Circassian Diaspora

16 Tons

2014-05-14T15:51:00.000-07:00

“Günah Ceketi”

Belki siz de tanırsınız, Clarissa Pinkola Estes çok ses getiren ünlü kitabında (Kurtlarla Koşan Kadınlar-vahşi kadın arketipine dair mitler, masallar ve öyküler) bir “günah ceketi dikmek”ten söz eder. Clarissa Pinkola Estes önce kadınlara başlarına gelen tüm aşağılanmaları, yaralanmaları, hakaretleri anlatan, çeşitli kumaş, resim ve başka malzemeden bir ceket dikmelerini önerir. Niyeti bu yolla ortaya çıkan ceketi bir arınma töreni ile yakmak ve ondan kurtulmaktır.

Fakat kendi önerisini kendisi yapmaya kalkınca giderek büyüyen kocaman ceketi yakmak istemediğini çünkü onu astığı yerde her gördüğünde rahatsız olmayıp, bilakis iyi hissettiğini fark eder. O zaman yakma önerisini geri alır.

Şimdi burada paylaştığınız türlü işleri izlerken sizin yaptığınız şeyin de bir günah ceketi dikmeye benzediğini anlıyorum. İzlerken hatırlattığınız onca acıya rağmen ceketi yakmak değil, görünür bir yere asmak gerekiyor.

This Is England

2014-04-05T12:02:00.007-07:00

12 yaşında, babasını Falkland Savaşı’nda kaybetmiş bir çocuk olan Shaun, bir gün karıştığı bir sokak kavgası sonrasında dazlaklardan oluşan bir sokak çetesinin arasına karışır. Kimseye zarar vermeden kendi hallerinde takılan bu grubun içinde zenci bir üye de dahil çeşit çeşit insan bulunmaktadır. Fakat bir gün liderleri olan Woody’nin hapisten yeni çıkan bir arkadaşının aralarına katılması ile herşey değişecektir. Combo, hapiste geçirdiği yıllarda oldukça radikalleşmiştir. İngiltere’nin, sadece beyaz İngilizlere ait olduğu düşüncesi ile grubun üyelerini radikal harekete katılmak için prove etmeye çalışır ve bunda da büyük ölçüde başarılı olur. 1980’li yıllarda İngiltere’de gittikçe radikalleşen ırkçılık hareketlerine içeriden başarılı bir bakış atan This is England, son yıllarda ırkçılık üzerine yapılmış en başarılı politik filmlerden biri...

Hat Dergisi 2. ve 3. Sayısı

2013-03-03T14:05:00.002-08:00

Derginin devamlılığı ile ilgili çıkan sorunlardan dolayı özür dileriz. İçerik olarak mümkün olduğunca özgün olunmaya çalışılan bu sayıyı okurken umarız beklentinizi boş çıkartmış olmayız. Yeni sayımıza buradan ulaşabilirsiniz

Open publication - Free publishing - More abaza

Kafkasya Dersleri

2013-02-27T15:30:00.001-08:00

Marje (23 Şubat 2013) ile imctv

İstanbul Bilgi Universitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma merkezi ve Kafkasya Forumu işbirliğiyle üçüncüsü gerçekleştirilecek olan Kafkasya Dersleri sertifika programı ile kimlik siyasetinin dünü, bugünü ve geleceği Kafkas diasporası üzerinden tartışmaya açılıyor.

Kafkas halklarının oryantalizm, post-kolonyalizm, diaspora, ulus-devlet deneyimlerinden yola çıkarak milliyetçilik ve kimlik siyaseti ikilemi üzerinde düşünmeyi hedefleyen programda, Kafkasyalıların temel kimlik sorunları üzerine, alanında uzman kişilerce farklı bakış açıları geliştirilecektir.

Dünyanın gidişatına bir de Kafkasya ve diasporası üzerinden jeopolitika, uluslararası dengeler ve enerji hatlarından bağımsız insan merkezli bir bakış açısı ve evrensel bir perspektifle bakmak isteyenleri Kafkasya Dersleri sertifika programına katılmaya davet ediyoruz.

Sosyolojik Açıdan Kimlikler – Ferhat Kentel

Post-Kolonyalizm - Bülent Somay

Kimlik Siyasetinin Geleceği – Ayhan Kaya

Edebiyat ve Kimlik – Erol Köroğlu

Ermeniler Örneğinde Diaspora - Rober Koptaş

Oryantalist Zihniyet ve Rus Oryantalizmi – Irma Kreiten

Sovyet Dönemi Reel Sosyalizm ve Kafkasya’ya Etkileri- Erhan Büyükakıncı

Reel-Politik: Putin Rusyası ve Erdoğan Türkiyesi - Hakan Güneş

Milliyetçilik, Milliyetçilik ve Kimlik Siyaseti İkilemi – Murat Belge

Son Başvuru Tarihi: 9 Mart 2013

Programa Katılım Ücreti: 50 TL

Kıroluğun Frenkçesi

2012-11-15T06:53:00.001-08:00

Yazar Atilla Gagavuz

Neredeyse yüz elli yıldır anlamı dışında kullanılan kavramlarla kavga ediyoruz.

Anlamı değiştirilmiş kelimelerle kavga etmek kancıklığın en düzeysizi.

Muhatabına küfür etmek istiyorsan, doğrudan ve özellikle onun anlayacağı bir sözcükle bu işi yapmalısın. Yoksa yaptığın kavganın ne tadı kalır ki? Haklı olduğun, haklı olduğuna mutlak anlamda inandığın bir kavga ise giriştiğin; kaybetmenin bile şerefi olacağını bilmelisin. Kelimeleri karşındakinin anlamayacağı şekilde seçiyorsan asıl amacın kavga etmek değil demektir.

Ya mutlak anlamda haklı olduğuna inanmadan kavga ettiğin içindir.

Ya maksadın haklı çıkmak, hakkını elde etmek değil de hakkı gasbetmek içindir.

Ya sayyad-ı bî-insaflara hizmet etmekten zevk aldığın içindir.

O meşhur Tanzimat Fermanı, o tarihin kırılma noktası olan değişim projesi, yönetenlerin kendilerini değiştirmek yerine kuralları değiştirme çabası. Kim bilir hangi özenli kalemler, hangi üstün becerili uzmanlar tarafından hazırlanmıştı. Her kelimenin üzerinde ne kadar kafa patlatmışlardı. Ama yönetilenler durumu üç kelimelik basit bir cümle ile özetlemişlerdi: “Artık gâvura gâvur denmeyecek”

Asrîlik, akılcılık, aydınlanma, devrim, bilimsellik, halk, millet, ümmet... Bu ve benzer kelimelere neredeyse yüz yıl boyunca ilk bakışta görünenin dışında anlamlar yüklenerek cümleler kuruldu. Anlamı dışında kullanılan sözcükler daha sonraki zamanlarda değişti. Özellikle batı menşeli terim ve kavramlar bu amaca daha uygun görüldü. Pozitivizm, modernite, demokrasi, militarizm, dikta, faşist, komünist, anarşist, hürriyet, çağdaşlık, orta sınıf, aristokrasi ve benzeri kelimeler söyleyenin amacına uygun farklı anlamlarda kullanılıyordu.

Haliyle ortaya çıkan garip, anlaşılmaz, kimin kime vurduğu, galibin kim, mağlubun kim olduğu belli olmayan bir kör dövüşü oldu.

İşte son günlerin sık kullanılan aynı özelliklere sahip bir başka kelimesi lümpenlik.

Birileri “lümpen” sözcüğünü kullanarak, birilerini aşağılıyor. Sövüyor. Bazıları daha ılımlı ve uzlaşmacı görüşlerinin arasında zikrediyor, ama yine olumsuz anlamını ön plana çıkarmayı ihmal etmiyor. Diğer bazıları sorunların temeline oturtacak kadar abartıyor lümpenliği. Elbette çözüm önerilerinin omurgasına lümpenlikten kurtulmayı koymayı ihmal etmiyor. Geriye kalan büyük çoğunluk –her zaman yaptığı gibi- lümpen kelimesini bir papağan gibi tekrarlıyor.

-“Lümpenleşme kardeşim”

-“Bu lümpenleşmeyi bırakmalıyız artık”

-“Senin bu yaptığın lümpenleşmenin ta kendisidir”

-“Lümpen kültür bizi etkisi altında tutuyor”

-“Ülkemizin sorunlarını bu lümpen politikacılarla çözemeyiz”

-“Kültürümüz lümpenleşti”

Lümpen sözcüğünü gerçek anlamıyla kullanma ihtimali en yüksek olan yazarlarımızdan birinden şu satırlarını alıntılamaya değer bulduk:

“...Köylülüğün büyük şehir gecekondusuna yerleşmiş lümpenlik aşaması, toplumu esir almış.

Lümpen kültürü, zengin fakir ayırımı yapmıyor. Toplumun yoksulu da hırt, varsılı da hırt.

Kitle iletişim araçlarına hâkim olanlar, önce direnmişler, sonra pazarın talebine teslim olmuşlar.

Onun için bu ülkenin basını da, televizyonu da aşağılık bir düzey sergiliyor.

Başkaldıran aydın, ‘marjinalleşme’ye itiliyor. Azıcık düzeyli ve bilgi dolu bir yazıyı okunmayan, satmayan birtakım yayın organlarında yayınlayacaksınız ve karşılığında çok düşük bir gelirle sürünmeye de razı olacaksınız.

Daha ‘popüler’ olmak istiyorsanız da, çaresiz, düzeyinizi düşürecek, toplumla ‘yukarılarda’ değil, ‘aşağılarda’ buluşacaksınız. Öbür türlü, aç kalırsınız.

Evime zorla giren eski Yeşilçam filmlerine bakıyorum... Ne kadar seyretmesem de gözüm kayıyor, gözüme batıyorlar... Lümpenler için lümpenler tarafından üretilmiş, İstanbul’un ‘periferisine’ ve altın dişli Anadolu işletmecisinin beğenisine göre ayarlanmış kaba ve hırt piyasa işleri...

‘Büyük sanatçı’ diye çıkarıp şarkı söylettikleri davarlara bakıyorum... Ve eline mikrofon almış çaçulalara...

Buralara mı düşmeliydik?

Kadın kılığında otoyol kenarlarında iş tutan köylü eşcinseller, bunların azıcık daha düzgünlerini pazarlayan gece kulüplerinde haram baba parası yiyen çemiş oğlanlar, bunlara ‘servis veren’ geri zekâlı küçük fahişeler, elini atsa donunu bulamayacak kadar salak güzellik kraliçesi adayları ve muhabbet tellalı Zurnik Efendi’nin müşteriye bakıp da seçmesi için uzattığı sermaye katalogu gibi çıkan magazin dergileri... Cümle kuramayan köşe yazarları, konuşma özürlü spikerler, pepeme sunucular, Türkçesi zayıf politikacılar, maraba olamayacak bürokratlar, şaşkın tavuklar gibi sağa sola kaçışan karabudun...

Ağır hacıyağı kokuları içinde çember sakallı zavallı şark köylüleri ve akşamları çay demleyip çekirdek çıtlayan bozkır Kemalistleri... Zibidi liberaller ve kasaba kırosu milliyetçiler.”. (Star Gazetesi – Engin Ardıç – 19.Mart.2002 Salı Tarihli Köşe yazısından.

Her ne kadar hepsinin ağzı bu kadar bozuk değilse de, gazetelerimizin köşe yazarları “lümpenlik” üzerine hep bu minval üzere yazmaktalar. Ama biz bu satırları diğerlerine oranla, son derece açık, dürüst, düşünüldüğü gibi yazılmış bulduğumuz için alıntıladık.

Daha iyi anlaşılabilmesi adına şöyle sıralayabiliriz.

1.) Lümpenler aslen şehirli değil köylüdür.

2.) Ama köylerinden kalkmış şehirlere göç etmişlerdir.

3.) Büyük şehrin gecekondusuna yerleşerek orada lümpenleşmişlerdir. Köylülüğün şehre yerleşmiş ama şehirleşememiş haline lümpenlik denir. Ve bu bir aşamadır aslında.

4.) Bu lümpen denilen güruh sayı olarak o kadar çoklar ki şehri istila etmişlerdir.

5.) Hiçbir ince zevk, estetik, sanat, kültür, uygarlık nasipleri yoktur.

6.) Şehirli olmak için çaba sarf etmedikleri gibi, şehirleri de kendilerine benzetmişlerdir.

7.) Onların düzeysizlikleri piyasayı etkilemektedir. Onlar sayı olarak çok olduğundan, üretilen her sanat eseri onların beğenisine sunulmak zorundadır. Bu yüzden hepsi ve her şey son derece düzeysizdir.

Açıkçası kendi adımıza, lümpenlik denen şeyin kötü bir şey olduğunu hissediyorduk ama bu kadarını ummuyorduk doğrusu. Daha da vahimi bu tanımlamaların içine girip girmediğimiz konusunda emin olamamak. Mesela; köy kökenli değil de nahiyeden olanlar dâhil mi? Anlaşılan elbette dâhil. Hatta kasabadan, ilçe merkezlerinden, ve Kırşehir’den olanlar da dâhil. Yani, Kırşehir’ e şehir denirse Kadıköy’ e köy demek gerekir ki anlamsız olur.

O zaman lümpen olmayanlar daha az olduğuna göre anlamaya çalışmanın sınırlarını oradan başlatmalıyız. İki üç göbekten beri İstanbullu olanlar hariç diğer Türkiyeli vatandaşlar desek nasıl olur? İzmirlileri lümpenlerin değil levantenlerin içine sokmak gerekir. Ama kesinlikle Ankaralılar lümpenler sınıfında. “Akşamları çay demleyip, çekirdek çıtlayan Bozkır Kemalistleri” tanımlaması Ankaralıları kapsıyor gibi görünüyor.

Hayır bu yol çıkmaz sokak. Buradan bir sonuca varamayız.

Burada şehirlilikten kast edilen yaşam tarzı sınıflamasıdır. Lümpenlik de yaşam tarzı standartları şehirlilik ölçütlerine uymayanlardır. Arabesk dinleyen, Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur, Müslüm Gürses, yoz müzik hayranları, lahmacun severler, Sivaslılar Kıraathanesi müdavimleri, akşamları evlerinde pijamayla atletle oturanlar, görücü usulüyle evlenenler, bekâreti önemseyenler, bayram namazı kılanlar, kurban kesenler, sağ partilere oy verenler, bütün birikimlerini kooperatif evlerinin taksitlerine yönlendirenler...

Uzatmak mümkün.

Aslında şehirlileri tanımlamaya çalışmak yine kestirme yol gibi görünüyor.

Şehirliler: “Tahsilli, geliri geçimi yerinde. Yaşam tarzına kurallar egemen. Sanatsal, estetiksel, yaşamsal, kurumsal, kavramsal, biçimsel, bilimsel, kültürel kurallarla yaşayan. Şehirli gibi kazanan ve şehirli gibi tüketen. Eğlenen. Nasıl eğleneceğini bilen. Rafine. Özellikle birden fazla yabancı dil bilen. Avrupalı gibi düşünen ve Avrupalı gibi yaşayan”lardır.

Hayır. Yine olmadı. Böyle bir tanımlama yaparsak; kaç kişi bu tanımın içine girecek. Toplam nüfusun milyonda, on milyonda kaçını şehirli olarak tespit etmek mümkün olacak? Düzeysizlik kaçınılmaz bir sonuç kabul edilmeli. Mızmızlanıp, sövülüp, sayılmamalı.

Şehirlilik bunlar da değil. İşin aslına dönersek, biliyoruz ki, şehirlilikten maksat “Burjuva” kelimesinin Türkçe karşılığıdır. Burjuva; el işi yapmayan kentli zengin demektir. Türediği yer Marx’çı dildir. Ve orada şöyle tanımlanır: “Toprak sahipleri ve toprak sahipliği kökenli soylularla köylü ve işçi sınıfları dışındaki kentlerde el işi yapmadan yaşayan, hali vakti yerinde olan insanlardır. En büyük anamalcılardan küçük esnafa, serbest mesleklilerden memurlara kadar el işi yapmadan yaşayabilen tüm insanlar burjuva deyiminin kapsamı içindedir. Üç çeşidi vardır: Büyük burjuva. Orta burjuva. Küçük burjuva.

Lümpenliği anlayabilmek için, öncelikle anlamak zorunda olduğumuz şehirlilik hakkında “burjuva” terimi neden kullanılmıyor. Çünkü yukarda ki burjuva tanımlamasında pek de öyle üstün sınıf çağrıştıracak özellikler yok. Hatta daha da ötesi “burjuva” terimi sevimsiz, olumsuz anlamlar çağrıştırıyor. Emek harcamadan geçimini sağlayan. Yani başkalarının sırtından geçinen. Yani asalak. Yani köylülerin, işçilerin, emekçilerin, üreticilerin iş gücünü çalan hırsızlar. Burjuvazi bu anlamda kullanıldığı yıllarda henüz kapitalizm kesin zaferini ilan etmemişti. Duvarlar yıkılmamıştı. Globalleşme Emekten yana olanlar içten, bir gün zafere ulaşacaklarına inanıyorlardı. Bir adam diğerine “Ulan Burjuva” dese kavga çıkardı. Bir şeyleri aşağılamak için mesela “Küçük burjuva ahlakı” gibi bir cümle kurulurdu. 80 lerden sonra film koptu. Burjuva kelimesini dezenfekte edip daha olumlu bir anlam yükleyerek kullanma çabası başladı. Kelimeyi birebir tersyüz etmek mümkün olmadığı için değiştirme çabasıyla başladı iş. Önceleri burjuva karşılığı “kentsoylu” diye bir kelime uydurdular. Artık kelime eski negatif anlamından uzaklaşmış, daha yumuşak, daha kabul edilebilir bir anlama bürünmüştü. Özellikle “soylu” parçası kentle birleşince anlamı birdenbire olumlu hale dönüşüverecekti. Ama pek olmadı. Türk halkı ne kentliydi ne de soylu. Haliyle kentsoylu oldurulma çabası da akamete uğramış oldu.

