. एकत्रितपणे, ते एकमेकांच्या कंपनीत सांत्वन आणि सामर्थ्य शोधून, अस्तित्वाच्या गुंतागुंतांवर नेव्हिगेट करतात.

मॅकेसीची मंत्रमुग्ध करणारी कलाकृती पात्रांमध्ये जीवनाचा श्वास घेते, शेवटचे पान उलटल्यानंतरही अनेक प्रकारच्या भावना निर्माण करतात. चित्रांची साधेपणा त्यांच्या गहिरा मतितार्थ कायम ठेवत, वाचकांना विराम देण्यास आणि आत दडलेल्या गहन सत्यांवर चिंतन करण्यास आमंत्रित करते.

"The Horse, The Mole, The Fox and The Boy" खरंतर हे पुस्तक वाचायचे म्हटले तर वीस मिनिटांच्या आत पूर्ण वाचून होईल. इतकी साधी सरळ वाक्यरचना आहे कि, शब्दांचे अर्थ आपल्याला उमजले असे वाटेल. पण खरी गंमत तिथेच आहे. साध्या वाटणाऱ्याच गोष्टी समजून-उमजून घ्यायला जास्त अवघड असतात.

"What is the bravest thing you've ever said? asked the boy.

'Help,' said the horse.

'Asking for help isn't giving up,' said the horse. 'It's refusing to give up."

याच पुस्तकातील एका चित्राचे वर्णन करताना या ओळी लिहिल्या आहेत. "मदत मागणे." आणि " प्रयत्न करायचा न थांबवणे" खरंतर अगदी साधी वाटणारी बाब असली तरीही कृती करताना मात्र खूप अवघड असते. स्वतःमध्ये किंवा आपल्या आजूबाजूला असे अनेकजण दिसतील कि, ज्यांना योग्य वेळी "मदत" मागता जमत नाही. तसेच प्रयत्त्न करणे हि थांबवून देतात. याचे गंभीर परिणाम दिसू लागतात.

अखेरीस, हे पुस्तक करुणा आणि सहानुभूतीच्या परिवर्तनीय शक्तीचा पुरावा आहे. हे आपल्याला आपल्या प्रियजनांसोबतचे क्षण जपण्याचे आणि अपूर्णतेचे सौंदर्य स्वीकारण्याच्या महत्त्वाची आठवण करून देते.

"The Horse, the Mole, the Fox and the Boy" is a treasure trove of wisdom and wonder, set to become a beloved classic for generations to come.

या पुस्तकातील एक सुंदर वाक्य :

"The greatest illusion," said the mole, "is that life should be perfect."

----------------------------------------------------------------------------------------------

amkar.anju@gmail.com

Bee's are natures Magicians ...

2024-04-06T13:43:00.003+05:30

Bee's are natures Magicians ...

Throwing it back 4 years ago, one of the most beautifully captured moments of my life....Caught in a moment of delicate grace: a honeybee's gentle pause on nature's canvas...

आपल्याला त्या फोटोतून फोटोग्राफरने क्लिक केलेली फ्रेम दिसते... पण जेव्हा एक फोटोग्राफर तो फोटो पाहतो तेव्हा क्लिक करताना त्या क्षणाच्या काही hidden गोष्टी / आठवणी दिसतात जे त्या फोटोत क्लिक झालेले नसते... तो प्रसंग .. ते ठिकाण... तो पूर्ण क्षण फोटोग्राफरला दिसतो... जसा हा फोटो जेव्हा ही मी पाहते.... त्याक्षणी मी माझ्या memory express ने पुन्हा त्या ठिकाणी पोहचलेली असते. मला ती छोटीशी टेकडी...त्यात केलेले ही छोटेसे गार्डन...तो Sunset... ती सोनेरी किरणे पाहण्यासाठी आणि अनुभवण्यासाठी केलेली धावपळ...त्यावेळी तिकडे असणारी ती छोटीशी गर्दी...तसेच पुन्हा डोळ्यासमोर येते. आणि त्यासोबतच सर्वात महत्वाचे म्हणजे त्या क्षणी सोबत असणारे "साथी"आठवू लागतात.

आता हाच सुंदर फोटो क्लिक करताना हे फुल ज्याने दाखवले तो "साथी" आठवतो....

Bee's are natures Magicians ...Also, The honey bee is a symbol of success, good luck, productivity, fidelity, confidence, purity, and teamwork. हा पण काही जादूगारापेक्षा कमी नव्हता... आम्ही जितकी धम्माल, मस्ती, प्रवास करायचो... तितकेच तो मला मेंटोर सारखे गाईड करायचा.... One of my Intellectual friend...माझ्या सारखे सतत पुस्तक, चित्रपट, डॉक्युमेंट्री वाचायचा आणि त्यावर आम्ही आमची मत आणि चर्चा करायचो... कधी financial adviser बनायचा .. कधी life कशी जगायची फंडे सांगायचा.... अचानक ऑफिसला किंवा घरी येऊन surprise द्यायचा. माणसाचं भरभरून कौतुक करायला यांच्याकडूनच शिकले.

खरंतर तो "साथी" नसून "सारथी" होता...... ज्याने life चे फंडे शिकवले.. डोळ्याला दिसणारी जादू कशी थोड्यावेळात गायब होते.. तसा कोविडच्या लाटेत अचानक "अलविदा" केले.

आपण कितीही Impermanence म्हणून Let go केले तरीही काही आठवणी माञ Permanent राहतात.

Norwegian Wood by Haruki Murakami Book Review

2024-04-01T16:48:00.011+05:30

काही पुस्तकांबद्दल आपण चुकीचे ऐकतो आणि ते पुस्तक वाचण्याचा कधीही प्रयत्नही देखील केला जात नाही. माझ्यासाठी "Norwegian Wood" हे एक असेच पुस्तक आहे. कितीतरी वेळा पुस्तकांच्या दुकानात हे पुस्तक पहिले लावलेले दिसायचे. पण मनात पूर्वग्रह दूषित झालेले होते म्हणून चुकूनसुद्धा हात लावण्याची कधी तसदी घेतली नाही. हे पुस्तक न वाचण्याचे निमित्त फक्त इतकंच ऐकून होते कि, "ती एक लव्हस्टोरी होती." मला पुस्तकातले गुलाबी प्रेम किंवा विरहाचे प्रेम अतिशय कंटाळवाणे वाटते. त्यामुळे सहसा लव्ह स्टोरीज वाचतच नाही. पण या मागील दोन महिन्यात एका मित्राच्या रेफरन्समुळे दिव्य प्रकाश दुबे यांची "ऑक्टोबर जंक्शन" आणि मानव कौल यांची "अंतिमा" कादंबरी वाचनात आल्या. यात अनेक वेळा मुराकामीच्या पुस्तकांचे संदर्भ सापडायचे. न राहवून "Norwegian Wood" पासून मुराकामीचे पुस्तक वाचायला सुरुवात केली. "Norwegian Wood" कादंबरी पूर्ण झाल्यावर मला George Eliot चे वाक्य आठवले. ते म्हणजे, “Don't judge a book by its cover”

पुस्तकाबद्दल थोडक्यात :

हे पुस्तक मूळ जपानी भाषेत हारुकी मुराकामी या लेखकाने लिहिले आहे. या पुस्तकाचे दोन वेळ इंग्रजी भाषांतर झाले आहे. यावर आधारित चित्रपटही बनले आहेत. साधारणतः प्रेम कथेत फक्त एक -दोन पात्र असतात. पण या कादंबरीत प्रत्येक पात्र तितकाच महत्वाचा वाटतो. त्याची स्वतःची एक वेगळी ओळख त्यात दिसून येते. मी इतर कादंबरी वाचताना बऱ्याचदा कादंबरीतील इतर पात्रांना सहज विसरून जाते. पण या कादंबरीत सर्व पात्रे मला तितकीच जवळची वाटतात. खरंतर हि एक डार्क रोमान्स कादंबरी आहे.

"Norwegian Wood"या कादंबरीचे नाव हे Norwegian Wood नामक गाण्यावरून ठेवण्यात आले आहे. ६०च्या दशकातील हे गाणे नातेसंबंध, दु: ख आणि वासना यावर आधारित आहे. या कादंबरीची प्रमुख थीम / मुख्य विषय देखील याच भावनांशी निगडित आहे. ही एक आत्मनिरीक्षण करणारी कादंबरी आहे, कारण यातील पात्रे सतत स्वत:ला शोधून काढत असतात, परंतु ती त्याच्या गाण्याच्या संकेतांसह विस्तीर्ण प्रेक्षकांशी देखील संबंधित आहे.

इतर कादंबरी मध्ये बऱ्याचदा एक -दोन पात्रांवर अधिक फोकस केले जाते आणि बाकीची पात्रे निरर्थक वाटतात. पण या कादंबरीत प्रत्येक पात्र तितकाच महत्वाचा वाटतो. त्याची स्वतःची एक वेगळी ओळख त्यात दिसून येते.

“I read Naoko's letter again and again, and each time I read it I would be filled with the same unbearable sadness I used to feel whenever Naoko stared into my eyes. I had no way to deal with it, no place I could take it to or hide it away. Like the wind passing over my body, it had neither shape nor weight, nor could I wrap myself in it.”

पात्रांची ओळख :

"टोरू वतनबे" नामक पात्रापासून गोष्टीची सुरुवात होते. जो स्वतःची गोष्ट सांगत असतो. ज्यात त्याच्या सर्वात जवळचा मित्र "किज़ुकी"च्या आत्महत्येचा उल्लेख होतो. यामुळे टोरूला असह्य मानसिक त्रास झाला. त्या दुःखातून सावरण्यासाठी बऱ्याच गोष्टी त्याने केल्या. त्याने दुसऱ्या शहरात स्थलांतरण हि केले. मित्राच्या मृत्यूनंतर त्याच्या एकट्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात बदल झाला नव्हता तर त्यासोबत "नाओको " चे आयुष्यही पूर्ण बदलले होते.

"नाओको" हि किज़ुकीची प्रेमिका असते. अचानक ते दोघे त्या शहरात ते भेटतात. किज़ुकीच्या आत्महत्येच्या घटनेनंतर दोघांनाही सावरणे अवघड जात होते. त्यामुळे मैत्रीच्या नात्याने एकमेकांना सपोर्ट करू लागतात. एखाद्या मानसिक धक्क्यातून सावरणे प्रत्येकालाच जमतं असे नाही. काहीजण दुःखातून लगेच सावरतात तर काहींजण वर्षानुनवर्षे त्याच दुःखाला कुरवाळून आयुष्य जगतात. नाओको हि अशीच मानसिक त्रासात अडकलेले एक व्यक्ती असते. पण तिला इतका मानसिक त्रास होण्यामागे देखील एक तितकाच आघात करणारा इतिहास असतो.

"मिदोरी" नावाची हि एक टोरूची मैत्रीण दाखवली आहे. जी कायम मज्जा मस्ती करणारी दाखवली असली तिच्या या हसण्यामागे वैयक्तीक आयुष्यातील सुरु असलेल्या नैराश्यपूर्ण घटनांचा समोरच्याला पत्ताही लागू देणार नाही. या कादंबरीतील हिचे टोरूची मैत्रीण आणि स्वतःचे वैयक्तिक स्थान हि तितकेच महत्वाचे आहे.

"नागवासा" नावाचा टोरूचा रूममेट ज्याला आता पर्यंत शंभरहून अधिक मुलींशी शरीर संबंध ठेवल्यालाचा अभिमान असतो. त्याची "हातसुमी" नामक शालीन प्रेमिका पण असते. नागवासा आणि हातसुमी हि दोन पात्रांची देखील एक वैयक्तिक ओळख आणि त्यांची रिलेशनशिप एक वेगळेच कोडं असतं. यांचे विचार आणि स्वभाव देखील पूर्णतः वेगवेगळे असतात. तरीही एक विलक्षण नातं त्यांचं असत. त्यासोबत ते टोरूच्या जीवनाशी जोडले जाणे देखील तितकेच सुंदर पद्धतीने मांडले आहे.

" रेईको" नामक मैत्रीण हॉस्पिटलमध्ये ओळख होते. तिचा हि मानसिक आजाराचा एक इतिहास असतो. ज्याची ट्रीटमेंट ती या हॉस्पिटलमध्ये घेत होती. ज्यात तिनेही अश्या अनेक चढ -उताराचा सामना केलेला असतो. जी एक आधारस्तंभासारखी त्यांच्या जीवनात येते.

