उज्यालो दीपको खोजीमा 'दीप दर्शन'...

छिमेकी ब्लगहरु

2012-01-26T11:05:00.000-08:00

केस्रा बिधाको औपचारिक घोषणा तथा पत्रकार सम्मेलन I

2012-01-04T08:17:00.000-08:00

तपाइले पठाउनु भएका रचनाहरु हाम्रो मेल बक्समा सिधै आउछ | तपाइको नाम , इ-मेल र रचना राख्नु होला धन्यवाद

केस्रा (साहित्य)
केस्रा बिधाको औपचारिक घोषणा तथा पत्रकार सम्मेलन

साहित्यमा नया बिधाको रुपमा भित्रिएको केस्राको औपचारिक घोषणा तथा पत्रकार सम्मेलन जनवरी १ तारिकको दिन सम्मन्न भएको छ । झापा जिल्ला स्थाई घर भई बिगत केही वर्षहरु देखि मलेसियाको इपो राज्यमा रहेर साहित्य कर्ममा तल्लिन सर्जक मौलश्री लिम्बुको मन मष्तिस्क र चेतनाबाट प्रतिपादन भएको यो बिधा केही सर्जकहरु म्ाझ लोकपि्रय समेत भईसकेको छ । तथापी यो बिधाको आगामी दिनहरु चुनौती रहित भने पक्कै छैन । अन्य स्थापित बिभिन्न बिधाहरुले आफ्नो शाखा बिधाको रुपमा स्विकार गराउन बाध्य पार्न सक्ने चुनौतीहरु प्रसस्त छन् । यसमा आफ्नो कमि कमजोरीलाई सच्याउदै नया क्षितिज पहिल्याउनु नै उत्तम हुन्छ केस्रा पर्वतक तथा प्रवक्ता साथीहरुलाई ।

(केस्रा के हो त यस बारेमा थप पढ्न भित्र आउनोस्….)

केस्राको औपचारिक घोषणा तथा पत्रकार सम्मेलन

नेपाली साहित्यमा ‘केस्रा’ विधाको प्रतिपादन तथा घोषणा-पत्र
२०६८/२०११

शब्द / अर्थ -
केस्रा/केस्रो – -ना.) फलफूल-सुन्तला आदि) -को भित्र पट्टकिो तह वा टुक्रा । Ö ‘सरल नेपाली शब्दकोश’ -२०६२
केस्रा/केस्रो – -ना.) सुन्तला आदि फलको भित्र पट्टकिो खण्डखण्ड परेको भाग वा टुक्रा । Ö ‘राष्ट्रिय नेपाली शब्दकोश’ बहुभाषी शब्दकोश -२०६३
केस्रा – सुन्तला, कागती, भोगटे जस्ता रेसादार फल र लसुनको पोटीमा रहेका सजिलै छुट्टनिे एउटा खण्ड । ‘समकालीन नेपाली शब्दकोश’-www.nepalisabdakos.com

केस्रा/केस्रो – -ना.) सुन्तला आदि फलको बोक्राको भित्रपट्ट िरहने पातलो बोक्रासमेत भएको खण्ड-खण्ड परेको टुक्रा, मांशपेशीमा रहेको धागाका आकारको तह । ‘रत्न नेपाली शब्दकोश’ -२०६२

परिभाषा -
यथार्थ जीवनको कुनै एक अवश्थामा हुने एक अनुभूति तथा एक दृष्टिकोणको अभिव्यक्ति अथवा कुनै पनि पूर्ण विषयवस्तुमा हुने कुनै एक खण्ड वा कुनै एक अंशलाई मात्र सूक्ष्म पहिचान गरि सोहि पक्षमा मानवीय संवेदना तथा संवेगबाट साहित्यमा उत्पन्न हुने भाव वा रसको एक पक्षको अभिव्यञ्जना नै ‘केस्रा’ हो ।

केस्राको औपचारिक रुपमा घोषणा पत्रको सार्वजानिक गर्दै म अनि साथमा अन्य सर्जकहरु
अवधारण -
वर्तमान समय निकै तेज रˆतारमा चलिरहेको छ । हरेक उपभोगका वस्तुहरु सटिक र चुस्त हुन थालेका छन् । ठुलो परिमाणका वस्तुहरुलाई परिमार्जन गरेर केही हदसम्म सानो आकार बनाएर छिटो, चुस्त, सूक्ष्म, प्रभावकारी र छुट्टै विशेषतामा तयार भईरहेका छन् । अहिले कुनै पनि वस्तुको माग बढ्दो गतिमा छ । सो अनुरुप प ूर्ति हुन सकेको छैन । मुख्य आवश्यकतालाई पहिचान गरि जति सक्दो सानो परिमाणमा भए पनि उपलब्ध गराउने कोशिस गरिएकोछ । साथै, राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, सास्कृतिक, शैक्षिक, औधोगिक आदि क्षेत्रमा पनि पुरानो मान्यताहरुलाई परिवर्तन गरि आधुनिक ढंगले गतिशील बनाईदैछ । यी क्षेत्रहरुमा सूक्ष्म प्रभावबाट हुने परिवर्तनले पनि आशातीत प्रगति भएकाछन् ।
आजकाल हरेक विषय वा क्षेत्रमा हुन सक्ने छिटो, चुस्त, प्रभावकारी पक्षलाई विशेष महत्व दिने गरिन्छ । एउटा निर्धारित वा समयसीमामा काम गर्ने मजदुर तथा श्रमिकहरुले पनि अतिरिक्त थोरै काम सिध्याई बढी पारिश्रमिक पाउने अपेक्षामा काम गर्न लालयित हुन्छन् । त्यस्तै मनोरञ्जनका श्रव्य दृश्यमा लाग्ने समय, माध्यम तथा साधनहरुलाई पनि छोट्याएर अझ सशक्त र प्रभावकारी बनाईदै गईरहेकाछन् । प्रविधिहरुमा पनि धेरै नै छिटो, छरितो, टिकाउ, सूक्ष्मता, प्रभावकारीतालाई अपनाउन थालिएको छ । टेलिभिजन, कम्प्युटर, रडियोहरु आज एफ.एम. साथै मोवाईलको माध्यमले हातमा राखेर आफु अनुकुल चलाउन सकिन्छ । कार्यलयका कागजपत्रहरु सजिलो छिटोको लागि कम्प्युटरका आंशिक कामहरु आजकाल मोवाईलले पनि गर्न थालेको छ । यी हरेक क्षेत्र वा वस्तुहरुमा हुने विशेषतालाई पहिचान गरि समयानुकुल परिमार्जन गरेर अझ प्रभावकारी बनाईदैछ । यसरी समयानुकुल परीवर्तन हुादा उक्त क्षेत्र तथा वस्तुमा एउटा नयाा संरचना/ढाचाको आधार नै तयार भएको हुन्छ । यस्तो संरचना पुरानो स्वरुपसाग केही मिल्दोजुल्दो देखिएता पनि त्यसमा लागु हुने मान्यता, विशेषता, उपयोगिता आदिमा धेरै नै भिन्नता हुने गर्दछ । जसले गर्दा सोही नामले सम्बोधन गर्न असान्दर्भिक हुने गर्दछ र छुट्टै नामले स्थापित हुने गर्दछ ।
वर्तमान नेपालको राजनीतिक अवश्थाले ठुलो फड्को मार्ने कोसिस गर्दैछ । केन्दि्रकृत शासन प्रणालीले आफुलाई छिटो, चुस्त बनाउन नसक्ने भएर नै गणतन्त्र तर्फ उन्मुख भईरहेकोछ । निश्चित सीमा-क्षेत्र भित्र रहेर त्यहााका जनताहरुको सानातिना समस्यालाई पनि छिटो, चुस्त अनि प्रभावकारी ढंगले समाधान गर्नका साथै प्राकृतिक स्रोत साधनहरुको सहि परिचालन गर्ने कोशिसमा लागि पर्न चाहेकाछन् । यसो हुनु भनेको एउटा ठुलो परिमाणको वस्तु वा क्षेत्र वा कार्यको विभाजन हुनु हो । त्यसबाट विभाजन भएको सानो परिमाणले पनि ठुलो परिमाण अन्तर्गत रहेर प्रभावकारी पहिचान बनाउन खोजिएको हो । यसरी कुनै पनि वस्तु तथा क्षेत्रको ठुलो परिमाणलाई खण्डीकृत गरि छुट्टएिका प्रत्येक खण्ड-खण्डहरु मध्ये कुनै एक खण्डले पनि उही ठुलो परिमाणमा हुने प्रभाव बराबरको प्रत्याभूति दिलाउन सक्दछ । ति ठुला परिमाणका वस्तु तथा विषयलाई यसरी खण्ड वा अंशमा विभाजन गरेर एकखण्ड वा अंशलाई मात्र ब्याख्या वा स-विस्तार गरी समेटिएको साहित्य नै ‘केस्रा’ विधा हो । यसमा कुनैपनि विषयवस्तुको कुनै एक पक्षको विशेष उल्लेख तथा उजागर अति महत्वपूर्ण रहेको हुन्छ । कुनैपनि विषयवस्तु तथा अनुभवको अनुभूतिमा हुने मानवीय संवेदना तथा संवेगको एक पक्षलाई विशेष महत्वका साथ अभिब्यक्त गरिएको हुनु पर्दछ ।
गतिशील समयक्रमको परिवर्तनहरुले साहित्यमा पनि प्रमुख भूमिका खेल्ने गर्छन । समय समयमा हुने घट्नाक्रमको आमूल परिवर्तनले साहित्यलाई पनि आमूल परिवर्तन गर्न बाध्य बनाएको हुन्छ । यसर्थ साहित्यका प्रचलित अन्य विधाहरु भएता पनि समय सान्दर्भिक ‘केस्रा’को आˆनै विशेषता, संरचना तथा मान्यता आदिले गर्दा अन्य विधासाग अतुलनीय रहेको छ । यिनै आधारशिलाबाट ‘केस्रा’ विधाको प्रतिपादन भएको हो ।

केस्राका प्रवर्तक मौलश्री लिम्बु आफ्नो बिचार राख्दै
स्थानान्तरण/भाषान्तर -
‘केस्रा’को मान्यतामा रहेर विश्वको कुनैपनि भाषा लिपिमा आयातीत विधा स्वीकारेर ‘केस्रा’ लेखिन सकिनेछ । ‘केस्रा’ नाम अचल र यथावत रहनेछ । कुनै पनि भाषासाग ‘केस्रा’ शब्द मेल हुन पुगेमा यसको अर्थ र परिभाषा नेपाली नै मान्य हुनेछ ।