O yıllar, Körfez savaşına kadar, beş yıldızlı otellerin, turizm gelirleri patlamasının, hayalî ve gerçek ihracatın en yüksek seviyeye ulaşmasının, otoyolların, telefonun, renkli TV lerin, özel kanalların yıllarıydı. Şehirli gibi olmanın yükselen değer olduğu yıllar. Birden bire senfoniler, buzlu viskiler, otel lobilerinde yenen yemeklerin gusto tartışmaları, somon balığı çiftlikleri doluştu günlük köşe yazılarının içine. Ama ne yapılsa Türk halkı bu yeni hayata da uyum sağlayamıyordu. Kazandığı parayı başını sokacak bir ev sahibi olmaya yönlendiriyor, eğer birazcık tasarrufu varsa onu da ikinci bir ev veya bir yazlık peşine düşüyordu. Bir şehirli gibi tüketmeyi beceremiyordu. Genlerinde taşıdığı geçmişe bağlılık, geleneksel değerlerinden kopamamak bu dönüşümün önünde en büyük engeldi. Türk aydınlarının medar-ı iftiharı olan bir tanesi dayanamadı işin bu noktasında “beyaz Türkler” diye yeni bir kavram yumurtlayıverdi.

Çoğunluğun ayak uyduramadığı bu şehirlileşme sürecinin başkahramanları artık yeni bir sövgü kelimesi buldular: Lümpen.

Lümpen menşe olarak yine Marksist terminolojiye ait. Tek kelimeyle ayak takımı demek. “Kapitalizmin sınıfsızlaştırdığı, üretmeyen kesim. Fahişeler, pezevenkler, hırsızlar, kapkaççılar gibi. Yukarıdaki alıntıda geçen “Köylülüğün büyük şehir gecekondusuna yerleşmiş lümpenlik aşaması, toplumu esir almış” cümlesinde lümpen kelimesinde bu anlamlar var mı? Yok mu?

İlk bakışta yok gibi görünüyor. Yazının bütünü de nazar-ı dikkate alınırsa Lümpen genel olarak şehirleşememiş, düzeysiz köylüleri kapsıyor. O zaman böyle bir anlam neden aslında fahişeleri, pezevenkleri, hırsızları kapsayan lümpen gibi bir kelimeye yüklenmiş olsun?

Varsayımlar birden fazla:

1.) Bu kelimeyi kullananlar, toplumun çoğunluğundan ayrı olduklarını, daha üst bir konumda (uygar, çağdaş, şehirli, Avrupaî) olduklarını, vurgulamak, öne çıkarmak, kabul ettirmek ihtiyacı hissetmektedir. Ayak takımından olmayı kim ister?

2.) Arabesk dinleyenler, göğsünü jiletleyenler, çiğ köfte sevenler, pizzanın tadını bilmeyenler, bu kadar fedakârlığa, devrimlere rağmen evrim geçiremeyenler, çalışkan ve zeki olmayan tam aksine tembel ve aptal olanları ifade etmek için en uygun kelime olarak bunu bulmuşlardır. “Kelimenin aslını kimsenin bilme ihtimali pek yok. Zaten İngilizce neyse ne de Almanca’yı kim araştıracak? Eğer bunlar bizim gibi olmayı başarabilselerdi ülkemiz baştan sona kalkınırdı. İstenen düzeye ulaşırdı” diyor olabilirler. Parlamentoya, milletvekillerine, politikacılara duyulan nefret ve iğrenmenin de temeli buraya dayanıyor olabilir. Çünkü onlar çoğunluğun temsilcileridir. Kendilerinin temsil edilmeye bile ihtiyaçları yoktur.

3.) Lümpen kelimesinin bilimsel terim anlamı pek de önemli değildir. Çünkü kullanıldığı cümlelerde bilimsel yaklaşımlar değil duygusal tepkiler hâkimdir. Mesela; iğrenme duygusu. Çoğunluğun her şeyinden iğrenme. Çoğunluk oluşu başta olmak üzere her şeyinden. Geleneklerinden, inançlarından, zevklerinden, düşünce tarzından. Çoğunluktan olmak, sıradan alelade birisi olmak demektir. Farklı olmak, değişik olmak üstün olmakla eşanlamlıdır. Yunan kardeşliği üzerine düzenlenen konserin dinleyicileri, konsere giden, türkücü İbrahim Tatlıses’e neden tepki göstermişlerdi? “İbo dışarı, İbo dışarı” bağırtılarında hangi duygu ve düşünce ana etkendi? Bütün toplumbilimcileri ve analistleri göreve davet ediyorum. Ülkemizin birçok kültürel sorununun çözümü bu meselenin analizinde yatmaktadır.

4.) Aslında lümpen kelimesini kullananlar; ya ideolojik olarak sol kökenden gelen kişilerdir. Ya da elan solcu olanlar. Solcu aydınların bilinçaltında bir halk düşmanlığı yatar. Çünkü bu ülkenin halkı, köylüleri, emekçileri için her türlü savaşı vermiş, her şeyi göze almış, dayanılmayacak eza, eziyet ve işkencelere uğramış oldukları halde uğruna savaştıkları bu insanlardan hiçbir destek ve sempati görmemişlerdir. Tam aksine, efendilerinin kendilerini kandırmak için söyledikleri her yalana inanmışlar, “cellâtlarına gülümsemişler”dir. Kendilerini ezen, sömüren, insan yerine koymayan toprak ağalarıyla, mevcut düzenle işbirliği yapmış kendileri için savaşanlara karşı durmuşlardır. İhbar etmişler, ele vermişler, kurşunlanırken, idam sehpalarında sallanırken karşılarında geçip eğlenmişlerdir. Dolayısıyla bu halk için hiçbir şey yapmaya değmez. Bu halk lümpendir, demek zorundadırlar.

5.) Türk aydını tıpkı sermaye gibi, tıpkı siyaset gibi, tıpkı medya gibi kurulu düzene, devlete bağımlıdır. Herkes bağımlı olduğu kampın çıkarlarını korumak, onun dilini konuşmak, onun gösterdiği amaca hizmet etmek zorundadır. Haliyle lümpen kelimesini bilerek kullananların hepsi çoğunluğa karşı devletin dilini kullanmak zorunda oldukları için aşağılama, küfür, sövgü, sindirme, korkutma, kafa karıştırma, hedef saptırma, kandırma gibi yöntemlere hizmet etmektedirler.

6.) Aydınlar sosyolojinin, özellikle Marksizm’in şablonu ile düşündükleri için genel bir açmazın içindedirler. Matematik bir bilim olmayan sosyoloji; toplumu sınıflara ayırmıştır. Toplumu canlı bir organizma varsayarak geçireceği evreleri belirlemiş, isimlendirmiştir. Klan, feodalite, toprak sahibi soylular, burjuvazi gibi terimlerin bu ülkede bire bir karşılıkları bulunamadığı için daha çok uyanlar ön plana çıkarılmak zorunluluğu hissedilmiştir. Toprak sahibi soylular karşılığına köy ağaları konulmuş olmamıştır. Emekçiler karşılığına zar zor iş bulmuş köylüleri koymak istemişler tutmamıştır. O halde başa dönelim, önce kapitalistleştirelim, sanayileşmeyi sağlayalım, sonra şehirleşme olur, burjuvazi oluşur, karşılığında emekçi ve köylüler oluşunca biz elimizdeki şablonu rahatça uygularız diye düşünmüşlerdir. Bunların hiç biri olmayınca, çoğunluk bir hilkat garibesine dönüşünce yine kafadaki şablona dönülmüştür. Orada mevcut durumu en iyi ifade eden terim olarak “lümpen” bulunmuş ve kullanılmaya başlanmıştır. Bu arada birazcık anlam kayması olmuşsa da artık o kadarcık kusur kadı kızında da bulunur denilmiştir.

Bir ihtimal daha var.

Hayır, ölmek değil. Bütün bu varsayımların hepsi de doğru olabilir.

Hat Dergisi Sonbahar Sayısı

2012-10-05T12:43:00.001-07:00

Birinci sayısı ses büyük ses getiren dergimizi sadece internet üzerinden okuyabileceğinizi üzülerek hatırlatmamda fayda var. Umarım olgunlaşan şartlarla birlikte alışılmış dergi formatına geçiş yapılır. Emeği geçen herkese sonsuz teşekkürler.

Çerkes Yazını ve Tarihi

2012-09-20T05:06:00.002-07:00

Kafkasya, yer aldığı coğrafya açısından Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının arasına girmiş olan ve beş bin kilometre uzunluğundaki Akdeniz, Ege Denizi, Marmara Denizi ile Boğazlar, Karadeniz ve Azak Denizi gibi, birbirine bağlı iç denizlerin meydana getirdiği bir su koridorunun ucundadır. Aynı zamanda Hazar Denizi vasıtasıyla da Orta Asya’ya bağlanmış bir konumdadır. Bu nedenle jeopolitik yönden çok önemlidir. Kuzey Kafkasya’nın, tarih boyunca birçok toplumun ve siyasi kuvvetlerin uğrak yeri olması, bölgenin ne kadar stratejik bir öneme sahip olduğunun da bir kanıtıdır. Ruslar için Karadeniz kıyıları kadar Kuban, Terek, Hazar Kıyısı ve Daryal Geçidi güzergâhları, jeopolitik açıdan hayati bir önem taşımaktadır. Yani Avrupa ile Orta Asya ve Uzakdoğu’nun zengin kaynakları arasında bir geçiş köprüsü olmasının yanısıra, Karadeniz ve Hazar Denizi’ne kıyısının olması sebebiyle Rusya’nın, Karadeniz, Boğazlar ve Akdeniz yolu ile Süveyş Kanalı’na inebilmesine imkân sağlaması yönünden de son derece önemli jeopolitik bir bölgedir. Sovyetlerin çöküşüyle birlikte Rusların Mariupol, Odessa, Illisevk gibi limanları kaybetmesi, özellikle Novorossisk limanını bir hayli öneme kavuşturmuştur. Fakat, Rusların petrol taşımacılığındaki gelecek dönemlere ait planlarını, bu limanın kapasitesinin kaldırması mümkün gözükmemektedir. Bu açıdan, Kuzey Kafkasya’nın Tuapse gibi Karadeniz limanları bir hayli önem arz etmektedir. Mavi akım denilen Rus-Türk gaz taşıma projesinin, Supsa-Samsun güzergahını takip ediyor olması yanında, petrol ve doğal gaz rezervleri açısından Kafkasya, Rusya için çok.. Biz Cerkesler/ext/belgeler_v_e.swf">

Abhazya - Dünden Yarına

2012-07-31T11:30:00.000-07:00

Abhaz-Gürcü savaşına her ne kadar objektif bakmayan bir yapımda olsa izlenebilecek bir belgesel. Gürcistan'ın Nato'ya olan bağlılığını hızlandırmak için 2008 yılında çıkan Güney Osetya'ya karşı açtığı savaşın üzerine Gürcülere çok sert bir cevap veren Rusya ile ilgili gerçekçi tespitler, belgeselin yapımcıları tarafından dillendirilmekten kaçınılmamış. Keşke bu tespitleri Abhaz devlet büyüklerinden de duyabilseydik. İyi seyirler.

21. yy Sosyalizmi Venezuela

2012-06-28T14:13:00.000-07:00

İspanyolca küçük Venedik anlamına gelen latin Amerika ülkesi Venezuela. Latin Amerika'nın kaderini değiştiren adamın, El Libertador lakaplı Simon Bolivar'ın vatanıdır bir de Venezüela, ki mesela para birimlerinin Bolivar olmasının, ya da Caracas'ta bir Simon Bolivar Üniversitesi'nin var oluşunun sebebi de budur.

"İnsan olmak anlamında hiçbir şeydik. Gerçek bir eğitim, şehir suyu olmaksızın ve satın alamayacagımız denli pahalı yiyeceklerle yaşadık ve öldük.

Hastalandıgımızda en güçsüzümüz öldü. Malikanelerin bulundugu sehrin dogusunda bizler ya yoktuk, ya da korku içindeydik. Şimdi ise okuyabiliyorum, adimi yazabiliyorum, ve bir suru başka şey; zenginler ve medya ne söylerlerse söylesinler, bizler gerçek demokrasinin tohumlarını attık, ve buna şahit olacak kadar yasadigim icin sevinç içindeyim"
95 yaşındaki Caracas'lı Mavis Mandes

Prisoner of the Caucasus by Leo Tolstoy

2012-06-17T09:47:00.000-07:00

Prisoner of the Mountains (Russian: Кавказский пленник, Kavkazskiy plennik), also known as Prisoner of the Caucasus, is a 1996 Russian war drama film directed by Sergei Bodrov and written by Bodrov, Arif Aliyev and Boris Giller. The film is based on the Caucasian War-era short story "The Prisoner of the Caucasus" by the classic Russian writer Leo Tolstoy.

Director: Sergey Bodrov
Writers: Arif Aliyev, Sergey Bodrov, and 2 more credits
Stars: Oleg Menshikov, Sergey Bodrov Jr. and Susanna Mekhraliyeva

Cherkess Journey Full Documentary

2012-06-08T07:00:00.002-07:00

This journey took place in 1994 to commemorate the disasterous exodus of nearly 2 million Cherkess from their homelands in the Caucasus in 1864. The journey took the horsemen in the footsteps of their ancestors through Turkey, Syria and to Jordan.

1994 çerkes sürgününün 130.yıl dönümünde 25 çerkes atlısı dünyaya seslenmek için tam 2500 km kat edrek Nalçik'ten Amman'a at sürdüler... Çerkesleri ve atlarını tanımak isteyenlere İngilizce belgeseli yapan "Bonanza" dizisinin yönetmeni Muhiddin Kandur.

Çeçenistan Belgeseli - Pusula Programı 1996

2012-06-02T15:41:00.000-07:00

22 Nisan 2012: Akşamüstü bir ödül törenine gidiyorsunuz; yakınınızdan geçen bir araçtaki iki insanbeyaz tenli, sarışın, soğuk bakışlı iki insan gözlerini dikerek size bakıyorlar. Aynı günün akşamı: Ödül töreninden çıkıyorsunuz; aynı araba, iç ışıkları yanar vaziyette yolun karşısına park etmiş ve içinde aynı insanlar kendilerini göstererek gözlerini dikerek size bakıyorlar. Birkaç gün sonra, gece yarısı: Evinize dönüyorsunuz, sokağınızda aynı araba ışıkları gene açık ve içinde aynı insanlar size bakıyorlar. Yaklaşık bir hafta sonra: Gene gece yarısı evinize dönüyorsunuz. Sokak boş. Tam karşıdan karşıya geçeceğiniz sırada, yolun karşısında park halindeki bir aracın iç ışığı yanıyor. Araç çok yavaş olarak hareket ediyor ve önünüzden geçerken, içinde yine aynı iki insan size bakıyorlar. Göz göze geliyorsunuz. Yavaşça uzaklaşıyorlar.