टोरू आणि मिदोरी, टोरू आणि नाओको, नाओको आणि कुजिकी, मीदोरी आणि तिचा बॉयफ्रेंड याचे प्रेमातील आणि वैयक्तिक जीवनातील उतार -चढाव, त्यात रेईको, नागवासा, हातसुमी सारखे काही पात्र देखील आयुष्याच्या वळणावर भेटत राहतात. या प्रत्येक पत्राचे स्वतःची वेगळी ओळख आणि जीवनाकडे बघण्याचा वेगळा दृष्टिकोन आहे. जे कधी एकमेकांना मानसिक आधार देतात. तर कधी रिफ्लेक्शन करायला तर कधी एकमेकांना मदत करतात. यात कोणतेही पात्र चूक किंवा बरोबर या मापात नाही बसवू शकत.

शरीर आजारी पडले कि, ताप, सर्दी, अंग दुखी सारखी लक्षणे दिसू लागतात. त्याच प्रमाणे मन आजारी पडलं कि, एकटेपणा, ताण -तणाव, बैचेनी, दुःख, नैराश्य सारख्या भावना येऊ लागतात. या मानसिक त्रासाचे परिणाम शरीरावर देखील बदल दिसत असतात. त्याचप्रमाणे मानसिक त्रासासोबत जगणाऱ्या व्यक्तीचे लैंगिक जीवन किंवा लैंगीकतेबद्दल (sexuality) हि अनेक बदल होत असतात. ज्याचा परिणाम आजही कोणी खुलेपणाने बोलू शकत नाही. मानसिक त्रासातून जाणाऱ्या व्यक्तीचे आपल्या समाजात सहज समावेशन केले जात नाही. अश्या अनेक मानसिक विषयाला अनुसरून कादंबरीतील पात्रांचे वर्णन केले आहे. मानसिक त्रास झाला तर त्याला आधार देणे आणि त्यावर उपचार होणे किती महत्वाचे आहे याचे हि अप्रतिम वर्णन केले आहे. जर तो मानसिक आधार द्यायला कोणी सापडले नाही तर... किंवा योग्य मानसिक उपचार झाले नाही तर.... व्यक्तीच्या मानसिक त्रासाचा गंभीर परिणाम म्हणेजच "आत्महत्या". यात एक व्यक्तीचा मृत्यू झाला तरीही त्या सोबतचे नातेवाईक किंवा मित्रपरिवारात याचा मानसिक धक्का बसलेला असतो. आणि पुन्हा मानसिक त्रासाचे नवीन चक्र सुरु होते.

या कादंबरीतील पात्रे आणि प्रसंग मला समुद्रातील जहाजांप्रमाणे वाटतात. ज्यात अनेक जहाजे प्रवास करत असतात. त्यांना आपल्या ठरलेल्या वेगवेगळ्या मुक्कामी पोहचायचे असते. प्रत्येक खलाश्याला समुद्रातील वादळ-वाऱ्याशी झुंज द्यावी लागते. कधी अचानक भरती तर कधी ओहोटी... यात काही जहाजे मुक्कामी पोहचतात. तर काही भरकटली जातात... तर काही समुद्रात बुडून जातात. माणसाचं आयुष्य हि असेच काहीसे आहे.

“What makes us the most normal," said Reiko, "is knowing that we're not normal.”

-----------

amkar.anju@gmail.com

Book Review : "जिणं आमुचं" || "The Prisons We Broke" by Baby Kamble

2024-02-07T14:37:00.004+05:30

"जिणं आमुचं" हे पुस्तक म्हणजे बेबीताई कांबळे यांचे आत्मचरित्र आहे. याचा इंग्रजी अनुवाद "The Prisons We Broke" नावे माया पंडित यांनी केला आहे. मराठीतले पहिले दलित स्त्रीचे आत्मचरित्र म्हणून बेबीताईंच्या पुस्तकाला ऐतिहासिक महत्व आहे. ह्या पुस्तकातील त्यावेळच्या महार स्त्री जीवनाचे स्वरूप कसे होते ? याबाबत अतिशय बारकाईने मांडणी केली आहे. बेबीताईं या ललित लेखन करणाऱ्या लेखिका नसून समाजशास्त्राचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या लेखिका होत्या. या पुस्तकात महार समाजाचे भीषण वास्तव मांडले तर आहेच त्याच बरोबर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या, "शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा." मूलतत्त्वांचा बेबीताईंच्या जीवनात कसा बदल घडला याबाबत हि आपले विचार मांडले आहेत.

या पुस्तकातील महार समाजाचे माणूसपण फक्त दिसण्यात होते.. त्यांना जनावरांसारखे शेपूट आणि चार पाय नव्हते इतकाच तो बाहेरून दिसणारा माणूस आणि जनवरातील फरक होता. माणसांसारखी माणसं पण सवर्णांकडून मिळणारी मात्र वागणूक जनावरांसारखी होती. जसे जनावरांना गोठ्यात बंदिस्त ठेवले जायचे तसे याना गावाच्या वेशी बाहेर ठेवले जायचे. त्यांना सवर्णासमोर बोलण्याचा हक्क नव्हता. त्यांचा स्पर्श चालत नसे. त्यांना मान वर करण्याचा हि हक्क नव्हता. त्यांना विचार मांडण्याचा हि हक्क नव्हता. त्यांना शिक्षणापासून वंचित ठेवले. त्यांना पाणवठा, मंदिर अश्या सार्वजनिक ठिकाणी प्रवेश नव्हता. पण गावातील आणि घरातील घाण साफ करायला मात्र महार पाहिजे होते. गावात व्यक्ती किंवा जनावर मृत्यू झाला तर त्याची सर्व काम महारांनाच होते. गावात कोणाचे लग्न असले, त्यात नवरा नवरीला हळद लावली कि, भुताखेतांपासून वाचण्यासाठी घराबाहेर पडू देत नाही. अश्यावेळी त्याचे शौच साफ करायला हि महाराचं असायचे. या कामाच्या बदल्यात मिळायचे त्या लोकांच्या घरातील आंबलेली भाजी आणि शिळी भाकरी. जर ते हि नाही मिळाले तर उपासमार व्हायची. ८-१० वर्षातचं मुलींची लग्न लावली जायची. त्या मुलींवर घरातील दारिद्र्याचा आणि गुलामगिरीचा सर्व राग निघायचा. सतत काम, शिवीगाळ, मारहाण तर असायचीच त्यासोबत मासिक पाळी आल्यापासून ते जो पर्यंत पाळी जात नाही तो पर्यंत उपासमारीतील गर्भारपण सुरूच असायचे. त्यातील काही मुलं वाचतील ती वाचतील. त्यासोबतच अंधश्रद्धेचा हि विळखा सोबत जोडलेला असायचा. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे बेबीताईंच्या आयुष्यात अनन्य साधारण महत्व आहे. कारण त्यांना त्यांचं आणि वंचित समाजासाठीचे माणूसपण डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रयत्नांमुळे मिळाले.

या पुस्तकाचे छोट्या प्रकरणांत विभाजन झाले आहेत. ज्यात त्यांचे महार वस्तीचे वर्णन, आजोळचे घर , बालपण, आषाढ महिन्यातील सण, अस्पृश्यता, गरिबी, अस्वच्छता, रोगराई, नोकरीची अवस्था, मासिक पाळीतील काळ, बालविवाह, गरोदरपणातील हाल, सुनांवर होणारी गुलामगिरी, भीमाचे शिक्षणाचे वारे आल्यानंतरचा बदल, मंदिर प्रवेश, हिंदू कोड बिल, शिक्षणाचे महत्व आणि क्रांतिकारी प्रबोधन अश्या अनेक मुद्द्यांवर बारकाईने सखोल वर्णन केले. या पुस्तकातील हे वर्णन वाचताना महार वस्ती कशी असू शकते ? सवर्णांनी कशी वागणूक दिली. दलित स्त्रीच्या गुलामगिरीची जीवन अवस्था म्हणजे गुलामांची हि गुलाम असते. याचे नक्कीच अनुभूती येईल.

The Prisons We Broke Available on Amazon and Book ganga

-----

लेखिका : अंजली प्रविण, ८+ वर्षांपासून समुपदेशक आणि डेटा विश्लेषक म्हणून सामाजिक क्षेत्रात कार्यरत आहेत.

amkar.anju@gmail.com

गुठली लड्डू || Guthali Laddu || शिक्षणाचा हक्क सर्वांसाठी समान असतो का ? या बाबत विचार करायला लावणारा चित्रपट

2024-02-05T16:34:00.002+05:30

गुठली लड्डू

गुठलीची आई गुठलीला आपल्या जाती बद्दल सांगत असते कि, आपण भंगी आहोत. आपल्याला त्या शाळेत शिकण्याचा अधिकार नाही. तू हि वडिलांसारखा भंगी बनणार. " गुठली विचारतो कि , "भंगी कोण असतो ?" आई उत्तर देते कि, "साफसफाई करणारा भंगी असतो." गुठली, "मग तो मिठाई पण दुकानाची साफसफाई करतो. मग तो पण भंगी आहे. प्रत्येकजण घर साफ करतो तो पण भंगी आहे. " त्याच्या आईला आणि आपल्याला हि निरुत्तर करणारा सात - आठ वर्षाचा "गुठली" नामक मुलाची हि गोष्ट आहे.

गावातील सरकारी शाळा बंद झाली. गावातील सरस्वती विद्यामंदिर नामक खाजगी शाळेत उच्च वर्णीय व्यतिरिक्त मुलांना प्रवेश मिळत नाही. शिक्षक व नेता असो किंवा गावातील छोट्याशा टपरीवरील चहावाला प्रत्येक जण सफाई कामगाराला बहिष्क्रुत करतात. साधा चहाचा कप किंवा सायकल ला हात लावला तरीही त्याला मारले जाते किंवा शिवीगाळ केली जात. त्यांनी जर चुकून हात लावला किंवा सावली जर कोणावर पडली तर त्यानंतरही आंघोळ केली जाते. छोट्या छोट्या प्रसंगातून जातीय भेदभाव बद्दल वास्तववादी मांडणी केली आहे. असे अनेक प्रसंग या चित्रपटात मांडले आहेत ज्यातून तळागाळातील समाज किती दबलेला आहे आणि उच्च वर्णीय कसे याला कळत नकळत कारणीभूत आहे हे दिसून येईल.

संविधानाने मूलभूत हक्क दिले आहेत. शिक्षणाचा अधिकार हि सर्वाना दिलेला आहे. तरीही संपूर्ण समाजातील जातीय विचारधारा इतक्या दृढ आहेत यामुळे तळागाळातील समाज आज देखील त्यांच्या या हक्क आणि अधिकारांपासून वंचित राहिला आहे. "संविधान म्हणजे एक जादूचे पुस्तक आहे." असे म्हणत संविधाना शिकण्याचे महत्व खूप सुंदर पद्धतीने समजावले आहे.

दिग्दर्शक इशरत खान यांच्या या चित्रपटाचे जवळपास 50 चित्रपट महोत्सवांमध्ये कौतुक झाले असून हा सन्मान मिळण्याचे कारण चित्रपट पाहिल्यानंतर स्पष्ट होईल. गुथली (धनय सेठ), लड्डू (हीत शर्मा) आणि संजय मिश्रा सारख्या कलाकारांनी या अप्रतिम काम या चित्रपटात केले आहे.

Available on Amazon prime and You tube

फ्लॅमिंगो सफरनामा || Flamingo Safarnama

2024-02-03T15:27:00.008+05:30

फ्लॅमिंगो सफरनामा || Flamingo Safarnama

फ्लॅमिंगो सफरनामा...

स्वतःचे अस्तित्व टिकविण्यासाठी अनेकदा आपल्या संकुचित डबक्यातून बाहेर लागते... परदेशातून हजारो मैल प्रवास करणारे फ्लॅमिंगो हीच जगण्याची धडपड शिकवत असतात. त्यांचे हेच वेगळेपण बघायला आज लाखो पर्यटक गर्दी करतात.

या पक्षी निरीक्षणाच्या वेळी इतर हि खूप सुंदर पक्षी होते. तरीही फ्लॅमिंगोचे वेगळेपणच जास्त मनाला भावते.

