მაგიური თეატრი

ჰაინრიხ ბიოლი - ჩემი მოწყენილი სახე

2010-06-28T04:59:00.000-07:00

ვაგრძელებ რუბრიკას და ამჯერად მინდა შემოგთავაზოთ კიდევ ერთი ნობელიანტი გერმანელი მწერლისა და ადმიანის უფლებების დამცველის, ჰაინრიხ ბიოლის ნოველა "ჩემი მოწყენილი სახე" (აქაც წინასწარ გიხდით ბოდიშს რუსული ტექსტის გამო). ველი კომენტარებსა და გამოხმაურებებს.

Генрих Белль. Мое грустное лицо

Когда я стоял в порту и смотрел на чаек, мое грустное лицо привлекло

внимание постового полицейского, дежурившего в этом квартале. Я весь ушел

в созерцание птиц, они то взмывали в воздух, то камнем падали вниз в

тщетных поисках пищи. В порту было пусто, в густой, как бы покрытой

пленкой, грязной от нефти зеленоватой воде плавали всякие отбросы; не было

видно ни одного парохода, подъемные краны заржавели, складские помещения

пришли в упадок; даже крысы, по-видимому, не водились в черных развалинах

порта, тихо было вокруг. Много лет уже, как прекратилась всякая связь с

внешним миром.

Я выбрал одну чайку и стал следить за ее полетом. Боязливая, словно

ласточка, чующая грозу, она чаще всего держалась низко над водой и лишь

изредка с криком отваживалась взлететь ввысь, чтобы присоединиться к своим

товаркам. Если бы мне предложили загадать желание, то в эту минуту я

пожелал бы только хлеба; я скормил бы его чайкам, я бросал бы крошки и

белыми точками определял направление беспорядочных полетов птиц, сообщая

им цель.

Мне хотелось, бросая кусочки хлеба, разрушать пронзительно стонущее

сплетение беспорядочных полетов, вторгаться в него, как в пучок нитей,

которые расчесываешь. Но я был голоден, как эти птицы, очень утомлен и все

же счастлив, несмотря на свою грусть: хорошо было стоять здесь, засунув

руки в карманы, смотреть на чаек и упиваться грустью.

Вдруг на плечо мне легла начальственная рука, и я услышал:

- Следуйте за мной! - Дергая за плечо, рука пыталась повернуть меня.

Не оборачиваясь, я сбросил ее и спокойно сказал:

- Вы не в своем уме.

- Соплеменник, - произнес этот, все еще невидимый, человек, -

предупреждаю вас.

- Послушайте, господин... - откликнулся я.

- Какой еще господин?! - воскликнул он гневно. - Мы все соплеменники.

Он встал рядом со мной, осмотрел меня сбоку, и я вынужден был отвести

свой блуждающий по небу счастливый взор и погрузить его в добродетельные

очи полицейского; он был серьезен, как буйвол, десятки лет не вкушавший

ничего, кроме служебного долга.

- На каком основании... - начал было я.

- Оснований достаточно, - сказал он. - Ваше грустное лицо.

Я рассмеялся.

- Ничего смешного здесь нет! - Его гнев был неподделен.

Сначала я подумал, что он затеял все это со скуки, так как ему не

попались на глаза ни одна незарегистрированная проститутка, ни один

подвыпивший моряк, или вор, или дезертир, которых можно было бы задержать;

но теперь я убедился, что он не шутит, он в самом деле намерен арестовать

меня.

- Следуйте за мной!..

- Но почему? - спокойно спросил я.

Не успел я опомниться, как кисть моей левой руки обхватила тонкая

цепочка, и в тот же миг я понял, что погиб. В последний раз я повернулся к

парящим чайкам, взглянул в прекрасное серое небо и попытался внезапным

движением вырваться и броситься в воду - мне казалось, что лучше самому

утопиться в этой грязной жиже, чем быть удушенным где-нибудь на заднем

дворе руками наемных палачей или снова оказаться брошенным за решетку. Но

полицейский, сильно дернув цепочку, так близко подтянул меня к себе, что о

побеге нечего было и думать.

- За что же все-таки? - еще раз спросил я.

- Есть закон, по которому все обязаны быть счастливыми.

- Я счастлив! - воскликнул я.

- А ваше грустное лицо... - Он покачал головой.

- Но ведь это новый закон, - сказал я.

- С момента его опубликования прошло уже тридцать шесть часов, а вам

должно быть известно, что закон вступает в силу через двадцать четыре часа

после его опубликования.

- Но я не знаю такого закона.

- Незнание закона не избавляет от наказания. Он был объявлен через все

громкоговорители, напечатан во всех газетах, а для тех, кто не пользуется

такими благами цивилизации, как печать и радио, - тут он окинул меня

взглядом, полным презрения, - по всей империи были разбросаны листовки.

Поэтому нам придется еще выяснить, где вы провели последние тридцать шесть

часов.

Он потащил меня прочь. Только теперь я почувствовал, что холодно, а

пальто у меня нет, только теперь услышал, как у меня в желудке урчит от

голода, только теперь вспомнил, что я неумыт, оброс щетиной, оборван и что

существуют законы, по которым все соплеменники должны быть чисто вымыты,

выбриты, счастливы и сыты.

Полицейский толкал меня перед" собой, точно пугало, изобличенное в

краже и потому вынужденное покинуть места своих грез на полях и огородах.

Улицы были безлюдны, до полицейского участка было недалеко, и хотя я не

сомневался, что меня лишат свободы, что повод для этого будет немедленно

найден, мне все же слегка взгрустнулось, ибо полицейский вел меня по

местам моей юности, где я собирался побродить после того, как побываю в

порту, - побродить по садам с густым, живописно растрепанным кустарником,

по заросшим травой дорогам; увы! - все это теперь было разделено,

подстрижено, разбито на четырехугольники, приспособлено для военных учений

всякого рода союзов верноподданных, обязанных проводить учения по

понедельникам, средам и субботам. Лишь небо да воздух оставались такими

же, как раньше, в те дни, когда сердце еще полно было грез.

По дороге я заметил, что на некоторых казармах, предназначенных для

любовных утех, вывешена официальная эмблема - напоминание тем, кому в

среду пришла очередь приобщиться к гигиеническим радостям; кое-каким

кабакам было, очевидно, также присвоено право вывешивать эмблему выпивки -

штампованную жестяную кружку, выкрашенную тремя поперечными полосами в

государственные цвета: светло-коричневый, темно-коричневый,

светло-коричневый. Радость, несомненно, царила в сердцах тех

соплеменников, кто значился в официальном списке приобщаемых в этот день к

пивной благодати.

Лица прохожих, попадавшихся нам навстречу, явственно выражали

исключительное усердие, от них исходили тончайшие волны рвения,

усиливавшиеся при виде полицейского; люди ускоряли шаги, на их лицах было

выражение исполненного долга, а женщины, выходившие из магазинов,

старались смотреть на мир, как им и полагалось, сияющими от счастья

глазами; закон повелевал женщине проявлять радость, веселье и бодрость уже

только потому, что она хозяйка дома, призванная хорошим обедом

восстанавливать по вечерам силы государственного работника.

Но все эти люди ловко уклонялись от непосредственной встречи с нами;

всякое проявление жизни на улице исчезало за двадцать шагов от нас, каждый

норовил быстро шмыгнуть в первый попавшийся магазин или свернуть за угол,

а некоторые забегали даже в незнакомые дома и, стоя за дверью, боязливо

выжидали, пока замрет звук наших шагов.

Только однажды, как раз в ту минуту, когда мы пересекали перекресток,

нам повстречался пожилой человек, на груди которого я сразу заметил значок

школьного учителя; старик никак не мог уклониться от этой встречи, и ему

поневоле пришлось выполнить свой долг: прежде всего он по всем правилам

приветствовал полицейского, в знак полного смирения трижды хлопнув себя

ладонью по голове; затем он трижды плюнул мне в лицо и обозвал

обязательным в таких случаях ругательством: "Грязный изменник!"

Он метко целился, но, видно, ему было жарко и у него пересохло во рту,

так что до меня долетело лишь несколько жалких, почти невесомых, брызг,

которые я, вопреки закону, невольно вытер рукавом, за что полицейский пнул

меня ногой в зад и ударил кулаком между лопаток, пояснив спокойным

голосом: "Первая степень", что означало - первая, наиболее мягкая мера

наказания, применяемая любым полицейским чином.

Учитель поспешно унес ноги. Всем прочим удавалось вовремя свернуть в

сторону; только одна женщина, совершавшая обязательную предвечернюю

прогулку возле казармы для любовных утех, бледная, одутловатая блондинка,

послала мне мимоходом воздушный поцелуй, и я благодарно улыбнулся в ответ;

полицейский же постарался сделать вид, что ничего не заметил. Полиции не

возбранялось разрешать этому сорту женщин вольности, за которые всякому

другому пришлось бы дорого заплатить. Пресловутый закон их не касался, они

больше, чем кто бы то ни было, содействовали подъему трудоспособности

государственных работников; впрочем, эту льготу трижды доктор

государственной философии Бляйгет заклеймил в официальном журнале по

вопросам общеобязательной философии как признак зарождающегося

либерализма.

Я прочел об этом накануне, по дороге в столицу, обнаружив несколько

газетных листков в нужнике на одном крестьянском дворе. Какой-то студент -

возможно, сын этого самого крестьянина - снабдил рассуждения трижды

доктора философии весьма глубокомысленными комментариями на полях.

К счастью, мы уже дошли до полицейского участка, когда завыли сирены, а

это означало, что через несколько минут улицы наводнят тысячи людей, с

лицами, сияющими тихим счастьем (именно тихим, так как бурное выражение

счастья по окончании рабочего дня означало бы, что работа была в тягость;

ликование же, песни и ликование должны были сопровождать начало рабочего

дня), и всем этим тысячам пришлось бы плевать в меня. Так или иначе, но

вой сирены означал, что до окончания рабочего дня осталось десять минут;

все работники обязаны были эти десять минут основательно мыться, согласно

девизу нынешнего верховного правителя: "Счастье и мыло".

Дверь в здание полицейского участка, попросту говоря - в бетонную

глыбу, охранялась двумя часовыми, и, когда я проходил, они применили ко

мне положенную "меру телесного наказания" - сильно ударили штыками по

голове и дулами пистолетов по ключицам, - согласно преамбуле

государственного закона N_1, гласившей: "Каждый полицейский чин обязан

оставить на теле схваченного (так они именуют арестованного)

документальный след своей власти; исключение составляет лишь тот, кто

схватил преступника, ибо сему полицейскому предоставлена счастливая

возможность применить необходимые меры телесного наказания во время

допроса".

Сам государственный закон N_1 гласил: "Каждый полицейский чин _может_ и

_должен_ собственноручно наказывать любого, кто в чем-либо провинится

перед законом. Не обязательна очередность в осуществлении наказаний.

Существует только возможность такой очередности".

Мы прошли по длинному коридору с голыми стенами и множеством больших

окон, и перед нами автоматически открылась дверь: часовые, стоявшие у

входа, уже сообщили о нашем прибытии; так как в те дни все были счастливы,

законопослушны, аккуратны и каждый старался вымылить предписанные

полкилограмма мыла в день, то появление схваченного (арестованного) было

событием.

В полупустой комнате, куда мы вошли, находился лишь письменный стол с

телефоном на нем да два кресла; я должен был стоять посреди комнаты;

полицейский снял шлем и сел.

Сначала царило молчание и ничего не происходило; так всегда делается, и

это самое скверное; я чувствовал, как лицо мое с каждой минутой становится

все несчастней, я устал и был голоден, теперь исчезли и последние следы

моего грустного счастья - я знал, что гибну.

Через несколько секунд молча вошел долговязый бледный человек в

светло-коричневой форме младшего следователя; также не говоря ни слова, он

сел и окинул меня взглядом.

- Профессия?

- Рядовой соплеменник.

- Родился?

- Первого, первого... двадцать первого года, - сказал я.

- Занятие?

- Заключенный.

Следователь переглянулся с полицейским.

- Когда и где выпущен?

- Вчера, корпус двенадцать, камера тринадцать.

- Куда направлен?

- В столицу.

- Документ.

Я достал из кармана свидетельство об освобождении и передал его

следователю. Он подколол его к зеленой карточке, на которой записывал мои

показания.

- За что осужден?

- За счастливое лицо.

Следователь и полицейский переглянулись.

- Точнее! - сказал следователь.

- Мое счастливое лицо привлекло внимание полицейского в день объявления

всеобщего траура - то была годовщина смерти верховного правителя.

- Срок?

- Пять.

- Поведение?

- Плохое.

- Точнее!

- Уклонение от трудовых обязанностей.

- Допрос окончен.

Младший следователь встал, подошел ко мне и одним ударом выбил три

передних зуба в знак того, что я, как рецидивист, должен быть особо

заклеймен. Это была усиленная мера наказания, на которую я не рассчитывал.

Осуществив ее, младший следователь вышел из комнаты, и на смену ему вошел

толстый детина в темно-коричневой форме - следователь.

Все они меня били: следователь, старший следователь, главный

следователь, судья и главный судья, а в промежутках полицейский применял

все телесные наказания, предписанные законом. За мое грустное лицо они

приговорили меня к десяти годам, точно так же как в прошлый раз

приговорили к пяти годам за мое счастливое лицо.

Впредь, если мне удастся пережить ближайшее десятилетие в условиях

всеобщего счастья и мыльной благодати, я уж постараюсь не иметь никакого

лица...

გაბრიელ გარსია მარკესი - ცისფერი ძაღლის თვალები

2010-06-27T04:28:00.000-07:00

ბოლო პერიოდში ძალიან დავინტერესდი გენიოს შემოქმედთა მცირე ნაწარმოებებით. მინდა გითხრათ, რომ არანაკლები სიამოვნების მომტანია მათი ნოველების კითხვა. დავიწყებ გაბრიელ გარსია მარკესის ნოველით "ცისფერი ძაღლის თვალები"-თ (მინდა წინასწარ მოგიხადოთ ბოდიში ტექსტის რუსულ ენაზე განთავსების გამო). კომენტარებში კი ველოდები გარჩევებს ნოველასთან დაკავშირებით. მაშ ასე, It's a show time :)

Она  пристально смотрела на меня, а я все не  мог понять,  где прежде я

видел эту девушку. Ее  влажный тревожный  взгляд заблестел в  неровном свете

керосиновой  лампы, и  я  вспомнил - мне каждую  ночь  снится эта комната  и

лампа,  и каждую ночь я встречаю  здесь девушку с тревожными глазами. Да-да,

именно ее я вижу каждый раз, переступая зыбкую грань сновидений, грань яви и

сна.  Я отыскал сигареты и закурил, откинувшись на спинку стула и балансируя

на  его задних ножках,  -  терпкий  кисловатый  дым  заструился кольцами. Мы

молчали. Я -  покачиваясь на  стуле,  она  - грея  тонкие  белые пальцы  над

стеклянным колпаком  лампы.  Тени  дрожали  на ее  веках. Мне показалось,  я

должен что-то сказать, и я произнес наугад: "Глаза  голубой собаки", - и она

отзвалась печально: "Да. Теперь мы никогда этого  не забудем". Она вышла  из

светящегося круга лампы и повторила: "Глаза  голубой собаки.  Я написала это

повсюду"

     Она повернулась и отошла  к туалетному столику. В круглой  луне зеркала

появилось  ее лицо - отражение лица, его оптический  образ, двойник, готовый

раствориться  в трепетном свете  лампы.  Грустные  глаза цвета остывшей золы

печально  посмотрели  на  меня   и  опустились,  она  открыла  перламутровую

пудреницу и коснулась пуховкой носа  и  лба. "Я так боюсь, -  сказала она, -

что эта комната приснится кому-нибудь еще, и он все здесь  перепутает."  Она

щелкнула замочком пудреницы, поднялась и вернулась к лампе. "Тебе не  бывает

холодно?" - спросила  она.  "Иногда  бывает..." - ответил  я  . Она раскрыла

озябшие руки над лампой, и тень от пальцев легла на  ее  лицо. "Я,  наверно,

простужусь, - пожаловалась она. - Ты живешь в ледяном городе".

     Керасиновый  огонек делал  ее кожу  медно-красной и глянцевой. "У  тебя

бронзовая  кожа, -  сказал я. - Иногда мне кажется, что в настоящей жизни ты

должна  быть  бронзовой статуэткой  в  углу  какого-нибудь  музея".  "Нет, -

сказала она. - Но  порой мне и  самой кажется, что я металлическая - когда я

сплю на левом боку  и сердце  гулко  бьется  у меня в  груди". - "Мне всегда

хотелось услышать, как бьется твое сердце". - "Если мы встретимся наяву,  ты

сможешь  приложить  ухо к  моей груди  и  услышишь".  -"Если  мы  встретимся

наяву..."  Она положила  руки  на стеклянный  колпак  и  промолвила:  "Глаза

голубой собаки. Я всюду повторяю эти слова".

     Глаза голубой собаки. С помощью этой  фразы она искала меня в  реальной

жизни, слова эти  были паролем, по которому мы должны были узнать друг друга

наяву. Она ходила  по улицам  и повторяла как бы невзначай:  "Глаза  голубой

собаки".  И  в  ресторанах, сделав заказ,  она  шептала  молодым официантам:

"Глаза  голубой собаки". И на запотевших стеклах, на окнах отелей и вокзалов

выводила  она  пальцем: "Глаза голубой собаки". Люди вокруг лишь  недоуменно

пожимали  плечами, а официанты кланялись с  вежливым  равнодушием.  Как-то в

аптеке ей почудился запах,  знакомый по снам,  и она сказала аптекарю: "Есть

юноша, которого я вижу во сне.  Он всегда повторяет: "Глаза голубой собаки".

Может быть вы знаете его?" Аптекарь в ответ рассмеялся неприязненно и отошел

к  другому  концу  прилавка. А она смотрела на новый кафельный пол аптеки, и

знакомый запах все мучил и мучил ее. Не выдержав, она опустилась на колени и

губной  помадой написала на белых  плитках: "Глаза голубой собаки". Аптекарь

бросился  к ней: "Сеньорита, вы испортили мне пол. Возьмите тряпку и сотрите

немедленно!"  И весь  вечер она ползала на коленях, стирая  буквы и повторяя

сквозь слезы:  "Глаза  голубой  собаки. Глаза  голубой  собаки".  А в дверях

гоготали зеваки, собравшиеся посмотреть на сумасшедшую.

     Она умолкла,  а  я  все сидел, покачиваясь  на стуле.  "Каждое утро,  -

сказал я, - я пытаюсь  вспомнить фразу, по которой должен найти тебя. Во сне

мне кажется, что я хорошо  заучил ее, но проснувшись, я не могу вспомнить ни

слова". - "Но ты же сам придумал их!" - "Да. Они пришли мне в голову потому,

что у тебя пепельные глаза. Но днем я не могу вспомнить  даже твоего  лица".

Она стиснула в  отчаянии пальцы:  "Ах,  если бы  нам  знать по крайней  мере

название моего города!"

     Горькие складки легли в уголках ее губ. "Я хочу до тебя дотронуться", -

сказал  я.  Она вскинула глаза, я язычки пламени заплясали в ее зрачках. "Ты

никогда не говорил этого", - заметила  она. "А теперь говорю".  Она опустила

глаза и попросила сигарету. "Почему  же, -  повторила  она, - мне  никак  не

вспомнить название своего города?" - "А мне - наши заветные слова", - сказал

я. Она грустно улыбнулась: "Эта  комната снится мне так же, как и  тебе".  Я

поднялся и направился к лампе, а она в испуге отступила назад, опасаясь, что

я  случайно  заступлю  за  невидимую  черту,  пролегающую  между  нами. Взяв

протянутую  сигарету,  она  склонилась к огоньку лампы. "А  ведь в  каком-то

городе мира все стены исписаны словами "глаза голубой собаки", - сказал я. -

Если я вспомню эти слова, я отправлюсь утром искать тебя по всему свету". Ее

лицо  осветилось красноватым  огоньком  сигареты, она глубоко  затянулась и,

покручивая  сигарету  в тонких  пальцах  сказала: "Слава  богу. Я,  кажется,

начинаю  согреваться", - и проговорила нараспев,  будто повторяя  за пишущим

пером:  "Я...  начинаю...  -  она  задвигала  пальцами,  будто сворачивая  в

трубочку невидимый  листок  бумаги по мере того, как я прочитывал написанные

на нем  слова,  -  согреваться..." -  бумажка кончилась  и упала  на  пол  -

сморщенная, крохотная, превратившаяся в пыль золы. "Это хорошо, - сказал  я.

- Мне всегда страшно, когда ты мерзнешь".

     Так мы и встречаемся с ней,  вот уже несколько лет. Порою в тот момент,

когда мы находим друг друга в лабиринте снов, кто-то там, снаружи, роняет на

пол ложечку, и мы просыпаемся. Мало-помалу мы смирились  с печальной истиной

-  наша  дружба  находится  в  зависимости  от   очень  прозаических  вещей.

Какая-нибудь  ложечка  на  рассвете  может  положить  конец  нашей  короткой

встрече.

     Она стоит  за лампой и  смотрит  на меня. Смотрит  так же, как в первую

ночь, когда я  очутился среди сна в странной  комнате с лампой и  зеркалом и

увидел  перед собой девушку с пепельными глазами. Я спросил: "Кто вы?" А она

сказала: "Не помню..." - "Но мы, кажется, уже  встречались?" -  "Может быть.