3 Mayıs 2012, saat 18:00: İşyerinizden çıkıp, İstanbul trafiğinde iki saat yol katederek, ara sokakları kullanarak, daha önce hiç gitmediğiniz bir lokantaya gidip, arkadaşlarınızla yemek yiyorsunuz. Bir ara sigara içmek için dışarı çıkıyorsunuz ve 50 metre ileride, iç ışığı yanan siyah bir araç dikkatinizi çekiyor. Aracın içinde gene aynı kişiler... Göz göze geliyorsunuz ve araç hızlı bir şekilde hareket edip gidiyor. 15 Mayıs 2012, öğleden sonra: Sokağa çıkıyorsunuz. Yolda yürürken, yanınızdan geçen bir aracın arka camından buruşturulmuş bir kâğıt size doğru fırlatılıyor. Kâğıt bacağınıza çarparak yere düşüyor. Araç hızla uzaklaşırken, kâğıdı açıyorsunuz ve ortasında, bilmediğiniz kiril alfabesiyle yazılmış ve anlam veremediğiniz şu ibare çıkıyor: “Ты умрешь”... Sonra, kâğıttaki yazının Rusça olduğu düşünerek, bilgisayarınızda “Google translate” kullanarak Türkçeye çevirtiyorsunuz; sonuç: “SEN ÖLECEK”... Sonra İngilizceye çevirtiyorsunuz; sonuç aynı:“YOU WILL DIE”...
Gündelik hayatın sıradanlığı içinde, önceleri tesadüf diye baktığınız olaylar, tekrarlanarak, içinde “ölüm” geçen tehditlere dönüşünce ürpermeye başlıyorsunuz. Önceleri, panik yapmamak ve etrafınızdaki insanları endişelendirmemek için kimseye bahsetmediğiniz olayları sonunda paylaşıyorsunuz. Çünkü bu olaylar “sıradan” değil. Siz de sıradan biri değilsiniz... “Sıradan olmayan” insan Kuban Kural... Yukarıda anlatılanları Kafkasya Forumu bünyesinde Çerkes kimliği, kültürü, anadili, hafızası için mücadele eden Kuban Kural yaşadı. Ulus-devletlerin yalanlarla dolu resmî tarih ve sahte kurgularına karşı son yıllarda birçok başka kimlik hareketinde olduğu gibi, Çerkes kimliği de “gerçeği” talep etmeye başladı. Çerkesler şimdiye kadar sessiz sedasız, evlerinde fısıldadıkları acı dolu geçmişlerini konuşmaya başladılar. Şimdi adı “Rusya” olan ülkede bulunan Çerkesya’dan Anadolu’ya ve dünyanın dört bir yanına doğru 1864’te sürülüp, soylarının kırılmış olması karşısında artık sessiz kalamıyorlar. Sürgün sırasında Karadeniz’in karanlık ve azgın sularında kaybettikleri akrabaları ve dostlarının hatırasına, ömürleri boyunca Karadeniz balığı yiyemeyen Çerkes ninelerin, dedelerin sessiz kimlikleri, bugün sadece Çerkes kimliğinin hafızasında unutulmaz bir yara olarak“soykırımın” tanınması için değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin “farklı ve eşit vatandaşları”olmak için mücadele eden Kafkasya Forumu, Çerkes Hakları İnisiyatifi, Demokrasi için Çerkes Girişimi ve benzer hareketler tarafından elle tutulur hâle geliyor.

Ve özellikle 21 mayısta Çerkes soykırımı anılırken, 2014’te Soçi’de düzenlenecek Kış Olimpiyatları arifesinde, Çerkeslerin kökünün kazındığı o toprakların, bir “soykırım toprağı” olduğunu hatırlatan Çerkeslerin sivil faaliyetlerine, Rusya tahammül edemiyor. İşin en korkuncu da ne, biliyor musunuz? Türkiye Cumhuriyeti topraklarında istedikleri gibi at koşturan birtakım adamlar TC vatandaşı Kuban Kural’ı tehdit ederken, Kural’ın en sonunda TC’nin Savcılık, Emniyet ve karakollarına yaptığı şikâyet, “derinlerde” bir yerlerde, sessizliğin içinde kayboluyor.
İşin daha korkuncu da ne biliyor musunuz? TC devleti ve Rusya arasındaki ilan edilmemiş dehşet pazarlığı ve anlaşması: “Sen benim Çerkes’ime karışma ben de senin Kürt’üne karışmayayım” politikası... Kâğıtsız, kimliksiz ve sahipsiz bir şekilde Türkiye’de hayatta kalmaya çalışan Çeçen mültecilerden üçü daha sekiz ay önce sokak ortasında çatır çatır öldürülürken, dehşet pazarlığı bu cinayetleri dipsiz kuyularda bıraktı. Evet, biliyoruz; Westfalia’dan beri ulus-devlet mantığı böyle bir şey... Ulus-devletlerin ruhu yok... Onlar için geçerli olan sadece “realpolitik” yani “dengeler” ya da “ulusal çıkarlarımız”... Ancak bir yandan “dünyanın neresinde olursa olsun, mazlumun yanındayız” ya da “sözü dinlenen güçlü Türkiye” retorikleri ortalığı kaplamışken ve üstelik mazlumlar “kardeşleriniz” ve bu kardeşler de “kendi vatandaşlarınız” ise ve de sesinizi çıkarmıyorsanız, zaten palavradan başka bir şey olmayan “ulus-devletinizin”, pazarlıklar içine koskocaman bir balondan başka bir şey olmadığı artık sırıtıyor demektir. İşte o zaman “güç ilişkileri” içinde, “gücünüz kadar” yürütebildiğiniz ve şantaj unsuru haline gelen“sizin” Kürtleriniz ve “onların” Çerkesleri dertlerinin ortak olduğunu anlamaya başlıyor demektir.

Yurtseverlik ve Irkçılık

2012-05-15T12:26:00.003-07:00

Yaşadığım şehirdeki üniversiteli Çerkes arkadaşlarımızla yaptığımız zexes sonrası bu yazıyı yazdım. Anadillerine olan inançlarının az olması ırkçılık ve milliyetini sevmek arasındaki ince çizgiyi sürekli görmezden gelmeleri bu yazının ana konusu olmuştur.

İleri kozmopolit aydınların milliyetçiliği neredeyse patolojik olan doğasını, köklerinin öteki karşısındaki korku ve öfkede yattığını, ırkçılıkla akrabalığını vurguladıkları bir dönemde, ulusların bir sevgiyi sık sık da çok fedakâr bir sevgiyi esinlendiklerini hatırlamak yararlı olur. Milliyetçiliğin kültürel ürünleri (şiir, düz yazı, müzik, görsel sanatlar) bu sevgiyi binlerce farklı biçimde ifade ediyorlar. Ama diğer yandan benzer bir şekilde öfke ve nefret ifade eden milliyetçi ürünler bulmak ne kadarda zor! Emperyalist yöneticilerden öfke ve nefret etmek için her türlü gerekçeye sahip olan sömürgeleştirilmiş halklar söz konusu olduğunda bile, ulusal duygunun ifadesinde nefretin ne kadar az bir yer tuttuğu gerçekten şaşırtıcı. Mesela Jose Rizal’in idam edilmeyi beklediği sırada yazdığı şiirin son kıtası tam olarak bu anlattığımı açıklamakta

Adiós, padres y hermanos, trozos del alma mía, (Elveda anne, baba kardeşlerim, ruhumdan kalanlar)

Amigos de la infancia en el perdido hogar, (Çocukluk arkadaşlarım, yitirdiğim evim)

Dad gracias que descanso del fatigoso día; (Şükret bitiyor tüketici gücüm)

Adiós, dulce extranjera, mi amiga, mi alegría, (Sevgili yabancı dostum, neşem elveda)

Adiós, queridos seres, morir es descansar. (Elveda sevinenler, huzur bulacağım ölümde)

Zorbaların milliyetleri dile getirilmediği, onlar için sadece “Sevgili yabancı dostum” cümlesinin kullanıldığına dikkat etmekte fayda var.

Tarihçiler diplomatlar, politikacılar ve sosyal bilimciler büyük bir rahatlıkla “ulusal çıkar” kavramını kullanmakta olsalar da, hangi sınıftan olursa olsun sıradan insan için ulus kavramının bütün anlamı, herhangi bir çıkar ifade etmemesinde yatar. Ulus tamda bu nokta bizden aşırı derecede fedakârlık bekleyen bir olgu olagelmiştir.

Bu yüzyılın savaşlarını olağan dışı kılan şey öldürülmelerine izin verdiği insan sayısının emsalsizliği değil, ne kadar çok sayıda insanı canlarını vermeye ikna edebildiğidir. Bu fedakârlık fikri ancak kader aracılığıyla bir arınma fikriyle var olur.

İnsanın (genellikle kendi seçmediği) ülkesi uğruna ölmesi, Zart Partisi, TMMOB, Kanarya Sevenler Derneği uğruna ölmenin rekabet edemeyeceği bir ahlaki görkem taşır. Devrim uğruna ölmek de görkemini daima, temelde arı olduğu hissedilen bir şeyden alır. (yani, Ploretarya yalnızca buzdolabı , tatil yada iktidar peşinde koşan bir grup olarak tasarlansaydı, kendi üyeleri de dahil olmak üzere insanlar onun uğruna ölmeye ne derece razı olurlardı?)

Burada dilden bahsetmekte fayda var. İlk göze çarpan, modern diye bilinen dillerin bile taşıdığı ilksellik ve kimsenin bir dilin doğum tarihini verememesi. Her dili uçsuz bucaksız bir geçmişin algılanamaz bir noktasından yükselip doğar. Bu yüzden diller çağımız toplumlarının üzerinde her şeyden daha köklüdür. Yine başka hiçbir şey bizi ölülere duygusal olarak dilden daha fazla bağlayamaz. İngilizce konuşanlar neredeyse 450 yıl önce yaratılmış “Earth to earth, ashes to ashes, dust to dust” (topraktan gelen toprağa, külden gelen küle, tozdan gelen toza) formülünü işittiklerinde, boş, homojen zamanın ötesinde her şeyin aslında hemzaman olduğuna dair hayaletimsi bir sezgi hissetmeden edemez. * Benedict Anderson

Her dil edinilebilir olsa da edinilmesi insan hayatının önemli bir kısmını alır: Her yeni fetih giderek kısalmakta olan günlerle ölçülür. İnsanın başka dillere ulaşmasındaki engel onların yüz vermezliği değil, kendi faniliğidir. Her dilin biraz özel ve mahrem olması da bu yüzden bence. Fransız ve Amerikalılar Vietnamlıları yıllarca öldürüp, sömürüp yönettiler. Ama başka neyi talan etmiş olursa olsunlar, Vietnam yeri yerli yerinde kaldı. ( Dilleriyle beraber ) Buda (dillerin öldürülememesi ) 1820 lerde yükselmeye başlayan popüler milliyetçilik akımlarına karşı vücut bulan ulus ve ulus devlet yapılarının tam olarak yükselmemesine neden oldu. Bu olay ayrıca kapitalizmin en büyük 2 düşmanından biriydi. 1. si ölüm ve 2.si dillerin asla tekleşemeyeceği gerçeği.

Milliyetçilik tarihsel gerçekliğin terimleriyle düşünür, oysa ırkçılık zamanın başlangıcından beri iğrenç bir çiftleşmeler dizisiyle aktarılan ebedi bulaşıklıklar rüyası görür. Zenciler o görünmez katran fırçası sayesinde sonsuza kadar zenci kalacaklardır, İbrahim’in tohumu Yahudiler, ne pasaport taşırlarsa taşısınlar, hangi dilde konuşurlarsa konuşsunlar sonsuza kadar Yahudidirler. İşte bu yüzden Nazilere göre Yahudi bir Alman daima sahtekârdı!

Göz (insanın kendisiyle birlikte doğan o özel sıradan göz) aşık için neyse, dilde (tarihinin kendisine kıldığı anadil) yurtsever için odur. Ananın dizinin dibinde karşılaşılan ve ancak mezarda terk edilen o dille geçmişler onarılır, dostluklar hayal edilir, geleceğin rüyaları kurulur.

LeningradOwner

Soçi Olimpiyatları Ve Öncesi

2012-04-23T05:00:00.000-07:00

Demir perdenin ışık sızdırmaya başladığı ilk günden itibaren eriyen ve zamanla pul olan itibarını her konuda geri kazanan hatta halkına temettü dağıtmaya bile başlayan rusya, geleceğin kapısı* sloganıyla yola çıktı vladimir putin önderliğinde 2014 yolculuğuna... Rusların yaz tatillerini geçirdiği sayılı merkezlerden biri olan Soçi, daha doğrusu yaz tatili denildiği anda Rusların aklına gelen ilk Rus kenti olan Soçi; Karadenizde kendisinden daha ucuz tatil alternatifleri olmasına*, hatta Akdenizde bile kendisinden daha ucuz tatil seçenekleri bulunmasına rağmen -ki bu Türkiye oluyor- popülaritesini her zaman muhafaza etti... Kente sempatisinden midir yoksa yazlığının burada ikamet etmesinden midir bilinmez, Putin döneminde akan oluk oluk yatırımlarla bezenen şehir, kış olimpiyatlarının en çetin adaylarından biri konumundaydı... Soçi, Avusturyanın Salzburg şehri ve Güney Korenin Pyöngçang kentiyle birlikte finale kaldığında hiç kimse şaşırmamıştı...

Finalistleri incelediğimiz zaman her şehrin kendince özellikleri öne çıkıyor: Salzburg tam anlamıyla bir sanat başkenti, sadece Avusturya'nın değil belki de bütün avrupanın... teknoloji konusunda çok ileri olan Koreliler için ufak ama dolu dolu ve şirin bir kent Pyöngçang... fakat en önemlisi, iki şehir de sadece ülkelerinde değil, tüm dünyada kış sporları merkezi olarak sükse yapmış şehirler, bu konuda pek çok tesise halihazırda sahipler ve bir kış olimpiyatını kaldırmaları için önlerinde hiçbir engel yok gibi görünüyor... Sadece Güney Kore hakkında güvenlik çekinceleri beyan ediliyor, onu da yoğun diplomatik ilişkiler sonucunda bizzat Koreli yetkililer çözüyorlar: Kuzey Kore, Güney Koreye kış olimpiyatları için tam destek vereceğini 2006 sonunda tüm dünyaya ilan ediyor. (tabi bu noktada gizlenmiş bir "Güney Kore bu işi üstlensin, hem belki o zamana kadar züptünyumlu Kim Jong il füzemizi yapar kafalarına çakarız" düşüncesi olduğunu telakki edenler çıkabilir, ama unutmayalım ki bu tehdit diğer şehirler için de her zaman mevcuttur**)

Karşısında bu kadar güçlü adaylar bulunan Soçiye de bir bakalım: kendi çapında kayak tesisleri ve güzel bir kış mevsimi bulunan bir yaz tatili başkenti... rusların ve çevresindeki ülkelerde yaşayan insanların "haydi kaymaya gidelim" değil de "haydi yüzmeye, güneşlenmeye gidelim" dediği bir kent; kısaca Rusya'nın Antalya'sı... Düşünsenize, Erzurum ve Uludağla yarışmak için Antalya Saklıkenti öne sürmek, hem de rusya gibi bir ülkesiniz ve sınırlarınız içinde kış sporlarıyla nam salmış onlarca daha iyi tesis var...

İşte burada Vladimir Putin faktörü öne çıkıyor... Rusya sadece reklam kampanyası için 100 milyon dolara yakın para harcıyor, ki Eurosportu takip edenler muhtemelen ezberlemiştir bahsi geçen reklamları, ve de %60ı kamu kaynaklarından olmak üzere 12 milyar dolarlık yatırım garantisini bizzat Vladimir Putin veriyor -belirtmek gerekir ki tesislerinin pek çoğu zaten kullanımda olan Güney Kore bile 1,5 milyar dolarlık yatırım yapmaya hazır olduğunu, tesislerini yenilemeye ve geliştirmeye eğileceğini beyan etmişti, fakat yine de 8 kat fark olimpiyat üyelerini etkilemiş olmalı-... Hatta Putin özel sektörden çok büyük Rus firmalarını daha olimpiyatları düzenleme hakkını elde etmeden çevresinde topluyor, kalan milyar dolarları da erkenden cebe koyuyor... Ülkenin en pahalı yaz tatili merkezini kışıyla da tanıtmak için, dört mevsim turist çeken aktif ve tanınmış bir şehir yaratmak için ilk adımı böylece atıyor Putin, hem de olimpiyatlara ev sahipliği yapmak gibi onur verici bir görevle başlıyor bu gelişme...

2004 Atina olimpiyat oyunlarından 10 sene sonra yine bir deniz uzağımızda yeni bir olimpiyat oyunları düzenlenecek, bizim için bir şans... ama hikayenin bizi ilgilendiren kısmı sadece bu olursa olimpiyat oyunlarını ilelebet televizyon ekranlarından izleriz, orası kesin...

Çerkes Sürgünü 2

2012-04-14T13:18:00.000-07:00

Rusya Merkezi Devlet Askeri Tarih Arşivi'nde sürgün edilenlerle ilgili çok sayıda yazışma bulunmaktadır. Zengin arşiv kaynaklarının verdiği bilgiler, sürgün hakkında fikir sahibi olma, halkın trajedisini gözlerimizin önünde canlandırma imkânı veriyor. Burada, yukarıda değinildiği gibi çeşitli politik ve toplumsal güçler etkiliydi. Bu konudan aşağıda bahsedeceğiz. Arşiv belgelerinden görüldüğü üzere Çerkesler, basit ev eşyaları ve çok sınırlı yiyecekleriyle vatanlarını terk etmek üzere Karadeniz kıyılarına yığıldılar. Çarlık birliklerinin saldırıları eşliğinde halk akın akın denize doğru iniyordu. Daha önce göçmenlerin sayısı sınırlı olduğundan pasaport veriliyordu; şimdi ise sadece sevk noktalarında listelerin düzenlenmesiyle yetiniliyordu. Bu listelerden iki örnek vereyim: 1864 Mart ayı içinde Tuapse'den 14 bin kişi gönderilmiştir. Aynı yılın 21 Mayısı’nda ise, yani Kafkas‐Rus Savaşı'nın sona erdiği gün, çarın generalleri Mzımta nehrinin üst taraflarında Çerkeslere karşı kazandıkları zaferi kutlarken, Anapa limanından 20 bin Natuhay gözyaşlarıyla vatanından ayrılıyordu.