केस्राको प्रकार -

१) आकृति केस्रा – उठानको दुवै हरफ, विश्रामको दोश्रो हरफ र बैठानको दुवै हरफको अन्तिममा अनुप्रासको प्रयोगमा लेखिएको केस्रा । यो केस्रा विधाले मान्यता दिएका तथा निर्माण गरिएका कुनै पनि छन्दको प्रयोग विना स्वच्छन्द लयमा लेखिनेछ ।
आकृति = आकार, स्वरुप कुनै वस्तु, चीज आदिको आकार, रुप

संरचना :- क ख ग घ ‘अ’
ङ् च छ ज ‘आ’

झ ञ ट ठ ड
ढ ण त थ ‘इ’

द ध न प ‘अ’
फ ब भ म ‘ई’ ।
-उपर्युक्त संरचनामा प्रयोग भएका व्याञ्जन र्वणहरु (क,ख,ग…) शब्दहरु हुन भने स्वर र्वणहरु-अ,आ,इ,ई)अनुप्रास मानिएकोछ ।

२) आवृति केस्रा :- अनुप्रासको अघिल्तिर वा मध्य भागमा राखेर प्रत्येक हरफमा वा विश्रामको पहिलो हरफमा बाहेक अन्य पाच हरफमा कुनै शब्दलाई दोहोर्‍याएर लेखिएको केस्रा । यसलाई एउटा शब्द र अनुप्रासको मात्र प्रयोग गरेर पनि लेख्न सकिनेछ । यो केस्रा विधाले मान्यता दिएका तथा निर्माण गरिएका कुनै पनि छन्दको प्रयोग विना स्वच्छन्द लयमा लेखिनेछ ।
आवृति = दोहोर्‍याउनु,संस्करण
संरचना :- क ऋ ख ग ‘अ’
घ ऋ ङ् च ‘आ’

छ ज झ ञ ट
ठ ऋ ड ढ ‘इ’

ण ऋ त थ ‘अ’
द ऋ ध न ‘ई’ ।
उपर्युक्त संरचनामा प्रयोग भएका व्याञ्जन र्वणहरु (क,ख,ग…) शब्दहरु हुन भनेर् ऋ’ आवृति शब्द र स्वर र्वणहरु-अ,आ,इ,ई)अनुप्रास मानिएकोछ ।

३अलङ्कार केस्रा -वैज्ञानिक ढंगले ध्वनि विज्ञानको मान्यतामा रहेर छन्दको संरचना निर्माण गरि लेखिनेछ ।केस्रा विधाले मान्यता दिएका तथा निर्माण गरिएका कुनै पनि छन्दको अनिवार्य प्रयोगमा आकृति केस्रा र आवृति केस्राको संरचनामा लेखिने केस्रा नै अलङ्कार केस्रा हो ।
(अलङ्कार:- गहना, आभूषण, काव्यलाई सिंगार्ने शैलीविशेष )

अनुप्रास -
उठानको दुवै हरफ, विश्रामको दोश्रो हरफ र बैठानको दुवै हरफको अन्तिममा लेखिने श्रृति माधुर्य शब्दालङ्कार । तोकिएको हरफमा अनिवार्य अनुप्रासको प्रयोग गर्नु पर्नेछ । एउटा ‘केस्रा’मा चार वटा अनुप्रासको प्रयोग हुनेछ । बैठानको पहिलो हरफमा उठानको पहिलो अनुप्रास दोहोरिनु -अनुप्रास पुर्नावृति) बाहेक अन्य अनुप्रासहरु दोहोरिएमा मान्य हुने छैन ।

अनुप्रास पुर्नावृति -
केस्रा भनेको कुनै पनि फल वा विषयवस्तुको एक खण्ड वा अंश हो, जो फल खाईएको हो त्यसको मात्र स्वाद अन्तसम्म हुने गर्दछ । एउटा विषय वा भावमा केन्दि्रत भएर सटिक, चुस्त, सूक्ष्म लक्षणमा लेखिनु पर्ने भएकोले उठानको पहिलो अनुप्रास बैठानको पहिलो हरफमा अनुप्रासको पुर्नावृति अनिवार्य भएको हो ।

अनुप्रासको प्रकार -
अनुप्रास चार प्रकारको हुनेछ ।

१) समश्रुति अनुप्रास – अनुप्रास शब्दको पहिलो वर्ण अक्षर भिन्न भएता पनि वर्णविन्यासमा समान स्वर भएको साथै बााकी अक्षर दोहोरिएको शब्द । जस्तै -
काम, धाम, माम, खाम Ö समान स्वर उच्चारण ‘आम’ ।
क+आ+म = काम, ध+आ+म = धाम, म+आ+म =माम, ख+आ+म =खाम
लुकाउनु, फुकाउनु, सुकाउनु, झुकाउनु = समान स्वर उच्चारण ‘उआउनु’
ल+उ+क+आ+उ+न+उ=लुकाउनु,फ+उ+क+आ+उ+न+उ=फुकाउनु, स+उ+क+आ+उ+न+उ=सुकाउनु, झ+उ+क+आ+उ+न+उ=झुकाउनु

२) स्वरश्रुति अनुप्रास – दुई अक्षर भन्दा ज्यादा भएको अनुप्रास शब्दको अन्तिम अक्षर दोहोरिए पनि अघिल्लतिरको वर्ण असमानता तर वर्णविन्यासमा समान स्वर भएको साथै पहिलो र अन्तिम अक्षर समान तर विचको अक्षर भिन्न भएता पनि स्वर उच्चारण समान भएको शब्द । जस्तै ः-
गुहार, पुकार, सुधार, जुनार = समान स्वर उच्चारण ‘उआर’
ग+उ+ह+आ+र =गुहार, प+उ+क+आ+र = पुकार,
स+उ+ध+आ+र = सुधार, ज+उ+न+आ+र = जुनार,

आकार, आधार, आभार, आहार = समान स्वर उच्चारण ‘आआर’
आ+क+आ+र = आकार, आ+ध+आ+र = आधार,
आ+भ+आ+र = आभार, आ+ह+आ+र = आहार

ताक्छ, खान्छ, नाच्छ, लाग्छ = समान स्वर उच्चारण ‘आ छ’
त+आ+क्+छ = ताक्छ, ख+आ+न्+छ =खान्छ,
न+आ+च्+छ = नाच्छ, ल+आ+ग्+छ = लाग्छ

३) अल्पश्रुति अनुप्रास – कम्तिमा दुई अक्षर वा स्वर उच्चारण मिलेको लामो र छोटो अलग अलग शब्दांशको उच्चारण वा लामो शब्दका अन्तिम समध्वति अक्षर समान उच्चारणबाट बन्ने अनुप्रास । जस्तै -
पाप, अभिशाप, धराप, विलाप = समान स्वर उच्चारण ‘आप’
प+आ+प = पाप, अ+भ+ई+श+आ+प = अभिशाप,
ध+अ+र+आ+प = धराप, व+ई+ल+आ+प = विलाप

४) आश्रति अनुप्रास – कुनै दुई अक्षर वा शब्दको संयोजनबाट अर्थ खुल्ने शब्दको अनुप्रास । जस्तै -
भा’को, गा’को, खा’को, ला’को = समान स्वर उच्चारण ‘आ’को’
भ+आ’क+ओ = भा’को, ग+आ’क+ओ = गा’को,
ख+आ’क+ओ = खा’को, ल+आ’क+ओ = ला’को

के छ, जे छ, दे छ, ले छ = समान स्वर उच्चारण ‘एछ’
क+ए/छ = के छ, ज+ए/छ = जे छ,
द+ए/छ = दे छ, ल+ए/छ = ले छ ।
पनि,छ नि,त नि,भनि = समान स्वर उच्चारणर् अनि’
प+अ+नि = पनि, छ+अ/नि = छ नि
त+अ/नि = त नि, भ+अ+नि = भनि

केस्राका प्रवक्ता तथा स्रष्टा दिलिप राई सगर केस्राका प्रकार र वाचन शैलीको बारेमा प्रष्ट पार्दै
अनुप्रासको प्रयोग -
श्रृति मधुरताको लागि उल्लेखित हरफहरुमा अनिवार्य अनुप्रासको प्रयोग हुनु पर्दछ । अनुप्रास शब्दको छनौट गर्दा अक्षर विन्यासमा विशेष ध्यान दिनु पर्दछ ।
१) मान्य हुने अनुप्रास -
क) चार प्रकारबाट बनेका अनुप्रासका शब्दहरु ।
ख) आश्रति अनुप्रास र स्वर श्रुति अनुप्रासको स्वर र अक्षर विन्यास मिलेमा ।
जस्तै – दे’छ, ले’छ आश्रति अनुप्रासे र सेक्छ, भेट्छ स्वर श्रुति अनुप्रासे = द+ए/छ, ल+ए/छ, =स+ए+क्+छ, भ+ए+ट्+छ = प्रयुक्त अनुप्रासमा समान स्वर उच्चारण ‘ए छ’ मात्रा गणना = २
ग) सबै प्रकारका अनुप्रासहरुको स्वर समान उच्चारण र अन्तिम अक्षर समान भएका शब्द/ अनुप्रासहरु ।
जस्तै – काम्छ, ला’छ, सम्हाल्छ, मार्छ
घ) अनुप्रास शब्दको अन्तिम श्रुति समान अक्षर ‘न/ण’ साथै आधा अक्षर ‘न्/ण्/ञ्’ त्यस्तै : ‘स/श/ष’ को एक अर्काको सट्टामा प्रयोग भएता पनि समान अर्थ मानिनेछ ।
ङ) प्रचलित अंग्रेजी शब्द तथा अन्य भाषाका शब्दहरु जो नेपाली भाषामा नभई सोहि भाषामा बोलिने /बुझिने शब्द अनुप्रास शब्दको लागि मान्य हुनेछ ।
जस्तै – गिलास, रेडियो, मोबाईल, रोड, स्कुल आदि ।
च) निपाद शब्दहरु -त,रे,लौ,पो,नि…आदि ) अनुप्रास शब्दको पछाडि प्रयोग भए अपवादको रुपमा मान्य हुनेछ ।यस्तो केस्रार् आवृति केस्रा’ अन्तर्गत पर्नेछ ।
२) अमान्य हुने अनुप्रास -
क) स्वरश्रुति अनुप्रास शब्दको अक्षर विन्यासमा केहि मिल्दो-जुल्दो भएमा ।
जस्तै – गुहार, मुहार, पुकार, सुधार = प्रयुक्त अनुप्रासको अक्षर विन्यासमा ‘पुकार/सुधार’ बाहेक ‘गुहार/मुहार’ =’हार’ शब्द एकै भएकोले मान्य हुने छैन ।
ख) अल्पश्रुति अनुप्रास शब्दको अक्षर विन्यासमा केहि मिल्दो-जुल्दो भएमा ।
जस्तै – पाप, धराप, सराप, राप = प्रयुक्त अनुप्रासको अक्षर विन्यासमा ‘पाप’ बाहेक ‘धराप/सराप/राप’ = ‘राप’ शब्द एकै भएकोले मान्य हुने छैन ।
ग) अनुप्रास शब्दको अन्तिम श्रुति समान अक्षर न/ण’ साथै ‘न्/ण्/ञ्’ त्यस्तै ‘स/श/ष’ को एक-अर्काको सट्टामा प्रयोग बाहेक अन्य कुनै पनि श्रुति समान अक्षर मान्य हुने छैन ।
घ) अनुप्रास शब्दको अन्तिम अक्षर वा स्वर उच्चारणमा एक रुपता भए पनि अघिल्लो अक्षरको स्वर तथा उच्चारण असमान भएमा मान्य हुने छैन ।
जस्तै – सकिन, मानेन, दिएन, भएन = प्रयुक्त अनुप्रासको अन्तिम अक्षर ‘न’ मात्र समान अक्षर रहेको छ ।
जस्तै – सराब, धराप, करार, दराज = प्रयुक्त अनुप्रासको अघिल्लो अक्षर वा स्वर समान भएता पनि अन्तिम अक्षर असमान रहेको छ ।
ङ) प्रचलित नेपाली भाषामा अर्थ भएका अंग्रेजी शब्द तथा अन्य भाषाका शब्दहरु अनुप्रास शब्दको लागि मान्य हुने छैन ।
जस्तै – टेन्सन, बुक, फिदा, लास्ट, फिनिश आदि ।
च) निपाद शब्दहरु -त,रे,लौ,पो,नि…आदि ) अनुप्रास शब्दको पछाडि प्रयोग भई अपवादको रुपमा मान्य भएता पनि अन्य शब्दहरु प्रयोग भएमा मान्य हुने छैन ।