Вы могли сниться мне, в этой самой комнате".- "Точно!  - сказал я. - Я видел

вас во  сне".  -  "Как  забавно,  -  улыбнулась  она.  -  Значит, мы  с вами

встречаемся в сновидениях?"

     Она затянулась,  сосредоточенно глядя на огонек  сигареты. И  мне опять

показалось, что она  - из меди,  но  не холодной  и  твердой,  а из теплой и

податливой.  "Я хочу дотронуться до тебя", - повторил я. "Ты все погубишь, -

испугалась она. -  Прикосновение разбудит нас, и мы больше не встретимся". -

"Вряд ли, -  сказал  я. - Нужно  только  положить  голову на подушку,  и  мы

увидимся  вновь".  Я  протянул   руку,  но  она  не  пошевелилась.  "Ты  все

погубишь... - прошептала  она. - Если переступить черту и зайти за лампу, мы

проснемся  заброшенные в разные части света".- "И все же", - настаивал я. Но

она  лишь опустила  ресницы: "Эти встречи  - наш последний  шанс.  Ты же  не

помнишь ничего  наутро". И  я  отступил.  А  она  положила руки  на лампу  и

пожаловалась: "Я никогда не могу заснуть после  наших встреч.  Я  просыпаюсь

среди ночи  и больше  не могу сомкнуть  глаз  - подушка  жжет лицо, и я  все

твержу: "Глаза голубой собаки. Глаза голубой собаки".

     "Скоро рассвет, - заметил я. - Последний раз я просыпался в два часа, и

с тех пор прошло  много  времени".  Я подошел  к двери  и  взялся за  ручку.

"Осторожнее, - предупредила она.  - За дверью  живут тяжелые сны". - "Откуда

ты знаешь?" - "Совсем недавно я выходила туда и с  трудом вернулась назад. А

проснувшись, заметила, что лежу  на сердце". - Но я все  же приоткрыл дверь.

Створка подалась, и легкий ветерок  принес снаружи запах плодородной земли и

возделанной пашни. Я  повернул к ней голову и сказал: "Тут  нет коридора.  Я

чувствую  запах поля". - "Там,  за дверью, -  сказала  она, -  спит женщина,

которая видит поле во сне. Она всегда мечтала жить в деревне, но так никогда

и не  выбралась  из города". За  дверью  светало, и  люди повсюду уже начали

просыпаться. "Меня, наверное, ждут к завтраку", - сказал я.

     Ветер с поля стал слабее, а потом стих. Вместо него  послышалось ровное

дыхание  спящего, который только  что перевернулся в постели  на другой бок.

Стих ветерок, а с ним умерли и запахи.

     "Завтра мы непременно узнаем  друг друга, -  сказал я.  - Я буду искать

женщину,  которая пишет на  стенах: "Глаза голубой  собаки".  Она улыбнулась

грустно и положила  руки на остывающий  колпак лампы: "Ты  ничего не помнишь

днем".  Ее  печальный силуэт  уже  начал таять  в  предутреннем  свете.  "Ты

удивительный человек, - сказала она. - Ты никогда не помнишь своих снов".

1950 г.

რეკლამა

2010-06-26T05:10:00.000-07:00

სააგენტო კონტრაპუნტა ბარსელონამ ესპანური ენერგეტიკული კომპანია გაზ ნატურალ ფენოზასათვის სარეკლამო სპოტი გადაიღო სახელწოდებით: სად იწყება ბედნიერება.

ბუნებრივი აირისა და ელექტრო ენერგიის მომწოდებელი კომპანიის აზრით ბედნიერება იწყება სახლში დილით შხაპთან, ცხელ ყავასთან, გემრიელ ტოსტთან და ოჯახის წევრების ბედნიერ ღიმილთან ერთად. კამპანიის იდეა - ბედნიერება იქმნება ოჯახში, ეფუძნება იმ ინსაიტს, რომ თუკი ადამიანი კომფორტულად და კარგად გრძნობს თავს ოჯახში, ქუჩაში გამოსვლისას ის ამ ბედნიერებას შემხვდრებსაც უზიარებს.

ერთ წუთიანი სარეკლამო რგოლი, რომელიც უკუ მოძრაობითაა გადაღებული, ერთი ახალგაზრდა ბედნიერი წყვილის ისტორიაზე მოგვითხრობს, რომლებიც ბედნიერებას ერთმანეთს და უბრალოდ ქუჩაში გამვლელებსაც უზიარებენ.

რეკლამა & PR

2010-06-26T04:16:00.000-07:00

Amnesty International რუსეთის წინააღმდეგ

ჩვენ არ უნდა დავუშვათ, რომ რუსეთის შარმმა მისივე ბოროტება დაგვავიწყოს - კამპანიას ამ სლოგანით Amnesty International რუსეთ-საფრანგეთის წლის ფარგლებში ახორციელებს. სოციალური კამპანიის სიმბოლოდ და მთავარ გმირი უცხოელებისათვის კარგად ცნობილი მატრიოშკაა, რომელიც გარეგნული სილამაზით გვატყუებს, შიგნით კი მკვლელობების, დაპატიმრებებისა და ცენზურის მაგალითებია მოცემული. კამპანია Amnesty International-ის ვებ გვერდზე www.amnesty.fr მიმდინარეობს, სადაც ყველა მსურველს შეუძლია რუსეთის პრეზიდენტ მედვედევისადმი მიძღვნილ ონლაინ პეტიციას მოაწეროს ხელი. კამპანიის ფარგლებში Amnesty International-ის აქტივისტებმა ერთგვარი პარტიზანული აქციაც მოაწყვეს. აქცია რუსეთის საელჩოს წინ დაიწყო და პარიზის ქუჩებში გაგრძელდა. Amnesty International-ის აქტივისტების მთავარი მიზანი, მათივე თქმით, ის გახლდათ, რომ პრემიერ პუტინს ძილი დაფრთხობოდა. ამიტომაც, რუსეთის საელჩოს შენობაზე პროექტორებით მატრიოშკაზე სარეკლამო რგოლს უშვებდნენ, გამვლელებს კამპანიის შესახებ სრულ ინფორმაციას ფლაერების საშუალებით აწვდიდნენ და რუსეთში ადამიანთა უფლებების დარღვევის შესახებ ხმამაღლა სკანდირებდნენ.

მარია ბაშკირცევა

2009-11-24T04:25:00.000-08:00

მარია კონსტანტინეს ასული ბაშკირცევა - ერთადერთი ქალბატონი, რომელმაც დიდ მექალთანე გი დე მოპასსანს უარი უთხრა და რომელიც კაზანოვა გიმ ვერაფრით შეაბა... უგანათლებულესი და ულამაზესი ქალბატონი, სამწუხაროდ ძალიან ადრე გარდაიცვალა ტუბერკულოზით... მისი გარდაცვალებიდან რამდნეიმე წლის შემდეგ გი დე მოპასანი შემთხვევით აღმოჩნდა მის საფლავთან პასიში...ძალიან დიდხანს იდგა მარტოდმარტო, ქვითინებდა და მოთქვამდა... ბოლოს თქვა: il faudrait couvrir la de roses ( ის ვარდის ფურცლებით უნდა დაგეფლათ)...

1884 წლის მარტისათის გი დე მოპასსანი ჯერ კიდევ კანთან ახლოს მდებარე პატარა დასახლებაში, რედანის ქუჩაზე თავის მშვენიერ ვილაზე ცხოვრობდა. ერთ მშვენიერ დილას გიმ უცნობი ქალბატონისაგან წერილი მიიღო. "ბატონო, მე ვკითხულობ თქვენს ნააზრევს და თავი თითქმის ბედნიერი მგონია. თქვენ გიყვართ ბუნების სიმართლე და მასში საოცარ პოეზიას პოულობთ...რა თქმა უნდა მინდა უამრავი კარგი და ლამაზი სიტყვა გითხრათ, მაგრამ ეს შეუძლებელია. ვწუხვარ ამის გამო. ამაზე ოცნებაც კი არ შემიძლია, თქვენ ხომ ძალიან ცნობილი ადამიანი ბრძანდებით იმისათვის, რომ მე თქვენი სულის მესაიდუმლედ მაქციოთ, თუ კი რაღა თქმა უნდა თქვენი სული მართლაც ასეთი მშვენიერია..." კორესპონდენციის ავტორმა ინკოგნიტოდ დარჩენა არჩია.
მოპასანი დააინტრიგა ამ უცნობი ქალბატონის წერილმა. მან პასუხი მისწერა ქალბატონს. მათ შორის მიმოწერა დაიწყო. გიმ არ იცოდა, რომ უცნობი ქალბატონი ჭლექით იყო ავად... გის გზავნილები ნელ ნელა უფრო და უფრო მძიმდებოდა, ის მიმოწერისას უკვე ნიჩბოსნების არსენალის ხუმრობებს იყენებს (ძალიან უჭირდა ასეთ ერუდირებულ ქალბატონთან ურთიერთობა), პასუხად კი მშვენიერ და ძალზედ "ჭკვიანურ" წერილებს იღებს. გის ინკოგნიტო კორესპონდენტი დღიურს აწარმოებდა( ამ დღიურს ბაშკირცევა 12 წლის ასაკიდან აწარმოებდა ფრანგულ ენაზე. შემდგომში ითარგმნა სხვა და სხვა ევროპულ ენებზე, მათ შორის რუსულადაც. დღიურის ყველაზე დიდი თაყვანისმცემელი გახლდათ მარინა ცვეტაევა, რომელსაც ახალგაზრდობაში მიმოწერა ჰქონდა მარიას დედასთან. ცვეტაევამ სწორედ მარია ბაშკირცევას მიუძღვნა თავისი ლექსების პირველი კრებული "საღამოს ალბომი") . "ლურჯი წინდა" - თუმცა მომაკვდავი "ლურჯი წინდა". "მე არა მყავს მეგობრები, არავინ მიყვარს და არავის ვუყვარვარ" - წერდა ის. მას რაღა თქმა უნდა სრულად ჰქონდა გააზრებული საკუთარი შესაძლებლობები, "ტალანტი, რომელმაც სულ ეხლახან გააკეთა განაცხადა რაღაც უფრო დიდის შესახებ და სასიკვდილო დიაგნოზი". მარია ბაშკირცევას (იგივე მუსიას) სულ რაღაც 6 თვეღა ჰქონდა დარჩენილი. ის ეროვნებით რუსი იყო, ჭირვეული ხასიათითა და მშვენიერი მანერებით, მომხიბვლელი, თავქარიანი და საოცრად მგრძნობიარე. მას სურდა საკუთარი დღიური რომელიმე მწერლისათვის დაეტოვებინა და ფიქრობდა, რომ სწორედ მოპასანი იყო ის, ვინც ნამდვილად იმსახურებდა მისი გულის მესაიდუმლეობას. მარია დღიურის დახმარებით ცდილობდა საკუთარი სიკვდილისათის გაესწრო. მუსიამ თავად შეწყვიტა მიმოწერა მოპასანთან: "სასაცილო იქნებოდა მტკიცება იმისა, თითქოს მე და თქვენ ერთმანეთისთის ვიყოთ შექმნილნი. ძალიან ვწუხვარ, მაგრამ თქვენ არა ხართ ჩემი ღირსი. არაფერს შეეძლო ჩემი გახარება ისე, რომ თქვენი, ან ნებისმიერი სხვა მამაკაცის უპირატესობა დამენახა ჩემთან მიმართებაში..."
მარია ბაშკირცევა დაიბადა 1858 წლის 11 ნოემბერს პოლტავის გუბერნიის სოფელ გავრონციში დიდგვაროვანის ოჯახში. მშობლების განქორწინების შემდეგ დედამ მარია პარიზში წაიყვანა საცხოვრებლად. ფერწერას მარია ბაშკირცევა "ჟულიანის აკადემიაში" დაეუფლა. ცხოვრების ბოლო წლებში დაავადდა ტუბერკულოზით, სწორედ ამავე პერიოდს მიეკუთვნება მისი მიმოწერა გი დე მოპასანსა და ცნობილ ფრანგ მხატვართან, ბასტიენ ლეპაჟთან. გარდაიცვალა 26 წლის ასაკში ტუბერკულოზით. დაკრძალულია პარიზში, პასსის სასაფლაოზე. მოგვიანებით მის საფლავზე ლეპაჟის ძმამ, ემილ ბასტიენ ლეპაჟმა, ცნობილმა ფრანგმა მოქანდაკემ და სკულპტორმა მავზოლეუმი ააგო. მავზოლეუმშივე ინახება მარია ბაშკირცევას ზოგიერთი ნახატი, მათ შორის მისი ბოლო ნამუშევარი "წმინდანი ცოლები".

ცნობილი, ინტელექტუალი ქალბატონები

2009-11-24T01:26:00.000-08:00

Facebook-ზე რატი ამაღლობელის მიერ დაწყებულ თემას აქ, ჩემს ბლოგზე გავაგრძელებ. იდეა კი შემდეგში მდგომარეობს: განვიხილავთ ყველაზე ცნობილ ინტელექტუალ ქალბატონებს (და არა მხოლოდ ინტელექტუალ:)), რომლებმაც ასე თუ ისე "ჭკუიდან გადადგეს" დიდი მწერლები თუ მოაზროვნეები.

ვიწყებ ქალბატონი მერი შელით
მერი შელი (Marry Shelley (Mary Wollstonecraft Godwin; 30 August 1797 – 1 February 1851)) დაიბადა ლონდონში ცნობილი ფემინისტის, მასწავლებლისა და მწერლის, მერი უოლსტონკრაფტისა და არანაკლებ ცნობილი ლიბერალური ფილოსოფოსის, ჟურნალისტ-ანარქისტისა და ათეისტის, უილიამ გოდვინის ოჯახში. მერის დედა მშობიარობას გადაყვა, ამიტომაც მასა და მის ნახევარდაზე, ფანი იმლაიზე უილიამ გოდვინი ზრუნავდა, რომელმაც ქალიშვილებს არაჩვეულებრივი განათლება მისცა. ეს კი იმ დროისათვის საკმაოდ იშვიათი მოვლენა იყო.
მომავალში თავის მეუღლეს, თავისუფლად მოაზროვნესა და ათეისტ პერსი ბიში შელის მერი უილიამ გოდვინის წიგნების მაღაზიაში შეხვდა, სადაც ის თავის მეუღლესთან, ჰარიეტთან ერთად იყო მისული. პერსი ბიში შელი არ იყო ბედნიერი ქორწინებაში, ამიტომაც მშვენიერი მერით მოხიბლულმა პოეტმა უხშირა გოდვიინების წიგნების მაღაზიაში მეუღლის გარეშე ვიზიტებს. 16 წლის მერისა და პერსი ბიში შელის ერთმანეთი შეუყვარდათ. 1814 წლის ზაფხულში შეყვარებული წყვილი, მერის ნახევარ და კლერ კლერმონტთან ერთად საფრანგეთში გაიქცა. შელისათის ეს უკვე მეორე "გაქცევა" იყო - სამი წლით ადრე ის თავის მეუღლესთან, ჰარიეტთან ერთად გაიქცა. შელი და მერი ძალიან გააკვირვა იმ ფაქტმა, რომ 3 კვირის შემდეგ დაბრუნებისას უილიამ გოდვინმა მათი ხილვაც კი არ მოინდომა.

შვებად მერისათის იქცა მისი შრომები და რა თქმა უნდა პესი ბიში შელი, რომელიც მრავალი კონფლიქტისა და გუგებრობების მიუხედავად, მაინც მთელი სიცოცხლის სიყვარულად იქცა. თავის მხრივ შელიც აღფრთოვანებული იყო თავისი მეუღლით, თუმცა ერთგულებაზე და იდეალურ სიყვარულზე საუბარიც კი ზედმეტი იყო. მერი ამას მაშინ მიხვდა, როდესაც პერსი ბიში შელიმ მის საუკეთესო მეგობართან, ტომას ჰოგთან სარეცელის გაზიარება სთხოვა. მერი რა თქმა უნდა სასტიკ უარზე იყო. სწორედ ეს იყო მთავარი მიზეზი მათი გაუთავებელი ჩხუბებისა და კამათებისა. გარდაიცავალა მერი შელი 1851 წლის 1 თებერვალს ტვინის ავთვისებიანი სიმსივნის გამო.
1816 წლი მაისშიპერსი ბიში შელი, მერი და კლერ კლერმონტი შვეიცარიაში გამეგზავრნენ ჯორჯ გოდონ ნოელ ბაირონთან შესახვედრად (კლერ კლერმონტი დაფეხმძიმდა ბაირონისაგან). დათქმულ ადგილას ისინი 14 მაისს ჩავიდნენ, ბაირონი კი მათ 25 მაისს, მეცნიერ-ფიზიკოსთან, ჯონ უილიამს პოლიდორთან ერთად შეუერთდა. ამ დროისათვის მერი უკვე ითხოვს, რომ მას მიმართონ როგორც მისის შელი (საქმე იმაში გახლვათ, რომ პერსი ბიში შელის პირველმა მეუღლემ, ჰარიეტმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა და მერისა და პერსის დაქორწინების საშუალება მიეცათ). ჟენევიევის ტბასთან მდებარე სოფელ კოლონიში ბაირონს ვილა ჰქონდა ნაქირავები, შელები კი გვერდით, ნაკლებად პომპეზურ სახლში ცხოვრობდნენ. მეგობრების გართობის ძირითადი საშუალება შემოქმედება, ნავით სეირნობა და ღამის საუბრები იყო.

"ზაფხული ნესტიანი და ცივი იყო, გადაუღებელი წვიმა სახლიდან გარეთ გასვლის საშუალებასაც არ გვაძლევდა" - იხსენებდა შემდგომში მერი შელი. ერთერთი საუბრისას მეგობრები განიხილავდნენ მე-18-ე საუკუნის პოეტისა და მწერლის, ერაზმუს დარვინის ექსპერიმენტებზე, რომელიც გალვანიზაციისა და მკვდარი სხეულის გაცოცხლების საკითხებით იყო დაკავებული. ერთ ერთი მოსაზრებით დარვინმა შეძლო კიდევაც "გაეცოცხლებინა" მიცვალებული სხეული. ბუხართან გამართული ამ მხიარული საუბრის შემდეგ ბაირონმა დამსწრეებს შესთავაზა ყველას შეექმნა თავისი ისტორია ერაზმუს დარვინის ირგვლივ გავრცელებულ ჭორებზე. ძალიან მალე მერი გოდვინმა ნახა სიზმარი:
"მომეჩვენა ფერმკრთალი ოკულტისტი მეცნიერი, რომელიც რაღაც სხეულზე იყო დახრილი და სხეულის დანაწევრებულ ნაწილებს აერთებდა. მე დავინახე შემზარავი ფანტომი ადამიანური სახით. შემდეგ, რაღაც არაამქვეყნიური მექანიზმის ამუშავების შედეგად ამ ფანტომმა მოძრაობა დაიწყო. მისი მოძრაობები შებოჭილი და არაქათგამოცლილი იყო. ეს ამაზრზენი სანახაობა იყო. ადამიანის ნებისმიერი მცდელობა მოატყუოს შემოქმედის უნივერსალური მექანიზმი ასეთივე მაზრზენი იქნება." - იხსენებდა მერი შელი.
მერიმ დაიწყო მუშაობა ამ თემაზე, რომელიც თავიდან ნოველის სახით იყო ჩაფიქრებული, თუმცა პერსი ბიში შელის თხოვნითა და დახმარებით მან რომანის სახე მიიღო. ეს მერის პირველი რომანი იყო, რომელსაც მან "ფრანკენშტეინი, ანუ ახალი დროის პრომეთე" უწოდა. რომანი 1818 წელს დაიბეჭდა და დიდი პოპულარობითაც სარგებლობდა.

კარლოს კასტანედა – შამანი, ანთროპოლოგი, თუ..?