Bu tarih Çerkeslerin toplu sürgününü temsil eden gün olarak kabul edilir. 27 Temmuz 1864'te Kafkasya Genel Valisi Mihail, II. Aleksandr'ın yüz elli yıl önce, yani 1714'te başlattığı kanlı Kafkas‐Rus Savaşı'nın bittiğini bildiren belgeyi yayınladı. Batı Kafkasya'nın fethini simgeleyen özel bir madalya yaptırıldı. Fakat sürgün bundan sonra da devam etti. 27 Mayıs 1864'te Konstantinovski istihkâmından 6 bine yakın Şapsığ, 25 Mayıs’tan 9 Haziran’a kadar 21 bin Ubıh gönderildi. 2 Ekim’e kadar 20 bin Bjeduğ ve Abzeh sürgün edildi. Çerkesler için büyük zorluklar daha kendi topraklarını terk etmeden başladı. Sahilde insan kalabalığı günden güne arttı, salgın hastalıklar başladı. Göçü hızlandırmak için acımasız sömürgeci Yevdokimov, çok çocuklu yoksul Natuhaylara onar ruble verilmesini emretmişti; “… Yeter ki Türkiye'ye göçleri durmasın” diye yazıyordu emrinde. Bu sürgün Rusya hazinesine 300 bin rubleye mal olmuştu. Rus ve Türk gemi sahipleri Çerkeslerin çaresizliğinden menfaat sağlıyorlardı. 50‐60 kişilik gemiye 200‐300 kişi bindiriyorlardı. Bazen gemi batıyor, insanlar ölüyordu. Kerçli Abram von Stein, çocuklar hariç bir kişiyi 5 rubleye taşıyordu. 1863 sonbaharı ve 1864 yılı boyunca 418.292 kişi sürgün edildi. Sürgünün gerçekleştirilmesinde Çarlık hükümetine yerli feodallerden bazıları da aktif şekilde yardım ediyordu. Bunlardan biri Şapsığ İshak Efendi idi. Yevdokimov, 22 Haziran 1864 tarihli bir yazışmada, İshak Efendi'nin kişisel katkısı ve etkisiyle Şapsığların Türkiye'ye başarıyla göç ettirilmesinde çok yardımı dokunduğunu yazıyordu. Hatta hizmetlerini göz önüne alarak şöyle bir emir yayınlamıştı: “İshak Efendi Rusya'da kalmak isterse 200 ruble emekli maaşı bağlanacak; Türkiye'ye gitmek isterse bir kereye mahsus 400 ruble para verilecek.”

Sürgünün ünlü suç ortaklarından biri de Koştanok adında biriydi. Bütün Natuhayların gitmesi halinde ona 2 bin ruble vaat edilmişti. Şapsığların göç ettirilmesi konusunda Yevdokimov'un emirlerini doğrudan uygulayan, Şapsığ Okrugu komutanı Binbaşı Temirkan Şipşev’di. Şipşev 1896'da tümgeneral rütbesiyle Terek Oblastı halkının zor durumu hakkında hükümete sunduğu geniş kapsamlı raporunda Yevdokimov'la dostluğunun altını çizerek şunları yazıyordu: “Kont Yevdokimov'un bütün talimatlarını harfiyen yerine getirdim; üstelik yerlileri Türkiye'ye göç ettirmek gibi daha zor ve nazik bir görevi bana vermesi için onu zorladım. Benim yerli kökenime rağmen, hükümetin bütün kıyı hattını ve ona yakın yerleri dağlı nüfustan temizleme isteğini de benden saklamadı. O zaman Şapsığ Okrugu’nda bulunan kadın erkek 64 bin kişi, Kont'un talimatıyla hiç zor kullanılmadan tarafımdan göç ettirildi. Bu görev dolayısıyla taltif edildim ve bir üst rütbeye yükseltildim…” O sırada Abzeh komiseri (pristav) görevini kurmay yüzbaşı Pedisov yürütüyordu. O da soydaşlarının göç ettirilmesi konusunda hükümetin planının gerçekleşmesinde büyük gayret göstermişti. Rus subaylarından, Dağlıların göç ettirilmesini yönetme görevini yürüten Tuğgeneral Babiç'in de adını anmak gerekir. 25 Mayıs 1864'te, göçün hızlandırılması için aldığı bütün tedbirlerden dolayı Kuban Oblastı birlikleri karargah komutanı kendisine şükranlarını bildiriyor. Bu tarihi gerçekler göçün tek yönlü olmadığını, Çerkes halkının tarihinde karmaşık ve trajik bir olay olduğunu gösteriyor. Çerkeslerin ulusal kurtuluş mücadelesini ve tek bir süreç olarak sürgünü incelerken uluslararası ilişkilerin etkisini de göz ardı etmemek gerekir. Arşiv belgeleri Çerkeslerin tarafında kaçak Kazakların ve Polonyalı radikallerin de savaştığını gösteriyor. Bir birliğe komuta eden ve sürekli Çarlık birliklerine karşı savaşan Kazak Kolosov, bir Çerkes kızıyla evlenerek Müslümanlığı kabul eden ve Çerkesçeyi gayet iyi konuşan Kazak Zemtsev bunlardan birkaçıydı. Çarlığın politikasına karşın bir taraftan da ticari, ekonomik, kültürel v.d. ilişkiler gelişiyordu.

Göç komisyonunun raporlarına göre, Karadeniz'in doğusundaki limanlardan 1858'den 1865'e kadar 493.193 kişi gönderilmiştir. Bu rakam çok az gösterilmiştir. Hatta raporları yazanlar bu bilgilerin tahmini olduğunu, tam olarak belirlemenin imkânsız olduğunu söylemektedir. On binlerce kişi hiçbir kayda girmeden göç etmiştir. Kuban Oblastı'nda bir milyon civarında yerli nüfustan geriye 1867'de 90 bin kişi kalmıştır. 1850‐60'lı yıllarda Çerkes sürgününün trajik öyküsü böylece tamamlanmıştır. Çeşitli kaynakların verdiği bilgilere göre göçmenlerin on binlercesi yolda açlıktan, soğuktan ve hastalıktan ölmüşlerdir. Sürgün edilen göçmenlerin gönderildikleri Trabzon, Samsun ve Varna'daki elçiler yüksek ölüm oranından bahsetmektedir. Trabzon'daki elçi yardımcısı Moşnin, 28 Aralık 1863'te Kafkasya Hattı Karargahı Komutanı Kartsev'e göçmenlere yerel makamlar tarafından gerekli ilginin gösterilmediğini, günde 40‐60 kişinin öldüğünü, sadece Samsun'da 60 bin Çerkesin gömüldüğünü yazmaktadır. Adolf Berje de şunları yazıyor: “Gerçekten de bu manzara karşısında insanın yüreğinin sızlamaması mümkün değil. Genç bir Çerkes kadını pılı pırtı içinde, açık havada, ıslak toprağın üzerine iki yavrusuyla birlikte uzanmış; biri ölüm öncesi çırpınışlarla yaşamla mücadele ediyor, diğeri ise soğuktan kaskatı kesilmiş annesinin göğsünden açlığını gidermeye çalışıyor”. Bununla birlikte Çarlığın savunucusu Berje, II. Aleksandr'ın Kuban vadilerindeki engin topraklarda barışçı ve uygar bir yaşam geliştirmeleri için Çerkeslere geniş bir yol açmak istediğini iddia ederek Çerkeslerin mahvolmasındaki sorumluluğu onun üzerinden almak istiyor. Sürgün edilenlerin yabancı topraklarda düştüğü zor durumuna değinen Vsemirnıy Puteşestvennik gazetesi 1871'de şunları yazıyor: “Bir yıl içinde göçmenlerin üçte ikisi öldü… Batum yakınlarına yerleşen 22 bin göçmenden sadece 7 bin kişi kaldı. Samsun civarına yerleşen 30 bin kişiden 1800 kişi kaldı. Binlerce insan ölüyor; çocuklara gelince, bu zavallılar mal gibi satılıyor. Gençler hizmet için orduya giriyor”. Çarlığın propagandacılarından Y. Drozdov da şöyle yazıyor: “Bu ölçüde sefaleti insanlık zor görür”. Berje'nin sözlerine göre bu sonuç Rus tarihinin en trajik sayfalarından biriydi.

Sürgün Çerkeslerin tarihi gelişiminde olumsuz rol oynadı. Sosyo‐ekonomik, politik ve kültürel gelişimlerini Kafkasya sınırları içinde onlarca yıl geri bıraktı. Göçmenlerin gittikleri yerlerde düştükleri zor durum, onları anavatanlarına geri dönmeye sevk etti. 1864 yazında 100 Şapsığ ailesi Kafkasya’ya geri dönmek isteğiyle İstanbul'daki Rusya elçisine başvurdu. Onların ardından Samsun'da bulunan Natuhaylardan 100 başvuru daha geldi. Göçmenler değil Kuban topraklarında, Sibirya'da, Solomki'de bile yaşamaya razı olduklarını yazıyorlardı. Din değiştirme ve askerlik dışında bütün şartları kabul ediyorlardı. 1872'de 8500 Çerkes ailesi İstanbul'daki Rusya konsolosu İgnatyev'e bir dilekçeyle başvurdular. Dilekçede şunlar yazıyordu: “8 yıldır beylerimiz eziyetler çektirerek bizi akıl almaz bir esaret altında tutuyorlar… Yapılan hataların ağırlığını itiraf ederek, 8500 aile adına aşağıda imzası bulunan bizler… O’nun (Çar II. Aleksandr'ın ‐ T.K.) yüksek himayesinden yararlanmak için vatanımıza geri dönmemize izin verilmesini rica ediyoruz. Bunun için her türlü fedakârlığa hazırız”. II. Aleksandr'ın bu dilekçeye cevabı kısa ve net oldu: Geri dönüş söz konusu bile edilemez.

1850‐60'lı yıllarda yaşanan trajediden sonra, kalan nüfus arasında 1870‐80’li yıllarda, 19. yüzyıl sonunda ve 20. yüzyıl başında birkaç göç dalgası daha oldu. Kosta Hetagurov'a göre 1880‐90'lı yıllarda Osmanlı topraklarına 40 bin Kabardey yerleşti. 1904‐1905'te 100 bin Çerkes daha göç etti. Fakat bu rakamların belgelerle kesinleştirilmesi gerekiyor. Günümüzde Rusya sınırları dışında 3 milyon civarında Çerkes (Adığe) yaşıyor. Türkiye'de yaklaşık 2,5 milyon, Suriye'de 80 bin, Ürdün'de 50‐60 bin, Mısır'da 5 bin, Almanya'da 20 bin, ABD'de 6 bin, İsrail'de 3 bin kişi bulunmaktadır. Keza Avustralya, Kanada, Fransa, Hollanda, Lübnan v. d. ülkelerde de Çerkesler yaşamaktadır. Rus Çarlığı'nın politikası sonucunda Çerkes halkı darmadağın oldu. Şimdi ortada sürgün öyküsünden başka bir sorun var: Çerkeslerin Çarlığın uyguladığı soykırım sonucu yitirdiği büyük, telafi edilmez maddi, kültürel, insani ve toprak kayıplarını kim nasıl tazmin edecek? Bu, devlet nezdinde çözülmesi gereken bir sorundur.
LeningradOwner

Çerkes Sürgünü-1

2012-03-25T10:37:00.006-07:00

Yüzyıllar boyunca Kuzey Kafkasya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında ticari, ekonomik ve siyasi bağlar kurulmuştu. Osmanlı Anapası büyük bir köle ticaret merkezi olarak çalışıyordu. Nihat Berzeg'in Amman'da 80'li yıllarda ve 1996’da Ankara’da yayınlanan “Çerkeslerin Sürgünü” adlı kitabında Çerkeslerin diğer ilişkilerinden ve sürgünün ayrıntılarından bahsediliyor. Bir görüşe göre, göç hareketinin bu kadar büyük olmasında önemli bir etken de Çerkeslerin İslam’ı kabul etmesiydi. Göç taraftarları halkı ideolojik olarak hazırlamak için aktif bir çalışma yürütülüyordu. Rusların gelişiyle Çerkeslerin dinlerini kaybedecekleri, kalanların ise Kazak sınıfı haline getirileceği gibi söylentiler yayılıyordu. Osmanlı padişahı bütün Müslüman dünyasının dini lideri olarak kabul ediliyordu. Şunu da unutmamak gerekir ki, kendi çıkarları uğruna bazı prensler, din adamları ve ileri gelenler Çarlık idaresinin politik siparişlerini yerine getirerek halkın göç etmesine yardımcı oldular. Yabancı topraklarda göçmenler üzerindeki egemenliklerini koruyacaklarını umarak göçü teşvik ettiler. Fakat bu sorunun dış yönüdür.

Feodal sınıfların varlığı, bunlar arasındaki mücadele, kentlerin ve gerekli yönetim organlarıyla birlikte tek bir devlet yapısının olmaması, Çerkeslerin toplumsal‐politik yapısı ise göçün iç nedenleri olarak açıklanıyor. Çerkes devleti kurma girişimleri başarıya ulaşmadı; toplum ayrı ayrı topluluklar halinde yaşıyordu. Aile ve toplum yaşamında, halkın psikolojisinde var olan çok sayıda ataerkil kalıntı, ayrıca “Çerkes kardeşliği” kavramı, politik koşulların karmaşık durumu tarihi perspektiflerin anlaşılmasına engel oluyordu. Çarlık memurları sömürgeleştirme planlarını gerçekleştirmek için bu öğeleri ustaca kullandılar. Aynı şekilde, Rusya’nın işgaliyle ve görünürdeki yeni düzenlemelere bağlı olarak ayrıcalıklarını kaybetmekten korkan feodal üst kesimin bir kısmı göç etme düşüncesinin yayılması için uygun zemini hazırladılar.

İşgale ve Çarlık hükümetinin politikasına karşı çıkan bazı Kabardey prensleri ve soyluları, 19. yüzyıl başlarında Kuban Oblastı’na ve Osmanlı İmparatorluğu'na yerleştiler. Ülkenin sosyal ve politik istikrarsızlığı, Çarlık hükümetinin Çerkeslerin işlerine karışmasını kolaylaştırdı. Kaderlerini kendisine sıkı sıkıya bağlayan bazı feodallerden yararlanan Rusya, 18. yüzyılın ortalarından itibaren işgal planlarını aktif hale getirdi. Çarlık orduları Kabardey’e ve genel olarak tüm Çerkeslere karşı trajik sonuçlar doğuran cezalandırma harekâtları düzenlediler. 12 Nisan 1804'te Tsitsianov, Tümgeneral Glazenap'a Kabardey'e harekâta hazırlanmasını bildiriyordu: “Sizi şiddet tedbirleri kullanmaktan men edemem. Benim kuralım her zaman şudur: Sonuç yoksa, gülle ve süngüler Rus birliklerinin ve komutanının verdiği cezayı güçlendirmelidir”. Glazenap'a 15 gün içinde isyanı tamamen bastırması görevi verilmişti. Birliklerini Kabardey üzerine göndermeden önce Tsitsianov bir bildiriyle halka seslendi: “Kanım içimde kazanda kaynar gibi kaynıyor ve içimdeki bütün organlar itaat etmeyenlerin kanıyla toprağınızı sulamak hırsıyla titriyor… Bekleyin, size söylüyorum, benim gülle ve süngü yasamla kanınız nehirler gibi akacak. Topraklarınızı sulayan nehirlerin suyu bulanık değil, ailelerinizin kanıyla boyanmış, kıpkırmızı akacak…” Bu tehditlere rağmen isyan Kabardey’in büyük kısmına yayıldı. Kabardey'e 1810'da yaptığı harekâtın sonuçları konusunda General Bulgakov şunları yazıyordu: “… Kabardey halkının şimdiye kadar bu kadar büyük kaybı hiç olmamıştır… Yakılan iki yüz köyle birlikte bütün mallarını da kaybettiler”. Bu paragraf, 1965'te yayınlanan bir kitaptan alınmıştır.5 1822'de Yermolov Nalçik’te dahil birkaç askeri istihkâm inşa etti. Bunlar Kabardey Askeri Hattı’nı oluşturuyordu. Ayrıca Geçici Kabardey Mahkemesi kuruldu. Bu şekilde Kabardey topraklarında Çarlığın askeri‐idari rejimi kurulmuş oluyordu. Benzeri rejimin batı Çerkeslerinde de kurulması konusunda planlar yapılıyordu. Bütün bunlar ulusal kurtuluş mücadelesinin yükselmesi sonucunu doğurdu. 1829'da Dağıstan’da Şamil'in Çerkeslere ve diğer halklara yardımcı olan hareketi başladı.