असे संकुचित डबके आपल्याही आयुष्यात वेगवेगळ्या स्वरूपात असतात. अगदी जवळच्या वाटणाऱ्या व्यक्ती, ठिकाण, आठवणी किंवा विचांरांचे" हि डबके असू शकते. या सफरनाम्यातून मी एक गोष्ट शिकले - ती म्हणजे जगण्याची धडपड फक्त डबक्यापुरती मर्यादित ठेवणार नाही.

या सुंदर सफर नाम्याचे आयोजक "उनाड भ्रमंती टीम" होती. ज्यांच्या नावातच "उनाड" थ्रिल भरले आहे.. कोणत्याही वयाचं बंधन नाही... चवदार चिलापी फिश थाळी, उजनी धरणात मनसोक्त सफर आणि सुंदर पक्षी दर्शन

या सफरनाम्यातील काही क्षण चित्रे

Picture Credit : Anjali Pravin

Musaafir Artist Journey

2023-12-30T18:26:00.002+05:30

"Musaafir" is an Urdu/Hindi word, which means "traveler" or "wanderer." The word "artist" simply means "artist." My journey into art therapy commenced years ago, dispelling many misconceptions along the way. I used to perceive 'art and artists' as distinct entities, much like today's renowned musicians, songwriters, painters, and sculptors who dedicate themselves entirely to their craft, tirelessly working 24/7 with an unwavering focus on their art. I considered myself unqualified to speak as an artist under such a narrow definition. However, this perspective was flawed. The exploration of "Musaafir Artist" during my art therapy journey expanded my understanding of the terms "art" and "artist" like an ocean. Art can take any form, and anyone can be an artist; self-awareness is key.

The concept also symbolizes the "Journey of Healing" that the "Traveller Artist" has undertaken since childhood. Life presented numerous challenges, including gender discrimination, domestic violence, sexual abuse, accidents, and the death of a loved one. These experiences left me feeling distrustful, anxious, depressed, lonely, fearful, and uneasy. Despite being surrounded by close individuals, the pervasive loneliness reached a point where even blood relations felt alien. Even the relationship with oneself seemed unreliable, making it difficult to trust new connections. Extreme emotions resulting from these experiences posed obstacles in navigating childhood trauma. During that period, various art forms, such as mandala art, watercolor, collage, handicrafts, sculpture, dance, meditation, music, drama, photography, stone art, mind maps, yoga, exercise, and cooking, served as outlets for expression. When channeled in the right direction, these artistic endeavors transformed into beautiful replicas.

The "Musaafir Artist" series will feature insights from this exploration, delving into art therapy's meaning, significance, experiences, and research. It aims to provide valuable information about the world of art therapy.

Musaafir Artist Marathi Article link >> Click Here

मुसाफिर आर्टिस्ट || Musaafir Artist Journey

2023-12-30T18:05:00.002+05:30

"मुसाफिर" हा उर्दू/हिंदी शब्द आहे. ज्याचा अर्थ "प्रवासी" किंवा "भटकणारा" आहे. "आर्टिस्ट " या शब्दाचा अर्थ म्हणजे "कलाकार". मागील वर्षांपासून आर्ट थेरपीचा माझा प्रवास सुरु झाला. या प्रवासाने मनातील असंख्य गैरसमज दूर केले. जसे कि, "मला 'कला आणि कलाकार' म्हणजे कोणीतरी वेगळी व्यक्ती वाटायची. जसे आज सुप्रसिदध असणारे संगीतकार, गीतकार, चित्रकार, शिल्पकार वैगरे आहेत. जे पूर्णवेळ आपल्या कलेला समर्पित करतात. कायम खडतर परिश्रम करतात. २४ तास फक्त नि फक्त कालेबद्दलच विचार करतात. " त्यामुळे मी कधीच स्वतःला कलाकार बोलण्याच्या पात्रतेत योग्य समजले नाही. पण हे पूर्णतः चुकीचे होते. यामुळे कला आणि कलाकार याची व्याख्याच एकप्रकारे संकुचित होत होती. माझ्या आर्ट थेरपीच्या प्रवासातील "मुसाफिर आर्टिस्ट" हे संशोधन अभ्यासताना "कला आणि कलाकार" यांच्या अर्थाबद्दल क्षितिज समुद्रासारखे विशाल होत गेले. "कला" हि कोणत्याही स्वरूपात असू शकते. तसेच प्रत्येक व्यक्ती हा कलाकार असू शकतो. फक्त त्याची स्व- जाणीव होणे महत्वाचे असते.

"मुसाफिर आर्टिस्ट" या संशोधनात लहानपणापासून करत असलेल्या "जर्नी ऑफ हिलिंग" चे देखील ते प्रतिनिधित्व केले आहे. जीवनातील लिंगभेद, घरगुती हिंसाचार, लैंगिक अत्याचार, अपघात आणि जवळील व्यक्तीचा मृत्यू यासह अनेक आघातांना तोंड दिले होते. या अनुभवांमुळे मला अविश्वास, चिंता, नैराश्य, एकटेपण, उदासीन , भीतीदायक आणि अस्वस्थ वाटायचे. अनेकदा "सर्व संपले" किंवा " स्वतःला संपवून टाकावे." असेही वाटले. आजूबाजूला जवळची माणसे खूप असतात. तरीही एकटेपणा इतका जाणवायचा कि, रक्ताची नाती देखील परकी वाटू लागतात. आपल्यासोबत असणारी नातीदेखील अविश्वसनीय वाटू लागतात. त्यामुळे नवीन व्यक्ती आणि नात्यात विश्वास ठेवणे अवघड होऊन जाते. अश्या अनेक टोकाच्या भावना मनात बालपणीपासूनच्या आघाताने भविष्यातील प्रवासात अडथळे निर्माण करतात. अश्यावेळी वेगवेगळ्या कला म्हणजे मांडला आर्ट, वॉटर कलर, कोलाज, हस्तकला, शिल्पकला, नृत्य, मेडिटेशन, संगीत, नाटक, फोटोग्राफी, स्टोन आर्ट, माईंडमॅप, योगा , व्यायाम, पाककला यांसारख्या असंख्य कलेतून स्वतःला व्यक्त केले. त्याला योग्य दिशा, रचना किंवा आकार मिळाला तर नक्कीच सुंदर प्रतिकृती तयार होते.

याच संशोधनातील काही अनुभव या "मुसाफिर आर्टिस्ट" मालिकेतून मांडत जाणार आहे.

ज्यात आर्ट थेरपी (Art Therapy) म्हणजे काय ? त्याचे महत्व ? अनुभव ? संशोधने ? याबाबत माहिती मिळेल.

_________________________________________________________________________________

amkar.anju@gmail.com

अंधारबनातील काही आठवणी (फोटो ब्लॉग) || Andharban : The Dense Forest of Maharashtra

2023-12-14T11:57:00.002+05:30

Embark on the enchanting Andharban trek – a 13 km odyssey through Maharashtra's lush and dense forest, meticulously organized by "Oonaad Bhramantee". 🌲 Known as the 'dark forest,' Andharban unveils a mesmerizing trail, offering breathtaking views of Devkund waterfall, Plus Valley, and the scenic Tamhini Ghat. 🏞️ Wander through dense overgrowth, crossing small streams and waterfalls, as you descend from the Sahyadri mountains to the tranquil backwaters of the Bhira Dam. Join us for an unforgettable journey into the heart of nature! Here, I am sharing some photo memories of this trek on this blog. 🚶‍♂️🍃

इंडिया काय नि भारत काय || What is India, and what is Bharat?

2023-09-08T14:29:00.001+05:30

PC:google

इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

इंडियाचा भारत करा नाही तर भारताचा इंडिया करा

मले काय मिळून राहिले त्याचे

मले सांग,

याने देशातला जाती-धर्म भेद थांबेल काय ?

दरवेळी दंगलीत मरणारा सामान्य माणूस "भारत माता कि जय " बोलला तर मरायचा वाचेल काय ?

नाही ना .. मग इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

मले सांग,

शेतकरी आत्महत्या थांबेल काय ?

जमिनी, नदी आणि जंगलांचा विनाश होणे थांबेल काय ?

नाही ना .. मग इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

मले सांग,

स्त्रीभ्रूण हत्या थांबेल काय ?

भारतात निर्भया निर्भयपणे राहू शकेल काय ? रात्रीची एकटी फिरू शकेल काय ?

नाही ना .. मग इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

मले सांग,

मणिपूर जळायचे थांबेल काय ?

काश्मीर मध्ये सुरक्षित वातावरण मिळाले काय ?

गल्लीपासून ते दिल्लीपर्यंत होणारी जाती पातीची भांडण थांबतील काय ?

नाही ना .. मग इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

मले सांग,

"भारत" म्हटले कि, मले नोकरी मिळेल काय ?

चांगले सरकारी शिक्षण मिळेल काय ?

सरकारी हॉस्पिटल मध्ये चांगल्या सुविधा मिळतील काय ?

बिना खड्याचे चांगले रेशन मिळेल काय ?

नाही ना .. मग इंडिया काय नि भारत काय

मले काय मिळून राहिले त्याचे

म्हणजे तुझा विरोध आहे ना "भारत" नावाला ..

बापाओ पुन्हा तेच

विरोध करून मले काय मिळणार

समर्थन करून मले काय मिळणार

राजा बदलतो तसे राज्यांचे नाव बदलते

आतापर्यन्त १००हुन अधिक जिल्हे किंवा राज्याची नावे बदलली आहेत

पण

मले काय मिळून राहिले त्याचे

राजा नाव बदलत राहतो पण प्रजेचे समस्या आणि प्रश्न मात्र बदलत नाही

अंजली प्रविण

amkar.anju@gmail.com

लुनाना: अ याक इन द क्लासरूम || Lunana: A Yak in the Classroom Movie Review

2023-08-28T16:15:00.002+05:30

"लुनाना: अ याक इन द क्लासरूम" एका सत्यकथेवर आधारित चित्रपट आहे. " जिग्मे दोरजी" यांच्या जीवनाचा शिक्षक म्हणून प्रवासाचे यात चित्रण केले आहे. " शिक्षकाच्या हातात भविष्याची चावी असते." हा महत्व पूर्ण संदेश या चित्रपटाने मांडला आहे. "लुनाना" गावातील शाळा हि फक्त भूतान मधील नाही तर जगामधील सर्वात दुर्गम गावातील एक शाळा आहे. या गावात पोहचण्यासाठी ७-८ दिवस पायी प्रवास करावा लागतो. हिमालयाच्या कुशीत वसलेले हे गाव आहे. जिथे जवळपास रस्ता नाही, वीज नाही, दुकान नाही आणि हॉस्पिटल नाही. शाळा आहे पण ती देखील हिवाळा सुरु झाल्यावर बंद होते. कारण हिमालयात नदी बर्फाने गोठू लागल्यावर या गावातून कुठेच प्रवास करता येत नाही.

PC:Google

या चित्रपटात भूतानमधील आधुनिक शहर आणि ग्रामीण पारंपरिक जीवनाचे सुंदर चित्रण केलेले पाहायला मिळते. या चित्रपटाची कथा एका "उग्येन" नामक तरुण आणि महत्त्वाकांक्षी शिक्षकाभोवती फिरते. उग्येन हा सरकारी शाळेत शिक्षक असतो. पण त्याला शिक्षक म्हणून त्या नोकरीत अजिबात रस नसतो आणि काम करण्याची इच्छा नसते. त्याला ऑस्ट्रेलियामध्ये जाऊन गायक बनायचे असते. त्याला आरामदायी आणि सुखसोयीने समृद्ध वाटणारे शहरी जीवन जगायचे असते. पण शाळेसोबत झालेल्या कॉन्ट्रॅक्टमुळे अनिच्छेने त्याला " लुनाना" नामक दुर्गम गावात शिकवण्याची जबाबदारी दिली जाते. करारानुसार शेवटचे ३ महिने शिल्लक असतात म्हणून तो 'लुनाना' गावी जाण्याचा निर्णय घेतो. शहरातून "लुनाना" गावी पोहचण्याचा प्रवास खूपच चित्तथरारक आहे.