2009-11-20T03:44:00.000-08:00

“ჩემთვის ერთადერთი რეალური მიღწევა – მებრძოლად ყოფნის ხელოვნებაა. ესაა მხოლოდ, როგორც დონ ხუანი ამბობდა, გაწონასწორების საშუალება შენი ადამიანად ყოფნის საშინელებასა და შენ რომ ადამიანი ხარ, იმით აღფრთოვანებას შორის.”
კარლოს კასტანედა

მეოცე საუკუნის სამოციანი წლები: პრეზიდენტ ჯონ ფიცჯერალდ კენედის მკვლელობა და ვიეტნამის ომის დასაწყისი, რევოლუცია მუსიკასა და ხელოვნებაში და ჰიპიზმი, უნიკალური სუბკულტურა, Flower Power, დევიზები: Not war, make love; sex, drugs and rock’n’roll, როგორც მეცნიერთა უმეტესობა აღნიშნავს, სწორედ ამ მიზეზებმა და დევიზებმა ჩაუყარა საფუძველი ჰიპიზმის სუბკულტურას. თუმცა თუ უფრო ”ღრმად ჩავყვინთავთ”, ვნახავთ, რომ მთლად ასეც არ უნდა ყოფილიყო.
ჰიპიზმის ძალიან მსგავსი ანალოგი უკვე არსებობდა გერმანიაში ჯერ კიდევ 1896 წლიდან თვით ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლამდე და ამ მსგავსებას ძალიან სასიამოვნო და მეტად პოეტური სახელიც ერქვა - ”გადამფრენი ჩიტუნები” (Wandervogel). ”ჩიტუნები”გატაცებულნი იყვნენ წარმართობით და ძველი, ”კეთილი” გერმანული სიძველეებით, უყვარდათ ბუნება და ვერ იტანდნენ კაპიტალიზმს, ატარებდნენ გრძელ თმებს და პაციფიკის მსგავს ნიშნებს, ეცვათ მძივებით მოქარგული პერანგები, უყვარდათ ყვავილებისა და სხვა უცნაური სიმბოლოების ხატვა.
ყმაწვილი ვანდერფოგელელები ანთებდნენ კოცონს ბუნებაში, მღეროდნენ ძველ სიმღერებს სიყვარულზე და თვლიდნენ, რომ სიყვარულს უფრო ხშირად უნდა მიეცნენ, ვიდრე იარაღის ჟღარუნს. რა თქმა უნდა ბევრ მსგავსებასთან ერთად ბევრი განსხვავებაც იყო: არანაირი ნარკოტიკები და გარყვნილება. სწორედ ამიტომაც ვანდერფოგელელებს პრინციპიალური ჰომოეროტების მყარი რეპუტაცია ჰქონდათ. როგორც ჰერმან ვირტი ამბობდა: ”ეს არის ფართო ახალგაზრდული მოძრაობა, რომლის წევრებიც მოგზაურობენ სოფლებში, აგროვებდნენ ეროვნულ ფოლკლორს, ჩვეულებრივ ყმაწვილკაცურ რევოლუციურობას არქაიკისადმი პარადოქსულ ინტერესში ხვევდნენ. ვერ იტანდნენ თანამედროვე სამყაროს, ქალაქებისა და ბირჟების მევახშე სულსა და კოსმოპოლიტურ ჯოჯოხეთს, რომლადაც მათი აზრით ნელ ნელა იქცეოდა სამყარო. მათი ანარქიზმი ეხამებოდა საკუთარი ერისა და მისი ისტორიის სიყვარულს. ვანდერფოგელელების მთავარი მოთხოვნები იყო:
1. ვეგეტარიანიზმი;
2. ნუდიზმი;
3. ხალხური მედიცინა;
4. ალკოჰოლისაგან თავის შეკავება;
5. ჩაცმულობის რეფორმა;
6. სოციალური სტატუსის მოთხოვნა;
7. ქალაქი-ბაღი;
8. მიწის რეფორმა;
9. სექსუალური რეფორმა;
10. ჯანსაღი კვება და ეკონომიკური რეფორმა;
11. სოციალური რეფორმა;
12. ქალების, ბავშვებისა და ცხოველების უფლებების ლიბერალიზაცია;
13. ერთობა;
14. კულტურული და რელიგიური რეფორმა.

ვანდერფოგელელებს ძალიან მოსწონთ სიურეალიზმი, დადაიზმი, წარმართობა, ფემინიზმი, პაციფიზმი, ფროიდის ფსიქოანალიზი. ვანდერფოგელელთა შეხვედრების ხშირი სტუმრები იყვნენ ჰერმან ჰესსე, კარლ გუსტავ იუნგი, აისიდორა დუნკანი, ლოურენსი, ფრანც კაფკა და სხვები.”
მოგვიანებით, პროტოჰიპების დიდი ნაწილი ”გაიკრიჭა” და შეერწყა ჰიტლერიუგენდს, რომლის ხელმძღვანელი, ბალდურ ფონ შირახი, ოდესღაც ასევე ”გადამფრენი ჩიტუნა” იყო. ასე, რომ ჰიპების გენეალოგიაში SS-ის ერთი გრუპპენფიურერიც მოიხსენიება.

ჰიპური სუბკულტურის ფუძემდებლებად უფრო უცნაური პოეტი და მწერალი ბიტნიკები ითვლებიან, რომლებიც აშშ-ში მეოცე საუკუნის 40-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდნენ. ჰიპიზმს ხშირად უკავშირებენ ისეთ ცნობილ სახელებს, როგორებიც არიან ალენ გინზბერგი და ჯეკ კერუაკი. ამ ”დჰარმის მაწანწალებმა” ჰიპურ იდეოლოგიას მართლაც ბევრი რამ მისცეს - მგზნებარე, თუმცა სრულიად ზედაპირული დაინტერესება აღმოსავლეთით, ინდოეთი, ბუდიზმი, ადამიანის შინაგანი სამყაროსკენ მიბრუნება, თვითსრულყოფილების ახალი ხერხების ძიება, ადამიანის სრული თავისუფლების სატყუარა, ე.წ. ”ზურგჩანთიანი რევოლუცია”, მოკლედ ”ტონობით რომანტიკა” სიახლეებს მოწყურებული თაობისათვის.

ფსიქოდელიკური პოეზიის გაჩენაზე დიდი ზეგავლენა იქონია კენ ნორდინმა. ეს გახლავთ სახელი, რომელიც ამერიკელთა უმეტესობამ არ იცოდა, თუმცა მისი ხმა აბსოლუტურად ყველას ჰქონდა ერთხელ მაინც მოსმენილი. ნორდინი, რომელსაც უამრავი სარეკლამო რგოლი ჰქონდა გახმოვანებული, ითვლება ე.წ. ”word jazz”-ის სტილის ფუძემდებლად. მანვე შექმნა ალბომი ”Colors”, რომელზედაც ყველა ფერმა მიიღო აბსოლუტური ფსიქოდელიკური აღწერილობა. თუმცა ვერც ბიტნიკები იქცნენ თაობის სავიზიტო ბარათად, ამის გაკეთება უკვე თვით ჰიპებმა შეძლეს.
როდესაც ჰიპურ მოძრაობაზე ვსაუბრობთ, განსაკუთრებული ”სითბოთი” უნდა მოვიხსენიოთ ”ოქროს სამკუთხედისა” და კოლუმბიელი ნარკობარონებიც. მათი კოლოსალური კაპიტალიც ხომ ზუსტად 60-იანი წლების შედეგი იყო. ნარკოტიკები (მორფი, კოკაინი) ამერიკული მუსიკის პოპულარულ თემად ჯერ კიდევ მეოცე საუკუნის 20-იან წლებში იქცა - ჯაზი, ბლუზი, ქანთრი ხომ ზუსტად “The Stuff”-ს ეძღვნებოდა. თუმცა ჰალუცინოგენებისა და თეთრი ფხვნილების მასიური მოხმარება სწორედ 60-იანებში დაიწყო.

რა თქმა უნდა არ უნდა დავივიწყოთ ტიმოთი ლირიც - ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი, რომელმაც დაახლოებით 1960 წელს მექსიკაში გემო გაუსინჯა ”მხიარულ სოკოებს”, რომლებმაც მისი შემეცნება საგრძნობლად ”გააფართოვეს” ისე, რომ კიდევ რაღაც-რაღაცეების ”გაფართოების” სურვილი გაუჩნდა. სწორედ მაშინ გაახსენდა ”LSD”. ლიზერგინული მჟავის დიეტილამიდი შვეიცარიელმა ფარმაცევტებმა ჯერ კიდევ 40-იან წლებში შექმნეს, თუმცა მისი ”საწარმოო” მოხმარება ზუსტად ტიმოთი ლირის ”ხელდასმით” მოხდა, ტიმოთი ლირისა, რომელიც უკვე შეუდგა ”შემეცნების ალქიმიას”. ყოველივე ამის გამო ”LSD- ს წინასწარმეტყველი” ჰარვარდიდან გარიცხეს, თუმცა ამას არც შეუწუხებია ტიმოთი ლირი. ჩაიცვა რა პაციფიკებითა და ყვავილებით შემკული თეთრი პერანგი, ის იქცა ”ყვავილოვანი ძალის გურუდ”. აქცენტმა აღმოსავლურ ფილოსოფიაზე, რომელიც ადამიანის შემეცნებას აქამდე არნახულ საზღვრებამდე აფართოვებდა (რა თქმა უნდა ტიმოთი ლირმა არ იცოდა არც სანსკრიტი და არც ჰინდი) განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამ ყველაფერს ემატებოდა LSD ან კოკაინი, პლუს ლევატურ ფილოსოფიასთან შეთამაშებამ და ანტისამხედრო პაციფიზმმა ტიმოთი ლირი ეპოქის სიმბოლოდ აქციეს. ჩვენ, ვისაც არ გვიცხოვრია ხმაურიან 60-იანებში, შეგვიძლია მივმართოთ ლირის ფირფიტას (სხვათაშორის არის CD-ზეც) ”You Can Be Anything This Time Around”-ს - სიტარა, ”ჰარე კრიშნა, ჰარე რამა”, ჯიმი ჰენდრიქსი და ბადი მაილზი ბექებზე, - ერთი სიტყვით შეგვიძლია მივმართოთ ეპოქის ერთობ დამაინტრიგებელ დოკუმენტს და დავინახოთ ყველაფერი ეს.

თავისთავად ფსიქოდელიკური მუსიკის ბუმი და swinging 60-იანები, ”შავი პანტერებისა” და ჩარლი მენსონის კომუნის ჩათვლით გაცილებით უფრო ფართო და მრავლისმომცველია, ვიდრე მხოლოდ ჰიპური მოძრაობა, მაგრამ პაციფიკის ნიშნითა და იდეის, - not war, make love, ზეგავლენით იღწვოდნენ ისეთი მუსიკოსები და მუსიკალური ჯგუფები, როგორებიც არიან: ”The Grateful Dead”, “Jefferson Airplane”, უპოპულარულესი და ლეგენდარული ჯიმი ჰენდრიქსი, ამერიკის ხელისუფლების მიერ ”ხრინწიან ისტერიჩკად” წოდებული ჯენის ჯოპლინი, ექს “Lovin’Spoonful”-ი ჯონ სებასტიანი, “Country Joe & The Fish”, ბარდი და ბარდის შვილი, არლო გატრი, რომელიც ერთ დროს ცნობილი ექსტრემისტი რაბინის, მეიერ კოჰანის მოსწავლე იყო. ჰიპიზმის ისტორიის უმნიშვნელოვანესმა მოვლენამ - ”ვუდსტოკის მუსიკისა და ხელოვნების ბაზარმა” 400 000-ზე მეტი ადამიანი შეკრიბა, რომელთათვისაც ზემოთ ჩამოთვლილი მუსიკოსები უკრავდნენ. მოკლედ ეს იყო ეპოქა, რომელშიც მძვინვარებდა ფსიქოდელიკური მუსიკა, LSD და სხვა ჰალუცინოგენები, აღმოსავლური ფილოსოფიის ბუმი და ახალფეხადგმული New Age, ახალი ეპოქის ეკლექტიკა.
1968 წელს გამოდის კარლოს კასტანედას პირველი წიგნი,- ”დონ ხუანის სწავლებანი” და ფსიქოტროპული საშუალებებით დაინტერესებულ წრეებში უცებ დიდი აჟიოტაჟი ატყდა - ტიმოთი ლირისა და ჰიპების სხვა სახელგანთქმული მამებისაგან განსხვავებით, აქამდე ასე თუ ისე მაინც უცნობი და მომხიბვლელი შამანიზმის თემა ახალგაზრდობამ უცებ აიტაცა და კასტანედას პოპულარობამაც არ დააყოვნა. რა იყო მიზეზი ასეთი უეცარი პოპულარობისა? სწორედ ამის დადგენას შევუდგებით ჩვენც. მაშ ასე, დავიწყოთ დასასრულის დასაწყისიდან.
ცნობა გარდაცვალების შესახებ: “კარლოს კასტანედა – მასწავლებელი ბევერლი ჰილზიდან; დიაგნოზი: ღვიძლის კიბო”... ასეთი მოკლე და ლაკონური გახლდათ გარდაცვალების ცნობა ადამიანისა, რომელმაც საიდუმლოებებით მოცული ცხოვრებითა და სამხრეთ-დასავლელ მოგვთა შესახებ უცნაური ამბების “მოყოლით”, მთელი მსოფლიო აალაპარაკა. ინფორმაციული ვაკუუმი მისი პიროვნების ირგვლივ და ჭორები: “კასტანედას მაგიური ფეხები აქვს – ქრისტეს მსგავსად ფეხშიშველი დადის, მაგრამ კორძები არ უჩნდება”... “კასტანედა ქვებით ჩაქოლეს”... “კასტანედამ ცხოვრება თვითმკვლელობით დაამთავრა და ეს აქტი ერთდროულად დედამიწის სხვადასხვა კუთხეში ჩაიდინა”... ვინ იყო ის სინამდვილეში? ანთროპოლოგი, მწერალი, ბელეტრისტი, მაგი, თუ საუკუნის ყველაზე ცნობილი, მომხიბვლელი და შეურიგებელი მატყუარა?
თითქმის არაფერია ცნობილი კასტანედაზე. ის გარკვეული მოსაზრებების გამო მკაცრად არიდებდა თავს ყოველგვარ ფირზე ჩაწერას ან გადაღებას: “სხვადასხვა სამყაროებში რომ იმოგზაურო და უკანაც დაბრუნდე, ჯობია შეუმჩნეველი იყო. რაც მეტია შენს შესახებ ცნობილი, ანუ რაც უფრო იდენტიფიცირებადი ხარ, მით უფრო ნაკლებია შენი თავისუფლება. თუ ხალხში ჩამოყალიბდა წარმოდგენა იმის შესახებ, ვინა ხარ შენ და როგორი შეიძლება იყოს შენი მოქმედება, დაკარგავ გადაადგილების თავისუფლებას. “საკუთარი ისტორიის წაშლა,” – დონ ხუანის უპირველესი და უმთავრესი გაკვეთილია...”

თუმცა მაინც არსებობს რამდენიმე ჩანაწერი და კასტანედამ თავად დაუშვა მათი არსებობა. დაიბადა დაახლოებით 80 წლის წინ პერუში. მას საკმაოდ მკაცრი ბაბუა ზრდიდა. ცხოვრების დიდი ნაწილი ლოს-ანჯელესში გაატარა. კასტანედა ჰოლივუდის უმაღლეს სკოლში სწავლობდა. ლოს-ანჯელესის უნივერსიტეტში ანთროპოლოგიის დოქტორის ხარისხი მიიღო. რის შემდეგაც, ცოტა ხნით, კითხულობდა ლექციებს ანთროპოლოგიაში ქალაქ ირვინში, კალიფორნიის უნივერსიტეტში. თომას რიპი იხსენებს: ”ის მე მაგონებდა მოცალეობის ჟამს ცრურწმენებთან მებრძოლ პროფესორს, ”არკეთების” პროფესორს, რომელიც საკუთარ ლანჩს ამზადებდა. თუმცა ყველაფერი ეს იმის გამოკლებით, რომ ამ პროფესორს თვალი მაგისა ჰქონდა, მარცხენა, სწორედ ის, რომელიც შენს შემეცნებას გადმოუცემელი ძალით იპყრობდა”. მაგრამ ყველა აღწერა მცდარი და ხანმოკლეა. კასტანედას არ ჰქონდა მხოლოდ ერთი ”გარეგნობა” და ”სახე”, მას ისინი ძალიან ბევრი ჰქონდა. მისი გარეგნობა იცვლებოდა გუნება-განწყობილების მიხედვით. კასტანედას მასწავლებლების, დონ ხუანისა და დონ ხენაროს მსგავსად ის იცინოდა, იგინებოდა, გამოსცემდა არამიწიერ ხმებს, შემდეგ კი დარწმუნებითა და მჭერმეტყველურად გადმოსცემდა საკუთარ აზრს საგანთა ბუნების შესახებ.
კასტანედას პირველი ორი წიგნის, - ”იაკი, ცოდნის გზა” და ”ცალკეული რეალობა”, გამოქვეყნების შემდეგ ფსიქოტროპული საშუალებებით დაინტერესებულ წრეებში დიდი აჟიოტაჟი ატყდა. მათ ფსიქოდელიკურ საშუალებათა მოხმარების ახალი, საოცარი ჰორიზონტები დაინახეს. მრავალთა თვალში ის უკვე ფსიქოდელიკური რევოლუციის პანთეონის პერსონაჟს წარმოადგენდა.
წიგნები სენსაციურად ხატავდნენ ას ფუტიან კოღოებთან შეჯახებებს, ადამიანთა თავებს, რომლებიც ყვავებად იქცეოდნენ, ავტომობილებს, რომლებიც ყველას თვალწინ, დღისით, მზისით ქრებოდნენ, ერთი და იმავე ფოთოლს, რომელიც ოთხჯერ ეცემა, მოლაპარაკე კოიოტს... მათ ფონზე კასტანედას მტკიცებები თავშესაქცევი და სასაცილო იყო. სწორედ ამიტომაც, ისინი იქცნენ ეპისტემოლოგიურ ნათელ დინებად თაობისათვის, რომელსაც აგიჟებდა და ახელებდა ახალი ფაქტების, ახალი ”გაგების” აღმოჩენა, თაობისათვის, რომელსაც სწყუროდა ახალი ცდები, ახალი შესაძლებლობები, თაობისათვის, რომლის დევიზიც იყო Sex, Drugs and Rock’n’ roll და ეს დინება ძალიან ძლიერი იყო.

პოლიტიკური ესტაბლიშმენტი თავს ესხმოდა კასტანედას. აკრიტიკებდა მას და საზოგადოებისათვის საშიშად თვლიდა. თუმცა ეს კიდევ ერთხელ ამტკიცებდა კასტანედას სიძლიერეს. ცდილობდნენ რა მისი თავგადასავლების პეიოტას (ძლიერი ჰალუცინოგენური ნივთიერების, მესკალინის შემცველი კაქტუსი, რომელსაც მექსიკელი ინდიელების ზოგიერთი ტომის მოგვები სხვადასხვა რუტუალებისას იყენებდნენ) ზემოქმედებაზე გადაბრალებას, ისინი კიდევ ერთხელ ცდებოდნენ - აკრძალული ხილი უფრო გემრიელი აღმოჩნდა, პეიოტას პერსპექტივა კი უფრო გამომაჯავრებელი.
პოპულარობამ, რომელიც კასტანედას ამ წიგნებმა მოუტანეს, საზოგადოების მხრიდან მისი პიროვნებით დაინტერესება გამოიწვია. თუმცა კასტანედამ უკვე აამუშავა ”საკუთარი ისტორიის წაშლის” მექანიზმი და სახალხოდ განაცხადა:
”არაფერია მოსაყოლი კარლოს კასტანედაზე! პიროვნება? ეს ტყუილია, სიცრუეა! ქალები? წარმატება? მერე და ვის რა სირად სჭირდება ეს ყველაფერი? ჩვენ რომ საკუთარი თავით ამდენად გატაცებულნი არ ვიყოთ, ასე ბარბაროსულად არ მოვეპყრობოდით საკუთარ ”მე”-ს...”
ყველაფერი კი 1960 წელს დაიწყო. ზუსტად ამ წელს კასტანედა შეხვდა იაკის ტომის ინდიელს, დონ ხუან მატუსს. ამ დროისათვის ის უკვე ლოს ანჯელესის უნივერსიტეტს ამთავრებდა და ანთროპოლოგიაში დიპლომის მისაღებად ემზადებოდა. პროფესორობის სურვილმაც გაიღვიძა და დასაწყისისთვის რამდენიმე პუბლიკაციის მომზადება დაიწყო. ერთერთი პუბლიკაცია სამკურნალო მცენარეებს შეეხებოდა. არიზონის ავტოსადგურში მეგობარმა მას მოხუცი ინდიელი დაანახა და აცნობა, რომ მატუსი პეიოტას ექსპერტი იყო. მოგვიანებით, 1972 წელს, სემ კინთან ინტერვიუში მან თქვა: ”მე დიდმნიშვნელოვანი, თავმომწონე გამომეტყველებით გამოვეჯგიმე მოხუცს და განვუცხადე: გავიგე, რომ ბევრი გცოდნიათ პეიოტას შესახებ. მე ექსპერტი გახლავართ ამ დარგში (ამ დროისათვის მხოლოდ ერთადერთი წიგნი, უესტონ ლა ბარრეს ”პეიოტას კულტი” მქონდა წაკითხული) და მგონი ურიგო არ იქნება ჩვენი საუბარი...” ჰოდა... მან მხოლოდ შემომხედა და ჩემი მამლაყინწობა უეცრად სადღაც გაქრა. ენა მუცელში ჩამივარდა. საერთოდ ფრიად მიმწოლი მოსაუბრე ვარ და ასეთი მდგომარეობა ჩემთვის სრულიად უჩვეულო იყო... შემდეგ დაიწყო ჩვენი შეხვედრები. ერთი წლის შემდეგ კი მან მითხრა, რომ გადაწყვიტა გადმომცეს საიდუმლო ცოდნა, რომელიც თავის დროზე მოძღვრისაგან მიიღო...”