Bu tarihten itibaren Dağıstan'da, Çeçenistan'da, Osetya'da, Karaçay‐Balkar'da, Kabardey'de ve Batı Çerkesya’da ortaya çıkan ulusal kurtuluş mücadeleleri ortak ulusal karakter kazandı. Kabardey ileri gelenlerinden Muhammed Mirza Anzor, Şamil'in naibi oldu. Batı Çerkesya'da da yine Şamil’in naibi Muhammed Emin mücadele başlattı. Son zamanlarda bazı tarihçiler, 19. yüzyılın ilk yarısında Çarlığın Kuzey Kafkasya'da uyguladığı politikanın sömürgeci karakterini inkar eden düşünceler ifade etmeye başladılar.6 N.N. Rayevski, A. Rozen, Bestujev‐Marlinski gibi dekabristler, A. Griboyedov, A.S. Puşkin, N.A. Dobrolyubov gibi yazarlar Çarlığın Kafkasya'daki politikasını eleştiriyorlardı. Puşkin şunları yazıyordu: “Onları bereketli otlaklarından kovduk. Köyleri yakılıp yıkıldı, bütün bir boy yok edildi”. N.N. Rayevski istifa ederken Rusya savaş bakanına şunları yazıyordu: Kafkasya'daki hareketlerimiz İspanyolların Amerika'yı ilk fetihleri sırasında yaptıklarını hatırlatıyor…” Yabancı devletlerin Çerkeslerin işlerine karışması da durumu zorlaştırıyordu. Adolf Berje, Osmanlı hükümetinin ve Avrupa devletlerinin göçü teşvik ettiğini belirterek şunları yazıyor: “Dağlıların saadetini düşünmüyorlar, onları Rusya'ya karşı duracak bir araç olarak kullanıyorlardı. El eliyle yılan tutmak…” En başta ve ilk sırada Çarlık hükümetinin askeri‐sömürgeci politikasının yol açtığı göç bu koşullarda gerçekleşti.

Şunu da belirtmek gerekir ki, Çerkeslerin Osmanlı İmparatorluğu'na göçünün kendine özgü özellikleri ve aşamaları vardır. İlk aşamada bu, peygamberin kabrini ziyaret etme gerekçesi altında yapılıyordu. Birçok göçmen hacdan dönerken, artık çok sayıda Kafkasyalının yaşadığı Osmanlı İmparatorluğu’nda kalıyordu. Şamil'in Ağustos 1859'de esir alınması ve çar ordularının Çerkeslere karşı askeri faaliyetlerini artırmaları toplu göçlerin başlangıcı olmuştur. Bunu, koşullara bağlı olarak, 1859‐1861, 1862‐1863, 1864‐1865 ve 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başı diye bölümlere ayırmak mümkündür. Kafkas‐Rus Savaşı’na bağlı olan ilk aşamalar üzerinde daha ayrıntılı durmak istiyorum. Değişik bölgelerde değişik koşullarda ve biçimlerde gerçekleşen sürgün Kafkas halklarının tarihinde önemli bir yer tutmaktadır. 1859 Ağustosu’ndan itibaren Terek bölgesinde çarlığın askeri‐idari egemenliği kesin olarak kurulmuştur ve hemen, yerli halkın tepkisine yol açan bir dizi reformlara girişilmiştir. 1861 yılında 442 Kabardey ailesi göç etmeye hazırlandılar. Bu durumdan rahatsız olan Kabardey Okrugu yöneticisi, ünlü şair V. Orbeliani, bütün Kabardey onları izleyebilir kaygısıyla Terek Oblastı birlikleri komutanı Yevdokimov'a başvurdu. Kont Yevdokimov cevabında şunları yazıyordu: “442 ailenin gidişine üzülmeyin. Keşke iki kat fazlası gitse, bunun ülkeye bir zararı olmaz… Bütün halkın gitmesi tehlikesine gelince, keşke bu gerçekleşse… Bu devlete büyük bir fayda sağlardı. Bize karşı kötü niyet besleyen bir halktan kurtulmuş olurduk.” Orbeliani amirinin açıkça dile getirdiği şoven görüşlerini dikkate almak zorunda kaldı. Sonuçta, 1859‐1862 yıllarında Büyük Kabardey'in 45 köyünden 10 binden fazla kişi Osmanlı İmparatorluğu’na yerleşti. Yine bu yıllarda Osmanlı topraklarına 3 bin kadar Tagaurlu ve Digorlu Oset göç etti. Terek Oblastı yöneticisi Loris‐Melikov, General Musa Kunduh aracılığıyla 1865'te Türkiye'ye 22 binden fazla Çeçenin göç etmesini sağladı. Bu provokasyon, Vladikafkas'tan Kumuk düzlüklerine kadar uzanan dağ eteği şeridinde Çeçenistan ve Dağıstan'ı Kazak hattıyla birleştirmek için düzenlenmişti. Buraya yüz bin kişi kadar Kazak nüfus yerleştirilmesi planlanıyordu. Loris‐Melikov'un bu konuda yaptığı başvuruya hükümetten şu yanıt geldi: “Majesteleri Prens, General Kunduhov'un teklifini kabul etmiştir. Başarılarınızın devamını dilerim”. Çeçenlerle birlikte 3 bin civarında Kabardey ve 45 Oset ailesi de göç ettirildi. Kuban Oblastı'nda göç daha güç koşullarda gerçekleşti. Halk burada ‘barışçı’ ve ‘barışçı olmayan’ diye ikiye ayrılıyordu; yani boyun eğenler ve boyun eğmeyenler (Karadeniz sahilindeki Natuhaylar, Şapsığlar ve Abzehler). Bu büyük topluluklar Abazalar ve Ubıhlarla birlikte büyük stratejik önemi olan kıyı şeridini işgal ediyorlardı. Engels'in ifadesiyle, ellerinde Kafkasya'nın giriş kapısı bulunuyordu.

Rusya 1829 Edirne Antlaşması'na dayanarak Çerkes topraklarını işgal etmeye ve burada kendi idaresini kurmaya başladı. 1837‐1839 yıllarında Sohum ve Anapa arasında Karadeniz Kıyı Hattı'nı oluşturan 17 istihkâm inşa edildi. Çarlığın askeri‐sömürgeci yayılmacılığı gittikçe daha sert bir karakter kazanarak yavaş yavaş ilerliyordu. Çerkeslere karşı yeni askeri kuvvetler gönderildi. 1860 yılında yeni bir politika uygulanmaya başlandı. Buna göre, artık dağlara yararsız harekâtlar yapılmasından vazgeçiliyor ve bu toprakların Kazak köylüleriyle iskân edilmesine, Çerkeslerin ise düzlüklere indirilerek Çarlık idaresinin emri altına alınmasına karar veriliyordu. Bu politika aynı zamanda Çerkeslerin bir kısmının zorla Osmanlı topraklarına göç ettirilmesini de öngörüyordu. Kuban Oblastı birlikleri komutanı Yevdokimov, kendilerine en çok rahatsızlık veren ve Kuban kıyılarına yerleşmeye en az meyilli 10 bin kadar ailenin Osmanlı İmparatorluğu'na göç ettirilmesini öngören bir plan hazırladı. Yermolov, “Bu, en az masrafla Kafkasya'nın kesin olarak boyun eğmesini hızlandırmak için gereklidir”, diye yazıyordu. Bu anlayış zamanla değişikliğe uğradı ve daha saldırgan bir karakter kazandı.

Çerkeslerin göçünü hızlandırmak için 10 Mayıs 1862'de bir komisyon kuruldu. Komisyon, göç edenlere aile başına 10 ruble para veriyor, Rus gemicilik ve ticaret çevreleriyle, nakliye gemisi sahipleriyle göçmenlerin taşınması için görüşmeler yapıyordu. Sürgün edilenlerin gönderilmesi için üç komisyon kuruldu. Bunlar Anapa'da, Konstantinovski'de ve Taman'da bulunuyordu. Ayrıca en büyük birimlere göçmenlerin gönderilmesini kontrol eden komiserler (pristav) tayin edilmişti. Yerel makamlara, göç etmek isteyenlere pasaport verilmesi için talimat verilmişti. Yevdokimov, aynı zamanda, Çerkeslerin topraklarını daha çabuk terk etmelerini sağlamak için birliklerine dağlara doğru ilerleyişi hızlandırmaları emrini verdi. Şapsığlara hitaben de şunları yazıyordu: “Kötü niyetli bazı kişiler aranızda hükümetimizin Türkiye'ye göç etmek isteyenleri engellemek niyetinde olduğu söylentisini yayıyorlar. Bu doğru değildir, her isteyene göç izni verilecektir”. Zamanla mesele ültimatom şeklinde taleplere kadar vardı. Krasnodar Devlet Arşivi'nde bulunan belgeler bu konuda çok sayıda olaya tanıklık ediyorlar. 16 Ağustos 1863'te Yevdokimov, Adagum birliği komutanına şunları yazıyordu: “… Natuhayları derhal belirlenen bölgeye yerleştirin… Eğer reddederlerse, iki hafta süre tanıyarak hemen Türkiye'ye gitmelerini ya da Karadeniz (Çernomorye) Oblastı’'ndaki boş topraklara yerleşmelerini bildirin”. Bu talimatlar, askeri birliklerin Çerkesleri Osmanlı İmparatorluğu’na ya da düzlüklere yerleşmeye zorlamak amacıyla yaptıkları harekâtlarla destekleniyordu. Dağlardan inmek ve Kuban'ın bataklık topraklarına yerleşmek çarın itaatine girmeyi kabul etmek anlamına geliyordu ve beraberinde mutlaka silahsızlanmayı da getirecekti. Çerkeslerin doğası gereği silahlarını gönüllü teslim etmeyeceklerini iyi bilen Yevdokimov, onları bir an önce yabancı bir ülkeye gitmeye zorlamak için böyle bir şart koşuyordu. Fakat Çerkesler ata topraklarını bırakmak istemiyorlardı. Bağımsızlık mücadelesi kendine özgü ve karmaşık bir hal aldı. Dışarıdan yardım geleceği umuduyla insanlar, Yevdokimov'un göç etme emrine uymayı bahardan yaza, yazdan sonbahara, kıştan yaza defalarca ertelediler. Önderler halkı, yakında Osmanlı’dan yardım geleceğine inandırıyorlardı. 10 Ağustos 1863'te Çerkesya'nın ünlü liderlerinden Seferbey'in oğlu Karabatır'ın askeri malzemeyle birlikte Pşada nehrinin yukarısına çıkma niyetinde olduğu resmi olarak bildirildi.

Gerçekten de Karabatır babasının geleneğini devam ettirerek ve yakın zamanda Çerkeslere askeri yardım geleceği ümidini vererek soydaşlarıyla sürekli bağını koruyordu. Kafkasya'da çıkarları olan Avrupa devletleri ve Osmanlı İmparatorluğu, Marks'ın deyimiyle “Rusya'nın iyiliksever çarının Çerkesya'yı fethetme çabasının karşısına Çerkesleri koymaya çalışıyordu.” Bu arada kuşatma çemberi daralıyor, Kazak kolonizasyon bölgeleri genişliyordu. 1863 sonunda Kuban Oblastı'nda 71 bölük, 93 süvari birliği ve 24 topa sahip 18 askeri kordon hattı ve bölge (uçastok) bulunuyordu. Sadece 1862 yılında Natuhayların topraklarında 8 Kazak köyü kuruldu. 1861'den 1865'e kadar kurulan Kazak köyü sayısı ise 81’di. Çarlık birlikleri ormanları keserek yollar açıyor, köylerini yakıp yıkarak Çerkesleri topraklarını terk etmeye zorluyorlardı. Önlerine iki seçenek konmuştu: Ya bataklık Kuban kıyılarına yerleşecekler ya da Osmanlı'ya göç edeceklerdi. Adagum birliği komutanı 4 Ağustos 1863'te Natuhay Okrugu komutan yardımcısına şunları yazıyor: “… 15 Ağustos’ta, bugüne kadar boyun eğmeyen bütün dağlılar hükümetimize kesin olarak itaat etmek ve onlar için belirlenmiş yerlere ya da Türkiye'ye yerleşmek zorunda kaldılar”. Hükümet bütün sahil şeridini Çerkeslerden ‘temizlemeyi’ planlıyordu. Yevdokimov işgal edilen topraklarda bir genel valilik kurarak başına genel vali (namestnik) atadı. Bu genel vali 1863'te çara gönderdiği raporunda şunları yazıyordu: “Kesin olarak söyleyebilirim ki, kış boyunca (1863‐1864 – T. K. ) sıradağların kuzey yamacında kalan ve bize boyun eğmeyen bütün halk buradan sürülecek ve bu bölge tamamen temizlenecektir”. Genel valinin tahmini doğru çıktı. Alınan olağanüstü tedbirler sonucunda, belirtildiği gibi 1864 Mayıs’ına kadar bölge hemen hemen tamamıyla boşaltıldı.

Devamı...

LeningradOwner

Kafkas Yemek Kültürü

2012-03-11T14:40:00.000-07:00

Türkiye'de Yaşayan Kuzey Kafkas Mutfağının Karakteristikleri

Kuzey Kafkas mutfağı büyük ölçüde tarım ve hayvansal ürünlere dayanır.

Genelde yemekler toplumların yaşadığı coğrafi bölgelere göre farklılıklar gösterir.

Kafkas boylarındaki çeşitlilik ve farklılık yöre mutfak kültürlerine geniş ölçüde yansımıştır.

Yemekler tarihi gelişim içerisinde sosyal yapıya göre de değişiklikler gösterir.

Toplulukların gelenek görenekleriyle, dini inançları mutfak kültürlerine yansımıştır.

Kuzey Kafkas mutfağı özel gün ve törenlere göre de değişiklikler gösterir.

Kuzey Kafkas asıllı toplulukların mutfak kültürleri göç olgusu ve zorunlu iskânlar nedeniyle yerleştikleri yöre kültürlerini etkilemiş, onlardaki bazı değerleri de içerisine almıştır.

Bu toplulukların köylülükten kentliliğe, tarım toplumundan kısmen de olsa sanayi toplumuna geçmesi mutfak kültürlerini etkilemiştir.

Eğitim, iletişim ve teknolojideki hızlı gelişme başka kültürlerin mutfaklarıyla tanışıklık sağlamıştır.

Kadın nüfusun çalışma hayatına girmesi, geleneksel beslenme kültürünü etkilemiştir.

Tahıl, süt ve sütün türevlerinden yapılan besinlerin tüketim oranları oldukça fazladır.

Kuzey Kafkas Mutfak Kültürüyle İlgili Gelenek-Görenek ve İnanışlar

Yemeklerde sofraya herkes kendi konumuna uygun olan yere oturtulur, serviste ona göre yapılırdı.

Geleneksel sofra düzeninde erkekler, kadınlar, çocuklar ayrı ayrı otururlardı. Yemeğe büyükler başlamadan başlanmaz.

Misafir, genç ve büyüğün sofrasına oturmuşsa, ev sahibinin buyur demesiyle yemeğe başlanırdı. Yemekte uygun (aile dışından) üçüncü bir şahıs varsa temenni konuşmasını o yapar ve yemeği ilkin ev sahibi başlatırdı. Misafirin sofraya oturanlardan çok yaş farkı yoksa temenni konuşmasını misafir yapardı.

Misafir ve yaşlı sofradan çekilmeden daha küçük olanlar yemeği bırakmaz ve sofradan kalkmazlardı.

Yemeğe rastlayanın yemeği red etmesi, akşam yemek vakti evin terk edilmesi görgüsüzlük sayılır, teklifsiz sofraya oturulması ve fazla nazlanılması da yadırganırdı.

Gerçekten Kuzey Kafkasyalılarda sofra salt bir karın doyurma aracı değildir. Bunun yanı sıra bir yandan eğitim aracıdır, orada herkes bir şeyler öğrenir, daima dikkatli olma, dinleme, çabuk düşünme, düşündüklerini kitle önünde dile getirebilme, güzel konuşma vb. yeteneklerini geliştirir, iyi alışkanlıklar kazanır. Öte yandan sofra geleneği daha iyi tanışma, toplumsal kaynaşma ve bütünleşme, dostlukları geliştirme ve pekiştirme olanağı da verir. Hatta sofrada bulunanların yapısına bağlı olarak ülke ve dünya ölçüsünde çeşitli toplumsal sorunlar hakkında da bilgilenme ve iletişim ortamı sağlar. Tabii fiziksel doyum ve hoşça vakit geçirme de softanın doğal işlevlerindendir.

Kuzey Kafkasya sofrası, ister açık havada piknikte, ister özel bir salonda isterse bir evde olsun genellikle kalabalıktır. Bir atasözü “Birlikte yemek tatlıdır.” biçimindedir. Kuzey Kafkasyalılar çeşitli vesileler yaratarak daima birlikte yemek yemeyi sever ve yeğlerler.

Kapitalist Modernitede Değişen Düzen

2012-02-27T14:51:00.003-08:00

Bundan 30-40 yıl önce sosyalizmin mi yoksa kapitalizmin mi dünyaya hakim olacağı konuşulurken günümüzde kapitalizmin galibiyeti kabul etmeyen yoktur sanırım. Bu süreç içerisinde daha ilginç olanı şudur ki soğuk savaş sonrası yaşanan değişimin, soğuk savaş öncesinden kat ve kat daha hızlı olmasıydı. Artan ivmeyle şiddetlenen bu değişim rüzgarının başlangıcı 1844 yılına yani, Morse’ un elektro manyetik telgrafla iletilen ilk mesaj olan “Tanrı ne yaptı?” gönderisine kadar temellendirebiliriz.

Vahşi kapitalist sistemin ütopik sosyalist çocuklarının arafta bırakan ve vücut bulduran bu dönemi anlatan bir Wolfgang Becker filmi Good Bye Lenin! sürecin özeti olarak iyi bir örnek.