७ दिवसांच्या प्रवासानंतर 'लुनाना' सारख्या दुर्गम गावात पोह्चयल्यावर मात्र त्याला आपण इथे शिकवण्याची जबाबदारी पार पाडू शकत नाही म्हणून पुन्हा घरी जाण्याची विनंती करतो. कारण तिथे ना वीज, ना रस्ता, ना मोबाईलला नेटवर्क, ना शौचालय, ना फळा वैगरे शहरासारखी कोणतीच आधुनिक सुविधा नसते. पण तेथील सरपंच सांगतात कि, "लगेच परतीचा लांब प्रवास अशक्य आहे कारण प्रवासाचा थकवा दूर होण्याकरिता काही दिवस थांबण्याचा सल्ला त्याला दिला जातो."

त्या वेळी उग्येन गावातील मुलांना शिकवण्याचा आणि स्थानिकांशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करतो. गावाची संस्कृती, दैनंदिन जीवन आणि चित्तथरारक हिमालयीन आयुष्य कसे असते हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करतो. या गावातील गावकऱ्यांचा निसर्ग आणि पर्यावरण यांच्याशी घट्ट नाते आहे. यासाठी ते कायम निसर्गाचे उपकार मांडत असतात. "याक" हा इथला देवाप्रमाणे मानला जाणारा एक प्राणी आहे. याकचे इथल्या ग्रामीण पारंपरिक जीवन आणि निसर्गाशी महत्वपूर्ण जोडणारे गुंतलेले नाते आहे. उग्येनला संपूर्ण गावात "शिक्षक" म्हणून त्याला खूप मान मिळतो कारण, इथे "शिक्षकाच्या हातात भविष्याची चावी असते." हि महत्वपूर्ण शिकवण त्याला शिकायला मिळते. एक निराश, इच्छा नसणारा शिक्षक ते गावातील विद्यार्थ्यांना शिक्षण किती महत्वपूर्ण आहे म्हणून आपुलकीची भावना शोधणाऱ्या व्यक्तीपर्यंतचा प्रवास खात्रीपूर्वक चित्रित केला आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना त्याच्या व्यक्तिरेखेशी भावनिक पातळीवर जोडता येते.

भूतान मधील पहिला ऑस्कर नॉमिनेशनला पोहचलेला हा चित्रपट आहे. तसेच याला अनेक आंतरराष्ट्रीय अवॉर्ड मिळाले आहेत. हा चित्रपट एका सरकारी शिक्षकाचा प्रवास दाखवतो. चित्रपटातील सुंदर हिरवळ असेलेले गाव, साधी माणसे आणि साधी राहणी प्रेक्षकांना नक्कीच भुरळ घालतो. चित्रपटाचे सिनेमॅटोग्राफी भूतानच्या लँडस्केपचे विस्मयकारक सौंदर्य कॅप्चर करते, दर्शकांना दुर्गम आणि मंत्रमुग्ध करणाऱ्या जगात पोहोचवते. २019 मध्ये हा चित्रपट प्रदर्शित करण्यात आला होता. अमझोन प्राईमवर हिंदी भाषेत हा चित्रपट आपल्याला पाहायला मिळेल.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

amkar.anju@gmail.com

खरी कोकणी भाषा कोणती ?

2023-08-19T18:19:00.002+05:30

खरी कोकणी भाषा कोणती ?

गोव्याकडचे बोलतात कि, " कोंकणी आमची भाषा हीच खरी गोवन कोकणी भाषा." सिंधुदुर्ग- मालवणकडचे बोलतात कि, "आमची मालवणी म्हणजे खरी कोकणी भाषा." तेव्हा रत्नागिरीचे बोलतात कि, " संगमेश्वरी आणि चिपळूणची भाषा पण कोकणीच भाषा आहे. " - रायगडचे बोलतात कि, " आमची आगरी - कोळ्याची भाषा पण कोकणीच भाषा आहे." "अमुक अमुक जिल्ह्याचे रहिवाशी म्हणजे कोकणी. यात तळकोकणी, मध्यकोकणी, गोवन कोकणी , मंगलोरीयन कोकणी असे " अंतर्गत मतभेद होताना सर्रास दिसतात. खरंतर, कोकणचा विस्तार विशाल आहे. महाराष्ट्र, गोवा आणि कर्नाटकच्या पश्चिमेकडील भागात पर्यंत पसरलेला आहे. पूर्वेस सह्याद्री म्हणजे पश्चिम घाट पर्वत रांग आहे आणि पश्चिमेला अथांग अरबी समुद्र आहे.

भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील कोकण पट्ट्यात बोलली जाणारी कोंकणी ही एक "इंडो-युरोपीय" भाषा आहे. महाराष्ट्र, कर्नाटकाचा किनारपट्टीचा भाग आणि गोवा येथे ती प्रामुख्याने बोलली जाते. अगदी बारा-बारा मैलावर गाव बदलत जाते तसे बोलीभाषेत बदल होताना दिसतात. कोकणी, कोंकणी, मालवणी, संगमेश्वरी, चित्तपावनी, वारली, काणकोणी, डांगी वगैरे अनेक बोलीभाषा या कोंकणीच्या उपभाषा आहेत.

जसे कोकणी भाषा बोलण्यात विविधता आहे तशी लिहिण्यात हि तितकीच विविधता दिसून येते. महाराष्ट्रात देवनागरी, गोव्यात देवनागरी आणि रोमन लिपी, कर्नाटकात कानडी, केरळातील कोकणी मल्याळी लिपी आणि कोकणी मुसलमान अरबी लिपी लिहिण्यासाठी वापरतात. गोवा राज्याने "कोंकणी आणि मराठी " या दोन्ही भाषण सम राज्यभाषा म्हणून दर्जा दिला आहे.

यात हि धर्मानुसार आणि जातीनुसार अजून भाषेत बदल होताना दिसतो. ख्रिश्चनांची कोंकणी, हिंदूंची कोंकणी आणि मुस्लिमांची कोकणी असेही फरक दिसतील. ख्रिश्चनांची कोकणी भाषेवर पोर्तुगीज भाषेचा प्रभाव दिसतो, मुस्लिमांच्या कोकणी बोलीभाषेत हिंदी- उर्दू आणि अरबीचा भाषेचा प्रभाव दिसतो.

जसे गाव बदलते तसे बोलण्याच्या लयीत देखील अनेक बदलत दिसून येतात. का र्रर्रर्रर्र बाला ... " काही ठिकाणी र चा सूर दिसेल. तर काही ठिकाणी उच्चराचें हेल बदललेले दिसतील. आता साधे खालील एका शब्दाचे वेगवेगळे उच्चार पाहू.

बसला आहे

बसलोसा

बसल्यानी

बसलंस

बसतंस

बसलीव

बसलंय

बसलेय

कोकणातल्या वेगवेगळ्या बोलीभाषेतील वेगवेगळ्या कला आणि साहित्य हे जगभर प्रसिद्ध आहे. आपण हि अनेकदा पाहिले असेल कि, जगभरात किंवा भारतात महाराष्ट्राचे नेतृत्व करताना कोळी गाणे आणि नृत्य सादर केले जाते. आगरी कोळी गाण्यांविना शाळेचे सांस्कृतिक संमेलन किंवा लग्न समारंभ पूर्ण होत नाही. मच्छिद्र कांबळे मालवणचे नाट्यसम्राट यांनी तर "मालवणी" भाषा सातासमुद्रापार पोहचवली. " गाव गाता गजाली, मालवणी डेज, रात्रीस खेळ चाले " यांसारख्या मराठी मालिकाही कोकणी भाषेत पाहायला मिळतात. तसेच मराठी साहित्यात हिविंदा करंदीकर, मंगेश पाडगावकर, मधु कर्णिक, जयवंत दळवी, वि. नेरुरकर, पेडणेकर वैगरे अनेक लेखनाचे साहित्यही वाचायला मिळेल.

एकाच फुलाला वेगवेगळ्या पाकळ्या असतात तसे कोकणातील वेगवेगळ्या बोलीभाषा पाहायला मिळतील. जशी फुलाची एक पाकळी नसेल तर फुल अपूर्ण दिसेल तसे या प्रत्येक बोलीभाषेचे तितकेच महत्व आहे. बोलीभाषेत वेगळेपण असले तरीही माझी बोली भाषा म्हणजे ओरिजनल असे मतभेद यायला नको. प्रत्येक बोलभाषेची गोडी तितकीच मधुर आहे. हे कायम लक्षात ठेवावे. एकूणच "बोलणाऱ्यांन बोलत रवाचा आणि ऐकणाऱ्यानं ऐकत रवाचा" अशी कोकणी भाषा आहे.

शांतता! कोर्ट चालू आहे || Shantata! Court Chalu Ahe || Vijay Tendulkar

2023-08-16T15:31:00.000+05:30

शांतता! कोर्ट चालू आहे...

"शांतता कोर्ट चालू आहे" विजय तेंडुलकर यांचे नाटक भारतभर १४ भाषांमध्ये प्रदर्शित झाले. ज्यात १९६७ मध्ये त्यांनी "कुमारीमाता- भ्रूणहत्या " सारख्या विषयाची मांडणी केली आहे. गंमत म्हणजे या नाटकाचे मला विकिपीडिया पेज दिसले. पण जेव्हा त्या ते पेज वाचले तेव्हा लक्षात आले कि, यात नाटकाच्या विषयाबद्दल काहीच लिहिले नाही. त्यानंतर अजून काही लेख शोधण्याचा प्रयत्न केला तरीही फारसे लिखाण दिसले नाही.

"विजय तेंडुलकर" हे नाव ऐकले कि साहजिकच त्यांनी लिहिलेली नाटके डोळ्यासमोर उभी राहतात. घाशीराम कोतवाल, सखाराम बाइंडर, कमला, गिधाडे, माणूस नावाचे बेट यासारखे अनेक प्रसिद्ध नाटके त्यांनी लिहिली. त्यांनी ६०-७० च्या दशकात लिखाणातून एक वेगळी क्रांती करण्याचा प्रयत्न केला. नाटक हे फक्त विरंगुळ्यासाठी किंवा मनोरंजनासाठी नसून त्यातून समाजाचा आरसा देखील दाखवता येतो. त्यांनी अनेक सामाजिक विषयांवर प्रकाश आपल्या लिखाणांमधून टाकला. यांच्या खडतर स्पष्टपणामुळे त्यांना अनेक पुरस्कारही मिळाले आणि त्यांच्यावर टीका विरोध हि तितकेच झाले.

त्यातीलच एक नाटक म्हणजे "शांतता कोर्ट चालू आहे." या नाटकाला ५५हुन हि अधिक वर्षे पूर्ण झाली. या नाटकातील प्रमुख पात्र 'सुलभा बेणारे' ही भूमिका करणाऱ्या सुलभा देशपांडे यांना अमाप लोकप्रियता मिळाली होती. त्यांनतर "रेणुका शहाणे" यांनी हि भूमिका पार पडली.

या नाटकात एक नाटक कंपनी दाखवली आहे. ज्यात बेणारे बाई या शिक्षिका या नाटक कंपनीतील अभिनेत्री असतात. जे न्यायालयीन खटल्याचे नाट्यमय रूपांतर सादर करीत असतात. या नाटकात असेच सर्व कलाकार दुसऱ्या ठिकाणी नाटकाच्या सादरीकरणासाठी जातात पण त्याचवेळी त्यांच्यातील एक कलाकार नाहीसा होतो.

त्याच्या जागी ते एका नवीन पात्राला घेतात. पण त्याला नाटक म्हणजे काय हेही माहित नसते. नाटक सुरु होण्यासाठी देखील अजून वेळ असतो म्हणून त्या नाटक कंपनीतील बेणारे बाई नावाच्या पत्रावर खोटा खटला लढवून त्याला नाटक शिकविण्याचे ठरवतात. बेणारे बाईच्या आयुष्यात आलेले पुरुष येऊन बेणारे बाई कशी बेताल बाई आहे हा आरोप तिच्यावर लावण्यात येतो. हा खोटा आरोप आणि खोटा वाटणारा खटला कसा तिच्या वैयक्तिक आयुष्यातील खऱ्या घटनांना जोडला जातो. त्यानंतर बेणारे बाईच्या आयुष्याचे सत्य स्वरूप बाहेर पडते. समाजाकडून तिच्यावर आरोपांचा भडीमार सुरु होतो. यात फक्त आणि फक्त स्त्रीलाच दोषी कसे ठरविले जाते. यातून सुटण्याचा ती खूप प्रयत्न करते. पण तिला ते शक्य होत नाही. यातील बेणारे बाईने " जीवन हि एक महा भयंकर गोष्ट आहे. " या मनोगताच्या वेळी जीवन आणि समाजाचा क्रूर चेहरा समोर मांडण्याचा प्रयत्न करते. 'कुमारीमातेला' दिली जाणारी दूषणे, कलंक, आरोपांचा भडीमार, समाजापासून एकटे करणे. अश्या अनेक मुद्द्यांवर बेणारे बाई हे पात्र भाष्य करते.