1961 წელს კასტანედა ანთროპოლოგი უცებ კასტანედა მაგის შეგირდად იქცა. მატუსთან ურთიერთობა 1973 წლამდე გაგრძელდა. შემდეგ კი... შემდეგ დონ ხუანი და მისი ჯგუფი ასრულებენ რა თავიანთ ბედს, ნისლის მსგავსად იშლებიან და ქრებიან ამ სამყაროდან, რათა ”უსასრულობის ნავიგატორებად” იქცნენ. მანამდე კი დონ ხუანი უბიძგებს კასტანედას დაწეროს მექსიკური შამანიზმის მისეულ სამყაროზე... და სამი ათეული წლის განმავლობაში არ ცხრებოდა დებატები - მისი ცხრა ბესტსელერი ფიქციაა თუ რეალობა.
კასტანედას წიგნები ხშირად შეიძლება ვიპოვოთ New Age სექციებში, რომელთა ჟანრი ”კვაზისინამდვილეა”, რომელიც შეიძლება ან არ შეიძლება იყოს რეალური თქვენი აღქმის მიმდინარე მდგომარეობის შესაბამისად. გაზეთმა ”The Los Angeles Times” კასტანედა New Age-ს მოძრაობის ერთერთ ნათლიმამად დაასახელა.
მაგრამ ეს არ არის ის აღწერა, რომელიც კასტანედას შეესაბამება. ”30 წელი ადანაშაულებენ კარლოს კასტანედას ლიტერატურული პერსონაჟის შექმნაში მხოლოდ იმიტომ, რომ ის, რასაც მე მათ ვუყვები, არ ექვემდებარება ანთროპოლოგიურ აპრიორის, სალექციო დარბაზებსა თუ ანთროპოლოგიურ საველე ცდებისას დამკვიდრებულ იდეებს”, - გვპასუხობს ის.
კასტანედა ამბობს: ”დასავლელი ადამიანის ცოდნის სისტემა გვაიძულებს დავეყრდნოთ წინასწარ გამზადებულ იდეებს. რა არის ორთოდოქსალური ანთროპოლოგია? რა არის შამანის საქციელი? მხოლოდ და მხოლოდ ის, რომ ატაროს ფრთები თავზე და სულებს მოუხმოს?”...
როგორც უკვე აღვნიშნე, მკითხველი ძირითადად კასტანედას პირველ ორ წიგნს იცნობს: ”იაკი, ცოდნის გზა” და ”ცალკეული რეალობა”. ორივე მკაცრად ფოკუსირდება ჰალუცინოგენური მცენარეების გამოყენებაზე (რამაც, ჩემის აზრით, განაპირობა კასტანედას ასეთი უეცარი პოპულარობა), რომლებსაც შამანი დონ ხუანი იყენებდა, რათა დახმარებოდა კასტანედას ”გაეშვა საკმაოდ ვიწრო სოციალური შეგრძნება სწავლულისა”:
”ფსიქოტროპულ საშუალებებს დონ ხუანი მხოლოდ ჩემი განსწავლის დასაწყისში იყენებდა. იყენებდე იმიტომ, რომ მისი თქმით, მე მეტისმეტად თავდაჯერებული და დამუხრუჭებული ვიყავი. ისე ვებღაუჭებოდი სამყაროს ჩემეულ აღწერილობას, როგორც წყალწაღებული ხავსს. ფსიქოტროპულმა საშუალებებმა გაარღვიეს ჩემი თავდაცვა - გლოსების ჩემი სისტემა, დაინგრა ჩემი დოგმატური თვითდაჯერებულობა...”
თუმცა აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ ნარკოტიკულ ან ფსიქოტროპულ საშუალებებს მაგები, მედიუმები და ოკულტისტები ოდითგანვე იყენებდნენ თავიანთ პრაქტიკაში. მაგალითად, ჩრდილოელი შამანები უპირატესობას ანიჭებენ ახალი ”ბუზიჭერიას” ნაყენს - სოკო შეიცავს მიკოატროპინს, რომელიც ძლიერ ჰალუცინაციებს იწვევს. ამავე მიზეზით ყველა დროისა და ქვეყნის ჯადოქრები ჭკუას კარგავდნენ ”დურმანსა” და ”ბოლზე”. აზიელი მისტიკოსები კი ამისათვის ”ანაშასა” და ”ოპიუმს” ხმარობენ. რა თქმა უნდა, ჩამოთვლილ მცენარეთაგან ყველა როდი შეიცავს ნარკოტიკულ ნივთიერებებს - ნარკოტიკებად ხომ მედიცინა მხოლოდ იმ ნივთიერებებს თვლის, რომლებიც მომხმარებლებში მიჩვევასა და უკვე შემდგომ, ბიოქიმიურ დამოკიდებულებას იწვევს.

”ბუზიჭერია”, ”დურმანი”, ”ბოლი”, ”ლენცოფა”, ესენი უფრო ტოქსიკომანების ტრფობის ობიექტებია, რომლებთაც იმავე მიზეზებისათვის წებო, ბენზინი ან აცეტონიც აწყობთ. მისტიკოსები კი ამ მცენარეებს განსაკუთრებული, ისეთი ეზოთერიკული ქმედებებისთვის იყენებდნენ, როგორებიცაა: სულების გამოძახება, მაგიური ზემოქმედება, წინასწარმეტყველება და ა.შ. თანამედროვე სნობ ახალგაზრდობას არ უყვარს ანთროპოლოგიური გამოკვლევები, თორემ წინაპართა ”კაიფზე” ბევრ საინტერესო რამეს გაიგებდა. აი მაგალითად, ტეილორი თავის წიგნში ”პირველყოფილი კულტურა” აღწერს, რომ ამერიკაში ინდიელები მაგიური მიზნებისათვის ხშირად ხმარობდნენ ჩვეულებრივ თამბაქოს. იმისათვის, რომ წინასწარმეტყველურ ბოდვაში დაფლული განძის ადგილმდებარეობა გაეგოთ, დარიენის ტომის ინდიელები ბავშვებს Datum Sanguinea-ს თესლებს აჭმევდნენ. პერუელი ქურუმები, რომლებიც ”გუაკას” ან ფეტიშებს ესაუბრებოდნენ, ეკსტატიკურ მდგომარეობაში ნარკოტიკული სასმელის, ”ტონკას” საშუალებით შედიოდნენ. რა თქმა უნდა, გამონაკლისს არც მექსიკელი ქურუმები წარმოადგენდნენ და ამ მიზნებისათვის ”ოლოლიუკის” თესლებისაგან დამზადებულ მალამოს ან სასმელს იყენებდნენ. ანალოგიური მიზნებისათვის მთელი ამერიკის კონტინენტზე თამბაქოს ხმარობდნენ. მაგალითად, ბრაზილიელი ჯადოქრები კონვულსიური ორგიების დროს დიდი რაოდენობის თამბაქოს მოწევით შედიოდნენ ექსტაზში და ხედავდნენ სულებს, ამიტომაც არაა გასაკვირი, რომ თამბაქოს მათთან ”წმინდა ბალახს” უწოდებენ. მაგალითების ჩამოთვლა ძალიან შორს წაგვიყვანს, ასე, რომ აქ უბრალოდ ვიტყვით, რომ ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, არ უნდა იყოს გასაკვირი კასტანედას დაინტერესება ფსიქოტროპული საშუალებებით, თუმცა მასთან ყოველივე ამას, როგორც აღვნიშნეთ, ცოტა სხვა დატვირთვა აქვს.
კასტანედა არ ეთანხმებოდა ცნობილ ტიმოთი ლირის, რომელიც ასევე ფსიქოტროპული საშუალებების სპეციალისტი იყო:
”მისი ნაშრომები არანჟირებაა ტრადიციული დასავლეთ-ევროპული გლოსებისა. მე არასოდეს მიმიღია LSD, მაგრამ დონ ხუანთან განსწავლის პროცესმა სრულიად დამარწმუნა იმაში, რომ ფსიქოტროპული საშუალებები გამოდგება მხოლოდ ჩვეულებრივ ინტერპრეტაციათა ნაკადის შესაჩერებლად, აღიარებული დარწმუნებულობის შესარყევად. მაგრამ ისინი თავისთავად ვერ დაგეხმარებიან ”სამყაროს გაჩერებაში”. ამისთვის საჭიროა სამყაროს ალტერნატიული, სრულფასოვანი აღწერილობა. აი, რატომ მასწავლიდა დონ ხუანი სახელდობრ მაგიას...”
აგრძელებს რა მსჯელობას ”პეიოტას”, ”ბოლისა” და ”ეშმაკეული ბალახის” გამოყენების შესახებ, ის ამბობს:
”ფსიქოტროპული საშუალებების ქვეშ მყოფს ყოველთვის გახსოვს ეს ფაქტი და ამიტომ ყოველთვის არსებობს დაეჭვება ამ მდგომარეობაში განცდილის სინამდვილეში...მაგრამ როდესაც კოიოტი დამელაპარაკა, მე აღარ მქონდა დაეჭვების მიზეზი. მე ვეღარ დავაბრალებდი ამას ნარკოტიკს და ამგვარად რაციონალური ახსნის მონახვაც შეუძლებელი იყო. მე სინამდვილეში ”შევაჩერე სამყარო” და მცირე დროით გავედი აღწერის ჩვეული, დასავლეთ-ევროპული სისტემის ფარგლებიდან...”

ყოველივე ამის მიუხედავად, კასტანედას ნაწარმოებები მაინც ნარკოტიკებისა და ფსიქოტროპული საშუალებების სინიმებად იქცნენ. მაგრამ მკითხველი, რომელიც გასცდა მის პირველ ორ წიგნს, განსაკუთრებით კი ისინი, ვინც დაინტერესებულნი იყვნენ სამხრეთ-დასავლური კულტურითა და შამანიზმით, დაჯილდოვდნენ საინტერესო, უფრო რომანტიკული ანთროპოლოგიური თავგადასავლებით.
კასტანედას სამყაროს, ძველი მექსიკელი შამანების სამყაროს გაგება-გააზრება ემსგავსება ნახატში სახის აღქმის კლასიკურ მცდელობას. თავდაპირველად არ არის არაფერი, მაგრამ თუკი თქვენ აგრძელებთ ყურებას, მთელი თქვენი ყურადღების კონცენტრირებას ფოკუსზე ახდენთ, საბოლოოდ გამოიკვეთება სახე და ამ მომენტიდან, ყოველთვის, როცა არ უნდა შეხედოთ სურათს, მასზე თქვენ სახეს ხედავთ.
მაგრამ კასტანედასთვის მთავარი, როგორც თავადვე ამბობს - ”განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი”, იყო მებრძოლის და ცოდნის კაცის წესით ცხოვრების იდეა. იმედი ”ხედვისა” და ”სამყაროს გაჩერების” უნარის დაუფლება:
”დონ ხუანი ამბობს, რომ რასაც მაგები ”ხედვას” ეძახიან, ესაა სამყაროს შეცნობა ყოველგვარი ინტერპრეტაციების გარეშე. ტრადიციული ფილოსოფიური ტერმინოლოგიით კი - სუფთა, ”განცვიფრებული ბავშვის” აღქმა. სწორედ მაგიაა ამის მიღწევის საშუალება. ჩვენ ხომ გვაქვს უეჭველი რწმენა, რომ სამყარო მხოლოდ ისეთია, როგორსაც ვიღებთ შეთანხმებულ აღწერილობაში? ეს რწმენა რომ შეარყიო და დაანგრიო, უნდა შეისწავლო სამყაროს ახალი აღწერილობა - მაგიური. და შემდეგ ორივე აღწერილობა უნდა შეინარჩუნო. მაშინ დაინახავთ, რომ არც ერთი მათგანი არაა საბოლოო. ამ მომენტში თქვენ თითქოს სრიალს იწყებთ ამ ორ აღწერილობას შორის, თქვენ აჩერებთ სამყაროს და თქვენ ხედავთ, თქვენ იძირებით განცვიფრებაში, ჭეშმარიტ განცვიფრებაში - სამყაროს ხედვაში ყოველგვარი ინტერპრეტაციების გარეშე...”

კასტანედამ იცოდა ისიც, რომ ყველა, ვინც კი შეთანხმებული სამყაროს გაკვალული ბილიკების მიღმა მოგზაურობს, ძალიან მარტოდ უნდა გრძნობდეს თავს:
”... სამყარო, რომელშიც დონ ხუანი ცხოვრობს, ჩვენთვის საშინელია. ამ სამყაროს რომ შეუერთდე, უნდა მოშორდე ყველაფერს მეტად ადამიანურს; ერთხელ დონ ხუანთან და დონ ხენაროსთან ყოფნის დღეებში, მე გამეხსნა მათი მარტოობა და დავინახე, რომ ჩვენს ტრადიციულ ათვლის წერტილებთან, ჩვენს სასაცილო, საყვარელ სათამაშოებთან დაბრუნების გზები მათ უკვე აღარა აქვთ... ეს მარტოობა დონ ხუანს, ჩემი აზრით, ხელოვნების ხარისხში ჰყავს აყვანილი. ამ ხარისხის მარტოობა აუცილებლადაა დაკავშირებული ძალასთან, რომელსაც იგი თავად ფლობს და სრულად აკონტროლებს... სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ეს თავისებური მეტაფორული ნირია, ყაიდაა ცხოვრებისა...ამიტომაა, რომ მის მოძღვრებას დრამატულობის გემოც დაჰყვება...”
დონ ხუან მატუსისა და მისი თანამოაზრე მექსიკელი შამანების ამოცანა მთავრდება იმით, რასაც თავად ”ასტრალურ გაფრენას” და ”უსასრულობის ნავიგატორებად ქცევას” უწოდებენ. ისინი მართლაც გაქრნენ, შეერწყნენ უსასრულობას. მაგრამ ამ სამყაროდან წასვლამდე დონ ხუანი უხსნის კასტანედას და მის სხვა მოსწავლეებს, რომ ძველ მექსიკელ შამანთა ეს ხაზი კასტანედაზე, უკანასკნელ ნაგვალზე დასრულდებოდა. ენერგეტიკულ კონფიგურაციაში რაღაც, რასაც თავის შემდეგ ტოვებდნენ შამანები, არაკეთილსასურველი იყო ხაზის გაგრძელებისათვის. ასე, რომ კასტანედასა და მისი თანამოაზრეების ამოცანა ძველი მექსიკელი შამანების ხაზის დახურვა იყო:
”...და დონ ხუანი უკანმოუხედავად წავიდა. დონ ხენარომ ერთი-ორჯერ მოიხედა და თვალი ჩამიკრა: მიდიო! - მანიშნა. მე ვუყურებდი როგორ იკარგებოდნენ ისინი ბინდიან შორეთში...მერე კი ჩემი ავტომანქანისაკენ გავემართე. მივედი, ჩავჯექი, დავქოქე და გავემგზავრე, რადგან ვგრძნობდი, რომ ჩემი დრო ჯერ კიდევ არ დამდგარიყო...”

ჭორები კარლოს კასტანედას გარდაცვალების შესახებ ისეთივე გაზვიადებული იყო, როგორც მის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე. მიზეზი? საზოგადოებამ კასტანედას გარდაცვალების შესახებ მისი აღსასრულიდან მხოლოდ 2 თვის შემდეგ გაიგო, მისი აგენტის ინფორმაციით, ცხედარს კრემაცია გაუკეთეს, ფერფლი კი არიზონას უდაბნოში მოაპნიეს. იქნებ ეს ასეც იყო, მაგრამ საზოგადოება, რომელიც 30 წლის განმავლობაში თვალს ადევნებდა და ფსიქოდელიკური პანთეონის გმირად ასახელებდა კასტანედას, მის აღსასრულშიც სხვა რამეს ხედავდა, ან უნდოდა დაენახა. რატომ? ბოლოს და ბოლოს, კასტანედა ამტკიცებდა, რომ ის არასოდეს ყოფილა დაქორწინებული, თუმცა სასამართლო ჩანაწერები საპირისპიროს ამტკიცებდნენ. ის დაბადების ყველაზე ცოტა ორ ადგილსა და თარიღს ასახელებდა. ის წერდა, რომ გაიზარდა ნისკარტი, გადაიქცა ყვავად და ისწავლა ფრენა (რაც ასევე საეჭვოა). თუმცა გარდაცვალების ცნობამ მას უტიფრად საშუალო სკოლის მასწავლებელი უწოდა. ე.ი. კასტანედა ცდილობდა ყველაფერი ”გაეყალბებინა”...
შეეძლო კი ამ ყველაზე პრაქტიკულ ”მატყუარას” საკუთარი გარდაცვალების გაყალბება? ასეთი შესაძლებლობის განსახილველადაც კი მისი ორსახოვანების წარმოდგენა იყო საჭირო...
თაყვანისმცემელთა არმიისათვის კი ის გაფრინდა, ვითარცა ყვავი, აორთქლდა, შეერწყა უსასრულობას, მოახდინა ”ასტრალური გაფრენა” და დონ ხუანისა და დონ ხენაროს მსგავსად ”უსასრულობის ნავიგატორად” იქცა... და მაინც, Vaia Con Dios Don Carlos…

უბრალოდ ანონსი

2009-11-17T06:55:00.000-08:00

გუშინ ჩემს ძველ ნაწერებს ვათალიერებდი და უეცრად გადავაწყდი სტატიას: "კარლოს კასტანედა - ანთროპოლოგი, შამანი, მაგი, თუ...?" გადავიკითხე... ცოტათი გავხალისდი, ცოტათი ნერვები მომეშალა საკუთარ თავზე და დაშვებულ შეცდომებზე, ცოტათი ის ოპტიმიზმი და ენთუზიაზმი გავიხსენე, რომლითაც ასე სავსე ვიყავი მაშინ, მოკლედ ყველაფერი ცოტათი, თუმცა სტატია საკმაოდ კარგი გამომსვლია - ეს აუცილებლად უნდა ვაღიარო :) ჰოოოდა, ხვალ აუცილებლად დავდებ იმ სტატიას, გპირდებით :) ეს თავისებური ანონსია ხვალინდელი პოსტისა. აბა ხვალამდე

L&M-ის გათამაშება - ანუ კითხვები სკანვორდებიდან

2009-11-16T14:14:00.000-08:00

დღეს დილით ნინიმ გამაღვიძა - ერთ ჩვენს მეგობარს რაღაც კონკურსისათვის კითხვებზე პასუხები აქვს გასაცემი და გთხოვ დაეხმარეო. ძალიან კი გავბრაზდი, 9 საათზე რო გამაღვიძეს, მაგრამ აბა რას ვიზამდი? კარგი-თქო დავთანხმდი. ცოტა ხანში დაიწყო კითხვების "შემოსვლა" სმს-ებით. პირველი კითხვა იყო ასეთი: სად გაიხსნა პირველი მეტროპოლიტენი? სავარაუდო პასუხები: ლონდონი; ლისაბონი; ამსტერდამი. ნუ მარტივი კითხვაა თქო გავიფიქრე და პასუხიც მივწერე-ლონდონი. უცებ მეორე კითხვა მოვიდა: მატადორის ატრიბუტი!!! სავარაუდო პასუხები: მონტერა, მანდოლინა და მესამე კარგად აღარ მახსოვს, მაგრამ ნუ დავუშვათ მაჩეტე!
გავუგზავნე პასუხი და მესამე კითხვამაც არ დააყოვნა: ყველაზე ამაყი ცხოველი!!! ვერ წარმოიდგენთ სავარაუდო პასუხებში ლომიც იყო!!! :) სხვა ორს რაც შეეხება ლემური და ლამა იყვნენ! და ბოლო შეკითხვა: პედრო ალმადოვარის ფილმი არის: "მატადორი" და კიდევ ორი რაღაც, რაც სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ ვერ დავიმახსოვრე. გავეცი პასუხი და დიდ მადლობასთან ერთად მივიღე დაპირება იმისა, რომ კვირას სწორი პასუხები იქნება და თუ გავედი 200 საუკეთესოში ტელეფონს მოვიგებთოოო :) ღმერთმა ხელი მოგიმართოთ თქო და გადავბრუნდი, ვიფიქრე ძილს შევიბრუნებ თქო, მაგრამ ვეღარ შევძელი. მერე ფიქრი დავიწყე და იქამდე მივედი, რომ "ვაი ჩვენს პატრონს!!!" ამ სკანვორდებიდან ამოღებული შეკითხვებით თუ აფასებს ვინმე ჩვენი ერის ინტელექტუალურ დონეს, ხო შევრცხვით ბატონო მთელი მსოფლიოს წინაშე??? ეეეეჰ, მერე გამახსენდა ერთ ამერიკელ ფილოლოგთან მქონდა ურთიერთობა, დოქტორი იყო და სადოქტორო ნაშრომი გოეთეს "ფაუსტზე" ჰქონდა დაცული, დიდი სიამაყით გადმომცა სადოქტორო, დიდი მონდომებით და გულისყურით (მეგობრების დახმარებით, თორე ამას მხოლოდ მე როგორ გავიგებ ჩემი ინგლისურით თქო) გავეცანი მის ნაშრომს და განცვიფრებისაგან ჯერ პირი დავაღე, მერე დავმუწე, მერე ისევ დავაღე და ბოლოს ძალიან ბევრი ვიცინე!!! მე მსგავს საკურსო ნაშრომს არ ვიღებდი სტუდენტებისაგან, ეს კიდევ დოქტორი გახდა! ჰოდა ამით იმის თქმა მინდა, რომ რას გაიგებ ვის რა და როგორ თქო და გავიღიმე, ავდექი, შხაპი მივიღე და ეხლა აქა ვარ :)

P.S. რაც შეეხება კითხვებს, შევეცდები მცირე ინფო მოგცეთ მათ შესახებ.

1. მეტროპლიტენის პირველი ხაზი ლონდონში 1863 წლის 10 იანვარს გაიხსნა. ორთქლმავალი კომპანია "Metropolitan Railway"-მ შექმნა. ხაზი 7 სადგურისაგან შედგებოდა, სიგრძე კი 3.6 კმ-ს შეადგენდა. იმის მიუხედავად, რომ ორთქლმავალი ნახშირზე მუშაობდა და მგზავრების უმრავლესობა გამოყოფილი კვამლისაგან შავდებოდა, გახსნის დღიდანვე ის ყველაზე პოპულარულ ტრანსპორტად იქცა. მოლოდ გახსნის დღეს მეტროპოლიტენით 30 000 ადამიანმა ისარგებლა.