Yann Tiersen’ ın Summer78’ i eşliğinde 1978 yazına ait olağan bir aile tablosu ve devamında Doğu Almanya kartpostallarının görüntüleriyle başlayan filmde, kocası tarafından terk edilen kendisini sosyalizme adayan bir kadını ve onun çocukları olan Lara ve Alex’ in hikayesi anlatılır. Alex, Doğu Almanya’ nın batıya kapalı olan sistemini ve Berlin duvarını protesto ettiği sırada annesinin komaya girmesine ve dolaylı olarak duvarın yıkılmasına neden olur. Annesinin, uğruna hayatını adadığı Doğu Almanya’ nın batıya yenilmesinde pay sahibi olduğunu hissettiği için kendini suçlu hisseden Alex, kalp krizi geçiren annesinin bir daha şok yaşayacak olursa onu kaybedeceğini öğrendikten sonra annesine hayali bir dünya yaratır. Burger King’ te çalışan ablasının da yardımlarıyla Doğu Almanya’ nın ayakta olduğunu, sosyalizmin yenilmediğini, duvarın yıkılmadığını ilginç şekillerde kurgulayarak annesine gösterme çabasına girer.

KİTLELER APTAL VE DİŞİLDİR. ONLARI ANCAK NEFRET SAYESİNDE BİR ARADA TUTABİLİRSİNİZ. HİTLER.

Filmde bir sahnede “Gelecek avuçlarımızın içinde. Belirsiz ancak umut verici.” cümlesi geçer. Eğer bunu sansürün ve karartmaların hakim olduğu bu topluma uygularsak tamamı ile gerçekliğini kaybedecek yada “…. sansürün ve karartmaların baskısı kadar belirsiz, düşünce özgürlüğünün hakimiyeti kadar umut vericidir” şeklinde değişecektir. Eskiden gazetelerin baskıya girmeden önce erk sahipleri tarafından denetlenir sakıncalı bulunan bölümler çıkarılırdı. Eskilerin hatırlayacağı üzere o bölümler boş kalır ve sayfa ortalarında dönemin iç karartıcılığına ters anlamsız beyazlıklar bulunurdu. Günümüzde uygulanan sansür eskisine göre fazlasıyla farklı. Ve galiba Zizek’ in bu anekdotu günümüz karartmalarını iyi bir biçimde açıklamakta.

Slavoj Žižek (Sosyolog, filozof) olup bitenleri arkadaşlarına yazarken belli bir kripto kullanır. Daha önce arkadaşlarıyla görüşülüp karar verilmiş bu şifreleme sistemi basitçe şöyle. Eğer yazılan şey doğru ise mavi mürekkep ile yazılacak, yalansa kırmızı mürekkep kullanılacaktı. Bir ay sonra arkadaşlarına Žižek’ ten bir mektup gelir. Tamamı mavi mürekkeple yazılmış olan bu mektupta her şeyin çok güzel olduğu, yabancı filmlerin sinemalarda gösterildiği, kadınların istediği vakit gecenin bir yarısı dahi olsa kimsenin tacizine maruz kalmadan şehirde gezebildiği, herkesin özgürce istediği konuları tartıştığı ve bu tartışmaların devlet tarafından tehdit olarak algılanmadığı yazmaktaydı. Ancak mektubun son satırında kendinden önce yazılanlara yeniden anlam kazandıracak bir cümle yazılıydı ki o da “Bu ülkede hiçbir şekilde kırmızı mürekkep bulunmamakta!” cümlesiydi.

Değişen sansür uygulamalarına paralel devletin yaptırım şeklide değişmiş bulunmakta. Egemenlik paradigması korku salma ve dolayısıyla egemeni görünür kılma üzerinde kuruluyken (yani devlet seni öldürür) artık bakılan iktidar değil itaat etmesi istenen öznedir ( yani devlet seni öldürtür). Daha açık söylemek gerekirse Foucault (Fuko)’ nun devlet ırkçılığı olarak adlandırdığı pratiklerin illa devlet tarafından uygulanmasına gerek olmadığı. Devlet adına devlet ağzıyla konuşan sivil nüfus, bioiktidarın yeniden üretilmesi denilebilir. ( örnek: Hrant Dink cinayeti) ( örnek: Nazizm). Buda ulus devletlerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için uygun bir ortam sağlar. Çünkü kapitalist modernitede milliyetçilik üretmeden ulus devletin yürütülemeyeceği gayet açıktır. “Eğer ulus devlet yer yüzünde Tanrı ise milliyetçilikte o Tanrının yer yüzündeki dinidir”

Medya yayın organları ve hukuk üzerine tekel kuran devlet bir yönden anarşizmi körüklemekte ve nefret söylemleriyle kitleleri bir arada tutmayı amaçlamakta. Tekel hukuku nasıl adalet sağlamaktan ziyade toplumsal eşitsizliği yasallaştırıyorsa, medya yayın organlarının tek elde bulunması, fikri ve kültürel anlamda soykırıma neden olmakta. Çok tartışılan bir konu olarak TRT 6’ nın Kürt halkı tarafından kabul görmemesi ve konuştuğum Kürt arkadaşlarımın dile getirdikleri sebepleri sıralayacak olursak TRT 6’ de kullanılan dilin yetersizliği ve Kürtçeyi bozduğu görüşü ilk sırayı almakta. Anadilde eğitimin hakkı tanımayan devletin bu uygulaması Kürtçe Ne mutlu Türküm demekten farksız olacağı görüşündeler. Ayrıca TRT 6 haricinde uydudan yayın yapan cemaat bağlantılı Dünya Tv’ nin uyguladıkları yayın politikası, hükümetin dış kamuoyuna karşı bir hedef şaşırtma amacı. Üstüne üstlük devletin takındığı “eğer bir yayın yapılacaksa onu da biz yaparız” tavrı Kürt halkı tarafından yeterince antipatik bulunmakta. Bunun yanında TRT’ nin Arapça yayın yapan kanalının ismi TRT Arabic iken TRT Kurdi yerine TRT 6’ nın kullanılması ayrı bir konu.

Son zamanlarda dile gelen bir konu olarak biz Çerkeslerin devletten televizyon kanalı istemesi bende ister istemez bu sorunların bizim tarafımızdan da yaşanması olasılığını düşündürüyor. Devletin bu ülkede yaşayan 36 farklı millet için tek tek televizyon kanalı açamayacağını düşünürsek, bu işi özel müteşebbislere bırakması ve anayasal bağlamda bu hakları garantiye alması yapılabilecekler arasında ki en doğru şey sanırım. Israrla söylenen anadilde eğitim hakkı bu tarz küçük oyunlarla sümen altı edilmemesi dahası önceliğin bu konuya verilmesi Kafkas halklarının ortak çıkarıdır. Nitekim bilmediğin bir dilde izleyeceğin saçma sapan TRT’ nin Çinlilerden satın aldığı Saraydaki Prenses dizisinin kimseye getireceği bir fayda bulunmamakta. Anlaşılacağı üzere zihnimize tasavvursuz şeyleri empoze edip ölü çocuğa hamile olan bir kadına çevrilmeyi göz göze kabul etmenin aptallığına düşmemek.
LeningradOwner

Marje Programı YALÇIN KARADAŞ

2012-02-11T07:40:00.000-08:00

İMC TV' de yayınlanan Marje programının konuğu Yalçın Karadaş. Diğer programlara buradan ulaşabilirsiniz.

Bırakın sayıları milyonlarla ifade edilen ve ülkenin üçüncü büyük nüfusuna sahip olan Çerkesler ve vatanları tam da burası olan otokton Lazlar gibi halkları, dili, kültürü ve etnik kimliği Türk ve Kürt’ten tamamen farklı herhangi bir grubu “yok sayarak” bu ülkede barış, demokrasi ve adalet tesisi, hele hele yeni bir anayasa ve yeni bir demokratik, çağdaş ülke yaratmak mümkün değil. Baştan bu somut durumu ortaya koymak gerekli.

Bu aşamada, kendini farklı hisseden kesimlerin talep ve hassasiyetlerinin icra makamlarına aktarılmasında basın-yayın organlarına önemli görevler düştüğü de bir gerçek. Radikal bu konuda öne geçti, teşekkür ederim.

Tespit ve uyarılar

Her farklı kesimin katkısını almadan gerçekleştirilecek dayatmacı, Jakoben yapılar sağlıksızdır ve içinde yaşayanları mutlu edemez. Süreç içinde de yıkılması muhtemeldir.

Ülkemiz Türkiye Cumhuriye-ti’nde de durum bu. Jakoben yöntemlerle tüm halkları yok sayarak ve “Türkleştirme” ideolojisini temel alarak kurulan yapı çatırdıyor. Çözüm de bu yapıyı tüm elemanlarıyla yeniden, sağlam olarak ayağa dikmektir. Yeni bir anayasa ve onunla ilgili tartışmalar bu yüzden yaşamsal öneme sahip ve ertelenemez, sınırlandırılamaz. Sadece iki halkın -Türk ve Kürt- sorunu gibi yansıtılamaz.

1- Öncelikle yeni anayasa çalışmasının başarıya ulaşmaması durumunda içinde yaşamakta olduğumuz bence “örtülü faşizm”in yerini “açık faşizm”in alacağı, etnik çatışmaların hızla servis edileceği bilinerek tüm kesimlerin eylem ve söylemlerinde bunun gereği olan olgunluk ve samimiyeti göstermeleri gerekli.

2- Çok sıkıştırınca “Türk olun, bizim gibi davranın, bizim inandıklarımıza inanın, her tür açılıma varız” diyen Kemalist ve çağdaş, laik ve ülkenin gerçek sahipleri olduklarını düşünen malum kesim, “Yeni anayasa falan istemez bu düzen böyle sürecek” diyen bence yine de pek çok kesime göre samimi olan Türk ırkçılarıyla bunlara tek başına karşı çıktıklarını düşünen ve “Türk ve Kürt bu ülkenin asli unsurları ve asıl sahipleridir, diğerleri dikkate alınmasa da olur, Kürt ve Türk’ün birliği onlara ne lütfederse onunla yetinmek durumundadırlar” diyen Kürt milliyetçileri (ki bunlar da aynı birinciler gibi kendilerini demokrat ve ilerici gösteriyor) daha gerçekçi olmalı, ezberlerinden uzaklaşma cesareti göstermeli. Bu ülke yalnızca Türk’ün olmadığı gibi, Türk ve Kürt’ün de değil ve olmayacak da! Bu ülke, içindeki tüm farklı halk, inanış ve kimliklerin eşit oranda ülkesidir.

3- Ana sorun, uzlaşmaya yanaşmayan tarafların “samimiyetsiz” olmaları. Samimiyetsizlik neredeyse bu ülke aydınlarının temel özelliğine dönüşüyor. Neredeyse kimse asıl düşüncesini net olarak ortaya koymuyor. Kürt milliyetçileri asıl amaçlarını saklarken, olayı başlatarak takdiri hak eden AKP hükümeti ve sözcüleri, yanı sıra Türk milliyetçileri ve kendini aydın sanan birçokları demogoji içinde, sürekli konunun etrafında dolanıp bir türlü asıl konuya gelemiyor ve gerçek düşüncelerini ifade etmiyorlar. Her kesim net ve açık şekilde tüm düşüncelerini ifade etmeli, devlet ve hükümet de farklı düşünenlere bu imkanı sağlamalı.

4- 12 Eylül anayasası baştan aşağı değişmeli. Bu yapılmadan 12 Eylül vesayetiyle, şuna dokunun buna dokunmayın anlayışında, herkesin olmayan bir anayasayla istenen doğru noktalara varılamaz. Bu anayasa baştan aşağı değiştirilip ülke ve dünya gerçeklerine uygun hale getirilmeden terör nasıl biter, eşitlik ve adalet nasıl sağlanır, neyin açılımı, nasıl yapılabilir?

5- “Türk kavramının etnik bir kavram olmadığı yalanı”na ivedilikle son verilmeli. Farklı kimlikleri eritme, farklı dilleri yok etme ve inkar, imha, halkları hiyerarşik sıraya dizme anlamına gelecek Türk ve Kürt kavramları yeni anayasada kesinlikle yer almamalı.

6- Demokratikleşmenin bir önemli parçası olması gereken “Kürt Sorunu” tüm sorunların en başına alınmamalı. Bu yaklaşım Türk ya da Kürt olmayan onlarca halkın hiyerarşik bir sıraya sokulması anlamına gelir. Asıl amaçlanan eşitlik ve adalet ile demokrasi olmaktan çıkar, başka bir ırkçı yapının Türk ırkçı yapısıyla sorunları çetrefil hale getirmesine, sonuçta etnik çatışmalarla ülkenin kan ve gözyaşı içinde boğularak parçalanmasına neden olabilir. Bölünme ve parçalanma değil, farklılıklarımızla bir arada yaşama isteği ile yeni bir anayasa talep ediliyor.

Talepler

Aşağıdaki temel taleplerin, yeni anayasa yapılırken dikkate alınmasını, tüm ülke ve insanları için bunların çok önemli olduğunu düşünüyorum.

1- 1980 darbesinin ürünü olan anayasa baştan aşağı yenilenmeli ve vatandaşlık hiçbir etnik adla tanımlanmamalı.

2- Ülkenin tüm insanları eşit olmalı ve buna uygun olarak, talep edilecek dillerde yayın ve eğitim için devlet koşulsuz destek vermeli.

3- Herkes istediği adı ve soyadı kullanabilmeli, yaşadıkları yerin asıl adını alabilmeli ve buna engel olabilecek her tür kanun değiştirilmeli.

4- Okul kitaplarında halkları küçümseyen ve hedef gösteren kısımlar müfredattan çıkarılmalı.

5- Cumhuriyetin kuruluş tarihi tüm yalan ve gizliliklerden arındırılmalı.

6- Devlet ve tüm kesimler hızla silahsızlandırılmalı.

7- Hakları gasp edilmiş kesimlere karşı pozitif ayırımcılık, eşit düzeye gelinene kadar sürdürülmeli.

8- Hangi görüş iktidar olursa olsun, Kemalist bir devlet politikasına uymak zorunda olduğu yanlışı terk edilmeli. “Devlet için insan” değil, “insan için devlet” kavramı geçerli olmalı.

9- Üniversitelerde Kafkas, Balkan ve Ortadoğu Enstitüleri açılmalı ve ülkemizde her şeye karşın yaşamını sürdürebilen ve yok olmuş tüm diller araştırılmalı.

10- Herkesin ve her kesimin ülkenin gerçek sahibi olduğu psikolojisi yerleştirilmeli.

11- Asker siyasetten elini çekmeli, yargı sadece kendi işini yapmalı, güçler ayrılığı ilkesi olması gerektiği hale getirilmeli.

12- İnsan hak ve özgürlükleri ve kültürel çoğulculuk, devletin yeni temel taşları olmalı.

Sonuç

Kemalist jakobenliğin dayattığı, Türk etniği dışında herkesi inkar eden, halkları mutlu edememiş, sömürüden, baskıdan yana oligarşik ırkçı sistem yerine, ben de Çerkes kimliğine sahip çıkarak, kimseyi kendimden aşağı ya da yukarı görmeden, ülkenin tüm kesimlerinin sahip çıkacağı ve onur duyacakları, eşitlikten, birlikten, barıştan ve özgürlükten, kültürel, dilsel çeşitlilik ve zenginlikten, demokrasiden yana olan tavrımı, gerçek demokratik sosyal hukuk devleti içinde yaşama isteğimi, buna uygun yepyeni bir anayasa talebimi beyan ediyorum.

YALÇIN KARADAŞ: Mimar, yazar

Diaspora, Sürgün, Anavatan Gelenekselden Moderne!

2012-02-03T15:30:00.000-08:00

Ermeni olaylarından dolayı Türkiye’ de sempati ile algılanmayan Diaspora kelimesi Yunanca bir kavramdır. “Dağılma” anlamına gelen bu olgu, binlerce yıldır sürgünde olan Yahudilerle neredeyse özdeşleşmiş durumda. 1960’ lı yıllardan sonra içerisine çok fazla seküler gruplar katan bu kelime çok eski olmasına rağmen kafamızda çağrıştırdığı anlamıyla fazlasıyla yeni.

Diaspora normalde acı bir etnosid süreci olarak algılanmalı, bir grubun köklerinden koparılıp vatanı dışına başka mekânlara gönderilmesi bu kelimeyi tam olarak açıklamalıdır. Ancak globâlleşen dünyada bunu söylemek biraz zor. Örneğin Almanya’ da yaşayan, oraya çalışmak için giden Türkler bir diaspora oluşturmazlar fakat bazı sosyologlar bu tarz toplumsal hareketlenmeleri bu bağlamda değerlendiriyorlar. Zenginin çok olduğu yerde fakirin diasporik bir unsur oluşturması gibi azınlık olarak görülebilecek her unsurun (gay, lezbiyen, radikal dindar vb) bir diaspora oluşturduğu bu kişiler tarafından söylenmekte ve geleneksel diaspora tanımı yeniden yapılmakta.