आधारभूत तत्व -
१) संरचना – छ हरफमा लेखिए पनि प्रत्येक दुई-दुई हरफ अलग-अलग रहने छन । तर, यी सबै हरफ एउटा विषयवस्तुमा अन्योन्याश्रति हुन जरुरी छ । यो संरचना बाहेक छ हरफमा केस्रा कै मान्यतामा रहेर स्वरुपलाई फेरबदल गरिएमा त्यसलाई ‘ढाचा केस्रा’ भनिन्छ ।
२) प्राविधिकता – केस्रा निश्चित प्रविधिको संयोजनमा लेखिन्छ ।
क) हरफ – यसमा पहिलो र दोश्रो हरफ ‘उठान’ तेश्रो र चौथो हरफ ‘विश्राम’ पााचौ र छैठौ हरफ ‘बैठान’ हो । ‘उठान’ले विषयवस्तुको प्रवेश वा उठान गर्छ । ‘विश्राम’ले उत्कर्ष वा जिज्ञासाको खुलासा गर्छ । र, ‘बैठान’ले विषयवस्तुको निराकरण गर्दछ ।
ख) अनुप्रास – यसमा अनुप्रास अनिवार्य तत्व हो । एउटा केस्रामा ‘उठान’को पहिलो अनुप्रास ‘बैठान’को पहिलो हरफमा अनिवार्य दोहोर्‍याउनु पर्दछ । अन्य कुनै पनि अनुप्रास पुनः दोहोर्‍याईएमा मान्य हुने छैन ।
ग) शिर्षक – कुनैपनि विषयवस्तुलाई सम्बोधन गर्नको लागि नाम हुन आवश्यक पर्दछ । ‘केस्रा’मा शिर्षक अनिवार्य हुनु पर्दछ । शिर्षक विनाको ‘केस्रा’ हुन सक्दैन । शिर्षक छनौट गर्दा विषयवस्तुलाई प्रतिनिधित्व गर्न सक्ने वैचारिक, सांकेतिक, भरसक छोटो हुनु पर्दछ ।
घ) अल्प/अर्ध-विश्राम – आकृति केस्रा र आवृति केस्रामा स्वःलय तथा स्वच्छन्द हुने भएकोले जति पनि अक्षर तथा मात्राको केस्रामा अल्प/अर्ध-विश्रामको अनिवार्यता छैन ।र् अलङ्कार’ केस्रामा छन्दको निर्माण प्रक्रिया मुताबिक लागु हुनेछ ।
३) शिल्प – लेखन शैली, विषयको प्रस्तुति, रचनात्मक पक्ष, वैचारिक पक्ष, संरचना पक्ष,शब्दहरुको संगठनात्मक ढााचा आदिको समष्टिमा ‘शिल्प’ केन्दि्रत हुने गर्दछ । ‘केस्रा’मा कथ्य, आंशिक लय भएता पनि वैचारिकतामा एक पक्ष वा विषयवस्तुको कुनै एक खण्ड वा अंशको स-विस्तार भएकोले समष्टि गुणहरुको प्रभावसागै विषयवस्तुको ‘अंशात्मक’ यसको प्रमुख तत्व वा ‘शिल्प’ हो ।
४) लय – ‘केस्रा’मा लय अनिवार्य तत्व होईन । यद्धपी अनुप्रासको प्रयोग हुने भएकोले लयमा आबद्ध हुनु जरुरी छ ।
५) प्रस्तुति – कुनैपनि विषयवस्तुको एक खण्ड वा एक पक्षलाई विश्लेषण गरि सिलसिलेवार प्रस्तुति हुनु पर्दछ ।
६) विषयवस्तु – ‘केस्रा’मा कुनैपनि विषयवस्तु वर्जित छैन । यद्धपीः उक्त विषयवस्तुको एक खण्ड वा एक पक्षलाई कति ध्यान दिईएको छ यो नै प्रमुख महत्व हो ।
७) भाषा – साहित्य र समाज परस्पर विषय हुन । यसर्थ ‘केस्रा’मा प्रयोग हुने शब्द तथा भाषा अनुशासित र लोकपाच्य हुनु पर्दछ । यसमा कुनैपनि क्लिष्ट वा सरल शब्द समावेश गर्न सकिन्छ ।
८) वाचन – प्रत्येक हरफको वाचन पछि सासलाई अल्पविश्राम लिने । यहि क्रममा उठानको पहिलो हरफ एक पटक दोहोर्‍याउने र अन्य हरफलाई नदोहोर्‍याई ‘विश्राम’सम्म वाचन गर्ने र अर्ध विश्राम लिने । त्यसपछि ‘विश्राम’कै हरफलाई सरसर्ती दोहोर्‍याएर ‘बैठान’को हरफ वाचन पछि अर्ध-विश्राम लिने । र, अन्त्यमा ‘उठान’लाई वाचन गरेर समाप्त गर्ने । वाचनमा ‘उठान’को पहिलो हरफ बाहेक अन्य हरफलाई दोहोर्‍याई-दोहोर्‍याई वाचन गर्नु हुदैन ।
९) अवश्था र समयसीमा – विषयवस्तुको अवश्था तथा परिस्थिति एउटा घट्नामा आधारित हुनु पर्दछ । सोही प्रकृतिको घट्नालाई सादृश्य गर्न सकिन्छ । समयसीमामा कुनै बन्देज छैन । यद्धपी : समय फरक-फरक भएता पनि एकै सन्दर्भ, भाव वा पक्षको प्रत्याभूति अनिवार्य हुनु पर्दछ ।
क) कल्पना/परिकल्पना – कुनैपनि विषयलाई कल्पना मै सीमित रहेर लेख्न सकिन्छ । साथै कुनै कालमा उतारेर टुंग्याउन सकिन्छ ।
ख) भुतकाल – बितेको अवश्था वा विषयलाई भुतकाल मै सीमित रहेर लेख्न सकिन्छ । साथै कुनै कालमा उतारेर टुंग्याउन सकिन्छ ।
ग) वर्तमानकाल – वर्तमान घट्ना वा सम-सामयिक विषयलाई वर्तमान मै सीमित रहेर लेख्न सकिन्छ । साथै कुनै कालमा उतारेर टुंग्याउन सकिन्छ ।
घ) भविश्यकाल – सम्भावित घट्ना वा विषयवस्तुलाई कारण दर्शाएर वा भवितव्य मै रहेर लेख्न सकिन्छ ।

संरचना/मान्यता
१) ‘केस्रा’मा अनिवार्य छ हरफ हुनेछन् । तिनीहरु दुई-दुई हरफको एक संयोजनमा रहनेछन ।
२) हरफ समायोजनको नामकरण -
क) पहिलो समायोजन – ‘उठान’ =उठाउने काम, शुरु गर्ने काम, थलानी, आरम्भ प्रारम्भ, सुरुवात ।
परिभाषा – कुनैपनि विषयवस्तुको प्रवेश वा सुरुवात दुवै हरफमा अनिवार्य समध्वनि अनुप्रास हुन पर्दछ ।
संरचना – क ख ग घ ‘अ’
ङ् च छ ज ‘आ’
ख)दोश्रो समायोजन -’विश्राम’= बसाई, अडान,काम/परिश्रम आदि गर्दा थकाई मेटाउन आराम गर्ने काम ।
परिभाषा – सिलसिलेवार विषयवस्तुको उत्कर्ष वा जिज्ञासाको खुलासा । पहिलो हरफमा अनुप्रास मुक्त र दोश्रो हरफमा अनिवार्य समध्वनि अनुप्रास हुनु पर्दछ ।
संरचना – झ ञ ट ठ ड
ढ ण त थ ‘इ’
ग) तेश्रो समायोजन – ‘बैठान’ = कुनै कामको अन्त्य, टुङ्गो/रहने ठाउा, टुंगो, ठेगान ।
परिभाषा – सिलसिलेवार विषयवस्तुको निराकरण । पहिलो हरफमा अनिवार्य ‘उठान’को पहिलो अनुप्रासर् अनुप्रास पर्नावृति’ दोहोर्‍याउनु पर्दछ र दोश्रो हरफमा समध्वनि अनुप्रास हुनु पर्दछ ।
संरचना : द ध न प ‘अ’
फ ब भ म ‘ई’
३) ‘केस्रा’ ज्यादामार् बाह्र’अक्षर/मात्रा या व्यञ्जनवर्ण हुनुपर्दछ । स्वरवर्णहरु अ, आ, इ, ई, उ, ऊ… आवश्यक अनुसार गणना गर्ने तर एउटा हरफमा एउटा स्वरवर्ण मात्र छुट हुनेछ । लेखिएका पूर्ण र उच्चारणमा आधा हुने व्यञ्जनहरुलाई क, ख, ग … अनिवार्य गणना गर्नु पर्नेछ । कम्तिमा जति पनि अक्षर वा मात्राको प्रयोग गरे पनि भावार्थ अनिवार्य खुलेको हुनु पर्दछ ।
उदाहरण – मलाई = १/२/३ वा १/२ मात्रा गन्ति हुनेछ । ‘ई’ स्वर भएकोले गणना अनिवार्य छैन ।
मनको = १/२/३ उच्चारण गर्दा ‘न’ आधा हुन सक्छ तर लेखाईमा पूर्ण अक्षर हुने भएकोले अनिवार्य गणना गर्नु पर्दछ ।
आऊ = १/२ वा १
४) लेख्दा हलन्त् तथा आधा व्यञ्जनवर्णलाई गन्ति नगर्ने ।
उदाहरण – तोड्नु = १/२,
सम्झौता = १/२/३