आज हि आपल्या आधुनिक समाज सहज कुमारीमाता ताठ मानेने चारचौघात राहताना दिसणार नाही. एक तर तिला आश्रमात ठेवले जाते किंवा राहते घर - कुटुंबापासून दूर कोणत्या तरी गावी ठेवले जाते. जिथे तिला कोणी ओळखत नाही. जर अशी कुमार माता समोर आली तर, आज हि तितकीच मौन पाळले जाते. आणि त्या मौनातून तिला दोषी ठरविले जाते. तिच्या जीवावर बेतून गर्भपात केले जातात किंवा भ्रूणहत्या केली जाते किंवा त्या बाळाला मंदिरात सोडून दिले जाते. विजय तेंडुलकर यांच्या लिखाणातील काळातही संकुचित मानसिकतेचा समाज दाखविला आहे. आज काळ बदलला तरीही समाजाची मानसिकता मात्र अजूनही तशीच संकुचित राहिली आहे.

सदर नाटकाची लिंक :

शांतता कोर्ट चालू आहे .

Anjali Pravin

amkar.anju@gmail.com

Animal Farm by George Orwell

2023-08-15T19:45:00.003+05:30

एनिमल फार्म || Animal Farm by George Orwell

सारांश : "एनिमल फार्म" हे पुस्तक जॉर्ज ऑरवेल लिखित असून त्यांनी राजकीय व्यवस्थेवर उपहासात्मक लेखन केले आहे. या लेखकाच्या लेखनाला अनेकदा विरोध झाले कारण यांच्या लेखणीतून, "लोकशाही आणि हुकूमशाही यातील अंतर हे खूप कमी आहे. लोकशाही केव्हा हुकूमशाहीत बदलते आणि लोकप्रतिनिधित्व करणारा नेता कसा हुकूमशहा बनू लागतो." या कांदंबरीच्या माध्यमातून या कडवट राजकारणावर एक प्रकाश टाकला आहे.

जॉर्ज ऑरवेल लिखित ऍनिमल फार्म या पुस्तकाचे १७ ऑगस्ट १९४५ प्रथम इंग्लंडमध्ये या पुस्तकाचे प्रकाशन झाले. या पुस्तकाचे प्रकाशन होण्याआधीपासून दुसरे महायुद्ध सुरु झाले होते. या पुस्तकाच्या प्रकाशनासाठी देखील अनेक संघर्ष त्यांना करावा लागला होता. कारण त्याच दरम्यान जर्मनीने इंग्लंडवर हल्ला केला होता. या पुस्तकाच्या माध्यमातून राजकारणातले व्यंगचित्र शब्दांमध्ये मांडण्याचा एक यशस्वी प्रयत्न केलेला दिसेल. या पुस्तकाच्या माध्यमातून 'सोविएत मिथ' सोविएत रशियातील वरकरणी साम्यवादी वाटणाऱ्या व्यवस्थेवर उपहासात्मक लेखन केले होते. या पुस्तकाच्या प्रकाशनाला विरोध होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे याच दरम्यान सोविएत युनियनच्या गुप्तचर विभागाने या लेखकाच्या लेखनावर बंदी घातली होती.

खरंतर, हे पुस्तक त्यावेळी होणाऱ्या राजकीय घडामोडीवर प्रकाश टाकणारे होते पण जर याची तुलना आताच्या राजकारणासोबत केली तरीही फारसा काहीच बदल न झालेला आपल्याला लक्षात येईल.

"नेता" हा कायम लोकांनी लोक कल्याणासाठी निवडून दिलेला असतो. जो त्या लोकांचे प्रश्न मांडतो. लोकांना एकत्र करतो. लोकांना योग्य ते मार्गदर्शन करतो. लोकांच्या समस्यांचे निवारण करण्याचा तोडगा शोधतो. पण हा नेता लोकांचे प्रतिनिधित्व करत नसेल तर किंवा लोकांच्या समस्यांचे निवारण न करता चुकीच्या गोष्टींचे नेतृत्व करायला लागला तर.... "एनिमल फार्म" या कादंबरीत अश्याच लोकशाहीचे नेतृत्व करणाऱ्या सत्ताधारी राजकारणाची वास्तविकता मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे.

"एनिमल फार्म" या कादंबरीतील कथा हि एका फार्म हाऊसची आहे. जिथे मालक, कामगार आणि सगळे प्राणी एकत्र राहतात. कुत्रा, मांजर, डुक्कर, घोडे वैगरे प्राणी एकत्र राहत होते. एकदा या सर्व प्राण्याची एकत्र मिटिंग होते. यात अशी चर्चा होते कि, हे सर्व प्राणी दिवस- रात्र खूप मेहनत करतात. मात्र या मेहनतीचा सर्व फायदा मात्र मनुष्याला होतो. आपल्याला पुरेसे अन्नदेखील मिळत नाही. आपल्याला योग्य न्याय व हक्क मिळत नाही. तेव्हा येथील एक म्हातारा डुक्कर सर्व प्राण्यांना एकत्र करून मालकाविरुद्ध बंड पुकारायला एकत्र येण्याचे ठरवितात. त्याच दरम्यान म्हातारा डुक्कर मरण पावतो तेव्हा येथील दुसरे दोन डुक्कर नेपोलियन आणि स्नोबॉल नावाचे या गटाचे नेतृत्व करत असतात. सर्व मिटिंगमध्ये चर्चेनंतर असे ठरविले जाते कि, आपण क्रांती करायची. आपण फार्म हाऊस आपल्या ताब्यात ठेवायचे. या मीटिंगप्रमाणे सर्व प्राणी एकत्र येतात. त्या "मॅनॉर फार्म" च्या मालकाला फार्म बाहेर काढण्यात यशस्वी होतात. त्याचवेळी "मॅनॉर फार्म" चे नाव "ऍनिमल फार्म" असे ठेवण्यात येते त्यासोबत या फार्म मध्ये प्राणिवादाचे काही नियम ठरविण्यात येतात. जसे सर्व प्राणी समान आहेत, मित्रत्व ठेवणार, कोणताही प्राणी कपडे घालणार नाही, दारू पिणार नाही, दुसऱ्या प्राण्याला मारणार नाही, बिछान्यात झोपणार नाही आणि मनुष्य त्यांचा शत्रू असणार. सर्व प्राणी एकत्र आनंदी राहत असतात. मुबलक अन्न आणि शेती सुरळीत सुरु असते.

त्याच दरम्यान इथले दोन नेतृत्व करणारे लीडर 'नेपोलियन' तत्वांचे महत्व प्राण्यांना शिकवत असतो तर 'स्नोबॉल' शिक्षण आणि आधुनिक शेती शिक्षण यांचे काळानुसार बदल किती महत्वाचे आहे हे प्राण्यांना शिकवत असतो. नेपोलियन मात्र या आधुनिकीकरणाच्या विरोधात असतो. यावेळी नेपोलियन इतर प्राण्यांच्या मदतीने स्नोबॉलला फार्म बाहेर हाकलून लावतो. अखेरीस तो स्वतःला "सर्वोच सेनापती" घोषित करतो. त्यानंतर हळूहळू त्या फार्म च्या नियमात बदल होऊ लागतात. ज्या समस्यांमुळे प्राणी एकत्र आलेले असतात. पुन्हा त्याच समस्यांमध्ये ते प्राणी अडकलेले दिसतात.

एकूणच, लोकशाहीचे रूपांतर हुकूमशाहीत कसे बदलते. हा प्रवास लोकांच्या डोळ्यात अंजन घालणारा आहे . "राज्यव्यवस्था जरी बदलली, तरीही सर्व सामान्य जनतेचे प्रश्न आणि समस्या मात्र बदलत नाही." या पुस्तकात लोकांचा निरपेक्ष नेता सत्ता मिळाल्यावर मात्र आपल्याच लोकांमध्ये मतभेद करू लागतो. हे वर्णन करणारे सुंदर वाक्य यात लिहिले आहे. "All animals are equal, but some animals are more equal than others." " सर्व प्राणी समान आहेत पण काही प्राणी इतरांपेक्षा अधिक समान आहेत."

काळ दशकांत बदलतोय पण राजकारणाचा पॅटर्न मात्र सेम... या पुस्तकाच्या शेवटी अजून एक सुंदर वाक्य आहे.

"The creatures outside looked from pig to man, and from man to pig, and from pig to man again; but already it was impossible to say which was which." " बाहेरून पाहणाऱ्याला कायम भ्रम होत राहतो कि, समोर नेमका डुक्कर आहे कि माणूस, माणूस आहे कि डुक्कर, आणि डुकराकडून पुन्हा माणूस ; पण कोण माणूस आणि कोण डुक्कर, हे सांगणे अशक्य होते.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

amkar.anju@gmail.com

आजादी का अमृत महोत्सव vs निःशब्द भारतीय || Amrit Mahotsav of Independence vs Quiet Indian

2023-08-15T12:24:00.002+05:30

आजादी का अमृत महोत्सव vs निःशब्द भारतीय

गेल्या काही वर्षात स्वातंत्र्यदिन हा फक्त झेंडा फडकविण्यासाठी, त्या झेंड्यासमोर फोटो किंवा सेल्फी काढण्यापुरता मर्यादित राहिला आहे. त्याचे फोटो सरकारी वेबसाईटला टाकले तर त्याचे पार्टीसिपेशन सर्टिफिकेट घेण्याचे पण नवीन फॅड सुरु आहे. हा शोऑफ केला कि, " तुमचे भारतीयत्व खरे असे ठरविले जाते." अन्यथा तुम्ही बाटलेले किंवा देशद्रोही ठरता.

आज इंग्रंजांच्या गुलामगिरीतून स्वातंत्र्य होऊन ७५ वर्षे पूर्ण झाली. पण तेव्हापासून भारत राजकारणींच्या गुलामगिरीत अडकत गेला. भारतात "लोकशाही" राज्यव्यवस्था स्थापन तर झाली पण "लोकशाही" अमलांत मात्र अजूनही आलेली नाही. देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर अनेक सकारात्मक स्वप्न भारतीयांच्या मनात रुजली होती. " लोकशाही देश किंवा स्वतंत्र भारत म्हणजे आपण आपला नेता निवडणार. जो लोकांचे प्रतिनिधित्व करणार. जनकल्याणाचे काम निःपक्षपणे करणार. देशातील चांगले शिक्षण, रोजगार, आरोग्य, अन्नपुरवठा यांसारख्या मूलभूत गरजांसाठी पहिले प्राधान्य देणार. भारत धर्मनिरपेक्ष असणारा पहिला देश ठरणार. भारतात स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता असणार. आपल्याला आपल्या देशात सुरक्षित वातावरण मिळणार. पण वास्तविकता मात्र पूर्णपणे उलट आहे. भारतातील लोकशाही फक्त "धर्म आणि पैसा" या दोनच गोष्टींवर अवलंबून आहे.

आजादी का अमृत महोत्सव निमित्ताने प्रत्येक भारतीयासाठी काही प्रश्न या लेखाच्या माध्यमातून मांडत आहे. खालील प्रश्नांचा आणि मुद्द्यांचा नक्की विचार पुढच्या मतदाना आधी केलाच पाहिजे.