Diaspora ister bireyin iradesiyle gerçekleşsin, ister irade dışında gerçekleşsin, bir kopuş ve yeni bir başlangıcı doğurduğu için travmatiktir. Diasporada bireyler içine girdiği yeni toplumda kabul edilmeme korkusunu hep yaşar. Buna bağlı olarak bu fonksiyonun görüntü kümesi dilin, kültürün ve tarihin unutulması(!)şeklinde söylenebilir. Nesiller geçtikçe anavatandan ruhen daha fazla uzaklaşan Çerkesler buna iyi bir örnek. İskân politakalarının acımasız şekilde uygulanışı, ailelerin dağılması, dışarıya kız verilmesi, dışarıdan kız alınması, 1928 yılında Milli Türk Talebe birliğince başlatılan “Vatandaş Türkçe Konuş!” kampanyası, milli hain! Ethem Bey olayı gibi birçok sebep Türkiye’ de diasporada bulunan Kafkas Halklarını asimile olmaya zorladı. İnternetin günlük hayatta kullanımın artması ve sosyal medya siteleri sayesinde anavatan ile iletişimin daha kolay sağlanması son 10 senede Çerkeslerde bir uyanışı doğurdu. Buna paralel olarak ulusal basında olsun diasporanın haber sitelerinde olsun yönlendirici ve yanıltıcı haberler hızla arttı. Söylemek istediğim en çok ziyaret edilen diaspora haber sitelerinin sürekli anavatanla ilgili adam kaçırma, öldürme, gasp ve tecavüz haberlerini vermeleri tesadüf değil. Aynı şekilde ulusal basında yıllarca görmezlikten gelinen Kürtlerin, örnek gösterilip sizde mi bunlar gibisiniz(!)havası yaratması gibi.

Bu bağlamda Çerkeslerin demokratik hak talebi konusunda pasif kalması anlaşılabilir. Nitekim Çerkesler rahat insanlardır. Eylem, gösteri, yürüyüş gibi kavramlara yabancı oldukları kadar bu eylemlere her ne olursa olsun mesafelidirler. En son Suriye’ deki Çerkeslerin anavatana dönmesi için kamuoyu oluşturmak amacıyla yapılan yürüyüşe 100 kişiyi geçmeyecek kadar az sayıda Kafkasyalının katılması ne anlatmak istediğimi daha iyi açıklıyor sanırım. Burada karşımıza toplumun dinamiklerini harekete geçirecek entelektüel bir alt yapının hiçbir zaman Çerkeslerde oluşmamasını es geçemeyeceğim. Maalesef “Çerkes Aydınlar” diye bir kavramdan bahsedemiyorum size. Buna bağlı olarak çıkarılması gerekli olan milli tarih, milli bilinç ekseninde yayınların basılamaması ve herkese ulaştıralamaması sorunu hiç oluşmamış oluyor! Bunları hiç sorun etmeyen Çerkes gençleri derneklerde cegu (oyun-düğün) ve zexes ( kızlı erkekli toplanıp konuşma tanışma )gibi aktivitelerde ter döküp kaşen (sevgili-kız arkadaş) ve şeşen ( hızlı oynanan bir oyun ) arasında bir ömür harcıyorlar. Davet edildikleri düğünlerde davet sahibinin, gençlerin ritim tutması için hazırladığı sopaları büyük bir zevkle kıran Çerkes gençleri bu gururla övüne dursun yok olup giden kültürlerinin ve ana dillerinin peşine düşme zahmetinde hiç mi hiç bulunmuyorlar maalesef.

Rusların biz Kafkas dağlılarına yapamadığını biz kendi kendimize Türkiye diasporasında yaptık sanırım. Taha Akyol, Ahmet Tezcan, Hıncal Uluç, Fırat Kozok, Deniz Baykal, Ahmet Necdet Sezer, Abdüllatif Şener, Adnan Oktar, Fuat Uğur… isimlerini saymam dağılmışlığımızı gayet açık ve net bir şekilde gösteriyor. Tabiî ki farklı fraksiyonlara insanların eğilim göstermesi kadar doğal bir şey yok. Bu kişilerin ne derece asimile oldukları konusu tartışılmalı. Bu tarz isimler bu mevkilere Çerkes oldukları için gelmediler. Birileri onlara sen burada dur! bunu yaz, şunu yap diyor ve onlar yapıyorlar. Bundan dolayı onları suçlayacak değilim fakat aramızdan birilerinin çıkıp bu işi üstlenmesi şart. Kaffed’ in yapmış olduğu çalışmalar ne kadar yeterliden ziyade statükonun peşine takılması, siyasetini sadece kuzey batı Kafkasya halklarını (Adige, Ubıh, Abhaz)katması bu derece pasif kalışımızın nedenlerinden bir tanesi. Üstüne üstlük dernekler arasında anlaşamamazlıklar eklenince olay tam içinden çıkılmaz bir hâl alıyor.

Abhazya’ nın Türkiye tarafından tanınmaması ve Gürcistan ordusunun modernizasyonunu Türk ordusunun üstlenmesi biz Çerkesleri derinden yaralamakta. 2008 yılında Sohum Trabzon arası feribot seferlerinin bir anda durdurulması bir tesadüf değil. Türkiye Rusya’ ya karşı Çeçen direnişleri desteklerken Güney Osetya ve Abhazya’ ya karşı ikiyüzlü tavır takınmasın mantığı zihinlerde anlaşılmamışken Abhazya’ yı tanımaması buradan o bölgeye gidecek olan iş adamlarının da elini bağlamakta. Daha ilginci Türkiye’ nin KGB ile işbirliği yapıp İstanbul’ daki Çeçen cinayetlerinin alt yapısını oluşturup oluşturmadığı merak konusu.

4. güç medya aslında ayrı bir yazının konusu olabilirdi. Fakat yukarıda konuya biraz değinmişken bir örnek ile pekiştirmek istiyorum.

Tarih 11 Kasım 2010 Kocaeli’ de kaçırılan feribot haberi. Emniyet müdürü gerçekten Çerkes olabilir. Buna diyecek hiçbir şey yok. Fakat olayın veriliş şeklinin bu derece egzajere edilişinden rahatsız olan bir tek ben değilimdir umarım. Aslında bu olay sadece sabah gazetesinde verilse yine bir sorun teşkil etmezdi. Diasporanın haber sitelerinde bu haberi görmek ya planlanmış bir olaydı ya da hazırlıksız bilgiden yoksun 3 5 kişinin sahiplendiği sitelerin işgüzarlığıydı. Türk ve Kürt halklarının kardeşliğini Çerkes emniyet müdürünün vurgulaması özetinde olan haberin daha açık yorumunu size bırakıyorum.

Son olarak özetlemek gerekirse; Türk Tarih Kurumunun reddi mirasla açılan cumhuriyete uygun bir Türk kimliği yaratmak için Osmanlıya ve İslamiyet’ e vurgu yapmayan bir tarih anlatısına ihtiyaç duyulduğu için kurulmuştur. Diaspora Çerkeslerinin de aynı şekilde olmasa da Kürt enstitüleri tarzı tarih ve dil üzerine araştırmalar yapmak üzere bir kurumun kurulması şart. En azından Mustafa Kemal’ in 1932’ de Keriman Halis için dünya güzeli seçilmesi sırasında “…Türk ırkının dünyanın en güzel ırkı olduğunu tarihi olarak bildiğim için, Türk kızlarından! Birinin dünya güzeli olması beni hiç şaşırtmamıştır” tarzı telaffuzlara Keriman Halisin Çerkes olduğunu rahatça söylemeliyiz.

Birleşmiş Milletler kavramı her ne kadar içinde “millet” kelimesini ihtiva etse de Çerkesler, Kürtler, Tamiller v.s gibi birçok milleti içinde barındırmamaktadır. Evet, BM’ ye girmek bir başarıdır. Çünkü BM insanların kendilerini yönettiğinin ölçütünü oluşturur. Ancak UNPO (Unrepresented Nations and Peoples Organization) yani Temsil Edilmeyen Halklar ve Uluslar Örgütü nazarında 15-19 Temmuz 1997 tarihinde genel kurulun 5. Toplantısında karara bağlanan, Çerkelerin sürgün edildiği ve soykırıma maruz bırakıldığı, Rusya’ nın bunu kabul etmesi gerektiği üzerine kararı yaklaşan Sochi 2014 kış olimpiyatlarına kadar tüm dünya kamuoyuna duyurulmalı.

En önemlisi içimizden bir Ziya Gökalp çıkmadığı için dua etmeliyiz sanırım.

Biraz olsun ana vatanın hasretini yüreğinde hissedenler için;

Çocuktum daha, sana olan aşkımı aldım annemden

Ruhumu döktüm sana, sık sık seni düşünerek

Atalarımın yaşadığı topraklar, benim zarif, mutlu vatanım

Sen beni yetiştirdin, benden bir insan yarattın

Yön verdin hayatıma

Senden uzaklaştıkça,

Gün gelip senden ayrıldığımda

Ruhumun melodisi oluyorsun sen benim

Atalarımın yaşadığı topraklar, benim zarif, mutlu vatanım

Güneş ışığından bile daha parlak

Ruhumda parlıyorsun sen

Ben her yeni günü

Seninle geçirmeyi hayal ettim

Doğduğum topraklara ulaşmayı hayal ettim

Atalarımın yaşadığı topraklar, benim zarif, mutlu vatanım

Anladım, senden ayrılamayacağımı,

sensiz yaşayamayacağımı…

LeningradOwner.

Kimlik Ve Ötekileştirme

2012-01-26T03:58:00.000-08:00

Identitas - 1 from Devinim TV on Vimeo.

Bu belgesel özünde Türkiye’de on bir farklı; etnik, dinsel, bölgesel ve de sosyal çevreden seçtiğimiz on bir çocuğun yaşamlarına odaklanıyor.

Odaklanılan bu on bir farklı yaşam, aslında Türkiye’de hepimizin birçok ortak paydasına rağmen nerelerde katı bir şekilde ayrıştığımızı anlamaya çalışan ve aslında zaman zaman hepimizin yaşamlarıyla da kesişen bir içeriğe sahip.

Ne yazık ki geçen her gün daha da katılaşarak kutuplaştığımız ülkemizde, bize göre en büyük sorunumuz birbirimizi yeterince tanımadan yargılamamız ve yeterince dinlemememiz…

Bu nedenle bu belgeselin odaklanıyor olduğu on bir yaşam, bugüne kadar belki de çok da tanımadan tanımlarını yaptığımız ve bu çok da sağlıklı olmayan tanımların sonucunda eleştirip yargıladığımız…

…yakınlarımızda bir yerlerde yaşayan, aslında hepimize çok benzeyen ve ama nedense tanımadan kutuplara ittiğimiz birbirimizin yaşamları.

Bu belgesel projenin merkezine çocukları koymamızın sebebi ise; artık “çok daha beraber bir gelecek” inşa etmek adına samimi adımları hep beraberce atmaya mecbur olduğumuz ülkemizde…

…yarınlarımızdaki o “gelecek” paydasında birbirlerinden bazı veya bir çok farkları olmalarına rağmen beraber yaşayacak daha “olgun” nesilleri bugünün çocuklarının oluşturacak olması…

21 Mayıs ve Çerkes Diasporası, (Yalçın Karadaş)

2012-01-24T04:31:00.000-08:00

55 from TURKISTAN GUNDEMI on Vimeo.

Din ve Çerkesler Üzerine Bir İnceleme

2012-01-19T13:36:00.000-08:00

“

General Zass Proçnoya tabyalarında Çerkeslerin kafalarını kestirip mızraklara takmıştı. Kesik başların sakallarıyla rüzgâr oynuyordu. Bu iğrenç vahşete tahammül etmek imkânsızdı.

Russkiy Arhis Dergisi, 1847 NO: 7 a.g.s s: 30

Sürgün ve din konularının sadece İslamiyet üzerinde gitme yanlışı, Çarlık Rusya’ sı ile Batı emperyalist devlet sisteminin bir parçası olan Hristiyanlık ve Osmanlı Devleti’ nin resmi ideolojisinin politik mayası İslamiyet olarak tasdik edilmeli. Böylece dinden kastım Tanrı-İnsan-Tinsel ilişkinin ötesinde, “Din” devletin resmi ideolojisinin siyasal aracı olarak ele alınmalıdır.

Kafkas Dağlılarının hayatlarında hiçbir zaman din baskın olmamış, geleneklerini her zaman ön planda tutan Çerkeslerin destanı olan Nart Destanı’ ında dahi geleneğe aykırı davranan tanrılar cezalandırılmıştır. Çerkeslerde var olan Hristiyanlık, sonra da Müslümanlıkla birlikte gelen tasavvurların putperestlik ve totemizm zamanlarından kalan hurafelerle karışmasından doğan bütün bu değişik inançları derleyip toparlamak zor ve hemen hemen imkânsız gibi görülüyor. Ancak Çerkeslerin birinci sıradaki miti olarak “Tha” ( Tanrı-Allah-Yaratıcı) gelir. İkinci sırada ise Nartlar gelir. Bunların arasında en çok saygı gören Sosruko’ dur. Üçüncü sıraya da Kafkas halklarının yıldırıma karşı duyulan hürmet eklemek gerekir. Bu durum için Leonti Lyulye “ Muhammed’ in (Hz Muhammed S.A.V) yasası kabul edilmeden önce Kuran ayetleri sarılı deri parçalarının yerini yıldırım çarpmış ağaç parçaları tutuyordu” sözleriyle bu konuya , Çerkesya 19. Yüzyıl Tarih ve Etnografyası kitabında değinmekte.

“Pşat yakınlarında bir tepelikte çürümeye yüz tutmuş ağaçtan bir haç gördük. Büyük ihtimalle Hristiyanlığı bu kıyılara kadar getiren yaymak isteyen Gürcü misyonerlerin kalıntısı olan bu haç, çok uzun zamandan beri işlevini yitirmiş bulunuyor ve Çerkesler arasında dini bir anlam taşımıyor. Gerçi haça yaklaştığımızda Çerkesler onu selamladılar. Neden öyle davrandıklarını sorduğumda ise yalnızca omuzlarını silkeleyerek, atalarının da öyle yaptıklarını söylediler. Bir Hristiyan olarak dinimizi simgeleyen bu haçın durumuna üzüldüm. “Year Among the Circassian London 1840 Longworth s: 64

Müslümanlık M.S 8 y.y Arapların Derbend’ i işgal etmesiyle Doğu Kafkasya’ ya girdi. Ancak Dağıstan’ ın güneyi ve Çeçenistan’ ın çok az bir kısmında gelişebildi. Orta ve Batı Kafkasya’ ya Müslümanlığın girişi 18. y.y da başladı. 1717 yılında Osmanlı Sultanı, Kırım hanlarına İslamiyet’ in Çerkesler arasında kılıç ve ateş zoruyla yayılmasını emretti. Bu dönemde Kuzeybatı Kafkasya’ daki din adamlarının birçoğu öldürüldü. Din kitapları yakıldı. İslamiyet silah zoruyla ve feodaller aracılığıyla Kabardey ve Bjeduğ düzlüklerine girebildiği halde tarihinin hiçbir döneminde “silah zoru” nun ulaşmadığı dağlık ve ormanlık Batı Kafkasya’ ya girememiştir. Bu bölgede yaşayan Abzegh, Şapsığ ve Ubıhlar dini ve anayasası “xabze” yani geleneksel olan insan haklarına saygılı eşitlikçi yönetim biçimlerini 19. y.y kadar sürdürebildiler. Ancak Çarın vahşi generallerinin bu bölgede soykırıma başlamasıyla ve Rusya’ ya karşı yardım ajanlarının yıkıcı çalışmalarında düşmanın dini olan Hristiyanlığa tepki olarak İslamiyet 1830-64 yıllarında yayılmıştır.