2. რაც შეეხება მატადორის ჩაცმულობას:

კოსტუმს, რომლითაც მატადორი გამოდის არენაზე Traje de Luces ქვია, რაც ესპანურიდან თარგმანში "სინათლის კოსტუმს" ნიშნავს(ეს სახელი მან მიიღო ოქროსა და ვერცხლის ძაფებით შესრულებული ნაქარგების გამო).
მატადორის კოსტუმი დღემდე ფაქტობრივად არ შეცვლილა, ის ტრადიციის ნაწილია და ამიტომაც ყოველდღიურ ჩასაცმელზე მოდის ზეგავლენამ Traje de Luces-ზე გავლენა ვერ იქონია. ერთადერთი რაც შეიცვალა, გახლავთ მატადორის თავსაბურავი - Montero, რომელიც მთელი მე-19-ე საუკუნის განმავლობაში განიცდიდა ცვლილებებს და საბოლოოდ სამკუთხედი ქუდისაგან მივიღეთ ის, რაც ეხლა გვაქვს.

შესასრულებლად ყველაზე რთულად ითვლება მატადორის ჟილეტი, Chaquetilla. კოსტუმის სწორედ ეს ნაწილია ყველაზე მეტად მოქარგული და ფოჩებიანი დაბოლოებებით დამშვენებული. ის გარკვეული წესების მიხედვით იკერება. ჟილეტი სრულდება წელთან, ძალიან მყარია, იღლიებთან კი გახსნილი - მატადორმა მასში თავი თავისუფლად უნდა იგრძნოს. ტორეოდორის შარვალს Taleguilla ჰქვია. შარვალიც მოქარგულია, ხშირად იყენებენ ხავერდს.
მატადორის ჩაცმულობის აუცილებელი ატრიბუტებია Medias – ე.წ. გოლფები და Zapatillas - სპეციალური ფეხსაცმელი ბაფთით, Camisa - პერანგი ჟაბოთი, Corbatín - წვრილი ბაფთა, რომელიც ჰალსუტხს ცვლის, Capote de Paseo - სადღესასწაულო ლაბადა, რომელიც ასევე გამოირჩევა ნაირფერადი ნაქარგებით.
რაც შეეხება მატადორის შეიარაღებას:
Capote - დიდი, მძიმე ლაბადა, რომელსაც მატადორი პირველ ტერციაში იყენებს.

Muleta - საშუალო ზომის წითელი ფერის ლაბადა, რომელიც დამაგრებულია ნახევარმეტრიან ჯოხზე და რომელსაც მატადორი მესამე ტერციაში იყენებს ხართან.
Estoque - მატადორის დაშნა, რომლითაც ის ლეტალურ დარტყმას ახორციელებს. დაშნის ბოლოში არის მცირე ზომის ამონაზარდი, რომელსაც muerte ჰქვია რაც ესპანურიდან თარგმანში სიკვდილს ნიშნავს.

3. რაც შეეხება ამაყ ცხოველს, ამაზე აღარ შევჩერდები, თუმცა ძალიან ძალიან საინტერესოა ვინ დაადგინა ის ფაქტი, რომელი ცხოველი უფრო ამაყია??? რას უწუნებთ ბატონო ან ლამას ან კიდევ ლემურს??? :)

4. რაც შეეხება პედრო ალმადოვარის ფილმს "მატადორი".

ფილმი გამოვიდა 1986 წელს და გახლავთ ალმადოვარის ერთ ერთი პირველი ფილმთაგანი. მონაწილეობენ: ანტონიო ბანდერასი; კარმენ მაურა და ასსუმპტა სერნა.

შტრიხები ფრანც კაფკას პოტრეტისათვის

2009-11-13T18:03:00.000-08:00

ინტერნაციონალური ჰაბსბურგის იმპერიის დაშლის შემდეგ ავსტრიამ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა მიიღო, რაც ხელს უწყობდა გერმანული ლიტერატურიდან ავსტრიულის გამოცალკავებას. ავსტრიაში მოღვაწეობენ ზიგმუნდ ფროიდი, აქ იქმნება მაზოხიზმის სწავლება, რომელიც XIX საუკუნის მეორე ნახევრის ნოველისტის, ზახერ მაზოხის სახელს უკავშირდება. ავსტრიამ შვა ერთერთი გამოჩენილი “გერმანელი” პოეტი რაინერ მარია რილკე, უნიჭიერესი ნოველისტი შტეფან ცვაიგი, რომელმაც თავის შემოქმედებაში რეალიზმის ტრადიციები გააგრძელა. აქ ნათლად გამოისახა იმპრესიონიზმისა და ექსპრესიონიზმის ტენდენციებიც.
აქედან გამომდინარე, მცნება “პრაღული გერმანული ლიტერატურა” უკავშირდება იმ ლიტერატორთა სახელებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ ჩეხეთის დედაქალაქში, რომელიც თითქმის სამი საუკუნის განმავლობაში შედიოდა ავსტრია-უნგრეთის შემადგენლობაში: ფრანც კაფკა, რაინერ მარია რილკე, მაირინკი (მისტიური რომანები: “გოლემი” და “ვალპურგის ღამე”) და მიუზილი.
ფრანც კაფკა და მისი შემოქმედება შეიძლება მივიჩნიოთ იმ საუკუნის სიმბოლიკად. კაფკა დაიბადა პრაღაში ებრაულ ოჯახში, წერდა გერმანულ ენაზე და მიეკუთვნებოდა ავსტრიულ ლიტერატურას. მისი ავადმყოფური ფანტაზიის შედეგად შექმნილი კოშმარები და ფანტასმაგორიები ერთობ წინასწარმეტყველურნი აღმოჩნდნენ. მეორე მსოფლიო ომის მძიმე წლებმა, სტალინურმა და ჰიტლერულმა საკონცენტრაციო ბანაკებმა მისი ნაწარმოებები შეავსეს იმ შინაარსით, რომელიც ავტორს მათში არ ჩაუდია და ალბათ ვერც მოახერხებდა ამის დანახვას. კაფკას წინასწარმეტყველებებზე მისი გარდაცვალების შემდეგ ალაპარაკდნენ. სხვადასხვა დროის სხვადასხვა ქვეყნებში მას კრძალავდნენ, არ თარგმნიდნენ და არ გამოსცემდნენ. კაფკას შემოქმედება ასე თუ ისე დამახასიათებელია მოდერნიზმისათვის.
ფრანც კაფკას მთელი პროზა შეიძლება მოვნათლოთ ერთ დიდ ესსედ შიშის შესახებ. ესსე ადამიანური არსების მდგომარეობაზე, რომელიც განწირულია ყველა მისი მცდელობით მივიდეს კანონთან და მიაღწიოს სიმართლეს, მაშინაც კი, როცა ის ზეაქტიურია. შიშის ამ ფსიქოლოგიისაგან იბადება ადამიანური ყოფის ფილოსოფია, რომელიც კლასების თეორიისა და პოლიტიკისაგან ძალიან შორს დგას. თავის მხატვრულ სახეებში კაფკა ქმნიდა კაცობრიობის სამყაროსეულ არათავისუფლებას, რომელიც სოციალური, იდეოლოგიური, ფსიქოლოგიური და მოარალური “ჯაჭვითაა” დაბმული.
ფრანც კაფკამ დაამთავრა პრაღის კარლოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, მუშაობდა სადაზღვევო აგენტად, რაც იმ დროისათვის საკმაოდ პრესტიჟულად და საპასუხისმგებლოდ ითვლებოდა. მარტოხელა და არ ან ვერ გაგებული კაფკა წერდა ღამით. სიცოცხლეში ნაკლებად იბეჭდებოდა. მისი შემოქმედება სამი დაუსრულებელი რომანისაგან შედგება: “ამერიკა”, “პროცესი” და “სასახლე”,-რომლებიც მწერლის გარდაცვალების შემდეგ ეგრევე, 1925-1926 წლებში, გამოსცა მისმა სულიერმა მეგობარმა, ლიტერატორმა მაქს ბროდმა, კაფკაზე პირველი მონოგრაფიის ავტორმა და ამით ფაქტიურად დაარღვია მწერლის სურვილი და ანდერძი – დაეწვა ყველა მისი ნაწარმოები. ბროდმა გამოსცა ასევე ნოველები “მეტამორფოზა” და “გამოსასწორებელ კოლონიაში".
კაფკას მიერ შექმნილ ყველა ნაწარმოებში იმდენად იგრძნობა ესსეისტურობა, ქვეტექსტი, მეორე პლანი და წარმოქმნილი ასოციაციები, რომ ჟანრისგან დამოუკიდებლად, თამამად შეიძლება მივაკუთნოთ “თქმულებებს”.

აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ კაფკა ლიტერატურაში შემოდის მეორე გერმანულენოვან გენიოს მწერალთან, ჰენრიხ ფონ კლაისტთან ერთად. თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ კლაისტის გარდაცვალებიდან უკვე საუკუნე იყო გასული. გასაოცარია, მაგრამ კაფკასა და კლაისტს შორის საკმაოდ თვალშისაცემი ტიპოლოგიური მსგავსებაა. როგორც ჩანს კაფკა აღმერთებდა კლაისტს. როცა კლაისტების ოჯახმა 1911 წელს ჰენრიხის ნაადრევად გარდაცვალებიდან 100 წლის შემდეგ საიუბილეო დღესასწაული მოაწყო, კაფკა, რომელიც გაურბოდა ახალ ნაცნობობას, გაურბოდა ხალხმრავლობასა და ხმაურს, საზოგადოების წინაშე თავისი “ჭლექიანი” ხმით კლაისტის ნაწარმოებებიდან ნაწყვეტებს კითხულობდა. მათ შორის მართლაც ბევრი საერთოა. ერთსაც და მეორესაც გერმანულ ლიტერატურაში შემოაქვთ ისეთი კატეგორია, როგორიც აბსურდია. ორივე შემოქმედი ერთდროულად “შეამჩნიეს”: კლაისტი გარდაცვალებიდან 100 წლის შემდეგ, კაფკა კი შედარებით ადრე, მისი ნაწარმოებების გამოქვეყნებამდე. ასე, რომ კლაისტიცა და კაფკაც ერთდროულად შემოდიან გერმანულენოვან ლიტერატურაში.
ჩვენ შეგვიძლია თვალი მივადევნოთ კაფკასა და ჰენრიხ ფონ კლაისტის ნოველისტიკის მსგავსებას. მაგალითისთვის ავიღოთ კაფკას ერთერთი ყველაზე ცნობილი ნოველა “მეტამორფოზა”. რა ფრაზით იწყება ნოველა?
“ერთხელ, დილით, გაიღვიძა რა საკუთარ საწოლში შფოთიანი ძილის შემდეგ, კომივიაჟორი გრეგორი ზამზა აღმოაჩენს, რომ გადაიქცა საშინელ გიგანტურ მწერად.” მორჩა! ნოველას არავითარი ექსპოზიცია არ გააჩნია. ის პირველივე წინადადებაში გვაძლევს აბსოლუტურად აბსურდულ საწყის მოვლენას. თუკი ჩვენ მას ვიღებთ (ჩვენ კი არ შეგვიძლია ის არ მივიღოთ, იმდენად, რამდენადაც ეს პირველი ფრაზაა, რომელიც ჩვენ უკვე წავიკითხეთ და შევუდექით მომდევნოს კითხვას.), თუკი ჩვენ ვუშვებთ, რომ კაფკას სამყაროში ადამიანი შეიძლება გადაიქცეს გიგანტურ ხოჭოდ, მაშინ ყველაფერი სხვა აბსურდად აღარ მოგვეჩვენება. აბსურდული ნოველაში არც არაფერი ხდება. გაგრძელება საკმაოდ ლოგიკური და ბუნებრივია. მშობლები ინერვიულებენ და შეშფოთებულნი იქნებიან. გრეგორი საზოგადოებისაგან გუცხოვდება, ოჯახი იმ მიზეზით, რომ მარჩენალი დაკარგა, ოთახების გაქირავებას დაიწყებს, სახლის მაცხოვრებლები აღშფოთებულნი იქნებიან იმ ფაქტით, რომ მათ გვერდით გიგანტური მწერი ცხოვრობს და ყველა ერთდროულად იგრძნობს შვებას, როცა ის გახევდება. ანუ, ყველაფერი საკმაოდ ლოგიკურად ვითარდება და არანაირ სიცრუეს ადგილი არა აქვს. საიდან მოიტანა კაფკამ ნოველის ამდაგვარი სტრუქტურა?
ეხლა კი შედარებისთვის ავიღოთ ჰენრიხ ფონ კლაისტის ნოველა “მარკიზა ფონ ო.” პირველი წინადადება:
“ჩრდილოეთ იტალიის ერთერთ დიდ ქალაქ ნ-ში უმწიკვლო რეპუტაციის მქონე ქალბატონმა, რამოდენიმე უზადოთ აღზრდილი ბავშვის დედამ მოათავსა განცხადება გაზეთში იმის თაობაზე, რომ ის, თვითონაც არ იცის როგორ და რანაირად დაფეხმძიმდა და თხოვს მომავალი შვილის მამას გამოცხადდეს გვართან დაკავშირებული დოკუმენტაციის გასაფორმებლად.”
ეს ნოველის პირველი წინადადებაა. და ისევ და ისევ, თუკი ჩვენ მივიღებთ საწყის პოზიციას და დავუშვებთ, რომ უმწიკვლო რეპუტაციის ქალბატონი შეიძლება აღმოჩნდეს მსგავსს სიტუაციაში, სხვა დანარჩენი უცნაურად აღარ მოგვეჩვენება.
ტიპოლოგიურად კაფკასა და კლაისტის ნოველები ძალიან გვანან ერთმანეთს. ერთსაც და მეორესაც შემოაქვთ აბსურდის კატეგორია. მაგრამ, აბსურდი მათთან ცოტა სხვანაირია: აბსურდულია მხოლოდ საწყისი მოვლენა.
“მეტამორფოზა”-ში ზედაპირზე დევს ყველაზე ბანალური გააზრება მეტამორფოზისა. ეს “გაუცხოებაა”, გაუცხოება ოჯახისა და საზოგადოებისაგან, მგრძნობიარე ნატურის მარტოობაა, რომელსაც შეუძლია აიტანოს ტანჯვა და მზადაა თავგანწირვისათვის. იგივე თემაა ინტერპრეტირებული რომანში “პროცესი”, რომელიც გვიხატავს კოშმარებს სამართალწარმოებისა, სამართალწარმოებისა, რომელიც ემტერება ადამიანს, შთანთქავს მას და ანადგურებს ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე.
იოზეფ კ.-ს 30 წლის ასაკში აპატიმრებენ, თუმცა ის მაინც “გარეთ” რჩება. მასსა და ადამიანებს შორის დუმილისა და ეჭვიანობის კედელი იმართება. საბოლოოდ სასამართლო, რომლის დანიშნულებაც არა ჭეშმარიტებაში გარკვევა, არამედ მსხვერპლის განადგურებაა. მან უნდა გამოუტანოს იოზეფ კ.-ს სასიკვდილო განაჩენი, რომელსაც გამოუტანს კიდევაც და მას აღასრულებენ კიდეც საშინელ, მკვდარ გარემოში – ქვის სახეხში.
რომანის ჩანაფიქრის კვინტესენცია კონცენტრირებულია თქმულებაში მცხოვრებზე,- ჩასმულ ნოველაში, რომელსაც დამოუკიდებელი სტრუქტურული მნიშვნელობა აქვს და რომანში მომხდარის მოდულირებას ახდენს. ამ თქმულებას იოზეფ კ.-ს უყვება მღვდელი, რომელსაც ის ტაძარში შეხვდა.
გლეხმა კანონის კარიბჭესთან მთელი ცხოვრება გაატარა. კარებს მეკარე-შვეიცარი იცავდა, რომელიც არ უშვებდა, მაგრამ აიმედებდა, რომ შემდგომში ის აუცილებლად მოხვდებოდა კანონთან. მანვე ამცნო გლეხს, რომ კანონი დიდია და კანონის გზაზე უფრო უენო მეკარეები დგანან. წლების განმავლობაში გლეხი შეეგუა ბედს, ის ხანდახან მხოლოდ კითხულობს: “რატომაა, რომ არავინ შესულა კარებში? ადამიანები ხომ ასე ისწრაფიან კანონისაკენ?” და მოისმინა პასუხი: “არავის ააქვს შესვლის უფლება, ეს კარი მხოლოდ შენთვისაა განკუთვნილი! ახლა კი წავალ და ჩავრაზავ მას!”
ამ თქმულების აზრი ადამიანური ყოფის გაორებასთანაა დაკავშირებული: გზა ჭეშმარიტებისაკენ არსებობს, თუმცა ამ გზაზე მცველი დგას. კარები ღიაა, მაგრამ მასში ვერ შეხვალ; ადამიანი იმედოვნებს, მაგრამ განწირულია; ის დაჟინებულია, მაგრამ უძლურია; ის სუფთაა სინდისის წინაშე, მაგრამ ეჭვმიტანილია კანონით. თქმულების პარაბოლა ჭეშმარიტების მითის რღვევაშია, სემანტიკა – კანონი და უკანონობა.
ამ თქმულების ვარიანტებს ჩვენ კვლავ შევხვდებით რომანში “სასახლე”, სადაც ასევე იგრძნობა ეგზისტენციალიზმის გავლენა. აბსურდულია და ძალიან აბურდულია ზემლემარ კ.-ს ისტორიაც, რომელმაც სასახლის კანცელარიიდან მოწვევა მიიღო. მთელი რომანის განმავლობაში ის მაინც ვერ იღებს ვერც სამსახურს და ვერც მითითებებს, თუმცა დაჟინებით ცდილობს. ის უკვე არასასურველი პიროვნებაა სოფელში, მას აღარ ენდობიან. სასახლე – გიგანტური ბიუროკრატიული ადმინისტრაციული მახინაა მთელი რიგი ჩინოვნიკების, მაცნეების, უფროსი მოსამსახურეების განშტოებებით, რომლებიც გრაფ ვეს-ვესტის ნებას ასრულებენ. ცხოვრების ასეთ მოწყობაში ჭეშმარიტება და სამართლიანობა პრინციპში შეუძლებელია. მაგალითი, მეწაღის ქალიშვილის, ამალიას ისტორია, რომელმაც უარყო სასახლის ჩინოვნიკის სურვილები და ამით დაღუპა ოჯახი. ოჯახს ყველამ ზურგი შეაქცია. დარჩა რა შეკვეთების გარეშე, მამამ ხელობას თავი დაანება და გადაწყვიტა მისულიყო სასახლემდე. გლეხის მსგავსად, ისიც დიდ ხანს იჯდა გზაზე, მაგრამ კანონთან მაინც ვერ მივიდა.
უსაზღვრო ძალაუფლება რყვნის მათ, ვის ხელშიც არის, ვინც მას ემსახურება. ეს ძალაუფლება ასახიჩრებს ადამიანს. სამყაროსაგან იზოლირებული ხალხი სოფელში – ეს კრახისა და ჩიხისთვის განწირული ხალხია. ასეთ ტოტალიტარულ და ბიუროკრატიულ სახელმწიფოში არის 2 კლასი: დიქტატურის მსახურნი, ანუ ფუნქციონერები და ადამიანური არსებანი პარალიზებული ნებით, რომლებიც არ ისწრაფვიან თავისუფლებისაკენ და არც ძალუძთ თავისუფლების სიმძიმის ტვირთვა. რომანი “სასახლე” ამოდელირებს ასეთი ტიპის სახელმწიფოებრივ წყობას, წარმოადგენს რა თქმულებას პიროვნებისა და მისი გამანადგურებელი დიქტატურის ძალაუფლებაზე. ამასთან ეს ძალაუფლება მისტიფიცირებულია იმდენად, რომ მისი აღმოჩენა შეუძლებელია: ის უჩინარი და გამოუცნობია, მაგრამ სწორედ ის მართავს ადამიანთა ბედს.

კაფკას პროზის გამოსახვის მთავარი ობიექტი შინაგანი სიზმრების “კოსმოსია”, რომელიც არ ემთხვევა გარე სამყაროს, თუმცა ყოფიერების კონკრეტიკით ილექება მკითხველის შემეცნებაში და ქმნის რეალური სამყაროს ლაბირინთს, უფრო სწორედ მის მოდელს.
კონკრეტული რეალიები, რომლებიც შეგვიძლია ვიპოვოთ კაფკას თქმულებებში, უფრო მეორეხარისხოვანია. ავტორი იყენებს რეალურობას, ცდილობს რა მოშორდეს გრძნობებს:
“არ არის საჭირო სახლიდან გამოხვიდე. დარჩი შენს მაგიდასთან და ყური დაუგდე. ყური კი რ დაუგდო, დაელოდე. კი არ ელოდო, იყავ უმოძრაო და მარტოსული და სამყარო გაგეხსნება შენ. მას სხვაგვარად არ შეუძლია” (დღიურიდან).
ჰპოვა რა “პატარა” ადამიანის სახელმწიფოში გაუცხოების ფილოსოფიის დეტალური გადამუშავება, ფრანც კაფკას შემოქმედება ბევრ საკითხში დამახასითებელი მოვლენა იყო XX საუკუნისათვის. 1957 წელს, ჩამოვიდა რა საბჭოთა კავშირში გარსია მარკესი და ვერ აღმოაჩინა აქ კაფკას წიგნები, მწუხარება გამოთქვა: “...ვფიქრობ, ის შესძლებდა გამხდარიყო სტალინის საუკეთესო ბიოგრაფი” – მწუხარებით თქვა მან.