१. क्लार्क असो किंवा IPS ऑफिसर लाखों तरुण स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करतात. त्यातील जेमतेम ५ ते १० टक्के उत्तीर्णांना सरकारी क्षेत्रात काम करण्याची संधी मिळते. पण लोकांचा नेता - राजकारणी बनण्यासाठी "मोठा गुन्हा करणे" हि पात्रता असते का ? ज्या व्यक्तींवर कालपर्यंत करोडोंचा भ्रष्टाचार, स्त्रीचे लैंगिक शोषण आणि खूनासारखे गंभीर आरोप असतात. या लोकशाही देशातील जनता त्याच व्यक्तीला कशी निवडून देते ? एकीकडे सामान्य माणसाने जर साधी चोरी केली तर त्याला समाजात कुठेच नोकरी मिळत नाही. पण सध्या मंत्रिमंडळ ते आपल्या गावातील सरपंचपर्यंत सर्व नेते खुलेआम गुंडगिरी करतात किंवा त्यांचे कार्यकर्ते खुलेआम दादागिरी करतात. याना कोणत्याही कायद्याचे भय का नसते ? उलट या लोकनेत्याला किंवा कार्यकर्त्यांना सामान्य जनता का घाबरून असते ? मग तरीही आपण याना का निवडून देतो ? या विरुद्ध सर्व जनता एकञ का येऊ शकत नाही ?

२. गल्ली गल्लीत किंवा गावो गाव "मंदिरे / मस्जिद /चर्च " दिसतील. या धर्मस्थळांसाठी करोडो खर्च होतात. करोडोंची देणगी देखील आपली भारतीय जनता देते. " मंदिर याही बनेगा" घोषणा करत करोडो लोक रस्त्यावर उतरतात. दंगली करतात. मात्र हि जनता आपल्या गावात "रस्ते नाही, पाणी नाही, शाळा नाही, दवाखाना नाही किंवा रोजगार नाही यासाठी का एकत्र येत नाही?" आपण ज्या नेत्याला मत देतो तो मात्र रस्ते, शाळा, दवाखाना वैगरे अनेक आश्वासने देतो. त्यासोबत धर्माच्या नावाने कीड डोक्यात सोडून जातो. त्यानंतर दवाखाने-शाळा तर कधी बनत नाही पण धर्माची कीड वाढत राहावी म्हणून गावात "धर्मस्थळ" १०० % बांधले जाते. यासाठी आपण त्या नेत्याला निवडून देतो. पण यामुळे तुमची मुलं शिक्षित होणार का ? रोजगार प्रश्न सुटला का ? तुमच्या गावात हॉस्पिटल सेवा बनली का किंवा सुधारली का ?पाण्याचा समस्या मिटल्या का ? हे प्रश्न कधी तुम्ही निवडून दिलेल्या नेत्याला / पक्षाला विचारले का ? कधी प्रश्न विचारण्याची साधी संधी तरी मिळाली का ?

३. भारत हा धर्मनिरपेक्ष देश आहे म्हणून त्याची ओळख होती. पण आज आपले लोकनेते उघडपणे धर्माच्या आणि जातीच्या नावाने भडकाऊ भाषण करतात. जातीभेदाचे विष पेरतात. त्यामुळे दंगली ते मोबलिंचिंग सारखे अनेक गंभीर घटना वाढल्या आहेत. हजारो लोक आज याचे बळी ठरले आणि स्त्रियांवर अमानुषपणे लैंगिक अत्याचार झाले. ज्यात कायम सामान्य जनतेचाच बळी गेला आहे. धर्म आणि जात नावाच्या अफूने सामान्य जनतेला इतके व्यसनाधिन आणि निकामी बनवून ठेवले आहे कि तो याविरुद्ध प्रश्न विचारत नाही. उलट हि धर्म आणि जातीच्या नावाने जेव्हा नेता बोलेल "मारा कि कसलाही न विचार करता एक भारतीय आपल्याच दुसऱ्या भारतीय बंधूला मारत सुटला आहे." मग आपण धर्मनिरपेक्ष भारत म्हणून का स्वातंत्र्यदिन साजरा करावा ?

आज ना आपल्याकडे समान न्यायव्यवस्था आहे. ना रोजगाराच्या संधी आहेत. ना चांगल्या प्रतीचे सरकारी शिक्षण गावोगावी आहे. ना पाणी समस्या मिटली. अनेक लैंगिक अत्याचार आणि दंगली करणारे आरोपी मोकाट सुटले. दंगलीत लाखोंची कत्तल होतेय . तीन दिवस अमृत महोत्सवाला करोडो खर्च होतात. पण दुसरीकडे दोन वेळचे जेवण नाही म्हणून सामान्य माणूस तडफडून किंवा आत्महत्या करून मरतो आहे. गरीब हा अधिक गरीब होत गेला. श्रीमंत अधिक श्रीमंत होत आहे. पुन्हा याच गुंड प्रवृतीचे - धर्माचे विष पेरणारे आणि पैशासाठी क्षणाक्षणाला पक्ष बदलणाऱ्याला मत देणार असाल तर हा धर्मनिरपेक्ष - लोकशाही भारत नाही.

मग नेमक्या कोणत्या लोकशाही भारताचा स्वातंत्र्यदिन आज साजरा होत आहे ?

"समाजस्वास्थ्य" - रघुनाथ धोंडो कर्वे यांच्या जीवन कार्यावर आधारित एक उत्कृष्ट नाटक || Samajswasthya - R. D. Karve

2023-08-07T17:16:00.002+05:30

"समाजस्वास्थ्य" - रघुनाथ धोंडो कर्वे यांच्या जीवन कार्यावर आधारित एक उत्कृष्ट नाटक.

समागम, हस्तमैथुन आणि लैंगिक इच्छा असे शब्द जरी आपल्या मोबाईलवर दिसले. तर लाजेमुळे आज हि तो मोबाईल कोपऱ्यात नेऊन मग त्या पोस्टची लिंक आपण उघडून बघतो किंवा न बघताच अश्लिलतेचे लेबल लावून लगेच ती पोस्ट डिलीट करून टाकतो.

तुमच्यासोबत पण असा अनुभव नक्कीच आला असेल.

PC: Facebook

आजही वयात येताना होणाऱ्या शारीरिक बदलांची आणि त्यांनतर वाढत जाणाऱ्या लैंगिक आकर्षणाची भीती आणि अज्ञानामुळे मनात प्रचंड प्रश्न निर्माण होतात. मनात येणाऱ्या प्रश्नांना उत्तर देण्यासाठी आजूबाजूला कोणीच नसते. कोणाला जर आपण आपल्या मनातल्या भावना बद्दल सांगितले तर, " किती ते वाईट विचार , पापी विचार, चुकीच्या वळणावर मुलं चालली, शेण खाल्लं वैगरे लेबल त्यांना दिले जातात. अनेकजण आपण हे पाप केलं याच ओझं आयुष्यभर डोक्यावर घेऊन बसलेले असतात. अलीकडेच 'लैंगिक शिक्षण' हा विषय शाळेत नामपात्र शिकवायला सुरुवात झाली. पण तरीही 'लैंगिक शिक्षण' या विषयाबाबतीत शिक्षकांना आणि पालकांनाच जनजागृती नसेल तर ते विद्यार्थांना काय शिकवणार ? कसे शिकवणार ?

सोशल मीडियाच्या जगात एका क्लिक वर सर्व गोष्टींची माहिती मिळते. तरीही २०२३ मध्ये देखील "लैंगिक शिक्षण" हा एक टॅबू म्हणूनच पाहिला जातो. पण र. धों. कर्वे यांनी १९३० च्या दशकात लैंगिक शिक्षण आणि संततीनियमन याच ज्ञान लोकांपर्यंत पोहोचावं याकरिता 'समाजस्वास्थ्य' नावाचं मासिक सुरु केलं होत. त्यांची पत्नी मालती देखील त्यांच्या सोबत खंबीर उभ्या होत्या. लैंगिक शिक्षण, लैंगिक स्वातंत्र्य, स्त्री मुक्ती, स्त्री शिक्षण, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य यासाठी र. धों. कर्वे यांनी आपले संपूर्ण जीवन समर्पित केले. त्यांनी या लेखांमधून लैंगिक साक्षरता नसल्यामुळे स्त्री-आणि पुरुष दोघांच्या हि शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ्यावर दुष्परिणाम होत असल्याचे मांडले होते. त्यांच्या बेधडक आणि स्पष्टरित्या विचार मांडल्यामुळे त्यांच्यावर १९३१ मध्ये व्यभिचाराचे अनेक गुन्हे दाखल झाले आणि दंड झाले. तरीही त्यांनी त्यांचे कार्य थांबविले नाही. त्यांनी समलैंगिक संबंधाबद्दल हि उघड भाष्य केले होते. त्यानंतर १९३४ त्यांच्यावर "अश्लीलतेचे लेबल लावून" पुन्हा नवीन खटला दाखल झाला. यावेळी व्यक्ती स्वातंत्र्याचा विचार करून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर खुद्द स्वतः त्यांचे वकील म्हणून उभे राहिले. बाबासाहेबांनी कर्वेंची बाजू खूप शिताफीने न्यायालयात मांडली. तेव्हा नायमूर्तींनी देखील " लैंगिक शिक्षण कशाला पाहिजे ? का तो प्रश्न उत्तरांचा भाग ठेवला ? कशाला ती विकृती ? बोलत अनेक प्रश्न उभे केले. तेव्हा बाबा साहेबानी " जर ते प्रश्न विकृती असेल तर ती विकृती ज्ञानाने दूर होईल." अश्यापद्धतीने त्यांची बाजू मंडळी होती. कर्वेंचं लिखाण हे अश्लील नसून काळाला सुसंगत आणि समाज परिवर्तनासाठी किती गरजेचं आहे हे न्यायालयात पटवून देण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला पण धर्माच्या बेडीत अडकलेल्या आणि धर्मसंकल्पनेत शारीरिक संबंधांना घाणेरडं मानलं गेलेल्या काळात त्यांचं म्हणणं ऐकणार ते कोण ? खरतर १९३० ते आजचे २०२३ काळ बदलला म्हटले तरीहि आजच्या काळातही कोणी ते समजून घेईल असं वाटत नाही. शेवटी ती केस आंबेडकर आणि कर्वे हरले. कर्वेंना २०० रुपये इतका दंड झाला. पण तरीही कर्वेंनी मासिक छापणं सुरूच ठेवलं.

२४ जून १९४० पुन्हा खटला दाखल झाला. त्यावेळी प्रथम खटल्याचा निकाल र. धो कर्वे च्या बाजूला लागला होता.

लैंगिक शिक्षणाबाबत येणारे प्रश्न लोकांचे होते. त्या प्रश्नाची विज्ञानदृष्टया योग्य उत्तरे देणे म्हणजे धर्माने बांधलेली समाजाची घडी विस्कटेल अशी भीती समाजाला वाटते. मग अस्वस्थ अवस्थेतच समाज पुढे चालत राहतो. एकीकडे आपण किती मॉडर्न झाल्याचे सोशलमिडियातुन दाखवतो. पण दुसरीकडे आज हि " लैंगिकता" म्हंटले कि तितकेच "अज्ञान" आहे जितके १९३० साली होते.

या लेखामागील उद्देश इतकाच कि, जसे लैंगिक शिक्षण विषयाबाबतीत आपण सिग्मन्ट फ्राईड आणि अलबर्ट एलिस यांचे संदर्भ वाचन करतो. त्या प्रमाणे भारतातील र धो कर्वेंच्या लेखनाचा हि अभ्यास करावा. तसेच आपल्याला लैंगिक शिक्षण आणि लैंगिक स्वातंत्र्य विषयाबाबतीत असेलेले गैरसमज दूर करावा.

सदर नाटक युट्युबवर पाहायला मिळेल. किंवा खालील लिंकवर क्लिक केले तरीही नाटक पाहायला मिळेल.

"Samajswastya YouTube Link"

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

amkar.anju@gmail.com

Gardening is my therapy || माझी गार्डन थेरपी

2023-08-06T17:30:00.005+05:30

आपल्या भोवतालच्या वेगवान आधुनिकीकरणाच्या जगात निसर्गाशी नाते कमकुवत होताना दिसते आणि आपल्या मानसिक आरोग्यावर हि त्याचा वाईट परिणाम झालेला दिसतो. निसर्ग आणि मानसिक आरोग्य यांना प्राधान्य देणे अधिक महत्त्वाचे होत आहे. या दोन्ही उद्दिष्टांना एकत्रित करणारी एक प्रभावी पद्धत म्हणजे बागकाम. बागकामाच्या प्रत्येक छोट्या छोट्या टप्प्यांमध्ये इतकी सकारत्मकता असते कि, बागकाम करताना आपल्या मनाची मशागत हि आपोआपच होते.

माझ्या घरातल्या बागकामाची काही झलक फोटो स्वरूपात सादर करीत आहे.