अंकको प्रयोग
क) केस्रा लेखनका लागि मात्र शब्दसंग लेखिने तथा अक्षरको अगाडि वा पछाडि अर्थ खुल्ने गरि लेख्न सकिने अंक वा अंकको प्रयोग मान्य हुनेछ, अंकको गणना हुने छैन,अंकलाई अक्षरमा लेखिए अनिवार्य गणना गर्नु पर्नेछ,
उदाहरण – ५ थर = २, १२महिना =३, वि४ = १, समा४ = २, हजारौ = ३
ख) अनुप्रासको लागि अक्षरमा लेखिएका कुनै पनि अंक मान्य हुनेछ,
उदाहरण – बीस/तीस/चालिस/रिस= समान स्वर उच्चारणर् इस’
ग) अनुप्रासको लागि अंकको प्रयोग मान्य हुने छैन,
उदाहरण – २१/३१/४१/५१ = समान अन्तिम अंकर् १’
मासी/८५/८६/सतासी = समान स्वर उच्चारणर् आसी’
नाश/मास/५०/तास =समान स्वर उच्चारणर् आस’
घ) केस्राको वाचन र गायनमा अंकको प्रयोग मान्य हुने छैन तर अंकलाई अक्षरमा रुपान्तर गरि अक्षर तथा मात्रा गणना भएका कुनै पनिे अंकहरु वाचन र गायनका लागि मान्य हुने छन् ।

स्रष्टा श्रीजन श्री केस्राको बारेमा आफ्नो बिचार राख्दै

१) प्राथमिक काल – २०६८ देखि..) – केस्रा विधाको घोषणा भएको मिति देखिको समय । यो काललाई दुई चरणमा विभाजन गरिएकोछ ।
क) प्रारम्भिक चरण
ख) प्रारम्भिक उत्तरार्द्ध चरण

क) प्रारम्भिक चरण- २६-०६-२०६८ देखि १७-०९-२०६८ ) – केस्रा विधाको घोषणा भएको मिति देखिर् केस्रा विधा सार्वजनिक तथा पत्रकार सम्मेलन’ सम्मको समय । यस चरणमा केस्रा श्रृजना गर्नु हुने केस्राकारहरुको नाम यस प्रकारका छन् -

१) मौलश्री लिम्बू झापा, हाल – मलेसिया
२) दिलिप ‘सगर’ राई मोरङ्ग, ” ”
३) जीवन देवान ‘गाउाले’ धनकुटा, ” ”
४) कि्रश मगर चितवन ” यु.ए.इ.
५) स्याङ्जाली रमेश स्याङ्जा ” ”
६) रमेश कुंवरर् गोठाले’ उदयपुर ” मलेसिया
७) आङ्देम्बे राज सहयात्री पांचथर ” ”
८) रुपेस फत्र ” ” ”
९) रुद्र मिश्र ” ” ”
१०) केशर सुब्बा ” ” ”
११) लक्ष्मि माङ चेम्जोङ ” ” ”
१२) गन्जुश्री सेर्मा ” ” ”
१३) गनिन्द्र विवश सुब्बा तेह्रथुम ” ”
१४) इन्द्र चोङवाङर् अपेक्ष’ ” ” ”
१५) सन्जिब राई झापा, ” ”
१६) डम्बर तुम्बापो ‘बुद्ध ’ झापा, हाल-मलेशिया
१७) जे.वि.राई ‘रुमानी’ मोरङ्ग, ” ”
१८) राज अविरल यात्री गिरी इलाम ” ”
१९) दान राई ‘झरी’ उदयपुर ” ”
२०) नारदमनी राई संखुवा सभा ” ”
२१) भरत अधिकारी तनहुं ” ”
२२) दीप दर्शन जाजरकोट ” ”
२३) पराजीत राम काभ्रेपलान्चोक ” कतार
२४) नन्द कोयी राई खोटाङ् ” ”
२५) साथि समिर झापा ” यु.ए.इ.
२६) रिखुराम सूर्यवंशी पाल्पा ” ”
२७) सूर्य चेम्जोङ् सुनसरी ” ”
२८) ठागु जी लम्जुङ ” साउदी अरब
२९) सुदिप कोइराला मोरङ
३०) भत्ति प्रसाद पौड्याल ”

प्रारम्भिक चरणमा श्रृजना भएका केहि प्रतिनिधि
केस्राहरु -

१) मौलश्री लिम्बू
‘सत्ता’
कांध टेकेर चढ्छौ
खुट्टा तानेर बढ्छौ

सत्ता शत्तिको खेल
लेखी इतिहास पढ्छौ

जसरी हुन्छ चढ्छौ
अनि सर्तमा डढ्छौ ।
-आकृति केस्रा)

२) दिलिप ‘सगर’ राई
‘मृत्यु’
ऊ आउछ अनि जान्छ
सबैलाई फकाई लान्छ

कस्तो मै हु भन्नेलाई
कुने निहु पारि तान्छ

ऊ बिन्ती नसुनी जान्छ
आहार बनाई खान्छ ।
-आकृति केस्रा)

३) जीवन देवान ‘गाउाले’
र् त्याग’
म असल पति
ठान्दछे श्रीमती

सिरीखुरी सुम्पी
माया दिन्छे अति

सहि हुंदा पति
जान्छु भन्छे सती ।
-आकृति केस्रा)

४) कि्रश मगर
र् अनुरोध’
नगर दिलको कुरा टारीदेऊ
नसाच दिलको कुरा मारिदेऊ

पीडा हुन्छ थाहा होला तिमीलाई
नतान्नु दिलको कुरा झारिदेऊ

नटिप्नु दिलको कुरा टारीदेऊ
अन्तै त्यो दिलको कुरा सारिदेऊ ।
-आवृति केस्रा )

५) स्याङ्जाली रमेश
र् दोष’
चस्क्यो छाती
किन राती

भाग्य दोषी
हुादा ताती

आˆनै छाती
छैन भाती ।
-आकृति केस्रा)

६) पराजीत राम
‘भरिया’
ब्ाोकेर साहुको भारी
पुग्नुछ भञ्ज्याङ पारी

दुई छाक टार्न गाह्रो छ
स्वास्नी माग्छे नयां सारी

थाप्लोमा पीरको भारी
बन्धकी छ पाखो बारी ।
-आकृति केस्रा)

७) जे.वि.राई र् रुमानी ’
‘गार्ड’
मूल घरको आड
सधै घोट्छ हाड

ढोकैमा उभिएर
तन्काउछ ढाड

कम्पनीको आड
ऊ सेकुरिटी गार्ड ।
-आकृति केस्रा)

८) आङ्देम्बे राज सहयात्री
‘पीडा’
पिरतीले दियो हात
अनि पछि दियो घात

सहनुको सीमा छैन
च्ाोटैचोट्को दियो खात

बेहोशीमा दियो हात
सधै लाग्ने दियो मात ।
-आवृति केस्रा )

९) दीप दर्शन
‘सम्झना’
तिम्रै पीर्ले रुन्छु
सधै बेहोस् हुन्छु

सम्झना आउछ
तिम्रो फोटो छुन्छु

आंखा छोपी रुन्छु
आंसुले मुख धुन्छु ।
-आकृति केस्रा)
१०) साथी समीर
‘आंए’
आंए हृतार गरेर
आंए नजीक सरेर

तिम्रै वरिपरि हेर
आंए मुस्कान छरेर

आंए भरोसा गरेर
आंए मनमा भरेर ।

११) भरत अधिकारी
‘कसम’
तिम्रै लागि जीवन धाने
के के भन्यौ र सबै माने

घाम छायाको जिन्दगीमा
भरपर्दो तिमीलाई छाने

कसम खायौ साथ धाने
त्यसैले तिम्रो हात ताने ।
-आकृति केस्रा)

-आवृति केस्रा )

१२) गन्जुश्री सेर्मा
र् पि्रय सानी’
चञ्चले रै’छौ नानी
पुगेछौ नि जवानी

आहा वैशले लट्ठै
लजालु रै’छ बानी

कस्ाकी हौ ए नानी
मायाकी रै’छौ खानी ।

ख) प्रारम्भिक उत्तरार्द्ध चरण -१७-०९-२०६८ देखि….) – र् केस्रा विधा सार्वजनिक तथा पत्रकार सम्मेलन’ पश्चात् यताको समय ।

– उपर्युक्त ‘घोषणा-पत्र’ नेपाली साहित्य विधाको मौलिक विधा हो । यहा उल्लेखित शब्दहरु अचल तथा कुनैपनि समय तथा अवश्थामा संशोधन हुने छैन । यसैलाई आधार मानेर समयसापेक्ष मान्यता,आलेख तथा दस्तावेजहरु तयार पारी प्रकाशन गर्न सकिनेछ ।)

प्रवर्तक:
मौलश्री लिम्बू
सतासी धाम-३, झापा,
हाल – मलेसिया

प्रवक्ताहरु :

दिलिप ‘सगर’ राई उर्लाबारी-४,मोरङ्ग, हाल – मलेसिया
जीवन देवान ‘गाउाले’ बोधे-९, धनकुटा, हाल – मलेसिया
क्रिश मगर मुग्लिङ् -५, चितवन, हाल – यु. ए. ई.