დაკარგული დროის ძიებაში, ანუ უმისამართო კითხვები

2009-11-05T05:53:00.000-08:00

მოკლედ ხალხნო და ჯამაათნო, დათაგულ იქმნა მონაი იგი თქუენი ჩემის სახით კოპალას მიერ და ვპსუხობ გაუთავებელ და ცოტა არ იყოს მომაბეზრებელ კითხვებს!!! არ მოგატყუებთ, კითვებზე დიდ ხანს არ მიფიქრია, რაც მომდიოდა, უცებ ვპასუხობდი, ამიტომ არ ვიცი საერთო ჯამში რა გამოვიდა... მაშ ასე, It's a show time!!!

მიყვარს - კი
ვოცნებობ - სულ
ვფიქრობ - ძილშიც კი და მიხარია, როცა ფიქრისთვის დრო არ მრჩება
მძულს - ყველაფერი „ფსევდო“
ვნანობ - იმას, რომ არაფერს ვნანობ
კმაყოფილი ვარ - არასდროს
მენატრება - ბავშვობა, რომელიც არ მქონია
მსურს - ბევრი რამ
მაღიზიანებს - ყველაფერი მოდური
ვგრძნობ - მთელი სხეულით
მეშინია - ინდეფერენტულობის
ვიცი - გამრავლების ტაბულა
არ ვიცი - რა გველის წინ
შემიძლია - ჯერ-ჯერობით კი და თუ რამე ათასი საშუალება არსებობს J
არ შემიძლია - ჯადოს მოხსნა, მკითხაობა და დაჟინებული მზერით ბუასილის განკურნება
ვმეგობრობ - წიგნებთან
ვაპატიებ - გააჩნია ვის და რას
ვტირი - ნოდარ დუმბაძის წიგნებზე
ვიცინი - ნოდარ დუმბაძის წიგნებზე
ვეძებ - საშუალებას, რომ გავხდე მილიონერი, რომ მერე ის ვაკეთო რაც მინდა
ღირსი ვარ - იმის, რომ ვაკეთო ის, რაც მინდა
ვკარგავ - დროს
მშურს - აქეთ გშურდეთ
ვემალები - საკუთარ თავს
ვემტერები - საკუთარ თავს
მაინტერესებს - რა იქნება მერე
არ მაინტერესებს - სხვისი პირადი ცხოვრება
მახსოვს - ყველაფერი! უბრალოდ ზოგიერთი რაღაცის გახსენება არ მინდა ხოლმე
მრცხვენია - უფრო მეტს რომ ვერ მივაღწიე
უარვყოფ - ყოველთვის - დაპირისპირების მანია მჭირს
ვავადმყოფობ - და არავის ვურჩევ ჩემს მომვლელად ყოფნას
ვმალავ - სევდას
ვინახავ - სევდას
მწამს - იმიტომ, რომ აბსურდია
მიკვირს - უსაქმური და ჭორიკანა ხალხის
მიხარია - რომ ჯერ კიდევ მაქვს შანსი
ვჭორაობ - ნაკლებად
ვდარდობ - ხშირად
ვამაყობ - იმით, რომ ზუსტად შემიძლია გადმოვცე ჩემი განცდები
ვეფერები - ოცნებებს
მსიამოვნებს - კარგი მუსიკა
მესიზმრება - რომ ვცხოვრობ
ვეხმარები - რითაც შემიძლია ყველას
ვეწევი - ბევრს, მათ შორის პატიოსან ცხოვრებას
მწყინს - უსამართლობა
ვხარჯავ - სიცოცხლეს

ვღალატობ - საკუთარ თავს
ვკამათობ - ყველგან და ყოველთვის
ვუხეშობ - როცა მეუხეშებიან
ვუსმენ - წვიმის წვეთებს
ვყოყმანობ - ახლა
ვკითხულობ - ვკითხულობდი და სულ ვიკითხავ
ვამზადებ - ერბო კვერცხს
ვუყურებ - მაშასადამე ჯერ ჯერობით ბრმა არა ვარ
ვკლავ - დროს, თუმცა რომ ვუფიქრდები, დრო იქეთ გვკლავს
ვცხოვრობ - აბსურდის თეატრში
ვცემ - პატივს ღირსეულებს
ვყვირი - და მშველის უარყოფითი ემოციისგან დაცლაში
ვმღერი - გულში
ვასრულებ - 32-ე შემოდგომას
ვმკურნალობ - გაუნათლებლობას
ვერიდები - გათხოვილ ქალებს :P
ვთამაშობ - საკუთარ თავს და პრეფერანსს
ვიტყუები - რომ მხიარული ვარ
ვეთაყვანები - არა და ისა კიდევ!
ვგიჟდები - ჰერმან ჰესსეზე და მორისონზე
ვაგროვებ - განცდებს
“ვკაიფობ” - დი მსუბუქად
ვიზიდავ - გულის გადახსნის მსურველ ადამიანებს, ხშირად სულ უცნობებსაც
ვალამაზებ - საკუთარ განვლილ ცხოვრებას, რომ მერე წიგნად დავწერო

რემბო Forever

2009-10-24T03:59:00.000-07:00

როგორც პოეტი, ის თითქმის უკვე 130 წელია რაც გარდაიცვალა. ლექსებს მხოლოდ 4 წლის განმავლობაში წერდა. ცხოვრების ¼ აფრიკაში გაატარა. გარდაცვალების შემდეგ იქცა კერპად. სიცოცხლეში დემონის, სკანდალისტის, ოჯახების დამანგრეველისა და ყოველგვარი ნორმების უარმყოფელის „მეწამული გვირგვინით იყო შემკული“. მის სახელს დღეს ყველაზე ძლიერ ალკოჰოლურ კოქტეილებსა და მეტად ესთეტურ კომპიუტერულ ვირუსებს არქმევენ, თავად მას კი დღეს „პირველ ფსიქოდელიკურ რევოლუციონერად“ და „მიძინებული ევროპის უკანასკნელ სულის მესაიდუმლედ“ მოიხსენიებენ.
მისი ლექსებით მოხიბლულ პარიზელ პოეტ პოლ ვერლენთან 16 წლის არტურ რემბო მშობლიური შარლევილის იმ სადგურიდან გაემგზავრა, სადაც მისი გარდაცვალებიდან რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ ადგილობრივმა ბურჟუებმა მას ძეგლი დაუდგეს. ძეგლის დადგმის წინააღმდეგნი იყვნენ რემბოს შემოქმედების ყველაზე დიდი თაყვანისმცემლები ბრეტონი, არაგონი და სუპო - დიდი შემოქმედი სხვაგვარ პატივისცემას მოითხოვსო. ისინი აღმერთებდნენ „უდიდეს სიმბოლისტს“, რემბოს და მათ ჰქონდათ ამის ყველა მიზეზი: სწორედ მან იხმარა პირველად პრაქტიკაში „ავტომატური წერის“ სტილი თეოსოფებამდე და სიურეალისტებამდე - ამ მეთოდის „აღმომჩენებამდე“ გაცილებით ადრე. სიურეალისტებთან მსგავსება ძალზე რეალურია და სულაც არაა მოგონილი. აქვე უნდა აღვნიშნო, რომ სწორედ ბრეტონმა აღმოაჩინა პირველად სიურეალისტების მიერ „სულიერი ნადირობის“-ადმი მიბაძვა, რომელიც როგორც თავად ამბობდა „წლების მანძჳლზე სადღაც უკვალოდ იყო გამქრალი“.
ნიკ კეივი რემბოს ნათელხილვისა და ვნების შეუდარებელ მაგალითს ეძახის. ბობ დილანი აღიარებს, რომ მისი უკვდავი „ტარანტული“ არ შეიქმნებოდა, რომ არა რემბოს გავლენა. ჯიმი მორისონი რემბოს „თავის არცთუ ისე მრავალრიცხოვან ისტორიულ ძმად“ მოიხსენიებს. ავანგარდიზმის მთავარი იდეოლოგი და „ადვოკატი“(სწორედ ამ სახელით მოიხსენიებენ ადორნოს თანამედროვეები), ფილოსოფოსი ადორნო კი რემბოს ახალი ხელოვნების ისტორიის საწყის კილომეტრად მიიჩნევს და ამბობს, რომ სწორედ რემბომ აქცია „ჩვენი ცხოვრება“ უფრო საინტერესოდ. მალარმემ რემბოს „დევნილი ანგელოზი“ უწოდა(მალარმე აქ ამით არა მხოლოდ რემბოს ზებუნებრივ ნიჭზე მიგვითითებს, არამედ მის საკმაოდ მიწიერ გაქცევაზეც ევროპიდან). ენრი მილერი კი იხსენებდა თუ როგორ ვრცელდებოდა „თვითმკვლელობების ეპიდემია“ „ილუმინაციებისა“ და „ერთი სეზონი ჯოჯოხეთში“-ს ფრაზებით მოსაუბრე გოგონებს შორის. „გოგონები თავს ამ ხარერელ დევნილს უძღვნიდნენ“.

რთულად აღსაზრდელი ბავშვი

ყველაფერი, რაც მან დაწერა რამდენიმე სასკოლო რვეულში თავისუფლად დაეტევა. ყველაფერი ის კი რაც მის შესახებ დაიწერა ალბათ ძალიან დიდ სახლშიც ვერ დაეტევა. მშობლიური შარლევილის კოლეჯში მას „ფრიადოსანისა“ და „ძნელადაღსაზრდელის“ საშიშ ნაზავად იხსენებდნენ. ძალიან მარტივად გადავიდა კლასიდან კლასში, თუმცა კარგი სწავლის პარალელურად რამდენჯერმე გაიქცა სახლიდან და ავტოსტოპით ჩავიდა პარიზამდე, სადაც ნახშირის ბრჟებზე მუშებთან ერთად ცხოვრობდა. მოიგო ლიტერატურული კონკურსი და მისი ლექსები შარლევილის გაზეთში გამოქვეყნდა, თუმცა ლამის ციხეში ამოჰყო თავი შპიონაჟის ბრალდებით: მიმდინარეობდა საფრანგეთ-პრუსიის ომი, პოლიციამ კი მის ბლოკნოტში აღმოჩენილი „აბდაუბდა“ ლექსები კოდირებულ წერილებად მიიღო.
ბოლო წუთამდე ვერლენს ჰქონდა იმედი, რომ შარლევილიდან მასთან არავინ ჩავიდოდა - საქმე იმაში გახლდათ, რომ ვერლენს ვერ წარმოედგინა როგორ შეეძლო 16 წლის ყმაწვილს მსგავსი ლექსების შეთხზვა. ამიტომაც ის დარწმუნებული იყო, რომ მას მისი პარნასელი მეგობრები ეხუმრებოდნენ მოიგონეს რა ეს პროვინციელი ბიჭუნა და მისი სახელით თავიანთ საუკეთესო ლექსებს უგზავნიდნენ ვერლენს. გაბაიუბერების შანსი მართლაც საკმაოდ დიდი იყო - საკუთარი შემოქმედების სხვისად გასაღება იმ დროისათვის პარნასელთა რიგებში საკმაოდ მოდური ხერხი იყო.
თუმცა... თუმცა ვერლენი ცდებოდა... რემბო ჩავიდა ვერლენთან და... პარიზის ლიტერატურულ კაბარეებს გადაურეს ჭორებმა, რომ ვერლენი როგორც მეარღნე მაიმუნს, ყველგან თან დაატარებს ნახევრად შეშლილ ბიჭუნას. რემბო ვერლენის ოჯახში ცხოვრობდა, ხშირად აშინებდა რა მის ცოლსა და მოსამსახურე ქალს თავისი სადისტური ნახატებითა და სიზმრებით, რომლებშიც რემბო თავს მგლად წარმოისახავდა ხოლმე. ნელ ნელა ვერლენის მეუღლის მოთმინების ფიალაც აივსო და რემბოც სხვა ლიტერატორებთან, ბონვილთან და შარლ კროსთან გადასახლდა.

გასხივოსნება

1871 წლამდე, ანუ 17 წლამდე რემბოს ცნობიერება სასკოლო ანტიკურობას, წიგნიერ ოკულტიზმსა და პირად ჰალუცინოზს შორის ბალანსირდება. მას საკმაოდ გამჭოლი მოტივები აქვს: ყვავების არმია, ობოლი ბავშვები, გვამების, ფესვებისა და მწერების ინფერნალური სახელმწიფო ჩვენს ფეხთ ქვეშ: რაც უფრო ღრმად იზრდებიან მიწაში ტაძრები, მით უფრო იწევს წყლის დონე ტბებში. საკუთარი თავი მას რეალობის გრავიტაციულ ციხეში გამომწყვდეული ობოლი ბავშვი ჰგონია, უსახელო და გარდაუვალი მამის ძე!
რემბო მოჯადოებულია შუასაუკუნოვანი სიუჟეტით პრინცის გამოღვიძების შესახებ: პრინცი მიემგზავრება ღმრთის ცრემლებად წოდებული მარგალიტის საპოვნელად. გზად ის მოხვდება ციხესიმაგრეში, სადაც მუდამ ლხინი და ქეიფია. ჯადოსნური ღვინის შემდეგ მას ავიწყდება ღმერთის მარგალიტი. ასეთ მდგომარეობაშია პრინცი მანამ, სანამ მასთან „გამოღვიძების აგენტი“, „ფოსტალიონი არსაიდან“ არ მიდის და ემსახურება რა პრინცს მაგიდასთან სიტყვებითა და ჟესტებით ცდილობს მიახვედროს, რომ ის მოჯადოებულ ციხესიმაგრეშია და აქედან უნდა გაიქცეს. გამოღვიძებული პრინცი დემონად გადაიქცევა, დემონი - პრინცად, უკვე შემდეგ კი ერთ უკვდავ სახედ ქცეული მიემგზავრება ,არგალიტების საპოვნელად. მათ (ანუ პრინცსა და დემონს) ეწერათ გამხდარიყვნენ ღმერთისთის დაბრუნებულ ოქროს ნაპერწკლად - სწორედ ასე წარმოიდგენდა დასაწყისში არტურ რემბო მის კავშირს ვერლენთან.
პარიზიდან ისინი ერთად გაიქცნენ ბელგიაში, სადაც შეუერთდნენ ბელგიელ ანარქისტებს, რომლებიც გამოსცემდნენ გაზეთს „ბომბა“, შემდეგ ლონდონში, სადაც მათ უბრალო ნაცნობიც კი არ ჰყავდათ. ისტორია ვერლენთან საკმაოდ ტრაგიკულად რევოლვერითა და ციხით დასრულდა(ტრაგიკულად ვერლენისათვის): რემბოს მორიგი გამოხტომებით გაგიჟებულმა ვერლენმა ის რევოლვერით ხელში დაჭრა, რის შემდეგ ატირებული პატიებას სთხოვდა რემბოს და თავის მოკვლა გადაწყვიტა. რემბო ძალზე ცივსისხლიანად მოექცა ვერლენს და ის პოლიციასთან დააბეზღა. ვერლენი ამ საქციელისათის 2 წლით მკაცრი რეჟიმის ციხეში ჩასვეს.

რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ ფსიქიატრმა კარლ გუსტავ იუნგმა გამოთქვა აზრი, რომ ადამიანი 24 საათის განმავლობაში ხედავს სიზმრებს, თუმცა ღვიძილისას ის მათ ვერ ამჩნევს. რემბო კი გაცილებით ადრე ამბობდა, რომ პასიურ „ღვიძილს“ მას აქტიური ძილი ერჩივნა! 1871 წელს მომხდარი გასხივოსნების (თავად რემბო ასე მოიხსენიებს ამ წელს თავის შემოქმედებაში) შემდეგ კი ის ე.წ. რეალობას მხოლოდ საკუთარი სიზმრების კანონებით ხსნიდა: „მე მთარეული ვარ დღის შუქზე“ - ამბობდა რემბო.
სწორედ გახივოსნების წყალობით ყვავები გადაიქცნენ შავ დროშებად, ობლები „ალქიმიურ ორანჟერეებში დამწიფებულ კრისტალებთან ერთად მეტალის ჯუნგლებში მოცეკვავე ანგელოზებად“, მიწისქვეშა ინფერნო კი ჯოჯოხეთში პერსონალურ ექსკურსიად გადაიქცა: „ თუ მე ვფიქრობ, რომ ჯოჯოხეთში ვარ, ესე იგი ჯოჯოხეთში ვარ“. ქარხნების ჩრდილში ის მეჩეთებს ხედავდა, ტბის სიღრმეებშჳ ლიტერატურულ სალონებს, თანამოსაუბრეთა გამჭვირვალე თავის ქალებში კი „წრესაფიროვან და წრემეტალიკურ“ აზრებს - „ფსიქოდელიკური ბიჭუნა“, ალბათ სწორედ ასე მოიხსენიებდნენ მას ასი წლის შემდეგ...
გასხივოსნებამ მას ეკლესიისადმი ბოლო სიმპატიებიც გაუქრო. სიმპათიის ნაცვლად გაჩნდა ზიზღი „ნებისა და ენერგიის მტრების, ჯვრის ქვეშ გაერთიანებულთა ძაღლური შემრიგებლობისადმი“.საკუთარი წარმართული სისხლის კივილით მთვრალი რემბო ნათესავების გულის გასატეხად და პირველი პრიზელი თაყვანისმცემლების გასახარებლად „მის უდიდებულესობა სატანას“ ესაუბრება: “Того, кто проклят был, во мгле кровавой чтите!” სიმბოლისტების სატანიზმში დადანაშაულების საფუძველიც სწორედ ეს იყო. ჯერ კიდევ კოლეჯში სწავლისას მასწავლებლებმა რამდენჯერმე წაასწრეს რემბოს, როდესაც ის ცარცით წერდა მერხზე „სიკვდილი ღმერთს“. მიუხედავად ამისა რემბოს და იზაბელი სასწაული სიამაყით ყვებოდა რემბოს „უკანასკნელ ღმერთთან მიახლოვებულ დღეებზე“, თუმცა ეს უკვე სხვა რემბო იყო, რემბო, რომელმაც თითქოს სადღაც გაუშვა პოეტის სული.

რეალობა მოწმეების გარეშე

თავის შემოქმედებაში რემბო ეძებს ძალას ცივილური სამყაროსაგან შორს, პოლარული მზის ლურჯ სხივებში, ადამიანებამდე გადაშენებულ არქტიკულ ყვავილებში...
მას იზიდავს ის, რასაც არა ჰყავს მოწმეები, ის, რისი დანახვაც ადამიანს არ შეუძია, იმიტომ, რომ ადამიანი ჯერ კიდევ არ არსებობს. რემბოს ყველაზე ცნობილი სახე „მთვრალი ხომალდია“, რომელმაც უარი თქვა ნავიგაციასა და მართვაზე. ხომალდის ეკიპაჟი „განმანათლებლობა არ მიღწეული მიწების“ აბორიგენებმა გაანადგურეს. თუმცა ხომალდმა არც ისინი შეიწყალა და მიიღო. ხომალდი არც დამხრჩვალთა გვამებს უშვებს ტრიუმში. წარსულის შუქურებს დასცინის და ერწყმის ოკეანის პოემას...

როცა მე მდორე მდინარეთა მივყევ დინებას,
ვიგრძენ, მეგზური აღარ მყავდა და ვერც მოვძებნე,
სამიზნოდ სამოსგანძარცული მებაგირენი
გაეკრათ ველურ ინდიელებს ფერად ბოძებზე.

მხოლოდ მე ვიყავ უდარდელი ინგლისურ ბამბის
და ფლამანდური ჭირნახულის იმ მზიდავებში
და როცა მიწყდა ჟრიამული, გავყევი ნაპირს
და მდინარებას მინდობილი ქვევით დავეშვი.

იმ ზამთარს ვიყავ ყრუ ყრმის ტვინზე, ვერ ამშვიდებდა
ზღვას ვერაფერი და მოქცევის იდგა ხმაური;
ასე მივქროდი! იმ კუნძულებს და იმ კიდეებს
არ მოსწრებიათ ჯერ იმგვარი დღესასწაული.

გამოვეთხოვე სიზმრებიან და მშვიდ ღამეებს,
მათამაშებდა საცობივით ზვირთის ალერსი,
ამ ბრუნვას ერქვა უსასრულოდ მსხვერპლის წამება,
ათ ღამეს კრთოდა გულგრილობა ჭრაქის თვალებში.
უტკბესი, როგორც ბავშვებისთვის ვაშლი მაჟალო,
გვამში ჩამიდგა მწვანე ზვირთი თითქოს სისხლივით,
ღვინის ნარწყევი გადარეცხა და ფრთა გაშალა,
ღუზა მოგლიჯა, საჭეს ეცა და დამიმსხვრია.

მეც ჩამითრია ზღვის სიმღერამ, იქ ცის კამარა
და ვარსკვლავებით მოჭედილი მარადისობა
იმზირებოდა და ქცეული უძღებ სამარედ
ხანდახან ცხედარს, ჩაფიქრებულს, ზევით ესროდა.

უცებ დაირღვა ლილისფერი ზღვის მაქმანები,
დღის ნელი რიტმი და კაშკაში, და ვით უღვინოდ
დათრობა ანდა უსაზღვრობა ჩვენი ქნარების,
გამწარებული სიყვარულის ვიგრძენ დუღილი!

მე ვნახე ზეცის ჩამოქცევა, რომ იხედება
ელვა, და ზვირთი რომ ღრიალებს, ვნახე საღამო -
აღტაცებული ფრთის მოქნევა ლურჯი მტრედების, -
რაც ადამიანს ესიზმრება დაუსაბამოდ!

მე დავინახე, მზე იდუმალ ბურუსს არღვევდა,
იისფერ ზოლად დაფენილი ენთო დასავლით,
ანტიურ დრამის მსახიობთა მსგავსი ტალღები
იგრაგნებოდნენ ზღვის კიდესთან შავ ფარდასავით!