Picture Credit : Anjali Pravin

About Me :

Anjali Pravin, a dedicated writer and passionate activist, hails from Maharashtra, India. With 8 years of invaluable experience in mental health and the criminal justice system, she fearlessly wields her pen to shed light on pressing societal issues, advocating for change and inspiring compassion through her profound narratives.

email id : amkar.anju@gmail.com

Erwadi Incident: A Catalyst for Mental Health Reform and Human Rights Advocacy

2023-08-06T15:17:00.000+05:30

Introduction:

The Erwadi incident of 2001 stands as a tragic chapter in the history of mental health care, shedding light on the dire need for reform and the eradication of inhumane practices. This article delves into the harrowing events that unfolded in Erwadi, Tamil Nadu, and explores the lasting impact it had on mental health advocacy, Supreme Court judgments, and the promotion of human rights.

The Erwadi Tragedy:

In the summer of 2001, Erwadi, a small town in Tamil Nadu, witnessed a devastating incident that shook the nation. A fire erupted at a mental health institution located near the Erwadi Dargah, claiming the lives of 26 individuals who were seeking solace and care for their mental health challenges. The victims, already battling with their own inner turmoil, found themselves trapped within a system that failed to provide the support and compassion they desperately needed.

The Use of Cages and Restrictive Environments:

The Erwadi incident brought to light the archaic and inhumane practice of confining individuals in cages within mental health institutions. The victims were subjected to the confines of these restrictive environments, where their basic human rights were violated, exacerbating their distress and further compromising their mental well-being. This tragedy sparked a critical examination of the conditions and treatment of individuals with mental health conditions within such institutions.

Implications for Mental Health Reform:

The Erwadi incident served as a wake-up call, prompting a pressing need for comprehensive mental health reform in India. It drew attention to the lack of resources, inadequate training of staff, and the urgent requirement for a compassionate and inclusive approach to mental health care. The incident emphasized the necessity of establishing community-based support systems, investing in mental health infrastructure, and ensuring accessible and holistic treatment options.

Supreme Court Judgments and Human Rights Advocacy:

Following the Erwadi incident, the Supreme Court of India played a pivotal role in addressing mental health challenges and upholding the rights of individuals. Landmark judgments, such as "Parmanand Katara v. Union of India," recognized the duty of the State to provide immediate medical assistance, including mental health support. These judgments emphasized the destigmatization of mental health conditions, the importance of access to proper care, and the need for a human rights approach in mental health advocacy.

Addressing the Erwadi Tragedy:

The Erwadi incident should serve as a turning point in mental health discourse, encouraging the adoption of comprehensive reforms. Building upon Supreme Court judgments and the human rights approach, it is crucial to improve mental health services and prioritize community-based care. This includes strengthening mental health infrastructure, ensuring trained professionals are available, and promoting non-coercive, person-centered treatment methods. By empowering individuals and respecting their agency, we can foster an environment conducive to recovery and holistic well-being.

Raising Awareness and Ending Stigma:

The Erwadi incident emphasizes the need to combat the stigma surrounding mental health conditions. Education, awareness campaigns, and inclusive community dialogues are essential in challenging stereotypes and promoting understanding. Encouraging open conversations, providing platforms for sharing personal experiences, and highlighting success stories of individuals living with mental health challenges can help dispel misconceptions and foster a more supportive society.

Conclusion:

The Erwadi incident serves as a stark reminder of the urgent need for mental health reform and the abandonment of inhumane practices. It galvanized the nation to question the treatment of individuals with mental health conditions and sparked important discussions on improving mental health care systems.

Moving forward, it is imperative to prioritize mental health support and raise awareness within society. This involves investing in mental health infrastructure, training healthcare professionals, and establishing community-based support systems that provide accessible and compassionate care. It also calls for robust education and awareness campaigns to challenge the stigma surrounding mental health conditions and foster a supportive environment.

By drawing from Supreme Court judgments and advocating for a human rights approach, we can work towards a society that respects and protects the rights of all individuals, ensuring access to comprehensive mental health care. Let us strive to create a future where mental health support is readily available, where individuals are empowered to seek help without fear of judgment, and where compassion and understanding prevail. Together, we can build a society that values mental well-being, promotes inclusivity, and provides a supportive environment for all.

About Me :

email id : amkar.anju@gmail.com

मैत्री कोणाशी होते ? कि मैत्री कोणाशीही होते ? || Happy Friendship Day

2023-08-06T13:22:00.004+05:30

मैत्री कोणाशी होते ? कि मैत्री कोणाशीही होते ?

मैत्री कशी करायची, मैत्री कोणाशी करायची, मैत्री कोणत्या वयोगटाशी करावी, कोणत्या जाती - धर्मातील व्यक्तीशी करावी, मैत्री किती वेळासाठी करावी... कशालाच काही बंधन नसते. "मैत्री" कळत- नकळत केव्हाही आणि कोणाशीही होऊ शकते.

आपण एकटेच जन्माला येतो... तेव्हा आपली पहिली असते कि, आपल्याला बोलायचं असत आणि खूप बोलायचं असत. तेव्हा नुकतेच हुंकार द्यायला शिकलेले बाळ मध्यरात्रीचे आपल्या आई बाबांसोबत गप्पा मारत होते. आईपेक्षा हि बाबांच्या प्रत्येक वाक्याला "हू... हू... हा... " सुरु होते. तेव्हा ती आई बोलते कि, "तुमची गट्टी भारी जुळली." मैत्रीत बोलणे आणि शेअरिंग किती महत्वाचे असते. हे इथूनच आपण शिकतो.

त्यानंतर मैत्री होते आपल्या भावंडांशी. कधी एकत्र खेळायचे, चिडायची, भांडायचे पण पुन्हा एकत्र येऊन मस्ती करायची. मॆत्रीत रुसवे- फुगवे होणारच पण ते क्षणभराने विसरून पुन्हा एकत्र येणे. हे आपण इथूनच शिकलो.

शाळेत जाऊ लागल्यावर पहिली मैत्री होते ती, माझ्या बाजूला बसलेल्या विद्यार्थीसोबत, पहिल्यांदा एकमेकांच्या बाजूला बसणे , मधल्या सुट्टीत लवकर डब्बा शेअर करून खेळायला वेळ काढणे, एकमेकांना अभ्यासात मदत करणे, समविचारी छोटे छोटे ग्रुप बनवून शर्यती लावणे. शर्यत संपली कि, पुन्हा खांद्यावर हात ठेवून एकत्र येणे. हे टीम वर्क आपण इथूनच शिकतो.

कॉलेजला गेल्यावर मैत्री साठी पण एक दिवस साजरा केला जातो. ज्यात पेन किंवा मार्करने नाव लिहिणे, फ्रेंडशिप बँड बांधणे, कॅन्टीन मध्ये समोसा - वडापाव ची पार्टी देणे, एका मित्राला काही बोलले तर त्याच्यापाठी ढाल बनून उभे राहणे. आनंद शेअर करण्यापासून ते संकटातही एकमेकांना साथ देणे. आपण कॉलेजच्या मैत्रीतुन शिकतो.

ऑफिस किंवा कंपनीत आठ ते दहा तासाची ड्युटी, वर्कलोड, टार्गेट, आपल्या गरजा आणि पैशाच्या मागे धावताना अनेकदा वाटते कि आपण जगणे विसरलो आणि कुटुंबापासून लांब जात आहे. ना शाळा - कॉलेज सारखी मस्ती राहिली. ना स्वतः साठी मोकळा वेळ... तेव्हा एकत्र काम करणाऱ्या सहकारी सोबत कँटीग चहासोबत समदुःखी गोष्टी शेअर करताना पण खूप मोठा आधार वाटतो. गर्दीतले एकटेपण दूर करणे हे आपण या मैत्रीतून शिकतो.

रोज रोज बसने प्रवास करताना त्याच बस स्टॉपवर महिनाभरापासून दिसणारी ती अनोळखी व्यक्ती आज मला ओळखीची वाटू लागली... आज आम्ही एकमेकींना बघून रोज एक स्माईल देतो. अजूनही मला तिचे नाव नाही माहिती... पण आम्ही आता रोज बस स्टॉपवर एकत्र भेटू लागलो बोलू लागलो. जर एखाद्या दिवशी ती किंवा मी नाही आली तर, कंडक्टर हि आपुलकीने विचारतात कि, "आज तुमची मैत्रीण नाही आली." कोणतीह ओळख नसताना नकळत मैत्रीचे नाते बनविणे आपण इथूनच शिकतो.

मॉर्निंग वॉकला जाताना एक छोटेसे कुत्र्याचे पिल्लू एकेदिवशी अचानक पायाशी येऊन शेपटी हलवत खेळायला सुरुवात करतो. त्यानंतर दररोज नित्यनियमाने त्याच्याशी भेट होऊ लागली. मॉर्निंग वॉकला येणारे एक आजोबा बोलले कि, " मस्त मैत्री आहे तुमची." मैत्री फक्त माणसाशी संबंधित नसून निसर्ग आणि प्राण्यांसोबत पण नकळत मैत्री होऊ शकते. हे आपण इथूनच शिकतो.

सोशलमिडीयाच्या जगात हजारो फॉलोवर्स आणि फ्रेंड्स असतात... पण आजूबाजूला हि नकळत बनणारी मैत्री करणे कुठे तरी विसरलो आहोत. "मैत्री" चे एकमेव नाते निरपेक्ष असते. पण अलीकडे मैत्रीतून जर फायदा होत नसेल तर ती लगेच तोडली जाते. किंवा कारणाशिवाय मैत्री केली जात नाही.

अखेरीस पु. ल. देशपांडे यांच्या काही ओळी ज्या आज हि तितक्याच अर्थपूर्ण आहेत.

"रोज आठवण यावी अस काही नाही, रोज भेट व्हावी अस काही नाही, एवढंच कशाला रोज बोलणं व्हावं अस ही काहीच नाही. पण मी तुला विसरणार नाही ही झाली खात्री, आणि तुला याची जाणिव असणं ही झाली मैत्री."

शेवटी काय हो भेटी झाल्या... नाही झाल्या तरी मैत्रीचे नाते घट्ट राहणे महत्वाचं आहे. ज्यांनी हे जाणलं त्यांनी माणसातलं माणूसपण जपलं.

Anjali Pravin

amkar.anju@gmail.com

तुला दहावी / बारावीला किती टक्के होते ? हे इतकं महत्वाचं आहे का ? || Beyond the Grades: Understanding the Relevance of SSC and HSC Exams

2023-07-28T16:05:00.000+05:30

तुला दहावी / बारावीला किती टक्के होते ? हे इतकं महत्वाचं आहे का ?

काल एका ४५ वर्षीय संदीप नावाच्या पालकासोबत माझे समुपदेशन विषयावर चर्चा सुरु होती. तेव्हा बोलता बोलता त्यांनी त्यांच्या दहावीत असणाऱ्या मुलीबद्दल सांगायला सुरुवात केली. मुलीची परीक्षा जवळ आली म्हणून मी महिनाभर सुट्टी घेतली. मी स्वतः तिचा रोज अभ्यास घेतो. बाहेरचे खाणे- जाणे सर्व बंद केले. फक्त अभ्यास एके अभ्यास... यंदा ९० % मार्क्स मिळायलाच पाहिजे. अन्यथा मनासारखं करिअर कुठे मिळत. त्यानंतर त्यांनी लहानपणीचा एक अनुभव सांगितला कि, "मला सहावी नंतर कधीच बाहेर खेळायला जाऊ दिले नाही. संध्याकाळी थोड्यावेळासाठी तरी मित्रांशी बोललो तरी आई ओरडायची. मी फक्त आणि फक्त अभ्यास करायचो. कारण पाच वर्षांनी मी दहावीला जाणार होतो. घरातील केबल काढून टाकली आणि टीव्ही बंद केले. घरात काहीच मनोरंजनाचे साधन नव्हते म्हणून मला सकाळी वर्तमानपत्र वाचायची सवय लागली. मला दहावी आणि बारावीला ७० टक्के च्या पुढेच मार्क्स पडले." थोड्यावेळाने त्यांनी सिगारेट पिण्यासाठी ब्रेक घेतला हा.

तेव्हा मी त्याला एक प्रश्न विचारला कि, " तूम्ही तुझ्या आयुष्यातील पहिली सिगारेट केव्हा पिली ?"