सल्लाह / सुझाव

८ डा.गोबिन्दराज भट्टराई काठमाडौ
८ युवराज नयाघरे ईलाम
८ कृष्ण वस्ती धनकुटा
८ भत्ति प्रसाद पौड्याल मोरङ्
८ स्व.स्वप्नित स्मृति काठमाडौ
८ प्रकाश आङ्देम्बे झापा
८ कृष्ण बस्नेत काठमाडौ
८ मनु लोहोरुङ्ग संखुवासभा, हाल – बर्मुडा
८ दीप्स् शाह काठमाडौं, हाल – इजराईल
८ मनि राई ‘गोठाले’ सुनसरी, हाल मलेसिया
८ गणेश खड्का ‘प्रतिक्षा’ भोजपुर, हाल – सेसेल्स
८ रुवेन पुन ‘रन’ बाग्लुङ्ग, हाल – मलेसिया

८’केस्रा विधाको औपचारिक घोषणा -फेसबूक) २६-०६-२०६८ / १३-१०-२०११
८’केस्रा विधा सार्वजनिक तथा पत्रकार सम्मेलन : क्वालालम्पुर,मलेसिया, १७-०९-२०६८/०१-०१-२०१२

गजल, I

2011-12-16T09:33:00.000-08:00

ईशहाक हुसेन

म त तस्वीर अधुरा भएछु
काम नलाग्ने कुरा भएछु

आमाकै काखमा लास जस्तो
म अभागी टुहुरा भएछु

नाम संजिवनी भए पनि
म त मताउने सुरा भएछु

प्रेरणास्रोत बन्न नसक्दा
सपना कोहीको अधुरा भएछु

जे बनाए बनाउनेले त्यै म
हत्कडी, बाला र चुरा भएछु

थिएँ फलामको एक टुक्रा
चोटखाइखाइछुराभएछु।

गजल, I

2011-12-16T09:31:00.000-08:00

बूंद राना

सोधिरहेछन, आज मेची र महाकाली
जागा बसेका छौ कि सुतेका छौ नेपाली ।

ओइलाई फूल सारा फूलबारी शोकमा छ,
दुस्मन कुनै पस्यो कि गद्दार भयो माली ।

एकचोटी फेरि टिष्टा सम्झौँ न काँगडा त्यो
काटेर ज्यान दिँदा लाग्दैन कि कहाली ।

घाउ हो सानोतिनो ठानेर छोडिदिए
क्यान्सर भैदिएमा सकिन्छ र सम्भाली ।

देख्दैछु आज सारा अनुहारभित्रको आगो
हो, रात ढल्ने छैन राँको ठूलै नबाली ।

गजल,

2011-12-16T09:30:00.000-08:00

टिकाष्मा उदासी

अचेल पीडाको घार भएकोछु
फेरि मान्छेको शिकार भएकोछु

बजाए धेरैले हुँदा सारङ्गी
अहिले चुँडिएको तार भएकोछु

निर्वाध चिथोर्छन, हरेक पल
मुर्छा त्यसैले बारम्बार भएकोछु

निस्सासिएर अभावको भीडमा
कसरी भनुँ म पार भएकोछु।

गजल,

2011-12-16T09:28:00.001-08:00

डा. घनश्याम न्यौपाने
खराबहरु बीच असल छान्नुपरेको छ मैले
सिक्दै नसिकेको कुरा जान्नुपरेको छ मैले

सत्य पर्दभित्र लुक्छ असत्यको परिवेशमा

मुर्दालाई पनि ज्युदो मान्नुपरेको छ मैले

मेरै विरोधमा जसले वमन गर्छ मिथ्या कुरा

उसैलाऒ मनको मीत ठान्नुपरेको छ मैले

फ़ाइदा लिनेहरु बन्छी थापेर नै बसेका छन्

मेहनतको ठेलागाडा तान्नुपरेको छ मैले

गजल,

2011-12-16T09:27:00.000-08:00

मोतीराम भट्ट
इ सानै उमेर् देखि मन् हर्न लागे
इनै सुन्दरीले जुलुम् गर्न लागे

कहाँसम्मको आँट लौ हेर तिन्को
रिसाएर आँखा पनि तर्न लागे

एकैपल्ट आँखा घुमाई दिनाले
कती मर्न लागे कती डर्न लागे

सुनिस् मन् मुनियाँ बडा होस राखेस्
बिछाएर जाल् कागुनो छर्न लागे

बिराना र आफ्ना नराम्रा र राम्रा
सबै सुन्दरीका अघि सर्न लागे

अघि पर्न सक्दीनँ मैले हरीका
नजर्देखि 'मोति' पनि झर्न लागे

gajal

2011-11-19T09:18:00.001-08:00

गजल

सधै बिश्वास गर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै
प्रिती कै बिज छर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै

सधै बास दिन्छु प्रिय दिलको ढोका खोली
दिलमा डेरा सर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै

राखेको छु खाली मैले यो यौवन तिम्रै लागी
खाली ठाऊ छ भर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै

पीडाका ति भेलहरु हातमा हात समाई
सँगै जँगार तर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै

एकै थोपा आँसु झारी रुन दिन्न कहिलै
मेरै भरमा पर्ने भए दिप दर्शन तिम्रै

दीप दर्शन
जाजरकोट हाल मलेसिया

Nepali Lyrics

2011-11-12T11:09:00.001-08:00

गजल

2011-10-30T08:48:00.000-07:00

दीप दर्शन

स्वाभिमानी नेपालीले माम खोजौ आफ्नै देशमा
नयाँ नेपाल बनाउन काम खोजौ आफ्नै देशमा

फर्कौ अब प्रदेश बाट हामी सबै यूवाहरु
चाँडै नयाँ बिकाशको लाम खोजौ आफ्नै देशमा

बिदेशीको अर्थ बढाई दाषी भई बस्नु भन्दा
आटै खाँऊ फाटै खाँऊ नाम खोजौ आफ्नै देशमा

कतिन्जेल जिउनु हामी अन्धकारमा जीवन
भावी दिन्मा न्यानो दिने घाम खोजौ आफ्नै देशमा

दीप दर्शन
भगवती ३ जाजरकोट

Malaysiama nepali sahitya

2011-10-27T07:09:00.000-07:00

मलेसियामा नेपाली साहित्य

- वर्षात् दर्लामी

अनेकन विवशताहरुले मातृभूमिलाई पिठ्यूँ फर्काएर हिँड्नुपरे पनि नेपालीहरुले आफ्नो नेपाली मनलाई सँगै लिएर आएका छन् । समयले हरेक क्षण तिनका हातहरुमा हत्कडी लगाउन खोजे ता पनि श्रृजनाको फूलवारी सजाउन छाडेका छैनन् उनीहरु । सिर्जन–शक्ति कहिल्यै पनि विफल नहुँदो रै’छ साँच्ची नै । त्यसैले त रात–दिन मेशिनको दास बन्नुपर्ने परदेशी जीवनको बाध्यतालाई पन्छाउँदै रचनात्मक कार्यमा जुटिरहेछन् नेपाली लेखक, कवि कलाकारहरु । खेलाडी, समाजसेवी र पत्रकारहरु ।

मलेसियामा रहेर विभिन्न क्षेत्रमा क्रियाशील भई आफ्नो देश, जाति र समाजलाई अमूल्य योगदान दिइरहेका ती ठूला मन हुनेहरुको मूल्याङ्कन एकदिन अवश्य नै हुनेछ, मेरो विश्वास यही छ । मेरो कलम चाहीँ यतिबेला त्यहाँ बसेर विभिन्न कठिनाई र प्रतिकुलताका बावजुद पनि लेखन कार्यलाई निरन्तरता दिँदै नेपाली समाजलाई आफ्ना अमूल्य कृति सुम्पने लेखकहरु र तिनका पुस्तकको बारेमा संक्षिप्त (जानकारी अभावका कारण) परिचय दिन हतारिएको छ । पहिल्यै स्पष्टीकरण दिन मन लाग्यो– यो पंक्तिकार कुनै समीक्षक हैन र यो सानो लेख कुनै समीक्षा हैन । सानो टिप्पणी मात्र गर्न तम्सेको छु ।

केही कृति र कृतिकारहरुः–

मनि राई ‘गोठाले’
इ.सं.२०१० मा एउटा कथासङ्ग्रहको मलेसियामा विमोचन भयो– युद्ध समाधि । यसका लेखक हुन्– मनि राई ‘गोठाले’ । विभिन्न पत्र–पत्रिकाहरुमा चोटिला कार्टुनचित्र कोरेर प्रवासमा ख्याति कमाएका लेखक हुन्– मनि राई ‘गोठाले’ । परदेशबाटै भएपनि नेपाली साहित्यलाई महत्वपूर्ण योगदान दिएका उनी यहाँका साहित्यिक अगुवा नै हुन् । उनको चर्चा विना मलेसियाको नेपाली साहित्य अपूरै रहनेछ ।

ईन्द्र नारथुङ्गे
अर्का साहित्यिक व्यक्तित्वको नाम हो– ईन्द्र नारथुङ्गे । उनका अत्यन्तै उत्कृष्ट कविताहरुको सङ्ग्रह सिम्माको नाममा नयाँ चिठी पनि इ.सं.२०१० मै प्रकाशित भयो । यो कवितासङ्ग्रह प्रकाशित साहित्यिक पुस्तकहरुमा नम्बर एकमै पर्दछ । विशेष गरि कवितामा राम्रो दख्खल राख्ने नारथुङ्गे मलेसियामा अब्बल दर्जाका लेखक हुन् । प्रवासी समाज ब्रुनाई÷बेलायतले आयोजना गरेको ‘विश्वव्यापी अनलाइन गजल प्रतियोगिता’मा पर्यवेक्षक मूल्याङ्कनकर्ता बनेर उनले आफ्नो साहित्यिक क्षमता राम्ररी प्रदर्शन गरेका छन् । उनको कुरा नगर्ने हो भने पनि यहाँको साहित्यिक इतिहास पूरा हुन सक्दैन ।