მეზმანა, თოვლი მაბრმავებდა, ზღვა თვალს ახელდა
და მიკოცნიდა ზურმუხტისფერ მწუხრში ბაგეებს,
ზღვის გაღვიძება დავინახე ჯერარნახული,
ლურჯის და ყვითლის ფოსფორული აციაგება!

მე გავყევ მთვარეს, ასკდებოდა თითქოს ღობეებს
საქონლის ჯოგი, ზღვა ბღავილით ისე მიტევდა,
ვინ იფიქრებდა, რომ შეძლებდა დღეს ღვთისმშობელი
აღმუვლებული ოკეანის კვლავ დამშვიდებას!

გაუგონარი ფლორიდები ვერ იოკებდნენ
ავაზას მზერას, მე ყვავილებს რომ შევადარე!
ზღვის ჰორიზონტზე, ჭაობისფერ ზვირთის ჯოგებზე
გადაიჭიმა ცისარტყელა, როგორც სადავე!

მხოლოდ დუღილი, უსაზღვრობა, მხოლოდ ჭაობთა
და ლელიანში აყროლება დამპალ ვეშაპთა.
ბნელ ჯურღმულებში წყლის ჩაქცევის სანახაობა
და ნიაღვრებში უცებ თვალწინ გადამეშალა!

ბრწყინვა მყინვართა, ზღვის სადაფთა, მარწყვისფერ ცათა!
იქ მეჩეჩებზე გახირული, ბალღამით სავსე
და ბაღლინჯოთა გამოჭმული წყეული ყარდა,
უზარმაზარი, წაქცეული ხეების მსგავსი!

მე რომ შემეძლოს ვაჩვენებდი ახლავე ბავშვებს
ზღვის იმ ბაჯაღლოს, იმ მომღერალ ოქროსფერ თევზებს,
ყვავილთა ქაფმა იავნანა უმღერა ზღვაში
ჩემს გატაცებას არნახული ქარების ფრთებზე.

ზღვამ მოქანცულმა განედებზე ბრძოლით, ბღავილით,
ტკბილი ქვითინი გამაგონა, რწევით დამღალა,
მესროდა ჩრდილის ამობურცულ ყვითელ ყვავილებს
და მე ქალივით დაჩოქილი ვიდეგ ამგვარად...

აბობოქრება, როგორც კუნძულს, მეხეთქებოდა,
რეცხავდა ზვირთი აჟივლებულ ჩიტების სკორეს.
ზღვის ბინადარნი ეშვებოდნენ ფსკერზე ქვებივით.
ჩემს ნაკვალევზე აქაფებდნენ ამღვრეულ მორევს!

ვიყავ მძვინვარე ქარიშხლების ფრთებით ნაცემი
და ყურეებში გახლართული, ჩემს ჩონჩხს ღრიალით
მთვრალ ოკეანეს ვერასოდეს გამოსტაცებდნენ
ვერც ალბათ ჰანზის ხომალდები იალქნიანი.

თავისუფალი, ცას იისფერ ნისლში ვხედავდი
და კედელივით მივარღვევდი და მივდიოდი,
ცა მეწამული მირონცხებულ მოლექსეთათვის
ლაჟვარდის დუჟით და მზის ხავსით იყო დიადი.

ცა დადგომოდა, მორკალული, შარავანდედად
და გახელებულ ცხენთევზების მახლდა ამალა,
ასე მივქროდი და ივლისი კომბლით ანგრევდა
ცხელ და ძაბრივით გადმომხობილ ზეცის კამარას.

მე ვკანკალებდი, ორმოცდაათ მილზე ბღაოდნენ
ბეჰემოტები, ცივ ზვირთებში რომ ინებივრეს.
ქსოვდა მალსტრემი მარადიულ ლურჯ უძრაობას
და ჩემი ფიქრი კვლავ ევროპის მისწვდა ჯებირებს!

მე დავინახე ვარსკვლავების არქიპელაგი,
ცის დარბაზები, ფრინველები სადაც სახლობდნენ!
მომავლის ძალას - ოქროს ჩიტებს ღამე ვერაგი
ალბათ იქ მალავს, იქ იძინებს, მის სიახლოვეს!

დიდხანს ვტიროდი! შევყურებდი დილას მრისხანეს
და გულშემზარავს, მზეს მცხუნვარეს, მთვარეს საშინელს,
ვარ სიყვარულით უსასოო, დე, დამიმსხვრიოს
ზღვამ ხერხემალი და ახლავე დამნთქას ზღვაშივე!

მე მსურს ევროპის მხოლოდ გუბე; იქ, იმ გუბეში,
როცა მზე წითლად ჩამავალი ღებავს დასავლეთს,
გემს უშვებს ბიჭი, ნაღვლიანი და უნუგეშო,
აფარფატებულს გაზაფხულის პეპელასავით.

მე, თქვენთან ნარწევს და განბანილს, ახლა, ზვირთებო,
როდესაც მზერა პონტონების ასე ახლოა,
არ შემიძლია გამოვუდგე ბამბის მტვირთავებს
და არც დროშების ავიტანო ის ქედმაღლობა.

...ჩვენ ცარიელ ოთახში რაიმე ნივთის წარმოსახვაც კი გვიჭირს მასზე ჩვენი აზრის გარეშე, შეიძება წარმოდგენაც კი არ გვქონდეს საკუთარ ოთახზე, სანამ მას ვინმე სხვა არ შეაფასებს ან გარედან ან კიდევ თავად ოთახიდან. ეს შეგრძნების ზღვარია. რემბო კი ამ ზღვრებში ეძებდა კარს გასაქცევად...

რევოლუცია

სოციალიზმის პერიოდში რემბოს ჩვენთან შერჩევით, თუმცა მაინც აღიარებდნენ. განსაკუთრებულად ხაზს უსვამდნენ რემბოს ბიოგრაფიიდან იმ მომენტს, როდესაც პოეტმა თითქმის ერთი თვე წითელი დროშის ქვეშ, კომუნარებთან ერთად გაატარა ბაბილონის ყაზარმაში და სახლში ჯარისკაცის „შინელითა“ და დაგლეჯილი სამხრეებით დაბრუნდა. სოციალისტურ ესტაბლიშმენტს ძალიან მოსწონდა, როდესაც პოეტი წერდა პროლეტარული საფრანგეთის დასვრილ და ბინძურ ხელებზე, რომლითაც ის ბურჟუების თეთრ და მოვლილ ხელებს უგრეხდა. ან კიდევ „Париж заселяется вновь“ - ჟღერადობით სპექტაკლის აფიშან ან კიდევ სასტუმროს რეკლამასა ჰგავს და ზედმიწევნით კარგად ასახავს რევოლუციაგადატანილი დედაქალაქის მდგომარეობას. დახვრეტილი კომუნარების კუბოთა ქარავანი ტოვებს ქალაქს, სცენა და დარბაზი კი კვლავ თავისუფალია: სასახლეები ტყეში, გოგონები ბულვარებში, დედაქალაქი - მეძავი ყველას უმასპინძლდება, უბედური გამარჯვებულებისა და ბედნიერი დამარცხებულების ქალაქი, გამარჯვებულები იცინიან მაგიდებთან, მსხვერპლნი კი მიწაში და ეს ყველაფერი მანამ, სანამ კიდევ ერთხელ არ შეეტაკებიან დაწყევლილი კლასები და ფენები ერთმანეთს. რემბოს უნდოდა მომკვდარიყო მათთან ბრძოლაში.
მოკლედ ეს ყველაფერი სოციალიზმს ძალიან მოსწონდა და მის პოპულარიზაციასაც უწყობდა ხელს, თუმცა აი მჭედელზე უროთი მხარზე, რომელიც ოცნებობს არისტოკრატთა სისხლით გადარეცხოს საუკუნოვანი ჭუჭყი მოედნებიდან უკვე ჩურჩულით იწყებდნენ საუბარს - მეტად ექსტრემალურია. მითუმეტეს მჭედელი, რომელიც ფრანგულ ეპოსში უფრო ჯადოქარი და უწმინდურია, ვიდრე უბრალოდ მშრომელი ადამიანი, სამჭედლო კი ერეტიკოსების თავშეყრის ადგილია. სოციალური ზიზღის სიღრმეში რემბო გრძნობს ალქიმიურ შიმშილს, რომელსაც ვერ იკლავს ვერც მეტალებით, ვერც ძვირფასი ქვებითა და კრისტალებით, ვერც ატმოსფეროთი და ვერც ცისარტყელის სპექტრით. რევოლუცია მას აინტერესებდა მხოლოდ უტოპიის საიდუმლო ადგილებში მოგზაურობის დონეზე და არა ძლიერი ჯაჭვისა და მსუყე ჯამის გამო.

გაქცევა

„ერთი სეზონი ჯოჯოხეთში“ პოლ ვერლენის საყვედურს რემბო ერთერთი „მსხვერპლი ქალბატონის“ საშუალებით გადმოგვცემს: მან მე ვერ გადამარჩინა და ამით დამღუპა“ - ამბობს ის მის „ინფერნალურ საქმროზე“, რომელმაც მისი სული შთანთქა.
ვერლენმა მოიხადა სასჯელი, დაბრუნდა ოჯახში და წარსულისადმი ალერგიის გრძნობით გააგრძელა ცხოვრება. რემბო კი არ ჩერდებოდა, მას მუხრუჭები არ ჰქონდა და უფრო და უფრო შორს მიდიოდა - შორს პარიზიდან და ცხოვრებისა და ლიტერატურის ნორმებისაგან. მისი სახელი კიდევ ერთი რგოლია „დაწყევლილ პოეტთა“ ჯაჭვში, დასავლეთის განსაწმენდელიდან აღმოსავლურ ედემში გაქცეულთა საძმოს წევრი. რემბოს შემთხვევაში ეს უბრალო მეტაფორა არ გახლავთ. მან არამარტო ცხოვრების სტილი, არამედ საცხოვრებელი კონტინენტიც შეიცვალა და მოხალისე მოკვეთილის სიმბოლოდ იქცა.
არტური თავს ანებებს წერას და პოეზიას და მიემგზავრება ახალი და უხილავი თავგადასავლების საძიებლად. თავდაპორველად მოგზაურობს სკანდინავიაში მოხეტიალე ცირკთან ერთად. გეგმავს სვირინგების გაკეთებას მთელს სხეულზე და ამით ფულის შოვნას. მას შემდეგ რაც ის 20 წლის გახდა ის არცერთხელ აღარ დაბრუნებულა ლექსებთან და არც იმ ადგილებთან სადაც შეიძლებოდა იცნოთ როგორც პოეტი. შემდეგ ქვეით ჯარისკაცად გაემგზავრა ინდონეზიაში, საიდანაც ერთი თვის შემდეგ გაიქცა და კვიპროსის ერთერთ ქვის სამტეხლოში ზედამხედველად იწყებს მუშაობას. სწორედ აქ ჰპოვა გასაქანი მისმა სადისტურმა კომპლექსმა: ტყავის ქამარი, გრძელი ხანჯალი და 60-მდე მონა დაქვემდებარებაში... საქმე იმით დასრულდა, რომ ერთ ერთი მონა შემოაკვდა - რემბომ მას თავი ქვით გაუტეხა, რის შემდეგაც იძულებულია დატოვოს კვიპროსი და გაიქცეს აფრიკაში.
აბისინიაში, სადაც ის კოლონიალურ ვაჭრად და გეოგრაფიული საზოგადოების კორესპონდენტად გვევლინება, მას ახალი გატაცება აქვს - ფოტოგრაფია. სწორედ ამ გატაცებას და მისი კომპანიონების მოგონებებს უნდა ვუმადლოდეთ იმას, რომ რემბოს ცხოვრების ბოლო, აფრიკული ათწლიანი ცხოვრების შესახებ რაღაც ინფორმაცია გვაქვს.
რემბო მთლად გაჭაღარავდა, თმებს ძალიან დაბალზე ატარებს, ხშირად კი საერთოდ თავგადაპარსულია. ატარებს ულვაშებს, იცმევს მუსულმანი მამაკაცების მსგავსად. მის წერილებში ოჯახისადმი უფრო და უფრო ხშირად ჩნდება მაჰმადიანური ანდაზები და აფორიზმები და ციტატები ყურანიდან. მის პირად საქმიან ბეჭედზე ეწერა: „ალლაჰის მსახური და ნელსაცხებლების მომწოდებელი“. ცოლად შეირთო ადგილობრივი ტომის არგობას შავკანიანი მუსულმანი ქალი, რომელმაც ერთი სიტყვაც კი არ იცოდა ფრანგულად. მეგობრობს აფრიკელ შამანებთან, ნადირობს სპილოებზე და ევროპაში პილოს ძვალსა და მაიმუნის ტყავს აგზავნის. ეთიოპიის მეფისთვის იარაღის მთავარი მიმწოდებელია. ყველაფერი ეს ეხლა მას ისე იტაცებს, როგორც ადრე ლექსები და ხილვები. თქვენ წარმოიდგინეთ, იმდენად შეითვისა ადგილობრივი წეს-ჩვეულებები, რომ დამჯდარი შარდავდა, აბორიგენი მამაკაცების მსგავსად. ჯერ კიდევ პოეტობისას საკუთარ თავს უწინასწარმეტყველებდა: ჯადოქარი! ვაჭარი! კოლონისტი!“ - თითქმის ასეც გამოვიდა. „ზანგი, უმდაბლესი რასსა“- მოირგო რა შავკანიანი ველურისა და კანიბალის როლი, რომელიც თეთრკანიან მისიონერებს სახეში აფურთხებდა - სწორედ ასე უწოდებდა საკუთარ თავს რემბო. რა თქმა უნდა თავის „ერთი სეზონი ჯოჯოხეთში“ ის ბიბლიური ქამის შთამომავალთა სამეფოდან არა ინფექციური ტანჯვით შეპყრობილი დაბრუნებას ცდილობდა, პირიქით: რკინის ტანით, საშიში თვალებითა და მზისგან დამწვარს სურდა დაბრუნებისას დაელია თხევადი მეტალივით ძლიერი სასმელები, სურდა დაბრუნებულიყო იმისათვის, რომ ჩართული პოლიტიკურ შეთქმულებაში. ყველაფერი ამის მიუხედავდ ის საფრანგეთში გასივებული ფეხით საკაცეთი ჩაიყვანეს. ფეხი მოჰკვეთეს...მიზეზი ქოლგისებური მიმოზის ეკალი იყო, რომელიც რემბოს მუხლში შეესო და რომელმაც ეს ავადმყოფობა გამოიწვია. ამპუტაციამ მხოლოდ მცირე ხნით შეაჩერა სიკვდილის მოახლოვება. 1891 წლის 10 ნოემბერს 37 წლის არტურ რემბო მარსელის „უმანკო ჩასახვის“ სახელობის კლინიკაში გარდაიცვალა. ტკივილების შესამსუბუქებლად ბოლო დღეებში მას მორფს უკეთებენ. „ალლაჰ ქერიმ!(დე აღსრულდეს ალლაჰის ნება!)“ - ამ სიტყვების წარმოთქმის შემდეგ რემბო აზრზე აღარც მოსულა. ჰალუცინაციებში ის თავის აფრიკელ მეგობრებს ხმამაღლა ესაუბრებოდა, დარწმუნებული იმაში, რომ ისინი მის გვერდით იყვნენ.
ნებისმიერი გარე მოგზაურობა ყოველთვის პარალელური მოგზაურობაა „შიგნით“, საკუთარი ქვეცნობიერის კოლონიზაციაა - გარეთ ხედავ იმას, რასაც უკვე მიუახლოვდი შიგნით. ყოველი დიდი მოგზაურობის ბოლოს იღებ არა იმას, რასაც გგონია რომ ეძებ, არამედ იმას, რასაც სინამდვილეში ეძებდი.

წყურვილი

იაფფასიანი პორნოგრაფიული წიგნები, მაგებისა და ფოკუსნნიკების სახელმძღვანელოები, მთვრალი იდიოტების მიერ შექმნილი და უცებ დავიწყებული სტროფები - ეს იყო როგორც რემბო ამბობდა, მისი ატონალური ტალანტის ცეცხლის საწვავი. შინაგანი გასხივოსნების საბაბი. მხოლოდ 4 წელი დაუთმო მან მართალი და გადამრჩენელი სახელების გნოსტიკურ ძიებას, ასოთა ფერებსა და მწერი ციფრების საიდუმლო ცხოვრებაში გარკვევას. „მე მოვედი საიქიოდან დავალებების გარეშე, თუმცა მწყურვალე“ - ამბობდა ის. 4 წელი ამ წყურვილის მოსაკლავად და ამის შემდეგ კიდევ 17 წელი ასკეტური დიეტა და არცერთი სტროფი, არცერთი პწკარი პოეზიისა, თითქოს მან მოიკვეთა თავისგან პოეზია, მოიკვეთა და განუდგა მას.
ამბობენ, პოეზია ავტორის ტვინის ნეირონების რეორგანიზაციის წარმატებული პროცესია, კითხვის დროს კი ის მკითხველის ტვინის ნეირონების გარკვეულ რეორგანიზაციასაც ახდენსო. პოეტები, რაღაცით შუშის ჩაქუჩებს ჰგვანან, რომლებიც „ოქროს ლურსმანზე“ დარტყმის შედეგად ნაწილებად იფშვნებიან და უკვე ახალი ჩაქუჩია საჭირო. ამ ლურსმნის ირგვლივ, რომელიც ნორმალურობის მერიდიანებს ამაგრებს, აბსენტის მწვანე შუქით გასხივოსნებული დამსხვრეული შუშის უკიდეგანო ოკეანე იშლება, ოკეანე, რომელიც მზადაა მიიღოს ნავიგაცია და მიმართულება დაკარგული მთვრალი ხომალდები, მთვრალ სხეულებთან ერთად...

სული გზაგასაყარზე - ედგარ ალლან პო

2009-10-22T07:48:00.000-07:00

ყოველთვის, როდესაც რაიმე ცუდსა და საშინელს ვხედავ, უბედური და ღმერთისგან მიტოვებული(ზოგიერთი პირიქით ამტკიცებს, რომ ღვთაებრივია, თუმცა მე ვთვლი, რომ მიტოვებული ყავდა შემოქმედს) გენიოსი ედგარ ალლან პო მახსენდება. დღეს დილითაც ტელევიზიაში მოსულს საშინელი ამბავი დამახვედრეს - ჰოლანდიურ რესტორანთან ვიღაც უნობი გოგონა ზღვაში შევიდა და გაუჩინარდა. მაშველები მას ამ დრომდე ეძებენო - გადაღებაზე მიმავალმა ჟურნალისტმა მამცნო... თვითმკვლელობის მცდელობა თუ უბრალოდ გაუმაძღარი ზღვის ტალღები? ჯერ გაურკვეველია, მე კი კვლავ პო ამომიტივტივდა თავში. შევეცდები ძალიან მოკლედ მოგიყვეთ პოზე, არა, უფრო სწორი იქნება თუ ვიტყვი „ჩემს პო-ზე“ და გაგიზიაროთ ჩემი მისდამი დამოკიდებულება.
თანამედროვე მასობრივი ლიტერატურის ¾ ამერიკელი რომანტიკოსის, ედგარ ალლან პოს მიერ დარწეულ აკვანში გაიზარდა. მან ხომ თანამედროვე ბესტსელერებისთვის ფაქტობივად ყველა ძირითადი ჟანრი შექმნა. დეტექტივი, სამეცნიერო ფანტასტიკა და თვით გოთიკური პროზაც კი პოს მიერაა გამოგონილი (ან ხელმეორედ გამოგონილი - გოთიკურ პროზასთან მიმართებაში). შევეცდები ამ უდიდესი ადამიანის ბიოგრაფიული დეტალებით თავი არ შეგაწყინოთ, უბრალოდ როგორც უკვე გითხარით, ჩემს პოზე მოგიყვებით.