Araştırmacı-yazar Murat Papşu tarafından dilimize çevrilen Fransız asıllı Kafkasolog Adolf Berje’ nin Rus hükümetinin siparişi üzerine yazdığı ''Kafkasyalı Dağlı Kavimlerin Kısa Tasviri'' adlı kitabında Çerkeslerin Müslümanlığı hakkında şöyle yorum yapılıyor: ''Çerkeslerin Müslümanlığa girmeye başlaması yakın zamanlardadır. Bu inanç şimdi de aralarında iyice yerleşmemiştir. Şamil, boş yere ajanlarını İslam’ ı yaymak için onlara gönderiyordu. İyi veya kötü, İslam’ ın gereklerini yerine getiren bir prens ailesinde daha kısa süre önce şöyle bir olay meydana geldi: Bir prens ailesi İslamiyet’ i seçmesine karşın, yalnızca bu ailenin başı kocamış bir ihtiyar, inatla kabul etmemek için direniyordu. Derken bir gün ağır bir şekilde hastalandı; yaşlı adam ölüm döşeğindeydi. Akrabaları hocayı çağırdılar ve hocanın çok güzel bir yer olarak tasvir ettiği Muhammed'in cennetinin yolunu kendisine açması için, İslam’ ı kabul etmesine iknaya çalıştılar. Yaşlı adam uzun süre hiç sevmediği vaizi dinledi ve konuşmadı; en sonunda elini sallayarak dedi ki:

“Hayatımın en iyi yıllarını şimdi artık ölmüş olan insanlarla geçirdim. Onlar Müslümanlığı hiç düşünmediler bile, ama şimdikilerden daha asil, cesur ve temiz kalpli insanlardı. Ben sizin cennetinizi istemiyorum, onlar nereye gittiyse ben de oraya gideceğim, onlarla birlikte olmayı tercih ederim.’’ (Tarih Boyunca Kafkasya Sayfa:34 -36 İstanbul,1999 Çiviyazıları)

Doğu Kafkasya koşullarında bir süre yerel bağımsızlık hareketini güçlendiren ve Rusya işgalini geciktiren Müridizm, Batı Kafkasya’ da istenilen güce ulaşamadı. Hatta oradaki boylar arasında anlaşmazlığa neden olduğunu söyleyebiliriz. Yakın zamanda Müridizm Çeçenistan’ da boyut değiştirerek Vahabi İslam’ ı ile özdeşleşir bir durumda geldiyse de tanınmış İslam tarihi yazarı Auguste Müler’ de Kafkasya müridizmini dini bir hareket değil, siyasal bir hareket olarak kabul ediyor. Profesör Goldsieger İslam üzerine Konferanslar adlı kitabında Kafkasya müridizmi “özgürlük savaşı” diye nitelendirdikten sonra “dinsel heyecanın değil, yurtseverliğin görünümü” diye tanımlıyor. Bu konuda Hacı Murat, Şeyh Şamil ve Muhammed Emin’ e değinmek isterim fakat haddini aşan bir yazı olacağından ayrıntılara girmiyorum.

”Şuğake Çerkesleri kendilerine kâfir dense kızar, adamı öldürürler; Müslüman deseler hoşlarına gider gülümserler. Öldükten sonra dirilmeye, kıyamet gününe, mahşere inanmazlar. Şuğake Beyi, seksen yaşında, kefere gibi sakalı tıraş olmuş semiz bir adamdır. “

“Çerkes evlerinde çocuklar ve kadınlar misafirden sakınmayıp yüzleri ve gözleri açık olarak misafire hizmet ederler, ama uygunsuz bir hareket eden adamı da öldürürler. Hatukuay Çerkesleri 'Lailaheillallah' derler, ama semiz domuzları kuyruğundan yerler. Oruç tutmaz, namaz kılmazlar. Kabardey bölgesinde yaşayan halklar kitaba inanmazlar, kiliseleri de yoktur.”

Toplumlar tarihinin oluşumunda etkileyici bir faktör olan dinler yayıldıkları toplumların gelenek ve kültürlerini de zamanla alt üst ederek asıl faktör olabilmişlerdir. İlkel komünâl dönemden bugüne binlerce yıllık süreçten, gelenek ve kültürlerinin önemli bir kısmını bugüne taşıyabilen (Amazonlarda ve Afrika’ da ki bazı yerli topluluklar dışında) tek topluluk Çerkeslerdir. Son olarak yukarıda anlattıklarıma farklı bir bakış açısı sağlaması için Osmanlı’ nın sürgün dönemi propagandalarından söz etmek istiyorum.

“…Kafir ülkede ve yönetimde yaşanmaz. Ya savaşarak öleceğiz ya da Müslüman ülkesine gideceğiz.”

“Göç alın yazımızdır. Allah’ ın isteğine boyun eğmeliyiz”

“Hz. Muhammed de Mekke’ den Medine’ ye göç etmişti. Göç (hicret) İslam’ da vardır”

“Kâfir ülkesinde ölen cehenneme gider”

Taitbout De Marigny’ de 1818-1824 yılları arasında üç kez aralarında bulunduğu Nathuacların kutsal ağaçlıklarındaki eski dini simgelerinin önünde Tha’ ya (Büyük Tanrı) kurban törenlerini yaptıklarına defalarca şahit olduğunu, aralarındaki az sayıda Müslümanın da bu törenlere katıldığını, hoşgörülü olup kesinlikle din yobazı olmadıklarını, Çerkesya’ da din adamlarının ayrı bir sınıf oluşturmayıp, gerektiğinde herkes gibi elinde kılıç savaşa ya da sabanı alıp tarlaya gittiklerini, haça tepki değil sempati duyduklarını yazıyor. Anavatanda kalmış olan Oset ve Abazaların çoğunluğu Kabardeylerin ise bir bölümü Hristiyandır. Müslüman olmalarına rağmen Kafkasya’ da kalanlar çoktur. Müslüman olmamasına rağmen sürgün edilen boylar vardır.

Sonuç olarak diyebiliriz ki, dini propaganda ve bunun yarattığı kargaşa vatan sevgisi ve bağına üstün gelmedi. Kafkasyalılar yalnızca İslam dininin etkisiyle vatanlarından ayrılacak olsalardı, en önde Çeçen ve Dağıstanlıların çıkması gerekirdi. Çünkü İslam dinin kesin etki yapabildiği tek bölge burasıydı.

Oysa bu gün sürgünde en az oranda Kafkasya’ dan çıkanlar Çeçenler ve Dağıstanlılardır. Sürgün öncesinde çoğunluğu Müslümanlaşmamış Ubıhların hepsi, Şapsığların ve Abazaların ise çoğunluğu Osmanlı topraklarına sürgün edilmişlerdir.

LeningradOwner

LeningradOwner Quzzulqurt Röportajı.

2012-01-02T07:34:00.000-08:00

quzzulqurt ile yaptığım bu röportajdan dolayı kendimle gurur duyduğumu açıkça belirtmek isterim. Verdiği cevapların samimiyeti ve içeriği olarak gelecek kuşaklara ışık tutması dileği ile iyi okumalar. http://about.me/quzzulqurt ve https://twitter.com/#!/quzzulqurt hesaplarından kendisine ulaşabilirsiniz.

 Bundan 91 yıl önce, Lozan Konferansı’nda Lord Curzon’a karşı İsmet Paşa, Kürtlerle ilgili şu tezi ileri sürüyordu: "Kürt halkının İran kökenli olduğu öne sürülmüştür; oysa bu iddiayı, Kürtlerin Turan kökenli olduğunu kabul eden, Encyclopedia Britannica yalanlamaktadır." demiştir!
Bende bu soruyu sana sormak istiyorum. Kürt tam olarak nedir? Nereden gelmektedir Kürtlerin menşei?

quzzulqurt: Başıma bir şey gelmeyecekse “Birûkîler” den geliyoruz.
Biz arkadaşlarla bir AR-GE şirketi kurduk, İsviçrelisinden NASA’da çalışanına bilim adamlarına kattık bünyemize, araştırdık bu konuyu.
Sağ olsun Türk, Fars ve Arap “kardeşlerimiz” de boş durmamışlar bu konuda epey kafa patlatmışlar. Türkler ve Farslar artık bizde nasıl bi cevher görmüşlerse hep sahiplenmişler. Biri demiş bunlar Turan, diğer demiş bunlar Aryan. Araplarsa insan dahi saymamışlar ne yapmışsak artık kendilerine. El-Mesudî isimleri tarihçileri Kürtler için “şeytanın çocuklarıdırlar” diyordu.
Şeytanın belki bilmezsin ama insanî hazları varmış, Hz. Süleyman’ın odalıklarıyla girdiği ilişkilerden türemişiz biz. Ben bilmem, El-Mesudî’ nin yalancısıyım. Prof. A. Haluk Çay’ın yazdığı, Diyanet’in katkılarıyla yayınlanan ‘Her Yönüyle Kürt Sorunu’ adlı kitapta da geçiyor bu eşi-benzeri bulunmaz bilimsel çalışma.
Kocasıyla beraber 70lerde Güney Kürdistan’ı gezen Margaret Kahn da, bu gezide edindiği izlenimleri yazdığı kitabının ismini “Cinlerin Çocukları” koymuştu.
Hasılı, kökeni insanlara dert olmuş bir milletiz.
Ama herkes yüreğini ferah tutsun. Sıkı çalışmalarımız sonucu bulduk Kürtlerin kökenini. Kripton patlamak üzereyken Lara Supermen’ i yalnız göndermemiş. O uzay mekiğinde bir de Kürtlerin ataları varmış. Yaa, işte öyle.

 Kürtler' de içe kapanma ve yabancı düşmanlığı artışı mevcut mu? Tüm dünyada güçlenen milliyetçilik akımı Kürtlerde nasıl bir dışa vurum yarattı?

quzzulqurt: Nüfuz açsından değilse de nüfus olarak dünyanın en büyük diasporası Kürtlerde. Dünyanın her bir yanına yayılmışız. Diğer halkların dillerini bizim kadar öğrenen bir millet daha yok. Kürtlerin %80i minimum 2, ortalama 3 dilli. Başka milletlerden evlenme oranı da çok yüksek. Sadece Türklerle 1.5 milyon evlilikten söz ediliyor.
İçe kapanmadan çok fazlasıyla bir açılma olduğunu düşünüyorum.
Kürtler çoğu yerde yabancı konumundayken yabancı düşmanlığının da gelişebileceğini zannetmiyorum. Gelişen düşmanlık daha çok devlet düşmanlığı bence. Ha Kürtlere karşı diğer milletlerden düşmanlık var mı dersen, büyüklerimiz halt yiyor “halklar arasında sorun yok” diyerek. Kürtlere düşmanlığın dik alası var.

 Etnisite ya da etnik grup kavramı, sosyolojide belirsiz bir kavramdır. Nathan Glazer ve Daniel Moynihan tarafından ortaya atılmıştır. Irk terimine karşı etnisite daha geniş bir kavramdır. Bir toplumsal yapıdaki özelliği, bireylerin bir özel grupla özdeşleşmesini, grup siyasallığını, bireylerin gruba aidiyetini ifade etmek üzere ortaya atılmıştır, ancak ırk teriminin örtmecesi yapılmakla da suçlanmıştır. Genel olarak etnik, kendinin bilincinde olan, fakat uluslararası düzeyde egemen siyasal bir bütünlük olarak tanınmayan tarihsel bir ortaklaşmaya aidiyet olarak tanımlanmaktadır. Etnik gruplar, tarihsel ve kültürel kimlik yapısı olarak siyasallaşır. Yurttaşlık, ayrımcılık, ırkçılık, ayrılıkçılık, eşitlik, soykırım, toplulukçuluk, çok kültürlülük, çok türcülük, öteki, kültür, ulus, uyrukluk, dil, soy, akrabalık, din, sömürgecilik, kölelik, azınlıklar gibi kavramlarla yakından ilgilidir. Sosyologlar arasında bazen asimilasyonun yerini alan etnisite giderek, çoğulculuk, asimilasyona karşı siyasal isyan, eşitsizlik ve ayrımcılığa karşı dayanışmayı anlatır oldu. Kürtler bu sürecin tam olarak neresindeler?

quzzulqurt: Benedict Anderson ulus ya da milliyeti “Imagined communities” (Hayali cemaatler) olarak tanımlıyor. Milliyetçilik toplumun daha rahat güdülmesi için iktidar tarafından üretilmiş sunni, kimsenin asla sahip olmadığı bir kimliğin savunusudur diyor.
Ulus-Devletin kendisine temel unsur seçtiği milliyet dışındaki unsurlar arasında elbette karşı ve de haklı milliyetçilikler gelişti. Devletsiz uluslarda ulus bilinci çok sancılı gelişiyor. Parçalanan ulus, farklı inançlar, devletin böl-parçala-yönet politikaları, göç ve sürgün handikapına rağmen Kürtler Türkiye’de resmi ideolojiye karşı müthiş bir ontolojik mücadele verdi/veriyor. Kürtler bu sürecin en can alıcı noktasındalar. Ok yaydan çıktı, devlet de biliyor. Bu noktadan sonra Kürtler vazgeçmeyecek. Ecelin korkuya faydası yok.

 Kürtler için ortak bir kanı var mı Ziya Gökalp için?

quzzulqurt: Seid-î Kürdî Apê Musa’ya “Türklere attığımız en büyük kazık” diyor kendisi için.

 Kürt milliyetçiliği de geç bir milliyetçilik tarzı olarak antik bir din içine dahil olarak varlığına kadim bir anlam inşa etmek amacıyla Zerdüştlük-Alevilik ile mi ilişkilendirmeye çalışıyorlar.

quzzulqurt: Bu iddiayı ortaya atanların Kürt milliyetçiliğine kadimlik addetmeye çalıştıklarını düşünmek müthiş bir optimistlik gerektiriyor. Tarihimizde Zerdüştlük var. Azımsanmayacak bir kısmımızda milliyetçilik de var çok şükür. Ama bunları ilişkilendirmeye çalışmak beyhude çaba. Hangi açıdan bakarsan bak bir şey çıkmıyor yani ortaya.

 İlk Türk milliyetçileri pozitivizm ideolojisinin ve materyalizmin etkisiyle geri kaldıklarını, ilerleyemediklerini gündeme getiriyor. Kürt milliyetçiliğide islamın Kürtlerin varlığına engel olduğu ve Kürtlerin milli kimliğinin gelişmesinin önünde durduğunu düşünüyor musun?

quzzulqurt: Devletsizliğin dezavantajları. Doğu Kürdistan’ da Şiilik, Kuzey Kürdistan’ da sunnilik, inançları olması dışında Kürtlerin ulusal kimlik bilinçlerinin oluşmasında devlet eliyle kullanılan büyük kozlar. Ümmet anlayışı Türkiye Cumhuriyeti kurulurken Kürtlerin ayrı bir devlet kurmamalarının ana nedeniydi. Ancak cumhuriyeti kurmak için din kardeşliğini önplana çıkaran Kemalist rejim ilerleyen yıllarda sözde laik yüzünü gösterdi Kürtlere. Üstelik Kürtler ve ülkeleri Kürdistan bu süreç sonucunda Kızıl Kürdistan’ la beraber 5e bölündü.

 Türklerin Katalonya' ya karşı olan sevgisinin nedeni ne olabilir. Bir Kürt gözüyle değerlendirebilir misin?

İddaa' da kuponları yatırmayan tek takım Barcelona' yı bünyelerinde barındırmaları olabilir. Gerçi oranlar 1.05 – 1.10 larda geziyor çoğu zaman ama Türk milletinin de gözü toktur zaten, fazlasında gözü yoktur.
İlginç bir algı problemi var. Ya da vicdan astigmatlığı diyeyim ben buna. Yanı başında zulmettiği kesimleri unutur bu algı, dünyanın bir ucundaki ezilenlerin davasını sahiplenir, onlar için üzülür. Vicdan, belki libidodan daha fazla, insanın en çok tatmin edilmesi gereken yanlarındandır. Afrikalı için de üzülür, ama gider emperyalizmin o Afrikalıya yapmadığını yapar, 4 yaşındaki çocuğa İstiklal Marşı’nı okutur. Bkz: Türkçe Olimpiyatları vs..
Üstelik şecaat arz ederken sirkatin söyler en son Urfa’da Faruk Çelik’ in yaptığı gibi: “Afrika çocuklara 3 ayda Türkçe öğrettik, 80 yılda Kürt kardeşlerimize öğretemedik.”

 Kültürel haklar konusunda diğer etnik gruplar ne kadar yanınızda?

quzzulqurt: Sanırım biz diğer milletlerin yanındayız. (“Etnik grup” tanımlamasını kullanmayacağım ben.) En azından Türkiye sınırları içinde. Elbette bütün milletler kendisine has süreçlerden geçtiler. Kürtler kendi kimliklerine sahip çıktıkları gibi aynı tavrı ortaya koyan diğer milletlerden desteklerini esirgemediler.
Türkiye dışından Katalanlar benzerlikler nedeniyle sanırım, özellikle dil konusunda Kürtlere destek oluyorlar. İstanbul Kürt Enstitüsü’nün çalışmalarında katkıları var.
Türkler Katalunya’ ya duydukları ilgide bu durumu da göz önüne alsınlar yani.
Yine Galiçyalıların ve Basklıların ilgili olduklarını biliyorum. Benzeri dertleri olanlar ilgili yani.

 Bir Çerkes olarak soruyorum, Çerkes denilince aklına ne geliyor?

quzzulqurt: Google dahil, hepimizin aklına uzun boylu, beyaz tenli, renkli gözlü kızlar geliyor sanırım. Böyle klişe bir giriş yapayım. Akerdeon geliyor, güzel müzikler, danslar geliyor. Kafkaslarda yaşayan, ancak büyük bir sürgüne tabi tutulmuş, Türkiye’nin ve dünyanın dört bir yanına yayılmış bir millet geliyor. Ermeniler ve Kürtler gibi soykırıma uğramış bir millet. Aynı kılıcın artığı olduğumuz bir komşu millet. Akraba olmuşuz bu milletle, Çerkes kanı taşıyan kuzenlerim var. Ethem Bey, Şeyh Şamil, bir milletin yiğit savaşçıları geliyor sonra.

Umarım bu röportajın devamı gelir. Son olarak size Gürcüce olan bu şarkıyı şiddetle tavsiye ediyorum. Albümün tamamını buradan indirebilirsiniz. Rar şifresi sayfanın altında bulunmaktadır. Albümün ismi: THE SHİN - Black sea Fire

Circassian Wedding

2012-01-01T15:50:00.000-08:00

Circassian wedding from Mohammad Sarkosh on Vimeo.