श्रीजनश्री
मलेसियामै रहेर दुईवटा गजलकृति– माटो हाँस्छ र माटो भन्नु मुटु रै’छ प्रकाशन गर्न भ्याएका श्रीजनश्री विशेषतः गजल लेखनमा यहाँका गजल शिक्षक नै हुन् भनी लेख्दा अर्घेल्याई हुने छैन । गजल विधाका राम्रा जानकार उनी बहरमा गजल लेख्न र गाउन उत्तिकै सिपालु छन् । ‘दीपाञ्जली’ गजल– पत्रिका प्रकाशन गरेर यिनले मलेसिया भरि विभिन्न ठाउँमा छरिएर रहेका गजलकर्मीहरुलाई एकै ठाउँमा ल्याउने काम गरेका छन् । धेरैजना त उनकै प्रेरणा र हौसला पाएर गजल लेख्नेहरु छन् मलेसियामा । उनको यस योगदानलाई थोरै आँक्न मिल्दैन । मलेसियाबाटै प्रकाशित ‘बिम्ब’ र ‘सृजनाका स्वरहरु’ संयुक्त गजलसंग्रहमा पनि यिनका गजल समावेश छन् ।

गनिन्द्र ‘विवश’ लिम्बु
पिरतीको घर गनिन्द्र ‘विवश’ लिम्बुको मौलिक उपन्यास हो । साहित्यका विभिन्न बिधामा क्रियाशील लिम्बु गजल पनि राम्रो लेख्छन् । प्रवासी समाजले आयोजना गरेको विश्वव्यापी अनलाइन गजल प्रतियोगितामा ‘उत्कृष्ट बीस’ भित्र पर्न सफल उनी आशा गर्न लायकका साहित्यिक प्रतिभा हुन । ‘बिम्ब’ र ‘सृजनाका स्वरहरु’ संयुक्त गजलसंग्रह भित्र विवशका पनि गजल प्रकाशित छन् ।

दिनेश भारती
त्यसैगरी मलेसियामा बसेर साहित्यकर्ममा क्रियाशील दिनेश भारतीले यहीँबाटै एउटा उपन्यास प्रकाशित गरेका छन्– गरिबको सपना ।

रुबेन पुन मगर ‘रन’
२०६६ साल बैशाखमा आफ्नो गीतिसंग्रह आँसुले भिजेको चिठी पाठकको हातमा थम्याइदिएका छन् – रुबेन पुन मगर ‘रन’ले । विछोडको पीडा जो लाखौँ नेपालीहरुको साझा पीडा हो, मार्मिक ढङ्गले व्यक्त गरेका छन् उनले यो संग्रहभरि । (यो भन्दा धेरै व्याख्या गर्ने छैनँ म, कारण यो कुनै समीक्षा हैन, बरु सानो परिचय दिन मात्र खोजेको छु, यी कृति र कृतिकारहरुको बारेमा । तर मलेसियामा रहेर कलम चलाउने यी सबै कलमधर्मीहरु र यिनका लेखन्का बारेमा कसैले शोध–खोज गर्न चाह्यो भने धेरै ठूलो र फराकिलो क्षेत्र तिनका अघि उभिएको छ र तिनलाई स्वागत गरिरहेको छ भनी यहाँ म लेख्न चाहन्छु ।)

जहरसिं तामाङ्ग
यिनको गजलसंग्रह संघर्षका अनिँदा रातहरु पनि सन् २००९ मै प्रकाशित भएको छ । विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक संघ–संस्थाहरुमा आबद्व तामाङ्गको गजलसंग्रहले अवश्य नै मलेसियाको नेपाली साहित्यलाई गुन लगाएको छ र समग्रमा नेपाली साहित्यलाई नै भनी लेख्दा अनुपयुक्त नहोला ।

राजु क्षेत्री ‘अपूरो’
इ.सं.२००९ मा मलेसियामा नेपाली साहित्य फाँटमा थुप्रै पुस्तकहरु झुल्केको देखियो, जसमा राजु क्षेत्री ‘अपूरो’को मेरो प्रवासको भोगाई र अनुभवहरु पनि एक थियो । यो लेखकको संस्मरणात्मक कृति हो ।

दीप दर्शन
इ.सं.२०१० को आरम्भमा मलेसियाको भूमिमा नेपालीभाषीहरुले एउटा गजलसंग्रह देख्ने, पढ्ने मौका पाए । नाम थियो– कालो बादलभित्रको चन्द्रमा । र यसका लेखक थिए युवा साहित्यकार दीप दर्शन । मलेसियाको नेपाली साहित्यमा अत्यधिक मात्रामा लेखिने र छापिने विधा नै गजल हो । (कहिलेकाहीँ गजलको नाममा पजल र फजल पनि ।)

अरुण ‘ठूलेदोभान’
यहाँको नेपाली साहित्याकाशमा अत्यन्तै कम मात्रामा प्रकाशित भएको बिधा नाटक हो । (अप्रकाशित अन्य बिधाहरुलाई छाडेर।) तर अरुण ठूलेदोभान एक्लो बृहस्पति बनेर चम्किन पुगेका छन् आफूद्वारा लिखित नाटक– क्रान्तिनायक लिएर ।

युवराज साम्पाङ्ग ‘जेठा’
विदेशी भूमिमा रहेर व्यापारकर्ममा व्यस्त जेठा उत्तिकै व्यस्त छन् साहित्यकर्ममा पनि । उनीद्वारा लिखित कवितासंग्रहको नाम हो– भोगाईका श्रृङ्खलाहरु । ‘जेठा’का केही गजलहरु ‘सृजनाका स्वरहरु’ संयुक्त गजल संग्रहभित्र संग्रहीत छन् ।

रुसाहाङ चेम्जोङ्ग
मलेसियाको नेपाली पत्रकारितामा आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापना गर्न सफल व्यक्तिको नाम हो– रुसाहाङ चेम्जोङ्ग । ‘नेपाली खबर’को मलेसिया संयोजक तथा ‘नेपाल मलाया खबर डट कम’का सम्पादक पनि हुन् उनी । उनको एउटा उपन्यासकृति प्रकाशित भएको छ– विवशताको पिंजडा ।

यहाँबाट विभिन्न विधाका कृतिहरुको प्रकाशन हुने क्रममा सबैभन्दा बढी प्रकाशित भएको बिधा हो उपन्यास । उल्लेख गरिन लागिएका यी सबै उपन्यास र उपन्यासकारहरुको बारेमा विस्तृतमा लेख्न पूर्ण जानकारीको अभाव रह्यो । तसर्थ छोटकरीमा लेख्ने प्रयास गरिरहेछु
हरि रानाभाट –ममताको पछ्यौरी
वीरेन्द्र राई –भाग्यले जुरायो
चन्द्र ढकाल –दुश्मन
मिलन भण्डारी –सरिता
डी.आर.‘निश्चल’ –आकाश रोयो
गणेश ‘विवश’ लिम्बु –परदेशी मायाप्रेम
यहाँबाट निपोलो नामको उपन्यास पनि प्रकाशित भएको देखिन्छ । तर यसका रचनाकार को हुन् थाहा हुन सकेन । त्यसैगरि मलेसियामा कार्यरत नेपाली सर्जकहरुको संयुक्त गजलसंग्रहको रुपमा ‘बिम्ब’ (२०६४) र ‘सृजनाका स्वरहरु’ (२०६७) पाठक सामु आएका छन् । नमूना साहित्यिक सँगालो पनि त्यहाँका रचनाकाहरुको संयुक्त संकलन हो, बिविध साहित्यिक सँगालो ।
०००

पुस्तक प्रकाशन नै साहित्यिक श्रृजनधर्मिताको परिचय हैन । कसैले ठेलीका ठेली पुस्तक छापेर पनि समाजलाई केही दिन सकेका हुँदैनन् त कसैले पुस्तक नै प्रकाशन नगरेर एकै टुक्रा रचनाले पनि समाजलाई महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेका छन् । प्रवासमा पुस्तकाकार कृति प्रकाशन गर्न विभिन्न कारणवश नसके पनि विभिन्न पत्र–पत्रिकाहरुमा आफ्ना उत्कृष्ट लेख रचनाहरु द्वारा साहित्यमा आफ्नो गतिलो उपस्थिति देखाउने साहित्यकर्मीहरुको नाम यहाँ म उल्लेख गर्न चाहन्छु । हुनसक्छ, यी मध्ये कतिपयले नेपालमा छँदा कुनै न कुनै पुस्तककृति प्रकाशन गरेका छन् या मैले यो सामाग्री तयार पार्दा–पार्दै पनि उनीहरुबाट यो महत्कार्य भएको या भइरहेको हुन सक्छ । त्यसमा अञ्जान हुनुको गल्तीको सजाय मलाई स्वीकार्य छ ।

विष्णु सापकोटा ‘शिशिर’
नेपालमै छँदा पनि विभिन्न साहित्यिक पत्रिकाहरुमा आफ्ना गहकिला रचना प्रकाशित गरिसकेका ‘शिशिर’ प्रमुखतः गजल र कथाकार हुन् । साथै निबन्धमा पनि यिनको कलम निर्बन्ध चलेको देखिन्छ । नेपाली पत्रिकाहरुमा यिनका रचनाले पाठकहरुमा गहिरो छाप पारेका छन् । मलेसियाबाट प्रकाशन भएको संयुक्त गजलसंग्रह सृजनाका स्वरहरु भित्र यिनका रचनाहरु पनि समावेश छन् । यिनी चितवनका प्रतिभा हुन् ।

कृष एडिक
यहाँबाट प्रकाशित नेपाली पत्रिकाहरुमा ब्यंग्यपूर्ण कविताहरु लेखेर चर्चित बनेका यिनी मोरङ्ग जिल्लाका बासिन्दा हुन् । यिनको प्रमुख रचनाशिल्प कविता र निबन्धमा बेजोड देखिन्छ ।

मौलश्री लिम्बु
झापा स्थायी ठेगाना भएका लिम्बु कथाकार हुन् । विशेषतः लघुकथाका यिनी राम्रा जानकार मानिन्छन् र प्रवासमा रहेर पनि थुप्रै र चोटिला लघुकथाहरुको रचना गरेका छन् । सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजल संग्रहमा यिनका गजलहरु पनि समावेश छन् ।

दिलिप राई ‘सगर’
मोरङ्ग जिल्ला घर भएका ‘सगर’ गीत, गजल, कविता लगायत साहित्यका अन्य विधामा पनि कलम चलाउन सक्छन् ।

अरविन तुलाचन ‘विष्फोट’
गजल क्षेत्रका आशा लाग्दा प्रतिभा हुन् ‘विष्फोट’ । यिनको घर म्याग्दी पर्छ । सृजनाका स्वरहरु भित्र यिनका गजल समावेश छन् ।