თავი 1: მთელი ცხოვრება საშინელებათა თეატრი

ედგარ ალლან პოს ცხოვრება ცუდი სიზმარის მსგავსად ავადმყოფურად მოჩვენებითი და ამავდროულად განსაცვიფრებლად ლიტერატურულია. თითქოს მან ეს ყველაფერი მხოლოდ საკუთარი თავისთვის გამოიგონა.
პოს მშობლები მსახიობები იყვნენ (მეცნიერები ძალიან ბევრს დაობენ პოს მშობლების ისტორიის შესახებ, მე კი იმას მოგიყვებით, რისიც მე მჯერა). იმ ეპოქაში კი მსახიობობა მამაკაცის შემთხვევაში ლოთის, ქალის შემთხვევაში კი მეძავის სტატუსის ტარებას ნიშნავდა. პო 2 წლის იყო, როდესაც მშობლები გარდაეცვალა. ზოგიერთი მეცნიერი ამტკიცებს, თითქოს ლოთმა მამამ ეჭვიანობის ნიადაგზე იმ თეატრს წაუკიდა ცეცხლი, რომელშიც პოს დედა თამაშობდა და ორივენი ამ ხანძრის შედეგად დაიღუპნენ, თუმცა არსებობს მტკიცებულებები იმისა, რომ აღნიშნული თეატრი პოს დედის, მშვენიერი ლაიზას გარდაცვალებიდან 2 კვირის შემდეგ დაიწვა. სინამდვილეში კი დედა ჭლექის მსხვერპლი გახდა, მამა კი ლოთობამ გადაიყოლა. 2 წლის მომხიბვლელი ყმაწვილი პო იმ დროისათის საკმაოდ წარმატებულმა ბიზნესმენმა, მეთამბაქოე ჯონ ალლანმა იშვილა და ფუფუნებას მოკლებულ ბავშვს შეიძლება ითქვას ზომაზე მეტადაც კი ანებივრებდა.
მომხიბვლელი, განათლებული, გამჭრიახი, მსუბუქი, არაჩვეულებრივი იუმორის გრძნობით, საზოგადოების გული და სული - ასეთი იყო პო. ის ზღაპრულად კითხულობდა ლექსებს, როგორც თავისას, ისე სხვა ავტორებისასაც. პო ერთნაირად აჯადოებდა ქალებსაც და კაცებსაც. თუმცა საკმარისი იყო ალკოჰოლის მცირე დოზა და პუბლიკის „ლიუბიმჩიკი“ 180 გრადუსით იცვლებოდა. სიმთვრალის დამახასიათებელი ნიშნები არ ემჩნეოდა, უბრალოდ უსაზღვროდ დადებითი პიროვნებიდან ის უცებ მონსტრად გადაიქცეოდა ხოლმე - ბოროტი, ფეთქებადი და ყოველგვარი მუხრუჭების გარეშე! „მასში დემონი იღვიძებდა. შეშლილობის აურა კი მის ირგვლივ უკვე ხილვადი იყო“ - ასე აღწერა მისი სიმთვრალე პოს ერთერთმა მეგობარმა და ჟურნალის თანამშრომელმა პოსადმი მიძღვნილ ნეკროლოგში.
მთელი ცხოვრების განმავლობაში პო უამრავი მანიითა და ფობიით იყო შეპყრობილი. მაგალითისთვის შეპყრობილი იყო დევნის მანიით, აწუხებდა კლაუსტროფობია(და კიდევ ბევრი სხვა ფობიაც), დეპრესიები და ნევროზები. პოს მანიებსა და ფობიებს კიდევ უფრო ამძაფრებდა მისი სწრაფვა ალკოჰოლისადმი. სიცოცხლის ბოლოს კი ზოგიერთი ცნობებით პო ნარკომანიც გახდა.
თამამად შეიძლება ითქვას ისიც, რომ პოს ფსიქოსექსუალური აშლილობებიც აწუხებდა. ყველა მისი სასიყვარულო ისტორია იყო მცდელობა „ნორმასთან“ მიახლოებისა ან კიდევ „ნორმად“ მოჩვენების მცდელობა. თუმცა თვით მის ქორწინებასაც კი ვერ უწოდებ „ნორმალურს“: პომ ცოლად შეირთო მისი 13 წლის კუზინა ვირჯინია, რომელიც გონებრივ განვითარებას საკმაოდ ჩამორჩებოდა და გარდაცვალებამდე ბავშვურ ქცევებს ინარჩუნებდა.

თავი2: ბედისწერა

პო დაიბადა იმავე წელს (1809წ.), როდესაც დაიბადნენ შოპენი, ტენისონი, ლინკოლნი, დარვინი და გოგოლი. ამ თუ შეიძლება ითქვას „შესანიშნავ“ წელს იბადებოდნენ როგორც მისტიკოს-თეოლოგები, ასევე სკურპულოზური მკვლევარ-ნატურალისტები, თავისუფლების მოყვარული ლიდერები, პოლიტიკოსები და მხედართმთავრები. პოსაც ჰქონდა შანსი გამხდარიყო ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი - ის არა მხოლოდ ძალიან განათლებული და გონება გამჭრიახი, არამედ სასწაულად შრომისმოყვარე, კომუნიკაბელური და მიზანდასახული იყო. თავის დროზე პომ თითქმის მიიღო თანამდებობა ამერიკის პრეზიდენტის, ტაილერის ადმინისტრაციაში, თუმცა საქმეს აქაც მორიგმა ჭიქა ალკოჰოლმა შეუშალა ხელი. თეთრ სახლში პო დათქმულ დროზე ადრე მივიდა... დროის მოკვლის მიზნით ტრაქტირში ჩავიდა და... პრეზიდენტ ტაილერის წინაშე ტალახში ამოგანგლული და უკუღმა ჩაცმული ლაბადით გამოცხადდა, თანაც საკმაოდ უშვერი სიტყვებით მოიხსენიებდა თვით პრეზიდენტს და მთელ მის გარემოცვას. პოეტის ცხოვრებაზე დემონის გავლენის კიდევ ერთი ტრაგიკული ისტორია..
სხვათაშორის ახალგაზრდობაში პო მშვენიერი ათლეტი იყო, არმიაში მსახურობდა და საკმაოდ წარმატებულ სამხედრო კარიერასაც უწინასწარმეტყველებდნენ, თუმცა...
ჯარში ის გაჭირვების გამო წავიდა. აპეკუნი, ჯონ ალლანი არ აძლევდა შვილობილს ფულს იმისათვის, რომ პოს დრო საყვარელი საქმისთვის, ლიტერატურისთვის დაეთმო და მისგან უფრო რესპექტაბელური პროფესიის არჩევას ითხოვდა. მისი მითითებით პომ ვესტ-პოინტის სამხედრო აკადემიაშიც კი დაიწყო სწავლა, თუმცა ამ მომენტისათვის მამობილმა მეორე ცოლი შეირთო, რომელთანაც ჯონ ალლანს ვაჟი შეეძინა. ასე, რომ მემკვიდრეობის მიღების შანსი პოს უკვე აღარ ჰქონდა. ამიტომაც გენერლობაზე ოცნებამაც უკვე აზრი აზრი დაკარგა. სწორედ ამის შემდეგ დაიწყო პომ კალმით ფულის შოვნა. „წერილი ბოთლში“ - ედგარ პოს პირველი მოთხრობაა (აქამდე ის მხოლოდ ლექსებს წერდა), რომელიც მან ფულის გამო დაწერა.
...გავრცელებული აზრით, პო აბსოლუტურად შეშლილი იყო, თუმცა ამავდროულად გათვლების, მათემატიკის, ლოგიკის გენიოსი და მოაზროვნე, კრიპტოგრაფი და უდიდესი დეტექტივი იყო. ყველაფერთან ერთად პო უმაღლესი კლასის ლიტერატორი იყო, რომელსაც შესწევდა ძალა და უნარი ყველაზე დიდი და ფართო აუდიტორია მოეჯადოვებინა და დაეპყრო. საკუთარი საკმაოდ ავადმყოფური და არაჯანსაღი ემოციები პომ მხატვრული შემოქმედების ინსტრუმენტებად აქცია.

თავი 3: ყველას უყვარდა, თუმცა ყველამ მიატოვა

უბედურება დაბადებიდან თან სდევდა პოს.
დაწყებით სკოლაში პატარა პოს თავისი თანაკლასელის დედა შეუყვარდა. კეთილ ქალბატონს ძალიან უყვარდა პატარა პო, სტუმრად ეპატიჟებოდა, ესაუბრებოდა და ზრუნავდა მასზე. თუმცა შემდეგ... შემდეგ მშვენიერი ელენა (ამ სახელით მოიხსენიებდა მას პო) ავად გახდა, შეიშალა და გარდაიცვალა. ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ პატარა პო თვეების განმავლობაში ღამით დადიოდა ელენას საფლავზე, რათა „სატრფოს“ სულს თავი მარტოდ არ ეგრძნო.

ასე თუ ისე ქალები ყოველთვის მიდიოდნენ მისგან: ელენა, დედობილი ფრენსის ალლანი, რომელიც მას როგორც საკუთარ შვილს, ისე უვლიდა(სხვათაშორის პოსაც სიგიჟემდე უყვარდა დედობილი), საყვარელი მეუღლე ვირჯინია - ყველანე ადრეულ ასაკში გარდაიცვალნენ. სხვები კი უბრალოდ გარბოდნენ მისგან ეშინოდათ რა მისი „დემონური“ სიმთვრალით გამოწვეული ავადმყოფური ახირებებისა და მის ცხოვრებაზე ბედისწერის ასეთი წნეხის გამო.
ცოცხალ, ხორციელ და ვნებიან ქალებს როგორც ჩანს თავად პო გაურბოდა. ხორციელი სიამოვნებისადმი (страх перед женским лоном) სწორედ ამ შიშს უკავშირებენ ლიტერატურათმცოდნეები პოს შემოქმედებაში მრავლად არსებულ მორევებს. ეს გიგანტური მორევები, ოკეანის ჩამთრევი ტალღები სხვა არაფერია თუ არა სიკვდილი, ან უკიდურეს შემთხვევაში სიკვდილის კარიბჭე.
პო მკვდარს, ცივსა და უნაყოფოს რომანტიზირებასა და პოეტიზირებას ახდენს თავის შემოქმედებაში. ანიმეს მის ნაწარმოებებში მოჩვენებისა და ეფემერულობის ელფერი დაჰკრავს.
პოეტის ცხოვრებაც ამ ყველაფრის დასტური იყო. პოს პირველი სიყვარული (ელენა) სხვა არაფერია, თუ არა იდეალური ქალის სიყვარული - უპასუხო და ხორციელი სიამოვნების გარეშე. მეუღლე ვირჯინია ძალიან სათუთი და ავადმყოფურად მგრძნობიარე იყო. როგორც ზოგიერთი მეცნიერი ამტკიცებს, „მას არ შეეძლო ცოლქმრული მოვალეობა ბოლომდე შეესრულებინა“.
შესაძლოა პოს ეს ლტოლვა ოცნებაში, იდეალურ, ან ხშირად პარალელურ სფეროში სწორედ ჯანსაღი სქესობრივი ცხოვრების არქონის გამო გადაჰქონდა. თუმცა სავსებით შესაძებელია, რომ ცხოვრების მწარე გაკვეთილების გამო მას უბრალოდ ეშინოდა „ცოცხლების“ სიყვარულისა. გარდაცვლილების სიყვარული კი დაკარგვის შიშის გარეშეა შესაძლებელი.

თავი 4: ჯოჯოხეთი ელოდა საკუთარ პოეტს

საერთოდ კი მას თვითონაც ერჩივნა გარდაცვლილების სიაში ყოფნა. სიცოცხლე მის სიუჟეტებში ყოველთვის სიკვდილში გადადის, ან პირიქით სიკვდილი სიცოცხლედ იქცევა. მის ერთ ერთ მოთხრობას სწორედ ასე ქვია: „სიკვდილში სიცოცხლეა“, ერთერთ გროტესკში კი გმირი მშვენივრად ცხოვრობს სუნთქვის გარეშე.
თუმცა იქ, სიცოცხლის ზღვარს მიღმა მხოლოდ მარადიულთან და ამაღლებულთან შერწყმა არაა. იქვეა უკუნში მყოფი გარდაცვლილის ტანჯვაც და ხრწნაც, სრული გახრწნა, საშიში და საშინელი, ქაოსისა და დემონის ზეობა... ჭიის ზეიმი...
სწორედ ასეთ საშინელ გარდაცვალებას ელოდა და ეშინოდა მისი პოეტს. ის თავს ჯოჯოხეთის კერძად და დაწყევლილად თვლიდა. მის ტექსტებში მთხრობელი ყოველთვის „დამძიმებულია“ ბრალეულობითა და ცოდვით: დამნაშავეც ("Сердце-обличитель", "Бочонок амонтильядо") თუ მსხვერპლიც ("Колодец и маятник", "Ворон").
ისეთი შთაბეჭდილება გექმნება, თითქოს პომ საკუთარ თავს გამოუტანა განაჩენი რაღაც ცოდვის გამო. ამბობენ, რომ პატარა პოს დიდხანს სჯეროდა, რომ სიძულვილის ძალით მოკლა თავისი მშობელი მამა, დევიდ პო. პო მის სიკვდილს მართლაც ნატრობდა - ლოთი დევიდი ხშირად აწამებდა მშვენიერ და ნაზ ლაიზას, პოეტის დედას.
ეს ყველაფერი ლეგენდაა და ვერავინ დადებს თავს იმაზე, რომ ყოველივე ეს სიმართლეა, თუმცა ფსიქიკურად გაუწონასწორებელ ედგარის სინდისზე შესაძლოა ყოფილიყო რეალური დანაშაულებიც. არსებობს ვერსია, რომ პომ მოკლა მარია როჯერსი, რომლის გაუჩინარების ამბავი მან თავის მოთხრობაში, „მარი როჟეს საიდუმლო“-ში აღწერა. პოლიციამ როჯერსის საქმის გახსნა მაინც ვერ შეძლო.
სხვათა შორის, ზოგიერთი მტკიცებულებებით პოს ტვინის ორგანული დაზიანებები ჰქონდა, რაც იწვევდა გადახრებს მის ქმედებებში.

თავი 5: წამოდი, მე აგიხსნი

ჰომუზია, ჰომუიოზია, პასსადო, ბუბასტიდა, ოლლაპოდ, ჰომეროს უმცროსი - ოდესმე მაინც თუ გსმენიათ მსგავსი სახელები? პოსთან ყველა გვერდზე შეიძლება აღმოაჩინო ათობით უცხო სიტყვა. ეს სწორედ გიგანტური ერუდიციის (თუ შეიძლება ერუდიციას გიგანტური ვუწოდოთ), ცოდნისადმი სწრაფვისა და მსოფლიო კულტურაში ჩართულობის შედეგი იყო. პოს ტექსტებში ძალიან ბევრი ლინკია წარსულის რეალიებისა დღევანდელ ბოროტებასთან და ეს რეალიები ფანტასტიკური მეთოდით ეხამება ფანტასტიკას ან აბსოლუტურ უაზრობას - ასე, მაგალითად კიკაპუსა და ბუგაბუს ომი ("Человек, которого изрубили в куски"), რომელთაგან პირველი რეალურად არსებული სისასტიკით გამორჩეული ინდიელთა ტომია, მეორე კი პირველის მიბაძვით გამოგონილი სიტყვაა „ბუას“ მნიშვნელობით.
განსაკუთრებული ყურადღება დეტალებისადმი, ზუსტი გათვლა, მაქსიმალური მსგავსება სიმართლესთან, სიუჟეტის ყველაზე ფანტასტიკური ელემენტების რეალურად ჩვენება - ეს ყველაფერიც პოს შემოქმედების მახასიათებელი ნიშანია.
ის აბსოლუტური სიზუსტით იწვევს მკითხველში საჭირო ემოციებს, უჩენს მათ საჭირო აზრებსა და განწყობასაც კი. პო არაა მისტიკოსი - ის ვიზიონერი და ანალიტიკოსია. ის ჯერ კვეთს და შემდეგ სწავლობს ანატომიას. მას მახვილი თვალი და კრიტიკული გონება აქვს, ის ეშმაკია დაუვიწყარი ქალაქის, შკოლკოფრემენის სამრეკლოზე. ბურუსით მოცული და საშიში გამოცანები მისთვის ის მათემატიკური განტოლებებია, რომლებშიც მან ყოველთვის იცის “X”-ის მნიშვნელობა.

თავის ფანტასტიკურ მოთხრობებში პო იწყებს თხრობას ერთი ჩამოყალიბებული აზრით, თუმცა შემდეგ ნაბიჯ ნაბიჯ ყირაზე აყენებს ლოგიკას და უკუაგდებს ბუნების ყველა კანონს და ამ ყველაფერს ისეთი ოსტატობით აკეთებს, რომ წუნს ვერ იპოვი. ყველაფერი თითქოს დღესავით ნათელი და გასაგებია. ეს ისეთი სასწაულია, რომელთან მიახლობევისთვისაც კი თანამედროვე ტრილლერების შემქნელებს კიდევ დიდი დრო დასჭირდებათ.

თავი 6: მორალი? და რა არის ეს?

თავდაპირველ პო მკითხველმა გაიცნო როგორც მიმომხილველი და ლიტერატურული კრიტიკოსი. შემდეგ მან დაიწყო მოთხრობების წერა ჟურნალებისთვის და ლიტერატურული დამატებებისთვის. ასე მივიდა მკითხველამდე „ოქროს ხოჭოც“, „აშერთა სახლის დაცემაც“ და თითქმის ყველა მისი მოთხრობა.
პოს მამობილი, ჯონ ალლენი, მეთამბაქოეობის გარდა ამერიკაში ბრიტანული ჟურნალ გაზეთების გავრცელებითაც იყო დაკავებული და პატარა პოც ადრეული ასაკიდან ეცნობა ბრიტანული კულტურის მშვენიერ სამყაროს: გოთიკასაა და ფანტასტიკას, რომანტიკოსთა ნატიფ პოეზიას.

ფართო პუბლიკამ მწერალ ედგარ ალლან პოზე „ოქროს ხოჭოს“ შემდეგ დაიწყო საუბარი, ორი წლის შემდეგ კი მისმა უკვდავმმა ლექსმა, „ყორანი“, მას მსოფლიო პოპულარობა მოუტანა. პო პოეზიაშიც ვირტუოზი, სრულყოფილი მექანიკოსი და მათემატიკოსი იყო.ამასთან პო საერთოდ აღარ აქცევდა ყურადღებას პოეზიის და ზოგადად ლიტერატურის ეთიკურ მნიშვნელობას - თითქოს ის მისთვის არც არასდროს არსებობდა.
„მას საერთოდ არ ესმოდა რა არის მორალი“ - ასე წერდნენ მასზე მისი თანამედროვეები და მეგობრები. ალბათ იმიტომ, რომ მას არ ეშინოდა სიკვდილისა და ტანჯვის. სულის გადარჩენის იმედი მას უკვე აღარ ჰქონდა და თვლიდა, რომ სამუდამო ტანჯვისთვის იყო განწირული.
იქნებ მას უბრალოდ ესმოდა, რომ სამყაროს ესთეტიკურის გარდა სხვა განმარტება, ცხოვრებას კი არანაირი გამართლება არ ჰქონდა.

თავი 7: უკანასკნელი მცდელობა

ვირჯინია სასიკვდილო სარეცელს მიეჯაჭვა, პოს მისი გადარჩენის ყველა იმედი გადაეწურა. ამ ფაქტს პომ თავისი ცნობილი ლექსი, „ანაბელ ლი“ მიუძღვნა („...ანგელოზთ ბევრად უბედურთ ცაში შევშურდით აქ მე და ის...“).
შემორჩენილია მხოლოდ ერთადერთი წერილი, რომელიც პომ ვირჯინიას მისწერა: „ალბათ ყველანაირი იმედი დაკარგული მექნებოდა შენზე რომ არ ვფიქრობდე საყვარელო მეუღლევ...შენ ჩემი ერთადერთი და მთავარი სტიმული ხარ ამ ბოროტი, გაუსაძლისი და ამაო ცხოვრების წინააღმდეგ ბრძოლაში...“
...შემდეგ სტიმული გაქრა - ვირჯინია 25 წლის ასაკში1847 წელს გარდაიცვალა.
პოს ცხოვრება კი გრძელდებოდა. ორი წლის შემდეგ ის მშობლიურ რიჩმონდში აღმოჩნდა, მოინახულა ძველი ნაცნობ-მეგობრები და მათ გარემოცვაში საკმაოდ მშვიდად გაატარა იმ წლის ზაფხული. ის მეორედ დაინიშნა კიდეც ელმირა როისტერზე, იმ დროისათის უკვე შელდონის ქვრივზე. წარსულში, 16 წლის ასაკში მათ ერთმანეთი სიგიჟემდე უყვარდათ, თუმცა ელმირას მამამ ის ნაჩქარევად სხვაზე გაათხოვა.
1849 წლის 27 სექტემბერს მომავალი ქორწინებით დამშვიდებული პო გემით რიჩმონდიდან ბალტიმორში გაემგზავრა. ბალტიმორიდან ის მატარებლით ფილადელფიაში აპირებდა ჩასვლას, თუმცა... თუმცა გემის ჩასვლასა და მატარებლის მოსვლას შორის რამდენიმე საათიანი სხვაობა იყო. სწორედ ამ რამდენიმე საათმა გადაწყვიტა პოეტის ბედიც.
ოქტომბრის დასაწყისში, ვინმე ბალტიმორელ ექიმს, რომელიც იცნობდა პოს, აცნობეს, რომ საკმაოდ ცუდად ჩაცმული „ჯენტლმენი“ მას დახმარებას სთხოვდა. პო ბალტიმორის ერთერთ მდაბიო ტრაქტირში შეურაცხად მდგომარეობაში იპოვეს. მას ჰალუცინაციები აწუხებდა და ხშირად ბოდავდა.

...პოს ყველაზე მეტად აწუხებდა შიში ნაადრევად და ცოცხლად დამარხვისა, თუმცა ის უკვე სიცოცხლეშივე აღმოჩნდა ჯოჯოხეთში - 5 დღე, რომელიც მან ბალტიმორის საავადმყოფოში, სარეცელზე მიჯაჭვულმა გაატარა ყველაზე საშინელი ჰალუცინაციებისა და მოჩვენებების გარემოცვაში სწორედ ის ჯოჯოხეთი იყო.
5 დღის განმავლობაში პო მხოლოდ ერთხელ მოვიდა აზრზე. ექიმი იხმო თავისთან და ჰკითხა, ჰქონდა თუ არა გადარჩენის შანსი. ექიმმა უპასუხა, რომ შანსი ამისა არ იყო. პო შეაწყვეტინა ექიმს საუბარი: „მე სულ სხვა რამ მაქვს მხედველობაში: ააქვს თუ არა იმედი ჩემნაირ არარაობას?“
პო 1949 წლის 7 ოქტომბერს ღამის 3 საათზე გარდაიცვალა...
ნეტავ სად არის ახლა პოეტის სული?..