उत्तर मिळाले कि, " आठवीत असताना."

त्यानंतर मी त्यांना अजून तीन प्रश्न विचारले कि, " आज तुम्ही जिथे नोकरी करत आहे तिथे कोणी तुझे दहावी / बारावीचे टक्के विचारले का ?

त्या ७०% टक्क्यांनी तुमच्या करिअरमध्ये ठरवलेल्या गोष्टी अगदी प्लॅन नुसार परफेक्ट झाल्या का ?

तुम्ही आज तुमच्या शिक्षण आणि नोकरी बाबत आनंदी आणि समाधानी आहात का ?

तिन्ही प्रश्नाचे उत्तर एकच मिळाले, " नाही."

मुलं दहावी / बारावीला पोहचली कि त्या मुलांचे टेन्शन कमी करण्यासाठी काहीच पर्याय शिल्लक नसतात. आई, वडील, नातेवाईक आणि समाज हे एकत्रितपणे रेड अलर्टसारखे ऍक्टिव्हेट होतात. आणि नकळतपणे त्यामुलांवर सर्वजण मिळून प्रेशर देतात... दबाव देतात.... त्यानंतर पालक हीच गोष्ट अभिमानाने सर्वीकडे सांगतात देखील कि, " आम्ही ना आता टीव्ही बंद केला. आम्ही खेळायला बाहेर पाठवायचे बंद केले. आम्ही बाहेर फिरायला जाणे बंद केले. अमुक केले आणि तमुक केले.... " हि झाली पालकांची बाजू... एकीकडे त्या मुलांचे करमणुकीचे किंवा मनोरंजनाचे एकही पर्याय शिल्लक ठेवले नाही. पण टेन्शनचे वजन मात्र वाढवत गेलो.

कधी विचार केला का कि ते "मुलं ते प्रेशर कसे सहन करेल ?"

त्याचे प्रेशर कमी करण्यासाठी मी एक पालक म्हणून काय करत आहे ?

सतत चालू असलेल्या मशीनवरचा प्रेशर आपल्याला लगेच कळतो. एकतर ती तापते , चटके लागतात किंवा बंद पडते. तेव्हा मॅकेनिक येऊन " मशीनला आराम देण्याचा सल्ला देऊन जातो." पण मुलांच्या मेंदूवर परीक्षेच्या नावाने होणारे प्रेशर मोजण्याचे यंत्र आपल्याकडे नाही. या अति प्रेशरमुळे अनेक मुलं नैराश्य, चिंता, टेन्शन आणि उदासीनतेचा विळख्यात सापडतात. अनेक मुलं दबावामुळे व्यसनांच्या आहारी जातात. अति रागिष्ट आणि चिडचिडी होतात. जर मुलांना पालकांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यात अपयश येत असेल तर त्या 'Guilt' मुले आत्महत्येचा प्रयत्न करतात. मुलांचे बालपणच या स्टेजवर हरवण्याची खूप मोठी संभावना असते.

मुलांना परीक्षेत मिळालेले मार्क्स आणि करिअर या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. मुळात करिअर म्हणजे एक परीक्षा दिली कि झालं चांगलं करिअर असे अजिबात नाही. करिअर हि एक प्रक्रिया म्हणजे लांब चालणाऱ्या प्रवासासारखी आहे. ज्यात अनेक वळणे येतात. अनेक बदल होत असतात. पण या ' करिअरसाठी' शिकत राहणे मात्र गरजेचे असते. पण त्या शिकण्याचे मार्क्स किंवा टक्केवारीत रूपांतरण करणे मात्र चुकीचे आहे.

हि गोष्ट समजण्यासाठी काही खऱ्या जगातील नामवंतांची उदाहरणे पाहू.

थॉमस एडिसन यांना " हा मुलगा नॉर्मल शाळेत शिकू शकणार नाही. तो 'ढ' आहे सारखा नापास होतो म्हणून शाळेतून काढण्यात आले. पण त्याच्या आईने मात्र त्याला शिकत राहण्यासाठी पाठिंबा दिला. आणि शिकण्यासाठी शाळेची गरज नाही हे देखील सांगितले. तोच एडिसन ब्लबचा शोध लावणारा शास्त्रज्ञ म्हणून आज प्रसिद्ध आहे."

कोलोनेल सॅन्डर्स नामक व्यक्ती वयाच्या ६५ वर्षे पर्यंत कुटुंबासाठी नोकरी केली आणि संघर्ष केले. अनेकदा अपयश आले पण त्यातून शिकण्याची जिद्द मात्र कधी हरली नाही. यांनीच वयाच्या ६५ वर्षानंतर KFC ची सुरुवात केली. जी आज पूर्ण जगभर प्रसिद्ध आहे.

असे अनेक क्रिकेटर, सिंगर, व्यावसायिकांची उदाहरणे आहेत. ज्यांना कोणीही दहावी / बारावीच्या टक्के विचारले नाही. त्यांनी त्यांच्या शिकत राहण्याच्या जिद्दीमुळे आज प्रसिद्धी मिळाली आहे.

पालक म्हंणून एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवली पाहिजे कि,

"आईबाप मुलांना गादी देऊ शकतात पण झोप नाही देऊ शकत. किंवा जेवण देऊ शकतात पण भूक नाही देऊ शकत."

३ इडियट्स मध्ये देखील रॅन्चोने सतत हे सांगण्याचे प्रयत्न केले.

"कामयाब होने के लिए नही काबिल बनने के लिए सीखो।"

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

amkar.anju@gmail.com

कोकणातल्या निसर्गाची दशा आणि मानवाच्या आयुष्याची दुर्दशा : थोडं वास्तवतेचा स्वीकार करूया. ||"Nature's Wrath in KOKAN: Landslides, Monsoon Floods, and Rain's Lamentable Toll on Life"

2023-07-25T13:46:00.000+05:30

कोकणातल्या निसर्गाची दशा आणि मानवाच्या आयुष्याची दुर्दशा : थोडं वास्तवतेचा स्वीकार करूया.

आजची ताजखबर : "पावसामुळे हाहाकार झाला." अमुक अमुक ठिकाणी महापूर, भूसख्खलन आणि ढगफुटी झाली आणि शेकडो / हजारो माणसांचा मृत्यू झाला. खरंच याला "पाऊस" दोषी आहे का ?

भारतात हिमालय परिसरातील भागाला स्वर्ग असे म्हणतात. तसे महाराष्ट्रात कोकणाला स्वर्ग असे म्हणतात. पाहायला गेले तर हिमालय आणि कोकण हे एकमेकांपासून खूप दूर आहेत. पण यांत एक साम्य आहे ते म्हणजे इथला "निसर्ग"

उत्तर भारतातील "हिमालय पर्वत" आणि महाराष्ट्रातील " सह्याद्री" हे दोघेही निसर्गाचे रक्षणकर्ते होते. इथल्या जंगलामुळे वादळी वारे, पूर आणि भूसख्खलने रोखली गेली होती. अनेक वन्यजीवांना त्यांचं हक्काचं घर मिळत होतं. इकडे खूप दुर्मिळ असे औषधी वनस्पती मिळायची.

पण सध्याची वास्तविक स्थिती : उत्तर भारत

२०१३ मध्ये केदारनाथ प्रलय म्हणजे महापूर आणि भूसख्खलनामुळे ४००० हुन अधिक लोक मृत्युमुखी पडले. हजारो गावे उध्वस्त झाली.

२०२१ उत्तराखंडच्या जोशीमठ तालुक्यात मोठा हिमकडा कोसळल्याने धौली गंगा नदीला महापूर आला.

२०२३ जुलै १०० हुन अधिक मृत्यू आणि १०० हुन अधिक जखमी हिमाचल प्रदेश, दिल्ली आणि पंजाबला महापुराची परिस्थिती ते हि पहिल्याच पावसात.

सध्याची वास्तविक स्थिती : महाराष्ट्र

२०२३ : इरशाळगडाच्या ईशाळवाडी भूसख्खल दुर्घटना २७ जणांचा मृत्यू ८० हुन अधिक जखमी पूर्ण गाव उध्वस्त

२०२१ चिपळूण रत्नागिरी महापूर -वाशिष्ठी नदीने रौद्र रूप धारण केलं. २५१ हुन अधिक मृत्यू, २०००० हजाराहून अधिक लोकांचे स्थलांतरण

२०१९ कोल्हापूर महापूर -पंचगंगा नदीने रौद्र रूप धारण केलं. ३०००० हजाराहून अधिक लोकांचे स्थलांतरण

२०२३ बिपरजॉय चक्रीवादळ, २०२१ तोक्ते चक्रीवादळ, भूकंप , उन्हाच्या अति झळा किंवा उष्मघाट्यामुळे मृत्यू

दरवर्षी मुंबई, बदलापूर , पुणे , चंद्रपूर, गडचिरोली इथला पूर हा कायम असतोच.

या मी मोजून ३- ४ घटना लिहिल्या ज्या मोठ्या - मोठ्या बातम्यांना सांगितल्या गेल्या कि, पावसामुळे हाहाकार झाला. पण खरंच याला फक्त "पाऊस" दोषी आहे का ?

हिमालय आणि कोकण या दोन्ही हि ठिकाणी अनेक वर्षांपासून मुसळधार पाऊस पडतो. तसे आपण भूगोलात देखील नक्की वाचले किंवा शिकले असेल. या दोन्ही ठिकाणी खूप जंगले देखील होती. या जंगलामुळे इथले वन्यजीव आणि इथली माणसं सुरक्षित असायची. इथले वातावरण संतुलित असायचे पण आता "कमर्शियल पर्यटन" म्हणून तर कधी "विकास" म्हणून नदीपात्रात आणि जंगलात अतिक्रमणे सुरु झाली.

धरणासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

रस्त्यासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

रेलवेसाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

मेट्रोसाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

विमानतळसाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

पर्यटनासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

कारखान्यासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

रोजगारासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

घरे आणि इमारती बांधण्यासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

खनिजांसाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

वीजप्रकल्पासाठी : बेसुमार जंगलतोड सुरु झाली.

हि "बेसुमार जंगलतोड" ची लिस्ट न संपणारी आहे.

शहरात नदी आणि समुद्राचे घाणेरडे नाले केले गेले. याचे उत्तम उदहारण मुंबई, पुणे , रायगड, चिपळूण किंवा उत्तर भारतातील कोणतीही नदी ची सध्याची परिस्थिती बघू शकतो. या नदीपात्रात फक्त अतिक्रमणे केले असे नाही तर त्यात सर्व सांडपाणी सोडण्याचे माध्यम मानले जाते. कमर्शियल विकासाच्या मागे माणूस इतका धावत आहे. दरवर्षी लाखों झाडांची कत्तल करत आहे. जेसीबीने डोंगर ओरबाडत आहे.

परिणामी दरवर्षी पुरमय परिस्थिती आणि भूसख्खलने वाढत आहेत. आणि हे वाढतच राहणार. पावसाचे जलचक्र असंतुलित बनणार. उष्माघात वाढणार. पाणी टंचाई होणार. शेतीवर परिणाम होणार. शेती उत्पन्नाचे पुरात किंवा दुष्काळात नुकसान झाले तर पुन्हा अन्नटंचाई आणि महागाई सुरु. मग पुन्हा विकासाच्या नावाने अजून नवीन जंगले तोडायला सुरु.

अश्या परिस्थिती "मृत्यू" हा कायम तिथल्या गावकर्यांचा आणि गरीब सामान्य माणसाचा होतो त्याला शासन ५ लाख वैगरे नुकसानभरपाई देणार. पण पुन्हा विकासाच्या नावाने जंगलतोड मात्र करत राहणार. जो पर्यंत माणूस विकासाच्या नावाने झाडांची कत्तल, जंगले आणि नदीवर अतिक्रमण करत राहणार तसा तो स्वतःच्या विध्वंस विकासाकडे ओढला जाणार.

या लेखाचा एकच उद्देश आहे कि , विकासाचा खरा अर्थ समजून घेतला पाहिजे.

"प्रकृती आहे तर प्रगती आहे." निसर्गरूपी राखणदार संपला तर माणूस हि संपणारच.

म्हणून निसर्ग जपण्यासाठी आपले एक पाऊल उचला.

अन्यथा कोकणातील "स्वर्ग" हा शब्द जाऊन फक्त "नरक" उरेल.

amkar.anju@gmail.com