दिलदुःखी जन्तरे
वास्तविक नाम पेशल माबुहाङ्ग । घर तेह्रथुम जिल्ला भएका यी साहित्यकर्मी राम्रा गीत, गजल र कविता लेख्ने भित्र दरिन्छन् । साहित्यमा यौन–बिम्ब प्रयोग गर्न रुचाउने यिनी प्रवासी समाज ब्रुनाइ÷बेलायतले आयोजना गरेको विश्वव्यापी अनलाइन गजल प्रतियोगितामा ‘उत्कृष्ट बीस’मा पर्न सफल भएका थिए ।

दावा साङ्गे शेर्पा
संखुवासभाका यि प्रतिभा मूलतः लघुकथाकार हुन् । गद्य विधा अङ्गालेका कारण भविष्यमा यिनबाट नेपाली साहित्य जगतले राम्रा कथा, निबन्ध र उपन्यासको पनि आशा राख्न सक्दछ ।

विवेश विश्वकर्मा
थोरै लेख्ने तर राम्रो लेख्ने लेखकमा पर्छन्, रुपन्देही जिल्ला घर भएका विवेक विश्वर्मा । निबन्धमा यिनको दख्खल राम्रो छ ।

पदम ‘दुःखी’ सम्बाहाम्फे
पाँचथर जिल्ला निवासी ‘दुःखी’ गजलकार हुन् र अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज मलेसियाका वर्तमान अध्यक्ष पनि हुन् । बिम्ब र सृजनाका स्वरहरु यिनको संयुक्त गजलसंग्रहका पुस्तक हुन् ।

टंक चन्द
गीत, गजल र कथा लेखन्मा कलम चलाउने यिनी अनेसास, मलेसियाका निवर्तमान अध्यक्ष हुन् । र यिनको घर दाङ्ग जिल्लामा पर्दछ । सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह यिनको पछिल्लो कृति हो ।

मचिन्द्र तुम्बापो
पाँचथरका यि कलमधर्मीले गजल र कवितामा आफ्नो उल्लेखनीय उपस्थिति देखाएका छन् । पछिल्लो समयमा प्रकाशित संयुक्त गजलसंग्रह सृजनाका स्वरहरु भित्र यिनका गजल परेका छन् ।

भोगेन्द्र ‘प्रियदर्शी’
पाँचथरकै यि साहित्यकर्मी गजल र निबन्ध रचना गर्दछन् ।

नवराज बुढामगर ‘मिलन’
जनयुद्धको उद्गमस्थल मानिने रोल्पा जिल्लाका बुढामगर कवितामा आफ्नो प्रतिभालाई राम्ररी प्रस्फुटन गर्दछन् ।

मनोज विराली
मोरङ्ग जिल्ला निवासी लेखनकर्मी विराली राम्रा गजल र कविता लेख्ने समूह भित्र पर्दछन् । उनको रचनामा युगसापेक्षता सधैं पर्दछ र रचना बिधागत सचेतता पनि उति नै राम्ररी अप्नाइएको पाइन्छ ।

बी.बी.शेर्पा लिम्बु
राम्रा लघुकथाका रचनाकार लिम्बु पाँचथर निवासी हुन् ।

विवश परदेशी
उदयपुरका यि स्रष्टाले कथामा राम्ररी कलम चलाउन सक्दछन् ।

भूपेन्द्र खपाङ्गी मगर ‘छुच्चा’
कवितामा आफ्नो उपस्थिति जनाएर साहित्यकर्ममा क्रियाशील ‘छुच्चा’ दोलखा निवासी हुन् ।

राकेश हरियाली ‘वसन्त’
स्वदेशमै छँदा पनि विभिन्न साहित्यिक संस्थाहरुमा आबद्ध यि दङ्गाली स्रष्टाले मूलतः कविता लेख्छन् ।

अञ्जना लामा
औँलामा गन्न सकिने क्रियाशील नेपाली चेलीहरुमा अञ्जना लामा एक हुन् । आफ्ना रचनामा भावप्रबलता र मार्मिकता सिर्जना गर्न सक्ने लामाको प्रमुख बिधा कविता हो ।

सूर्यप्रकाश भुसाल
गैंडाकोट नवरपरासीका यि युवा स्रष्टाको मुख्य लेखन् बिधा गजल र निबन्ध हो ।

पुन बी.बी.बेदाग
स्थायी ठेगाना कास्की जिल्ला भएका पुन गजल र लघुकथाका राम्रा शिल्पी हुन् ।

अस्तु बगर
गोरखा जिल्ला निवासी ‘बगर’ प्रायः लघुकथा र गजलमा देखा परेका छन् ।

विपल
खोटाङ्ग जिल्लाका यि स्रष्टा गजलकार हुन् ।

आनन्दराज जोशी ‘साम’
प्रवासमै पनि विभिन्न संघ–संस्थाका आवद्ध रहेर क्रियाशील ‘साम’को प्रमुख लेखन् क्षेत्र निबन्ध हो ।

अमर अधिकारी
बेला–बेलामा आफ्नो रचना विभिन्न पत्रिकाहरु मार्फत् सार्वजनिक गरिरहने अधिकारी अर्घाखाँची निवासी हुन् र यिनको लेखन् बिधा कविता हो ।

नेत्र राई
सोलुखुम्बु घर भएका यि स्रष्टाले गजलमा कलम चलाएका छन् ।

सुमन के.सी.
क्षेत्री समाज, मलेसियामा आबद्ध यिनी कास्की जिल्लाका हुन् । ‘श्रम’ साप्ताहिकको क्षेत्रिय संयोजकमा रहेर पनि यिनले आफ्नो सिर्जनक्षमताको राम्रो प्रदर्शन गर्न भ्याएका छन् । केसी निबन्ध र कथाका राम्रा रचनाकार हुन् ।

ईलामेली कान्छो
इलाम जिल्लाका प्रतिभा यिनी कविता र गजल लेख्दछन् ।

रुद्र रसाइली ‘बिवश’
म्याग्दी घर भएका ‘बिवश’ कथा र निबन्धका रचनाकार हुन् ।

तुलसी खड्का
कथामा राम्रो क्षमता देखाउँदै आएका खड्का दाङ्ग जिल्ला निवासी हुन् ।

राज मादेन ‘दीनदुःखी’
पाँचथरका आशा लाग्दा प्रतिभा ‘दीनदुःखी’को कलम विशेष गरि गजलमा चलेको देखिन्छ ।

के.बी.बम्जन ‘अभागी’
कवितामा विशेष क्षमता उजागर गर्दै आएका ‘अभागी’ सिन्धुलीका हुन् ।

रविन्द्र राई ‘अधुरो’
खोटाङ्ग जिल्ला घर भएका ‘अधुरो’को मनको बिधा कविता हो ।

तुला गुरुङ्ग
गजल लेख्नेहरुको भीडमा आफ्नो छुट्टै स्थान सुरक्षित बनाइसकेका गुरुङ्गको स्थायी ठेगाना थाहा पाउन सकिएन ।

सजिना राई ‘अमृता’
कविता लेखन्मा कलम चलाउने ‘अमृता’ ईलाम जिल्ला निवासी हुन् ।

सन्तोष माबुहाङ्ग
नेपालमै छँदा गजल लेख्न थालेका सन्तोष माबुहाङ्ग गजल बिधाका आशा गरिन लायकका प्रतिभा हुन् । यिनको घर तेह्रथुम जिल्लामा पर्दछ ।

सन्तोष लिङ्देन
ताप्लेजुङ्गका यि स्रष्टा गजलकार हुन् । मलेसियामा पछिल्लो समयमा अत्यन्तै क्रियाशील यिनका थुप्रै गजल प्रकाशित छन् ।

रुपा राई
भोजपुर जिल्ला स्थायी ठेगाना भएकी राईका विभिन्न पत्रिकाहरुमा रचना प्रकाशित भएको देखिन्छ । यिनको रचना बिधा मुख्यतः कविता हो ।

ईन्द्रकला लिम्बु
गजल बिधा अङ्गालेर साहित्यमा अघि बढेकी यि स्रष्टाको थातथलो तेह्रथुम जिल्ला हो ।

सञ्जय राई ‘छुच्चा’
गीत, गजल र कवितामा कलम चलाउने छुच्चाको स्थायी ठेगाना सुनसरी जिल्ला हो ।

अशोककुमार ‘प्यासी’ राई
गजलमा विशेष अनुभवी राई ओखलढुङ्गा जिल्ला निवासी हुन् ।

धनबहादुर छन्त्याल
बाग्लुङ्ग जिल्ला स्थायी बसोबास भएका छन्त्यालले निबन्ध तथा गजलमा कलम चलाएको देखिन्छ ।

देउकला ‘परा’ लिङदेन
ताप्लेजुङ्ग स्थायी ठेगाना भएकी यी स्रष्टा मुख्यतः कविता र गजल लेखन्मा क्रियाशील देखा पर्छिन् ।

जीतमान राई ‘सविन’
ईलाम जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका यी उत्साही स्रष्टाले गीत, गजल र कविता बिधामा कलम चलाएको देखिन्छ । नेपालमै छँदा विभिन्न संघ–संस्थाहरुमा आबद्ध यिनले आधा दर्जन साहित्यिक पत्रिकाहरुको सम्पादक भएर अनुभव बटुलिसकेका छन् । मलेसियामा रहेर पनि सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह र पुञ्ज साहित्य सँगालोमा सम्पादकको भूमिका निभाएका ‘सविन’ले उदाउँदो तारा साहित्य समाज, पेनाङ् मलेसियाका सचिव तथा विश्व नेपाली साहित्य महासंघको संस्थापक केन्द्रीय सदस्य बनेर पनि साहित्यको उत्थानमा सक्रिय सहभागिता जनाएका छन् । मलेसियाबाट प्रकाशित सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रहमा यिनका पनि गजल समावेश छन् ।

गणेश महतारा ‘हिमाली’
विभिन्न बिधामा आफ्नो लेखनी प्रस्तुत गर्ने ‘हिमाली’को स्थायी ठेगाना संखुवासभा हो । सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रहमा यिनका गजल प्रकाशित छन् ।

नरेन बी मगर
‘उदाउँदो तारा साहित्य समाज’ मलेसियाको सहसचिवको पदमा रहेर आफ्नो खुबी प्रदर्शन गरिसकेका मगरको स्थायी बसोबास ईलाम जिल्लामा छ । नेपालमै पनि विभिन्न साहित्यिक संघ–संस्थाहरुको जिम्मेवार स्थानमा रहेर साहित्य साधनामा लागेका यिनको प्रकाशित कृति पनि सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह हो ।

राजेश प्रवाह लिम्बु
नेपालमै छँदा २०६३ सालमा घायल मुटु गीतिसंग्रह प्रकाशित गरिसकेका प्रवाहको पछिल्लो कृति संयुक्त गजलसंग्रह सृजनाका स्वरहरु हो । ताप्लेजुङ्ग जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका राजेश प्रवाहको प्रमुख लेखनबिधा गीत, गजल र कविता हो ।

थलिन्द्रबहादुर भुजेल ‘उदय’
रामेछाप जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका उदयको लेखनबिधा कविता, गजल र कथा हो । पुञ्ज साहित्यिक सँंगालोको सम्पादन समूहमा रहेर यिनले आफ्नो प्रतिभा उजागर गरेका छन् । सृजनाका स्वरहरु भित्र यिनका गजलहरु पनि संग्रहीत छन् ।

रमेश ‘रोदीत’ लामा
झापा जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका रोदीत गजल श्रृजनामा अब्बल छन् भन्दा फरक नपर्ला । सृजनाका स्वरहरुमा आफ्ना मधुर गजलहरु समेटेर पाठक सामु देखा परेका यि युवा स्रष्टाको गजलको भविष्य उज्यालो छ ।

श्यामु गुञ्जन
पाँचथरका यी युवा सर्जकको यात्रारत पाइला गजलसंग्रह (२०६४) प्रकाशित छ भने सृजनाका स्वरहरुमा पनि यिनका गजलहरुले स्थान ओगेटेका छन् । शब्द र लय संयोजनमा विशेष सतर्कता प्रदर्शन गर्ने गुञ्जनको गजलमा भविष्यको राम्रो सम्भावना देखा पर्छ ।

रसिक शर्मा ‘निश्चल’
म्याग्दी जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका ‘निश्चल’ पनि गजलमा आफ्नो आगत पहिल्याउँदैछन् । यिनका केही गजलहरु पनि सृजनाका स्वरहरुमा संंग्रहीत छन् ।

टुकेन्द्र ‘पौरखी’
मलेसियाबाट प्रकाशित मेचीकाली र सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंंग्रहमा आफ्ना गजल प्रविष्ट गराएर पाठकको मन जित्न सफल युवा गजलकार पौरखीको स्थायी बसोबास इलाम जिल्लामा छ ।

रुद्र मिश्र
पाँचथरका यी स्रष्टा मुलतः गजलकार हुन् । मलेसियाबाटै प्रकाशित बिम्ब संयुक्त गजलसंग्रह तथा सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह भित्र यिनका गजलहरु समावेश छन् ।

अर्जुन ‘उजाड’ घिमिरे
खोटाङ्ग जिल्ला स्थायी ठेगाना भएका ‘उजाड’ गजलमा राम्रो सम्भावना बोकेका स्रष्टा हुन् । सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रहमा यिनका पाँच थान गजल समावेश छन् ।

राज ‘सहयात्री’ सुब्बा
पाँचथर स्थायी बसोबास भएका सुब्बा गजलमा कलम चलाउँछन् । सृजनाका स्वरहरु मार्फत यिनले पनि आफ्नो गजल लेखन्को परीक्षा दिएका छन् ।

सन्तोष सागर
पर्वत जिल्लाका ‘सागर’ गजलमा आफ्नो भविष्य खोजिरहेछन् । पछिल्लो समय मलेसियामा प्रकाशित सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रहभित्र यिनका गजलहरु पनि पढ्न पाइन्छ ।

जनक शाही ‘जीवन्त’
राम्रा गजल लेख्ने ‘जीवन्त’ राम्रा गजलकार हुन् । दैलेख जिल्ला घर भएका यी गजलकारका केही गजल सृजनाका स्वरहरुमा समावेश छन् ।

सृजनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रहभित्र आफ्ना गजल प्रकाशित गरेका अन्य गजलकारहरुको नाम यस प्रकार छः

विनो कार्की ‘आँशु’/संखुवासभा
कृष्ण आलोक/बाग्लुङ्ग
झुनसिं/दार्चुला
सन्तोष गैरे/ गोरखा
रमेश राई/झापा
अल्पकालीन श्रीस थमन/बाग्लुङ्ग
केशव भट्टराई ‘प्रकृतिप्रेमी’/अर्घाखाँची
डेनी गुरुङ्ग ‘अस्वीकृत’/स्याङ्गजा
तारा थापा मगर/स्याङ्गजा
हिरा बिवश ‘निश्चल’/खोटाङ्ग
कुमार बुढाथोकी ‘आयुष’/दोलखा
एस.डी.आचार्य ‘शंकर’/स्याङ्गजा
शिषम भेषराज नेपाल ‘टु मच’/संखुवासभा
विजय महतारा ‘बिवश’/प्यूठान
रीना बम्जन/काभ्रेपलान्चोक
दिपेन्द्र शर्मा ‘दीप’/बर्दिया
रमेश घिमिरे/मकवानपुर
थाकुहाङ मेरिङ/ईलाम
लक्ष्मीमाङ चेम्जोङ/पाँचथर
पुरण कटुञ्जेली राई ‘प्रेमी’/ईलाम

2011-10-24T04:30:00.001-07:00

2011-10-24T04:29:00.001-07:00

2011-10-24T04:28:00.001-07:00

2011-10-24T04:27:00.003-07:00

2011-10-24T04:27:00.001-07:00

2011-10-24T04:26:00.001-07:00

2011-10-23T09:14:00.001-07:00

2011-10-23T09:12:00.001-07:00

गजल

2011-10-23T03:53:00.000-07:00

कुरै कुराले अकाशका तारा झारेयौ कति कति
जुनी जुनी तिम्रै भनी भर पारेयौ कति कति

सपना मै संसार सारा जस्तो थियो मेरै हो कि
जाली तिम्रो बचनले मलाई मारेयौ कति कति

सिन्दुरले तिम्रो सिउदो भर्ने दिन पर्खि बसे
भोली भोली भन्दै भन्दै पर सारेयौ कति कति

बुबा मुमासँग गई हात माग कहिलै भनेउ
कहिलै भनेउ मन्दिरमा कुरा टारेयौ कति कति

दीप दर्शन

गजल

2011-10-23T03:29:00.000-07:00

बिचरीको सिन्दुरले जात फेरी दियो

राता चुरा सजिएर हात फेरी दियो

बिधिको बिधान होकी सृष्टि यस्तै रच्यो

आमाको काख छुटाई साथ फेरी दियो

भविष्यको कल्पनामा रम्न थाल्दा आशा

सुख शान्ति सपनाका खात फेरी दियो

ओठमा मुस्कान अलि अलि रहर धेरै

आनन्दको निदरीमा रात फेरी दियो

गजल

2011-10-23T03:14:00.000-07:00

                    म पन्ध्र बर्षको हुँदा मेरो मुवा दैबले खोसेर लाग्यो बिदुर बुवा दाजु भाउजु सित बसेर दिन बित्य मैले कमाएको एक रुपैया पनि मुमाको हातमा दिन पाइन मुमाले नौ महिना कोखको पीडा सहेर जन्म दिनु भो ममताले हुर्काउनु भो यो संसार देखाउनु भो तर भाग्यले मलाई नै ठगेर टुहुरो बनाइ दियो त्यसैले स्वर्गिय मुमा समर्पित यो गजल यहाँहरु समक्ष प्रस्तुत गर्दछु

जन्म दियौ माया दियौ दुध ख्वायौ दश धारा
दैब लाग्यो यो भाग्यमा तिर्न पाइन दुध्को भारा

पन्ध्र बर्ष उमेर थियो म मातृशोकमा परे
बेवारीसे जिन्दगीमा जीउनु पर्ने भयो पारा

बुवा हजुर बिदुर मेरा टुहुरो भो मेरो जीवन
छाडी गयौ आमा तिम्ले भए म त कर्म हारा

हुन पाउ भनेर नै अर्को जन्म तिम्रै छोरो
भाकल गर्छु सधैं सधैं देबी देउता सारा

2011-10-22T22:16:00.000-07:00

दीप दर्शन
मुवा धनकुमारी शाही
बुवा गंगारम शाही
को कान्छो सुपुत्र
जन्म – २०३८-०१-२०
स्थाई – ठेगाना भगवती ३ जाजरकोट
हाल – पेनाङ्ग मलेसिया
लेखन बिधा – गजल कथा कबिता गीत

संलग्नता
अध्यक्ष उदाउँदो तारा साहित्य समाज पेनाङ्ग मलेसिया

सास्थापक
केन्द्रीय पार्षद सदस्य बिश्व नेपाली साहित्य महासंघ

प्रकाशन कृति
कालो बादल भित्रको चन्द्रमा गजलसंग्रह
मेचीकाली संयुक्त गजलसंग्रश
सिर्जनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह

बिभिन्न अनलाईन र पत्रपत्रिकामा फुटकर रचनाहरु

सम्मानित
ने रा नि मा बिद्मालय अवलगुर्ताबाट दोसल्ला २०६७

सम्मान तथा कदर पत्र
प्रवासी नयन साहित्य समाज जोहोर मलेसियाबाट २०६७

सम्पादक
अनलाईन साहित्यिक ब्लोग

सहसम्पादक
पुञ्ज साहित्य संगालो, र
सिर्जनाका स्वरहरु संयुक्त गजलसंग्रह

गजल

2011-10-22T09:05:00.000-07:00

भन्थे सुन्दर फूल झै जिवन यो, सारा बगैचा सरी

थुङ्गा लाख बने अनेक थरीका, छोएर पाखै भरी

त्यो भोगी भमरा भुलेर रसमा, चुस्दै र घुम्दै थियो
बासन्ती बटुली सुघन्ध लिनमा, आएर साम्ने परी

होला को र म झै बिहान पखको, लाली चढेको अब
सारा देख्छु सबै उडेर म त यो, संसार एकै गरी

छाडी बास्न सुघन्ध पात भरिको,शीतै जमेको सधैं
टुप्पैमा कलिला मुना पनि नयाँ,डाली बसेका चरी

शास्त्रीय छन्द शार्दुलबिक्रिडित

गजल

2011-10-22T08:50:00.001-07:00

बहरे मुत्करिब ४ फउलुण

दुखेको छ पीडा लुकायौ तिमीले
नतोड्दै ति बाचा फुकायौ तिमीले

म रोए अतित्को बिछोट्को पिडाले
न झार्दै यि आसू सुकायौ तिमीले

उज्यालो भएको छ तिम्रो जवानी
गरी घात् महँगो चुकायौ तिमीले

छ छाती भरीको पिडा नै बढेको
झर्‍योशिर् मलाई झुकायौ तिमीले